Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 12 верасня 0 246 5130533 5109234 2026-04-22T05:22:02Z Rymchonak 22863 /* Нарадзіліся */ +1 5130533 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на верасень}}</noinclude> __NOTOC__ '''12 верасня''' — дзвесце пяцьдзясят пяты (дзвесце пяцьдзясят шосты ў высакосны год) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[654]]: [[Тытул Папы Рымскага|Папа]] [[Марцін I (Папа Рымскі)|Марцін I]] прадстаў перад судом. Ён быў прыгавораны да пакарання смерцю, але потым прыгавор быў заменены на пажыццёвую ссылку ў [[Херсанес Таўрычаскі|Херсанес]], [[Крым]]. * [[1185]]: Візантыйскі імператар [[Андронік I Камнін]] зрынуты і забіты натоўпам на іпадроме ў [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]]. * [[1485]]: Маскоўскія войскі ўзялі [[Цвер]], [[Цвярское княства]] пазбаўлена незалежнасці. * [[1683]]: Адбылася [[Бітва пад Венай (1683)|бітва пры Каленбергу]], войскі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] і [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] на чале з каралём і вялікім князем [[Ян Сабескі|Янам Сабескім]] нанеслі паражэнне [[Асманская імперыя|асманскім]] войскам, якія аблажылі [[Вена|Вену]]. * [[1723]]: [[Персія]] саступіла Расіі ўзбярэжжа [[Каспійскае мора|Каспійскага мора]] з горадам [[Баку]]. * [[1724]]: У [[Троіца-Сергіева лаўра|Троіца-Сергіеву лаўру]] перанесены мошчы [[Аляксандр Неўскі|Аляксандра Неўскага]]. * [[1733]]: [[Станіслаў Ляшчынскі]] абраны каралём польскім і вялікім князем літоўскім. * [[1799]]: Шэйх [[Дэрбент]]а [[Алі-хан]] прыняў рускае падданства. * [[1817]]: У Мітаве (сучасная [[Елгава]]) ў прысутнасці расійскага імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] урачыста абвешчана аб вызваленні сялян [[Курляндыя|Курляндыі]] з прыгоннай залежнасці. * [[1832]]: На Палацавай плошчы [[Санкт-Пецярбург]]а ўсталявана [[Аляксандраўская калона]] ў гонар перамогі над [[Напалеон]]ам. * [[1848]]: [[Швейцарыя]], якая да гэтага ўяўляла сабой саюз асобных кантонаў, ператварылася ў [[федэрацыя|федэратыўную дзяржаву]]. * [[1890]]: Заснаваны горад Солсберы (сучасны [[Харарэ]]). * [[1942]]: Газета «[[Minsker Zeitung (1942)|Minsker Zeitung]]», якая выходзіла ў акупаваным нацыстамі [[Мінск]]у, пад рубрыкай «Менскі кур’ер» пачала публікаваць зводкі на [[беларуская мова|беларускай мове]]. * [[1995]]: [[Збіццё паветранага шара D-Caribbean]] над [[Беларусь|Беларуссю]]. * [[1999]]: [[Інданезія]] дала згоду на ўвод міжнародных міратворчых сіл ва [[Усходні Тымор]]. * [[2014]]: Выйшаў дэбютны [[студыйны альбом]] гурта «[[Brutto (гурт)|Brutto]]» «[[Underdog]]». == Нарадзіліся == [[Файл:Joliot-curie.jpg|thumb|left|100px|Ірэн Жаліо-Кюры]] * [[1494]]: [[Францыск I]], кароль Францыі * [[1729]]: [[Іван Логінавіч Галянішчаў-Кутузаў|Іван Галянішчаў-Кутузаў]], рускі паэт, адмірал, прэзідэнт [[Адміралцейств-калегія|Адміралцейств-калегіі]]. * [[1838]]: [[Артур Аўверс]], нямецкі астраном * [[1858]]: [[Фернан Кнопф]], бельгійскі мастак * [[1893]]: [[Паўліна Мядзёлка]], дзяячка беларускай культуры (пам. 13.2.1974) * [[1897]]: [[Ірэн Жаліё-Кюры]], французскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] (1935) * [[1920]]: [[Аляксандр Кобздзей]], польскі мастак * [[1921]]: [[Станіслаў Лем]], польскі пісьменнік-фантаст * [[1929]]: [[Мікалай Матукоўскі]], беларускі драматург * [[1944]]: [[Уладзімір Співакоў]], расійскі скрыпач, дырыжор * [[1945]]: [[Рыгор Семашкевіч]], беларускі пісьменнік і літаратуразнавец (пам. 11.6.1982) * [[1961]]: [[Мілен Фармер]], французская спявачка * [[1981]]: [[Юсефіна Барнебуш]], шведская актрыса * [[1997]]: [[Сідні Суіні]], амерыканская актрыса == Памерлі == [[Файл:Attribué à Joseph Aved, Portrait de Jean-Philippe Rameau (vers 1728) - 001.jpg|thumb|right|100px|Жан-Філіп Рамо]] * [[1213]]: [[Педра II Каталік]], кароль Арагона * [[1263]]: [[Міндоўг]], вялікі князь літоўскі * [[1362]]: [[Інакенцій VI]], Папа Рымскі * [[1612]]: [[Пётр Скарга]], каталіцкі святар, багаслоў * [[1612]]: [[Васіль Шуйскі]], рускі цар * [[1764]]: [[Жан-Філіп Рамо]], французскі кампазітар * [[1812]]: [[Пётр Баграціён]], расійскі военачальнік * [[1831]]: [[Дзіпэнся Іку]], японскі пісьменнік * [[1874]]: [[Франсуа П'ер Гіём Гізо]], французскі гісторык, дзяржаўны дзеяч * [[1929]]: [[Яніс Райніс]], латышскі паэт, драматург (нар. 30.8(11.9).1865) * [[1933]]: [[Антон Каменскі]], беларускі, польскі і французскі ілюстратар і графік (нар. 21.7.1860) * [[1934]]: [[Яўген Барычэўскі]], беларускі літаратуразнавец і перакладчык (нар. 17.12.1883) * [[1953]]: [[Хуга Шмайсер]], нямецкі канструктар стралковай зброі (нар. 24.9.1884) * [[1973]]: [[Ота Небель]], нямецкі мастак * [[2002]]: [[Міцуо Ікэда]], японскі барэц вольнага стылю, алімпійскі чэмпіён * [[2010]]: [[Клод Шаброль]], французскі кінарэжысёр * [[2013]]: [[Ота Зандэр]], нямецкі акцёр == Святкуюць == * {{Сцяг Каба-Вердэ}} [[Каба-Вердэ]]: Нацыянальны дзень * {{Сцяг Мэрыленда}} [[Мэрыленд]], [[ЗША]]: Дзень абаронцаў * {{Сцяг Эфіопіі}} [[Эфіопія]]: Дзень нацыянальнай рэвалюцыі <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|912]] </noinclude> [[Катэгорыя:12 верасня| ]] odk7jw7w3xii6sx2bb0p3etqnoqby6y Ганцавіцкі раён 0 1764 5130570 5057518 2026-04-22T07:30:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130570 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ганцавіцкі раён |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = раён |Гімн = |Уваходзіць у = [[Брэсцкая вобласць]] |Уключае = |Сталіца = |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = <small>'''Родная мова:'''</small> [[Беларуская мова|беларуская]] 90,51 %, [[руская мова|руская]] 8,53 %<br /><small>'''Размаўляюць дома:'''</small> беларуская 73,63 %, руская 23,39 %<ref name="belstat2009">[https://archive.today/20120523225241/belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/itogi1.php Вынікі перапісу 2009 года]</ref> |Насельніцтва = |Год перапісу = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = [[беларусы]] — 95,6 %, <br /> [[рускія]] — 2,18 %, <br /> [[палякі]] — 1,17 %, <br /> іншыя — 1,05 %<ref name="belstat2009" /> |Канфесійны склад = |Плошча = 1&nbsp;709,58<ref>[http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc «Дзяржаўны зямельны кадастр Рэспублікі Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304203801/http://www.gki.gov.by/docs/gzk_2010-15404.doc |date=4 сакавіка 2016 }} (па стане на 1 студзеня 2011 г.)</ref> |Месца па плошчы = 9 |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} '''Га́нцавіцкі раё́н''' — [[раён|адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка]] ў складзе [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — горад [[Ганцавічы]]. За 246 км на паўночны ўсход ад Брэста, 202 км ад Мінска. Плошча раёна — 1,71 тыс. км². Населеных пунктаў — 40, у тым ліку горад Ганцавічы, 8 сельсаветаў: Агарэвіцкі, Дзяніскавіцкі, Любашаўскі, Люсінскі, Малькавіцкі, Нацкі, Хатыніцкі, Чудзінскі. Ганцавічы размешчаны на чыгунцы Баранавічы — Лунінец, звязаны аўтамабільнымі дарогамі з Мінскам, Слуцкам, Брэстам, Лунінцом, Клецкам, Лагішынам, Пінскам, Баранавічамі. == Прырода == === Будова паверхні === [[Файл:Озеро Красное.jpg|злева|міні|Ваколіцы вёскі Люсіна.]] Паверхня раёна нізінная, належыць да Прыпяцкага Палесся. Агульны нахіл з поўначы на поўдзень. 85 % тэрыторыі раёна з абсалютнымі адзнакамі 150—160 м, 13,8 % ніжэй 150 м. Найвышэйшы пункт 195,8 м (на поўначы раёна, каля в. Шашкі). Найменшая абсалютная адзнака на паўднёва-ўсходняй ускраіне раёна, у даліне ракі Цна — 145 м над узроўнем мора. === Геалагічная будова і карысныя выкапні === У тэктанічных адносінах Ганцавіцкі раён прымеркаваны да паўночнага схілу [[Палеская седлавіна|Палескай седлавіны]]. Зверху залягаюць пароды антрапагеннага ўзросту магутнасцю 60—90 м (у ледавіковых лагчынах да 140 м), у складзе якіх адклады сожскага (на поўначы), дняпроўскага і бярэзінскага зледзяненняў. Пад антрапагенавымі ўтварэннямі неагенавыя і палеагенавыя адклады магутнасцю 10—20 м, мелавыя — 30—50 м (на захадзе ад г. Ганцавічы размытыя), на ўсходзе трапляюцца дэвонскія, паўсюдна верхнепратэразойскія (венд і рыфей) магутнасцю да 380 м. Агульная магутнасць [[Платформавы чахол|платформавага чахла]] 470—750 м. Пад ім на глыбіні 300—600 м ніжэй узроўню мора пароды крышталічнага фундамента. 27 радовішчаў торфу з агульнымі запасамі 58,5 мільёна тон (найбольшыя [[Пусташ-Дабралуцкае]], [[Падвялікі Мох]], [[Галь (балота)|Галь]], [[Пятрова Паляна]]); Круговіцкае радовішча будаўнічага пяску; Крышылавіцкае радовішча глін. === Клімат === Паўночная частка Ганцавіцкага раёна адносіцца да Баранавіцка-Ганцавіцкага агракліматычнага раёна, паўднёвая — да Пінскага агракліматычнага раёна. Сярэдняя тэмпература студзеня −5,7, ліпеня 18&nbsp;°C. Ападкаў выпадае 645 мм у год. Вегетацыйны перыяд 193 суткі. === Гідраграфія === [[Файл:Возера Вялікае Пакамерскае.jpg|злева|міні|Возера Вялікае Пакамерскае]] Рэкі большай часткі раёна належаць да Прыпяцкага гідралагічнага раёна. Найбольшыя: [[Лань (рака)|Лань]] з прытокамі [[Нача (прыток Лані)|Нача]], [[Цна (прыток Прыпяці)|Цна]], [[Бобрык 1|Бобрык]]. Пры ўпадзенні ракі Нача ў Лань — [[вадасховішча Лактышы]]. Густата натуральнай рачной сеткі 0,45 км/км². Даўжыня ўсёй меліярацыйнай сеткі 8211,1 км, у тым ліку адкрытай 2140,7, у якую ўваходзіць 91,6 км адрэгуляваных водапрыёмнікаў, 1252,5 км магістральных і паводкавых каналаў, 52,5 км — агараджальных, 743,9 км рэгуляцыйных каналаў. На тэрыторыі раёна маецца 12 азёр: [[Бохнава]], [[Асмол]], [[Чырвонае (возера, Ганцавіцкі раён)|Чырвонае]], [[Дубаўскае]], [[Горнае (возера)|Горнае]], [[Малое (возера, Ганцавіцкі раён)|Малое]], [[Шчыльнае]], [[Качайскае]], [[Жабы (возера)|Жабы]], [[Вялікае Пакамерскае|Вялікае]] і [[Малое Пакамерскае|Малое Пакамерскія]], [[Лунёва]], найбольшае з іх — возера Дубаўскае (17,8 га). === Глебы === Глебы адносяцца да Ганцавіцка-Лунінецка-Жыткавіцкага аграглебавага падраёна, паўночная ўскраіна — да Гродзенска-Ваўкавыска-Слонімскага аграглебавага падраёна. Глебы сельгасугоддзяў (у працэнтах): дзярнова-падзолістыя — 5,1, дзярнова-падзолістыя забалочаныя — 36, дзярновыя і дзярнова-карбанатныя забалочаныя — 21,2, тарфяна-балотныя — 31,1, поймавыя — 5,6; паводле механічнага складу (у працэнтах): сугліністыя — 0,03, супясчаныя — 23,4, пясчаныя — 43,9, тарфяныя — 32,5. Плоскасная эрозія на 4,4 % плошчы ворных зямель, у тым ліку на 0,7 % сярэдняя і моцная. === Раслінны і жывёльны свет === [[Файл:Багун.jpg|злева|міні|Багун на верхавым балоце]] Расліннасць належыць да Нёманска-Перадпалескай геабатанічнай акругі. Лугі невялікімі ўчасткамі, агульная плошча 14,1 тыс. га. Сухадолы займаюць 97,8 %, нізінныя 2,2 % пераважна ў поймах рэк. Пад лясамі, якія адносяцца да падзоны грабава-дубова-цёмнахвойных лясоў, 50,2 % тэрыторыі раёна. Пашыраны раўнамерна, пераважна суцэльным масівам, які зрэдку разрываецца сельскагаспадарчымі ўгоддзямі. Склад лясоў (у працэнтах): хваёвыя 47,2, яловыя 3,8, дубовыя 1,9, чорнаальховыя 14,8, пушыстабярозавыя 31,2, грабавыя 0,2, ясянёвыя 0,1. 16,1 % лясоў — штучныя насаджэнні, пераважна хваёвых. Сярэдні ўзрост дрэвастою хваёвых парод 49 гадоў, цвёрдалісцевых 48 гадоў. На 32 гектарах размешчаны лесагадавальнікі і лясныя плантацыі. 27 балот (належаць на захадзе раёна да Кобрынска-Пружанска-Ганцавіцкага тарфянога раёна, на ўсходзе да Лунінецка-Любанскага тарфянога раёна) плошчай 56,9 тыс. га, з якіх 42,8 тыс. га нізінныя, 8,1 тыс. га вярховыя, каля 6 тыс. га пераходныя. Найбольшыя балотныя масівы: Саніта, Падвялікі Мох, Пусташ-Дабралуцкае, Галь, Пятрова Паляна. 3 паляўніча-прамысловых жывёл водзяцца [[лось]], [[дзік]], [[ліс]], [[заяц-бяляк]], [[заяц-русак]], [[янотападобны сабака]], [[вавёрка]], [[чорны тхор]], [[лясная куніца]], [[воўк]], [[рысь]], [[выдра]], [[андатра]], [[крот]]. === Прыродакарыстанне і ахова прыроды === Пад сельскагаспадарчымі ўгоддзямі 40 694 га тэрыторыі раёна (12,8 % ворных зямель, 13,7 % сенажацей і паш). Асушана 35 008 га сельскагаспадарчых угоддзяў. Сярэдні бал банітэту сельгасугоддзяў — 32, найвышэйшы — 36, найніжэйшы — 20. Спецыялізацыя калгасаў — мяса-малочная жывёлагадоўля; пашыраны пасевы збожжавых культур і бульбы. 3 жывёл і птушак, узятых пад ахову і занесеных у Чырвоную Кнігу Рэспублікі Беларусь, водзяцца [[мядзянка]], [[бабёр]], [[казуля]], [[чорны бусел]]. == Насельніцтва == * 1992 — 37,5 тыс. * 2008 — 33,3 тыс. Насельніцтва раёна — 31,2 тыс. чалавек, у тым ліку ў сельскай мясцовасці — 17,3 тыс. Працаздольнага насельніцтва 53 %. Насяляюць раён беларусы (29 798), рускія (679), палякі (366), украінцы (199), іншыя нацыянальнасці <ref>[http://www.belstat.gov.by/informatsiya-dlya-respondenta/perepis-naseleniya/perepis-naseleniya-2009-goda/statisticheskie-publikatsii/statisticheskie-sborniki_2/index_535/ Перепись населения 2009. Национальный состав Республики Беларусь. Том 3] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190218021249/http://www.belstat.gov.by/informatsiya-dlya-respondenta/perepis-naseleniya/perepis-naseleniya-2009-goda/statisticheskie-publikatsii/statisticheskie-sborniki_2/index_535/ |date=18 лютага 2019 }}</ref>. У раёне жыве 733 удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны, 233 вязні фашызму, 9800 пенсіянераў, 625 мнагадзетных сем’яў, 1400 інвалідаў, 113 воінаў-інтэрнацыяналістаў, 16 ліквідатараў аварыі на ЧАЭС. == Гісторыя == Ганцавіцкі раён утвораны 15 студзеня 1940 года ў складзе [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]] [[БССР]]. 12 кастрычніка 1940 года падзелены на 12 сельсаветаў: [[Агарэвіцкі сельсавет|Агарэвіцкі]], [[Ганцавіцкі сельсавет (Ганцавіцкі раён)|Ганцавіцкі]], [[Дзяніскавіцкі сельсавет|Дзяніскавіцкі]], [[Круговіцкі сельсавет|Круговіцкі]], [[Кукаўскі сельсавет|Кукаўскі]], [[Лактышскі сельсавет|Лактышскі]], [[Люсінскі сельсавет|Люсінскі]], [[Малькавіцкі сельсавет (Ганцавіцкі раён)|Малькавіцкі]], [[Навасёлкаўскі сельсавет (Ганцавіцкі раён)|Навасёлкаўскі]], [[Рожанскі сельсавет|Рожанскі]], [[Хатыніцкі сельсавет|Хатыніцкі]], [[Чудзінскі сельсавет|Чудзінскі]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года скасаваны Круговіцкі, Кукаўскі і Чудзінскі сельсаветы, Ганцавіцкі сельсавет перайменаваны ў Любашаўскі, Лактышскі — у Нацкі, Навасёлкаўскі — у Свяціцкі<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>, які 22 красавіка 1957 года перададзены [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкаму раёну]]. 22 снежня 1959 года Рожанскі сельсавет перайменаваны ў Чудзінскі. 25 снежня 1962 года раён скасаваны, гарадскі пасёлак Ганцавічы, Агарэвіцкі, Дзяніскавіцкі, Любашаўскі, Люсінскі, Нацкі, Хатыніцкі, Чудзінскі сельсаветы перададзены Ляхавіцкаму раёну, Малькавіцкі сельсавет — [[Лунінецкі раён|Лунінецкаму раёну]], населеныя пункты [[Баравая (Салігорскі раён)|Баравая]], [[Вялікі Рожан]], [[Добрая Лука]], [[Новы Рожан]] і Чырвоныя Хутары Чудзінскага сельсавета перададзены ў склад [[Любанскі раён|Любанскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90610.htm Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 25 декабря 1962 г. Об укрупнении сельских районов БССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190911125812/http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90610.htm |date=11 верасня 2019 }}</ref>. 30 ліпеня 1966 года раён утвораны зноў у тым жа адміністрацыйна-тэрытарыяльным складзе. 6 снежня 1973 года гарадскі пасёлак Ганцавічы набыў статус горада раённага падпарадкавання<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90314.htm Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 6 декабря 1973 г. О преобразовании городского поселка Ганцевичи Ганцевичского района Брестской области в город районного подчинения] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190321035308/http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90314.htm |date=21 сакавіка 2019 }}</ref>. 20 кастрычніка 1995 года горад Ганцавічы і Ганцавіцкі раён аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку. == Эканоміка == У складзе раёна 12 калгасаў, і сельскагаспадарчае калектыўнае прадпрыемства, 16 фермерскіх гаспадарак, 6 прадпрыемстваў, якія абслугоўваюць сельскую гаспадарку, 6 будаўнічых арганізацый, эксперыментальная навукова-даследчая база «Журавінка» Цэнтральнага батанічнага сада Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі і іншыя. Прамысловыя прадпрыемствы сканцэнтраваны ў асноўным у Ганцавічах. Сярод іх сельскі камбінат буйнапанэльнага домабудавання, хлебазавод, лясгас, лесапункт, аб’яднанне «Райаграпрамсэрвіс», рыбгас «Лактышы» і шэраг іншых. == Культура і адукацыя == Сетку ўстаноў культуры раёна складаюць: * Ганцавіцкі гарадскі Дом культуры; * 10 сельскіх Дамоў культуры; * 10 сельскіх клубаў; * 6 клубаў-бібліятэк; * 1 бібліятэка-клуб; * 1 аўта-клуб; * 3 Дома сацыяльна-культурных паслуг; * Дом народнай творчасці в. Ганцавічы; * [[Ганцавіцкі раённы Дом рамёстваў]]; * [[Ганцавіцкі раённы краязнаўчы музей]]; * Дзіцячая школа мастацтваў; * 21 публічная бібліятэка; * Кінавідэацэнтр. == Славутасці == На тэрыторыі Ганцавіцкага раёна знаходзіцца 50 помнікаў гісторыі, археалогіі і архітэктуры. З іх 10 археалагічных, 36 гістарычных, 4 помніка архітэктуры. === Помнікі народнага драўлянага дойлідства === * [[Спаса-Праабражэнская царква (Будча)|Спаса-Прэабражэнская царква]] ў [[Будча|Будчы]]. * [[Свята-Георгіеўская царква (Чудзін)|Свята-Георгіеўская царква]] ў [[Чудзін]]е (1867). * [[Свята-Георгіеўская царква (Вялікія Круговічы)|Свята-Георгіеўская царква]] ў [[Вялікія Круговічы|Вялікіх Круговічах]] (1771, 2-я палова XIX ст.) * [[Агарэвіцкая сядзіба|Сядзіба Свяржынскіх]] у [[Агарэвічы|Агарэвічах]] (2-я палова XIX ст.) — помнік эклектычнай архітэктуры. Комплекс уключае драўляны дом, каменную [[стайня|стайню]] і [[гумно]]. Вакол парк з садам і сажалкамі. Цяпер там ёсць кавярня, гасцініца, конна-спартыўная школа.<ref>{{Cite web|url=http://www.gants-region.info/index/byvshaja_usadba/0-2639|title=Бывшая усадьба|website=www.gants-region.info -- Ганцавіцкі краязнаўча-інфармацыйны партал|access-date=2025-11-16|archive-date=12 жніўня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150812063606/http://www.gants-region.info/index/byvshaja_usadba/0-2639|url-status=dead}}</ref> === Нематэрыяльная культурная спадчына === * [[Традыцыя памінання продкаў (Раздзялавічы)|Традыцыя памінання продкаў у Раздзялавічах]] у 2016 годзе ўключаны ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]] як элемент нематэрыяльнай культурнай спадчыны. == Вядомыя асобы == * [[Міхась Рудкоўскі]], беларускі паэт і перакладчык * [[Іван Кірэйчык]] * [[Васіль Праскураў]], беларускі пісьменнік * [[Віктар Гардзей]], беларускі паэт * [[Алесь Каско]], беларускі паэт * [[Алесь Кажадуб]] * [[Уладзімір Марук]], беларускі паэт і перакладчык * [[Мікола Купрэеў]] * [[Мікола Антаноўскі]] * [[Віктар Каўко]] * [[Мікалай Крупеніч]] * [[Іван Лагвіновіч]] * [[Алесь Сержпутоўскі]], беларускі этнограф і фалькларыст * [[Даніла Кулеш]], беларускі казачнік * [[Дудар]], беларускі казачнік == Старшыня Ганцавіцкага райваканкама == * [[Мікалай Міхайлавіч Гвай]] * [[Аляксандр Уладзіміравіч Свірыд]] * [[Уладзімір Васілевіч Русакевіч]] * [[Уладзімір Уладзіміравіч Бялоў]] == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://www.gants-region.info/ Ганцавіцкі краязнаўча-інфармацыйны партал] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210127061347/http://www.gants-region.info/ |date=27 студзеня 2021 }} {{Ганцавіцкі раён}} {{Брэсцкая вобласць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Ганцавіцкі раён у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Пінская вобласць|child|загаловак=Ганцавіцкі раён у [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]] (1940—1954)}} |спіс2 = {{Брэсцкая вобласць БССР|child|загаловак=Ганцавіцкі раён у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] (1954—1962, з 1966)}} }} [[Катэгорыя:Ганцавіцкі раён| ]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, скасаваныя ў 1962 годзе]] [[Катэгорыя:Раёны, утвораныя ў 1966 годзе]] 90y332i94cq68b7wekso3unu5xtncfg Беларуская граматыка Тарашкевіча (1929) 0 15049 5130467 5130328 2026-04-21T17:54:31Z Jaŭhien 59102 афармленне, вікіфікацыя 5130467 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Беларуская граматыка для школ}} {{літаратурны твор|Назва=Беларуская граматыка для школ}} '''«Беларуская граматыка для школ»''' — школьная [[граматыка]] [[Беларуская мова|беларускай мовы]], апрацаваная [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніславам Тарашкевічам]] (1928) і выдадзеная ў [[Вільня|Вільні]] ў 1929 годзе. «Граматыка» з’яўлялася пятым у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], значна<ref name=pradmova>Б. Тарашкевіч. Прадмова // Беларуская граматыка для школ</ref> пераробленым і пашыраным, выданнем школьнай [[Беларуская граматыка Тарашкевіча 1918|граматыкі Тарашкевіча]], выдадзенай у 1918 годзе. Змяненні і дапаўненні, унесеныя Тарашкевічам, не ўлічвалі пастаноў, зробленых [[Беларуская Акадэмічная Канферэнцыя 1926|Беларускай Акадэмічнай Канферэнцыяй]] 1926 года<ref name=pradmova/>. Разам з тым, аўтар лічыў, што праблемы [[аканне|акання]] і «правапісу чужаземных слоў» усё яшчэ застаюцца спрэчнымі<ref name=pradmova/>. Граматыка складалася з двух раздзелаў-«колаў», азнаямляльнага (56 параграфаў) і навучальнага (106 параграфаў) характараў. == Адметнасці == Упершыню<ref>Станкевіч, С.168.</ref> ў беларускую граматыку быў уведзены нарматыў на [[беларускі лацінскі алфавіт]]<ref>У 46-м параграфе азнаямляльнага кола. Беларуская граматыка, С.49—51.</ref> — з выкарыстаннем «Ł» (гук [л]), «Č», «Š», «Ž» (шыпячыя гукі), «W» (гук [в]). [[Звонкі велярны выбухны зычны|Выбухны гук [г]]] узгадваўся як такі, што «''…сустракаецца рэдка і ў беларускім пісьме азначаецца літарай г з коскай над ёй з правага боку г’''»<ref>Беларуская граматыка, С.49.</ref> Прапаноўваўся варыянт запісу падвойнага мяккага гука [z’:] у выглядзе ''ддз''<ref>Беларуская граматыка, С.121.</ref>. == Ацэнкі == [[Ян Станкевіч]] адзначыў, што ў 5-м выданні сэнс шэрага правілаў стаў процілеглым<ref>Станкевіч, С.142.</ref> у параўнанні з першымі чатырма, і адзначыў як адмоўныя рысы тое, што Тарашкевіч не даў навуковых тлумачэнняў да сваіх развязанняў спрэчных пытанняў беларускай граматыкі ні ў першых чатырох, ні ў пятым выданні. Наогул, заявіў, што ў гэтай граматыцы Тарашкевіча шмат [[русізм]]аў, [[паланізм]]аў і [[варварызм]]аў, раскрытыкаваў няўдалую (і нават пагоршаную) граматычную [[Тэрміналогія|тэрміналогію]]. == Гл. таксама == * [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)]] * [[Беларускі правапіс 1930 (праект)]] * [[Арфаграфія беларускай мовы]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Б. Тарашкевіч. Беларуская граматыка для школ. — Вільня : Беларуская друкарня ім. Фр. Скарыны, 1929 ; Мн. : «Народная асвета», 1991 [факсімільн.]. — Выданне пятае, пераробленае і пашыранае. * Я. Станкевіч. Б. Тарашкевіч. Беларуская граматыка для школ // Ян Станкевіч. Збор твораў у двух тамах. Т. 1. — Мн.: Энцыклапедыкс, 2002. ISBN 985-6599-46-6. С.141—169. == Спасылкі == * {{Cite web|url=https://knihi.com/Branislau_Taraskievic/Bielaruskaja_hramatyka_dla_skol_1929_zip.html|title=Браніслаў Тарашкевіч. Беларуская граматыка для школ (1929)|website=Беларуская палічка}} {{Беларуская мова}} {{DEFAULTSORT:Тарашкевіч 1929}} [[Катэгорыя:Правапісы беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Граматыкі беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Браніслаў Тарашкевіч]] 7fv9njtvgrcoa707893bhrwi88e85mv Віцебскія вароты 0 15091 5130472 4609842 2026-04-21T18:35:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130472 wikitext text/x-wiki '''Віцебскія вароты''' або '''Суражскія вароты''', таксама '''Віцебская (Суражская) брама''' — умоўная назва<ref>У савецкай, потым у беларускай гістарыяграфіі.</ref> праходу паміж савецкай тэрыторыяй і тэрыторыяй пад нямецкай акупацыяй, які існаваў з 10 лютага да 28 верасня 1942 года, і уяўляў сабой разрыў шырынёй каля 40 км, паміж гарадамі [[Веліж]] і [[Усвяты]], на стыку баявых парадкаў нямецкіх груп армій «[[Група армій «Поўнач»|Поўнач]]» і «[[Група армій «Цэнтр»|Цэнтр]]», утвораны ў выніку наступлення савецкай 4 ударнай арміі [[Калінінскі фронт|Калінінскага фронту]] ў пачатку 1942 і вызвалення (кантролю) цяжкадаступных для нямецкіх войск прыфрантавых раёнаў партызанамі [[Віцебская вобласць|Віцебшчыны]]. Кантакт савецкіх уладаў і партызанскіх сіл, які быў наладжаны праз вароты ў сакавіку 1942, карэнным чынам паўплываў на разуменне савецкімі ўладамі сітуацыі на акупаваных тэрыторыях, і на далейшую палітыку савецкіх уладаў у дачыненні да развіцця партызанскага руху. Такім чынам, існаванне варотаў стала паваротным пунктам развіцця савецкага партызанскага руху, у першую чаргу ў Беларусі<ref>У кантэксце..., С.134, Туронак, С.76</ref>. == Утварэнне == 9 студзеня 1942 разам з іншымі часткамі перайшлі ў наступ войскі [[4-я ўдарная армія|4-й ударнай арміі]] пад камандаваннем [[генерал-палкоўнік]]а [[Андрэй Іванавіч Яроменка|А. І. Яроменкі]]. У выніку наступлення, войскі прасунуліся амаль на 250 кіламетраў і ўшчыльную падышлі да [[Суражскі раён|Суражскага]] і [[Мехаўскі раён|Мехаўскага]] раёнаў Віцебскай вобласці. 54-я стралковая брыгада ў ноч на 20 студзеня 1942 года вызваліла ад акупантаў раённы цэнтр Усвяты. Воіны 360-й стралковай дывізіі і 48-й стралковай брыгады ўварваліся на паўночна-заходнюю і паўднёва-заходнюю ўскраіны Вяліжу і замацаваліся там. Часткі 249-й стралковай дывізіі і 51-і стралковай брыгады наступалі на Сураж і [[Віцебск]]. Глыбокі прарыў частак 4-й ударнай арміі і актыўныя дзеянні партызан аказалі вырашальны ўплыў на становішча на гэтым участку фронту. Стык паміж групамі фашысцкіх армій «Цэнтр» і «Поўнач» не быў замацаваны, паміж флангу гэтых груп адсутнічала аператыўнае ўзаемадзеянне. У варожай абароне ад Усвят да Вяліжу Смаленскай вобласці утварыўся саракакіламетровы разрыў па фронце. Гэтую тэрыторыю занялі партызаны.<ref name="abc">http://www.pobeda.witebsk.by/land/epizode/suraj/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140323134947/http://www.pobeda.witebsk.by/land/epizode/suraj/ |date=23 сакавіка 2014 }} Віцебскія (Суражскія) вароты {{ref-ru}}</ref> == Дзейнасць == <!-- Магчыма назваць неяк інакш... --> Фактычна, спачатку савецкія ўлады не ўсведамлялі магчымасцяў, якія дае існаванне такога праходу<ref>Паводле словаў Пятра Калініна. Туронак, С.76.</ref>, і нават не адразу наладзілі праз яго кантакту з партызанамі. Але ў хуткім часе савецкія ўлады пастанавілі, відавочна на працягу сакавіка 1942, уключыць партызанскія сілы ў агульную вайсковую стратэгію і наладзіць для іх цэнтралізаванае арганізацыйнае і матэрыяльна-тэхнічнае забеспячэнне<ref>Туронак, С.76.</ref><ref>Відавочны ўплыў на пастанову мела і тое, што новы нямецкі наступ у 1942 чакаўся на цэнтральным участку фронту, у сукупнасці са стратэгічнай пазіцыяй Беларусі на нямецкіх вайсковых камунікацыях цэнтральнай вайсковай групіроўкі.</ref>.<!-- Кантакт таксама існаваў з Віцебскім абкамам КП(б)Б і аблвыканкамам (на тэрыторыі Усвяцкага і Веліжскага раёнаў Смаленскай вобласці).У кантэксце, С.134 Ці не абкам першым скантактаваўся з партызанамі??--> [[Цэнтральны камітэт КПБ|Цэнтральны Камітэт Кампартыі Беларусі]] і [[Цэнтральны штаб партызанскага руху]] распачалі шэраг мерапрыемстваў для найлепшага выкарыстання Віцебскіх «варот» у барацьбе з гітлераўцамі ў тыле ворага. У выніку, на працягу сакавіка—мая 1942 былі паслядоўна створаныя [[Паўночна-заходняя аператыўная група]] ЦК КП(б)Б (20.3.1942) з прадстаўнікамі ў штабах Калінінскага фронту, і 3 і 4 ударнай армій, потым [[Цэнтральны штаб партызанскага руху]] (30.5.1942) пад кіраўніцтвам [[П. Панамарэнка|П. Панамарэнкі]], пазней тэрытарыяльныя Штабы, у т.л., [[Беларускі штаб партызанскага руху]] (верасень 1942) пад кіраўніцтвам [[Пётр Захаравіч Калінін|П. Калініна]]. Існаванне такога адносна свабоднага праходу дазволіла ў 1942 вывесці ў савецкі тыл каля 200 тыс.ч. мірнага насельніцтва, каля 20 тыс.ч. навабранцаў у Чырвоную Армію, вывезці вялікую колькасць харчовых прадуктаў у савецкі Фонд абароны. Пэўная колькасць партызанскіх атрадаў была выведзена на савецкі бок на перафарміраванне. З савецкага боку на акупаваныя тэрыторыі пераходзілі арганізацыйныя і дыверсійныя групы, увозілася зброя, боепрыпасы, медыкаменты, літаратура. == Ліквідацыя == Неаднаразова немцамі рабіліся спробы ліквідаваць прарыў. Аперацыю па ліквідацыі Віцебскіх «варот» [[Трэці рэйх|фашысты]] пачалі ў ноч на [[25 верасня]] [[1942]] года надыходам з Віцебска, Суража і з гарнізона ў вёсцы Краслевічы Суражскага раёна. Найбольш жорсткія баі ішлі каля вёсак Пунішча, Пудоць, Булы, Дразды, Шмыры, Мелынь Суражскага раёна. Наступаючы, гітлераўцы спалілі вёскі Сцяпанавічы, Старое і Новае Кукава, Альгова, Шляпы, Баброва і іншыя. Віцебская фашысцкая групоўка здолела прарвацца па Вялікалукскай шашы ў напрамку Ўсвят. Адначасова быў нанесены ўдар і па Пудоці. У ноч з 27 на 28 верасня пасля ўпартых баёў і інтэнсіўнай [[артпадрыхтоўка|артпадрыхтоўкі]] супернік заняў вёску Мелынь, [[28 верасня]] вёскі Карпенкіна, Шмыры, Шэршні. [[28 верасня]] карнікі злучыліся, і «вароты» былі зачыненыя.<ref name="abc"/> == Памяць == У памяць аб дзеяннях воінаў і партызан па ўтрыманню Віцебскіх «варот» у [[1977]] годзе ў вёсцы [[Заполле (Віцебскі раён)|Заполле]] Віцебскага раёна ўстаноўлены [[Віцебскія вароты (помнік)|помнік]] (архітэктары [[Віктар Васільевіч Ягадніцкі|В. В. Ягадніцкі]] і [[У. І. Чарняўскі]]).<ref name="abc"/> {{зноскі}} == Літаратура == * (У кантэксце…) Вялікая Айчынная вайна савецкага народа (у кантэксце Другой сусветнай вайны). — Мн. : Экаперспектыва, 2005. — 279 с. ISBN 985-469-150-0. * (Туронак) Jerzy Turonek. Białoruś pod okupacją niemiecką. Warszawa—Wrocław: WERS, 1989. 186 p., ill. == Спасылкі == * ''Головко С. ''[https://beldumka.belta.by/isfiles/000167_828315.pdf Ворота жизни и барьбы]{{ref-ru}} // [[Беларуская думка (часопіс)|Беларуская думка]], № 12, 201. — С. 46—52. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларусь падчас Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Партызанскі рух падчас Вялікай Айчыннай вайны]] 0b9zql31ixb105htc340lh6x08rjk3o Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918) 0 15352 5130411 5130327 2026-04-21T15:38:35Z Jaŭhien 59102 Афармленне, гісторыя стварэння, змест, ацэнкі 5130411 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Беларуская граматыка для школ}} {{здвоеная выява|права|Беларуская граматыка для школ, вокладка (1918).jpg|120|Biełaruskaja hramatyka dla škoł, vokładka (1918).jpg|120|«Беларуская граматыка для школ» Б. Тарашкевіча (1918) кірыліцай і лацінкай}} '''«Беларуская граматыка для школ»''' — школьная [[граматыка]] [[Беларуская мова|беларускай мовы]], апрацаваная [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніславам Тарашкевічам]] (1917—1918) і выдадзеная ў 1918 годзе ў [[Вільня|Вільні]] ў друкарні [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] паралельна [[Кірыліца|кірыліцкімі]] і [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінскімі]] літарамі. Ёсць першай агульнапрынятай граматыкай беларускай мовы. Граматыка некалькі разоў перавыдавалася ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], ляжала ў аснове праграм выкладання беларускай мовы ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] да 1933 года. Стала асновай усіх далейшых ліній развіцця беларускай граматыкі. == Гісторыя стварэння == [[Янка Купала]] ад імя [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускага выдавецкага таварыства]] ў Вільні звярнуўся да Тарашкевіча з прапановай стварыць граматыку беларускай мовы яшчэ ў 1913 годзе, калі Браніслаў быў студэнтам трэцяга курса [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскага ўніверсітэта]]. Да напісання граматыкі, паводле слоў самога Тарашкевіча, заахвочваў яго акадэмік [[Аляксей Аляксандравіч Шахматаў|Аляксей Шахматаў]]. Ён жа і кіраваў працай Тарашкевіча над граматыкай. Значную дапамогу аказаў яму і акадэмік [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]]. Сваім натхніцелем у працы Тарашкевіч называў яшчэ нямецкага прафесара-[[Славістыка|славіста]] [[Рудольф Абіхт|Рудольфа Абіхта]], які крыху раней, але таксама ў 1918 годзе, выдаў на беларускай мове невялічкую брашуру «Pròsty spòsab stàcca ŭ karòtkim čàse hràmatnym»<ref name="Беларуская мова">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=«Беларуская граматыка для школ» Б. А. Тарашкевіча|старонкі=81—82}}</ref>. == Змест == У сваей працы Тарашкевіч выйшаў за межы ўласна граматыкі ([[Марфалогія мовы|марфалогіі]] і [[Сінтаксіс мовы|сінтаксісу]]), як гэта было прынята ў тагачаснай лінгвістыцы. Яго праца складаецца з наступных раздзелаў: # Гукі (гэта значыць [[фанетыка]]); # Часціны мовы (разглядаюцца [[назоўнік]] — «імя», [[прыметнік]] — «прымета», [[лічэбнік]] — «чысло», [[займеннік]] — «займа», [[дзеяслоў]], [[прыслоўе]], [[прыназоўнік]] — «прыймя», [[злучнік]] — «злуч», [[выклічнік]] — «кліч»); # Падзел слова (гэта значыць яго [[Марфема|марфемная]] будова); # Правапіс; # Сказ (гэта значыць сінтаксіс). Такім чынам, апісваюцца ўсе ўзроўні моўнай сістэмы з пункту погляду іх нарматыўнасці, правіл перадачы на пісьме. Гэта хоць і сціслы, але поўны падручнік беларускай мовы. Правілы ў іх сфармуляваны дакладна, даходліва, ілюструюцца прыкладамі. Для іх замацавання даюцца заданні («задачкі») з тэкстамі, узятымі з твораў беларускіх пісьменнікаў і [[фальклор]]у. У аснове граматыкі ляжалі фанетыка-граматычныя асаблівасці тагачасных [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]]. Улічваючы традыцыі беларускага кнігадрукавання, Тарашкевіч замацаваў фанетычны прынцып напісання [[Галосныя|галосных]] (перадачу на пісьме такіх рыс, як [[аканне]] і [[яканне]]), а для перадачы зычных — марфалагічны (''горад, падтрымаць, матцы''), з некаторымі адхіленнямі ў бок фанетычнага прынцыпу, каб адлюстраваць спецыфіку беларускай мовы ([[дзеканне]] і [[цеканне]], падаўжэнне зычных, змяненне '''в''' і '''л''' на '''ў''' у пэўных выпадках, зацвярдзенне шыпячых, [р] і этымалагічнага [ц], [[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асіміляцыю]] зычных па мяккасці тыпу ''аканьне, сьнег, цьвёрды, разьвівацца'')<ref name="Беларуская мова" />. Асобна быў распрацаваны правапіс [[Запазычаныя словы|запазычаных слоў]] у адпаведнасці з тым, наколькі яны асіміляваліся беларускай мовай. Тыя, што ўжываюцца ў ёй даўно, пішуцца, як вымаўляюцца (''літара, аканом, леварвэр''). Тыя, «што ўжываюцца ў кніжках і ў кніжнай мове і да народу не дайшлі або дайшлі нядаўна», захоўваюць на пісьме пэўныя адметнасці той мовы, з якой яны ўзяты (''літэратура, монолёг, інспэктар''). Фактычна было прынята пераважнае іх напісанне як у [[Польская мова|польскай мове]]<ref>Гапоненка І. А. Лексічныя запазычанні ў беларускай мове пачатку XX ст. і асаблівасці іх фармальнай адаптацыі // Беларуская лінгвістыка. Вып. 49 / НАН Беларусі. Ін-т мовазнаўства імя Якуба Коласа; Рэдкал.: І. А. Падлужны (адк. рэд.) і інш. — Мн. : Беларуская навука, 2000. — 95 с. ISBN 985-08-0311-8.</ref>. Так, на гэтыя словы не былі распаўсюджаны правілы акання, дзекання і цекання, часта не змякчаліся зычныя перад галоснымі, перад ётаванымі галоснымі перадаваўся мяккі [л’]<ref name="Сучасная беларуская мова">Сучасная беларуская мова</ref>. == Ацэнкі == Вучэбны дапаможнік Тарашкевіча ўлічваў тагачасныя дасягненні ў галіне беларускай філалогіі (Я. Карскі, А. Шахматаў і інш.), і быў станоўча прыняты грамадскасцю. Сфармуляваныя ў граматыцы правілы атрымалі ўсеагульнае прызнанне, многія замацаваліся ў [[Сучасная беларуская літаратурная мова|сучаснай беларускай літаратурнай мове]]. Аднак некаторыя з іх былі не зусім добра распрацаваны (перадача на пісьме '''е''' ў [[Націск|ненаціскным]] становішчы, напісанне запазычаных слоў). Збыткоўнымі аказаліся асобныя катэгорыі і паралельныя формы [[Скланенне|скланення]] і [[Спражэнне|спражэння]] ([[парны лік]] назоўнікаў тыпу ''дзьве хаце'', раўнапраўнасць такіх формаў, як ''касьцьмі'' і ''касьцьма'', ''дзьвюх'' і ''дзьвёх'', ''гэты'' і ''гэны'', ''крычым'' і ''крычом''), якія аўтар уводзіў, каб як мага шырэй адлюстраваць спецыфіку беларускай мовы або і па той прычыне, што некаторыя тыповыя рысы яе на тыя часы яшчэ выразна не вызначыліся<ref name="Беларуская мова" />. «Рускі і польскі ўплывы» (адпаведна, у марфалогіі і [[Арфаграфія|арфаграфіі]])<ref>Адпаведнасць паводле тлумачэння ў: Сучасная беларуская мова</ref> адзначалі ў сваіх тагачасных публікацыях, напрыклад, [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Язэп Лёсік]] і [[Ян Станкевіч|Ян Станкевіч]]. Шмат якія правілы ў граматыцы адсутнічалі або былі недапрацаванымі, напрыклад, нарматывы напісання [[Складанае слова|складаных слоў]], некаторых [[канчатак|канчаткаў]], прозвішчаў, імёнаў, геаграфічных назваў<ref name="Сучасная беларуская мова"/>, і дапрацоўваліся іншымі аўтарамі ў практычных граматыках<ref>Некрашэвіч</ref>. На аснове граматыкі Тарашкевіча хутка сталі выходзіць падручнікі беларускай мовы іншых аўтараў (напрыклад, у 1921 годзе — «Практычная граматыка беларускай мовы» Язэпа Лёсіка). 3 выхадам граматыкі Тарашкевіча пачаўся працэс стабілізацыі нормаў сучаснай беларускай літаратурнай мовы, быў створаны грунт для яе далейшай граматычнай распрацоўкі, удасканалення ўласцівых ей структурных элементаў<ref name="Беларуская мова" />. Зважаючы на недахопы граматыкі Тарашкевіча, браты Лёсікі распрацавалі праект яе рэформы, які быў прадметам разгляду [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] ў 1926 годзе. == Гл. таксама == * [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1929)]] * [[Беларускі правапіс 1930 (праект)]] * [[Арфаграфія беларускай мовы]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/сбмова}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * {{Cite web|url=http://jivebelarus.net/language/ten-years-of-belarusian-grammar.html|title=Лёсік Я. «Дзесяцігодзьдзе беларускае граматыкі (1918—1928 г.)»|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714114630/http://jivebelarus.net/language/ten-years-of-belarusian-grammar.html|archive-date=2020-07-14}} {{Беларуская мова}} {{DEFAULTSORT:Тарашкевіч 1918}} [[Катэгорыя:Граматыкі беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Правапісы беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Браніслаў Тарашкевіч]] fzqnqj841g1zmri0ux8w7isaxhr2kgs 5130421 5130411 2026-04-21T15:55:43Z Jaŭhien 59102 Шаблон Літаратурны твор 5130421 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Беларуская граматыка для школ}} {{Літаратурны твор|Выява={{здвоеная выява|права|Беларуская граматыка для школ, вокладка (1918).jpg|120|Biełaruskaja hramatyka dla škoł, vokładka (1918).jpg|120}} |Подпіс выявы=«Беларуская граматыка для школ» Б. Тарашкевіча (1918) кірыліцай і лацінкай}} '''«Беларуская граматыка для школ»''' — школьная [[граматыка]] [[Беларуская мова|беларускай мовы]], апрацаваная [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніславам Тарашкевічам]] (1917—1918) і выдадзеная ў 1918 годзе ў [[Вільня|Вільні]] ў друкарні [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] паралельна [[Кірыліца|кірыліцкімі]] і [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінскімі]] літарамі. Ёсць першай агульнапрынятай граматыкай беларускай мовы. Граматыка некалькі разоў перавыдавалася ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], ляжала ў аснове праграм выкладання беларускай мовы ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] да 1933 года. Стала асновай усіх далейшых ліній развіцця беларускай граматыкі. == Гісторыя стварэння == [[Янка Купала]] ад імя [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускага выдавецкага таварыства]] ў Вільні звярнуўся да Тарашкевіча з прапановай стварыць граматыку беларускай мовы яшчэ ў 1913 годзе, калі Браніслаў быў студэнтам трэцяга курса [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскага ўніверсітэта]]. Да напісання граматыкі, паводле слоў самога Тарашкевіча, заахвочваў яго акадэмік [[Аляксей Аляксандравіч Шахматаў|Аляксей Шахматаў]]. Ён жа і кіраваў працай Тарашкевіча над граматыкай. Значную дапамогу аказаў яму і акадэмік [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]]. Сваім натхніцелем у працы Тарашкевіч называў яшчэ нямецкага прафесара-[[Славістыка|славіста]] [[Рудольф Абіхт|Рудольфа Абіхта]], які крыху раней, але таксама ў 1918 годзе, выдаў на беларускай мове невялічкую брашуру «Pròsty spòsab stàcca ŭ karòtkim čàse hràmatnym»<ref name="Беларуская мова">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=«Беларуская граматыка для школ» Б. А. Тарашкевіча|старонкі=81—82}}</ref>. == Змест == У сваей працы Тарашкевіч выйшаў за межы ўласна граматыкі ([[Марфалогія мовы|марфалогіі]] і [[Сінтаксіс мовы|сінтаксісу]]), як гэта было прынята ў тагачаснай лінгвістыцы. Яго праца складаецца з наступных раздзелаў: # Гукі (гэта значыць [[фанетыка]]); # Часціны мовы (разглядаюцца [[назоўнік]] — «імя», [[прыметнік]] — «прымета», [[лічэбнік]] — «чысло», [[займеннік]] — «займа», [[дзеяслоў]], [[прыслоўе]], [[прыназоўнік]] — «прыймя», [[злучнік]] — «злуч», [[выклічнік]] — «кліч»); # Падзел слова (гэта значыць яго [[Марфема|марфемная]] будова); # Правапіс; # Сказ (гэта значыць сінтаксіс). Такім чынам, апісваюцца ўсе ўзроўні моўнай сістэмы з пункту погляду іх нарматыўнасці, правіл перадачы на пісьме. Гэта хоць і сціслы, але поўны падручнік беларускай мовы. Правілы ў іх сфармуляваны дакладна, даходліва, ілюструюцца прыкладамі. Для іх замацавання даюцца заданні («задачкі») з тэкстамі, узятымі з твораў беларускіх пісьменнікаў і [[фальклор]]у. У аснове граматыкі ляжалі фанетыка-граматычныя асаблівасці тагачасных [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]]. Улічваючы традыцыі беларускага кнігадрукавання, Тарашкевіч замацаваў фанетычны прынцып напісання [[Галосныя|галосных]] (перадачу на пісьме такіх рыс, як [[аканне]] і [[яканне]]), а для перадачы зычных — марфалагічны (''горад, падтрымаць, матцы''), з некаторымі адхіленнямі ў бок фанетычнага прынцыпу, каб адлюстраваць спецыфіку беларускай мовы ([[дзеканне]] і [[цеканне]], падаўжэнне зычных, змяненне '''в''' і '''л''' на '''ў''' у пэўных выпадках, зацвярдзенне шыпячых, [р] і этымалагічнага [ц], [[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асіміляцыю]] зычных па мяккасці тыпу ''аканьне, сьнег, цьвёрды, разьвівацца'')<ref name="Беларуская мова" />. Асобна быў распрацаваны правапіс [[Запазычаныя словы|запазычаных слоў]] у адпаведнасці з тым, наколькі яны асіміляваліся беларускай мовай. Тыя, што ўжываюцца ў ёй даўно, пішуцца, як вымаўляюцца (''літара, аканом, леварвэр''). Тыя, «што ўжываюцца ў кніжках і ў кніжнай мове і да народу не дайшлі або дайшлі нядаўна», захоўваюць на пісьме пэўныя адметнасці той мовы, з якой яны ўзяты (''літэратура, монолёг, інспэктар''). Фактычна было прынята пераважнае іх напісанне як у [[Польская мова|польскай мове]]<ref>Гапоненка І. А. Лексічныя запазычанні ў беларускай мове пачатку XX ст. і асаблівасці іх фармальнай адаптацыі // Беларуская лінгвістыка. Вып. 49 / НАН Беларусі. Ін-т мовазнаўства імя Якуба Коласа; Рэдкал.: І. А. Падлужны (адк. рэд.) і інш. — Мн. : Беларуская навука, 2000. — 95 с. ISBN 985-08-0311-8.</ref>. Так, на гэтыя словы не былі распаўсюджаны правілы акання, дзекання і цекання, часта не змякчаліся зычныя перад галоснымі, перад ётаванымі галоснымі перадаваўся мяккі [л’]<ref name="Сучасная беларуская мова">Сучасная беларуская мова</ref>. == Ацэнкі == Вучэбны дапаможнік Тарашкевіча ўлічваў тагачасныя дасягненні ў галіне беларускай філалогіі (Я. Карскі, А. Шахматаў і інш.), і быў станоўча прыняты грамадскасцю. Сфармуляваныя ў граматыцы правілы атрымалі ўсеагульнае прызнанне, многія замацаваліся ў [[Сучасная беларуская літаратурная мова|сучаснай беларускай літаратурнай мове]]. Аднак некаторыя з іх былі не зусім добра распрацаваны (перадача на пісьме '''е''' ў [[Націск|ненаціскным]] становішчы, напісанне запазычаных слоў). Збыткоўнымі аказаліся асобныя катэгорыі і паралельныя формы [[Скланенне|скланення]] і [[Спражэнне|спражэння]] ([[парны лік]] назоўнікаў тыпу ''дзьве хаце'', раўнапраўнасць такіх формаў, як ''касьцьмі'' і ''касьцьма'', ''дзьвюх'' і ''дзьвёх'', ''гэты'' і ''гэны'', ''крычым'' і ''крычом''), якія аўтар уводзіў, каб як мага шырэй адлюстраваць спецыфіку беларускай мовы або і па той прычыне, што некаторыя тыповыя рысы яе на тыя часы яшчэ выразна не вызначыліся<ref name="Беларуская мова" />. «Рускі і польскі ўплывы» (адпаведна, у марфалогіі і [[Арфаграфія|арфаграфіі]])<ref>Адпаведнасць паводле тлумачэння ў: Сучасная беларуская мова</ref> адзначалі ў сваіх тагачасных публікацыях, напрыклад, [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Язэп Лёсік]] і [[Ян Станкевіч|Ян Станкевіч]]. Шмат якія правілы ў граматыцы адсутнічалі або былі недапрацаванымі, напрыклад, нарматывы напісання [[Складанае слова|складаных слоў]], некаторых [[канчатак|канчаткаў]], прозвішчаў, імёнаў, геаграфічных назваў<ref name="Сучасная беларуская мова"/>, і дапрацоўваліся іншымі аўтарамі ў практычных граматыках<ref>Некрашэвіч</ref>. На аснове граматыкі Тарашкевіча хутка сталі выходзіць падручнікі беларускай мовы іншых аўтараў (напрыклад, у 1921 годзе — «Практычная граматыка беларускай мовы» Язэпа Лёсіка). 3 выхадам граматыкі Тарашкевіча пачаўся працэс стабілізацыі нормаў сучаснай беларускай літаратурнай мовы, быў створаны грунт для яе далейшай граматычнай распрацоўкі, удасканалення ўласцівых ей структурных элементаў<ref name="Беларуская мова" />. Зважаючы на недахопы граматыкі Тарашкевіча, браты Лёсікі распрацавалі праект яе рэформы, які быў прадметам разгляду [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] ў 1926 годзе. == Гл. таксама == * [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1929)]] * [[Беларускі правапіс 1930 (праект)]] * [[Арфаграфія беларускай мовы]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/сбмова}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=http://jivebelarus.net/language/ten-years-of-belarusian-grammar.html|title=Лёсік Я. «Дзесяцігодзьдзе беларускае граматыкі (1918—1928 г.)»|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714114630/http://jivebelarus.net/language/ten-years-of-belarusian-grammar.html|archive-date=2020-07-14}} {{Беларуская мова}} {{DEFAULTSORT:Тарашкевіч 1918}} [[Катэгорыя:Граматыкі беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Правапісы беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Браніслаў Тарашкевіч]] dph5o3bmxkzysu15dd58vb3o60gii60 5130424 5130421 2026-04-21T15:56:36Z Jaŭhien 59102 5130424 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Беларуская граматыка для школ}} {{Літаратурны твор|Выява={{здвоеная выява|права|Беларуская граматыка для школ, вокладка (1918).jpg|120|Biełaruskaja hramatyka dla škoł, vokładka (1918).jpg|120}} |Подпіс выявы=«Беларуская граматыка для школ» Б. Тарашкевіча (1918) кірыліцай і лацінкай}} '''«Беларуская граматыка для школ»''' — школьная [[граматыка]] [[Беларуская мова|беларускай мовы]], апрацаваная [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніславам Тарашкевічам]] (1917—1918) і выдадзеная ў 1918 годзе ў [[Вільня|Вільні]] ў друкарні [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] паралельна [[Кірыліца|кірыліцкімі]] і [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінскімі]] літарамі. Ёсць першай агульнапрынятай граматыкай беларускай мовы. Граматыка некалькі разоў перавыдавалася ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], ляжала ў аснове праграм выкладання беларускай мовы ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] да 1933 года. Стала асновай усіх далейшых ліній развіцця беларускай граматыкі. == Гісторыя стварэння == [[Янка Купала]] ад імя [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускага выдавецкага таварыства]] ў Вільні звярнуўся да Тарашкевіча з прапановай стварыць граматыку беларускай мовы яшчэ ў 1913 годзе, калі Браніслаў быў студэнтам трэцяга курса [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскага ўніверсітэта]]. Да напісання граматыкі, паводле слоў самога Тарашкевіча, заахвочваў яго акадэмік [[Аляксей Аляксандравіч Шахматаў|Аляксей Шахматаў]]. Ён жа і кіраваў працай Тарашкевіча над граматыкай. Значную дапамогу аказаў яму і акадэмік [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]]. Сваім натхніцелем у працы Тарашкевіч называў яшчэ нямецкага прафесара-[[Славістыка|славіста]] [[Рудольф Абіхт|Рудольфа Абіхта]], які крыху раней, але таксама ў 1918 годзе, выдаў на беларускай мове невялічкую брашуру «Pròsty spòsab stàcca ŭ karòtkim čàse hràmatnym»<ref name="Беларуская мова">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=«Беларуская граматыка для школ» Б. А. Тарашкевіча|старонкі=81—82}}</ref>. == Змест == У сваей працы Тарашкевіч выйшаў за межы ўласна граматыкі ([[Марфалогія мовы|марфалогіі]] і [[Сінтаксіс мовы|сінтаксісу]]), як гэта было прынята ў тагачаснай лінгвістыцы. Яго праца складаецца з наступных раздзелаў: # Гукі (гэта значыць [[фанетыка]]); # Часціны мовы (разглядаюцца [[назоўнік]] — «імя», [[прыметнік]] — «прымета», [[лічэбнік]] — «чысло», [[займеннік]] — «займа», [[дзеяслоў]], [[прыслоўе]], [[прыназоўнік]] — «прыймя», [[злучнік]] — «злуч», [[выклічнік]] — «кліч»); # Падзел слова (гэта значыць яго [[Марфема|марфемная]] будова); # Правапіс; # Сказ (гэта значыць сінтаксіс). Такім чынам, апісваюцца ўсе ўзроўні моўнай сістэмы з пункту погляду іх нарматыўнасці, правіл перадачы на пісьме. Гэта хоць і сціслы, але поўны падручнік беларускай мовы. Правілы ў іх сфармуляваны дакладна, даходліва, ілюструюцца прыкладамі. Для іх замацавання даюцца заданні («задачкі») з тэкстамі, узятымі з твораў беларускіх пісьменнікаў і [[фальклор]]у. У аснове граматыкі ляжалі фанетыка-граматычныя асаблівасці тагачасных [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]]. Улічваючы традыцыі беларускага кнігадрукавання, Тарашкевіч замацаваў фанетычны прынцып напісання [[Галосныя|галосных]] (перадачу на пісьме такіх рыс, як [[аканне]] і [[яканне]]), а для перадачы зычных — марфалагічны (''горад, падтрымаць, матцы''), з некаторымі адхіленнямі ў бок фанетычнага прынцыпу, каб адлюстраваць спецыфіку беларускай мовы ([[дзеканне]] і [[цеканне]], падаўжэнне зычных, змяненне '''в''' і '''л''' на '''ў''' у пэўных выпадках, зацвярдзенне шыпячых, [р] і этымалагічнага [ц], [[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асіміляцыю]] зычных па мяккасці тыпу ''аканьне, сьнег, цьвёрды, разьвівацца'')<ref name="Беларуская мова" />. Асобна быў распрацаваны правапіс [[Запазычаныя словы|запазычаных слоў]] у адпаведнасці з тым, наколькі яны асіміляваліся беларускай мовай. Тыя, што ўжываюцца ў ёй даўно, пішуцца, як вымаўляюцца (''літара, аканом, леварвэр''). Тыя, «што ўжываюцца ў кніжках і ў кніжнай мове і да народу не дайшлі або дайшлі нядаўна», захоўваюць на пісьме пэўныя адметнасці той мовы, з якой яны ўзяты (''літэратура, монолёг, інспэктар''). Фактычна было прынята пераважнае іх напісанне як у [[Польская мова|польскай мове]]<ref>Гапоненка І. А. Лексічныя запазычанні ў беларускай мове пачатку XX ст. і асаблівасці іх фармальнай адаптацыі // Беларуская лінгвістыка. Вып. 49 / НАН Беларусі. Ін-т мовазнаўства імя Якуба Коласа; Рэдкал.: І. А. Падлужны (адк. рэд.) і інш. — Мн. : Беларуская навука, 2000. — 95 с. ISBN 985-08-0311-8.</ref>. Так, на гэтыя словы не былі распаўсюджаны правілы акання, дзекання і цекання, часта не змякчаліся зычныя перад галоснымі, перад ётаванымі галоснымі перадаваўся мяккі [л’]<ref name="Сучасная беларуская мова">Сучасная беларуская мова</ref>. == Ацэнкі == Вучэбны дапаможнік Тарашкевіча ўлічваў тагачасныя дасягненні ў галіне беларускай філалогіі (Я. Карскі, А. Шахматаў і інш.), і быў станоўча прыняты грамадскасцю. Сфармуляваныя ў граматыцы правілы атрымалі ўсеагульнае прызнанне, многія замацаваліся ў [[Сучасная беларуская літаратурная мова|сучаснай беларускай літаратурнай мове]]. Аднак некаторыя з іх былі не зусім добра распрацаваны (перадача на пісьме '''е''' ў [[Націск|ненаціскным]] становішчы, напісанне запазычаных слоў). Збыткоўнымі аказаліся асобныя катэгорыі і паралельныя формы [[Скланенне|скланення]] і [[Спражэнне|спражэння]] ([[парны лік]] назоўнікаў тыпу ''дзьве хаце'', раўнапраўнасць такіх формаў, як ''касьцьмі'' і ''касьцьма'', ''дзьвюх'' і ''дзьвёх'', ''гэты'' і ''гэны'', ''крычым'' і ''крычом''), якія аўтар уводзіў, каб як мага шырэй адлюстраваць спецыфіку беларускай мовы або і па той прычыне, што некаторыя тыповыя рысы яе на тыя часы яшчэ выразна не вызначыліся<ref name="Беларуская мова" />. «Рускі і польскі ўплывы» (адпаведна, у марфалогіі і [[Арфаграфія|арфаграфіі]])<ref>Адпаведнасць паводле тлумачэння ў: Сучасная беларуская мова</ref> адзначалі ў сваіх тагачасных публікацыях, напрыклад, [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Язэп Лёсік]] і [[Ян Станкевіч]]. Шмат якія правілы ў граматыцы адсутнічалі або былі недапрацаванымі, напрыклад, нарматывы напісання [[Складанае слова|складаных слоў]], некаторых [[канчатак|канчаткаў]], прозвішчаў, імёнаў, геаграфічных назваў<ref name="Сучасная беларуская мова"/>, і дапрацоўваліся іншымі аўтарамі ў практычных граматыках<ref>Некрашэвіч</ref>. На аснове граматыкі Тарашкевіча хутка сталі выходзіць падручнікі беларускай мовы іншых аўтараў (напрыклад, у 1921 годзе — «Практычная граматыка беларускай мовы» Язэпа Лёсіка). 3 выхадам граматыкі Тарашкевіча пачаўся працэс стабілізацыі нормаў сучаснай беларускай літаратурнай мовы, быў створаны грунт для яе далейшай граматычнай распрацоўкі, удасканалення ўласцівых ей структурных элементаў<ref name="Беларуская мова" />. Зважаючы на недахопы граматыкі Тарашкевіча, браты Лёсікі распрацавалі праект яе рэформы, які быў прадметам разгляду [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] ў 1926 годзе. == Гл. таксама == * [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1929)]] * [[Беларускі правапіс 1930 (праект)]] * [[Арфаграфія беларускай мовы]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/сбмова}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=http://jivebelarus.net/language/ten-years-of-belarusian-grammar.html|title=Лёсік Я. «Дзесяцігодзьдзе беларускае граматыкі (1918—1928 г.)»|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714114630/http://jivebelarus.net/language/ten-years-of-belarusian-grammar.html|archive-date=2020-07-14}} {{Беларуская мова}} {{DEFAULTSORT:Тарашкевіч 1918}} [[Катэгорыя:Граматыкі беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Правапісы беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Браніслаў Тарашкевіч]] g7k5obumpx9t7rypfc3dnfz4yulfsfh 5130426 5130424 2026-04-21T16:11:36Z Jaŭhien 59102 /* Змест */ вікіфікацыя, пунктуацыя 5130426 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Беларуская граматыка для школ}} {{Літаратурны твор|Выява={{здвоеная выява|права|Беларуская граматыка для школ, вокладка (1918).jpg|120|Biełaruskaja hramatyka dla škoł, vokładka (1918).jpg|120}} |Подпіс выявы=«Беларуская граматыка для школ» Б. Тарашкевіча (1918) кірыліцай і лацінкай}} '''«Беларуская граматыка для школ»''' — школьная [[граматыка]] [[Беларуская мова|беларускай мовы]], апрацаваная [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніславам Тарашкевічам]] (1917—1918) і выдадзеная ў 1918 годзе ў [[Вільня|Вільні]] ў друкарні [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] паралельна [[Кірыліца|кірыліцкімі]] і [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінскімі]] літарамі. Ёсць першай агульнапрынятай граматыкай беларускай мовы. Граматыка некалькі разоў перавыдавалася ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], ляжала ў аснове праграм выкладання беларускай мовы ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] да 1933 года. Стала асновай усіх далейшых ліній развіцця беларускай граматыкі. == Гісторыя стварэння == [[Янка Купала]] ад імя [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускага выдавецкага таварыства]] ў Вільні звярнуўся да Тарашкевіча з прапановай стварыць граматыку беларускай мовы яшчэ ў 1913 годзе, калі Браніслаў быў студэнтам трэцяга курса [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскага ўніверсітэта]]. Да напісання граматыкі, паводле слоў самога Тарашкевіча, заахвочваў яго акадэмік [[Аляксей Аляксандравіч Шахматаў|Аляксей Шахматаў]]. Ён жа і кіраваў працай Тарашкевіча над граматыкай. Значную дапамогу аказаў яму і акадэмік [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]]. Сваім натхніцелем у працы Тарашкевіч называў яшчэ нямецкага прафесара-[[Славістыка|славіста]] [[Рудольф Абіхт|Рудольфа Абіхта]], які крыху раней, але таксама ў 1918 годзе, выдаў на беларускай мове невялічкую брашуру «Pròsty spòsab stàcca ŭ karòtkim čàse hràmatnym»<ref name="Беларуская мова">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=«Беларуская граматыка для школ» Б. А. Тарашкевіча|старонкі=81—82}}</ref>. == Змест == У сваей працы Тарашкевіч выйшаў за межы ўласна граматыкі ([[Марфалогія мовы|марфалогіі]] і [[Сінтаксіс мовы|сінтаксісу]]), як гэта было прынята ў тагачаснай лінгвістыцы. Яго праца складаецца з наступных раздзелаў: # Гукі (гэта значыць [[фанетыка]]). # Часціны мовы (разглядаюцца [[назоўнік]] — «імя», [[прыметнік]] — «прымета», [[лічэбнік]] — «чысло», [[займеннік]] — «займа», [[дзеяслоў]], [[прыслоўе]], [[прыназоўнік]] — «прыймя», [[злучнік]] — «злуч», [[выклічнік]] — «кліч»). # Падзел слова (гэта значыць яго [[Марфема|марфемная]] будова). # Правапіс. # Сказ (гэта значыць сінтаксіс). Такім чынам, апісваюцца ўсе ўзроўні моўнай сістэмы з пункту погляду іх нарматыўнасці, правіл перадачы на пісьме. Гэта хоць і сціслы, але поўны падручнік беларускай мовы. Правілы ў іх сфармуляваны дакладна, даходліва, ілюструюцца прыкладамі. Для іх замацавання даюцца заданні («задачкі») з тэкстамі, узятымі з твораў беларускіх пісьменнікаў і [[фальклор]]у. У аснове граматыкі ляжалі фанетыка-граматычныя асаблівасці тагачасных [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]]. Улічваючы традыцыі беларускага кнігадрукавання, Тарашкевіч замацаваў фанетычны прынцып напісання [[Галосныя|галосных]] (перадачу на пісьме такіх рыс, як [[аканне]] і [[яканне]]), а для перадачы [[Зычныя|зычных]] — марфалагічны (''горад, падтрымаць, матцы''), з некаторымі адхіленнямі ў бок фанетычнага прынцыпу, каб адлюстраваць спецыфіку беларускай мовы ([[дзеканне]] і [[цеканне]], падаўжэнне зычных, змяненне '''в''' і '''л''' на '''ў''' у пэўных выпадках, зацвярдзенне шыпячых, [р] і этымалагічнага [ц], [[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асіміляцыю]] зычных па мяккасці тыпу ''аканьне, сьнег, цьвёрды, разьвівацца'')<ref name="Беларуская мова" />. Асобна быў распрацаваны правапіс [[Запазычаныя словы|запазычаных слоў]] у адпаведнасці з тым, наколькі яны асіміляваліся беларускай мовай. Тыя, што ўжываюцца ў ёй даўно, пішуцца, як вымаўляюцца (''літара, аканом, леварвэр''). Тыя, «што ўжываюцца ў кніжках і ў кніжнай мове і да народу не дайшлі або дайшлі нядаўна», захоўваюць на пісьме пэўныя адметнасці той мовы, з якой яны ўзяты (''літэратура, монолёг, інспэктар''). Фактычна было прынята пераважнае іх напісанне як у [[Польская мова|польскай мове]]<ref>Гапоненка І. А. Лексічныя запазычанні ў беларускай мове пачатку XX ст. і асаблівасці іх фармальнай адаптацыі // Беларуская лінгвістыка. Вып. 49 / НАН Беларусі. Ін-т мовазнаўства імя Якуба Коласа; Рэдкал.: І. А. Падлужны (адк. рэд.) і інш. — Мн. : Беларуская навука, 2000. — 95 с. ISBN 985-08-0311-8.</ref>. Так, на гэтыя словы не былі распаўсюджаны правілы акання, дзекання і цекання, часта не змякчаліся зычныя перад галоснымі, перад ётаванымі галоснымі перадаваўся мяккі [л’]<ref name="Сучасная беларуская мова">Сучасная беларуская мова</ref>. == Ацэнкі == Вучэбны дапаможнік Тарашкевіча ўлічваў тагачасныя дасягненні ў галіне беларускай філалогіі (Я. Карскі, А. Шахматаў і інш.), і быў станоўча прыняты грамадскасцю. Сфармуляваныя ў граматыцы правілы атрымалі ўсеагульнае прызнанне, многія замацаваліся ў [[Сучасная беларуская літаратурная мова|сучаснай беларускай літаратурнай мове]]. Аднак некаторыя з іх былі не зусім добра распрацаваны (перадача на пісьме '''е''' ў [[Націск|ненаціскным]] становішчы, напісанне запазычаных слоў). Збыткоўнымі аказаліся асобныя катэгорыі і паралельныя формы [[Скланенне|скланення]] і [[Спражэнне|спражэння]] ([[парны лік]] назоўнікаў тыпу ''дзьве хаце'', раўнапраўнасць такіх формаў, як ''касьцьмі'' і ''касьцьма'', ''дзьвюх'' і ''дзьвёх'', ''гэты'' і ''гэны'', ''крычым'' і ''крычом''), якія аўтар уводзіў, каб як мага шырэй адлюстраваць спецыфіку беларускай мовы або і па той прычыне, што некаторыя тыповыя рысы яе на тыя часы яшчэ выразна не вызначыліся<ref name="Беларуская мова" />. «Рускі і польскі ўплывы» (адпаведна, у марфалогіі і [[Арфаграфія|арфаграфіі]])<ref>Адпаведнасць паводле тлумачэння ў: Сучасная беларуская мова</ref> адзначалі ў сваіх тагачасных публікацыях, напрыклад, [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Язэп Лёсік]] і [[Ян Станкевіч]]. Шмат якія правілы ў граматыцы адсутнічалі або былі недапрацаванымі, напрыклад, нарматывы напісання [[Складанае слова|складаных слоў]], некаторых [[канчатак|канчаткаў]], прозвішчаў, імёнаў, геаграфічных назваў<ref name="Сучасная беларуская мова"/>, і дапрацоўваліся іншымі аўтарамі ў практычных граматыках<ref>Некрашэвіч</ref>. На аснове граматыкі Тарашкевіча хутка сталі выходзіць падручнікі беларускай мовы іншых аўтараў (напрыклад, у 1921 годзе — «Практычная граматыка беларускай мовы» Язэпа Лёсіка). 3 выхадам граматыкі Тарашкевіча пачаўся працэс стабілізацыі нормаў сучаснай беларускай літаратурнай мовы, быў створаны грунт для яе далейшай граматычнай распрацоўкі, удасканалення ўласцівых ей структурных элементаў<ref name="Беларуская мова" />. Зважаючы на недахопы граматыкі Тарашкевіча, браты Лёсікі распрацавалі праект яе рэформы, які быў прадметам разгляду [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] ў 1926 годзе. == Гл. таксама == * [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1929)]] * [[Беларускі правапіс 1930 (праект)]] * [[Арфаграфія беларускай мовы]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/сбмова}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=http://jivebelarus.net/language/ten-years-of-belarusian-grammar.html|title=Лёсік Я. «Дзесяцігодзьдзе беларускае граматыкі (1918—1928 г.)»|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714114630/http://jivebelarus.net/language/ten-years-of-belarusian-grammar.html|archive-date=2020-07-14}} {{Беларуская мова}} {{DEFAULTSORT:Тарашкевіч 1918}} [[Катэгорыя:Граматыкі беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Правапісы беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Браніслаў Тарашкевіч]] nlq6oeddc74zkaneatg4cmt47vo621f 5130441 5130426 2026-04-21T16:44:29Z Jaŭhien 59102 Назва ў шаблоне 5130441 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Беларуская граматыка для школ}} {{Літаратурны твор|Выява={{здвоеная выява|права|Беларуская граматыка для школ, вокладка (1918).jpg|120|Biełaruskaja hramatyka dla škoł, vokładka (1918).jpg|120}} |Подпіс выявы=«Беларуская граматыка для школ» Б. Тарашкевіча (1918) кірыліцай і лацінкай|Назва=Беларуская граматыка для школ}} '''«Беларуская граматыка для школ»''' — школьная [[граматыка]] [[Беларуская мова|беларускай мовы]], апрацаваная [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніславам Тарашкевічам]] (1917—1918) і выдадзеная ў 1918 годзе ў [[Вільня|Вільні]] ў друкарні [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] паралельна [[Кірыліца|кірыліцкімі]] і [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінскімі]] літарамі. Ёсць першай агульнапрынятай граматыкай беларускай мовы. Граматыка некалькі разоў перавыдавалася ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], ляжала ў аснове праграм выкладання беларускай мовы ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] да 1933 года. Стала асновай усіх далейшых ліній развіцця беларускай граматыкі. == Гісторыя стварэння == [[Янка Купала]] ад імя [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускага выдавецкага таварыства]] ў Вільні звярнуўся да Тарашкевіча з прапановай стварыць граматыку беларускай мовы яшчэ ў 1913 годзе, калі Браніслаў быў студэнтам трэцяга курса [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Пецярбургскага ўніверсітэта]]. Да напісання граматыкі, паводле слоў самога Тарашкевіча, заахвочваў яго акадэмік [[Аляксей Аляксандравіч Шахматаў|Аляксей Шахматаў]]. Ён жа і кіраваў працай Тарашкевіча над граматыкай. Значную дапамогу аказаў яму і акадэмік [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]]. Сваім натхніцелем у працы Тарашкевіч называў яшчэ нямецкага прафесара-[[Славістыка|славіста]] [[Рудольф Абіхт|Рудольфа Абіхта]], які крыху раней, але таксама ў 1918 годзе, выдаў на беларускай мове невялічкую брашуру «Pròsty spòsab stàcca ŭ karòtkim čàse hràmatnym»<ref name="Беларуская мова">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=«Беларуская граматыка для школ» Б. А. Тарашкевіча|старонкі=81—82}}</ref>. == Змест == У сваей працы Тарашкевіч выйшаў за межы ўласна граматыкі ([[Марфалогія мовы|марфалогіі]] і [[Сінтаксіс мовы|сінтаксісу]]), як гэта было прынята ў тагачаснай лінгвістыцы. Яго праца складаецца з наступных раздзелаў: # Гукі (гэта значыць [[фанетыка]]). # Часціны мовы (разглядаюцца [[назоўнік]] — «імя», [[прыметнік]] — «прымета», [[лічэбнік]] — «чысло», [[займеннік]] — «займа», [[дзеяслоў]], [[прыслоўе]], [[прыназоўнік]] — «прыймя», [[злучнік]] — «злуч», [[выклічнік]] — «кліч»). # Падзел слова (гэта значыць яго [[Марфема|марфемная]] будова). # Правапіс. # Сказ (гэта значыць сінтаксіс). Такім чынам, апісваюцца ўсе ўзроўні моўнай сістэмы з пункту погляду іх нарматыўнасці, правіл перадачы на пісьме. Гэта хоць і сціслы, але поўны падручнік беларускай мовы. Правілы ў іх сфармуляваны дакладна, даходліва, ілюструюцца прыкладамі. Для іх замацавання даюцца заданні («задачкі») з тэкстамі, узятымі з твораў беларускіх пісьменнікаў і [[фальклор]]у. У аснове граматыкі ляжалі фанетыка-граматычныя асаблівасці тагачасных [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]]. Улічваючы традыцыі беларускага кнігадрукавання, Тарашкевіч замацаваў фанетычны прынцып напісання [[Галосныя|галосных]] (перадачу на пісьме такіх рыс, як [[аканне]] і [[яканне]]), а для перадачы [[Зычныя|зычных]] — марфалагічны (''горад, падтрымаць, матцы''), з некаторымі адхіленнямі ў бок фанетычнага прынцыпу, каб адлюстраваць спецыфіку беларускай мовы ([[дзеканне]] і [[цеканне]], падаўжэнне зычных, змяненне '''в''' і '''л''' на '''ў''' у пэўных выпадках, зацвярдзенне шыпячых, [р] і этымалагічнага [ц], [[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асіміляцыю]] зычных па мяккасці тыпу ''аканьне, сьнег, цьвёрды, разьвівацца'')<ref name="Беларуская мова" />. Асобна быў распрацаваны правапіс [[Запазычаныя словы|запазычаных слоў]] у адпаведнасці з тым, наколькі яны асіміляваліся беларускай мовай. Тыя, што ўжываюцца ў ёй даўно, пішуцца, як вымаўляюцца (''літара, аканом, леварвэр''). Тыя, «што ўжываюцца ў кніжках і ў кніжнай мове і да народу не дайшлі або дайшлі нядаўна», захоўваюць на пісьме пэўныя адметнасці той мовы, з якой яны ўзяты (''літэратура, монолёг, інспэктар''). Фактычна было прынята пераважнае іх напісанне як у [[Польская мова|польскай мове]]<ref>Гапоненка І. А. Лексічныя запазычанні ў беларускай мове пачатку XX ст. і асаблівасці іх фармальнай адаптацыі // Беларуская лінгвістыка. Вып. 49 / НАН Беларусі. Ін-т мовазнаўства імя Якуба Коласа; Рэдкал.: І. А. Падлужны (адк. рэд.) і інш. — Мн. : Беларуская навука, 2000. — 95 с. ISBN 985-08-0311-8.</ref>. Так, на гэтыя словы не былі распаўсюджаны правілы акання, дзекання і цекання, часта не змякчаліся зычныя перад галоснымі, перад ётаванымі галоснымі перадаваўся мяккі [л’]<ref name="Сучасная беларуская мова">Сучасная беларуская мова</ref>. == Ацэнкі == Вучэбны дапаможнік Тарашкевіча ўлічваў тагачасныя дасягненні ў галіне беларускай філалогіі (Я. Карскі, А. Шахматаў і інш.), і быў станоўча прыняты грамадскасцю. Сфармуляваныя ў граматыцы правілы атрымалі ўсеагульнае прызнанне, многія замацаваліся ў [[Сучасная беларуская літаратурная мова|сучаснай беларускай літаратурнай мове]]. Аднак некаторыя з іх былі не зусім добра распрацаваны (перадача на пісьме '''е''' ў [[Націск|ненаціскным]] становішчы, напісанне запазычаных слоў). Збыткоўнымі аказаліся асобныя катэгорыі і паралельныя формы [[Скланенне|скланення]] і [[Спражэнне|спражэння]] ([[парны лік]] назоўнікаў тыпу ''дзьве хаце'', раўнапраўнасць такіх формаў, як ''касьцьмі'' і ''касьцьма'', ''дзьвюх'' і ''дзьвёх'', ''гэты'' і ''гэны'', ''крычым'' і ''крычом''), якія аўтар уводзіў, каб як мага шырэй адлюстраваць спецыфіку беларускай мовы або і па той прычыне, што некаторыя тыповыя рысы яе на тыя часы яшчэ выразна не вызначыліся<ref name="Беларуская мова" />. «Рускі і польскі ўплывы» (адпаведна, у марфалогіі і [[Арфаграфія|арфаграфіі]])<ref>Адпаведнасць паводле тлумачэння ў: Сучасная беларуская мова</ref> адзначалі ў сваіх тагачасных публікацыях, напрыклад, [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Язэп Лёсік]] і [[Ян Станкевіч]]. Шмат якія правілы ў граматыцы адсутнічалі або былі недапрацаванымі, напрыклад, нарматывы напісання [[Складанае слова|складаных слоў]], некаторых [[канчатак|канчаткаў]], прозвішчаў, імёнаў, геаграфічных назваў<ref name="Сучасная беларуская мова"/>, і дапрацоўваліся іншымі аўтарамі ў практычных граматыках<ref>Некрашэвіч</ref>. На аснове граматыкі Тарашкевіча хутка сталі выходзіць падручнікі беларускай мовы іншых аўтараў (напрыклад, у 1921 годзе — «Практычная граматыка беларускай мовы» Язэпа Лёсіка). 3 выхадам граматыкі Тарашкевіча пачаўся працэс стабілізацыі нормаў сучаснай беларускай літаратурнай мовы, быў створаны грунт для яе далейшай граматычнай распрацоўкі, удасканалення ўласцівых ей структурных элементаў<ref name="Беларуская мова" />. Зважаючы на недахопы граматыкі Тарашкевіча, браты Лёсікі распрацавалі праект яе рэформы, які быў прадметам разгляду [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] ў 1926 годзе. == Гл. таксама == * [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1929)]] * [[Беларускі правапіс 1930 (праект)]] * [[Арфаграфія беларускай мовы]] {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/сбмова}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=http://jivebelarus.net/language/ten-years-of-belarusian-grammar.html|title=Лёсік Я. «Дзесяцігодзьдзе беларускае граматыкі (1918—1928 г.)»|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714114630/http://jivebelarus.net/language/ten-years-of-belarusian-grammar.html|archive-date=2020-07-14}} {{Беларуская мова}} {{DEFAULTSORT:Тарашкевіч 1918}} [[Катэгорыя:Граматыкі беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Правапісы беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Браніслаў Тарашкевіч]] hwn956kyt9mx5ab81lclrgov9kc3plx Жыгімонт Кейстутавіч 0 15535 5130333 5067396 2026-04-21T12:07:26Z IP781584110 134977 арфаграфія, пунктуацыя, афармленне, вікіфікацыя 5130333 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | пасада = [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|Вялікі князь літоўскі]] | імя = Жыгімонт Кейстутавіч | арыгінал імя = | выява = Žygimont Kiejstutavič. Жыгімонт Кейстутавіч (J. Aziambłoŭski, XIX).jpg | шырыня = 280px | апісанне выявы = <small>Уяўны партрэт працы [[Юзэф Азямблоўскі|Юзэфа Азямблоўскага]], каля 1840</small> | перыядпачатак = [[1432]] | каранацыя = | перыядканец = [[1440]] | папярэднік = [[Свідрыгайла Альгердавіч]] | пераемнік = [[Казімір Ягелончык]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | у шлюбе = дачка [[Андрэй Адзінцэвіч|Андрэя Адзінцэвіча]] | дзеці = | род = | бацька = | маці = }} [[Файл:Seal of Sigismund Kestutis.PNG|thumb|Пячатка Жыгімонта]] '''Жыгімонт Кейстутавіч''' (~[[1365]] — [[20 сакавіка]] [[1440]], [[Трокі]]) — [[Вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] ([[1432]]—1440). Малодшы сын [[Кейстут]]а і [[Бірута|Біруты]], брат [[Вітаўт]]а. Падчас барацьбы за ўладу паміж Вітаўтам і [[Ягайла]]м быў зняволены апошнім ([[1382]]—[[1384]]). У 1384 годзе ў Прусіі разам з Вітаўтам заключыў дагавор з [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскім ордэнам]] супраць Ягайлы, але ў [[1386]] прысягнуў яму. У [[1389]] пасланы Вітаўтам у Прусію для перамоў аб сумесным з Ордэнам выступленні супраць Ягайлы. Да [[1398]] быў заложнікам у [[Вялікія магістры Тэўтонскага ордэна|вялікага магістра]] ў [[Мальбарк|Марыенбургу]]. Пасля вяртання атрымаў ад Вітаўта [[Старадубскае княства]]. Прымаў удзел у перамовах і заключэнні пагадненняў з Тэўтонскім ордэнам у 1398, [[1411]], [[1422]], [[1431]] гадах, уній з [[Польшча]]й. Удзельнічаў у [[Бітва на Ворскле (1399)|бітве на Ворскле]] ([[1399]]), [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітве]] ([[1410]]). Пры панаванні Вітаўта не меў палітычнага ўплыву, падтрымліваў брата. == Феадальная вайна 1432—1437 == Пасля смерці Вітаўта і абрання вялікім князем [[Свідрыгайла Альгердавіч|Свідрыгайлы]] ў [[1432]] удзельнічаў у змове супраць яго прапольскі настроенай часткі князёў і баяраў [[ВКЛ]] і польскіх паноў, якія намагаліся ўзмацніць унію з Польшчай і пашырыць польскі ўплыў на палітыку ВКЛ. Пасля ўцёкаў Свідрыгайлы ў [[Полацк]] Жыгімонт абвешчаны [[вялікі князь|вялікім князем]], яго ўладу прызналі [[Вільня]], [[Трокі]], [[Коўна]], [[Жамойць]], [[Гродна|Гародня]], [[Мінск|Менск]], [[Новагародак]], узброенай сілай было падпарадкавана [[Брэст|Берасце]]. Астатнія землі засталіся адданымі Свідрыгайле, які замацаваўся ў [[Віцебск]]у. Паміж Свідрыгайлам і Жыгімонтам пачалася барацьба — [[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1430-х гадах|феадальная вайна]] (1432—1437). Каб залучыць на свой бок феадалаў з незалежніцкай партыі, Жыгімонт выдаў [[Прывілей 1434 года|Троцкі прывілей]] (1434), якім пашырыў усе правы, дадзеныя [[Прывілей 1387 года|Прывілеем Ягайлы]] (1387) і [[Гарадзельскі прывілей|Гарадзельскім прывілеем]] (1413) феадалам, прыняўшым каталіцтва, на ўсіх феадалаў ВКЛ незалежна ад іх веравызнання. Але значная частка баяраў усё адно не падтрымлівала Жыгімонта, бо ён вёў палітыку на падпарадкаванне ВКЛ Польшчы. У выніку цяжкай паразы ў [[Бітва пад Вількамірам (1435)|бітве пад Вількамірам]] (1435) падтрымка Свідрыгайлы стала маламагчымай, хутка (1437) Жыгімонт стаў адзінаўладным вялікім князем. == Забойства == Жыгімонт быў занадта падазроным, імаверна, ведаў, што незалежніцкая партыя ўсё адно мае шмат прыхільнікаў, таму ўвесь час шукаў змоўнікаў, часта ўяўных, жорстка караў іх, канфіскоўваў маёнткі, асуджаў да смерці. Ад гэтага нават пайшлі чуткі, што ён хоча вынішчыць усіх князёў і баяраў. Супраць яго арганізавалі змову праваслаўныя князі {{нп5|Іван Васілевіч Чартарыйскі|Іван|ru|Чарторыйский, Иван Васильевич}} і [[Аляксандр Васілевіч Чартарыйскі|Аляксандр Чартарыйскія]] і два католікі — віленскі ваявода [[Ян Даўгірд|Даўгерд]] і троцкі ваявода [[Пётр Лелюш|Лялюш]]. Усе чацвёра належалі да незалежніцкай партыі і былі звязаны са Свідрыгайлам. Жыгімонта забілі ў [[Троцкі замак|Троцкім замку]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == {{commonscat|Sigismund Kęstutaitis}} * {{Крыніцы/БелЭн|6|||461—462}} * {{Крыніцы/ЭГБ|3|||379}} * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|1}} {{Вялікія князі літоўскія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вялікія князі літоўскія]] [[Катэгорыя:Гедзімінавічы]] [[Катэгорыя:Зрынутыя манархі]] [[Катэгорыя:Забітыя манархі]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Кафедральным саборы (Вільнюс)]] 9fgp3pc99q4czqfoagqvxmftsxn1jel Слонім 0 16303 5130456 5090242 2026-04-21T17:33:19Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5130456 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Слонім |выява = St Andrew's Church, Slonim.jpg |памер = |подпіс = [[Касцёл Святога апостала Андрэя (Слонім)|Касцёл Св. Андрэя]] на плошчы [[Леў Сапега|Л. Сапегі]] |вобласць = Гродзенская |раён = Слонімскі }} '''Сло́нім'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Slonim}}) — горад у [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], на рацэ [[Шчара|Шчары]] пры ўпадзенні ў яе [[Іса (рака)|Ісы]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Слонімскі раён|Слонімскага раёна]]. Месціцца за 148 км на паўднёвы ўсход ад [[Гродна|Гродны]]; [[Слонім (станцыя)|чыгуначная станцыя]] на лініі [[Баранавічы]] — [[Ваўкавыск]]. Аўтамабільнымі дарогамі звязаны з [[Баранавічы|Баранавічамі]], [[Івацэвічы|Івацэвічамі]], [[Ружаны|Ружанамі]], [[Зэльва]]й, [[Дзятлава]]м. == Гісторыя == Летапісныя назвы '''Услонім''', '''Васлонім''', магчыма, паходзілі ад слова «услон» — заслон, у значэнні перадавога ўмацавання на важным кірунку. Паводле археалагічных даследаванняў, на месцы сучаснага горада ёсць два [[Гарадзішча|гарадзішчы]] XI стагоддзя на абодвух берагах Шчары, магчыма, яны і былі тымі ўмацаваннямі ад якіх узнікла назва паселішча. Час узнікнення Слоніма пэўна невядомы. Быццам паводле польскага гісторыка XV стагоддзя [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]], у 1040 годзе кіеўскі князь [[Яраслаў Уладзіміравіч]] «''сустрэўся на палях слонімскіх з літоўцамі, перамог іх так, што затым, калі ён праехаў Літву да самага Нёмана, прымусіў яе на пэўны час падпарадкавацца''», таму, на думку некаторых аўтараў, калі былі «палі слонімскія», мусіў быць і сам Слонім. Такім чынам, у некаторых гістарычных даведках пра Слонім з’явіўся 1040 год, як час заснавання горада па першай згадцы ў крыніцах. Такую дату дае ў «Апісанні горада Слоніма» (1891) [[М. Мілакоўскі|М. Мілакоўскага]]<ref>Милаковский М. Описание города Слонима. Гродно: Типография Губернского правления, 1891. С. 7.</ref>, «Нарыс гісторыі горада Гродна» (1934) [[Годэль Гольдберг|Годэля Гольдберга]]<ref name=":0">Goldberg Godel. Zarys dziejów miasta Słonima. Słonim, 1934. S. 9.</ref>, таксама і слонімскі гісторык-краязнавец [[Сяргей Мікалаевіч Чыгрын|Сяргей Чыгрын]]<ref>Чыгрын Сяргей. Слонім і ваколіца. Мінск: Кнігазбор, 2014. С. 5.</ref>. Аднак яшчэ [[Васіль Рыгоравіч Супрун|Васіль Супрун]] не знайшоў у перавыданнях Яна Длугаша згадак пра «слонімскія палі»<ref name=":1">Супрун Васіль. Дзеі над Шчарай (з гісторыі зямлі Слонімскай). Слонім: Слонімская друкарня, 2000. С. 43.</ref>. Шэраг даследчыкаў, у тым ліку [[Васіль Герасімчык]], [[Сяргей Іванавіч Ёрш|Сяргей Ёрш]], лічаць спасылку на Длугаша гістарыяграфічнай памылкай, узніклай у XIX стагоддзі. Паводле Сяргея Ярша, паход «''1040 года Яраслава Мудрага ў наш рэгіён быў. Але няма ніякіх вартых даверу пісьмовых сведчанняў, што ў той час ужо існаваў Слонім. 1040 год, як і 1044-ы, і 1036-ы, на жаль, нельга лічыць за першую згадку нашага горада''»<ref>Ёрш Сяргей. Хто ж першы згадаў пра «палі Слонімскія» у 1040 годзе? // Слонімскі край. № 2 (36). С. 1-6.</ref>. З XII стагоддзя, відаць, на Замчышчы — цяпер гарадзішча ў цэнтры горада на правым беразе Шчары — было [[Ніжні замак (Слонім)|драўлянае ўмацаванне]]. У XII—XIII стагоддзях паселішча ўжо было горадам з высокай матэрыяльнай культурай, развітымі рамёствамі і гандлем. У звязку з барацьбой галіца-валынскіх і літоўскіх князёў за Панямонне горад быў аб’ектам ваенна-палітычных дзеянняў, неаднаразова пераходзіў ад адных князёў да другіх. У 1240-я гады Панямоннем авалодаў літоўскі князь [[Міндоўг]], які перадаў Слонім свайму сыну [[Войшалк]]у. Галіца-валынскія войскі [[Даніла Раманавіч|Данілы]] і [[Васілька Раманавіч|Васількі Раманавічаў]] спрабавалі падначаліць гэтыя землі, у 1252 годзе адбыўся іх вялікі паход на Панямонне. Войшалк перадаў княжанне Раману Данілавічу, пры гэтым даў «''Новгород от Миндовга''», а Слонім у ліку іншых гарадоў — «''от себе''»<ref name=":2">Слонім // Гарады і вёскі Беларусі. Гродзенская вобласць. Кніга ІІІ. — С. 345.</ref>. Гэта падзея і лічыцца першай пэўнай згадкай Слоніма ў крыніцах — у [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] пад 1252 годам. Паводле мірнага дагавора 1254 года землі Панямоння засталіся за Літвой. У 1276 годзе галіца-валынскія князі зноў захапілі Слонім. У 1280-я гады, як паведамляе Іпацьеўскі летапіс, горадам правіў «''князь вослонимский''» [[Васілька Слонімскі|Васілька]]<ref name="PSRL" />. Умацаваным цэнтрам Слоніма быў Верхні замак на левым беразе Шчары. У 1340 годзе Слонім ва ўладанні [[Манівід Гедзімінавіч|Манівіда]] (старэйшага сына Гедзіміна), у 1345 годзе горад адыйшоў да троцкага князя [[Кейстут|Кейстута Гедзімінавіча]]. У 1382 годзе — уласнасць [[Вітаўт]]а. «''У 1388 г. вялікі князь літоўскі Вітаўт, які хацеў развіць заняпалыя гаспадарча літоўскія гарады і павялічыць іх насельніцтва, даў яўрэям прывілей жыць у літоўскіх гарадах і займацца там гандлем і рамёствамі. Яўрэі пачынаюць тады сяліцца ў літоўскіх гарадах, у тым ліку і ў Слоніме. Напачатку XV стагоддзя ў Слоніме паяўляецца невялікае яўрэйскае паселішча, якое з цягам стагоддзяў павялічваецца і шмат у чым прычыняецца развіццю горада''»<ref name=":0" />. Слонімская харугва ўдзельнічала ў [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітве]] 1410 года. Пазней вялікі князь Вітаўт пасяліў каля Слоніма татараў, з таго часу у горадзе з’явілася асобнае татарскае паселішча, пазней вядомае як Татарская вуліца (цяпер вуліца Кірава). З 1413 года Слонімскае княства было ператворана ў Слонімскі павет і ўвайшло ў Троцкае ваяводства ВКЛ. У 1483 годзе велікакняжацкім намеснікам быў літоўскі падскарбі [[Солтан Аляксандравіч]], у 1492 годзе намеснікам назначаны літоўскі падскарбі [[Іван Храптовіч|Ян Літавор Храптовіч]]. У 1490 годзе [[Казімір Ягелончык]] будуе ў горадзе першы касцёл (потым на яго месцы збудаваны мураваны касцёл Св. Андрэя (1775). З 1500 года Слонім — цэнтр Слонімскага павета Навагрудскага ваяводства. У 1506 годзе быў горад разбураны крымскімі татарамі на чале з [[Менглі-Гірэй I|Менглі-Гірэем]], стары замак больш не аднаўляўся. З 1508 года — цэнтр Слонімскага староства. Слонімскім намеснікам быў назначаны [[Васіль Львовіч Глінскі|Васіль Глінскі]] па мянушцы Сляпы. У 1520 годзе, пры намесніку [[Ян Радзівіл (1474—1522)|Яну Мікалаевічу Радзівілу]], на левым беразе Шчары пабудаваны [[Верхні замак (Слонім)|новы «''Верхні замак'']]'', які хоць і нагадваў традыцыйнае абарончае ўмацаванне, больш прыстасоўваўся пад адміністрацыйны цэнтр. З пераносам замка на левабярэжжа канчаткова перамясціўся і цэнтр горада. Ранейшы ж цэнтр паступова траціў сваё значэнне, і правабярэжжа горада атрымала назву Замосця (з XVI стагоддзя)»''.<ref name=":1" /> У 1529 годзе была пабудавана драўляная Пятніцкая царква. У 1531 годзе вялікі князь [[Жыгімонт Стары]] даў Слоніму гарадское самакіраванне па магдэбургскім праве, пацверджанае ў 1591 годзе [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонтам Вазам]] (скасавана ў 1776 годзе). Горад меў свой герб з 1591 года: у сінім полі барочнага шчыта залаты леў трымае ў лапе сярэбраны герб «Ліс» (родавы герб Сапегаў). З мая 1558 года паводле граматы вялікага князя Жыгімонта ІІ Аўгуста праводзіліся два кірмашы штогод, развіваецца рамяство. У першай палове XVI стагоддзя ў Слоніме было 22 рамесныя спецыяльнасці: бляхары, ігольнікі, гваздзільшчыкі, замочнікі, залатых і сярэбраных спраў майстры і інш. Узніклі цэхавыя рамёствы. З 1556 года пачалі дзейнічаць гарадскі і земскі суды, збіраліся павятовыя [[сеймік]]і. Абарончыя збудаванні — слонімскія замкі — размяшчаліся на левым беразе ракі Шчара. Верхні замак быў умацаваным цэнтрам сярэднявяковага горада, знаходзіўся на ўзвышшы. Побач з Верхнім размяшчаўся Ніжні замак, які быў абкружаны земляным валам і вадзяным ровам. Слонім не меў уласна гарадскіх умацаванняў. З паўднёвага захаду горад акружалі высокія ўзвышшы, што панавалі над ваколіцай. На сутыку гандлёвых шляхоў была размешчана сістэма ўмацаванняў з цэркваў і кляштараў, якая запірала ўезды і выезды з горада. На тэрыторыі замка размяшчаліся каралеўская адміністрацыя, сядзібы феадалаў, заезны дом, канюшні, праваслаўныя і каталіцкія храмы<ref name=":2" />. З 1560 года Слонім становіцца ўласнасцю маршалка [[Рыгор Грынькавіч Валовіч|Рыгора Валовіча]], з 1586 года — канцлера літоўскага [[Л. Сапега|Льва Сапегі]]. «''Новы староста спрыяў уздыму культуры і прамысловасці горада, яго палітычнай значнасці. Побач з замкам, на беразе Шчары, Сапега ўзвёў мураваны палац, названы пазней яго імем. Там па хадайніцтву старосты са студзеня 1597 года праходзілі генеральныя сеймікі ВКЛ… Праводзіліся тыя сеймікі ў Слоніме аж да 1685 года. Тут адбываліся і сеймікі павятовыя, дзе выбірался паслы на сеймікі генеральныя.'' ''У гэты час пры замку існавалі неблагая бібліятэка і архіў. Парупіўся Сапега і аб дабраўпарадкаванні прымакаўшых да замка вуліц, аб прывядзенні ў належны стан мастоў і дарог. Пры яго гаспадаранні былі насыпаны новыя грэблі і дамбы. У 1595 годзе ён аднавіў знішчаны крымскімі татарамі ў 1506 годзе адзіны каталіцкі касцёл на Замосці. Пісьмовыя крыніцы згадваюць аб вялікай колькасці існаваўшых тады ў Слоніме праваслаўных цэркваў. Па волі старосты і частковы за яго кошт былі ўзведзены і шыкоўныя заезныя дамы… Не без захадаў і клопату Сапегі з 1605 года Слонім атрымаў права „склада“, што абавязвала купцоў, якія везлі праз горад тавары, спыняцца і гандляваць імі. У тым жа 1605 годзе Леў Сапега заснаваў тут першы ткацкі цэх''»<ref name=":1" />. У 1613 годзе ў горадзе адбылося некалькі вялікіх пажараў, якія нанеслі яму значныя страты. У 1630 годзе быў заснаваны кляштар бернардзінцаў. У 1633 годзе старостай стаў падканцлер літоўскі [[Казімір Леў Сапега]] (сын Льва Сапегі). У 1639 годзе на левым беразе ракі Шчара каралеўскі сакратар [[А. Радван]] заклаў фундамент мураванага касцёла бернардзінцаў Святой Тройцы. У 1635 годзе Я. С. Сапега заснаваў кляштар канонікаў латэранскіх. Кляштарны комплекс знаходзіўся на краі Рыначнай плошчы. У 1640-я гады ў Слоніме існаваў кляштар бернардзінак, заснаваны К. Юдзіцкай-Салятыцкай. У 1642 годзе ў стылі [[барока]] была пабудавана сінагога. З 1645 года існаваў драўляны касцёл Беззаганнага Зачацця Дзевы Марыі, які згарэў у 1656 годзе. У 1670—1696 гадах быў пабудаваны мураваны касцёл пад ранейшай назвай. У выніку [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) горад быў спустошаны. Паводле тагачаснай габрэйскай хронікі «Tit Hajawen» казацкае войска выразала ў Слоніме некалькі соцень яўрэйскіх сем’яў. Заняпад горадаў дайшоў да такой ступені, што ў 1678 годзе Гарадзенскі сейм вырашыў вызваліць горад ад усіх падаткаў на карысць каралеўскай казны. У 1709—1725 гадах тут дзейнічала місія [[Навагрудскі езуіцкі калегіум|Навагрудскага езуіцкага калегіума]], у 1725—1773 гадах — [[Езуіцкая рэзідэнцыя (Слонім)]]. Пры рэзідэнцыі быў канвікт ([[інтэрнат]]) для дзяцей збяднелай шляхты. У 1745 годзе з цэглы была пабудавана капліца святога Дамініка. У сярэдзіне XVIII стагоддзі ў цэнтры Слоніма была ўзведзена ратуша. Новы ўздым Слоніма звязаны з дзейнасцю Слонімскага старасты [[Міхал Казімір Агінскі|Міхала Казіміра Агінскага]]. У 2-ой палове XVIII стагоддзя ён заснаваў тут рэзідэнцыю, адкрыў друкарню, стварыў [[Слонімская капэла Агінскага|капэлу]], тэатральную трупу, пры якой працавалі балетная і музычная школы. Слонімская музычная школа{{sfn|БелЭн|2002}} існавала ў 1770—1780-я гады пры тэатры Агінскага. У школе навучаліся хлопчыкі і дзяўчынкі, у т.л. прыгонныя, з мэтай падрыхтоўкі спевакоў і музыкантаў для тэатра і капэлы Агінскага<ref name="pamiać"/>. З 1777 года існаваў невялікі балетны ансамбль (8 чалавек), падрыхтаваны балетмайстрам Ноакам. У 1781 годзе пад яго кіраўніцтвам укамплектавана Слонімская балетная школа (у 1785 годзе — 18 вучняў, пасля 1790 яшчэ больш). Спачатку сярод вучняў пераважалі дзеці прыдворных музыкантаў, пазней — прыгонных сялян<ref name="pamiać"/>. Сучаснікі звалі Слонім «Палескімі Афінамі». Былі пабудаваныя прадпрыемствы па вытворчасці шаўковых тканін, дываноў і шэраг іншых, прыстань для рачных судоў. У канцы XVIII стагоддзя кампаноўку гораду вызначала Замкавая плошча (пляц Льва Сапегі) з радыяльна адыходнымі трактамі на [[Мінск]], [[Вільня|Вільню]] (Моўчадскі тракт) і [[Гродна]]. З XV стагоддзя Замкавы тракт, потым Дзярэчынскі тракт, злучаў з гарадскім цэнтрам праз масты на Шчары левабярэжную частку гораду і прыгарадную вёску Панасоўку. Пад 1796 годам у горадзе ўжо існавалі і былі занесеныя ў гарадскі план будынкі палацавага комплексу М. Агінскага. З 1795 года Слонім знаходзіцца ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і з’яўляецца цэнтрам [[Слонімская губерня|губерні]]. У 1801 годзе як цэнтр [[павет]]а ўвайшоў у [[Гродзенская губерня|Гродзенскую губерню]]. У 1799 годзе ўрад Расійскай імперыі аднавіў пабудову Агінскага канала, на якім у 1804 годзе было адкрыта [[суднаходства]]. Узрасла прамысловая і гандлёвая роля горада. У 1806 годзе Войцех Пуслоўскі заснаваў папяровую фабрыку «[[Альбярцін]]». У чэрвені 1812 года Слонім быў акупіраваны французскімі войскамі. Пры адступленіні французскіх войскаў адбыўся Слонімскі бой, калі рускі атрад на чале з генералам Е. І. Чапліцам разбіў французскі полк гвардзейскіх уланаў Яна Канопкі і заняў горад. У 1843—1855 гадах у Слоніме дзейнічала [[Слонімская медзеапрацоўчая фабрыка|медзеапрацоўчая фабрыка]]{{sfn|БелЭн|2002}}. У 1886 годзе праз горад прайшла чыгунка Баранавічы — Беласток. Пры будаўніцтве чыгункі былі цалкам зрэзаныя замкавае ўзвышша на правым беразе Шчары і суседні яўрэйскі могільнік — найстарэйшы ў горадзе. У 1896—1946 гадах дзейнічаў [[Слонімскі лесапільны завод]]. У 1890—1914 гадах дзейнічала фабрыка хустак (з 1913 — фабрыка коўдраў){{sfn|БелЭн|2002}}. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] акупаваны нямецкімі войскамі (1915), разбураны. У 1919—1920 гадах заняты польскімі войскамі. З 1921 года Слонім у складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], цэнтр павета. З 1939 года ў складзе [[БССР]]. У гэтым жа годзе пачала працаваць арцель «Чырвоная зара», на базе якой у 1960 годзе заснавана [[Слонімская фабрыка мастацкіх вырабаў]]{{sfn|БелЭн|2002}}. З 1940 года Слонім — цэнтр раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]]. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] акупанты знішчылі ў горадзе і раёне 42 тыс. чалавек. У лістападзе 1942 — ліпені 1944 гадоў у Слоніме дзейнічала [[Слонімская раённая антыфашысцкая арганізацыя]]{{sfn|БелЭн|2002}}. У 1954 годзе Слонім як цэнтр раёна ўключаны ў склад Гродзенскай вобласці. У 1986 годзе ў межы горада ўключана вёска [[Цывіншчына]] [[Паўлаўскі сельсавет (Слонімскі раён)|Паўлаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада і 22 снежня 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 3 (1881).</ref>. === Рэспубліка Беларусь === Указам [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] ад 4 студзеня 2002 года № 6 [[Слонімскі раён]] і горад Слонім аб’яднаны ў адну адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку — [[Слонімскі раён]] з адміністрацыйным цэнтрам горад Слонім<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&q_id=8695891|title=Указ Президента Республики Беларусь от 4 января 2002 года № 6 "Об объединении районов и городов областного подчинения Республики Беларусь, имеющих общий административный центр"|url-status=dead|access-date=12 красавіка 2025|archive-date=16 снежня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241216040656/https://etalonline.by/document/?regnum=p30200006&q_id=8695891}}</ref>. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=250|height=128|type=rect|x=1897,1973,1995,2001,2010,2015,2016,2017|y=15893,32500,53100,51600,48800,49334,49528,49513}}</div> * '''XIX стагоддзе''': 1897 год — 15 893 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}{{sfn|БелЭн|2002}} * '''XX стагоддзе''': 1973 год — 32,5 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}{{sfn|БелЭн|2002}}; 1995 год — 53,1 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2001 год — 51,6 тыс. чал.{{sfn|БелЭн|2002}}; 2010 год — 48,8 тыс. чал.; 2015 год — 49 334 чал.<ref name="2015-Estimate"/>; 2016 год — 49 528 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 49 513 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2018 год — 49 411 чал.; 2018 год — 49 113 чал. == Эканоміка == У горадзе больш за 20 прадпрыемстваў машынабудавання і металаапрацоўкі, мэблевай, цэлюлозна-папяровай, харчовай, лёгкай і іншых галін прамысловасці. Цэнтр турызму. Гасцініца «Шчара». Санаторый-прафілакторый «Сонечны». Горад уключаны ў турыстычна-экскурсійныя маршруты «Каменны летапіс Панёмання», «На радзіму Тадэвуша Касцюшкі», «Архіпелаг Сапегаў», «Сядзібы, палацы, замкі», «Архітэктурныя помнікі Слоніма». У 1813—1905 гадах у горадзе працавала [[Альбярцінская суконная памешчыцкая фабрыка]]. == Культура == [[Файл:Краявіды Слоніма (21).jpg|thumb|Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя Іосіфа Іосіфавіча Стаброўскага]] * [[Слонімскі драматычны тэатр]]; * [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя Іосіфа Іосіфавіча Стаброўскага|Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага]]; * Этнаграфічны музей-майстэрня «Беларускае мястэчка»; * Музей кнігі Слонімскай цэнтральнай раённай бібліятэкі імя Я. Коласа. Горад — старажытны цэнтр мастацкага ткацтва. === Татарская спадчына === У XIX стагоддзі Слонім быў адным з важных цэнтраў пісьмовай культуры [[Беларускія татары|беларуска-літоўскіх татар]]. Менавіта тут ствараліся і захоўваліся ўнікальныя помнікі, напісаныя [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] на беларускай, польскай і цюркскіх мовах. У [[1836]] годзе мясцовы жыхар [[Мустафа Шагідзевіч]] стварыў [[Турэцка-беларускі размоўнік 1836 года]] — рэдкі помнік практычнай татарскай лексікаграфіі. У адрозненне ад традыцыйнай рэлігійнай літаратуры, гэты размоўнік быў прызначаны для задавальнення побытавых і гандлёвых патрэб татар падчас падарожжаў у [[Асманская імперыя|Асманскую імперыю]] і ўключаў каля 1000 лексічных адзінак на турэцкай, беларускай і румынскай мовах<ref>{{кніга |аўтар=[[Галіна Аляксандровіч-Мішкінене|Александровіч-Мішкінене Г.]], [[Сяргей Шупа|Шупа С.]] |загаловак=Турэцка-беларускі размоўнік 1836 году з збораў Нацыянальнага музэю Літоўскай Рэспублікі ў Вільні |месца=Нью-Ёрк |выдавецтва=Беларускі Інстытут Навукі й Мастацтва |год=1995 |старонак=63}}</ref>. Акрамя таго, у сярэдзіне XIX стагоддзя ў Слоніме, імаверна, быў перапісаны яшчэ адзін значны помнік — [[Кітаб Абрагама Карыцкага]]. Гэты рукапісны зборнік (360 старонак) утрымлівае тэксты пра асноўныя дагматы ісламу, маральна-павучальныя апавяданні, а таксама паэму «[[Мірадж у літаратуры беларускіх татар|Мірадж-намэ]]» пра ўшэсце прарока Мухамеда на неба. Кітаб Карыцкага мае выключнае значэнне для тэксталогіі, бо ён дапамог сучасным навукоўцам аднавіць страчаныя старонкі больш старажытнага [[Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча|Кітаба Івана Луцкевіча]]<ref>{{кніга |аўтар=[[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антонович А. К.]] |загаловак=Белорусские тексты, писанные арабским письмом, и их графико-орфографическая система |месца=Вильнюс |выдавецтва=ВГУ |год=1968 |старонкі=58—61}}</ref>. == Адукацыя == У горадзе працуюць 10 сярэдніх школ, гімназія, ліцэй. [[Слонімскі дзяржаўны прафесійна-тэхнічны каледж сельскагаспадарчай вытворчасці]], [[Слонімскі дзяржаўны медыцынскі каледж]], Слонімскі дзяржаўны політэхнічны прафесійны ліцэй. == СМІ == * «[[Газета Слонімская]]». Недзяржаўнае выданне. Уваходзіць у склад «[[Аб’яднаныя Масмедыі|Асацыяцыі выдаўцоў рэгіянальнай прэсы „Аб’яднаныя Масмедыі“]]». * [http://www.slonves.by/Газета «Слонімскі веснік»]{{Недаступная спасылка}}. Орган мясцовых улад. == Славутасці == * [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар бернардзінак (Слонім)|Слонімскі касцёл Бязгрэшнага Зачацця Панны Марыі і манастыр бернардзінак]] * [[Слонімская ратуша]] * [[Троіцкая царква (Слонім)|Слонімская Свята-Траецкая царква]] (колішні касцёл і манастыр бернардзінцаў) * [[Слонімскі касцёл святога Андрэя]] * [[Слонімская сінагога]] * [[Спаса-Праабражэнскі сабор (Слонім)|Спаса-Праабражэнскі сабор]] * [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа і кляштар бенедыкцінак (Слонім)|манастыр бенедыктынак]] (1801) * [[Капліца Святога Дамініка (Слонім)|капліца Святога Дамініка]] (1745) * [[Царква ў імя прападобнага мучаніка Афанасія Брэсцкага (Слонім)|Царква ў імя прападобнага мучаніка Афанасія Брэсцкага]] (XIX ст.) * [[Сядзіба Альбярцін|Слонімскі сядзібна-паркавы комплекс «Альбярцін»]] * [[Будынак банка (Слонім)|будынак Слонімскага банка]] * [[Слонімскі чыгуначны вакзал|будынак Слонімскага вакзала]] * [[Слонімская аўстэрыя|будынак аустэрыі]] (2-я палова XVIII ст.) * жылыя дамы (XIX — 1-я пал. XX ст.). * [[Слонімскі Дабравешчанскі манастыр]] (2003) * [[Слонімскі ідал]]<ref name="Dučyc"/> * [[Помнік Льву Сапегу (Слонім)|Помнік Льву Сапегу]] (2019) * [[Слонімская мячэць (1994)|Мячэць]] (1994) <center><gallery mode="packed" caption="Славутасці Слоніма" widths="190" heights="160" perrow="4"> Выява:Г. Слонім - Ансамбаль Андрэеўскага касьцёлу PICT3117.jpg|[[Касцёл Святога апостала Андрэя (Слонім)|Касцёл Святога Андрэя]] Выява:Краявіды Слоніма (15).jpg|[[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар бернардзінак (Слонім)|Касцёл Бязгрэшнага Зачацця Панны Марыі і манастыр бернардзінак]] Выява:Краявіды Слоніма (05).jpg|[[Капліца Святога Дамініка (Слонім)|Капліца Святога Дамініка]] (1745) Выява:Сінагога. Слонім.jpg|[[Слонімская сінагога]] Выява:Краявіды Слоніма (19).jpg|[[Троіцкая царква (Слонім)|Слонімская Свята-Траецкая царква]] (колішні касцёл і манастыр бернардзінцаў) Выява:Г. Слонім - пл. Леніна, 6 PICT3115.jpg|Жылы дом па пл. Леніна, 6 Выява:Слонім. Танк.jpg|Танк у цэнтры Выява:Краявіды Слоніма (14).jpg|[[Спаса-Праабражэнскі сабор (Слонім)|Спаса-Праабражэнскі сабор]] Выява:Чыгуначны вакзал Слоніма.jpg|[[Слонімскі чыгуначны вакзал|Будынак вакзала]] </gallery></center> === Страчаная спадчына === * [[Слонімская мячэць]] (1882) == Узнагароды == У 2025 годзе да 80-й гадавіны заканчэння [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] горад Слонім узнагароджаны вымпелам «За мужнасць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны»<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32500144|title=Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 8 красавіка 2025 года № 144 «Аб узнагароджанні вымпелам «За мужнасць і стойкасць у гады Вялікай Айчыннай вайны»|website=pravo.by}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://belta.by/president/view/vympelom-za-muzhestvo-i-stojkost-v-gody-velikoj-otechestvennoj-vojny-nagrazhdeny-shest-gorodov-belarusi-707785-2025/|title=Вымпелом "За мужество и стойкость в годы Великой Отечественной войны" награждены шесть городов Беларуси|website=[[БелТА]]}}</ref>. == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Слоніма}} * [[Навум Пінхасавіч Альперт]] (нар. 1913) — савецкі мастак, графік, жывапісец. * [[Ніна Іванаўна Здановіч]] — беларускі археолаг, гісторык. * [[Майкл Маркс]] — брытанскі прадпрымальнік. * [[Венцаслаў Венцаслававіч Пелікан]] — рэктар Віленскага ўніверсітэта. * [[Віталь Аляксандравіч Прыма]] — беларускі дыпламат. * [[Канстанцін Пушкарэвіч]] — славяназнавец. * [[Віталь Віталевіч Руцкі]] (нар. 1963) — беларускі архітэктар. * [[Фёдар Міхайлавіч Сінічкін]] (1901—1962) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. [[Герой Савецкага Саюза]]. * [[Іосіф Іосіфавіч Стаброўскі]] (1869—1968) — [[археолаг]] і краязнавец. * [[Сяргей Чыгрын]] — беларускі паэт, літаратуразнавец, гісторык, краязнавец, перакладчык, журналіст. == Гл. таксама == * [[Слонімская друкарня]] * [[Слонімская езуіцкая рэзідэнцыя]] * [[Парэцкая царква]] * [[Газета Слонімская]] == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> <ref name="PSRL">ПСРЛ, СПб, 1843. Т.2. С.209.</ref> <ref name="pamiać">Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Слонімскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2004. — с. 90.</ref> <ref name="2015-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="Dučyc">{{Крыніцы/ЭГБ|6|Слонімскі ідал|Дучыц Л.}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Слонім|[[Марат Барысавіч Батвіннік|Батвіннік М. Б.]], [[Юрый Уладзіміравіч Чантурыя|Чантурыя Ю. У.]]|13—14}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Слонім|668}} * ''[[В. Супрун]]''. Загадкі слонімскіх замкаў // {{крыніцы/ПГКБ|1986|2}} — С. 18—20. * Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Слонімскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 2004.— 752 с. == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Slonim|Слонім}} {{OSM relation|6722458|Слонім}} * [http://radzima.org/be/pub/1356_m/ м. Слонім] на [[Radzima.org]] * [http://slonimhist.nm.ru «Гісторыя Слонімшчыны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060513201708/http://slonimhist.nm.ru/ |date=13 мая 2006 }} * [http://geron-1987.blogspot.com Васілёвец — блог, прысвечаны гісторыі Слоніма і Слонімшчыны] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Слонімскі раён}} {{Гарады Гродзенскай вобласці}} [[Катэгорыя:Слонім| ]] cofs9oy97zh12kbv64v8e5jisnkz5uf Мядзел 0 16361 5130455 5079947 2026-04-21T17:31:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5130455 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Мядзел |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = Coat of Arms of Miadzieł, Belarus.svg |сцяг = Flag of Miadzieł and Miadzieł district, Belarus.svg |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 52|lat_sec = 32 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 56|lon_sec = 19 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Мядзельскі |сельсавет = |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = [[1324]] |ранейшыя назвы = |статус з = 1998 |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +2 |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = 222380 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Miadziel |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242978928 }} '''Мя́дзел'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Miadziel}}) — горад у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёна]]. Размешчаны паміж азёрамі [[Мястра]] і [[Баторына]], за 160 км на паўночны захад ад [[Мінск]]а, за 35 км ад чыгуначнай станцыі [[Княгінін (станцыя)|Княгінін]] на лініі [[Маладзечна]] — [[Полацк]], на аўтамабільнай дарозе Мінск — [[Нарач (курортны пасёлак)|Нарач]]. == Назва == Назва Мядзел ад назвы возера [[Мядзел (возера)|Мядзел]], якая балцкага паходжання. У XVII стагоддзі для тапоніма Мядзел засведчаныя варыянты «Мядзел» і «Мядзолы»<ref>''Жучкевич В. А.'' Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 249.</ref>. Апошняя форма больш аўтэнтычная, яна дайшла ў выглядзе польскага ''Miadzioł''. Прамы адпаведнік — літоўскі тапонім ''Medžiolai'' (назва вёскі на [[Вялля|Вяллі]] каля літоўскага [[Еўе|Еўя]]). У назвах «Мядзолы» (''Miadzioł'')'', Medžiolai'' корань ''Med-'' пашыраны балцкім назоўным фармантам -''ol''- (як у рачных назвах Даколка, Віхолка і інш.)<ref>''В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев.'' Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 163.</ref>. Найбліжэй з коранем ''Med-'' звязанае літоўскае ''medis'' «дрэва»'', medė'' «гай»'','' ад балцкага ''*medja(n)'' «лес». Далей да індаеўрапейскага ''*medhi̯os''- «сярэдні, сярэдзінны» — лес разумеўся як тое, што знаходзіцца ''паміж'' паселішчамі<ref>''J. Pokorny''. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 706—707.</ref>. Назва Мядзельскага возера сягае протабалцкага значэння «сярэдзіна; сярэдні; пасярод». Азёры з пазнейшымі «сярэдзіннымі» назвамі або размяшчаюцца паміж двух іншых азёраў або з’яўляюцца праточнымі. Назва возера Мядзел значыць «Сярэдзіннае (возера)». Таго ж паходжання таксама назва возера [[Мядзесна]] (на поўначы ад Віцебска). == Гісторыя == [[Файл:Вид на озеро Мястро.jpg|міні|злева|[[Возера Мястра]]]] Археалагічныя даследаванні выявілі, што першапачаткова ў X—XI стст. умацаванае драўлянае паселішча Мядзел знаходзілася на самым вялікім востраве [[Мядзел (возера)|возера Мядзел]] (цяпер — востраў Замак), дзе і сёння захаваліся рэшткі ўмацаванняў. Імаверна ў XI ст. Мядзел быў пагранічным горадам [[Полацкая зямля|Полацкай зямлі]]. Летапісныя назвы горада: ''Мядзнозол'', ''Мядела'', ''Мядзела'', ''Мядзила'', ''Мядюль'', ''Медело'', ''Меднол'', ''Медюль'', верагодна, паходзяць ад літоўскага слова ''medinis'' — лясны, драўляны. У кан. 14 — пач. 15 ст., з невядомых да канца прычын, паселішча было перанесена на паўночна-ўсходні бераг возера Мястра (10 км ад былога месцазнаходжання). Верагодна, прычынай гэтаму стаў мор — насельніцтва, што здолела выжыць у час эпідэміі, заснавала новае паселішча са старой назвай ужо на беразе воз. Мястра. У пісьмовых крыніцах Мядзел упершыню згадваецца ў 1324 у лацінамоўным лісце вялікага князя [[Гедзімін]]а рыжскаму архібіскупу, у якім ён скардзіцца на дзеянні братоў-рыцараў Тэўтонскага ордэна: <blockquote>«''Мы паведамляем Вам, … што мір… зараз без якой-небудзь віны нашай па-варожаму парушаны крыжакамі — братамі Тэўтонскага ордэна, якія ўчынілі вялікую шкоду землям, якімі мы валодалі. Таксама яны напэўна захапілі б наш замак Медзела, каб не быў ён так добра ўмацаваны, аднак мноства людзей яны забілі і многіх павялі з сабою.''»</blockquote> Да сярэдзіны XV ст. мястэчка Мядзел ужо падзялялася на Стары (паўночная частка) і Новы (паўднёвая частка) Мядзел. Стары Мядзел вядомы з 1457 года, а Новы Мядзел — з 1527 года. Стары Мядзел у розны час быў у валоданні шмат якіх магнатаў і памешчыкаў — Радзівілаў, Францкевічаў, Райскіх, Грабкоўскіх, Кошчыцаў, а Новы Мядзел заставаўся у ліку велікакняжацкіх (каралеўскіх) уладанняў. У «Метрыцы Вялікага княства» захаваўся ліст старасты жамойцкага, падчашага гаспадарскага і дзяржаўцы васілішскага Яна Мікалаевіча Радзівіла пад назвай «Записан(ь)е прав подданых волости Жораньское на земли и повинности их» ад 16 мая 1542 г. У дадзеным лісце запісана: ''«Тыми часы, будучы намъ у ее м(и)л(о)сти паней матъки нашое, у Мяделе, жаловали намъ подданые г(о)с(по)д(а)рьскии земли Жомоитское, волости н(а)шое Жоранъское…»'' Жыхароў Новага Мядзела, велікакняжацкага (іншым разам «кароннага») мястэчка (часам званага і горадам), ужо ў сяр. 16 ст. называлі «мяшчанамі гаспадарскімі», т.б. велікакняжацкімі, дзяржаўнымі. Захаваўся падатковы ліст ад 21 верасня 1561 г. пад назвай «До кухни короля его милости кури и гуси мають быти посланы з дворов ег(о) королевское милости на певъные часы», дзе запісана: <poem> ''«В Маркове, в Мяделе и въ Куренъцы волокъ 510.'' ''Гусей 510 о[т]тол не слати.'' ''Куръ 1020 слати».'' </poem> Неаднаразова жыхары Новага Мядзела атрымлівалі прывілеі ад валадароў Рэчы Паспалітай на правядзенне кірмашоў. Таксама мястэчка было надзелена разнастайнымі падатковымі льготамі. Новы Мядзел быў абведзены валам, на паўвостраве возера Мястра ў XVI ст. быў каменны велікакняжацкі («каралеўскі») [[Мядзельскі замак]] (захаваліся руіны). Па некаторых звестках, жыхары Новага Мядзела атрымалі ад [[Жыгімонт Стары|Жыгімонта Старога]] па просьбе яго жонкі [[Бона Сфорца|Боны Сфорца]] [[магдэбургскае права]]<ref name="Sapunoŭ">А. Сапуноў ??</ref>, але цяпер няма дакументальных пацвярджэнняў гэтаму. Новым Мядзелам, як дзяржаўным уладаннем, кіравалі старасты, спецыяльна прызначаныя вялікім князем. Сярод мядзельскіх старостаў з 1590 года быў і канцлер літоўскі Л. І. Сапега, які меў на Мядзельшчыне вялікія ўладанні. Стары Мядзел у 1736 годзе атрымаў статус [[мястэчка]], а ў 1762 годзе [[магдэбургскае права]] з правам на 4 кірмашы на год. З 1793 года пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзела Рэчы Паспалітай]] Стары і Новы Мядзел у складзе Расійскай імперыі, Мядзел — мястэчка ў складзе [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], з 1842 — [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. 1 чэрвеня 1920 года мястэчка Мядзел атакаваў {{нп5|6-ы полк падгальскіх стральцоў|6-ы полк стральцоў Войска Польскага|pl|6 Pułk Strzelców Podhalańskich}}. З 1921 года Мядзел у складзе Польшчы. З 1939 года ў [[БССР]], 15 студзеня 1940 года ўтвораны Мядзельскі раён. З 1959 года [[гарадскі пасёлак]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб пераўтварэнні вёскі Мядзель Мядзельскага раёна Маладзечанскай вобласці ў гарадскі пасёлак ад 17 лістапада 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 16.</ref>, з 1998 года — [[горад]]. 18 сакавіка 1985 года ў склад Мядзела ўключана вёска [[Навасёлкі (Мядзельскі пассавет)|Навасёлкі]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 сакавіка 1985 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1985, № 13 (1819).</ref>. У горадзе тры аўтобусныя маршруты, лінія маршрутнага таксі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} * 1800 год — 241 чал. у ''Новым Мядзеле''; 111 чал. у ''Старым Мядзеле''<ref>[[Гарады і вёскі Беларусі]]. Энцыкл. Т. 8. Кн. 3. — Мінск, 2012. С. 484.</ref> * 1860 год — 613 чал. у ''Новым Мядзеле''; 227 чал. у ''Старым Мядзеле''<ref name=":0">Князева В. Мядзел // ЭГБ. Т. 5. — Мінск, 1999. С. 245.</ref> * 1866 год — 654 чал. у ''Новым Мядзеле'' (у т.л. 344 каталікі, 52 праваслаўныя, 258 іўдзеяў); 349 чал. у ''Старым Мядзеле'' (у т.л. 58 каталікоў, 29 праваслаўных, 201 іўдзей, 61 мусульманін)<ref>Krzywicki J. Miadzioł // Słownik geograficzny… T. VI. — Warszawa, 1885. S. 283</ref> * 1885 год — 713 чал. у ''Новым Мядзеле''; 245 чал. у ''Старым Мядзеле''<ref name=":0" /> * 1904 год — 1235 чал. у ''Новым Мядзеле''; 229 чал. у ''Старым Мядзеле'' * 1921 год — 825 чал. * 1970 год — 2854 чал. * 1979 год — 5047 чал. * 1995 год — 7,9 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * 1998 год — 8,7 тыс. чал.<ref name=":0" /> * 2006 год — 7,2 тыс. чал. * 2015 год — 6924 чал.<ref name="2015-Estimate" /> * 2016 год — 6871 чал.<ref name="2016-Estimate" /> * 2017 год — 6949 чал.<ref name="2017-Estimate" /> == Эканоміка == Горад інтэнсіўна развіваецца як цэнтр курортнай зоны вакол [[Нарач (возера)|возера Нарач]]. Прадпрыемствы харчовай прамысловасці. 2 гасцініцы. Філіял дзіцячай турбазы. == Культура == У горадзе размешчаны [[Мядзельскі музей народнай славы]]. У 2005 і 2008 гадах горад быў месцам правядзення фестывалю «[[Адна зямля]]»<ref name="РГ_2005"/><ref name="РГ_2008"/>. == Адукацыя == Дзейнічаюць дзве сярэднія школы і гімназія, два дзіцячыя садкі. Дзіцячы інтэрнат. == Рэлігійнае жыццё == У 1930-я гады ў Старым і Новым Мядзеле было два касцёлы, царква, сінагога і мячэць. На сённяшні дзень захаваўся адзін [[Касцёл Маці Божай Шкаплернай (Мядзел)|касцёл]] (1754), [[Мядзельскі касцёл святога Станіслава|касцёл св. Станіслава]] быў спалены ў 1942 годзе. У 2006 годзе ў Мядзеле пабудавана [[Свята-Троіцкая царква (Мядзел)|Троіцкая царква]]. === Татарская абшчына === У першай палове XX стагоддзя Мядзел з’яўляўся адным з цэнтраў рэлігійнага і культурнага жыцця [[Беларускія татары|беларускіх татар]]. У горадзе дзейнічала драўляная мячэць, якая з’яўлялася духоўным цэнтрам мясцовай мусульманскай парафіі (захаваліся яе малюнкі 1923 года і фатаграфіі 1932 года). З 1925 па 1945 год абавязкі [[імам]]а Мядзельскай мячэці выконваў [[Аляксандр (Алі) Адамовіч]] (памёр у 1945 годзе) — выдатны рэлігійны дзеяч, перапісчык і народны знахар («[[фалдзей]]»)<ref name="Тарэлка">{{артыкул |аўтар=[[Міхаіл Тарэлка|Тарэлка М. У.]] |загаловак=Рукапісы Аляксандра (Алі) Адамовіча — імама мядзельскай мячэці: праблемы каталагізацыі і навуковага апісання |выданне=Пісьмовая спадчына татараў Вялікага Княства Літоўскага і яе гісторыка-культурны кантэкст |тып=зборнік |год=2024 |старонкі=123—125 |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука}}</ref>. Імам Адамовіч пакінуў пасля сябе ўнікальны архіў арабскаграфічных рукапісаў, вядомы ў навуцы як [[Мядзельскі збор рукапісаў|Мядзельскі збор]]. Гэтыя дакументы ўключаюць [[хамаіл]]ы (малітоўнікі), зборнікі цытат з Карана з перакладам на рускую і польскую мовы, а таксама асабістыя лісты і тастамент. У сваіх рукапісах імам Мядзела выкарыстоўваў унікальную арфаграфічную сістэму [[Беларуская арабіца|беларускай арабіцы]], а таксама запісваў шматлікія знахарскія рэцэпты, магічныя замовы ад хвароб (у тым ліку ад эпілепсіі) і інструкцыі па стварэнні амулетаў (тальсімаў). Рукапісная спадчына мядзельскага імама была ўведзена ў навуковы абарот у 2024 годзе і ўяўляе сабой вялікую каштоўнасць для вывучэння позняга этапу развіцця беларуска-татарскага пісьменства<ref>{{артыкул |аўтар=[[Ірына Сынкова|Сынкова І. А.]] |загаловак=Знахарскія тэксты з архіва Аляксандра (Алі) Адамовіча ў кантэксце пісьменства татараў ВКЛ |выданне=Пісьмовая спадчына татараў Вялікага Княства Літоўскага і яе гісторыка-культурны кантэкст |тып=зборнік |год=2024 |старонкі=114—116 |месца=Мінск |выдавецтва=Беларуская навука}}</ref>. == Славутасці == * Селішча перыяду ранняга сярэднявечча (VI—VIII стст.), Гарадзішча (X—XIII, XVI—XVIII стст.) і [[Мядзельскі замак]] (XV—XVII стст.) на паўвостраве возера [[Мястра]] * [[Касцёл Маці Божай Шкаплернай (Мядзел)|Касцёл Маці Божай Шкаплернай]] (1754) * Мядзельскі кляштар кармелітаў (XVIII ст.) * [[Мядзельская Кальварыя]] * [[Свята-Троіцкая царква (Мядзел)|Свята-Троіцкая царква]] (пасля 1990) * Капліца-надмагілле Быхаўцаў (1820) * Сядзіба Козел-Паклеўскіх (XVIII—XIX стст.) * [[Помнік Максіму Танку]] * Рэшткі капліц * Яўрэйскія могілкі * Магілы польскіх салдат, на каталіцкіх могілках <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150px"> Мядзел. Касцёл Маці Божай Шкаплернай.jpg|Касцёл Маці Божай Шкаплернай. Miadzieł - Kaścioł Maci Božaj Škaplernaj - Plabanija.jpg|Плябанія Belarus-Miadzieł Kalvaryjski uzhorak.jpg|Мядзельская Кальварыя Madel Tank Pam.jpg|Помнік Максіму Танку Мядзел. Жыдоўскія могілкі (02).jpg|Яўрэйскія могілкі </gallery> == Вядомыя асобы == {{main|Вядомыя асобы Мядзела}} * Аліцыя Банюшка (нар. 16.10.1937, Мядзел) — актрыса. * [[Цыпрыян Павел Бжастоўскі]] (1612—1688) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч і дыпламат, староста мядзельскі. * [[Вольга Уладзіміраўна Васілёнак]] (нар. 17.5.1980, Мядзел) — беларуская лыжніца, удзельніца дзвюх Алімпійскіх гульняў. * [[Яраслаў Генрыхавіч Звяруга|Яраслаў Звяруга]] (1928—2011) — археолаг. * [[Уладзімір Дубоўка]] (1901—1976) — беларускі паэт, празаік, перакладчык і крытык. Вучыўся ў Мядзельскай школе ў 1912—1914 гадах. * [[Расціслаў Лапіцкі]] (1928—1950) — кіраўнік Мядзельска-Смаргонскага падпольнага вучнёўскага руху. * [[Амурат Аляксандравіч Раткевіч]] (нар. 17.12.1910, Стары Мядзел) — удзельнік [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], кавалер [[Крыж Монтэ-Касіна|Крыжа Монтэ-Касіна]], Медаля Вайны, брытанскай Зоркі вайны 1935—1945 гадоў і Зоркі Італіі. * [[Лія Мацееўна Салавей]] (нар. 1934) — беларуская фалькларыстка. * [[Іван Усовіч]] (нар. 14 ліпеня 1993) — стэндап-комік. * [[Міхась Чарняўскі]] (1938—2013) — археолаг, вучыўся ў Мядзельскай школе, праводзіў раскопкі Мядзельскага замка і тэрыторыі вакол Мядзельскага касцёла. == Зноскі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> <ref name="Sapunoŭ">А. Сапуноў ??</ref> <ref name="2015-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> <ref name="РГ_2005">«Адна зямля» ў Мядзеле // «[[Рэгіянальная газета (1995)|Рэгіянальная газета]]», 22 ліпеня 2005 г., № 29 (531)</ref> <ref name="РГ_2008">І навальніца нават не спыніла / /«[[Рэгіянальная газета (1995)|Рэгіянальная газета]]», 18 ліпеня 2008 г., № 29 (687)</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Мядель}}; * Spod Monte Cassino na Sybir. Deportacja bylych zolnierzy Polskich Sil Zbrojnych na Zachodzie z Bialorusi, Litwy i Ukrainy w 1951 roku/ oprac. P. Romaniuk, — Warszawa, 1998. * Дзяржархіў Мінскай вобласці. — Мядзельская акупацыйная раённая ўправа, ф. 4220, 30 адз. зах., 1941—1944. * Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь. — Мядзельскі падпольны райкам, ф.3732, 2 адз. зах., 1943—1944; Мядзельскі падпольны райкам ЛКСМБ, ф.3762, 6 адз. зах., 1943—1944. * Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі. — Мядзельскае староства, ф. 1928, воп. 1, спр. 1, арк. 168—170. * Литовская Метрика (1528—1547). 6-я книга судных дел. — Вильнюс, 1997. — док. № 405. * Литовская Метрика (1553—1567). Книга публичных дел 7. — Вильнюс, 1996. — С. 70. * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Мядзел|506}} * {{Крыніцы/БелЭн|15|Стары́ Мя́дзел||164}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Miadziel|Мядзел}} {{OSM relation|6722574|Мядзел}} * [http://www.myadel.info Інфармацыйна-гістарычны партал Мядзельскага раёна — www.myadel.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140701132628/http://www.myadel.info/ |date=1 ліпеня 2014 }} * [http://www.westki.info/miadziel Мядзел — westki.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090303051521/http://westki.info/miadziel |date=3 сакавіка 2009 }} * [http://www.radzima.org/be/pub/1922_m/ Мядзел на Radzima.org] * [https://www.gismeteo.by/weather-myadel-10999/ Надвор’е ў горадзе Мядзел] {{Мядзельскі раён}} {{Гарады Мінскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мядзел| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] qejxe2gm9459180vw2xfgiut2hdjrln Вікіпедыя:Да выдалення 4 16411 5130586 5130030 2026-04-22T08:50:29Z Lš-k. 16740 /* TEDxUlicaMińska */ Адказ 5130586 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[TEDxUlicaMińska]] == : [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == : Выдалены раней паводле абмеркавання, гл. [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:53, 16 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}. Раней не былі пакінуты прычыны для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:28, 16 красавіка 2026 (+03) ::: Таксама я нядаўна дадаў "значнасць" у артыкул і цяпер ён не падыходзіць да хуткага выдалення: Хутка могуць выдаляцца артыкулы, калі: Выдаленыя раней паводле абмеркавання артыкулы, створаныя наноў з тым жа ці неістотна адрозным зместам '''без новых акалічнасцяў''', якія б прымусілі пераглядзець папярэдняе рашэнне аб выдаленні. (з [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]) [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:42, 16 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 19 красавіка 2026 (+03) : Знайшоў адзін артыкул на The Village, які апісваў дзейнасць групы. Больш нічога не знайшоў, хаця можа я і не вельмі добра шукаў. Думаю, што пакуль гэта выдаленне, бо значнасці (у межах Вікі) не хапае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:38, 19 красавіка 2026 (+03) :: {{Пакінуць}} Яшчэ быў [https://dtf.ru/music/2582003-vokrug-fonarnogo-stolba-videoigry-2019 кароткі артыкул] на dtf.ru і [https://www.youtube.com/watch?v=eAEelhW7e6s выпуск] "Музыка в Кубе" на Ютубе. Таксама я не зразумеў, што азначае "у межах Вікі". [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:41, 20 красавіка 2026 (+03) ::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:47, 20 красавіка 2026 (+03) ::: DTF - не [[ВП:АК]], "Музыка в Кубе" - таксама. The Village пакуль самая добрая крыніца. Можа ёсць яшчэ нешта? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:56, 20 красавіка 2026 (+03) ::::[https://m.vk.com/@ppbvfs-priyatno-poznakomitsya-yoo Пост] у ВК ад Winter Mute Music, [https://podster.fm/podcasts/muzykalnoe-korolevstvo/e/337203/muzykalnoe-korolevstvo-vokrug-fonarnogo-stolba-1-vypusk эпізод] падкаста "Музыкальное королевство", здаецца усё. Але артыкула The Village можа хопіць? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 19:12, 20 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Depo DIY]] == : {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03) ::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03) ::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03) ::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03) ::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03) ::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03) ::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03) ::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03) ::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм. ::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы. ::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03) ::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} 6e5te1oqt68zr7h2qwcp9d4h0w3sr95 5130587 5130586 2026-04-22T08:51:36Z Lš-k. 16740 /* Вакол ліхтарнага слупа (гурт) */ Адказ 5130587 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[TEDxUlicaMińska]] == : [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == : Выдалены раней паводле абмеркавання, гл. [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:53, 16 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}. Раней не былі пакінуты прычыны для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:28, 16 красавіка 2026 (+03) ::: Таксама я нядаўна дадаў "значнасць" у артыкул і цяпер ён не падыходзіць да хуткага выдалення: Хутка могуць выдаляцца артыкулы, калі: Выдаленыя раней паводле абмеркавання артыкулы, створаныя наноў з тым жа ці неістотна адрозным зместам '''без новых акалічнасцяў''', якія б прымусілі пераглядзець папярэдняе рашэнне аб выдаленні. (з [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]) [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:42, 16 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 19 красавіка 2026 (+03) : Знайшоў адзін артыкул на The Village, які апісваў дзейнасць групы. Больш нічога не знайшоў, хаця можа я і не вельмі добра шукаў. Думаю, што пакуль гэта выдаленне, бо значнасці (у межах Вікі) не хапае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:38, 19 красавіка 2026 (+03) :: {{Пакінуць}} Яшчэ быў [https://dtf.ru/music/2582003-vokrug-fonarnogo-stolba-videoigry-2019 кароткі артыкул] на dtf.ru і [https://www.youtube.com/watch?v=eAEelhW7e6s выпуск] "Музыка в Кубе" на Ютубе. Таксама я не зразумеў, што азначае "у межах Вікі". [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:41, 20 красавіка 2026 (+03) ::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:47, 20 красавіка 2026 (+03) ::: DTF - не [[ВП:АК]], "Музыка в Кубе" - таксама. The Village пакуль самая добрая крыніца. Можа ёсць яшчэ нешта? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:56, 20 красавіка 2026 (+03) ::::[https://m.vk.com/@ppbvfs-priyatno-poznakomitsya-yoo Пост] у ВК ад Winter Mute Music, [https://podster.fm/podcasts/muzykalnoe-korolevstvo/e/337203/muzykalnoe-korolevstvo-vokrug-fonarnogo-stolba-1-vypusk эпізод] падкаста "Музыкальное королевство", здаецца усё. Але артыкула The Village можа хопіць? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 19:12, 20 красавіка 2026 (+03) :::Перастаньце пакідаць шаблон «пакінуць» па некалькі разоў. Абмеркаванне працуе не так, колькасць «пакінуць» ад аднаго ўдзельніка не паўплывае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:51, 22 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Depo DIY]] == : {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03) ::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03) ::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03) ::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03) ::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03) ::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03) ::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03) ::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03) ::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм. ::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы. ::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03) ::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} avzcr8hsqy1e4flmpx5eqnbbku5apk5 5130588 5130587 2026-04-22T08:52:26Z Lš-k. 16740 /* TEDxUlicaMińska */ 5130588 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == : Выдалены раней паводле абмеркавання, гл. [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:53, 16 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}. Раней не былі пакінуты прычыны для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:28, 16 красавіка 2026 (+03) ::: Таксама я нядаўна дадаў "значнасць" у артыкул і цяпер ён не падыходзіць да хуткага выдалення: Хутка могуць выдаляцца артыкулы, калі: Выдаленыя раней паводле абмеркавання артыкулы, створаныя наноў з тым жа ці неістотна адрозным зместам '''без новых акалічнасцяў''', якія б прымусілі пераглядзець папярэдняе рашэнне аб выдаленні. (з [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]) [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:42, 16 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 19 красавіка 2026 (+03) : Знайшоў адзін артыкул на The Village, які апісваў дзейнасць групы. Больш нічога не знайшоў, хаця можа я і не вельмі добра шукаў. Думаю, што пакуль гэта выдаленне, бо значнасці (у межах Вікі) не хапае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:38, 19 красавіка 2026 (+03) :: {{Пакінуць}} Яшчэ быў [https://dtf.ru/music/2582003-vokrug-fonarnogo-stolba-videoigry-2019 кароткі артыкул] на dtf.ru і [https://www.youtube.com/watch?v=eAEelhW7e6s выпуск] "Музыка в Кубе" на Ютубе. Таксама я не зразумеў, што азначае "у межах Вікі". [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:41, 20 красавіка 2026 (+03) ::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:47, 20 красавіка 2026 (+03) ::: DTF - не [[ВП:АК]], "Музыка в Кубе" - таксама. The Village пакуль самая добрая крыніца. Можа ёсць яшчэ нешта? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:56, 20 красавіка 2026 (+03) ::::[https://m.vk.com/@ppbvfs-priyatno-poznakomitsya-yoo Пост] у ВК ад Winter Mute Music, [https://podster.fm/podcasts/muzykalnoe-korolevstvo/e/337203/muzykalnoe-korolevstvo-vokrug-fonarnogo-stolba-1-vypusk эпізод] падкаста "Музыкальное королевство", здаецца усё. Але артыкула The Village можа хопіць? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 19:12, 20 красавіка 2026 (+03) :::Перастаньце пакідаць шаблон «пакінуць» па некалькі разоў. Абмеркаванне працуе не так, колькасць «пакінуць» ад аднаго ўдзельніка не паўплывае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:51, 22 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Depo DIY]] == : {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03) ::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03) ::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03) ::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03) ::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03) ::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03) ::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03) ::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03) ::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм. ::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы. ::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03) ::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} gfiqx38c9dpqzkxs09jwivx6w0qlfo2 5130602 5130588 2026-04-22T09:38:35Z Siarhei V 122587 /* TEDxUlicaMińska */ Адказ 5130602 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == : Выдалены раней паводле абмеркавання, гл. [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:53, 16 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}. Раней не былі пакінуты прычыны для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:28, 16 красавіка 2026 (+03) ::: Таксама я нядаўна дадаў "значнасць" у артыкул і цяпер ён не падыходзіць да хуткага выдалення: Хутка могуць выдаляцца артыкулы, калі: Выдаленыя раней паводле абмеркавання артыкулы, створаныя наноў з тым жа ці неістотна адрозным зместам '''без новых акалічнасцяў''', якія б прымусілі пераглядзець папярэдняе рашэнне аб выдаленні. (з [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]) [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:42, 16 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 19 красавіка 2026 (+03) : Знайшоў адзін артыкул на The Village, які апісваў дзейнасць групы. Больш нічога не знайшоў, хаця можа я і не вельмі добра шукаў. Думаю, што пакуль гэта выдаленне, бо значнасці (у межах Вікі) не хапае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:38, 19 красавіка 2026 (+03) :: {{Пакінуць}} Яшчэ быў [https://dtf.ru/music/2582003-vokrug-fonarnogo-stolba-videoigry-2019 кароткі артыкул] на dtf.ru і [https://www.youtube.com/watch?v=eAEelhW7e6s выпуск] "Музыка в Кубе" на Ютубе. Таксама я не зразумеў, што азначае "у межах Вікі". [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:41, 20 красавіка 2026 (+03) ::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:47, 20 красавіка 2026 (+03) ::: DTF - не [[ВП:АК]], "Музыка в Кубе" - таксама. The Village пакуль самая добрая крыніца. Можа ёсць яшчэ нешта? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:56, 20 красавіка 2026 (+03) ::::[https://m.vk.com/@ppbvfs-priyatno-poznakomitsya-yoo Пост] у ВК ад Winter Mute Music, [https://podster.fm/podcasts/muzykalnoe-korolevstvo/e/337203/muzykalnoe-korolevstvo-vokrug-fonarnogo-stolba-1-vypusk эпізод] падкаста "Музыкальное королевство", здаецца усё. Але артыкула The Village можа хопіць? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 19:12, 20 красавіка 2026 (+03) :::Перастаньце пакідаць шаблон «пакінуць» па некалькі разоў. Абмеркаванне працуе не так, колькасць «пакінуць» ад аднаго ўдзельніка не паўплывае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:51, 22 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Depo DIY]] == : {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03) ::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03) ::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03) ::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03) ::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03) ::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03) ::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03) ::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03) ::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм. ::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы. ::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03) ::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} a9lo9nzpmv8apx8fliqqdz5och5wqt6 Гатчына 0 19948 5130636 4816452 2026-04-22T11:41:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130636 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Гатчына |арыгінальная назва = {{lang-ru|Гатчина}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Coat of Arms of Gatchina (v. 1).svg |сцяг = Flag of Gatchina (v. 1).svg |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 59|lat_min = 34|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 08|lon_sec = |CoordAddon = type:city(90268)_region:RU |CoordScale = 30000 |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Ленінградская вобласць |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1499 |ранейшыя імёны = |статус з = 1796 |плошча = 28,75 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 100 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Рост}} 90 268 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = 3130 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 81371 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = 188300—188310, 188319 |аўтамабільны код = 47 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Gatchina |сайт = http://www.gatchina-meria.ru |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Гатчына''' (з 1923 па 1929 — '''Троцк''', з [[1929]] па [[1944]] — '''Краснагвардзейск''') — горад (з [[1796]] года) у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Гатчынскі раён|Гатчынскага муніцыпальнага раёна]] [[Ленінградская вобласць|Ленінградскай вобласці]]. Уваходзіць у лік гістарычных гарадоў Расіі. Насельніцтва 89,1 тыс. чал. ([[2007]] год), найбуйнейшы населены пункт Ленінградскай вобласці. Горад размешчаны ў цэнтральнай частцы вобласці, за 45 км на паўднёвы захад ад [[Санкт-Пецярбург]]а. Горад з’яўляецца прамысловым, навуковым, культурным і адукацыйным цэнтрам Ленінградскай вобласці. Размешчаны ў горадзе дзяржаўны мастацка-архітэктурны палацава-паркавы музей-запаведнік «Гатчына», а таксама гістарычны цэнтр горада ўключаныя ў спіс сусветнай спадчыны [[ЮНЕСКА]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Wikidata/SisterCities}} == Гл. таксама == * [[Балтыйскі вакзал (Гатчына)|Балтыйскі вакзал]] * [[Варшаўскі вакзал (Гатчына)|Варшаўскі вакзал]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{ВСЭ3|Га́тчина|6|143—144}} == Спасылкі == * [http://meria.gtn.ru/ Афіцыйны сайт адміністрацыі МО «Горад Гатчына»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080915130640/http://meria.gtn.ru/ |date=15 верасня 2008 }} * [http://city.gatchina.ru/adm/ustav.htm Статут Гатчыны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080305154556/http://city.gatchina.ru/adm/ustav.htm |date=5 сакавіка 2008 }} * [http://www.gatchina-meria.ru/ Сайт адміністрацыі Гатчыны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080603012639/http://www.gatchina-meria.ru/ |date=3 чэрвеня 2008 }} * [http://gatchina3000.ru/ Гісторыя, культура, навука] * [http://www.gorod.gatchina.biz/ Гатчынскі культурна-гістарычны сервер] * [http://history-gatchina.ru/ Гістарычны часопіс «Гатчына скрозь стагоддзі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080506111113/http://history-gatchina.ru/ |date=6 мая 2008 }} * [http://www.towns.ru/towns/gatchina.html Гатчына на серверы «Малыя гарады Расіі»] * [http://www.heraldicum.narod.ru/russia/subjects/towns/gatcina.htm Гісторыя герба горада] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20031115162013/http://www.heraldicum.narod.ru/russia/subjects/towns/gatcina.htm |date=15 лістапада 2003 }} * [http://www.oblmap.spb.ru/index.php?v=1&pv=0.184611427437247;-0.0992946942965958;100 Гатчина на карце Ленінградскай вобласці] * [http://www.gatchina.biz/map Падрабязная карта Гатчины. Пошук вуліц на карце горада] * [http://www.81371.ru/ Гатчына і Гатчынский раён: каталог прадпрыемстваў, нерухомасць, вакансіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080319085850/http://www.81371.ru/ |date=19 сакавіка 2008 }} {{Гарады Ленінградскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Ленінградскай вобласці]] [[Катэгорыя:Гатчына| ]] fswg4hnrul1imc4kx8umfz831mx6c9j Міхал Федароўскі 0 31042 5130573 5130310 2026-04-22T07:41:28Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5130573 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |Імя = Міхал Федароўскі |Арыгінал імя = {{lang-pl|Michał Federowski}} |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|1|9|1853}} |Месца нараджэння = [[Варшава]], [[Царства Польскае]], [[Расійская імперыя]] |Дата смерці = {{ДС|10|6|1923}} |Месца смерці = [[Варшава]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]] |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}<br>{{Сцягафікацыя|Польшча}} |Род дзейнасці = [[этнограф]], [[фалькларыст]], [[археолаг]], [[аграном]], [[садоўнік]] |Месца працы = [[Варшаўскае навуковае таварыства]] |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева|Пятроўска-Разумоўская акадэмія]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = }} {{цёзкі2|Федароўскі}} '''Мі́хал (Міхаі́л) Адольфавіч Федаро́ўскі''' ({{lang-pl|Michał Ignacy{{sfn|Ługowska|1988}} Federowski}}, радзей ''Fedorowski''{{sfn|Graniszewska|2013}}; {{ДН|1|9|1853}}, [[Варшава]]&nbsp;— {{ДС|10|6|1923}}, Варшава<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=http://www.zielnik.biol.uw.edu.pl/?page_id=2634|title=Dzieła Michała Fedorowskiego {{!}} Zielnik Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego|publisher=www.zielnik.biol.uw.edu.pl|access-date=2023-01-04}}</ref>)&nbsp;— беларускі і польскі [[Этнаграфія|этнограф]], [[Фалькларыстыка|фалькларыст]] і [[Археалогія|археолаг]]-аматар, [[Садоўніцтва|садоўнік]], [[Аграномія|аграном]], даследчык польскай і беларускай народнай культуры<ref name=":0" />. Збіраў кнігі, творы жывапісу і графікі, гістарычныя, фальклорна-этнаграфічныя матэрыялы, вёў археалагічныя раскопкі ў [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскім]], [[Ваўкавыскі павет (Расійская імперыя)|Ваўкавыскім]] і іншых паветах [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Сабраў каля 1,5 тыс. беларускіх песенных і танцавальных мелодый, 5 тыс. беларускіх народных песень, каля 10 тыс. [[прыказка|прыказак]], сотні [[Казка|казак]], загадак і іншых твораў, якія выдадзеныя ў фундаментальнай шматтомнай працы «''[[Люд беларускі]]''» (1897—1981). Значную частку сваіх збораў запісаў на [[Саколка|Сакольшчыне]], [[Янаў (Падляскае ваяводства)|Янаўшчыне]], [[Дуброва Беластоцкая|Дуброўшчыне]], у ваколіцах [[Беласток]]у, [[Нараўка (вёска)|Нараўкі]]. Таксама аўтар этнаграфічнай працы «''Пружана і яе ваколіцы''». == Біяграфія == === Сям’я і маладосць === [[Файл:Michał_Fiedaroŭski._Міхал_Федароўскі_(XIX)_(2).jpg|злева|міні|Міхал Федароўскі ў маладосці, 1877 г.]] Міхал Федароўскі паходзіў з варшаўскай [[Шляхта|шляхецка]]-[[дваране|дваранскай]] сям’і<ref name=":0" />. Яго бацькамі былі Адольф Федароўскі (паходзіў з [[Кашубы|Кашубаў]]{{sfn|Karpyza|2008}}, загінуў у 1870 годзе ў бітве пад [[Арлеан]]ам у шэрагах французскай арміі падчас [[Франка-пруская вайна|франка-прускай вайны]]) і Элеанора з роду Гансовічаў, полька па паходжанні<ref name=":5">{{Cite web|lang=pl|url=https://buwlog.uw.edu.pl/suche-ogrody-michala-federowskiego/|title=„Suche ogrody” Michała Federowskiego|publisher=BuwLOG|access-date=2023-01-06}}</ref>{{sfn|Ługowska|1988}}. Асобу маладога Міхала шмат у чым фармаваў кантакт з варшаўскай інтэлігенцыяй: дом яго бацькоў наведвалі такія вядомыя навукоўцы і літаратары, як [[Раман Зморскі]], [[Кароль Куч]], [[Казімір Уладзіслаў Вуйціцкі]], мастак Кароль Клос і іншыя{{sfn|Krajewska|2022|с=150}}. У дзяцінстве (калі яму было 13 гадоў) хлопец перахварэў на [[туберкулёз]] лёгкіх, што моцна паўплывала на яго фізічнае здароўе, фінансавую сітуацыю і вымушала яго шмат часу праводзіць на кліматычных курортах у [[Шчаўніца|Шчаўніцы]] і [[Мерана]]<ref name=":0" />{{sfn|Krajewska|2022|с=150}}. У той жа час бацька эміграваў у [[Францыя|Францыю]]. Падчас яго адсутнасці (а затым і пасля яго смерці) маці Федароўскага змяніла веравызнанне на праваслаўнае і выйшла замуж за адстаўнога расійскага афіцэра Камісаржэўскага ({{lang-pl|Komissarzewski}}){{sfn|Ługowska|1988}}. Паводле запісу ў легітымацыйнай кніжцы, выдадзенай у 1870 годзе, Міхал Федароўскі быў каталіцкага вызнання, шляхецкага саслоўя, сярэдняга росту, меў выцягнуты твар, светлыя валасы і блакітныя вочы{{sfn|Krajewska|2022|с=150}}. === Адукацыя і кар’ера === Міхал Федароўскі не меў сістэматычнай адукацыі. У 1870 годзе ён скончыў 4 класы {{Нп5|Прагімназія|мужчынскай прагімназіі|pl|Progimnazjum}} ў Варшаве<ref name=":1">{{Cite web |title = Dzieła Michała Fedorowskiego {{!}} Zielnik Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego |access-date = 2023-01-04 |publisher = www.zielnik.biol.uw.edu.pl |url = http://www.zielnik.biol.uw.edu.pl/?page_id=2634}}</ref>. Наступныя тры гады ён навучаўся [[агратэхніка|агратэхнікі]] падчас практык і курсаў у перадавых магнацкіх сельскіх і садовых гаспадарках (1871—1873{{sfn|Karpyza|2008}}): у [[Драздова (Падляскае ваяводства)|Драздове]] ў Францішка Лутаслаўскага, у Дзержбіі ў Рамана Ласоцкага, праходзіў садаводчую практыку ва [[Урсынаў|Урсынаве]] пад Варшавай і вывучаў пчалярства ў школе Казіміра Лявіцкага<ref name=":1" />{{sfn|Krajewska|2022|с=153}}. У той жа перыяд (1870—1872) ён самастойна папаўняў веды па [[філасофія|філасофіі]], гісторыі і [[літаратура|літаратуры]] пад кіраўніцтвам педагога-[[Пазітывізм|пазітывіста]] [[Францішак Крупінскі|Францішка Крупінскага]]{{sfn|Ługowska|1988}}. У 1873 годзе ён вырашыў атрымаць прафесію адміністратара маёнткаў і пачаў вучыцца як [[вольны слухач]] на агранамічным факультэце [[Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева|Пятроўска-Разумоўскай акадэміі]] пад [[Масква|Масквой]]<ref name=":1" />. Аднак праз пяць месяцаў з-за рэцыдыву запалення лёгкіх і фінансавых цяжкасцяў мусіў перапыніць навучанне{{sfn|Ługowska|1988}}. [[Файл:Michał Fiedaroŭski. Міхал Федароўскі (XIX).jpg|міні|Міхал Федароўскі, XIX стагоддзе.]] У 1875 годзе ён пераехаў ва [[Уладавіцы (Сілезскае ваяводства)|Уладавіцы]] ў [[Алькускі павет|Алькускім павеце]], дзе быў прыняты ў прыватную агранамічную школу Міхала Палескага і неўзабаве стаў адміністратарам аднаго з яго фальваркаў{{sfn|Krajewska|2022|с=154}}. Тамсама ён сустрэў [[Оскар Кольберг|Оскара Кольберга]], [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]] і Францішка Крупінскага. Адмовіўшыся ад прапанаванай паездкі ў экзатычныя калоніі [[Галандыя|Галандыі]] на [[Ява|Яве]] і [[Суматра|Суматры]], ён вырашыў прысвяціць жыццё даследаванню [[народная культура|народнай культуры]] Польшчы і Беларусі. Да гэтага кроку яго асабліва падштурхнула чытанне «''Парадніка для збіральнікаў народных рэчаў''» ({{lang-pl|Poradnik dla zbierających rzeczy ludowe}}) вядомага этнографа і лінгвіста [[Ян Аляксандр Карловіч|Яна Карловіча]] (Варшава, 1871)<ref name=":1" />. У сваіх успамінах Федароўскі так апісваў гэты момант, які адбыўся ў суседнім маёнтку Мзураў: {{Цытата|тэкст=У кабінеце гаспадара, паміж часопісамі і кнігамі, трапіла мне ў рукі нейкая брашура: адкрываю: «Параднік для збіральнікаў народных рэчаў» Я. Карловіча. <...> Пасля прачытання яе на адным дыханні, у галаве адразу праяснілася і засвяціла думка, што такая праца вартая жыцця, а гульня вартая свеч.{{арыгінальны тэкст|pl|W gabinecie gospodarza, między czasopismami i książkami, wpadła mi do rąk jakaś broszura; otwieram: «Poradnik dla zbierających rzeczy ludowe» przez J. Karłowicza. <...> Po przeczytaniu jej jednym tchem, we łbie się naraz rozjaśniło i zaświtała myśl, że praca taka warta życia, a gra warta stawki.}}|аўтар=Міхал Федароўскі}}{{sfn|Krajewska|2022|с=157}} У 1875—1877 гадах ён праводзіў даследаванні ў [[Келецкае ваяводства (1919—1939)|Келецкім ваяводстве]] пад кіраўніцтвам [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]], плёнам якіх стала двухтомная [[манаграфія]] «''Люд з ваколіц Жарка, Севежа і Пілыцы''» ({{lang-pl|Lud okolic Żarek, Siewierza i Pilicy}})<ref name=":1" /><ref name=":2" />. У 1877 годзе быў прызваны ў расійскую армію, аднак праз паўгода быў звольнены са службы спецыяльным царскім указам як адзіны сын у сям’і{{sfn|Ługowska|1988}}{{sfn|Krajewska|2022|с=158}}. === На беларускіх землях (1877—1904) === Пасля звальнення з войска Федароўскі на 26 гадоў звязаў сваё жыццё з беларускімі землямі, працуючы адміністратарам і арандатарам розных маёнткаў. З канца 1877 года ён жыў у фальварку Ліноўка каля [[Пружаны|Пружан]] у маёнтку маршалка Валянціна Швыкоўскага<ref name=":5" />. Тут ён пачаў свае маштабныя і інтэнсіўныя палявыя даследаванні на тэрыторыі Заходняй Беларусі. Вынікам гэтага з’явілася фундаментальная серыя выданняў «''[[Люд беларускі]]''»<ref name=":1" />. Этнограф аб'ездзіў уздоўж і ўпоперак велізарную тэрыторыю, якая ахоплівала дванаццаць паветаў: [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскі]], [[Ваўкавыскі павет (Расійская імперыя)|Ваўкавыскі]], [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскі]], [[Слонімскі павет (Расійская імперыя)|Слонімскі]], [[Сакольскі павет (Расійская імперыя)|Сакольскі]], [[Беластоцкі павет (Расійская імперыя)|Беластоцкі]], [[Бельскі павет (Расійская імперыя)|Бельскі]], [[Аўгустоўскі павет|Аўгустоўскі]], [[Гродзенскі павет (Расійская імперыя)|Гродзенскі]], [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі]], [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскі]] і [[Слуцкі павет (Расійская імперыя)|Слуцкі]]{{sfn|Саламевіч|1972|с=24}}. У сваёй працы ён абапіраўся на дапамогу шматлікіх мясцовых інфарматараў і памочнікаў, сярод якіх асабліва вылучаліся здольныя казачнікі і спевакі: [[Ян Дзежка]] з Сакольскага павета, [[Тадэвуш Мацвейчык]], [[Антось Высоцкі]] і [[Паўліна Керсноўская]], якую [[Ян Аляксандр Карловіч|Ян Карловіч]] называў «беларускай [[Шахеразада|Шахеразадай]]»{{sfn|Саламевіч|1972|с=26}}. [[Файл:Michał Federowski.jpg|злева|міні|Міхал Федароўскі, здымак да 1910 г.]] У перыяд з 1884 па 1894 год ён арандаваў маёнтак [[Косіна (Ваўкавыскі раён)|Косін]] Ваўкавыскага павета ад роду [[Ельскія|Ельскіх]]{{sfn|Karpyza|2008}}. Тут ён цесна сышоўся з беларускай і польскай інтэлігенцыяй, пазнаёміўся з мастаком Ігнацыем Урублеўскім і антраполагам [[Юліян Талька-Грынцэвіч|Юліянам Талька-Грынцэвічам]]. Асабліва цёплыя сяброўскія і прафесійныя сувязі ўсталяваліся ў яго з Янам Карловічам (які асабіста прыязджаў да Федароўскага ў Косін у 1889 і 1891 гадах). Карловіч моцна паўплываў на навуковыя погляды Федароўскага, дапамагаў яму з [[Нотны запіс|нотнымі запісамі]] [[Беларуская народная музыка|беларускіх мелодый]] і рэкамендаваў яго працы ў [[Акадэмія ведаў у Кракаве|Акадэмію ведаў у Кракаве]]{{sfn|Krajewska|2022|с=160}}. Патрабаванне прафесара [[Ізідар Капярніцкі|Ізідара Капярніцкага]] з Акадэміі ведаў у 1889 годзе прымусіла Федароўскага цалкам змяніць структуру яго манаграфіі: замест тэматычнага падзелу ён мусіў згрупаваць матэрыялы выключна па геаграфічным прынцыпе (па губернях і паветах) і адмовіцца ад публікацыі шырокага гістарычна-фізіяграфічнага ўступу{{sfn|Саламевіч|1972|с=42—43}}. Жывучы ў [[Студзяроўшчына|Студзяроўшчыне]] (гл. [[Слонім]]), Федароўскі пачаў збіраць [[Лекавыя расліны|лекавыя]] і {{нп5|карысныя расліны||pl|Rośliny użytkowe}}. Пад уплывам звароту прафесара [[Юзаф Растафіньскі|Юзафа Растафіньскага]] «''Заклік да не-батанікаў збіраць народныя назвы раслін''» (1883), ён пачаў складаць унікальны ''Літоўскі гербарый'' з узорамі беларускай флоры і іх мясцовымі народнымі назвамі<ref name=":1" />. Разам з Зыгмунтам Глогерам ён праводзіў археалагічныя раскопкі стаянак і могільнікаў (у тым ліку курганоў) сярэднявечнай эпохі ў [[Ваўкавыскі павет (Расійская імперыя)|Ваўкавыскім павеце]]{{sfn|Karpyza|2008}}. З 1877 па 1892 год ён сабраў каля 11 тысяч археалагічных і 1 тысячу этнаграфічных матэрыялаў, якія адпраўляў Глогеру ў {{нп5|Яжэва Старэ|Яжэва|pl|Jeżewo Stare}}{{sfn|Karpyza|2008}}. У 1892 годзе ён пазнаёміўся з Музеем Расійскага геаграфічнага таварыства ў [[Кяхта|Троіцкасаўску]]. Стаў таксама членам [[Львоўскае народазнаўчае таварыства|Львоўскага народазнаўчага таварыства]], {{Нп5|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў Варшаве|Музею прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў Варшаве|pl|Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie}}, а праз год — і [[Нумізматычна-архіялагічнае таварыства (Польшча)|Нумізматычна-архіялагічнае таварыства]]{{sfn|Ługowska|1988}}. Падчас знаходжання на беларускіх землях ён сабраў каля трох тысяч кніг. На пачатку 1900-х гадоў Федароўскі апынуўся ў «маёнткавай руіне»{{sfn|Ługowska|1988}}[[Міхал Адольфавіч Федароўскі#cite note-CITEREFŁugowska1988-1|<span class="mw-reflink-text">[1]</span>]] з-за паводак, якія залівалі яго палі. Да фінансавага краху дадаліся і сямейныя трагедыі (смерць траіх дзяцей і разрыў з жонкай). Таму частку сваіх калекцый ён перадаў дзяржаўным установам, такім як [[Музей Дзедушыцкіх у Львове]], {{Нп5|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў Варшаве||pl|Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie}}, {{Нп5|Польскае краязнаўчае таварыства|3=pl|4=Polskie Towarzystwo Krajoznawcze}}, астатнюю частку захаваў (каля 1500) або прадаў{{sfn|Ługowska|1988}}. На жаль, шмат ягоных фотаздымкаў, зробленых пераважна старым людзям падчас знаходжання ў Косіне, згубіліся{{sfn|Karpyza|2008}}. У 1904 годзе фінансава і маральна знясілены даследчык назаўжды пакінуў Беларусь. === Вяртанне ў Варшаву і апошнія гады === Пераехаўшы ў [[Варшава|Варшаву]], Федароўскі прысвяціў сябе апрацоўцы сабраных матэрыялаў і працы ў антыкварыяце. Ён быў агентам, пасрэднікам і экспертам пры гандлі кнігамі і калекцыямі. У 1906 годзе на заказ графа Маўрыцыя Замойскага ён распачаў этнаграфічнае даследаванне Замойшчыны, аднак з-за пераследу паліцыі быў вымушаны абмежавацца толькі архіўнымі пошукамі{{sfn|Krajewska|2022|с=164}}. У 1910 годзе працаваў разам з Тадэвушам Корзанам у спецыяльнай камісіі па інвентарызацыі і выданні спадчыны свайго памерлага сябра З. Глогера. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ўступіў у шэрагі палітычных і нацыянальных груповак: [[Кола Вялікага Княства Літоўскага]], [[Беларускі камітэт (Польшча)|Беларускага народнага камітэта]] і [[Ліга заходніх зямель|Лігі заходніх зямель]][[Міхал Адольфавіч Федароўскі#cite note-CITEREFŁugowska1988-1|<span class="mw-reflink-text">[1]</span>]]{{sfn|Krajewska|2022|с=164}}. З 1920 года працаваў ва ўпраўленні прапаганды штаба {{Нп5|Войска польскае (1918—1939)|Войска польскага|pl|Wojsko Polskie (II RP)}}. Ён напісаў шматлікія заклікі, вершы, маршы і песні для часопісаў, песеннікаў і штодзённых газет. Яго працы гэтага перыяду засталіся ананімнымі{{sfn|Ługowska|1988}}. У чэрвені 1921 года ён уладкаваўся штатным навуковым супрацоўнікам на кафедру этналогіі Інстытута антрапалагічных навук [[Варшаўскае навуковае таварыства|Варшаўскага навуковага таварыства]], дзе выступаў з шматлікімі дакладамі па этнаграфіі Беларусі і працаваў да самай смерці ў 1923 годзе''<ref name=":1" />''. Памёр Міхал Федароўскі 10 чэрвеня 1923 года. Перад смерцю ён склаў тэстамент, у якім перадаў сваю калекцыю розным установам і асобам{{sfn|Ługowska|1988}}{{sfn|Krajewska|2022|с=165}}: # Рукапісы па этнаграфіі Беларусі, выразкі і графічныя калекцыі — у Бібліятэку аддзела этналогіі Інстытута антрапалагічных і этналагічных навук Варшаўскага навуковага таварыства; ацалелы фрагмент твораў перададзены ў Бібліятэку [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], Навуковы архіў ім. Польскага этналагічнага таварыства і Архіў польскай акадэміі навук у Варшаве. # Аўтабіяграфічныя і бібліяграфічныя дзённікі (за 1898—1904 гады) — {{Нп5|Стэфан Дэмбы|Стэфану Дэмбу|pl|Stefan Demby}} (многія зборнікі былі страчаны ў час Другой сусветнай вайны). # Рукапісы [[Юзаф Такажэвіч|Юзафа Такажэвіча]] і [[Марыян Станіслаў Абрамовіч|Марыяна Абрамовіча]] — Марыяну Абрамовічу. # Карты, брашуры і медальёны — [[Ян Гамаліцкі|Яну Гамаліцкаму]] (зборнікі былі страчаны). Яго смерць згадваецца ў шматлікіх выданнях, у тым ліку: «[[Kurier Warszawski]]», «{{Нп5|Robotnik|3=pl|4=Robotnik (czasopismo)}}» і «{{Нп5|Gazeta Poranna 2 Grosze|Gazeta Poranna|pl|Gazeta Poranna 2 Grosze}}». Пахаваны на [[Старыя Павонзкі|Паванзкоўскіх могілках]] (участак Y, шэраг 6, гроб 7)<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://cmentarze.um.warszawa.pl/pomnik.aspx?pom_id=16520|title=Pomniki - szczegóły|publisher=Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne|url-status=dead}}</ref>. Архіўныя матэрыялы Міхала Федароўскага знаходзяцца ў {{Нп5|Архіў Польскай акадэміі навук у Варшаве|Архіве ПАН у Варшаве|pl|Polska Akademia Nauk Archiwum w Warszawie}} пад нумарам III-8<ref>{{Cite web|lang=pl-pl|url=https://archiwum.pan.pl/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=511&amp;Itemid=208|title=Spis inwentarzy|last=e-graficy|website=archiwum PAN|access-date=2024-05-24}}</ref>. == Прыватнае жыццё == У 1892 годзе Міхал Федароўскі ажаніўся са Стэфаніяй Бітнер (дачкой памешчыка з Келецкай губерні, сястрой лекара Здзіслава Бітнера з са [[Свіслач (горад)|Свіслачы]]{{sfn|Karpyza|2008}}){{sfn|Ługowska|1988}}. Стэфанія цікавілася этнаграфіяй і нават пісала працы па гэтай тэматыцы, якія публікаваліся ў часопісе «Wisła»{{sfn|Krajewska|2022|с=162}}. У шлюбе нарадзіўся сын Мечыслаў (1899—1988). Аднак сямейнае жыццё не склалася шчасліва: да фінансавых цяжкасцей дадалося вялікае гора — ад інфекцыйных хвароб адзін за адным памерлі трое іншых дзяцей Федароўскіх. Гэта прывяло да сур'ёзнага разладу ў сям'і. Каля 1899 года жонка Стэфанія пакінула Міхала і з'ехала да свайго бацькі{{sfn|Krajewska|2022|с=162}}. Гэтыя асабістыя трагедыі сталі адной з галоўных прычын канчатковага ад'езду Федароўскага з Беларусі ў Варшаву ў 1904 годзе. == «Люд беларускі на Русі Літоўскай» == [[Файл:Lud_białoruski_na_Rusi_Litewskiej_T1._Title_page.jpg|міні|Тытульны аркуш першага тома працы «Люд беларускі на Русі Літоўскай» Міхала Федароўскага. 1897 г.]] Галоўнай працай усяго жыцця Міхала Федароўскага з'яўляецца фундаментальнае выданне «''Люд беларускі на Літоўскай Русі. Матэрыялы да славянскай этнаграфіі, сабраныя ў 1877—1905 гадах''» ({{lang-pl|Lud białoruski na Rusi Litewskiej. Materiały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905}}). === Гісторыя выдання === Як пазней успамінаў сам аўтар у прадмове да першага тома: {{Цытата|тэкст=Калі мяне ў 1877 годзе лёс пасяліў на Літоўскай Русі, пераканаўшыся, што для этналагічных даследаванняў цяжка знайсці больш удзячнае поле, я паставіў сабе за галоўную мэту распрацоўку ўсебаковай манаграфіі гэтай правінцыі на падставе матэрыялаў, запазычаных ля самай крыніцы. Таму я стараўся найперш дакладна пазнаць мову народу і толькі тады прыступіў да гэтай працы.{{арыгінальны тэкст|pl|Gdy mnie w roku 1877 opatrzność usadowiła na Rusi Litewskiej, przekonawszy się, że dla badań etnologicznych trudno o wdzięczniejsze niż tutaj pole, postanowiłem sobie za cel główny opracowanie wszechstronnej monografii tej prowincyi na podstawie materiałów zaczerpniętych u samego źródła. Starałem się tedy przedewszystkiem dokładnie poznać język ludu i wówczas dopiero przystąpiłem do tej pracy.}}|аўтар=Міхал Федароўскі}}<ref>''Federowski M.'' Lud białoruski na Rusi Litewskiej. Materiały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877–1905. — Kraków, 1897. — T. I. — S. IX.</ref>{{sfn|Krajewska|2022|с=170}} Першапачаткова Федароўскі планаваў выдаць 20 тамоў матэрыялаў<ref>{{Cite web |title = Polona |access-date = 2023-01-04 |publisher = polona.pl |url = https://polona.pl/item/lud-bialoruski-na-rusi-litewskiej-materyaly-do-etnografii-slowianskiej-zgromadzone-w,NDkyMzgx/1/#info:metadata}}</ref>, аднак выйшла толькі 8. У 1897 годзе ў [[Кракаў|Кракаве]] намаганнямі [[Акадэмія ведаў у Кракаве|Акадэміі ведаў]] пабачыў свет першы том, прысвечаны народнай міфалогіі. За ім у 1902 і 1903 гадах выйшлі другі і трэці тамы з казачным эпасам і паданнямі. Смерць аўтара ў 1923 годзе не спыніла выдання яго спадчыны. Чацвёрты том, прысвечаны парэміяграфіі, быў падрыхтаваны да друку этнографамі [[Часлаў Пяткевіч|Чэславам Пяткевічам]] і [[Станіслаў Панятоўскі (навуковец)|Станіславам Панятоўскім]] і выйшаў у 1935 годзе{{sfn|Саламевіч|1972|с=47}}. Пасля вайны, дзякуючы захаваным архівам, Польскае навуковае выдавецтва ([[PWN]]) апублікавала пяты (1958) і шосты (1960) тамы з тысячамі песень і нотнымі запісамі. У 1969 і 1981 гадах свет пабачылі заключныя сёмы і восьмы тамы, якія ўяўлялі сабой дадаткі, індэксы і паказальнікі да песенных тамоў{{sfn|Krajewska|2022|с=170}}. === Змест тамоў === * '''Том I. Вера, вераванні і забабоны''' (1897). Змяшчае 2835 запісаў. Том падзелены на дзве часткі. Першая прысвечана міфалогіі: боствам, святым, дэманам ([[чэрці]], [[Ведзьма|ведзьмы]], [[Ваўкалак|ваўкалакі]], [[Здань|здані]]), а таксама вераванням, звязаным з прыродай ([[жывёлы]], [[расліны]], [[метэаралагічныя з’явы]]). Другая частка апісвае духоўную і матэрыяльную культуру ([[этыка]], [[права]], [[медыцына]], [[сельская гаспадарка]], [[рамёствы]]){{sfn|Саламевіч|1972|с=40—41}}. * '''Том II. Казкі пра жывёл і чарадзейныя''' (1902). Уключае 410 тэкстаў. Змяшчае жывёльны эпас, [[міфалагічныя казкі]], а таксама [[Чарадзейныя казкі|казкі пра чараўнікоў, ведзьмаў і цуды]]{{sfn|Саламевіч|1972|с=44}}. * '''Том III. Паданні і казкі (бытавыя)''' (1903). Уключае 571 тэкст. Змяшчае гістарычныя і мясцовыя [[Паданне|паданні]], [[Анекдот|анекдоты]], [[Бытавыя казкі|бытавыя]] і гумарыстычныя казкі{{sfn|Саламевіч|1972|с=45—46}}. * '''Том IV. Прыказкі, прымаўкі, загадкі''' (1935). Змяшчае каля 10 000 [[Прыказка|прыказак]] і [[Прымаўка|прымавак]], а таксама 520 [[Загадка|загадак]]. Гэта адзін з найбуйнейшых збораў беларускай [[Парэміяграфія|парэміяграфіі]]{{sfn|Саламевіч|1972|с=138}}. * '''Тамы V і VI. Песні''' (1958, 1960). Уключаюць 4171 песенны тэкст. Змешчаны [[Любоўныя песні|любоўныя]], [[Сямейныя песні|сямейныя]], [[Вясельныя песні|вясельныя]], [[Каляндарна-абрадавыя песні|каляндарна-абрадавыя]], [[Салдацкія песні|салдацкія]], [[гумарыстычныя песні]] і прыпеўкі. Таксама прыводзяцца нотныя запісы мелодый, зробленыя [[Я. Карловіч|Я. Карловічам]] і [[І. Трачык|І. Трачыкам]]{{sfn|Саламевіч|1972|с=221}}. * '''Тамы VII і VIII''' (1969, 1981). Змяшчаюць дадатковыя матэрыялы, індэксы і паказальнікі да папярэдніх тамоў песень{{sfn|Krajewska|2022|с=170}}. === Метадалогія і прынцыпы запісу === Міхал Федароўскі выпрацаваў строгую і навукова абгрунтаваную сістэму збіральніцкай працы. Перад пачаткам экспедыцый ён складаў спецыяльныя апытальныя праграмы (анкеты), па якіх пасляў апытваў сялян. Ён праводзіў строгі адбор інфарматараў, аддаючы перавагу найбольш здольным і дасведчаным носьбітам традыцыі{{sfn|Саламевіч|1972|с=68—70}}. У канцы XIX стагоддзя прыборы для гуказапісу яшчэ не мелі шырокага распаўсюджвання, таму Федароўскі фіксаваў тэксты і мелодыі выключна на слых. Галоўнай задачай ён лічыў максімальна дакладную перадачу жывой беларускай гаворкі з усімі яе [[Дыялекты беларускай мовы|дыялектнымі асаблівасцямі]]. Для гэтага даследчык карыстаўся [[Польскі алфавіт|польскім алфавітам]], уводзячы ў яго дадатковыя [[дыякрытычныя знакі]] для абазначэння спецыфічных беларускіх гукаў ([[Падоўжаныя галосныя|падоўжаных галосных]], [[Дыфтонг|дыфтонгаў]], цвёрдага «р» і г.д.){{sfn|Саламевіч|1972|с=98}}. У пытаннях [[Транскрыпцыя (лінгвістыка)|транскрыпцыі]] Федароўскі часта ішоў на канфлікт з рэдактарамі (асабліва з Я. Карловічам), катэгарычна адмаўляючыся змякчаць або ўніфікаваць дыялектныя формы<ref>''Karłowicz J.'' [Рэцэнзія на том I «Люд беларускі»] // Wisła. 1890. T. IV. S. 159.</ref>{{sfn|Саламевіч|1972|с=79—80}}. Аднак пры падрыхтоўцы тэкстаў да друку (асабліва казак і песень) аўтар часта праводзіў літаратурную і стылістычную рэдактуру. Ён дапускаў аб'яднанне розных варыянтаў аднаго сюжэта ([[Кантамінацыя (літаратуразнаўства)|кантамінацыю]]), выпраўляў рытміку песень, а часам і мадыфікаваў мову інфарматара ў бок літаратурнай нормы. Выбітны фалькларыст [[Уладзімір Якаўлевіч Проп|Уладзімір Проп]] адзначаў, што такая стылістычная праўка пазбаўляла народную казку яе сапраўднага вуснага характару<ref>''Пропп В. Я.'' Текстологическое редактирование записей фольклора // Русский фольклор. Вып. I. — М.—Л., 1956. — С. 205.</ref>{{sfn|Саламевіч|1972|с=104}}. Акрамя таго, кіруючыся маральна-этычнымі нормамі свайго часу, Федароўскі адфільтроўваў «фрывольныя» ([[Эротыка|эратычныя]] ці [[Нецэнзурная лексіка|нецэнзурныя]]) народныя песні, жарты і прыпеўкі{{sfn|Саламевіч|1972|с=265—267}}. Пры сістэматызацыі [[Парэміяграфія|парэміяграфічнага]] матэрыялу ён пазычыў метад польскага даследчыка [[Самуэль Адальберг|Самуэля Адальберга]]<ref>''Adalberg S.'' Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich. — Warszawa, 1889—1894.</ref>{{sfn|Саламевіч|1972|с=145}}. Гэты метад палягаў на размяшчэнні прыказак у алфавітным парадку паводле «апорнага» або «галоўнага» слова, што прывяло да таго, што прыказкі з аднолькавым сэнсам апынуліся раскіданымі па розных старонках зборніка{{sfn|Саламевіч|1972|с=151—153}}. === Характарыстыка фальклорнага матэрыялу === У [[казка|казках]], паданнях і легендах надзвычай шырока і дэталёва адлюстраваны багаты свет народнай [[дэманалогія|дэманалогіі]] і [[Міфалогія|міфалогіі]] ([[Чэрці|чэрці]], [[Ведзьма|ведзьмы]], [[Ваўкалак|ваўкалакі]], [[Упыр|ўпыры]]). Спецыфічнай рысай беларускага [[казачны эпас|казачнага эпасу]] з'яўляецца амаль поўная адсутнасць традыцыйных усходнеславянскіх [[багатыр]]оў (напрыклад, [[Ілья Мурамец|Ільі Мурамца]])<ref>Е. Карский. Два новых сборника белорусских сказок. «ЖМНП», 1902, ч. CCCXXXXIII, № 10 (октябрь), стр. 429—430.</ref>{{sfn|Саламевіч|1972|с=127}}. Іх месца часцей за ўсё займаюць мясцовыя гістарычныя ці легендарныя постаці, а таксама простыя кемлівыя сяляне. Многія [[сацыяльна-бытавая казка|сацыяльна-бытавыя анекдоты]] маюць унікальныя матывы, адсутныя ў вядомых рускіх ці ўкраінскіх зборніках<ref>С. В. Савченко. Русская народная сказка. Киев, 1914, стр. 246.</ref>{{sfn|Саламевіч|1972|с=124—132}}. [[Парэміяграфія|Парэміяграфічная]] спадчына (каля 10 000 адзінак), якая значна дапоўніла вядомы зборнік [[Іван Іванавіч Насовіч|І. Насовіча]]<ref>Сборник белорусских пословиц, составленный И. И. Носовичем. Спб., 1874, стр. III.</ref>{{sfn|Саламевіч|1972|с=146}}, вызначаецца глыбокім сацыяльным зместам. У прыказках яскрава праяўляецца класавы антаганізм і нянавісць да прыгнятальнікаў часоў [[прыгоннае права|прыгоннага права]]. Многія тэксты маюць востры антыпанскі характар. Не менш выразна гучаць і [[антыклерыкалізм|антыклерыкальныя]] матывы, якія высмейваюць прагнасць духавенства і дэманструюць часам вельмі скептычнае стаўленне селяніна да афіцыйнай рэлігіі{{sfn|Саламевіч|1972|с=161—165}}. Сярод тысячаў песенных тэкстаў шырока прадстаўлены [[Любоўныя песні|любоўныя]], [[Сямейныя песні|сямейныя]] і [[Вясельныя песні|вясельныя песні]]. Асабліва трагічна і пранізліва гучаць [[сіроцкая песня|сіроцкія песні]]{{sfn|Саламевіч|1972|с=234}}. Вялікую ўвагу этнограф надаў [[каляндарна-абрадавая песня|каляндарна-абрадавым песням]]: [[вяснянка|вяснянкі]], [[валачобная песня|валачобныя]], [[юраўская песня|юраўскія]], [[купальская песня|купальскія]] і [[жніўная песня|жніўныя]]. Ананімныя стваральнікі песень віртуозна выкарыстоўвалі разгорнуты [[псіхалагічны паралелізм]], пры якім стан прыроды сіметрычна супастаўляецца з душэўным станам чалавека{{sfn|Саламевіч|1972|с=271—272}}. Асобны, надзвычай драматычны пласт складаюць песні сацыяльнага пратэсту — [[рэкруцкая песня|рэкруцкія]] і [[салдацкая песня|салдацкія]], якія апісваюць жахі 25-гадовай вайсковай службы і [[Рэкруцтва|гвалтоўны набор у рэкруты]]{{sfn|Саламевіч|1972|с=254—255}}. Таксама Федароўскі зафіксаваў працэс культурнай адаптацыі: польскія танцавальныя мелодыі ([[Кракавяк|кракавякі]] і [[Мазурка (танец)|мазуркі]]) трывала ўвайшлі ў побыт заходнебеларускага сялянства, набыўшы спецыфічны беларускі каларыт і новы тэкставы змест<ref>Гл. мелодыі танца ў: «Люд беларускі», т. VI, № 2628—2630, 2895.</ref>{{sfn|Саламевіч|1972|с=189—191}}. === Значэнне працы === Выхад у свет «Люду беларускага» стаў надзвычай важнай падзеяй у еўрапейскай [[Славістыка|славістыцы]] і [[Этнаграфія|этнаграфіі]]. Працу высока ацанілі выдатныя навукоўцы таго часу. Расійскі і беларускі этнограф [[Мікалай Андрэевіч Янчук|Мікалай Янчук]] у лісце да аўтара адзначаў, што гэтыя выданні зрабілі б гонар любой навуковай установе або акадэміі<ref>Рукап. аддз. БДУ, сігн. 127-IV, арк. 37. Ліст М. Янчука да М. Федароўскага ад 13 лістапада 1909 г.</ref>{{sfn|Саламевіч|1972|с=52}}. Высока ацэньваў руплівасць і самаахвярнасць этнографа вядомы беларускі літаратар і краязнавец [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандр Ельскі]], які ў 1913 годзе пісаў Федароўскаму: {{Цытата|тэкст=Бог абдарыў Вас капітальнымі здольнасцямі, ведамі, воляй, незвычайнай працавітасцю, талентам яднання сэрцаў і магутнасцю пяра... на карысць беднага краю... для ратавання ва ўсіх адносінах дарагой па продках спадчыны.{{арыгінальны тэкст|pl|Bóg Was obdarzył kapitalną zdolnością, wiedzą, wolą, niezwykłą pracowitością, talentem jednania serc i potęgą pióra [...] na pożytek kraju biednego [...] dla ratowania pod każdym względem drogiej po przodkach spuścizny.}}|аўтар=Аляксандр Ельскі}}<ref>Ліст А. Ельскага да М. Федароўскага ад 1/20 сакавіка 1913 г. // Аддзел рукапісаў Бібліятэкі Варшаўскага ўніверсітэта. — № 429/149—150.</ref>{{sfn|Krajewska|2022|с=163}} Акадэмік [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]] падкрэсліваў выключную дакладнасць фанетычнага запісу і каштоўнасць манаграфіі для [[Дыялекталогія|лінгвістычных]] даследаванняў<ref>Е. Карский. Новый польский труд по белорусской этнографии. «Известия ОРЯС», Спб., 1899, т. IV, кн. I, стр. 353.</ref>{{sfn|Саламевіч|1972|с=84}}. Чэшскі славіст [[Іржы Паліўка]] ўхваліў навуковы апарат выдання<ref>«Archiv für slawische Philologie», Bd. XXIX. Berlin, 1907, S. 450.</ref>{{sfn|Саламевіч|1972|с=84}}, а ўкраінскі этнограф [[Уладзімір Міхайлавіч Гнацюк|Уладзімір Гнацюк]] адзначаў, што дзякуючы Федароўскаму беларускі казачны матэрыял заняў сваё пачэснае месца ў славянскім эпасе<ref>У. Гнацюк. Етнографічний збірник, т. VI. Львів, 1899, стор. 148.</ref>{{sfn|Саламевіч|1972|с=111}}. Шматтомная праца Федароўскага стала магутным навуковым аргументам супраць [[Шавінізм|шавіністычных]] тэорый, якія лічылі [[Беларуская мова|беларускую мову]] толькі сапсаванай «[[Гаворка|гаворкай]]» або [[Дыялект|дыялектам]]. Збіральнік паказаў самастойнасць беларускай мовы, яе багатую лексіку, устойлівую [[Фанетыка|фанетычную]] і [[Сінтаксіс|сінтаксічную]] структуру{{sfn|Саламевіч|1972|с=87}}. Па сваім маштабе і дакладнасці «Люд беларускі» стаіць у адным шэрагу з фундаментальнымі працамі [[Оскар Кольберг|Оскара Кольберга]], [[Павел Васілевіч Шэйн|Паўла Шэйна]] і [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Еўдакіма Раманава]]{{sfn|Саламевіч|1972|с=139}}. Манаграфія застаецца невычарпальнай энцыклапедыяй жыцця і побыту насельніцтва [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] канца XIX — пачатку XX стагоддзя{{sfn|Саламевіч|1972|с=279—280}}. Пра незгасальную актуальнасць працы сведчыць той факт, што ў студзені 1997 года ў [[Педагагічны ўніверсітэт імя Камісіі нацыянальнай адукацыі ў Кракаве|Педагагічным універсітэце Кракава]] адбылася спецыяльная навуковая сесія, прысвечаная 100-годдзю выдання першага тома «Люду беларускага»{{sfn|Krajewska|2022|с=170}}. == Публікацыі == === Кнігі === ==== Фалькларыстычная тэматыка ==== * 1870 ''«Budowle dla inwentarza»'', рукапіс, спіс у [[Драздова (Падляскае ваяводства)|Драздове]]<ref>{{Cite web |title = Szczegóły egzemplarza {{!}} Katalog Bibliotek UW |access-date = 2023-01-05 |publisher = chamo.buw.uw.edu.pl |url = https://chamo.buw.uw.edu.pl/lib/item?id=chamo:1801595&fromLocationLink=false&theme=system}}</ref>; * 1882: ''«Notatki archeologiczne z okolic Słonima, Kurchany pod Wiszowem''», апубл. [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунтам Глогерам]] з нататак Федароўскага ў ''«Pamiętnik Fizyograficzny»'', Варшава<ref name=":6">[https://ksiaznicapodlaska.pl/site/gloger/t2/r_XX.pdf Zygmunt Gloger, ''PISMA ROZPROSZONE''], tom II, 1877—1889 [w:] ksiaznicapodlaska.pl</ref>; * 1883: «''Juréj (święty Jerzy) przyczynek do etnografii krajowéj»'', апубл. [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунтам Глогерам]] з нататак Федароўскага ў ''«Pamiętnik Fizyograficzny»'', Варшава<ref name=":6" /><ref>{{Cite web|url=https://chamo.buw.uw.edu.pl/lib/item?id=chamo:1134407&fromLocationLink=false&theme=system|title=Szczegóły egzemplarza {{!}} Katalog Bibliotek UW|publisher=chamo.buw.uw.edu.pl|access-date=2023-01-05}}</ref>; * 1888—1889: ''«Lud okolic Żarek, Siewierza i Pilicy»'', Варшава<ref name=":2">{{Cite web|url=https://polona.pl/item/lud-okolic-zarek-siewierza-i-pilicy-jego-zwyczaje-sposob-zycia-obrzedy-podania,ODk3NjIwOTI/8/#info:metadata|title=Lud okolic Żarek, Siewierza i Pilicy, jego zwyczaje, sposób życia, obrzędy, podania, gusła, zabobony, pieśni, zabawy, przysłowia, zagadki i właściwości mowy. T. 1 (zebr. i napisał Michał Fedorowski.)|publisher=polona.pl|access-date=2020-07-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://polona.pl/item/lud-okolic-zarek-siewierza-i-pilicy-jego-zwyczaje-sposob-zycia-obrzedy-podania,ODk3NjIwOTU/8/#info:metadata|title=Lud okolic Żarek, Siewierza i Pilicy, jego zwyczaje, sposób życia, obrzędy, podania, gusła, zabobony, pieśni, zabawy, przysłowia, zagadki i właściwości mowy. T. 2 (zebr. i napisał Michał Federowski.)|publisher=polona.pl|access-date=2020-07-24}}</ref>; * 1897—1981: ''«Люд беларускі на Русі літоўскай. Матэрыялы славянскай этнаграфіі, сабраныя ў 1877—1905 гг.» (''{{Lang-pl|Lud białoruski na Rusi Litewskiej. Materiały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905}}'')'', [[Акадэмія ведаў у Кракаве]] / пасмяротнае [[PWN|Навуковае выдавецтва PWN]]<ref name=":4" />: ** Том 1, ''Wiara, wierzenia i przesądy z okolic Wołkowyska, Słonima, Lidy i Sokółki'' (1897); ** Том 2, ''Baśnie, przypowieści i podania ludu z okolic Wołkowyska, Słonima, Lidy i Sokółki'' (1902); ** Том 3, ''Baśnie, przypowieści i podania ludu z okolic Wołkowyska, Słonima, Lidy i Sokółki'' (1903); ** Том 4, ''Przysłowia, żarcik, wyrażenia stałe oraz zagadki ludu, mieszczan i zagrodowców z okolic Grodna, Sokółki, Białegostoku, Bielska, Wołkowyska, Słonima, Nowogródka, Słucka, Lidy, Wilejki, Święcian i Oszmiany'' (1935); ** Том 5, ''Pieśni'' (1958); ** Том 6, ''Pieśni''; ''Pieśni frywolne i taneczne'' (1960); ** Том 7, ''Suplement do tomu V i VI'' (1969); ** Том 8, ''Inedita. Pieśni z archiwum zbieracza'' (1981); * 1973: «''Diabelskie skrzypce. Baśnie białoruskie»'', пад рэд. Аляксандра Барчэўскага, {{Нп5|Народны выдавецкі кааператыў|3=pl|4=Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza}}, Варшава''<ref name=":4" />''<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://lubimyczytac.pl/ksiazka/132194/diabelskie-skrzypce-basnie-bialoruskie|title=Diabelskie skrzypce. Baśnie białoruskie {{!}} Michał Federowski|publisher=Lubimyczytać.pl|access-date=2023-01-04}}</ref>; * 1991: ''«Люд беларускі. Вяселле»'', пад рэд. [[Іван Уладзіміравіч Саламевіч|І. У. Саламевіча]], Мінск<ref>{{Cite web|url=http://kamunikat.org/index.php?q=halounaja.html&pubid=33664&lang=PL|title=Федароўскі Міхал, Люд беларускі – Białoruska Biblioteka Internetowa Kamunikat.org|publisher=Федароўскі Міхал, Люд беларускі - Białoruska Biblioteka Internetowa Kamunikat.org|access-date=2023-01-05}}</ref>; * 2013: «''Diabelskie wesele. Bajki z Polesia''», пад рэд. Аляксандра Барчэўскага, [[Zysk i S-ka]], Познань<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://katalogi.bn.org.pl/discovery/fulldisplay?docid=alma991020551879705066&context=L&vid=48OMNIS_NLOP:48OMNIS_NLOP&lang=pl&search_scope=NLOP_IZ_NZ&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=LibraryCatalog&query=any,contains,micha%C5%82%20federowski&offset=0|title=Diabelskie wesele. Bajki z Polesia / il. Magda Rolka ; [zebr. Michał Federowski ; przekł. dokonał oraz wstępem opatrzył Aleksander Barszczewski].|publisher=katalogi.bn.org.pl|access-date=2023-01-05}}</ref>. ==== Успаміны і біяграфіі ==== * 1910: ''«Wspomnienia o Świsłoczy Tyszkiewiczowskiej, Dereczynie i Różanie»'', разам з [[Леан Патоцкі|Леанам Патоцкім]], Вільня<ref>{{Cite web|url=https://polona.pl/item/wspomnienia-o-swisloczy-tyszkiewiczowskiej-dereczynie-i-rozanie,OTI4OTY2MzU/4/#info:metadata|title=Polona|publisher=polona.pl|access-date=2023-01-05}}</ref> * 1911: «''Leon hr. Potocki: jego życie i prace literackie''», Вільня, ''[[Kwartalnik Litewski]]''<ref>{{Cite web|url=https://polona.pl/item/leon-hr-potocki-jego-zycie-i-prace-literackie,ODM1NTcyNzc/3/#info:metadata|title=Polona|publisher=polona.pl|access-date=2023-01-05}}</ref> * 1913: ''«Zbiory graficzne'' {{Нп5|Дамінік Віткэ-Ежэўскі|Dominika Witke-Jeżewskiego|pl|Dominik Witke-Jeżewski}}''»'', Варшава<ref>{{Cite web|url=https://polona.pl/item/zbiory-graficzne-dominika-witke-jezewskiego,Njc4NTk0Mjc/8/#info:metadata|title=Zbiory graficzne Dominika Witke-Jeżewskiego (opisał Michał Federowski.)|publisher=polona.pl|access-date=2020-07-24}}</ref>; * 1917: ''«Wspomnienia moje o Michale Poleskim i o Włodowicach''». Друк сыноў Станіслава Няміры, Варшава<ref name=":4">{{Cite web|url=http://www.zielnik.biol.uw.edu.pl/?page_id=3214|title=Spis publikacji M. Fedorowskiego {{!}} Zielnik Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego|publisher=www.zielnik.biol.uw.edu.pl|access-date=2023-01-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://chamo.buw.uw.edu.pl/lib/item?id=chamo:1262453&fromLocationLink=false&theme=system|title=Szczegóły egzemplarza {{!}} Katalog Bibliotek UW|publisher=chamo.buw.uw.edu.pl|access-date=2023-01-05}}</ref>; * 1920: ''«6 sierpnia 1914 r.: wspominki na czesć poległych bohaterów''», Stowarzyszenie Włascicieli Zakładów Graficznych, Варшава<ref>{{Cite web|url=https://chamo.buw.uw.edu.pl/lib/item?id=chamo:204401&fromLocationLink=false&theme=system|title=Szczegóły egzemplarza {{!}} Katalog Bibliotek UW|publisher=chamo.buw.uw.edu.pl|access-date=2023-01-05}}</ref>. === Гербарыі === * 1882—1890: ''«Zioła lecznicze»'', сшытак 1 (1882<ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.zielnik.biol.uw.edu.pl/?page_id=3439|title=Zioła lecznicze {{!}} Zielnik Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego|publisher=www.zielnik.biol.uw.edu.pl|access-date=2023-01-04}}</ref>), 2 (1883<ref name=":3" />), 3 (1883—1890''<ref name=":1" />''); * 1883: ''«Zielnik roślin użytecznych»'', сшытак 1<ref>{{Cite web|url=http://www.zielnik.biol.uw.edu.pl/?page_id=3444|title=Zielnik roślin użytecznych {{!}} Zielnik Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego|publisher=www.zielnik.biol.uw.edu.pl|access-date=2023-01-04}}</ref>; * 1883: ''«Zielnik Litewski»'', сшытак 1''<ref name=":1" />''. [[Файл:Exlibris_Michała_Federowskiego.png|міні|[[Экслібрыс]] з кнігазбору Міхала Федароўскага.]] === Іншыя творы === Пад аўтарствам М. Федароўскага выходзілі і шматлікія ананімныя водгукі, вершы, маршы і песні для часопісаў, песеннікаў і аднадзёнак {{Нп5|Войска польскае (1918—1939)|Войска польскага|pl|Wojsko Polskie (II RP)}}; працы (рукапісы, карты, малюнкі), страчаныя пасля смерці Федароўскага{{sfn|Ługowska|1988}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Календарыюм // «[[Czasopis (1990)|Czasopis]]» №&nbsp;9, 2003. * {{кніга|загаловак=Беларусь: Энцыклапедычны даведнік|адказны=Рэдкал.: Б. І. Сачанка і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1995|старонкі=|старонак=800|isbn=985-11-0026-9|тыраж=5000}} * {{кніга|аўтар=Julian Krzyżanowski|загаловак=Słownik folkloru polskiego|год=1965|месца=Warszawa|том=2}} * {{кніга|аўтар=Anna Ługowska|загаловак=Z Badań nad Polskimi Księgozbiorami Historycznymi|год=1988|загаловак2=Świat książek Michała Federowskiego /1853-1923/|месца=Warszawa|частка=10|ref=Ługowska}} * {{кніга|аўтар=Maria Czurak|загаловак=Etnografowie i ludoznawcy polscy. Sylwetki, szkice biograficzne|адказны=pod red. Ewy Fryś-Pietraszkowej i Anny Spiss|год=2007|месца=Wrocław-Kraków|том=2}} * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Aleksandra Mankiewicz-Malinowska, Halina Galera|загаловак=[[s:Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach|Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach]]|выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=AKA|год=2013|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Halina Galera|загаловак=[[s:Zielnik Zioła lecznicze... Michała Fedorowskiego jako dokumentacja badań etnograficznych|Zielnik Zioła lecznicze... Michała Fedorowskiego jako dokumentacja badań etnograficznych]]|выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=[[Uniwersytet Rzeszowski|Wydział Biotechnologii Uniwersytetu Rzeszowskiego]]|год=2016|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга|аўтар=Witold Karpyza|загаловак=Ziemia Wołkowyska|месца=Słupsk|выдавецтва=Miejska Biblioteka Publiczna w Lęborku nakładem Przemysława Mikusińskiego|год=2008|мова=|isbn=978-83-60731-02-7|ref=Karpyza|спасылка=https://foto.volkovysk.by/wp-content/uploads/zemia3.pdf}} * {{кніга |аўтар=[[Янка Саламевіч|Саламевіч Я.]] |загаловак=Міхал Федароўскі |месца=Мінск |выдавецтва=Вышэйшая школа |год=1972 |старонак=384 |спасылка=https://knihi.com/Janka_Salamievic/Michal_Fiedarouski.html|ref=Саламевіч}} * {{артыкул |аўтар=Krajewska M. |загаловак=Michał Federowski (1853–1923) – życie i dokonania |выданне=Prądnik. Prace i Materiały Muzeum im. prof. Władysława Szafera |тып=часопіс |год=2022 |нумар=32 |старонкі=149—174 |ref=Krajewska}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://www.mediafire.com/?hcrk2uhgicz2h#5ch59wy3rhbo9 тамы 1-4, 6-7] (доступ анлайн) * [https://knihi.com/Michal_Fiedarouski/Lud_bialoruski_na_Rusi_Litewskiej_zip.html Усе тамы «Люду беларускага» на «Беларускай палічцы».] (доступ анлайн) * [https://polona.pl/search/?query=Micha%C5%82_Federowski&filters=creator:%22Federowski,_Micha%C5%82_(1853--1923)%22,public:1,hasTextContent:0 Працы Міхала Федароўскага] ў бібліятэцы [[Polona]] {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Федароўскі Міхал Адольфавіч}} [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусісты]] [[Катэгорыя:Беларусісты Польшчы]] rohjblaf2kzn46z1tawdbf5aoax4rlg 5130574 5130573 2026-04-22T07:55:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Сям’я і маладосць */ 5130574 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |Імя = Міхал Федароўскі |Арыгінал імя = {{lang-pl|Michał Federowski}} |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|1|9|1853}} |Месца нараджэння = [[Варшава]], [[Царства Польскае]], [[Расійская імперыя]] |Дата смерці = {{ДС|10|6|1923}} |Месца смерці = [[Варшава]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]] |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}<br>{{Сцягафікацыя|Польшча}} |Род дзейнасці = [[этнограф]], [[фалькларыст]], [[археолаг]], [[аграном]], [[садоўнік]] |Месца працы = [[Варшаўскае навуковае таварыства]] |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева|Пятроўска-Разумоўская акадэмія]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = }} {{цёзкі2|Федароўскі}} '''Мі́хал (Міхаі́л) Адольфавіч Федаро́ўскі''' ({{lang-pl|Michał Ignacy{{sfn|Ługowska|1988}} Federowski}}, радзей ''Fedorowski''{{sfn|Graniszewska|2013}}; {{ДН|1|9|1853}}, [[Варшава]]&nbsp;— {{ДС|10|6|1923}}, Варшава<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=http://www.zielnik.biol.uw.edu.pl/?page_id=2634|title=Dzieła Michała Fedorowskiego {{!}} Zielnik Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego|publisher=www.zielnik.biol.uw.edu.pl|access-date=2023-01-04}}</ref>)&nbsp;— беларускі і польскі [[Этнаграфія|этнограф]], [[Фалькларыстыка|фалькларыст]] і [[Археалогія|археолаг]]-аматар, [[Садоўніцтва|садоўнік]], [[Аграномія|аграном]], даследчык польскай і беларускай народнай культуры<ref name=":0" />. Збіраў кнігі, творы жывапісу і графікі, гістарычныя, фальклорна-этнаграфічныя матэрыялы, вёў археалагічныя раскопкі ў [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскім]], [[Ваўкавыскі павет (Расійская імперыя)|Ваўкавыскім]] і іншых паветах [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Сабраў каля 1,5 тыс. беларускіх песенных і танцавальных мелодый, 5 тыс. беларускіх народных песень, каля 10 тыс. [[прыказка|прыказак]], сотні [[Казка|казак]], загадак і іншых твораў, якія выдадзеныя ў фундаментальнай шматтомнай працы «''[[Люд беларускі на Русі Літоўскай]]''» (1897—1981). Значную частку сваіх збораў запісаў на [[Саколка|Сакольшчыне]], [[Янаў (Падляскае ваяводства)|Янаўшчыне]], [[Дуброва Беластоцкая|Дуброўшчыне]], у ваколіцах [[Беласток]]у, [[Нараўка (вёска)|Нараўкі]]. Таксама аўтар этнаграфічнай працы «''Пружана і яе ваколіцы''». == Біяграфія == === Сям’я і маладосць === [[Файл:Michał_Fiedaroŭski._Міхал_Федароўскі_(XIX)_(2).jpg|злева|міні|Міхал Федароўскі ў маладосці, 1877 г.]] Міхал Федароўскі паходзіў з варшаўскай [[Шляхта|шляхецка]]-[[дваране|дваранскай]] сям’і<ref name=":0" />. Яго бацькамі былі Адольф Федароўскі (паходзіў з [[Кашубы|Кашубаў]]{{sfn|Karpyza|2008}}, загінуў у 1870 годзе ў бітве пад [[Арлеан]]ам у шэрагах французскай арміі падчас [[Франка-пруская вайна|франка-прускай вайны]]) і Элеанора з роду Гансовічаў, полька па паходжанні<ref name=":5">{{Cite web|lang=pl|url=https://buwlog.uw.edu.pl/suche-ogrody-michala-federowskiego/|title=„Suche ogrody” Michała Federowskiego|publisher=BuwLOG|access-date=2023-01-06}}</ref>{{sfn|Ługowska|1988}}. Асобу маладога Міхала шмат у чым фармаваў кантакт з варшаўскай інтэлігенцыяй: дом яго бацькоў наведвалі такія вядомыя навукоўцы і літаратары, як [[Раман Зморскі]], [[Караль Куч]], [[Казімір Уладзіслаў Вуйціцкі]], мастак [[Караль Клос]] і іншыя{{sfn|Krajewska|2022|с=150}}. У дзяцінстве (калі яму было 13 гадоў) хлопец перахварэў на [[туберкулёз]] лёгкіх, што моцна паўплывала на яго фізічнае здароўе, фінансавую сітуацыю і вымушала яго шмат часу праводзіць на кліматычных курортах у [[Шчаўніца|Шчаўніцы]] і [[Мерана]]<ref name=":0" />{{sfn|Krajewska|2022|с=150}}. У той жа час бацька эміграваў у [[Францыя|Францыю]]. Падчас яго адсутнасці (а затым і пасля яго смерці) маці Федароўскага змяніла веравызнанне на праваслаўнае і выйшла замуж за адстаўнога расійскага афіцэра Камісаржэўскага ({{lang-pl|Komissarzewski}}){{sfn|Ługowska|1988}}. Паводле запісу ў легітымацыйнай кніжцы, выдадзенай у 1870 годзе, Міхал Федароўскі быў каталіцкага вызнання, шляхецкага саслоўя, сярэдняга росту, меў выцягнуты твар, светлыя валасы і блакітныя вочы{{sfn|Krajewska|2022|с=150}}. === Адукацыя і кар’ера === Міхал Федароўскі не меў сістэматычнай адукацыі. У 1870 годзе ён скончыў 4 класы {{Нп5|Прагімназія|мужчынскай прагімназіі|pl|Progimnazjum}} ў Варшаве<ref name=":1">{{Cite web |title = Dzieła Michała Fedorowskiego {{!}} Zielnik Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego |access-date = 2023-01-04 |publisher = www.zielnik.biol.uw.edu.pl |url = http://www.zielnik.biol.uw.edu.pl/?page_id=2634}}</ref>. Наступныя тры гады ён навучаўся [[агратэхніка|агратэхнікі]] падчас практык і курсаў у перадавых магнацкіх сельскіх і садовых гаспадарках (1871—1873{{sfn|Karpyza|2008}}): у [[Драздова (Падляскае ваяводства)|Драздове]] ў Францішка Лутаслаўскага, у [[Дзержбія|Дзержбіі]] ў [[Раман Ласоцкі|Рамана Ласоцкага]], праходзіў садаводчую практыку ва [[Урсынаў|Урсынаве]] пад Варшавай і вывучаў [[пчалярства]] ў школе Казіміра Лявіцкага<ref name=":1" />{{sfn|Krajewska|2022|с=153}}. У той жа перыяд (1870—1872) ён самастойна папаўняў веды па філасофіі, гісторыі і літаратуры пад кіраўніцтвам педагога-[[Пазітывізм|пазітывіста]] [[Францішак Крупінскі|Францішка Крупінскага]]{{sfn|Ługowska|1988}}. У 1873 годзе ён вырашыў атрымаць прафесію адміністратара маёнткаў і пачаў вучыцца як [[вольны слухач]] на агранамічным факультэце [[Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева|Пятроўска-Разумоўскай акадэміі]] пад [[Масква|Масквой]]<ref name=":1" />. Аднак праз пяць месяцаў з-за рэцыдыву запалення лёгкіх і фінансавых цяжкасцяў мусіў перапыніць навучанне{{sfn|Ługowska|1988}}. [[Файл:Michał Fiedaroŭski. Міхал Федароўскі (XIX).jpg|міні|Міхал Федароўскі, XIX стагоддзе.]] У 1875 годзе ён пераехаў ва [[Уладавіцы (Сілезскае ваяводства)|Уладавіцы]] ў [[Алькускі павет|Алькускім павеце]], дзе быў прыняты ў прыватную агранамічную школу [[Міхал Палескі|Міхала Палескага]] і неўзабаве стаў адміністратарам аднаго з яго фальваркаў{{sfn|Krajewska|2022|с=154}}. Тамсама ён сустрэў [[Оскар Кольберг|Оскара Кольберга]], [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]] і [[Францішак Крупінскі|Францішка Крупінскага]]. Адмовіўшыся ад прапанаванай паездкі ў экзатычныя калоніі [[Галандыя|Галандыі]] на [[Ява|Яве]] і [[Суматра|Суматры]], ён вырашыў прысвяціць жыццё даследаванню [[народная культура|народнай культуры]] Польшчы і Беларусі. Да гэтага кроку яго асабліва падштурхнула чытанне «''Парадніка для збіральнікаў народных рэчаў''» ({{lang-pl|Poradnik dla zbierających rzeczy ludowe}}) вядомага этнографа і лінгвіста [[Ян Аляксандр Карловіч|Яна Карловіча]] (Варшава, 1871)<ref name=":1" />. У сваіх успамінах Федароўскі так апісваў гэты момант, які адбыўся ў суседнім маёнтку Мзураў: {{Цытата|У кабінеце гаспадара, паміж часопісамі і кнігамі, трапіла мне ў рукі нейкая брашура: адкрываю: «Параднік для збіральнікаў народных рэчаў» Я. Карловіча. <...> Пасля прачытання яе на адным дыханні, у галаве адразу праяснілася і засвяціла думка, што такая праца вартая жыцця, а гульня вартая свеч.{{арыгінальны тэкст|pl|W gabinecie gospodarza, między czasopismami i książkami, wpadła mi do rąk jakaś broszura; otwieram: «Poradnik dla zbierających rzeczy ludowe» przez J. Karłowicza. <...> Po przeczytaniu jej jednym tchem, we łbie się naraz rozjaśniło i zaświtała myśl, że praca taka warta życia, a gra warta stawki.}}|аўтар=Міхал Федароўскі}}{{sfn|Krajewska|2022|с=157}} У 1875—1877 гадах ён праводзіў даследаванні ў [[Келецкае ваяводства (1919—1939)|Келецкім ваяводстве]] пад кіраўніцтвам [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]], плёнам якіх стала двухтомная [[манаграфія]] «''Люд з ваколіц Жарка, Севежа і Пілыцы''» ({{lang-pl|Lud okolic Żarek, Siewierza i Pilicy}})<ref name=":1" /><ref name=":2" />. У 1877 годзе быў прызваны ў расійскую армію, аднак праз паўгода быў звольнены са службы спецыяльным царскім указам як адзіны сын у сям’і{{sfn|Ługowska|1988}}{{sfn|Krajewska|2022|с=158}}. === На беларускіх землях (1877—1904) === Пасля звальнення з войска Федароўскі на 26 гадоў звязаў сваё жыццё з беларускімі землямі, працуючы адміністратарам і арандатарам розных маёнткаў. З канца 1877 года ён жыў у фальварку [[Ліноўка]] каля [[Пружаны|Пружан]] у маёнтку маршалка [[Валянцін Швыкоўскі|Валянціна Швыкоўскага]]<ref name=":5" />. Тут ён пачаў свае маштабныя і інтэнсіўныя палявыя даследаванні на тэрыторыі Заходняй Беларусі. Вынікам гэтага з’явілася фундаментальная серыя выданняў «''[[Люд беларускі]]''»<ref name=":1" />. Этнограф аб’ездзіў уздоўж і ўпоперак велізарную тэрыторыю, якая ахоплівала дванаццаць паветаў: [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскі]], [[Ваўкавыскі павет (Расійская імперыя)|Ваўкавыскі]], [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскі]], [[Слонімскі павет (Расійская імперыя)|Слонімскі]], [[Сакольскі павет (Расійская імперыя)|Сакольскі]], [[Беластоцкі павет (Расійская імперыя)|Беластоцкі]], [[Бельскі павет (Расійская імперыя)|Бельскі]], [[Аўгустоўскі павет|Аўгустоўскі]], [[Гродзенскі павет (Расійская імперыя)|Гродзенскі]], [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі]], [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскі]] і [[Слуцкі павет (Расійская імперыя)|Слуцкі]]{{sfn|Саламевіч|1972|с=24}}. У сваёй працы ён абапіраўся на дапамогу шматлікіх мясцовых інфарматараў і памочнікаў, сярод якіх асабліва вылучаліся здольныя казачнікі і спевакі: [[Ян Дзежка]] з [[Сакольскі павет (Расійская імперыя)|Сакольскага павета]], [[Тадэвуш Мацвейчык]], [[Антось Высоцкі]] і [[Паўліна Керсноўская]], якую [[Ян Аляксандр Карловіч|Ян Карловіч]] называў «беларускай [[Шахеразада]]й»{{sfn|Саламевіч|1972|с=26}}. [[Файл:Michał Federowski.jpg|злева|міні|Міхал Федароўскі, здымак да 1910 г.]] У перыяд з 1884 па 1894 год ён арандаваў маёнтак [[Косіна (Ваўкавыскі раён)|Косін]] [[Ваўкавыскі павет (Расійская імперыя)|Ваўкавыскага павета]] ад роду [[Ельскія|Ельскіх]]{{sfn|Karpyza|2008}}. Тут ён цесна сышоўся з беларускай і польскай інтэлігенцыяй, пазнаёміўся з мастаком [[Ігнацы Урублеўскі|Ігнацыем Урублеўскім]] і антраполагам [[Юліян Талька-Грынцэвіч|Юліянам Талька-Грынцэвічам]]. Асабліва цёплыя сяброўскія і прафесійныя сувязі ўсталяваліся ў яго з Янам Карловічам, які асабіста прыязджаў да Федароўскага ў Косін у 1889 і 1891 гадах. Карловіч моцна паўплываў на навуковыя погляды Федароўскага, дапамагаў яму з [[Нотны запіс|нотнымі запісамі]] [[Беларуская народная музыка|беларускіх мелодый]] і рэкамендаваў яго працы ў [[Акадэмія ведаў у Кракаве|Акадэмію ведаў у Кракаве]]{{sfn|Krajewska|2022|с=160}}. Патрабаванне прафесара [[Ізідар Капярніцкі|Ізідара Капярніцкага]] з Акадэміі ведаў у 1889 годзе прымусіла Федароўскага цалкам змяніць структуру яго манаграфіі: замест тэматычнага падзелу ён мусіў згрупаваць матэрыялы выключна па геаграфічным прынцыпе (па губернях і паветах) і адмовіцца ад публікацыі шырокага гістарычна-фізіяграфічнага ўступу{{sfn|Саламевіч|1972|с=42—43}}. Жывучы ў [[Студзяроўшчына|Студзяроўшчыне]] (гл. [[Слонім]]), Федароўскі пачаў збіраць [[Лекавыя расліны|лекавыя]] і {{нп5|карысныя расліны||pl|Rośliny użytkowe}}. Пад уплывам звароту прафесара [[Юзаф Растафіньскі|Юзафа Растафіньскага]] «''Заклік да не-батанікаў збіраць народныя назвы раслін''» (1883), ён пачаў складаць унікальны ''Літоўскі гербарый'' з узорамі беларускай флоры і іх мясцовымі народнымі назвамі<ref name=":1" />. Разам з [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунтам Глогерам]] ён праводзіў археалагічныя раскопкі стаянак і могільнікаў (у тым ліку курганоў) сярэднявечнай эпохі ў [[Ваўкавыскі павет (Расійская імперыя)|Ваўкавыскім павеце]]{{sfn|Karpyza|2008}}. З 1877 па 1892 год ён сабраў каля 11 тысяч археалагічных і 1 тысячу этнаграфічных матэрыялаў, якія адпраўляў Глогеру ў {{нп5|Яжэва Старэ|Яжэва|pl|Jeżewo Stare}}{{sfn|Karpyza|2008}}. У 1892 годзе ён пазнаёміўся з Музеем Расійскага геаграфічнага таварыства ў [[Кяхта|Троіцкасаўску]]. Стаў таксама членам [[Львоўскае народазнаўчае таварыства|Львоўскага народазнаўчага таварыства]], {{Нп5|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў Варшаве|Музею прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў Варшаве|pl|Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie}}, а праз год — і [[Нумізматычна-археалагічнае таварыства (Польшча)|Нумізматычна-археалагічнае таварыства]]{{sfn|Ługowska|1988}}. Падчас знаходжання на беларускіх землях ён сабраў каля трох тысяч кніг. На пачатку 1900-х гадоў Федароўскі апынуўся ў «маёнткавай руіне»{{sfn|Ługowska|1988}}[[Міхал Адольфавіч Федароўскі#cite note-CITEREFŁugowska1988-1|<span class="mw-reflink-text">[1]</span>]] з-за паводак, якія залівалі яго палі. Да фінансавага краху дадаліся і сямейныя трагедыі (смерць траіх дзяцей і разрыў з жонкай). Таму частку сваіх калекцый ён перадаў дзяржаўным установам, такім як [[Музей Дзедушыцкіх у Львове]], {{Нп5|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў Варшаве||pl|Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie}}, {{Нп5|Польскае краязнаўчае таварыства|3=pl|4=Polskie Towarzystwo Krajoznawcze}}, астатнюю частку захаваў (каля 1500) або прадаў{{sfn|Ługowska|1988}}. На жаль, шмат ягоных фотаздымкаў, зробленых пераважна старым людзям падчас знаходжання ў Косіне, згубіліся{{sfn|Karpyza|2008}}. У 1904 годзе фінансава і маральна знясілены даследчык назаўжды пакінуў Беларусь. === Вяртанне ў Варшаву і апошнія гады === Пераехаўшы ў [[Варшава|Варшаву]], Федароўскі прысвяціў сябе апрацоўцы сабраных матэрыялаў і працы ў антыкварыяце. Ён быў агентам, пасрэднікам і экспертам пры гандлі кнігамі і калекцыямі. У 1906 годзе на заказ графа Маўрыцыя Замойскага ён распачаў этнаграфічнае даследаванне Замойшчыны, аднак з-за пераследу паліцыі быў вымушаны абмежавацца толькі архіўнымі пошукамі{{sfn|Krajewska|2022|с=164}}. У 1910 годзе працаваў разам з Тадэвушам Корзанам у спецыяльнай камісіі па інвентарызацыі і выданні спадчыны свайго памерлага сябра З. Глогера. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ўступіў у шэрагі палітычных і нацыянальных груповак: [[Кола Вялікага Княства Літоўскага]], [[Беларускі камітэт (Польшча)|Беларускага народнага камітэта]] і [[Ліга заходніх зямель|Лігі заходніх зямель]][[Міхал Адольфавіч Федароўскі#cite note-CITEREFŁugowska1988-1|<span class="mw-reflink-text">[1]</span>]]{{sfn|Krajewska|2022|с=164}}. З 1920 года працаваў ва ўпраўленні прапаганды штаба {{Нп5|Войска польскае (1918—1939)|Войска польскага|pl|Wojsko Polskie (II RP)}}. Ён напісаў шматлікія заклікі, вершы, маршы і песні для часопісаў, песеннікаў і штодзённых газет. Яго працы гэтага перыяду засталіся ананімнымі{{sfn|Ługowska|1988}}. У чэрвені 1921 года ён уладкаваўся штатным навуковым супрацоўнікам на кафедру этналогіі Інстытута антрапалагічных навук [[Варшаўскае навуковае таварыства|Варшаўскага навуковага таварыства]], дзе выступаў з шматлікімі дакладамі па этнаграфіі Беларусі і працаваў да самай смерці ў 1923 годзе''<ref name=":1" />''. Памёр Міхал Федароўскі 10 чэрвеня 1923 года. Перад смерцю ён склаў тэстамент, у якім перадаў сваю калекцыю розным установам і асобам{{sfn|Ługowska|1988}}{{sfn|Krajewska|2022|с=165}}: # Рукапісы па этнаграфіі Беларусі, выразкі і графічныя калекцыі — у Бібліятэку аддзела этналогіі Інстытута антрапалагічных і этналагічных навук Варшаўскага навуковага таварыства; ацалелы фрагмент твораў перададзены ў Бібліятэку [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], Навуковы архіў ім. Польскага этналагічнага таварыства і Архіў польскай акадэміі навук у Варшаве. # Аўтабіяграфічныя і бібліяграфічныя дзённікі (за 1898—1904 гады) — {{Нп5|Стэфан Дэмбы|Стэфану Дэмбу|pl|Stefan Demby}} (многія зборнікі былі страчаны ў час Другой сусветнай вайны). # Рукапісы [[Юзаф Такажэвіч|Юзафа Такажэвіча]] і [[Марыян Станіслаў Абрамовіч|Марыяна Абрамовіча]] — Марыяну Абрамовічу. # Карты, брашуры і медальёны — [[Ян Гамаліцкі|Яну Гамаліцкаму]] (зборнікі былі страчаны). Яго смерць згадваецца ў шматлікіх выданнях, у тым ліку: «[[Kurier Warszawski]]», «{{Нп5|Robotnik|3=pl|4=Robotnik (czasopismo)}}» і «{{Нп5|Gazeta Poranna 2 Grosze|Gazeta Poranna|pl|Gazeta Poranna 2 Grosze}}». Пахаваны на [[Старыя Павонзкі|Паванзкоўскіх могілках]] (участак Y, шэраг 6, гроб 7)<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://cmentarze.um.warszawa.pl/pomnik.aspx?pom_id=16520|title=Pomniki - szczegóły|publisher=Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne|url-status=dead}}</ref>. Архіўныя матэрыялы Міхала Федароўскага знаходзяцца ў {{Нп5|Архіў Польскай акадэміі навук у Варшаве|Архіве ПАН у Варшаве|pl|Polska Akademia Nauk Archiwum w Warszawie}} пад нумарам III-8<ref>{{Cite web|lang=pl-pl|url=https://archiwum.pan.pl/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=511&amp;Itemid=208|title=Spis inwentarzy|last=e-graficy|website=archiwum PAN|access-date=2024-05-24}}</ref>. == Прыватнае жыццё == У 1892 годзе Міхал Федароўскі ажаніўся са Стэфаніяй [[Бітнеры|Бітнер]], дачкой памешчыка з [[Келецкая губерня|Келецкай губерні]], сястрой лекара Здзіслава Бітнера з са [[Свіслач (горад)|Свіслачы]]{{sfn|Karpyza|2008}}{{sfn|Ługowska|1988}}. Стэфанія цікавілася этнаграфіяй і нават пісала працы па гэтай тэматыцы, якія публікаваліся ў часопісе «Wisła»{{sfn|Krajewska|2022|с=162}}. У шлюбе нарадзіўся сын Мечыслаў (1899—1988). Аднак сямейнае жыццё не склалася шчасліва: да фінансавых цяжкасцей дадалося вялікае гора — ад інфекцыйных хвароб адзін за адным памерлі трое іншых дзяцей Федароўскіх. Гэта прывяло да сур’ёзнага разладу ў сям’і. Каля 1899 года жонка Стэфанія пакінула Міхала і з’ехала да свайго бацькі{{sfn|Krajewska|2022|с=162}}. Гэтыя асабістыя трагедыі сталі адной з галоўных прычын канчатковага ад’езду Федароўскага з Беларусі ў Варшаву ў 1904 годзе. == «Люд беларускі на Русі Літоўскай» == {{Галоўны артыкул|Люд беларускі на Русі Літоўскай}} [[Файл:Lud_białoruski_na_Rusi_Litewskiej_T1._Title_page.jpg|міні|Тытульны аркуш першага тома працы «Люд беларускі на Русі Літоўскай» Міхала Федароўскага. 1897 г.]] Галоўнай працай усяго жыцця Міхала Федароўскага з’яўляецца фундаментальнае шматтомнае выданне «''Люд беларускі на Літоўскай Русі. Матэрыялы да славянскай этнаграфіі, сабраныя ў 1877—1905 гадах''» ({{lang-pl|Lud białoruski na Rusi Litewskiej. Materiały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905}}). Першапачаткова Федароўскі планаваў выдаць 20 тамоў матэрыялаў<ref>{{Cite web |title = Polona |access-date = 2023-01-04 |publisher = polona.pl |url = https://polona.pl/item/lud-bialoruski-na-rusi-litewskiej-materyaly-do-etnografii-slowianskiej-zgromadzone-w,NDkyMzgx/1/#info:metadata}}</ref>, аднак выйшла толькі 8. У 1897 годзе ў [[Кракаў|Кракаве]] намаганнямі Акадэміі ведаў пабачыў свет першы том, прысвечаны народнай міфалогіі і дэманалогіі. За ім у 1902 і 1903 гадах выйшлі другі і трэці тамы з жывёльным эпасам, казкамі і паданнямі. Смерць аўтара ў 1923 годзе не спыніла выдання яго спадчыны. Чацвёрты том, прысвечаны парэміяграфіі, быў падрыхтаваны да друку этнографамі [[Часлаў Пяткевіч|Чэславам Пяткевічам]] і [[Станіслаў Панятоўскі (навуковец)|Станіславам Панятоўскім]] і выйшаў у Варшаве ў 1935 годзе{{sfn|Саламевіч|1972|с=47}}. Пасля вайны, дзякуючы захаваным архівам, Навуковае выдавецтва [[PWN]] апублікавала пяты (1958) і шосты (1960) тамы з тысячамі песень і нотнымі запісамі. У 1969 і 1981 гадах свет пабачылі заключныя сёмы і восьмы тамы, якія ўяўлялі сабой дадаткі, індэксы і паказальнікі да песенных тамоў{{sfn|Krajewska|2022|с=170}}. Па сваім маштабе, ахопе тэрыторыі і багацці матэрыялу «Люд беларускі» стаіць у адным шэрагу з фундаментальнымі працамі [[Оскар Кольберг|Оскара Кольберга]], [[Павел Васілевіч Шэйн|Паўла Шэйна]] і [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Еўдакіма Раманава]]{{sfn|Саламевіч|1972|с=139}}. Манаграфія застаецца невычарпальнай энцыклапедыяй духоўнага жыцця, міфалогіі і фальклору насельніцтва Заходняй Беларусі канца XIX — пачатку XX стагоддзя. == Публікацыі == === Кнігі === ==== Фалькларыстычная тэматыка ==== * 1870 ''«Budowle dla inwentarza»'', рукапіс, спіс у [[Драздова (Падляскае ваяводства)|Драздове]]<ref>{{Cite web |title = Szczegóły egzemplarza {{!}} Katalog Bibliotek UW |access-date = 2023-01-05 |publisher = chamo.buw.uw.edu.pl |url = https://chamo.buw.uw.edu.pl/lib/item?id=chamo:1801595&fromLocationLink=false&theme=system}}</ref>; * 1882: ''«Notatki archeologiczne z okolic Słonima, Kurchany pod Wiszowem''», апубл. [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунтам Глогерам]] з нататак Федароўскага ў ''«Pamiętnik Fizyograficzny»'', Варшава<ref name=":6">[https://ksiaznicapodlaska.pl/site/gloger/t2/r_XX.pdf Zygmunt Gloger, ''PISMA ROZPROSZONE''], tom II, 1877—1889 [w:] ksiaznicapodlaska.pl</ref>; * 1883: «''Juréj (święty Jerzy) przyczynek do etnografii krajowéj»'', апубл. [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунтам Глогерам]] з нататак Федароўскага ў ''«Pamiętnik Fizyograficzny»'', Варшава<ref name=":6" /><ref>{{Cite web|url=https://chamo.buw.uw.edu.pl/lib/item?id=chamo:1134407&fromLocationLink=false&theme=system|title=Szczegóły egzemplarza {{!}} Katalog Bibliotek UW|publisher=chamo.buw.uw.edu.pl|access-date=2023-01-05}}</ref>; * 1888—1889: ''«Lud okolic Żarek, Siewierza i Pilicy»'', Варшава<ref name=":2">{{Cite web|url=https://polona.pl/item/lud-okolic-zarek-siewierza-i-pilicy-jego-zwyczaje-sposob-zycia-obrzedy-podania,ODk3NjIwOTI/8/#info:metadata|title=Lud okolic Żarek, Siewierza i Pilicy, jego zwyczaje, sposób życia, obrzędy, podania, gusła, zabobony, pieśni, zabawy, przysłowia, zagadki i właściwości mowy. T. 1 (zebr. i napisał Michał Fedorowski.)|publisher=polona.pl|access-date=2020-07-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://polona.pl/item/lud-okolic-zarek-siewierza-i-pilicy-jego-zwyczaje-sposob-zycia-obrzedy-podania,ODk3NjIwOTU/8/#info:metadata|title=Lud okolic Żarek, Siewierza i Pilicy, jego zwyczaje, sposób życia, obrzędy, podania, gusła, zabobony, pieśni, zabawy, przysłowia, zagadki i właściwości mowy. T. 2 (zebr. i napisał Michał Federowski.)|publisher=polona.pl|access-date=2020-07-24}}</ref>; * 1897—1981: ''«Люд беларускі на Русі літоўскай. Матэрыялы славянскай этнаграфіі, сабраныя ў 1877—1905 гг.» (''{{Lang-pl|Lud białoruski na Rusi Litewskiej. Materiały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905}}'')'', [[Акадэмія ведаў у Кракаве]] / пасмяротнае [[PWN|Навуковае выдавецтва PWN]]<ref name=":4" />: ** Том 1, ''Wiara, wierzenia i przesądy z okolic Wołkowyska, Słonima, Lidy i Sokółki'' (1897); ** Том 2, ''Baśnie, przypowieści i podania ludu z okolic Wołkowyska, Słonima, Lidy i Sokółki'' (1902); ** Том 3, ''Baśnie, przypowieści i podania ludu z okolic Wołkowyska, Słonima, Lidy i Sokółki'' (1903); ** Том 4, ''Przysłowia, żarcik, wyrażenia stałe oraz zagadki ludu, mieszczan i zagrodowców z okolic Grodna, Sokółki, Białegostoku, Bielska, Wołkowyska, Słonima, Nowogródka, Słucka, Lidy, Wilejki, Święcian i Oszmiany'' (1935); ** Том 5, ''Pieśni'' (1958); ** Том 6, ''Pieśni''; ''Pieśni frywolne i taneczne'' (1960); ** Том 7, ''Suplement do tomu V i VI'' (1969); ** Том 8, ''Inedita. Pieśni z archiwum zbieracza'' (1981); * 1973: «''Diabelskie skrzypce. Baśnie białoruskie»'', пад рэд. Аляксандра Барчэўскага, {{Нп5|Народны выдавецкі кааператыў|3=pl|4=Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza}}, Варшава''<ref name=":4" />''<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://lubimyczytac.pl/ksiazka/132194/diabelskie-skrzypce-basnie-bialoruskie|title=Diabelskie skrzypce. Baśnie białoruskie {{!}} Michał Federowski|publisher=Lubimyczytać.pl|access-date=2023-01-04}}</ref>; * 1991: ''«Люд беларускі. Вяселле»'', пад рэд. [[Іван Уладзіміравіч Саламевіч|І. У. Саламевіча]], Мінск<ref>{{Cite web|url=http://kamunikat.org/index.php?q=halounaja.html&pubid=33664&lang=PL|title=Федароўскі Міхал, Люд беларускі – Białoruska Biblioteka Internetowa Kamunikat.org|publisher=Федароўскі Міхал, Люд беларускі - Białoruska Biblioteka Internetowa Kamunikat.org|access-date=2023-01-05}}</ref>; * 2013: «''Diabelskie wesele. Bajki z Polesia''», пад рэд. Аляксандра Барчэўскага, [[Zysk i S-ka]], Познань<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://katalogi.bn.org.pl/discovery/fulldisplay?docid=alma991020551879705066&context=L&vid=48OMNIS_NLOP:48OMNIS_NLOP&lang=pl&search_scope=NLOP_IZ_NZ&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=LibraryCatalog&query=any,contains,micha%C5%82%20federowski&offset=0|title=Diabelskie wesele. Bajki z Polesia / il. Magda Rolka ; [zebr. Michał Federowski ; przekł. dokonał oraz wstępem opatrzył Aleksander Barszczewski].|publisher=katalogi.bn.org.pl|access-date=2023-01-05}}</ref>. ==== Успаміны і біяграфіі ==== * 1910: ''«Wspomnienia o Świsłoczy Tyszkiewiczowskiej, Dereczynie i Różanie»'', разам з [[Леан Патоцкі|Леанам Патоцкім]], Вільня<ref>{{Cite web|url=https://polona.pl/item/wspomnienia-o-swisloczy-tyszkiewiczowskiej-dereczynie-i-rozanie,OTI4OTY2MzU/4/#info:metadata|title=Polona|publisher=polona.pl|access-date=2023-01-05}}</ref> * 1911: «''Leon hr. Potocki: jego życie i prace literackie''», Вільня, ''[[Kwartalnik Litewski]]''<ref>{{Cite web|url=https://polona.pl/item/leon-hr-potocki-jego-zycie-i-prace-literackie,ODM1NTcyNzc/3/#info:metadata|title=Polona|publisher=polona.pl|access-date=2023-01-05}}</ref> * 1913: ''«Zbiory graficzne'' {{Нп5|Дамінік Віткэ-Ежэўскі|Dominika Witke-Jeżewskiego|pl|Dominik Witke-Jeżewski}}''»'', Варшава<ref>{{Cite web|url=https://polona.pl/item/zbiory-graficzne-dominika-witke-jezewskiego,Njc4NTk0Mjc/8/#info:metadata|title=Zbiory graficzne Dominika Witke-Jeżewskiego (opisał Michał Federowski.)|publisher=polona.pl|access-date=2020-07-24}}</ref>; * 1917: ''«Wspomnienia moje o Michale Poleskim i o Włodowicach''». Друк сыноў Станіслава Няміры, Варшава<ref name=":4">{{Cite web|url=http://www.zielnik.biol.uw.edu.pl/?page_id=3214|title=Spis publikacji M. Fedorowskiego {{!}} Zielnik Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego|publisher=www.zielnik.biol.uw.edu.pl|access-date=2023-01-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://chamo.buw.uw.edu.pl/lib/item?id=chamo:1262453&fromLocationLink=false&theme=system|title=Szczegóły egzemplarza {{!}} Katalog Bibliotek UW|publisher=chamo.buw.uw.edu.pl|access-date=2023-01-05}}</ref>; * 1920: ''«6 sierpnia 1914 r.: wspominki na czesć poległych bohaterów''», Stowarzyszenie Włascicieli Zakładów Graficznych, Варшава<ref>{{Cite web|url=https://chamo.buw.uw.edu.pl/lib/item?id=chamo:204401&fromLocationLink=false&theme=system|title=Szczegóły egzemplarza {{!}} Katalog Bibliotek UW|publisher=chamo.buw.uw.edu.pl|access-date=2023-01-05}}</ref>. === Гербарыі === * 1882—1890: ''«Zioła lecznicze»'', сшытак 1 (1882<ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.zielnik.biol.uw.edu.pl/?page_id=3439|title=Zioła lecznicze {{!}} Zielnik Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego|publisher=www.zielnik.biol.uw.edu.pl|access-date=2023-01-04}}</ref>), 2 (1883<ref name=":3" />), 3 (1883—1890''<ref name=":1" />''); * 1883: ''«Zielnik roślin użytecznych»'', сшытак 1<ref>{{Cite web|url=http://www.zielnik.biol.uw.edu.pl/?page_id=3444|title=Zielnik roślin użytecznych {{!}} Zielnik Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego|publisher=www.zielnik.biol.uw.edu.pl|access-date=2023-01-04}}</ref>; * 1883: ''«Zielnik Litewski»'', сшытак 1''<ref name=":1" />''. [[Файл:Exlibris_Michała_Federowskiego.png|міні|[[Экслібрыс]] з кнігазбору Міхала Федароўскага.]] === Іншыя творы === Пад аўтарствам М. Федароўскага выходзілі і шматлікія ананімныя водгукі, вершы, маршы і песні для часопісаў, песеннікаў і аднадзёнак {{Нп5|Войска польскае (1918—1939)|Войска польскага|pl|Wojsko Polskie (II RP)}}; працы (рукапісы, карты, малюнкі), страчаныя пасля смерці Федароўскага{{sfn|Ługowska|1988}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Календарыюм // «[[Czasopis (1990)|Czasopis]]» №&nbsp;9, 2003. * {{кніга|загаловак=Беларусь: Энцыклапедычны даведнік|адказны=Рэдкал.: Б. І. Сачанка і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1995|старонкі=|старонак=800|isbn=985-11-0026-9|тыраж=5000}} * {{кніга|аўтар=Julian Krzyżanowski|загаловак=Słownik folkloru polskiego|год=1965|месца=Warszawa|том=2}} * {{кніга|аўтар=Anna Ługowska|загаловак=Z Badań nad Polskimi Księgozbiorami Historycznymi|год=1988|загаловак2=Świat książek Michała Federowskiego /1853-1923/|месца=Warszawa|частка=10|ref=Ługowska}} * {{кніга|аўтар=Maria Czurak|загаловак=Etnografowie i ludoznawcy polscy. Sylwetki, szkice biograficzne|адказны=pod red. Ewy Fryś-Pietraszkowej i Anny Spiss|год=2007|месца=Wrocław-Kraków|том=2}} * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Aleksandra Mankiewicz-Malinowska, Halina Galera|загаловак=[[s:Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach|Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach]]|выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=AKA|год=2013|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Halina Galera|загаловак=[[s:Zielnik Zioła lecznicze... Michała Fedorowskiego jako dokumentacja badań etnograficznych|Zielnik Zioła lecznicze... Michała Fedorowskiego jako dokumentacja badań etnograficznych]]|выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=[[Uniwersytet Rzeszowski|Wydział Biotechnologii Uniwersytetu Rzeszowskiego]]|год=2016|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга|аўтар=Witold Karpyza|загаловак=Ziemia Wołkowyska|месца=Słupsk|выдавецтва=Miejska Biblioteka Publiczna w Lęborku nakładem Przemysława Mikusińskiego|год=2008|мова=|isbn=978-83-60731-02-7|ref=Karpyza|спасылка=https://foto.volkovysk.by/wp-content/uploads/zemia3.pdf}} * {{кніга |аўтар=[[Янка Саламевіч|Саламевіч Я.]] |загаловак=Міхал Федароўскі |месца=Мінск |выдавецтва=Вышэйшая школа |год=1972 |старонак=384 |спасылка=https://knihi.com/Janka_Salamievic/Michal_Fiedarouski.html|ref=Саламевіч}} * {{артыкул |аўтар=Krajewska M. |загаловак=Michał Federowski (1853–1923) – życie i dokonania |выданне=Prądnik. Prace i Materiały Muzeum im. prof. Władysława Szafera |тып=часопіс |год=2022 |нумар=32 |старонкі=149—174 |ref=Krajewska}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://www.mediafire.com/?hcrk2uhgicz2h#5ch59wy3rhbo9 тамы 1-4, 6-7] (доступ анлайн) * [https://knihi.com/Michal_Fiedarouski/Lud_bialoruski_na_Rusi_Litewskiej_zip.html Усе тамы «Люду беларускага» на «Беларускай палічцы».] (доступ анлайн) * [https://polona.pl/search/?query=Micha%C5%82_Federowski&filters=creator:%22Federowski,_Micha%C5%82_(1853--1923)%22,public:1,hasTextContent:0 Працы Міхала Федароўскага] ў бібліятэцы [[Polona]] {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Федароўскі Міхал Адольфавіч}} [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусісты]] [[Катэгорыя:Беларусісты Польшчы]] lp7zm4m9ay1ih3ftga5ih51g7sz4lsb 5130592 5130574 2026-04-22T08:54:37Z Lš-k. 16740 Lš-k. перайменаваў старонку [[Міхал Адольфавіч Федароўскі]] у [[Міхал Федароўскі]] па-над перасылкай: Больш распаўсюджаная назва 5130574 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |Імя = Міхал Федароўскі |Арыгінал імя = {{lang-pl|Michał Federowski}} |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|1|9|1853}} |Месца нараджэння = [[Варшава]], [[Царства Польскае]], [[Расійская імперыя]] |Дата смерці = {{ДС|10|6|1923}} |Месца смерці = [[Варшава]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]] |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Расійская імперыя}}<br>{{Сцягафікацыя|Польшча}} |Род дзейнасці = [[этнограф]], [[фалькларыст]], [[археолаг]], [[аграном]], [[садоўнік]] |Месца працы = [[Варшаўскае навуковае таварыства]] |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева|Пятроўска-Разумоўская акадэмія]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = }} {{цёзкі2|Федароўскі}} '''Мі́хал (Міхаі́л) Адольфавіч Федаро́ўскі''' ({{lang-pl|Michał Ignacy{{sfn|Ługowska|1988}} Federowski}}, радзей ''Fedorowski''{{sfn|Graniszewska|2013}}; {{ДН|1|9|1853}}, [[Варшава]]&nbsp;— {{ДС|10|6|1923}}, Варшава<ref name=":0">{{Cite web|lang=pl|url=http://www.zielnik.biol.uw.edu.pl/?page_id=2634|title=Dzieła Michała Fedorowskiego {{!}} Zielnik Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego|publisher=www.zielnik.biol.uw.edu.pl|access-date=2023-01-04}}</ref>)&nbsp;— беларускі і польскі [[Этнаграфія|этнограф]], [[Фалькларыстыка|фалькларыст]] і [[Археалогія|археолаг]]-аматар, [[Садоўніцтва|садоўнік]], [[Аграномія|аграном]], даследчык польскай і беларускай народнай культуры<ref name=":0" />. Збіраў кнігі, творы жывапісу і графікі, гістарычныя, фальклорна-этнаграфічныя матэрыялы, вёў археалагічныя раскопкі ў [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскім]], [[Ваўкавыскі павет (Расійская імперыя)|Ваўкавыскім]] і іншых паветах [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Сабраў каля 1,5 тыс. беларускіх песенных і танцавальных мелодый, 5 тыс. беларускіх народных песень, каля 10 тыс. [[прыказка|прыказак]], сотні [[Казка|казак]], загадак і іншых твораў, якія выдадзеныя ў фундаментальнай шматтомнай працы «''[[Люд беларускі на Русі Літоўскай]]''» (1897—1981). Значную частку сваіх збораў запісаў на [[Саколка|Сакольшчыне]], [[Янаў (Падляскае ваяводства)|Янаўшчыне]], [[Дуброва Беластоцкая|Дуброўшчыне]], у ваколіцах [[Беласток]]у, [[Нараўка (вёска)|Нараўкі]]. Таксама аўтар этнаграфічнай працы «''Пружана і яе ваколіцы''». == Біяграфія == === Сям’я і маладосць === [[Файл:Michał_Fiedaroŭski._Міхал_Федароўскі_(XIX)_(2).jpg|злева|міні|Міхал Федароўскі ў маладосці, 1877 г.]] Міхал Федароўскі паходзіў з варшаўскай [[Шляхта|шляхецка]]-[[дваране|дваранскай]] сям’і<ref name=":0" />. Яго бацькамі былі Адольф Федароўскі (паходзіў з [[Кашубы|Кашубаў]]{{sfn|Karpyza|2008}}, загінуў у 1870 годзе ў бітве пад [[Арлеан]]ам у шэрагах французскай арміі падчас [[Франка-пруская вайна|франка-прускай вайны]]) і Элеанора з роду Гансовічаў, полька па паходжанні<ref name=":5">{{Cite web|lang=pl|url=https://buwlog.uw.edu.pl/suche-ogrody-michala-federowskiego/|title=„Suche ogrody” Michała Federowskiego|publisher=BuwLOG|access-date=2023-01-06}}</ref>{{sfn|Ługowska|1988}}. Асобу маладога Міхала шмат у чым фармаваў кантакт з варшаўскай інтэлігенцыяй: дом яго бацькоў наведвалі такія вядомыя навукоўцы і літаратары, як [[Раман Зморскі]], [[Караль Куч]], [[Казімір Уладзіслаў Вуйціцкі]], мастак [[Караль Клос]] і іншыя{{sfn|Krajewska|2022|с=150}}. У дзяцінстве (калі яму было 13 гадоў) хлопец перахварэў на [[туберкулёз]] лёгкіх, што моцна паўплывала на яго фізічнае здароўе, фінансавую сітуацыю і вымушала яго шмат часу праводзіць на кліматычных курортах у [[Шчаўніца|Шчаўніцы]] і [[Мерана]]<ref name=":0" />{{sfn|Krajewska|2022|с=150}}. У той жа час бацька эміграваў у [[Францыя|Францыю]]. Падчас яго адсутнасці (а затым і пасля яго смерці) маці Федароўскага змяніла веравызнанне на праваслаўнае і выйшла замуж за адстаўнога расійскага афіцэра Камісаржэўскага ({{lang-pl|Komissarzewski}}){{sfn|Ługowska|1988}}. Паводле запісу ў легітымацыйнай кніжцы, выдадзенай у 1870 годзе, Міхал Федароўскі быў каталіцкага вызнання, шляхецкага саслоўя, сярэдняга росту, меў выцягнуты твар, светлыя валасы і блакітныя вочы{{sfn|Krajewska|2022|с=150}}. === Адукацыя і кар’ера === Міхал Федароўскі не меў сістэматычнай адукацыі. У 1870 годзе ён скончыў 4 класы {{Нп5|Прагімназія|мужчынскай прагімназіі|pl|Progimnazjum}} ў Варшаве<ref name=":1">{{Cite web |title = Dzieła Michała Fedorowskiego {{!}} Zielnik Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego |access-date = 2023-01-04 |publisher = www.zielnik.biol.uw.edu.pl |url = http://www.zielnik.biol.uw.edu.pl/?page_id=2634}}</ref>. Наступныя тры гады ён навучаўся [[агратэхніка|агратэхнікі]] падчас практык і курсаў у перадавых магнацкіх сельскіх і садовых гаспадарках (1871—1873{{sfn|Karpyza|2008}}): у [[Драздова (Падляскае ваяводства)|Драздове]] ў Францішка Лутаслаўскага, у [[Дзержбія|Дзержбіі]] ў [[Раман Ласоцкі|Рамана Ласоцкага]], праходзіў садаводчую практыку ва [[Урсынаў|Урсынаве]] пад Варшавай і вывучаў [[пчалярства]] ў школе Казіміра Лявіцкага<ref name=":1" />{{sfn|Krajewska|2022|с=153}}. У той жа перыяд (1870—1872) ён самастойна папаўняў веды па філасофіі, гісторыі і літаратуры пад кіраўніцтвам педагога-[[Пазітывізм|пазітывіста]] [[Францішак Крупінскі|Францішка Крупінскага]]{{sfn|Ługowska|1988}}. У 1873 годзе ён вырашыў атрымаць прафесію адміністратара маёнткаў і пачаў вучыцца як [[вольны слухач]] на агранамічным факультэце [[Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева|Пятроўска-Разумоўскай акадэміі]] пад [[Масква|Масквой]]<ref name=":1" />. Аднак праз пяць месяцаў з-за рэцыдыву запалення лёгкіх і фінансавых цяжкасцяў мусіў перапыніць навучанне{{sfn|Ługowska|1988}}. [[Файл:Michał Fiedaroŭski. Міхал Федароўскі (XIX).jpg|міні|Міхал Федароўскі, XIX стагоддзе.]] У 1875 годзе ён пераехаў ва [[Уладавіцы (Сілезскае ваяводства)|Уладавіцы]] ў [[Алькускі павет|Алькускім павеце]], дзе быў прыняты ў прыватную агранамічную школу [[Міхал Палескі|Міхала Палескага]] і неўзабаве стаў адміністратарам аднаго з яго фальваркаў{{sfn|Krajewska|2022|с=154}}. Тамсама ён сустрэў [[Оскар Кольберг|Оскара Кольберга]], [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]] і [[Францішак Крупінскі|Францішка Крупінскага]]. Адмовіўшыся ад прапанаванай паездкі ў экзатычныя калоніі [[Галандыя|Галандыі]] на [[Ява|Яве]] і [[Суматра|Суматры]], ён вырашыў прысвяціць жыццё даследаванню [[народная культура|народнай культуры]] Польшчы і Беларусі. Да гэтага кроку яго асабліва падштурхнула чытанне «''Парадніка для збіральнікаў народных рэчаў''» ({{lang-pl|Poradnik dla zbierających rzeczy ludowe}}) вядомага этнографа і лінгвіста [[Ян Аляксандр Карловіч|Яна Карловіча]] (Варшава, 1871)<ref name=":1" />. У сваіх успамінах Федароўскі так апісваў гэты момант, які адбыўся ў суседнім маёнтку Мзураў: {{Цытата|У кабінеце гаспадара, паміж часопісамі і кнігамі, трапіла мне ў рукі нейкая брашура: адкрываю: «Параднік для збіральнікаў народных рэчаў» Я. Карловіча. <...> Пасля прачытання яе на адным дыханні, у галаве адразу праяснілася і засвяціла думка, што такая праца вартая жыцця, а гульня вартая свеч.{{арыгінальны тэкст|pl|W gabinecie gospodarza, między czasopismami i książkami, wpadła mi do rąk jakaś broszura; otwieram: «Poradnik dla zbierających rzeczy ludowe» przez J. Karłowicza. <...> Po przeczytaniu jej jednym tchem, we łbie się naraz rozjaśniło i zaświtała myśl, że praca taka warta życia, a gra warta stawki.}}|аўтар=Міхал Федароўскі}}{{sfn|Krajewska|2022|с=157}} У 1875—1877 гадах ён праводзіў даследаванні ў [[Келецкае ваяводства (1919—1939)|Келецкім ваяводстве]] пад кіраўніцтвам [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]], плёнам якіх стала двухтомная [[манаграфія]] «''Люд з ваколіц Жарка, Севежа і Пілыцы''» ({{lang-pl|Lud okolic Żarek, Siewierza i Pilicy}})<ref name=":1" /><ref name=":2" />. У 1877 годзе быў прызваны ў расійскую армію, аднак праз паўгода быў звольнены са службы спецыяльным царскім указам як адзіны сын у сям’і{{sfn|Ługowska|1988}}{{sfn|Krajewska|2022|с=158}}. === На беларускіх землях (1877—1904) === Пасля звальнення з войска Федароўскі на 26 гадоў звязаў сваё жыццё з беларускімі землямі, працуючы адміністратарам і арандатарам розных маёнткаў. З канца 1877 года ён жыў у фальварку [[Ліноўка]] каля [[Пружаны|Пружан]] у маёнтку маршалка [[Валянцін Швыкоўскі|Валянціна Швыкоўскага]]<ref name=":5" />. Тут ён пачаў свае маштабныя і інтэнсіўныя палявыя даследаванні на тэрыторыі Заходняй Беларусі. Вынікам гэтага з’явілася фундаментальная серыя выданняў «''[[Люд беларускі]]''»<ref name=":1" />. Этнограф аб’ездзіў уздоўж і ўпоперак велізарную тэрыторыю, якая ахоплівала дванаццаць паветаў: [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскі]], [[Ваўкавыскі павет (Расійская імперыя)|Ваўкавыскі]], [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскі]], [[Слонімскі павет (Расійская імперыя)|Слонімскі]], [[Сакольскі павет (Расійская імперыя)|Сакольскі]], [[Беластоцкі павет (Расійская імперыя)|Беластоцкі]], [[Бельскі павет (Расійская імперыя)|Бельскі]], [[Аўгустоўскі павет|Аўгустоўскі]], [[Гродзенскі павет (Расійская імперыя)|Гродзенскі]], [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі]], [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскі]] і [[Слуцкі павет (Расійская імперыя)|Слуцкі]]{{sfn|Саламевіч|1972|с=24}}. У сваёй працы ён абапіраўся на дапамогу шматлікіх мясцовых інфарматараў і памочнікаў, сярод якіх асабліва вылучаліся здольныя казачнікі і спевакі: [[Ян Дзежка]] з [[Сакольскі павет (Расійская імперыя)|Сакольскага павета]], [[Тадэвуш Мацвейчык]], [[Антось Высоцкі]] і [[Паўліна Керсноўская]], якую [[Ян Аляксандр Карловіч|Ян Карловіч]] называў «беларускай [[Шахеразада]]й»{{sfn|Саламевіч|1972|с=26}}. [[Файл:Michał Federowski.jpg|злева|міні|Міхал Федароўскі, здымак да 1910 г.]] У перыяд з 1884 па 1894 год ён арандаваў маёнтак [[Косіна (Ваўкавыскі раён)|Косін]] [[Ваўкавыскі павет (Расійская імперыя)|Ваўкавыскага павета]] ад роду [[Ельскія|Ельскіх]]{{sfn|Karpyza|2008}}. Тут ён цесна сышоўся з беларускай і польскай інтэлігенцыяй, пазнаёміўся з мастаком [[Ігнацы Урублеўскі|Ігнацыем Урублеўскім]] і антраполагам [[Юліян Талька-Грынцэвіч|Юліянам Талька-Грынцэвічам]]. Асабліва цёплыя сяброўскія і прафесійныя сувязі ўсталяваліся ў яго з Янам Карловічам, які асабіста прыязджаў да Федароўскага ў Косін у 1889 і 1891 гадах. Карловіч моцна паўплываў на навуковыя погляды Федароўскага, дапамагаў яму з [[Нотны запіс|нотнымі запісамі]] [[Беларуская народная музыка|беларускіх мелодый]] і рэкамендаваў яго працы ў [[Акадэмія ведаў у Кракаве|Акадэмію ведаў у Кракаве]]{{sfn|Krajewska|2022|с=160}}. Патрабаванне прафесара [[Ізідар Капярніцкі|Ізідара Капярніцкага]] з Акадэміі ведаў у 1889 годзе прымусіла Федароўскага цалкам змяніць структуру яго манаграфіі: замест тэматычнага падзелу ён мусіў згрупаваць матэрыялы выключна па геаграфічным прынцыпе (па губернях і паветах) і адмовіцца ад публікацыі шырокага гістарычна-фізіяграфічнага ўступу{{sfn|Саламевіч|1972|с=42—43}}. Жывучы ў [[Студзяроўшчына|Студзяроўшчыне]] (гл. [[Слонім]]), Федароўскі пачаў збіраць [[Лекавыя расліны|лекавыя]] і {{нп5|карысныя расліны||pl|Rośliny użytkowe}}. Пад уплывам звароту прафесара [[Юзаф Растафіньскі|Юзафа Растафіньскага]] «''Заклік да не-батанікаў збіраць народныя назвы раслін''» (1883), ён пачаў складаць унікальны ''Літоўскі гербарый'' з узорамі беларускай флоры і іх мясцовымі народнымі назвамі<ref name=":1" />. Разам з [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунтам Глогерам]] ён праводзіў археалагічныя раскопкі стаянак і могільнікаў (у тым ліку курганоў) сярэднявечнай эпохі ў [[Ваўкавыскі павет (Расійская імперыя)|Ваўкавыскім павеце]]{{sfn|Karpyza|2008}}. З 1877 па 1892 год ён сабраў каля 11 тысяч археалагічных і 1 тысячу этнаграфічных матэрыялаў, якія адпраўляў Глогеру ў {{нп5|Яжэва Старэ|Яжэва|pl|Jeżewo Stare}}{{sfn|Karpyza|2008}}. У 1892 годзе ён пазнаёміўся з Музеем Расійскага геаграфічнага таварыства ў [[Кяхта|Троіцкасаўску]]. Стаў таксама членам [[Львоўскае народазнаўчае таварыства|Львоўскага народазнаўчага таварыства]], {{Нп5|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў Варшаве|Музею прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў Варшаве|pl|Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie}}, а праз год — і [[Нумізматычна-археалагічнае таварыства (Польшча)|Нумізматычна-археалагічнае таварыства]]{{sfn|Ługowska|1988}}. Падчас знаходжання на беларускіх землях ён сабраў каля трох тысяч кніг. На пачатку 1900-х гадоў Федароўскі апынуўся ў «маёнткавай руіне»{{sfn|Ługowska|1988}}[[Міхал Адольфавіч Федароўскі#cite note-CITEREFŁugowska1988-1|<span class="mw-reflink-text">[1]</span>]] з-за паводак, якія залівалі яго палі. Да фінансавага краху дадаліся і сямейныя трагедыі (смерць траіх дзяцей і разрыў з жонкай). Таму частку сваіх калекцый ён перадаў дзяржаўным установам, такім як [[Музей Дзедушыцкіх у Львове]], {{Нп5|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў Варшаве||pl|Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie}}, {{Нп5|Польскае краязнаўчае таварыства|3=pl|4=Polskie Towarzystwo Krajoznawcze}}, астатнюю частку захаваў (каля 1500) або прадаў{{sfn|Ługowska|1988}}. На жаль, шмат ягоных фотаздымкаў, зробленых пераважна старым людзям падчас знаходжання ў Косіне, згубіліся{{sfn|Karpyza|2008}}. У 1904 годзе фінансава і маральна знясілены даследчык назаўжды пакінуў Беларусь. === Вяртанне ў Варшаву і апошнія гады === Пераехаўшы ў [[Варшава|Варшаву]], Федароўскі прысвяціў сябе апрацоўцы сабраных матэрыялаў і працы ў антыкварыяце. Ён быў агентам, пасрэднікам і экспертам пры гандлі кнігамі і калекцыямі. У 1906 годзе на заказ графа Маўрыцыя Замойскага ён распачаў этнаграфічнае даследаванне Замойшчыны, аднак з-за пераследу паліцыі быў вымушаны абмежавацца толькі архіўнымі пошукамі{{sfn|Krajewska|2022|с=164}}. У 1910 годзе працаваў разам з Тадэвушам Корзанам у спецыяльнай камісіі па інвентарызацыі і выданні спадчыны свайго памерлага сябра З. Глогера. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ўступіў у шэрагі палітычных і нацыянальных груповак: [[Кола Вялікага Княства Літоўскага]], [[Беларускі камітэт (Польшча)|Беларускага народнага камітэта]] і [[Ліга заходніх зямель|Лігі заходніх зямель]][[Міхал Адольфавіч Федароўскі#cite note-CITEREFŁugowska1988-1|<span class="mw-reflink-text">[1]</span>]]{{sfn|Krajewska|2022|с=164}}. З 1920 года працаваў ва ўпраўленні прапаганды штаба {{Нп5|Войска польскае (1918—1939)|Войска польскага|pl|Wojsko Polskie (II RP)}}. Ён напісаў шматлікія заклікі, вершы, маршы і песні для часопісаў, песеннікаў і штодзённых газет. Яго працы гэтага перыяду засталіся ананімнымі{{sfn|Ługowska|1988}}. У чэрвені 1921 года ён уладкаваўся штатным навуковым супрацоўнікам на кафедру этналогіі Інстытута антрапалагічных навук [[Варшаўскае навуковае таварыства|Варшаўскага навуковага таварыства]], дзе выступаў з шматлікімі дакладамі па этнаграфіі Беларусі і працаваў да самай смерці ў 1923 годзе''<ref name=":1" />''. Памёр Міхал Федароўскі 10 чэрвеня 1923 года. Перад смерцю ён склаў тэстамент, у якім перадаў сваю калекцыю розным установам і асобам{{sfn|Ługowska|1988}}{{sfn|Krajewska|2022|с=165}}: # Рукапісы па этнаграфіі Беларусі, выразкі і графічныя калекцыі — у Бібліятэку аддзела этналогіі Інстытута антрапалагічных і этналагічных навук Варшаўскага навуковага таварыства; ацалелы фрагмент твораў перададзены ў Бібліятэку [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], Навуковы архіў ім. Польскага этналагічнага таварыства і Архіў польскай акадэміі навук у Варшаве. # Аўтабіяграфічныя і бібліяграфічныя дзённікі (за 1898—1904 гады) — {{Нп5|Стэфан Дэмбы|Стэфану Дэмбу|pl|Stefan Demby}} (многія зборнікі былі страчаны ў час Другой сусветнай вайны). # Рукапісы [[Юзаф Такажэвіч|Юзафа Такажэвіча]] і [[Марыян Станіслаў Абрамовіч|Марыяна Абрамовіча]] — Марыяну Абрамовічу. # Карты, брашуры і медальёны — [[Ян Гамаліцкі|Яну Гамаліцкаму]] (зборнікі былі страчаны). Яго смерць згадваецца ў шматлікіх выданнях, у тым ліку: «[[Kurier Warszawski]]», «{{Нп5|Robotnik|3=pl|4=Robotnik (czasopismo)}}» і «{{Нп5|Gazeta Poranna 2 Grosze|Gazeta Poranna|pl|Gazeta Poranna 2 Grosze}}». Пахаваны на [[Старыя Павонзкі|Паванзкоўскіх могілках]] (участак Y, шэраг 6, гроб 7)<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://cmentarze.um.warszawa.pl/pomnik.aspx?pom_id=16520|title=Pomniki - szczegóły|publisher=Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne|url-status=dead}}</ref>. Архіўныя матэрыялы Міхала Федароўскага знаходзяцца ў {{Нп5|Архіў Польскай акадэміі навук у Варшаве|Архіве ПАН у Варшаве|pl|Polska Akademia Nauk Archiwum w Warszawie}} пад нумарам III-8<ref>{{Cite web|lang=pl-pl|url=https://archiwum.pan.pl/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=511&amp;Itemid=208|title=Spis inwentarzy|last=e-graficy|website=archiwum PAN|access-date=2024-05-24}}</ref>. == Прыватнае жыццё == У 1892 годзе Міхал Федароўскі ажаніўся са Стэфаніяй [[Бітнеры|Бітнер]], дачкой памешчыка з [[Келецкая губерня|Келецкай губерні]], сястрой лекара Здзіслава Бітнера з са [[Свіслач (горад)|Свіслачы]]{{sfn|Karpyza|2008}}{{sfn|Ługowska|1988}}. Стэфанія цікавілася этнаграфіяй і нават пісала працы па гэтай тэматыцы, якія публікаваліся ў часопісе «Wisła»{{sfn|Krajewska|2022|с=162}}. У шлюбе нарадзіўся сын Мечыслаў (1899—1988). Аднак сямейнае жыццё не склалася шчасліва: да фінансавых цяжкасцей дадалося вялікае гора — ад інфекцыйных хвароб адзін за адным памерлі трое іншых дзяцей Федароўскіх. Гэта прывяло да сур’ёзнага разладу ў сям’і. Каля 1899 года жонка Стэфанія пакінула Міхала і з’ехала да свайго бацькі{{sfn|Krajewska|2022|с=162}}. Гэтыя асабістыя трагедыі сталі адной з галоўных прычын канчатковага ад’езду Федароўскага з Беларусі ў Варшаву ў 1904 годзе. == «Люд беларускі на Русі Літоўскай» == {{Галоўны артыкул|Люд беларускі на Русі Літоўскай}} [[Файл:Lud_białoruski_na_Rusi_Litewskiej_T1._Title_page.jpg|міні|Тытульны аркуш першага тома працы «Люд беларускі на Русі Літоўскай» Міхала Федароўскага. 1897 г.]] Галоўнай працай усяго жыцця Міхала Федароўскага з’яўляецца фундаментальнае шматтомнае выданне «''Люд беларускі на Літоўскай Русі. Матэрыялы да славянскай этнаграфіі, сабраныя ў 1877—1905 гадах''» ({{lang-pl|Lud białoruski na Rusi Litewskiej. Materiały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905}}). Першапачаткова Федароўскі планаваў выдаць 20 тамоў матэрыялаў<ref>{{Cite web |title = Polona |access-date = 2023-01-04 |publisher = polona.pl |url = https://polona.pl/item/lud-bialoruski-na-rusi-litewskiej-materyaly-do-etnografii-slowianskiej-zgromadzone-w,NDkyMzgx/1/#info:metadata}}</ref>, аднак выйшла толькі 8. У 1897 годзе ў [[Кракаў|Кракаве]] намаганнямі Акадэміі ведаў пабачыў свет першы том, прысвечаны народнай міфалогіі і дэманалогіі. За ім у 1902 і 1903 гадах выйшлі другі і трэці тамы з жывёльным эпасам, казкамі і паданнямі. Смерць аўтара ў 1923 годзе не спыніла выдання яго спадчыны. Чацвёрты том, прысвечаны парэміяграфіі, быў падрыхтаваны да друку этнографамі [[Часлаў Пяткевіч|Чэславам Пяткевічам]] і [[Станіслаў Панятоўскі (навуковец)|Станіславам Панятоўскім]] і выйшаў у Варшаве ў 1935 годзе{{sfn|Саламевіч|1972|с=47}}. Пасля вайны, дзякуючы захаваным архівам, Навуковае выдавецтва [[PWN]] апублікавала пяты (1958) і шосты (1960) тамы з тысячамі песень і нотнымі запісамі. У 1969 і 1981 гадах свет пабачылі заключныя сёмы і восьмы тамы, якія ўяўлялі сабой дадаткі, індэксы і паказальнікі да песенных тамоў{{sfn|Krajewska|2022|с=170}}. Па сваім маштабе, ахопе тэрыторыі і багацці матэрыялу «Люд беларускі» стаіць у адным шэрагу з фундаментальнымі працамі [[Оскар Кольберг|Оскара Кольберга]], [[Павел Васілевіч Шэйн|Паўла Шэйна]] і [[Еўдакім Раманавіч Раманаў|Еўдакіма Раманава]]{{sfn|Саламевіч|1972|с=139}}. Манаграфія застаецца невычарпальнай энцыклапедыяй духоўнага жыцця, міфалогіі і фальклору насельніцтва Заходняй Беларусі канца XIX — пачатку XX стагоддзя. == Публікацыі == === Кнігі === ==== Фалькларыстычная тэматыка ==== * 1870 ''«Budowle dla inwentarza»'', рукапіс, спіс у [[Драздова (Падляскае ваяводства)|Драздове]]<ref>{{Cite web |title = Szczegóły egzemplarza {{!}} Katalog Bibliotek UW |access-date = 2023-01-05 |publisher = chamo.buw.uw.edu.pl |url = https://chamo.buw.uw.edu.pl/lib/item?id=chamo:1801595&fromLocationLink=false&theme=system}}</ref>; * 1882: ''«Notatki archeologiczne z okolic Słonima, Kurchany pod Wiszowem''», апубл. [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунтам Глогерам]] з нататак Федароўскага ў ''«Pamiętnik Fizyograficzny»'', Варшава<ref name=":6">[https://ksiaznicapodlaska.pl/site/gloger/t2/r_XX.pdf Zygmunt Gloger, ''PISMA ROZPROSZONE''], tom II, 1877—1889 [w:] ksiaznicapodlaska.pl</ref>; * 1883: «''Juréj (święty Jerzy) przyczynek do etnografii krajowéj»'', апубл. [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунтам Глогерам]] з нататак Федароўскага ў ''«Pamiętnik Fizyograficzny»'', Варшава<ref name=":6" /><ref>{{Cite web|url=https://chamo.buw.uw.edu.pl/lib/item?id=chamo:1134407&fromLocationLink=false&theme=system|title=Szczegóły egzemplarza {{!}} Katalog Bibliotek UW|publisher=chamo.buw.uw.edu.pl|access-date=2023-01-05}}</ref>; * 1888—1889: ''«Lud okolic Żarek, Siewierza i Pilicy»'', Варшава<ref name=":2">{{Cite web|url=https://polona.pl/item/lud-okolic-zarek-siewierza-i-pilicy-jego-zwyczaje-sposob-zycia-obrzedy-podania,ODk3NjIwOTI/8/#info:metadata|title=Lud okolic Żarek, Siewierza i Pilicy, jego zwyczaje, sposób życia, obrzędy, podania, gusła, zabobony, pieśni, zabawy, przysłowia, zagadki i właściwości mowy. T. 1 (zebr. i napisał Michał Fedorowski.)|publisher=polona.pl|access-date=2020-07-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://polona.pl/item/lud-okolic-zarek-siewierza-i-pilicy-jego-zwyczaje-sposob-zycia-obrzedy-podania,ODk3NjIwOTU/8/#info:metadata|title=Lud okolic Żarek, Siewierza i Pilicy, jego zwyczaje, sposób życia, obrzędy, podania, gusła, zabobony, pieśni, zabawy, przysłowia, zagadki i właściwości mowy. T. 2 (zebr. i napisał Michał Federowski.)|publisher=polona.pl|access-date=2020-07-24}}</ref>; * 1897—1981: ''«Люд беларускі на Русі літоўскай. Матэрыялы славянскай этнаграфіі, сабраныя ў 1877—1905 гг.» (''{{Lang-pl|Lud białoruski na Rusi Litewskiej. Materiały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905}}'')'', [[Акадэмія ведаў у Кракаве]] / пасмяротнае [[PWN|Навуковае выдавецтва PWN]]<ref name=":4" />: ** Том 1, ''Wiara, wierzenia i przesądy z okolic Wołkowyska, Słonima, Lidy i Sokółki'' (1897); ** Том 2, ''Baśnie, przypowieści i podania ludu z okolic Wołkowyska, Słonima, Lidy i Sokółki'' (1902); ** Том 3, ''Baśnie, przypowieści i podania ludu z okolic Wołkowyska, Słonima, Lidy i Sokółki'' (1903); ** Том 4, ''Przysłowia, żarcik, wyrażenia stałe oraz zagadki ludu, mieszczan i zagrodowców z okolic Grodna, Sokółki, Białegostoku, Bielska, Wołkowyska, Słonima, Nowogródka, Słucka, Lidy, Wilejki, Święcian i Oszmiany'' (1935); ** Том 5, ''Pieśni'' (1958); ** Том 6, ''Pieśni''; ''Pieśni frywolne i taneczne'' (1960); ** Том 7, ''Suplement do tomu V i VI'' (1969); ** Том 8, ''Inedita. Pieśni z archiwum zbieracza'' (1981); * 1973: «''Diabelskie skrzypce. Baśnie białoruskie»'', пад рэд. Аляксандра Барчэўскага, {{Нп5|Народны выдавецкі кааператыў|3=pl|4=Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza}}, Варшава''<ref name=":4" />''<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://lubimyczytac.pl/ksiazka/132194/diabelskie-skrzypce-basnie-bialoruskie|title=Diabelskie skrzypce. Baśnie białoruskie {{!}} Michał Federowski|publisher=Lubimyczytać.pl|access-date=2023-01-04}}</ref>; * 1991: ''«Люд беларускі. Вяселле»'', пад рэд. [[Іван Уладзіміравіч Саламевіч|І. У. Саламевіча]], Мінск<ref>{{Cite web|url=http://kamunikat.org/index.php?q=halounaja.html&pubid=33664&lang=PL|title=Федароўскі Міхал, Люд беларускі – Białoruska Biblioteka Internetowa Kamunikat.org|publisher=Федароўскі Міхал, Люд беларускі - Białoruska Biblioteka Internetowa Kamunikat.org|access-date=2023-01-05}}</ref>; * 2013: «''Diabelskie wesele. Bajki z Polesia''», пад рэд. Аляксандра Барчэўскага, [[Zysk i S-ka]], Познань<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://katalogi.bn.org.pl/discovery/fulldisplay?docid=alma991020551879705066&context=L&vid=48OMNIS_NLOP:48OMNIS_NLOP&lang=pl&search_scope=NLOP_IZ_NZ&adaptor=Local%20Search%20Engine&tab=LibraryCatalog&query=any,contains,micha%C5%82%20federowski&offset=0|title=Diabelskie wesele. Bajki z Polesia / il. Magda Rolka ; [zebr. Michał Federowski ; przekł. dokonał oraz wstępem opatrzył Aleksander Barszczewski].|publisher=katalogi.bn.org.pl|access-date=2023-01-05}}</ref>. ==== Успаміны і біяграфіі ==== * 1910: ''«Wspomnienia o Świsłoczy Tyszkiewiczowskiej, Dereczynie i Różanie»'', разам з [[Леан Патоцкі|Леанам Патоцкім]], Вільня<ref>{{Cite web|url=https://polona.pl/item/wspomnienia-o-swisloczy-tyszkiewiczowskiej-dereczynie-i-rozanie,OTI4OTY2MzU/4/#info:metadata|title=Polona|publisher=polona.pl|access-date=2023-01-05}}</ref> * 1911: «''Leon hr. Potocki: jego życie i prace literackie''», Вільня, ''[[Kwartalnik Litewski]]''<ref>{{Cite web|url=https://polona.pl/item/leon-hr-potocki-jego-zycie-i-prace-literackie,ODM1NTcyNzc/3/#info:metadata|title=Polona|publisher=polona.pl|access-date=2023-01-05}}</ref> * 1913: ''«Zbiory graficzne'' {{Нп5|Дамінік Віткэ-Ежэўскі|Dominika Witke-Jeżewskiego|pl|Dominik Witke-Jeżewski}}''»'', Варшава<ref>{{Cite web|url=https://polona.pl/item/zbiory-graficzne-dominika-witke-jezewskiego,Njc4NTk0Mjc/8/#info:metadata|title=Zbiory graficzne Dominika Witke-Jeżewskiego (opisał Michał Federowski.)|publisher=polona.pl|access-date=2020-07-24}}</ref>; * 1917: ''«Wspomnienia moje o Michale Poleskim i o Włodowicach''». Друк сыноў Станіслава Няміры, Варшава<ref name=":4">{{Cite web|url=http://www.zielnik.biol.uw.edu.pl/?page_id=3214|title=Spis publikacji M. Fedorowskiego {{!}} Zielnik Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego|publisher=www.zielnik.biol.uw.edu.pl|access-date=2023-01-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://chamo.buw.uw.edu.pl/lib/item?id=chamo:1262453&fromLocationLink=false&theme=system|title=Szczegóły egzemplarza {{!}} Katalog Bibliotek UW|publisher=chamo.buw.uw.edu.pl|access-date=2023-01-05}}</ref>; * 1920: ''«6 sierpnia 1914 r.: wspominki na czesć poległych bohaterów''», Stowarzyszenie Włascicieli Zakładów Graficznych, Варшава<ref>{{Cite web|url=https://chamo.buw.uw.edu.pl/lib/item?id=chamo:204401&fromLocationLink=false&theme=system|title=Szczegóły egzemplarza {{!}} Katalog Bibliotek UW|publisher=chamo.buw.uw.edu.pl|access-date=2023-01-05}}</ref>. === Гербарыі === * 1882—1890: ''«Zioła lecznicze»'', сшытак 1 (1882<ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.zielnik.biol.uw.edu.pl/?page_id=3439|title=Zioła lecznicze {{!}} Zielnik Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego|publisher=www.zielnik.biol.uw.edu.pl|access-date=2023-01-04}}</ref>), 2 (1883<ref name=":3" />), 3 (1883—1890''<ref name=":1" />''); * 1883: ''«Zielnik roślin użytecznych»'', сшытак 1<ref>{{Cite web|url=http://www.zielnik.biol.uw.edu.pl/?page_id=3444|title=Zielnik roślin użytecznych {{!}} Zielnik Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego|publisher=www.zielnik.biol.uw.edu.pl|access-date=2023-01-04}}</ref>; * 1883: ''«Zielnik Litewski»'', сшытак 1''<ref name=":1" />''. [[Файл:Exlibris_Michała_Federowskiego.png|міні|[[Экслібрыс]] з кнігазбору Міхала Федароўскага.]] === Іншыя творы === Пад аўтарствам М. Федароўскага выходзілі і шматлікія ананімныя водгукі, вершы, маршы і песні для часопісаў, песеннікаў і аднадзёнак {{Нп5|Войска польскае (1918—1939)|Войска польскага|pl|Wojsko Polskie (II RP)}}; працы (рукапісы, карты, малюнкі), страчаныя пасля смерці Федароўскага{{sfn|Ługowska|1988}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Календарыюм // «[[Czasopis (1990)|Czasopis]]» №&nbsp;9, 2003. * {{кніга|загаловак=Беларусь: Энцыклапедычны даведнік|адказны=Рэдкал.: Б. І. Сачанка і інш|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1995|старонкі=|старонак=800|isbn=985-11-0026-9|тыраж=5000}} * {{кніга|аўтар=Julian Krzyżanowski|загаловак=Słownik folkloru polskiego|год=1965|месца=Warszawa|том=2}} * {{кніга|аўтар=Anna Ługowska|загаловак=Z Badań nad Polskimi Księgozbiorami Historycznymi|год=1988|загаловак2=Świat książek Michała Federowskiego /1853-1923/|месца=Warszawa|частка=10|ref=Ługowska}} * {{кніга|аўтар=Maria Czurak|загаловак=Etnografowie i ludoznawcy polscy. Sylwetki, szkice biograficzne|адказны=pod red. Ewy Fryś-Pietraszkowej i Anny Spiss|год=2007|месца=Wrocław-Kraków|том=2}} * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Aleksandra Mankiewicz-Malinowska, Halina Galera|загаловак=[[s:Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach|Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach]]|выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=AKA|год=2013|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Halina Galera|загаловак=[[s:Zielnik Zioła lecznicze... Michała Fedorowskiego jako dokumentacja badań etnograficznych|Zielnik Zioła lecznicze... Michała Fedorowskiego jako dokumentacja badań etnograficznych]]|выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=[[Uniwersytet Rzeszowski|Wydział Biotechnologii Uniwersytetu Rzeszowskiego]]|год=2016|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга|аўтар=Witold Karpyza|загаловак=Ziemia Wołkowyska|месца=Słupsk|выдавецтва=Miejska Biblioteka Publiczna w Lęborku nakładem Przemysława Mikusińskiego|год=2008|мова=|isbn=978-83-60731-02-7|ref=Karpyza|спасылка=https://foto.volkovysk.by/wp-content/uploads/zemia3.pdf}} * {{кніга |аўтар=[[Янка Саламевіч|Саламевіч Я.]] |загаловак=Міхал Федароўскі |месца=Мінск |выдавецтва=Вышэйшая школа |год=1972 |старонак=384 |спасылка=https://knihi.com/Janka_Salamievic/Michal_Fiedarouski.html|ref=Саламевіч}} * {{артыкул |аўтар=Krajewska M. |загаловак=Michał Federowski (1853–1923) – życie i dokonania |выданне=Prądnik. Prace i Materiały Muzeum im. prof. Władysława Szafera |тып=часопіс |год=2022 |нумар=32 |старонкі=149—174 |ref=Krajewska}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://www.mediafire.com/?hcrk2uhgicz2h#5ch59wy3rhbo9 тамы 1-4, 6-7] (доступ анлайн) * [https://knihi.com/Michal_Fiedarouski/Lud_bialoruski_na_Rusi_Litewskiej_zip.html Усе тамы «Люду беларускага» на «Беларускай палічцы».] (доступ анлайн) * [https://polona.pl/search/?query=Micha%C5%82_Federowski&filters=creator:%22Federowski,_Micha%C5%82_(1853--1923)%22,public:1,hasTextContent:0 Працы Міхала Федароўскага] ў бібліятэцы [[Polona]] {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Федароўскі Міхал Адольфавіч}} [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Археолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусісты]] [[Катэгорыя:Беларусісты Польшчы]] lp7zm4m9ay1ih3ftga5ih51g7sz4lsb Быхаўцы 0 41483 5130450 5025537 2026-04-21T17:07:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5130450 wikitext text/x-wiki {{род}} '''Быхаўцы''' — старажытны шляхецкі род герба «[[Магіла (герб)|Магіла]]», прадстаўнікі якога займалі дзяржаўныя пасады ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] і [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. == Гісторыя == Вядомыя з 16 ст. Заснавальнік роду Міцька Быхавец меў сыноў Васіля, Васька і Андрэя. Вялікі князь літоўскі і кароль польскі [[Жыгімонт I Стары]] дараваў «баярам смаленскім» Васілю і Ваську 12 неаседлых вёсак у [[Дарсунішскі павет|Дарсунішскім павеце]]. Васько ў 1514 стаў уладальнікам яшчэ 8 вёсак. Андрэй у 1536 атрымаў землі ў [[Троцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Троцкім павеце]]. Быхаўцы таксама валодалі маёнткамі ў Мінскай, Гродзенскай, Віленскай губернях. Найбольш буйныя з іх [[Лыскава (Пружанскі раён)|Лыскава]] і [[Магілёўцы]] з фальваркамі [[Лібярполь]], [[Гута]], [[Разалін (значэнні)|Разалін]] з хутарамі [[Копан]], [[Палько]], [[Сасенкі]] і [[Крупа (значэнні)|Крупа]]. У 1822 у гэтых маёнтках было 1470 сялян. Быхаўцы былі ўладальнікамі [[Паперня|папяровай мануфактуры]] (Лыскава 1711—1724), [[Шклозавод|шклозавода]], лесаапрацўчых заводаў, [[Бровар|бровараў]]. У 1835 у кнігі шляхты Гродзенскай губерні ўпісаны Быхаўцы: Ян (сын Ігнація), стрыечны брат Яна Язэп з сынам Адамам, Янам і Аляксандрам. У 1858 у кнігі шляхты Віленскай губерні ўпісаны Казімір (сын Тадэвуша) з сынам Яўхімам і ўнукамі Ежы, Язэпам і Казімірам і Яўхім з сынам Фердынандам. У [[ЦДГА Беларусі ў Гродне]] захоўваецца фонд Быхаўцаў, які ўключае 893 адзінкі захоўвання. == Вядомыя прадстаўнікі == * Мікалай (?-?), дэпутат Трыбунала ВКЛ (1589). * Крыштоф (?-?), намеснік троцкі (1615). * {{нп5|Дзмітрый Быхавец|Зміцер|pl|Dymitr Bychowiec}} (Дзмітрый, ?-?), сын Мікалая, пісар гродскі троцкі (1615), падчашы троцкі. * Язэп (Юзаф, ?-?), дэпутат Трокскага вяводства на Люблінскім трыбунале (1627). * Ян (?-1655), сын зміцера, стольнік троцкі, палк. ВКЛ, загінуў у бітве. * {{нп5|Войцех Быхавец|Войцех|pl|Wojciech Bychowiec}} (?-?), пасол троцкі. Падпісаў элекцыю (пагадненне аб галасаванні на элекцыйным сойме) Уладзіслава Вазы з Троцкім ваяводствам (1632). * [[Базыль Быхавец|Базыль]] (? — 1653), меў братоў Януша (памёр 1622) і Аляксандра Пракопа (памёр 1646), віленскі гродскі пісар 1623—1632 * Міхал (?-?), падстолі і падчашы троцкі, маршалак Трыбунала ВКЛ (1646). * Самуэль (?-?), падстароста слонімскі (1658). * {{нп5|Мацей Быхавец|Мацей|pl|Mateusz Bychowiec}} (?-?), пісар земскі троцкі (1671). * Міхал (?-?), харужы і пасол троцкі (1678), цівун, харужы і пасол троцкі (1688). * {{нп5|Мікалай Быхавец|Мікалай з Цывіна|pl|Mikołaj Bychowiec}} (?-?), харужы і пасол троцкі, маршалак Трыбунала ВКЛ, пасол сойма (1680), стольнік інфлянцкі (1716). * [[Самуэль Дабрагост Банавентура Быхавец|Самуэль]] (?—1709), староста люцынскі. У 1689 указам караля Рэчы Паспалітай Яна ІІІ Сабескага асуджаны на вечнае выгнанне (вываланне, баніцыю). У 1693 меў дом у Гродне. Быў жанаты з Хрысцінай з роду Кунцэвічаў-Дэнгоф. * Дамінік (?-?), падпісаў элекцыю Аўгуста ІІ Моцнга з Браслаўскім ваяводствам (1697). * Якуб (?-?), разам з Янам падпісаў элекцыю Аўгуста ІІ Моцнага з Трокскім ваяводствам (1697). * Ян (?-?), скарбнік троцкі. У 1697 разам з Якубам падпісаў элекцыю Аўгуста ІІ Моцнага з Трокскім ваяводствам. * Уладзіслаў (?-10.8.1761), сын Самуэля, падчашы менскі (1715), суддзя земскі ваўкавыскі, падстароста Ваўкавыскага павета (1738—1746). * Ян (каля 1732-?), сын Ігнацыя, дэпутат Трыбунала ВКЛ (1797—1802), суддзя земскі слонімскі (1802—1808), межавы суддзя слонімскага межавога апеляцыйнага суда (1814—1830), старшыня слонімскага межавога суда (1830—1832). * [[Юзаф Быхавец|Язэп]] (Юзаф, ?-?), сын Яна, падстолі ваўкавыскі (1780), камергер караля Рэчы Паспалітай Станіслава Аўгуста Панятоўскага, краўчы літоўскі (1793). Кавалер ордэна святога Станіслава. * [[Адам Ян Віктар Быхавец|Адам Ян Віктар]] (1796-?), сын Язэпа, член ваўкавыскага апеляцыйнага суда. За ўдзел у паўстанні 1863—1864 арыштаваны ў 1863 і асуджаны ваенна-следчай камісіяй да ссылкі. У 1866 жыў пад наглядам паліцыі ў г. Нараўчат Пензенскай губерні. * [[Аляксандр Быхавец|Аляксандр]] (?-?), старшыня ваўкавыскага межавога апеляцыйнага суда. У яго бібліятэцы ў 1820-я гады захоўвалася [[Хроніка Быхаўца]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} [[Катэгорыя:Быхаўцы| ]] fppv94nvv34amip5ngt8tw4fv74dt2d 5130532 5130450 2026-04-22T05:21:28Z M.L.Bot 261 /* Вядомыя прадстаўнікі */ 5130532 wikitext text/x-wiki {{род}} '''Быхаўцы''' — старажытны шляхецкі род герба «[[Магіла (герб)|Магіла]]», прадстаўнікі якога займалі дзяржаўныя пасады ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] і [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. == Гісторыя == Вядомыя з 16 ст. Заснавальнік роду Міцька Быхавец меў сыноў Васіля, Васька і Андрэя. Вялікі князь літоўскі і кароль польскі [[Жыгімонт I Стары]] дараваў «баярам смаленскім» Васілю і Ваську 12 неаседлых вёсак у [[Дарсунішскі павет|Дарсунішскім павеце]]. Васько ў 1514 стаў уладальнікам яшчэ 8 вёсак. Андрэй у 1536 атрымаў землі ў [[Троцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Троцкім павеце]]. Быхаўцы таксама валодалі маёнткамі ў Мінскай, Гродзенскай, Віленскай губернях. Найбольш буйныя з іх [[Лыскава (Пружанскі раён)|Лыскава]] і [[Магілёўцы]] з фальваркамі [[Лібярполь]], [[Гута]], [[Разалін (значэнні)|Разалін]] з хутарамі [[Копан]], [[Палько]], [[Сасенкі]] і [[Крупа (значэнні)|Крупа]]. У 1822 у гэтых маёнтках было 1470 сялян. Быхаўцы былі ўладальнікамі [[Паперня|папяровай мануфактуры]] (Лыскава 1711—1724), [[Шклозавод|шклозавода]], лесаапрацўчых заводаў, [[Бровар|бровараў]]. У 1835 у кнігі шляхты Гродзенскай губерні ўпісаны Быхаўцы: Ян (сын Ігнація), стрыечны брат Яна Язэп з сынам Адамам, Янам і Аляксандрам. У 1858 у кнігі шляхты Віленскай губерні ўпісаны Казімір (сын Тадэвуша) з сынам Яўхімам і ўнукамі Ежы, Язэпам і Казімірам і Яўхім з сынам Фердынандам. У [[ЦДГА Беларусі ў Гродне]] захоўваецца фонд Быхаўцаў, які ўключае 893 адзінкі захоўвання. == Вядомыя прадстаўнікі == * Мікалай (?-?), дэпутат Трыбунала ВКЛ (1589). * Крыштоф (?-?), намеснік троцкі (1615). * {{нп5|Дзмітрый Быхавец|Дзмітрый|pl|Dymitr Bychowiec}} (?-?), сын Мікалая, пісар гродскі троцкі (1615), падчашы троцкі. * Язэп (Юзаф, ?-?), дэпутат Трокскага ваяводства на Люблінскім трыбунале (1627). * Ян (?-1655), сын Дзмітра, стольнік троцкі, палкоўнік ВКЛ, загінуў у бітве. * {{нп5|Войцех Быхавец|Войцех|pl|Wojciech Bychowiec}} (?-?), пасол троцкі. Падпісаў элекцыю (пагадненне аб галасаванні на элекцыйным сойме) Уладзіслава Вазы з Троцкім ваяводствам (1632). * [[Базыль Быхавец|Базыль]] (? — 1653), меў братоў Януша (памёр 1622) і Аляксандра Пракопа (памёр 1646), віленскі гродскі пісар 1623—1632 * Міхал (?-?), падстолі і падчашы троцкі, маршалак Трыбунала ВКЛ (1646). * Самуэль (?-?), падстароста слонімскі (1658). * {{нп5|Мацей Быхавец|Мацей|pl|Mateusz Bychowiec}} (?-?), пісар земскі троцкі (1671). * Міхал (?-?), харужы і пасол троцкі (1678), цівун, харужы і пасол троцкі (1688). * {{нп5|Мікалай Быхавец|Мікалай з Цывіна|pl|Mikołaj Bychowiec}} (?-?), харужы і пасол троцкі, маршалак Трыбунала ВКЛ, пасол сойма (1680), стольнік інфлянцкі (1716). * [[Самуэль Дабрагост Банавентура Быхавец|Самуэль]] (?—1709), староста люцынскі. У 1689 указам караля Рэчы Паспалітай Яна ІІІ Сабескага асуджаны на вечнае выгнанне (вываланне, баніцыю). У 1693 меў дом у Гродне. Быў жанаты з Хрысцінай з роду Кунцэвічаў-Дэнгоф. * Дамінік (?-?), падпісаў элекцыю Аўгуста ІІ Моцнга з Браслаўскім ваяводствам (1697). * Якуб (?-?), разам з Янам падпісаў элекцыю Аўгуста ІІ Моцнага з Трокскім ваяводствам (1697). * Ян (?-?), скарбнік троцкі. У 1697 разам з Якубам падпісаў элекцыю Аўгуста ІІ Моцнага з Трокскім ваяводствам. * Уладзіслаў (?-10.8.1761), сын Самуэля, падчашы менскі (1715), суддзя земскі ваўкавыскі, падстароста Ваўкавыскага павета (1738—1746). * Ян (каля 1732-?), сын Ігнацыя, дэпутат Трыбунала ВКЛ (1797—1802), суддзя земскі слонімскі (1802—1808), межавы суддзя слонімскага межавога апеляцыйнага суда (1814—1830), старшыня слонімскага межавога суда (1830—1832). * [[Юзаф Быхавец|Язэп]] (Юзаф, ?-?), сын Яна, падстолі ваўкавыскі (1780), камергер караля Рэчы Паспалітай Станіслава Аўгуста Панятоўскага, краўчы літоўскі (1793). Кавалер ордэна святога Станіслава. * [[Адам Ян Віктар Быхавец|Адам Ян Віктар]] (1796-?), сын Язэпа, член ваўкавыскага апеляцыйнага суда. За ўдзел у паўстанні 1863—1864 арыштаваны ў 1863 і асуджаны ваенна-следчай камісіяй да ссылкі. У 1866 жыў пад наглядам паліцыі ў г. Нараўчат Пензенскай губерні. * [[Аляксандр Быхавец|Аляксандр]] (?-?), старшыня ваўкавыскага межавога апеляцыйнага суда. У яго бібліятэцы ў 1820-я гады захоўвалася [[Хроніка Быхаўца]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3}} [[Катэгорыя:Быхаўцы| ]] 37xxa6uc3jqljzgy473kkb2t509gol3 Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў 0 43712 5130475 5036972 2026-04-21T18:45:53Z Emilia Noah 155537 5130475 wikitext text/x-wiki {{Перанесці}}{{некамерцыйная арганізацыя | Non-profit_name = ICANN | Non-profit_logo = Icann logo.svg | Non-profit_type = | founded_date = [[18 верасня]], [[1998]] | founder = | location = [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]], {{USA}} | origins = | key_people = Фадзі Шэхад, Стыў Крокер | area_served = | product = | focus = Рэгуляванне пытанняў, звязаных з [[Даменнае імя|даменнымі імёнамі]] і [[IP-адрас]]амі | method = | revenue = | endowment = | num_volunteers = | num_employees = | num_members = | subsib = | owner = | Non-profit_slogan = | homepage = www.icann.org | dissolved = | footnotes = }} '''Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў''' ({{lang-en|Internet Corporation for Assigned Names and Numbers, ICANN}}) — міжнародная [[некамерцыйная арганізацыя]], што кіруе каранёвымі серверамі [[Сеціва]] і адказвае за стварэнне [[дамен верхняга ўзроўню|даменаў верхняга ўзроўню]]. Сядзіба арганізацыі знаходзіцца ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатах Амерыкі]] ([[Каліфорнія|Каліфонія]]). ICANN атрымала правы на адміністраванне каранёвых інтэрнэт-даменаў у верасні [[1998]] года паводле кантракта з амерыканскім урадам. У [[2006]] годзе амерыканскі ўрад вызваліў арганізацыю ад абавязку складаць справаздачу за кожныя паўгода. У той час выдаткі арганізацыі часткова пакрываліся за кошт [[Міністэрства гандлю ЗША]]. [[5 мая]] [[2009]] года камісарка па тэлекамунікацыях [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]] [[Віўен Рэдынг]] заклікала амерыканскага прэзідэнта [[Барак Абама|Барака Абаму]] падпарадкаваць ICANN «Групе дванаццаці» вялікіх дзяржаў Паўночнай і [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]], Еўропы, Афрыкі і Азіі, а таксама, у тым ліку, Аўстраліі<ref>[http://news2.by/bjaspeka/7730.html Еўрапейскія ўлады настойваюць на незалежнасці ICANN] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160307223227/http://news2.by/bjaspeka/7730.html |date=7 сакавіка 2016 }}// Беларускія навіны IT. [[5 мая]] [[2009]]</ref>. 10 сакавіка 2016 года ICANN і Міністэрства гандлю ЗША падпісалі гістарычнае пагадненне, якое канчаткова пазбавіла ICANN і [[IANA]] ад кантролю і нагляду Міністэрства гандлю ЗША.<ref>{{Cite news |last=Farrell |first=Maria |date=March 14, 2016 |title=Quietly, symbolically, US control of the internet was just ended |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/technology/2016/mar/14/icann-internet-control-domain-names-iana |access-date=March 17, 2016 |issn=0261-3077}}</ref> 1 кастрычніка 2016 года ICANN была вызвалена ад нагляду ўрада ЗША і такім чынам стала незалежнай арганізацыяй.<ref>{{Cite web |title=The U.S. government no longer controls the Internet |url=https://www.yahoo.com/tech/u-government-no-longer-controls-160017929.html |website=[[Yahoo! Tech]] |access-date=October 2, 2016 |archive-date=October 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161003063641/https://www.yahoo.com/tech/u-government-no-longer-controls-160017929.html |url-status=dead }}</ref> == Спасылкі == [http://www.icann.org/ Афіцыйны сайт ICANN] {{ref-en}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Інтэрнэт-арганізацыі| ]] 6n7xdxf2kta09bobvss42aoisk6tk35 Шаблон:Цытата 10 47646 5130606 4891911 2026-04-22T10:03:51Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5130606 wikitext text/x-wiki {| style="margin:auto; border-collapse:collapse; background-color:transparent; color:inherit; border-style:none;" | style="width:30px; vertical-align:top; padding-right:10px;" | [[Выява:Aquote1.png|30px|"|link=]] | <span style="font-style:italic"><cite>{{{1|{{{тэкст|А што цытуем?}}}}}}{{#if:{{{2|}}}|<br /> {{{2|}}} }}{{#if:{{{3|}}}|<br /> {{{3|}}} }}{{#if:{{{4|}}}|<br /> {{{4|}}} }}{{#if:{{{5|}}}|<br /> {{{5|}}} }}{{#if:{{{6|}}}|<br /> {{{6|}}} }}{{#if:{{{7|}}}|<br /> {{{7|}}} }}{{#if:{{{8|}}}|<br /> {{{8|}}} }}{{#if:{{{9|}}}|<br /> {{{9|}}} }}{{#if:{{{10|}}}|<br /> {{{10|}}} }}{{#if:{{{11|}}}|<br /> {{{11|}}} }}{{#if:{{{12|}}}|<br /> {{{12|}}} }}{{#if:{{{13|}}}|<br /> {{{13|}}} }}{{#if:{{{14|}}}|<br /> {{{14|}}} }}{{#if:{{{15|}}}|<br /> {{{15|}}} }}{{#if:{{{16|}}}|<br /> {{{16|}}} }}</cite></span>{{#if:{{{аўтар|}}}|<div style="clear:both;"></div><div style="float:right">{{{аўтар|}}}</div> }} | style="width:30px; vertical-align:bottom; padding-left:10px;" | [[Выява:Aquote2.png|30px|"|link=]] |}<noinclude> {{doc}} [[Катэгорыя:Шаблоны:Цытаванне]] {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} [[en:Template:Cquote]] [[id:Templat:Cquote]] [[ja:Template:Cquote]] [[mk:Шаблон:Цитатник]] [[mwl:Modelo:Quote2]] [[pt:Predefinição:Quote2]] [[sr:Шаблон:Цитат 2]] [[uk:Шаблон:Cquote]] </noinclude> tei8tdzveoywwa1xdnwjy41x3q1sazn Канье Уэст 0 49403 5130596 5129492 2026-04-22T08:58:02Z Vlad Shmeklia 158547 /* Дыскаграфія */ спасылка 5130596 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Уэст}} {{Музыкант | Выява = Kanye West at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg | Апісанне выявы = Канье Уэст на кінафестывале «Трайбека», 2009 год | Жанры = {{Hlist|[[Хіп-хоп]]|хіп-хоп Сярэдняга Захаду|поп-рэп|[[Поп-музыка|поп]]|госпел}} | Сайт = {{URL|yeezy.com}} | Псеўданімы = Канье Уэст, Yeezy<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-schoolboy-q-go-wild-in-mesmerizing-that-part-video-20160602|author=Blistein, Jon|title=Watch Kanye West, Schoolboy Q Go Wild in 'THat Part' Video|website=[[Rolling Stone]]|access-date=2016-08-18|lang=en|archive-date=2016-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160607070033/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-schoolboy-q-go-wild-in-mesmerizing-that-part-video-20160602|url-status=live}}</ref>, Yeezus<ref name="god_complex" />, Ye | Жонка = Б'янка Цэнзары | Бацька = Рэй Уэст | Дзеці = Норт Уэст, Сэінт Уэст, Чыкага Уэст і Псалм Уэст | Маці = Донда Уэст }} '''Канье Амары Уэст''' ({{lang-en|Kanye Omari West}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] музычны прадзюсар і рэпер, шматразовы атрымальнік узнагарод «[[Грэмі]]». Таксама гукарэжысёр<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://listen.tidal.com/credits/25022|title=Credits / Kanye West|website=[[Tidal]] (listen.tidal.com)|access-date=2022-04-04}}</ref>, былы мільярдэр<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/profile/kanye-west/|title=Kanye West|website=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812212515/https://www.forbes.com/profile/kanye-west/|archive-date=2021-08-12|access-date=2021-08-14|url-status=live}}</ref> і [[дызайн]]ер. Мае ўласны лэйбл «[[GOOD Music]]». Талісман і гандлёвая марка Уэста — плюшавы мішка, выявы якога была на вокладках трох яго альбомаў. Вырас у [[Чыкага]], з юнасцтва быў звязаны з музыкай. У канцы 1990-х — пачатку 2000-х гадоў стаў вядомы як прадзюсар, прыняўшы ўдзел у стварэнні хітоў для такіх выканаўцаў, як {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Лудакрыс|3=ru}}, [[Таліб Квелі]] і [[Аліша Кіз]]. Кінуўшы навучанне ва ўніверсітэце, каб засяродзіцца на музыцы, ён вырашыў стаць рэперам, выпусціў дэбютны альбом ''[[The College Dropout]]'' у 2004 годзе. Канье Уэст вядомы сваімі прамымі выказваннямі на розных цырымоніях і ў [[Сацыяльныя медыя|сацыяльных медыя]], што не раз прыводзіла да скандалаў. У 2020-х гадах шэраг кампаній разарваў з ім свае кантракты, а [[YouTube]], [[Spotify]] і некаторыя краіны падверглі [[Цэнзура|цэнзуры]] яго творчасць з прычыны радыкальна [[Антысемітызм|антысеміцкіх]] поглядаў Канье: ён адмаўляе [[Халакост]], называе сябе і членаў сваёй музычнай групы «[[Нацысты|нацыстамі]]», рэспектуе [[Адольф Гітлер|Гітлеру]], выпускае песні з нацысцкім, расісцкім і антысеміцкім зместам і заяўляе, што ў яго праблемах вінаватыя «сіяністы» і «падпольная яўрэйская мафія». Як дызайнер ён працаваў з такімі кампаніямі, як [[Nike]] і [[Louis Vuitton]], а ў 2013 годзе запусціў сумесна з [[Adidas]] лінію адзення Yeezy. Ён таксама заснаваў лэйбл GOOD Music і крэатыўнае агенцтва DONDA. У 2014 годзе ажаніўся з зоркай рэаліці-шоў і мадэллю Кім Кардаш’ян. Канье Уэст атрымаў прызнанне крытыкаў і быў неаднаразова названы адным з найвялікшых артыстаў XXI стагоддзя. Ён увайшоў у лік самых прадаваных артыстаў, сумарны аб’ём продажу яго альбомаў і сінглаў у лічбавым фармаце і на фізічных носьбітах перавысіў 121 мільён асобнікаў. Уэст выйграў 24 прэміі «[[Грэмі]]», такім чынам ён адзін з рэкардсменаў па колькасці выйграных намінацый і рэкардсмен сярод хіп-хоп-музыкаў, а таксама артыстаў свайго ўзросту. Яго альбомы былі ўключаны ў розныя спісы лепшых альбомаў, уключаючы спіс 500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса ''Rolling Stone''. Ён некалькі разоў быў прадстаўлены ў розных спісах часопіса [[Forbes]] і двойчы — у штогадовым спісе 100 самых уплывовых людзей свету па версіі часопіса [[Time]]. У 2019 годзе ўвайшоў у спіс самых высокааплатных музыкаў паводле версіі часопіса Forbes. Заробленая сума склала $150 млн<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/12/06/the-worlds-top-earning-musicians-of-2019/|title=The World’s Top-Earning Musicians Of 2019|author=Zack O'Malley Greenburg|website=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207204922/https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/12/06/the-worlds-top-earning-musicians-of-2019/|archive-date=2019-12-07|access-date=2019-12-08|url-status=live}}</ref>, гэта другое месца ў рэйтынгу. У 2020 годзе Forbes паставіў Канье Уэста з прыбыткам $170 млн на другое месца ў рэйтынгу самых высокааплатных знакамітасцяў<ref name=":3">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/4366766|title=Forbes назвал самых высокооплачиваемых звезд мира|date=2020-06-04|publisher=[[Коммерсантъ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604180746/https://www.kommersant.ru/doc/4366766|archive-date=2020-06-04|access-date=2020-06-06|url-status=live}}</ref>. Па паведамленні [[Bloomberg]], багацце Канье Уэста на 2021 год ацэньвалася ў $6,6 млрд і вялікая частка капіталу прыпадала на брэнд Yeezy<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://lenta.ru/news/2021/03/18/richkanye/|title=Bloomberg оценил состояние Канье Уэста|website=[[Lenta.ru]]|date=2021-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426234243/https://lenta.ru/news/2021/03/18/richkanye/|archive-date=2021-04-26|access-date=2021-06-14|url-status=live}}</ref>. == Біяграфія == === Дзяцінства і юнацтва === Канье Амары Уэст нарадзіўся 8 чэрвеня 1977 года ў горадзе [[Атланта]], [[Джорджыя|штат Джорджыя]]<ref name="guardian_brilliant">{{cite web|language=en|url=https://www.theguardian.com/music/2016/feb/13/kanye-west-profile-brilliant-madman-performance-art-life-of-pablo|title=Kanye West: a 'brilliant madman' who speaks and acts in superlatives|first=Dorian|last=Lynskey|date=2016-02-13|publisher=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035342/https://www.theguardian.com/music/2016/feb/13/kanye-west-profile-brilliant-madman-performance-art-life-of-pablo|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Яго бацькі развяліся, калі яму было тры гады, пасля чаго Канье са сваёй маці пераехалі ў [[Чыкага]], [[Ілінойс|штат Ілінойс]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Яго бацька, Рэй Уэст ({{lang-en|Ray West}}), складаўся ў партыі «[[Чорныя пантэры (партыя)|Чорных пантэр]]» і быў адным з першых фотажурналістаў-афраамерыканцаў у штодзённай газеце {{Не перакладзена 3|The Atlanta Journal-Constitution}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.ajc.com/news/news/ray-west-kanye-wests-dad-was-one-ajcs-first-black-/nn8Bw/|title=Kanye West's dad AJC photographer|publisher={{нп5|The Atlanta Journal-Constitution}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921184905/http://www.ajc.com/news/news/ray-west-kanye-wests-dad-was-one-ajcs-first-black-/nn8Bw/|archive-date=2016-09-21|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Маці Канье, Донда Уэст ({{lang-en|Donda C. West}}), была [[прафесар]]ам англійскай мовы ў Універсітэце Кларк-Атланта і дэканам факультэта англійскай мовы ў [[Чыкагскі дзяржаўны ўніверсітэт|Дзяржаўным Універсітэце Чыкага]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.ajc.com/news/news/ray-west-kanye-wests-dad-was-one-ajcs-first-black-/nn8Bw/|title=Kanye West's dad AJC photographer|publisher={{нп5|The Atlanta Journal-Constitution}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921184905/http://www.ajc.com/news/news/ray-west-kanye-wests-dad-was-one-ajcs-first-black-/nn8Bw/|archive-date=2016-09-21|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>, да заканчэння кар’еры, каб стаць мажджэрам сына<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Канье Уэст жыў у сям’і сярэдняга класа<ref name="guardian_brilliant2">{{cite web|language=en|url=https://www.theguardian.com/music/2016/feb/13/kanye-west-profile-brilliant-madman-performance-art-life-of-pablo|title=Kanye West: a 'brilliant madman' who speaks and acts in superlatives|first=Dorian|last=Lynskey|date=2016-02-13|publisher=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035342/https://www.theguardian.com/music/2016/feb/13/kanye-west-profile-brilliant-madman-performance-art-life-of-pablo|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref> і вучыўся ў сярэдняй школе Поларыс у Оук-Лон, прыгарадзе Чыкага<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. На пытанне журналістаў пра свае ацэнкі ў школе, Уэст адказаў, што ён вучыўся «на чацвёркі-пяцёркі»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Ва ўзросце дзесяці гадоў Уэст з маці пераехаў у горад [[Нанкін]] ў [[Кітай|Кітаі]], дзе яны жылі, пакуль яна працавала ў [[Нанкінскі ўніверсітэт|Нанкінскім універсітэце]] па праграме абмену<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Паводле яе слоў, Уэст быў адзіным замежным вучнем у сваім класе, але ён хутка ўліўся ў калектыў, вывучыўшы [[Кітайская мова|кітайскую мову]]{{sfn|Raising Kanye|2007|p=87|quote=He was the only foreign kid in his class […] but he adjusted quickly […] He learned math, some science, and especially the language…}}, што ён забыў неўзабаве пасля вяртання ў ЗША{{sfn|Raising Kanye|2007|p=92|quote=I believe Kanye has forgotten all but one or two words of the language now. Languages are not like riding a bicycle: if you don't use it, you'll lose it.}}. З ранніх гадоў Уэст выяўляў цікавасць да творчасці. Ва ўзросце пяці гадоў, вяртаючыся з адпачынку, ён напісаў верш<ref name="chicago_bond">{{cite web|language=en|url=http://articles.chicagotribune.com/2007-11-13/news/0711130488_1_chicago-state-university-degree-from-auburn-university-kanye-west|title=Kanye and his mom shared special bond|date=2007-11-13|publisher=[[Chicago Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221044031/http://articles.chicagotribune.com/2007-11-13/news/0711130488_1_chicago-state-university-degree-from-auburn-university-kanye-west|archive-date=2016-02-21|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Па словах яго маці, калі ён быў у трэцім класе, яна пачала заўважаць яго цікавасць да малявання і музыцы{{sfn|Raising Kanye|2007|p=105|quote=Kanye dreamed of doing music from the time he was very young. I first noticed it when he was in third grade. That and drawing were his passions.}}. Сам Уэст сцвярджае, што ён хацеў распрацоўваць камп’ютарныя гульні. Яго маці падарыла яму камп’ютар Amiga, у якім была праграма для стварэння музыкі. З ягоных слоў, ён навучыўся працаваць з ёй каб ствараць музыку для гульняў<ref name="time_100">{{cite web|language=en|url=http://time.com/3822841/kanye-west-2015-time-100/|title=Kanye West: The World’s 100 Most Influential People|author=Musk, Elon|author-link=Маск, Илон|publisher=[[Time]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180908155303/http://time.com/3822841/kanye-west-2015-time-100/|archive-date=2018-09-08|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Жывучы ў Чыкага, Уэст актыўна ўдзельнічаў у гарадскім хіп-хоп-супольнасці. У трэцім класе ён пачаў чытаць рэп, а ў сёмым класе — ствараць інструменталы, якія пазней ён пачне прадаваць іншым музыкам<ref name="kanplicated">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/bands/w/west_kanye/news_feature_022404/index2.jhtml|title=Kanye West: Kanplicated|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090406021640/http://www.mtv.com/bands/w/west_kanye/news_feature_022404/index2.jhtml|archive-date=2009-04-06|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Ва ўзросце трынаццаці гадоў Уэст напісаў кампазіцыю «Green Eggs and Ham» і пачаў угаворваць сваю маці заплаціць 25 долараў у гадзіну за запіс на студыі. Студыя была далёкая ад дасканаласці: мікрафон у ёй звісаў са столі на вешалцы. Аднак, як вядома, Уэст быў рады і вельмі хацеў запісацца на гэтую студыю. Бачачы гэта, яго маці не магла адмовіць яму<ref name="chicago_bond2">{{cite web|language=en|url=http://articles.chicagotribune.com/2007-11-13/news/0711130488_1_chicago-state-university-degree-from-auburn-university-kanye-west|title=Kanye and his mom shared special bond|date=2007-11-13|publisher=[[Chicago Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221044031/http://articles.chicagotribune.com/2007-11-13/news/0711130488_1_chicago-state-university-degree-from-auburn-university-kanye-west|archive-date=2016-02-21|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Неўзабаве Уэст пазнаёміўся з прадзюсарам {{Не перакладзена 3|No I.D.}}, з якім ён хутка пасябраваў. No I.D. стаў настаўнікам Уэста і навучыў яго працаваць з сэмплерам, які Уэсту падарылі ў пятнаццаць гадоў{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=557|quote=…he met the producer-DJ No I.D., with whom he became fast friends, learning to sample and program beats after he got his first sampler at age fifteen.}}. Скончыўшы школу, у 1997 годзе ён атрымаў стыпендыю на навучанне ў Амерыканскай акадэміі мастацтваў, дзе навучаўся маляванню. Аднак неўзабаве ён перайшоў у Дзяржаўны Універсітэт Чыкага, дзе пачаў вывучаць англійскую мову<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Ва ўзросце 20 гадоў, зразумеўшы, што загружаны графік навучання перашкаджае яму займацца музыкай, ён кінуў навучанне<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|title=Before he was famous: A young Kanye West is seen in childhood snaps as he's described as an ambitious 'small kid' who predicted his success in high school|first=Cassie|last=Carpenter|publisher=[[Daily Mail]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911032653/http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2397472/Kanye-West-seen-childhood-snaps-hes-described-ambitious-small-kid-predicted-success-high-school.html|archive-date=2016-09-11|access-date=2016-06-20|url-status=live}}</ref>. Гэта вельмі засмуціла яго маці, якая працавала ў дадзеным універсітэце. Яна пазней скажа: «Мне ўсё жыццё ўбівалі ў галаву, што каледж гэта квіток у добрае жыццё… Але некаторыя кар’еры не патрабуюць навучання ў каледжы. Канье, каб стварыць альбом ''[[The College Dropout|College Dropout]]'', было неабходна мець сілу волі, а не ісці па шляху, прапанаваным грамадствам»{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=558|quote=…so against his mother’s wishes he dropped out […] His mother, Donda, told Kot, “It was drummed into my head that college is the ticket to a good life […] but some career goals don’t require college. For Kanye to make an album called College Dropout, it was more about having the guts to embrace who you are, rather than following the path society has carved out for you.”}}. === 1996—2002: Пачатак кар'еры і праца з Roc-A-Fella Records === Канье Уэст пачаў сваю музычную кар'еру ў сярэдзіне 1990-х, ствараючы інструменталы для мясцовых музыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У канчатковым выніку ён сфармаваў свой музычны стыль, асновай для якога сталі паскораныя сэмплы соўл-кампазіцый<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Першае афіцыйнае згадванне Уэста сустракаецца ў дэбютным і адзіным альбоме Чыкагскага рэпера Grav, ''Down to Earth'', 1996 года, для якога Уэст спрадзюсаваў восем кампазіцый і сам выканаў куплет у кампазіцыі «Line For Line»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Некаторы час Уэст быў таемным прадзюсарам амерыканскага прадзюсара, менеджара і рэпера {{Не перакладзена 3|D-Dot}}. Працуючы з D-Dot, Уэст не мог весці сольную кар'еру<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, таму ў канцы 1990-х ён арганізаваў групу Go-Getters<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, у якую акрамя яго ўвайшлі іншыя прадстаўнікі чыкагскай рэп-сцэны і па сумяшчальніцтве яго сябры: {{Не перакладзена 3|GLC}}, Timmy G, {{Не перакладзена 3|Really Doe}} і Arrowstar<ref name="cos_gogetters">{{cite web|language=en|url=http://consequenceofsound.net/2013/08/hear-unreleased-kanye-west-album-from-his-group-go-getters/|title=Hear unreleased Kanye West album from his group Go Getters|first=Alex|last=Young|date=2013-08-12|publisher=[[Consequence of Sound]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035546/https://consequenceofsound.net/2013/08/hear-unreleased-kanye-west-album-from-his-group-go-getters/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|title=Really Doe Talks Kanye West And Album Relaunch|first=Paul|last=Arnold|publisher=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073825/https://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Група запісала некалькі кампазіцый, выступала на радыё і прыняла ўдзел у фотасесіі. У 1999 годзе Go-Getters запісалі свой адзіны альбом, ''World Record Holders'', які, аднак, не быў выпушчаны афіцыйна<ref name="cos_gogetters2">{{cite web|language=en|url=http://consequenceofsound.net/2013/08/hear-unreleased-kanye-west-album-from-his-group-go-getters/|title=Hear unreleased Kanye West album from his group Go Getters|first=Alex|last=Young|date=2013-08-12|publisher=[[Consequence of Sound]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035546/https://consequenceofsound.net/2013/08/hear-unreleased-kanye-west-album-from-his-group-go-getters/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Канец 1990-х Уэст правёў прадзюсуючы альбомы вядомых музыкаў і гуртоў. Ён стаў прадзюсарам кампазіцыі «My Life» у другім альбоме {{Не перакладзена 3|Foxy Brown|3=ru}}, ''{{Не перакладзена 3|Chyna Doll|3=ru}}'', выпушчаным у 1999 годзе<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. ''Chyna Doll'' стаў першым альбомам жанчыны-рэпера, які дэбютаваў на першым радку чарта ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru}}''<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Сярод альбомаў, спрадзюсаваных Уэстам, таксама былі дэбютны і адзіны альбом гурта {{Не перакладзена 3|Harlem World (група)|Harlem World|4=Harlem World (group)}} ''The Movement'' і ''The Truth'' рэпера {{Не перакладзена 3|Beanie Sigel}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У канцы 1990-х ён таксама стаў прадзюсарам дэбютнага альбома D-Dot, ''Tell ' Em Why U Madd'', выпушчанага ім ад асобы The Madd Rapper-персанажа, які ўпершыню з'явіўся ў скіце з альбома {{Не перакладзена 3|The Notorious B.I.G.|3=ru}} {{Не перакладзена 3|Life After Death|3=ru}}. ''Tell ’Em Why U Madd'' не меў камерцыйнага поспеху, але уключаў у сябе куплеты, выкананыя малавядомымі на той момант рэперамі [[50 Cent]] і [[Eminem]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Jay-Z_Kanye_Watch_the_Throne_Staples_Center_9_(cropped).jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Jay-Z_Kanye_Watch_the_Throne_Staples_Center_9_(cropped).jpg|злева|міні|280x280пкс|Уэст атрымаў вядомасць як прадзюсар пасля працы над ''The Blueprint'' рэпера Jay-Z (на фатаграфіі абодва ў 2011 годзе)]] Поспех прыйшоў да Уэста ў 2000 годзе, калі ён пачаў працаваць з музыкамі лэйбла {{Не перакладзена 3|Roc-A-Fella Records}}. Шырокая вядомасць у якасці прадзюсара прыйшла да Уэста пасля працы над альбомам рэпера {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru}} ''{{Не перакладзена 3|The Blueprint|3=ru}}''<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Музычныя крытыкі адзначылі прадакшн Уэста<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|title=Really Doe Talks Kanye West And Album Relaunch|first=Paul|last=Arnold|publisher=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073825/https://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, сам Jay-Z называў Уэста «геніем»{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=559|quote=Shawn Carter (aka Jay-Z) called the boy a genius around this time…}}. ''The Blueprint'' называецца класікай хіп-хопа<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref> і быў уключаны ў шматлікія спісы лепшых альбомаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, сярод якіх {{Не перакладзена 3|500 найвялікшых альбомаў усіх часоў па версіі часопіса ''Rolling Stone''|3=ru|4=500 величайших альбомов всех времён по версии журнала Rolling Stone}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref> і падобны спіс часопіса ''[[New Musical Express|NME]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>.'' Будучы прадзюсарам Roc-A-Fella Records, Уэст працаваў над альбомамі іншых музыкаў лэйбла, сярод якіх Beanie Sigel, Freeway, {{Не перакладзена 3|Cam’ron}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Ён таксама працаваў над хітамі для такіх выканаўцаў, як [[Таліб Квелі]], {{Не перакладзена 3|Лудакрыс|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Nas|Nas|ru|Нас (рэпер)}}, {{Не перакладзена 3|T.I.|3=ru}}, [[Беёнсэ]], [[Аліша Кіз]] і {{Не перакладзена 3|Джанет Джэксан|3=ru}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|title=Really Doe Talks Kanye West And Album Relaunch|first=Paul|last=Arnold|publisher=[[HipHopDX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073825/https://hiphopdx.com/news/id.10419/title.really-doe-talks-kanye-west-and-album-relaunch|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на поспех, Канье Уэст жадаў большага: ён марыў стаць рэперам<ref name="road_to_grammys">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1496766/road-to-the-grammys-the-making-of-kanye-wests-college-dropout/|title=Road To The Grammys: The Making Of Kanye West's College Dropout|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718104107/http://www.mtv.com/news/articles/1496766/road-grammys-kanye-west.jhtml|archive-date=2011-07-18|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Аднак, хоць многія і лічылі яго таленавітым прадзюсарам, ніхто не лічыў яго рэперам. Са слоў Таліба Квелі, «усе спрабавалі знайсці спосаб атрымаць ад яго інструменталы так, каб ён не пачаў чытаць ім рэп»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Гуказапісвальныя кампаніі адмаўлялі яму, спасылаючыся на неадпаведнасць вобразу [[Гангста-рэп|гангста-рэпера]] і на тое, што яго дзяцінства і юнацтва не праходзілі гэтак жа, як у іншых прадстаўнікоў жанру{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=556|quote=…he never played the hustler’s game—not traditionally, anyway. He cites Roc-A-Fella Records’ initial reluctance to take him on as a rapper, in spite of his obvious skills, as a product of this slick image, a direct opposite of the rough-hewn gangsta character of many of that label’s rappers and the outgrowth of West’s childhood, a relatively placid American life outside the black market economy of guns and drugs.}}. Уэст вёў перамовы з [[Capitol Records]] і кантракт быў амаль гатовы, калі хтосьці сказаў прэзідэнту лэйбла, што Уэст «усяго-толькі прадзюсар/рэпер» і што «[яго альбомы] не будуць прадавацца», пасля чаго лэйбл адмовіў Уэсту{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=556|quote=…he never played the hustler’s game—not traditionally, anyway. He cites Roc-A-Fella Records’ initial reluctance to take him on as a rapper, in spite of his obvious skills, as a product of this slick image, a direct opposite of the rough-hewn gangsta character of many of that label’s rappers and the outgrowth of West’s childhood, a relatively placid American life outside the black market economy of guns and drugs.}}. Адным з першых талент рэпера ва Уэсце заўважыў Таліб Квелі. Уэст быў прадзюсарам яго альбома ''{{Не перакладзена 3|Quality|3=ru}}'' і адна з спрадзюсаваных ім кампазіцый «Get By», стала самай паспяховай сольнай кампазіцыяй Квелі<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Квелі адправіўся ў канцэртны тур і ўзяў з сабой Уэста, дазволіўшы яму выступаць разам з ім. Гэтыя выступы сталі аднымі з першых публічных выступленняў Уэста. Пазней ён не раз будзе дзякаваць Квелі за гэта<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, у тым ліку і ў кампазіцыі «Last Call» у сваім дэбютным альбоме. Неўзабаве кіраўнік лэйбла Roc-A-Fella, {{Не перакладзена 3|Дэйман Дэш|Дэйман Дэш|4=Damon Dash}}, усё ж такі вырашыць падпісаць Уэста на свой лэйбл<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Аднак і яны не адразу паверылі ў Уэста. Як піша часопіс ''[[Time]]'' «Калі Канье Уэст упершыню папрасіў хлопцаў з Roc-A-Fella дазволіць яму чытаць рэп, [у пакоі] запанавала няёмкае маўчанне»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. [[23 кастрычніка]] [[2002|2002 года]] Канье Уэст трапіў у сур'ёзную аўтакатастрофу па шляху дадому з гуказапісвальнай студыі ў Лос-Анджэлесе, заснуўшы за рулём<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У выніку аварыі яго сківіцу апынулася раздробленая і на яе прыйшлося накласці драцяную шыну<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Гэта натхніла Уэста на напісанне кампазіцыі «Through the Wire» (даслоўна — «Праз шыну»)<ref name="allmusic_biography">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/artist/kanye-west-mn0000361014/biography|title=Kanye West {{!}} Biography & History|first=Jason|last=Birchmeier|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140525194138/http://www.allmusic.com/artist/kanye-west-mn0000361014/biography|archive-date=2014-05-25|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, якую ён запісаў праз два тыдні пасля выхаду са шпіталя, яшчэ са зламанай сківіцай{{sfn|Icons of Hip Hop|2007|p=560|quote=A few weeks later, out of the hospital and back in the studio but with his jaw still wired shut, he cut “Through the Wire,”}}. «Through the Wire», у якой Уэст распавёў пра свае цяжкасці пасля аварыі, стала асновай яго дэбютнага альбома. Сам Уэст заяўляе што «ўсе лепшыя музыкі ў гісторыі распавядалі [у сваёй творчасці] пра цяжкасці, з якімі ім давялося сутыкнуцца»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Ён таксама адзначыў, што праца над альбомам была яго "лекамі", якое адцягвала ад болю<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Упершыню «Through the Wire» была выпушчаная Уэстам у складзе мікстэйпа ''Get Well Soon...'' у 2003 годзе<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У той жа час ён паведаміў пра працу над сваім дэбютным альбомам, ''[[The College Dropout]]'', галоўнай тэмай якога стала «прыняцце сваіх уласных рашэнняў»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|title=Listen to an unreleased Kanye West beat tape from 1997|first=Selim|last=Bulut|date=2016-05-23|publisher=[[Dazed]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000351/http://www.dazeddigital.com/music/article/31223/1/listen-to-an-unreleased-kanye-west-beat-tape-from-1997|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. === 2003—2006: ''The College Dropout'' і ''Late Registration'' === {{main|The College Dropout|Late Registration}} [[Файл:Kanye_West_in_Portland.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_West_in_Portland.jpg|міні|Канье Уэст выступае ў [[Портленд (Арэгон)|Портлендзе]], снежань 2005 года]] Уэст працаваў над ''The College Dropout'', прыносячы ў студыю свой заплечнік [[Louis Vuitton]], запоўнены дыскамі з музыкай. Са слоў GLC, на працу над адным інструменталам у Уэста сыходзіла 15 хвілін. Яго сябар і менеджэр, {{Не перакладзена 3|Джон Манаполія|Джон Манаполія|4=John Monopoly}}, заяўляе, што Уэст працаваў над the College Dropout працяглы час, пачаўшы яшчэ ў Чыкага, гадамі захоўваючы сабе інструменталы на той момант, калі ён нарэшце зможа стаць рэперам. Працу над альбомам Уэст сканчаў ў Лос-Анджэлесе, дзе ён праходзіў рэабілітацыю. Неўзабаве пасля заканчэння працы над альбомам лічбавая версія альбома выцякла ў Інтэрнэт за некалькі месяцаў да выпуску. Тады Уэст вырашыў значна перарабіць альбом, палепшыўшы яго якасць, дадаўшы ў кампазіцыі струнныя інструменты, госпел-хоры і новыя куплеты<ref name="road_to_grammys2">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1496766/road-to-the-grammys-the-making-of-kanye-wests-college-dropout/|title=Road To The Grammys: The Making Of Kanye West's College Dropout|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718104107/http://www.mtv.com/news/articles/1496766/road-grammys-kanye-west.jhtml|archive-date=2011-07-18|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Перфекцыянізм Уэста прывёў да таго, што рэліз альбома пераносіўся тры разы з першапачатковай даты — жніўня 2003 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. ''The College Dropout'' быў выдадзены на лэйбле Roc-A-Fella Records у лютым 2004 года. Альбом дэбютаваў на другім радку чарта {{Не перакладзена 3|Billboard 200|''Billboard'' 200|ru}}, за першы тыдзень было прададзена амаль паўмільёна асобнікаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Дэбютны сінгл альбома, «Through the Wire», падняўся на 15-ы радок чарта [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]] і пратрымаўся там пяць тыдняў<ref name="billboard_biggest">{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/articles/list/1566522/kanye-wests-20-biggest-billboard-hits|title=Kanye West's 20 Biggest Billboard Hits|author=Ramirez, Erika; Watson, Elijah|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331084336/http://www.billboard.com/articles/list/1566522/kanye-wests-20-biggest-billboard-hits|archive-date=2016-03-31|access-date=2016-06-22|url-status=dead}}</ref>. Другі сінгл, «Slow Jamz», выкананы сумесна з {{Не перакладзена 3|Twista|3=ru}} і [[Джэймі Фокс|Джэймі Фоксам]], быў яшчэ больш паспяховы, стаўшы яго першым сінглам, які падняўся на першы радок Hot 100<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Аднак найбольшую папулярнасць атрымаў чацвёрты сінгл, «Jesus Walks», які стаў адной з самых вядомых кампазіцый Уэста<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У ёй рэпер падымае пытанні веры і [[хрысціянства]]. Хоць прадстаўнікі музычнай індустрыі сумняваліся ў поспеху падобнай кампазіцыі<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, «Jesus Walks» змагла падняцца на 11-ы радок Hot 100, дзе яна пратрымалася два тыдні<ref name="billboard_biggest2">{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/articles/list/1566522/kanye-wests-20-biggest-billboard-hits|title=Kanye West's 20 Biggest Billboard Hits|author=Ramirez, Erika; Watson, Elijah|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331084336/http://www.billboard.com/articles/list/1566522/kanye-wests-20-biggest-billboard-hits|archive-date=2016-03-31|access-date=2016-06-22|url-status=dead}}</ref>. ''The College Dropout'' атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref> і называецца класікай жанру<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Альбом тройчы атрымаў статус плацінавага ў ЗША<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref> і прынёс Уэсту 10 намінацый на прэмію [[Грэмі|«Грэмі»]] 2005 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, з якіх ён перамог у трох: найлепшы рэп-альбом, найлепшая рэп-песня за «Jesus Walks» і найлепшае супольнае рэп-выкананне за «Slow Jamz»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У той час асновай музычнага стылю Уэста былі паскораныя соўл-кампазіцыі. Аднак пасля поспеху ''The College Dropout'' музыкі сталі капіяваць дадзены стыль<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, што стала адной з прычын змены музычнага стылю Уэстам<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Увосень 2004 года Канье Уэст адкрыў свой уласны лэйбл, {{Не перакладзена 3|G.O.O.D. Music|3=ru}}, на які ён пазней падпіша сваіх знаёмых музыкаў, сярод якіх {{Не перакладзена 3|Common|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|Джон Леджэнд|3=ru}}<ref name="complete_history_good">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/music/2012/09/the-complete-history-of-good-music/|title=The Complete History of G.O.O.D. Music|first=Benjamin|last=Chesna|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035758/https://www.complex.com/music/2012/09/the-complete-history-of-good-music/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Працу над сваім другім альбомам, ''[[Late Registration]]'', Уэст пачаў у канцы 2004 года, скончыўшы свае выступы ў рамках канцэртнага тура [[Ашэр (спявак)|Ашэра]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>[[Ашэр (спявак)|.]] Па непацверджанай інфармацыі, на запіс альбома сышло каля двух мільёнаў даляраў, а сам рэпер сцвярджае, што для працы над альбомам ён узяў у доўг 600 000 даляраў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Вялікі ўплыў на стыль гэтага альбома аказаў канцэртны альбом гурта {{Не перакладзена 3|Portishead|3=ru}} ''{{Не перакладзена 3|Roseland NYC Live|3=ru}}''. У прыватнасці менавіта дзякуючы яму ён дадаў у кампазіцыі ''Late Registration'' жывы струнны аркестр. Сам Уэст пазней прызнаўся, што ён і раней хацеў зрабіць нешта падобнае, але змог дазволіць толькі пасля поспеху свайго дэбютнага альбома<ref name="rs_genius">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Ён таксама запрасіў для працы над альбомам амерыканскага кампазітара {{Не перакладзена 3|Джона Браяна|3=ru}}, які стаў супрадзюсарам некалькіх кампазіцый альбома. Гэта стала нечаканасцю для многіх фанатаў<ref name="mtv_brion">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1507538/kanyes-co-pilot-jon-brion-talks-about-the-making-of-late-registration/|title=Kanye's Co-Pilot, Jon Brion, Talks About The Making Of Late Registration|first=Rodrigo|last=Perez|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513025655/http://www.mtv.com/news/1507538/kanyes-co-pilot-jon-brion-talks-about-the-making-of-late-registration/|archive-date=2021-05-13|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на тое, што Браян да гэтага не працаваў з хіп-хопам, яны з Уэстам хутка знайшлі агульную мову: сваю першую кампазіцыю «Gold Digger», яны скончылі ў канцы першага працоўнага дня<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. ''Late Registration'' быў выпушчаны ў жніўні 2005 года. За першы тыдзень было прададзена 860 000 асобнікаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>, што дазволіла яму дэбютаваць на першым радку чарта ''Billboard'' 200<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref> і пазней атрымаць статус тройчы плацінавага<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Музычныя аглядальнікі адзначалі, што ''Late Registration'' быў адзіным камерцыйна паспяховым альбомам таго перыяду, калі назіралася падзенне продажаў альбомаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Альбом атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. На прэміі «Грэмі» 2006 года Уэст атрымаў восем намінацый, як за ''Late Registration'' і сінглы з яго, так і за сумесныя працы з Ашэрам і Common<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. З іх ён перамог у трох намінацыях: найлепшае сольнае рэп-выкананне за «Gold Digger», найлепшая рэп-песня за «Diamonds From Sierra Leone» і найлепшы рэп-альбом за ''Late Registration<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>.'' Нягледзячы на тое, што раней з Канье Уэстам ужо быў звязаны скандал, калі ён пакінуў цырымонію ўзнагароджання [[American Music Award|American Music Awards]] 2004 года, не атрымаўшы ўзнагароду «Лепшы новы выканаўца», яго першы буйны скандал адбыўся неўзабаве пасля выхаду ''Late Registration'', падчас дабрачыннага канцэрта, У рамках якога праходзіў збор сродкаў ахвярам урагану Катрына<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Канцэрт трансляваўся ў пачатку верасня 2005 года каналам [[NBC]] і Уэст быў запрошаны выступіць з прамовай. Аднак, знаходзячыся ў прамым эфіры, Ён адышоў ад нарыхтаванай прамовы, выступіўшы са сваім уласным хвілінным маналогам. "Я ненавіджу тое, як яны прадстаўляюць нас у сродках масавай інфармацыі. Калі гэта чорная сям'я, то яны кажуць:“яны рабуюць". Калі гэта беласкурая сям'я, то яны кажуць: “яны шукаюць ежу"", — сказаў ён. Пасля яго прамовы [[Майк Маерс|Майк Майерс]] працягнуў сваю нарыхтаваную гаворка. Пасля таго як ён перадаў слова назад Уэсту, Уэст заявіў: "[[Джордж Уокер Буш|Джорджу Бушу]] пляваць на чарнаскурых людзей"<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. Дадзеная цытата разышлася па ўсёй краіне, выклікаўшы ў людзей неадназначную рэакцыю<ref name="latimes_blacklives">{{cite web|language=en|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-kanye-west-katrina-anniversary-george-bush-black-lives-matter-20150827-htmlstory.html|title=When Kanye West told George Bush that Black Lives Matter|first=Dexter|last=Thomas|publisher=[[Los Angeles Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000429/http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-kanye-west-katrina-anniversary-george-bush-black-lives-matter-20150827-htmlstory.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Буш назваў гэты эпізод "агідным момантам" свайго прэзідэнцкага тэрміну<ref name="bush_disgusting">{{cite web|language=en|url=http://www.npr.org/sections/thetwo-way/2010/11/03/131052717/bush-says-kanye-west-s-attack-was-low-point-of-his-presidency|title=Bush Says West's Attack Was Low Point Of His Presidency|first=Bill|last=Chappell|publisher=[[National Public Radio]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035652/https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2010/11/03/131052717/bush-says-kanye-west-s-attack-was-low-point-of-his-presidency|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Пазней Уэст папрасіў прабачэння перад ім і Буш дараваў яго<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. У студзені 2006 года Уэст з'явіўся на вокладцы часопіса ''[[Rolling Stone]]'' ў вобразе [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]] з цярновым вянком на галаве<ref name="god_complex">{{cite web|language=en|url=http://edition.cnn.com/2013/06/20/showbiz/music/kanye-west-god-complex-yeezus/|title=The Kanye God complex|first=Lauriel|last=Cleveland|publisher=[[CNN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035737/https://edition.cnn.com/2013/06/20/showbiz/music/kanye-west-god-complex-yeezus/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, што таксама выклікала неадназначную рэакцыю ў грамадстве<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|title=Kanye West: Get Well Soon / I'm Good|publisher=[[PopMatters]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171028015503/http://www.popmatters.com/review/westkanye-getwellsoon/|archive-date=2017-10-28|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. === 2007—2009: ''Graduation'' і ''808s & Heartbreak'' === {{main|[[Graduation (альбом)|Graduation]]|808s & Heartbreak}}Правёўшы 2006 год, выступаючы разам з гуртом [[U2]] на іх канцэртным туры Vertigo Tour, Канье Уэст вырашыў запісаць альбом, кампазіцыі якога падыходзяць для выступаў на вялікіх стадыёнах<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Ён выкарыстаў элементы жанраў, папулярных у 80-х: [[Электра (музыка)|электра]] і {{Не перакладзена 3|Дыска (музыка)|дыска|ru|Диско}}<ref name="graduation_disco">{{cite web|language=en|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/10/AR2007091001600.html|title=Review: New CDs From 50 Cent, Kanye West|first=Brett|last=Johnson|date=2007-09-10|publisher=[[The Washington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110101537/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/10/AR2007091001600.html|archive-date=2012-11-10|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Сярод крыніц натхнення таксама называюцца арэна-рок-гурты<ref name="arena_rock">{{cite web|language=en|url=http://www.timeout.com/newyork/music/kanye-west-1|title=Kanye West {{!}} Music {{!}} reviews, guides, things to do, film|first=Jesse|last=Serwer|publisher=[[Time Out]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019134152/http://www.timeout.com/newyork/music/kanye-west-1|archive-date=2013-10-19|access-date=2016-06-22|url-status=dead}}</ref>, такія як U2, [[The Rolling Stones]] і [[Led Zeppelin]]. Каб зрабіць свой новы альбом, трэці ў запланаванай тэтралогіі альбомаў, прысвечаных навучанню, больш асабістым, а таксама з мэтай развіць навыкі апавядання, Уэст слухаў [[Народная музыка|фолк]] і [[кантры]]-музыкаў, такіх як [[Боб Дылан]] і [[Джоні Кэш]]<ref name="rs_genius2">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Kanye_West_in_the_Studio.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_West_in_the_Studio.jpg|злева|міні|270x270пкс|Канье Уэст (у цэнтры) на студыі са сваім настаўнікам No I.D. (злева), 2008 год]] Альбом, названы ''[[Graduation (альбом)|Graduation]]'', атрымаў шырокае асвятленне ў прэсе яшчэ да свайго выхаду: яго дата рэлізу супала з датай выхаду альбома ''{{Не перакладзена 3|Curtis (альбом)|Curtis|ru|Curtis (альбом)}}'' рэпера [[50 Cent]], з-за чаго прэса задаволіла супрацьстаянне паміж рэперамі<ref name="mtv_showdown">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1569778/50-cent-or-kanye-west-who-will-win-nas-timbaland-more-share-their-predictions/|title=50 Cent Or Kanye West, Who Will Win? Nas, Timbaland, More Share Their Predictions ...|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073615/http://www.mtv.com/news/1569778/50-cent-or-kanye-west-who-will-win-nas-timbaland-more-share-their-predictions/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Незадоўга да прызначанай даты 50 Cent заявіў, што скончыць сваю кар'еру, калі прайграе. Абодва альбомы выйшлі 11 верасня 2007 года. Graduation перамог, прадаўшыся за першы тыдзень накладам 957 000 асобнікаў, супраць 691 000 у Curtis<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. 50 Cent пазней абвінаваціў лэйбл Уэста, Def Jam, у накручванні колькасці продажаў, паводле яго слоў лэйбл сам скупляў альбом<ref name="mtv_showdown2">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1569778/50-cent-or-kanye-west-who-will-win-nas-timbaland-more-share-their-predictions/|title=50 Cent Or Kanye West, Who Will Win? Nas, Timbaland, More Share Their Predictions ...|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073615/http://www.mtv.com/news/1569778/50-cent-or-kanye-west-who-will-win-nas-timbaland-more-share-their-predictions/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. ''Graduation'' дэбютаваў на першым радку ''Billboard'' 200. Для дадзенага чарта продажу альбома сталі рэкорднымі за больш чым два гады<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Другі сінгл альбома, кампазіцыя «Stronger», падняўся на першы радок чарта ''Billboard'' Hot 100<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Пазней ''Graduation'' атрымаў статус двойчы плацінавага<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Альбом атрымаў у цэлым станоўчыя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Бэн Дэтрык ({{lang-en|Ben Detrick}}) з часопіса XXL лічыць перамогу ''Graduation'' над ''Curtis'' гістарычнай, якая адкрыла дарогу рэперам, не прыдатным пад шаблонны вобраз [[Гангста-рэп|гангста-рэпера]]. «Калі ў гісторыі хіп-хопа быў момант, які азнаменаваў змену яго кірунку, то гэта, хутчэй за ўсё, было супрацьстаянне паміж 50 Cent і Канье ў 2007 годзе», — піша ён<ref name="xxl_changing">{{статья|автор=Detrick, Ben|заглавие=Reality Check|ссылка=|язык=en|издание=[[XXL (журнал, США)|XXL]]|тип=журнал|год=2010|месяц=12|число=|том=|номер=|страницы=114|doi=|issn=}}: «If there was ever a watershed moment to indicate hip-hop’s changing direction, it may have come when 50 Cent competed with Kanye in 2007 to see whose album would claim superior sales»</ref>. У 2007 годзе Канье Уэст атрымаў восем намінацый на прэмію «Грэмі»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, з якіх ён перамог у чатырох<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>: лепшы рэп альбом за ''Graduation'', лепшае сольнае рэп выкананне за «Stronger», лепшая рэп песня за «Good Life» і лепшае рэп выкананне дуэтам ці гуртом за «Southside»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Kanye_august_2008.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_august_2008.jpg|міні|270x270пкс|Канье Уэст выступае падчас тура Glow in the Dark Tour, 2008 год]] Аднак неўзабаве ў жыцці Канье Уэста адбыліся значныя перамены. Праз некалькі месяцаў пасля рэлізу ''Graduation'', у лістападзе 2007 года, ад ускладненняў пасля пластычнай аперацыі памерла яго маці, Донда Уэст<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Праз некалькі месяцаў пасля гэтага ён пасварыўся са сваёй каханай, Алексіс Файфер ({{lang-en|Alexis Phifer}}), з якой ён пазнаёміўся яшчэ ў 2002 годзе і заручыўся ў жніўні 2006 года<ref name="phifer_breakup">{{cite web|language=en|url=http://www.people.com/people/article/0,,20193726,00.html|title=Kanye West's Fiancée 'Sad' Over Breakup|first=Tiffany|last=Mcgee|publisher=[[People]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207093204/http://www.people.com/people/article/0,,20193726,00.html?xid=rss-topheadlines|archive-date=2008-12-07|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. Гэтыя падзеі аказалі вялікі ўплыў на рэпера<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, які адправіўся ў 2008 годзе ў канцэртны тур {{Не перакладзена 3|Glow in the Dark Tour}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. На цырымоніі ўзнагароджання прэміі MTV VMA 2008 года ён прадставіў свой чацвёрты альбом, ''[[808s & Heartbreak]]'', выканаўшы галоўны сінгл з яго, «Love Lockdown»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Альбом моцна адрозніваўся ад папярэдніх работ Уэста<ref name="spin_is_sampling">{{статья|автор=Newton, Matthew|заглавие=Is Sampling Dying?|ссылка=|язык=en|издание=[[Spin (журнал)|Spin]]|тип=журнал|год=2008|месяц=12|число=|том=|номер=|страницы=32|doi=|issn=|издательство=Spin Media}}: «Simple beats and Auto-Tuned vocals form the foundation of ''808s & Heartbreak'', Kanye West’s latest release. As the title implies, it’s a breakup album. But perhaps the split is deeper than even West realizes. His new sound is a bold departure from his previous efforts, but also a challenge to the parameters of what many listeners would consider hip-hop.»</ref>. Музычныя крытыкі аднеслі яго не да хіп-хопу, а да жанраў электрапоп і [[сінці-поп]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Каб перадаць свае пачуцці, Уэст вырашыў звярнуцца да спеваў і выкарыстання {{Не перакладзена 3|Аўтацюн|аўтацюна|ru|Auto-Tune}}<ref name="coldest_story">{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/overtones/9725-the-coldest-story-ever-told-the-influence-of-kanye-wests-808s-heartbreak/|title=The Coldest Story Ever Told: The Influence of Kanye West’s 808s & Heartbreak|first=Jayson|last=Greene|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923103728/http://pitchfork.com/features/overtones/9725-the-coldest-story-ever-told-the-influence-of-kanye-wests-808s-heartbreak/|archive-date=2015-09-23|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, што выклікала неадназначную рэакцыю ў шэрагу фанатаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Акрамя гэтага пры стварэнні альбома шырока выкарыстоўвалася драм-машына {{Не перакладзена 3|Roland TR-808|3=ru}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, што таксама адлюстравана ў назве альбома<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Сярод асноўных тэм альбома — адзінота, адчужэнне і пачуццё віны<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-review-kanye-west-ressurects-808s-heartbreak-at-the-hollywood-bowl-20150926-story.html|title=Can we talk about Kanye West's uncharacteristically endearing '808s' show at the Hollywood Bowl?|first=Lorraine|last=Ali|publisher=[[Los Angeles Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000413/http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-review-kanye-west-ressurects-808s-heartbreak-at-the-hollywood-bowl-20150926-story.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. ''808s & Heartbreak'' быў выпушчаны на лэйблах Roc-A-Fella і Island Def Jam 24 лістапада 2008 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, незадоўга да [[Дзень падзякі|Дня падзякі]], з мэтай павелічэння продажаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. ''808s & Heartbreak'' атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, але ў цэлым ацэнкі былі ніжэй, чым у папярэдніх альбомаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на гэта, альбом дэбютаваў на першым радку чарта ''Billboard'' 200<ref name="808s_allmusic">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/808s-heartbreak-mw0000802924/awards|title=808s & Heartbreak - Kanye West {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715232821/http://www.allmusic.com/album/808s-heartbreak-mw0000802924/awards|archive-date=2012-07-15|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>, за першы тыдзень было прададзена 450 000 асобнікаў<ref name="billboard_biz">{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|title=Why Have Sales of Kanye West's 'My Beautiful Dark Twisted Fantasy' Declined So Drastically?|first=Mariel|last=Concepcion|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611020827/http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|archive-date=2016-06-11|access-date=2016-06-23|url-status=dead}}</ref>. Галоўны сінгл альбома, кампазіцыя «Love Lockdown», дэбютаваў на трэцім радку чарта ''Billboard'' Hot 100<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Другі сінгл, «Heartless», падняўся на другі радок Hot 100<ref name="808s_allmusic2">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/808s-heartbreak-mw0000802924/awards|title=808s & Heartbreak - Kanye West {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715232821/http://www.allmusic.com/album/808s-heartbreak-mw0000802924/awards|archive-date=2012-07-15|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. Пазней альбом атрымаў статус плацінавага<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на тое, што ''808s & Heartbreak'' быў аб'ектам крытыкі, пасля свайго выхаду ён змяніў хіп-хоп, стаўшы шаблонам для пачаткоўцаў рэпераў і R&B-музыкаў, сярод якіх Дрэйк і Future<ref name="rs_groundbreaking">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/most-groundbreaking-albums-of-all-time|title=40 Most Groundbreaking Albums of All Time|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170521051406/http://www.rollingstone.com/most-groundbreaking-albums-of-all-time|archive-date=2017-05-21|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. Па словах Мэцью Траммелла ({{lang-en|Matthew Trammell}}) з ''Rolling Stone'', альбом апярэджваў свой час і быў «магчыма, самай бліскучай працай» Уэста<ref name="rs_808_brilliant">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-claims-the-stage-in-atlantic-city-20120707|title=Kanye West Claims the Stage in Atlantic City|first=Matthew|last=Trammell|date=2012-07-07|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710102541/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-claims-the-stage-in-atlantic-city-20120707|archive-date=2012-07-10|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. У 2009 годзе адбыўся адзін з найбольш вядомых скандалаў, звязаных з Канье Уэстам. У верасні, на цырымоніі ўзнагароджання MTV Video Music Awards 2009 года, [[Тэйлар Свіфт]] атрымала ўзнагароду за лепшае жаночае відэа за кліп на кампазіцыю «[[You Belong with Me (песня Тэйлар Свіфт)|You Belong With Me]]». У момант уручэння ўзнагароды Уэст выйшаў на сцэну, адабраў мікрафон у Свіфт і абвясціў, што «у Беёнсе быў адзін з лепшых кліпаў усіх часоў!», маючы на ўвазе кліп на «Single Ladies (Put a Ring on It)»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|title=Kanye's Graduation: Inside The NYC Listening Party For West's So-Called 'Comeback'|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111415/http://www.mtv.com/news/1568459/kanyes-graduation-inside-the-nyc-listening-party-for-wests-so-called-comeback/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. Дадзеная выхадка была негатыўна ўспрынятая як фанатамі, так і іншымі музыкамі<ref name="cnn_anger">{{cite web|language=en|url=http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/09/14/kanye.west.reaction/index.html|title=Anger over West's disruption at MTV awards|first=Lisa Respers|last=France|publisher=[[CNN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828132930/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/09/14/kanye.west.reaction/index.html|archive-date=2018-08-28|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. Некаторыя нават адносяць гэтую сітуацыю да адной з [[Тэорыя змовы|тэорый змовы]] ў свеце [[Хіп-хоп|хіп-хопа]]. У доказ дадзенага пункту гледжання прыводзяць тое, што як толькі рэпер выскачыў на сцэну на экране адразу ж з'явілася твар [[Беёнсэ|Beyonce]]. Гэта было зроблена яшчэ да таго, як рэпер што-небудзь сказаў, што і прадаставіла магчымасць тэлегледачам убачыць рэакцыю спявачкі на яго словы. === 2010—2012: ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy'' і сумесныя работы === {{main|My Beautiful Dark Twisted Fantasy|Watch the Throne|Cruel Summer (альбом GOOD Music)}}Пасля інцыдэнту на MTV VMA 2009, які атрымаў шырокае асвятленне ў СМІ<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, Канье Уэст узяў паўзу ў працы над музыкай і зацікавіўся модай<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://thenewdaily.com.au/entertainment/2015/02/27/kanyes-fashion-evolution/|title=The 10 phases of Kanye West's fashion evolution|publisher=The New Daily|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005072432/http://thenewdaily.com.au/entertainment/2015/02/27/kanyes-fashion-evolution/|archive-date=2015-10-05|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Аднак неўзабаве ён адправіўся на [[Гаваі]], дзе некалькі месяцаў, практычна кругласутачна, працаваў над сваім пятым альбомам<ref name="project_runaway">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/music/2010/11/kanye-west-project-runaway|title=Kanye West: Project Runaway (Cover Story)|first=Noah|last=Callahan-Bever|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909041506/https://www.complex.com/music/2010/11/kanye-west-project-runaway|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Для працы над альбомам Уэст запрасіў розных музыкаў і сяброў, сярод якіх былі {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru}}, {{Не перакладзена 3|Q-Tip|3=ru}} і {{Не перакладзена 3|RZA|3=ru}}, а таксама досыць незвычайныя госці, накшталт [[Нікі Мінаж]] і Джасціна Вернана з гурта {{Не перакладзена 3|Bon Iver|3=ru}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Ноа Калахан-Бевер ({{lang-en|Noah Callahan-Bever}}), рэдактар часопіса ''Complex'', таксама запрошаны ў студыю, ахарактарызаваў працэс запісу альбома як «калектыўны»: Уэст раіўся з усімі запрошанымі музыкамі і пытаўся ў іх меркаванне<ref name="project_runaway2">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/music/2010/11/kanye-west-project-runaway|title=Kanye West: Project Runaway (Cover Story)|first=Noah|last=Callahan-Bever|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909041506/https://www.complex.com/music/2010/11/kanye-west-project-runaway|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Kanye_West_Lollapalooza_Chile_2011_2.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_West_Lollapalooza_Chile_2011_2.jpg|міні|Канье Уэст на фестывалі Lollapalooza, 2011 год]] Альбом, названы ''[[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]]'', выйшаў 22 лістапада 2010 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Альбом атрымаў захопленыя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>: ''[[The New York Times]]'' назваў яго «фенаменальным альбомам»<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, [[Washington Post|The Washington Post]] — «шэдэўрам»<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, а [[The Independent]] — «найярчэйшым, найбольш грандыёзным альбомам у жанры поп-музыкі за апошнія гады»<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Альбом трапіў у шматлікія спісы лепшых альбомаў 2010 года, заняўшы першае месца ў 22 з іх<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. ''Rolling Stone'' змясціў ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy'' у свой спіс 500 найвялікшых альбомаў усіх часоў 2012 года на 353-е месца<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. ''NME'' у такім жа спісе змясціў яго на 21-е месца<ref name="nme500_mbdtf">{{cite web|language=en|url=http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-albums-of-all-time-100-1/324644|title=The 500 Greatest Albums Of All Time: 100-1|publisher=[[New Musical Express|NME]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151108130916/http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-albums-of-all-time-100-1/324644|archive-date=2015-11-08|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на гэта, продажы альбома былі горшымі, чым у папярэдніх альбомаў рэпера<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. За першы тыдзень было прададзена 496 000 асобнікаў альбома<ref name="billboard_biz2">{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|title=Why Have Sales of Kanye West's 'My Beautiful Dark Twisted Fantasy' Declined So Drastically?|first=Mariel|last=Concepcion|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611020827/http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|archive-date=2016-06-11|access-date=2016-06-23|url-status=dead}}</ref>, што дазволіла яму дэбютаваць на першым радку чарта ''Billboard'' 200<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Пасля першага тыдня продажу альбома сталі падаць<ref name="billboard_biz3">{{cite web|language=en|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|title=Why Have Sales of Kanye West's 'My Beautiful Dark Twisted Fantasy' Declined So Drastically?|first=Mariel|last=Concepcion|publisher=[[Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611020827/http://www.billboard.com/biz/articles/news/retail/1196172/why-have-sales-of-kanye-wests-my-beautiful-dark-twisted-fantasy|archive-date=2016-06-11|access-date=2016-06-23|url-status=dead}}</ref>, што, аднак, не перашкодзіла яму атрымаць статус плацінавага ў ЗША<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. З альбома было выпушчана чатыры сінгла: «Power», «Runaway», «Monster» і «All of the Lights». Усе чатыры сінгла, а таксама загалоўная кампазіцыя альбома, «Dark Fantasy», трапілі ў чарт ''Billboard'' Hot 100, але не змаглі падняцца вышэй 12-й радкі<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на хвалебныя водгукі крытыкаў, ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy'' не быў намінаваны на лепшы альбом года на 54-й цырымоніі ўручэння прэміі «Грэмі», што шэраг крытыкаў назвалі «грэбаваннем»<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У той жа час Уэст таксама правёў промаакцыю {{Не перакладзена 3|GOOD Fridays|3=en}}, падчас якой ён кожную пятніцу выкладваў у інтэрнэт для вольнага праслухоўвання асобныя кампазіцыі<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Акцыя праходзіла з 20 жніўня па 17 снежня 2010 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Пасля свайго выступу на фестывалі Коачелла 2011 года, якое часопіс ''[[The Hollywood Reporter]]'' назваў «адным з найвялікшых выступаў у жанры хіп-хоп»<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, 8 жніўня 2011 года Канье Уэст выпусціў сумесна з Jay-Z альбом ''[[Watch the Throne]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>.'' Альбом дэбютаваў на першым радку ''Billboard'' 200<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. З яго было выпушчана сем сінглаў, з якіх найбольшага поспеху дамаглася кампазіцыя «Niggas in Paris», якая паднялася на пяты радок ''Billboard'' Hot 100<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. 14 верасня 2012 года Канье Уэст выпусціў альбом ''[[Cruel Summer]]'' — [[Зборнік (музыка)|кампіляцыю]], якая складаецца з кампазіцый, выкананых музыкамі створанага ім лэйбла GOOD Music<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Альбом дэбютаваў на другой пазіцыі чарта ''Billboard'' 200<ref name="cruel_summer_allmusic">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/good-music-cruel-summer-mw0002412300/awards|title=G.O.O.D. Music: Cruel Summer - Various Artists {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150101030730/http://www.allmusic.com/album/good-music-cruel-summer-mw0002412300/awards|archive-date=2015-01-01|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. З альбома было выпушчана чатыры сінглы, з якіх два, «Mercy» і «Clique», трапілі ў першую дваццатку чарта Billboard Hot 100<ref name="cruel_summer_allmusic2">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/good-music-cruel-summer-mw0002412300/awards|title=G.O.O.D. Music: Cruel Summer - Various Artists {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150101030730/http://www.allmusic.com/album/good-music-cruel-summer-mw0002412300/awards|archive-date=2015-01-01|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Уэст таксама стаў рэжысёрам кароткаметражнага фільма {{Не перакладзена 3|Cruel Summer (фільм)|Cruel Summer|4=Cruel Summer (film)}}, упершыню паказанага ў спецыяльным павільёне з сямю экранамі на [[Канскі кінафестываль 2012|Канскім кінафестывалі]] 2012 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|title=Kanye West: 'I bled hard' over Swift debacle|publisher=[[USA Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924040416/http://usatoday30.usatoday.com/life/people/2010-09-04-kanye-west_N.htm|archive-date=2016-09-24|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. === 2013—2015: ''Yeezus'' і супрацоўніцтва з Adidas === {{main|Yeezus}} [[Файл:Kanye_Live_Yeezus_Tour.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_Live_Yeezus_Tour.jpg|міні|322x322пкс|Канье Уэст выступае ў масцы падчас тура Yeezus Tour, 2013 год]] Працу над сваім шостым альбомам, названым ''[[Yeezus]]'', Уэст пачаў у Парыжы<ref name="behind_the_mask">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|title=Behind Kanye’s Mask: Kanye West Talks About His Career and Album ‘Yeezus’|first=Jon|last=Caramanica|date=2013-06-11|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612162353/http://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|archive-date=2013-06-12|access-date=2016-07-10|url-status=live}}</ref>. Задаўшыся мэтай «разбурыць камерцыйную музыку»<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, на ''Yeezus'' ён сумясціў элементы Чыкагскага дрыла, эйсід-хаўса і [[індастрыял|індастрыяла]]<ref name="yeezus_chitrib">{{cite web|language=en|url=http://www.chicagotribune.com/chi-kanye-west-yeezus-review-20130616-column.html|title=Kanye West's 'Yeezus' an uneasy listen|first=Chicago|last=Tribune|publisher=[[Chicago Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106143739/https://www.chicagotribune.com/chi-kanye-west-yeezus-review-20130616-column.html|archive-date=2018-11-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. За некалькі тыдняў да рэлізу Уэст запрасіў прадзюсара {{Не перакладзена 3|Рык Рубін|Рыка Рубіна|ru|Рик Рубин}}, для таго каб ён дапамог надаць альбому мінімалістычнае гучанне. Сам Рубін заяўляе, яны працавалі над ім больш за два тыдні па 15 гадзін у дзень і што дадзеная задача апынулася «неверагодна цяжкай»<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Напярэдадні выхаду альбома была праведзена рэкламная кампанія, якая ўключала ў сябе відэапраекцыі кампазіцыі «New Slaves» у 66 месцах па ўсім свеце і выступленні на тэлебачанні<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. ''Yeezus'' выйшаў 18 ліпеня 2013 года і атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Ён стаў шостым альбомам рэпера, які падняўся да першага радка чарта ''Billboard'' 200. Аднак, нягледзячы на рэкламную кампанію, продажы альбома за першы тыдзень сталі самымі нізкімі за ўсю кар'еру Уэста — 327 000 асобнікаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, што не перашкодзіла альбому пазней атрымаць статус плацінавага ў ЗША<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Галоўны сінгл альбома, кампазіцыя «Black Skinhead», быў запушчаны на радыё<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, аднак змог падняцца толькі на 69-ы радок чарта ''Billboard'' Hot 100<ref name="yeezus_allmusic">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/yeezus-mw0002554883/awards|title=Yeezus - Kanye West {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127212735/http://www.allmusic.com/album/yeezus-mw0002554883/awards|archive-date=2015-11-27|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, а другі сінгл, больш спакойная кампазіцыя «Bound 2»<ref name="yeezus_chitrib2">{{cite web|language=en|url=http://www.chicagotribune.com/chi-kanye-west-yeezus-review-20130616-column.html|title=Kanye West's 'Yeezus' an uneasy listen|first=Chicago|last=Tribune|publisher=[[Chicago Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106143739/https://www.chicagotribune.com/chi-kanye-west-yeezus-review-20130616-column.html|archive-date=2018-11-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>, змог падняцца на 12-ы радок<ref name="yeezus_allmusic2">{{cite web|language=en|url=http://www.allmusic.com/album/yeezus-mw0002554883/awards|title=Yeezus - Kanye West {{!}} Awards|publisher=[[Allmusic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127212735/http://www.allmusic.com/album/yeezus-mw0002554883/awards|archive-date=2015-11-27|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У верасні 2013 года Уэст анансаваў канцэртны тур {{Не перакладзена 3|The Yeezus Tour}} — яго першы сольны тур за пяць гадоў, для ўдзелу ў якім ён запрасіў рэпера [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У чэрвені 2013 года ў Канье Уэста і зоркі тэлевізійных шоу і фотамадэлі Кім Кардаш'ян нарадзілася першае дзіця, Норт. У кастрычніку Уэст і Кардаш'ян абвясцілі аб заручынах, што прыцягнула ўвагу СМІ<ref name="florence">{{cite web|language=en|url=http://www.huffingtonpost.com/2014/05/24/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding_n_5380985.html|title=Kim Kardashian, Kanye West Are Married In Over-The-Top Wedding In Florence|first=Stephanie|last=Marcus|date=2014-05-24|publisher=[[The Huffington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023185705/https://www.huffingtonpost.com/2014/05/24/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding_n_5380985.html|archive-date=2018-10-23|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. У лістападзе Уэст абвясціў, што разам з Рыкам Рубінам і {{Не перакладзена 3|Q-Tip|3=ru}} працуе над новым альбомам, запланаваным да выхаду летам 2014 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У снежні кампанія [[Adidas]] абвясціла аб выпуску лініі адзення, створанай сумесна з Уэстам — {{Не перакладзена 3|Adidas Yeezy|3=ru}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У траўні 2014 года Уэст і Кардаш'ян пажаніліся ў [[Фларэнцыя|Фларэнцыі]], на закрытую цырымонію была запрошаная вялікая колькасць артыстаў і знакамітасцяў<ref name="florence3">{{cite web|language=en|url=http://www.huffingtonpost.com/2014/05/24/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding_n_5380985.html|title=Kim Kardashian, Kanye West Are Married In Over-The-Top Wedding In Florence|first=Stephanie|last=Marcus|date=2014-05-24|publisher=[[The Huffington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023185705/https://www.huffingtonpost.com/2014/05/24/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding_n_5380985.html|archive-date=2018-10-23|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. 31 снежня 2014 года Уэст выпусціў сінгл «Only One», выкананы сумесна з [[Пол Мак-Картні|Полам Макартні]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У студзені 2015 года быў выпушчаны сінгл [[Рыяна|Рыяны]] «FourFiveSeconds», выкананы сумесна з Уэстам і Макартні<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У лютым Уэст выступіў на {{Не перакладзена 3|Saturday Night Live|3=ru}}, дзе ён выканаў сумесна з [[Сія (спявачка)|Сіяй]] і рэперам {{Не перакладзена 3|Vic Mensa|3=ru}} сваю новую кампазіцыю «Wolves»<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Таксама ў лютым Уэст прадставіў сваю сумесную з Adidas лінію адзення, названую Yeezy Season 1<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Яна была паказана на нью-йоркскай тыдні моды<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У сакавіку Уэст выпусціў сінгл «All Day», выкананы сумесна з Тэафілусам Лонданам, Allan Kingdom і Полам Макартні<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. Ён упершыню выканаў дадзеную кампазіцыю на цырымоніі ўручэння прэміі BRIT Awards 2015, сумесна з шэрагам амерыканскіх рэпераў і прадстаўнікоў брытанскай {{Не перакладзена 3|Грайм|грайм|ru}} сцэны<ref>{{cite web|language=en|url=http://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|title=The Yeezus Sessions|first=Ryan|last=Dombal|publisher=[[Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006111225/https://pitchfork.com/features/article/9157-the-yeezus-sessions/|archive-date=2018-10-06|access-date=2016-06-24|url-status=live}}</ref>. У верасні, падчас тыдня моды ў Нью-Ёрку, Уэст прадставіў сваю другую калекцыю адзення, Yeezy Season 2, на гэты раз створаную незалежна ад кампаніі Adidas<ref name="yeezy_season2">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/style/2015/09/kanye-west-yeezy-season-2-recap|title=Everything Going Down at Kanye West's Yeezy Season 2 NYFW Show|first=Karizza|last=Sanchez|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909040020/https://www.complex.com/style/2015/09/kanye-west-yeezy-season-2-recap|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. === 2015—2017: ''The Life of Pablo'' === {{main|The Life of Pablo}}Першапачаткова выхад сёмага альбома рэпера, які называўся ў той час ''So Help Me God'', быў запланаваны на 2014 год<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У сакавіку 2015 Уэст заявіў аб змене назвы на ''SWISH<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>''. У тым жа месяцы Чыкагскі Інстытут мастацтваў прысвоіў Канье Уэсту [[Honoris causa|ганаровую ступень доктара мастацтваў]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У сакавіку рэпер выступіў на фестывалі Гластанберы, нягледзячы на тое, што больш за 120 000 чалавек падпісалі петыцыю з патрабаваннем забараніць гэты выступ<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Пад канец свайго выступу Уэст заявіў, што ён — «найвялікшы рок-музыкант з усіх цяпер якія жывуць на дадзенай планеце»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Гэты выступ выклікаў неадназначную рэакцыю СМІ і фанатаў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. [[Коры Тэйлар]], вакаліст гурта [[Slipknot]], выпусціў відэа, у якім ён заявіў: «Канье, ты не найвялікшы рок-музыкант ўсіх часоў. Што ты сам гэта заяўляеш, гаворыць сам за сябе»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Гурт [[The Who]], які выступіў на фестывалі на наступны дзень, таксама не пагадзіўся з заявай Уэста<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У снежні 2015 года Уэст выпусціў кампазіцыю «Facts»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У студзені 2016 года Канье Уэст прадставіў дзве кампазіцыі, «Real Friends» і «No More Parties in L.A.»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>, пазней якія трапілі ў альбом, а таксама ў чарговы раз змяніў назву свайго сёмага альбома, у гэты раз на ''Waves''. Аднак гэтая назва паслужыла прычынай сваркі з рэперам {{Не перакладзена 3|Wiz Khalifa|3=ru}}. У выніку Уэст змяніў назву альбома на канчатковы варыянт — ''[[The Life of Pablo]]''. Альбом быў прадстаўлены 11 лютага 2016 года, у Мэдысан-сквер-гардэн, адначасова з паказам яго новай калекцыі адзення Yeezy Season 3<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. ''The Life of Pablo'' быў выпушчаны 14 лютага 2016 года эксклюзіўна праз сэрвіс струменевага вяшчання [[Tidal]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Пасля выпуску альбома рэпер працягнуў ўносіць у яго змены, называючы яго «жывым, дыхаючым, пастаянна змяняюцца творчым самавыяўленнем»<ref name="tlop_updating">{{cite web|language=en|url=http://www.thefader.com/2016/03/15/kanye-west-is-updating-wolves|title=Kanye West Is Updating "Wolves"|first=Ben|last=Dandridge-Lemco|publisher=[[The Fader]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160317211812/http://www.thefader.com/2016/03/15/kanye-west-is-updating-wolves|archive-date=2016-03-17|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>, а [[Студыйны альбом|студыйныя альбомы]] на [[Кампакт-дыск|дысках]] — паміраючым фарматам<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.slate.com/articles/arts/culturebox/2016/02/kanye_west_s_the_life_of_pablo_is_an_attack_on_the_very_idea_of_the_album.html|title=The Life of Pablo Is an Attack on the Very Idea of the Album|first=Jack|last=Hamilton|date=2016-02-19|publisher=[[Slate]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324070257/http://www.slate.com/articles/arts/culturebox/2016/02/kanye_west_s_the_life_of_pablo_is_an_attack_on_the_very_idea_of_the_album.html|archive-date=2016-03-24|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на заяўленую эксклюзіўнасць, ''The Life of Pablo'' быў выпушчаны ў красавіку на астатніх лічбавых платформах<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Альбом у цэлым атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, але некалькі выданняў паставілі сярэднія ацэнкі<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Альбом першапачаткова не трапіў у чарты, паколькі Tidal не падаваў дадзеныя аб продажах<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>, але стала вядома, што за першыя 24 гадзіны альбом быў незаконна запампаваны больш за 500 000 разоў<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. Аднак у красавіку альбом трапіў у чарт ''Billboard'' 200, дзе ён дэбютаваў на першым радку<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У лютым 2016 года Уэст паведаміў пра тое, што яго новы альбом, названы ''Turbo Grafx 16'' у гонар аднайменнай гульнявой прыстаўкі, павінен выйсці летам 2016 года<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У чэрвені Уэст анансаваў другую кампіляцыю лэйбла GOOD Music, названую ''Cruel Winter'', апублікаваўшы першы сінгл з яе, кампазіцыю «Champions»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>. У сярэдзіне 2018 года вярнуўся да напісання музыкі. На працягу пяці тыдняў выходзілі альбомы, да якіх Уэст ён быў датычны ў якасці аўтара музыкі: {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru}} ''— Daytona,'' Kanye West ''— [[Ye]],'' Kids See Ghosts ''— [[Kids See Ghosts]]'' (сумесны праект Kanye West і {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru}}), {{Не перакладзена 3|Нас (рэпер)|Nas|ru|Нас (рэпер)}} ''— Nasir'', {{Не перакладзена 3|Тэяна Тэйлар|Тэяна Тэйлар|ru|Тейлор, Тейяна}} ''— K.T.S.E.<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|title=The Complete Guide to Kanye West's 'The Life of Pablo' Album|first=Zach|last=Dionne|publisher=[[Fuse (телеканал)|Fuse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619013633/http://www.fuse.tv/2014/07/kanye-west-new-album-all-day|archive-date=2016-06-19|access-date=2016-06-25|url-status=dead}}</ref>.'' У верасні 2018 года Канье Уэст і іншы вядомы рэпер {{Не перакладзена 3|Lil Pump|3=ru}} выпусцілі сумесны кліп пад назвай «I Love It». Прэм'ера відэа адбылася на цырымоніі ўзнагароджання [[Pornhub]], якую зрэжысаваў Уэст<ref name=":0">{{Cite news|title=Канье Уэст и Lil Pump корчат рожи и танцуют в гигантских костюмах. Это их новый клип — на песню «I Love It»|url=https://meduza.io/shapito/2018/09/07/kanie-uest-i-lil-pump-korchat-rozhi-i-tantsuyut-v-gigantskih-kostyumah-eto-ih-novyy-klip-na-pesnyu-i-love-it|work=[[Meduza]]|access-date=2018-09-30|language=ru|archive-date=2018-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930154619/https://meduza.io/shapito/2018/09/07/kanie-uest-i-lil-pump-korchat-rozhi-i-tantsuyut-v-gigantskih-kostyumah-eto-ih-novyy-klip-na-pesnyu-i-love-it}}</ref>. У роліку музыканты, апранутыя ў гіганцкія касцюмы з квадратнымі плячыма, ідуць па калідоры ўслед за актрысай {{Не перакладзена 3|Адэле Гівенс|4=Adele Givens}}, якая распавядае пра аргазмы. Перыядычна яна абгортваецца, у адказ выканаўцы карчанят грымасы<ref name=":02">{{Cite news|title=Канье Уэст и Lil Pump корчат рожи и танцуют в гигантских костюмах. Это их новый клип — на песню «I Love It»|url=https://meduza.io/shapito/2018/09/07/kanie-uest-i-lil-pump-korchat-rozhi-i-tantsuyut-v-gigantskih-kostyumah-eto-ih-novyy-klip-na-pesnyu-i-love-it|work=[[Meduza]]|access-date=2018-09-30|language=ru|archive-date=2018-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930154619/https://meduza.io/shapito/2018/09/07/kanie-uest-i-lil-pump-korchat-rozhi-i-tantsuyut-v-gigantskih-kostyumah-eto-ih-novyy-klip-na-pesnyu-i-love-it}}</ref>. === 2019—2022: ''Jesus Is King'', ''Donda'', і ''Donda 2'' === {{main|Jesus Is King|Donda|Donda 2}}6 студзеня 2019 года Уэст пачаў сваю штотыднёвую аркестроўку «Sunday Service», якая ўключае ў сябе соул-варыяцыі песень Уэста і іншых выканаўцаў, у якіх прынялі ўдзел мноства знакамітасцяў, уключаючы яго жонку Кардаш'ян, Чарлі Уілсана і Кіда Кудзі<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Уэст прадставіў новую песню «Water» на сваёй «Sunday Service», выступ з аркестроўкай на Coachella 2019<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>, якое, як пазней стала вядома, увойдзе ў яго будучы альбом ''[[Jesus Is King]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>.'' Альбом выйшаў з прэм'ерай фільма па матывах альбома. Ён стаў першым, хто ўзначаліў Billboard 200, Лепшыя R&B/хіп-хоп альбомы, Лепшыя рэп-альбомы, Лепшыя хрысціянскія альбомы і Лепшыя евангельскія альбомы адначасова<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. 25 снежня 2019 года Канье Уэст і царкоўны хор «Sunday Service» выпусцілі госпел-альбом ''Jesus Is Born'', які змяшчае 19 песень, уключаючы некалькі перапрацаваных старых песень Уэста<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Сам рэпер займаўся прадзюсаваннем і аранжыроўкай праекта. 30 чэрвеня 2020 года Уэст выпусціў сінгл пад назвай «Wash Us in the Blood» з удзелам амерыканскага рэпера {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот|Трэвіса Скота|ru}}, а таксама музычнае відэа, якое павінна было стаць вядучым сінглам з яго дзясятага студыйнага альбома ''[[Donda]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>''. Аднак у верасні 2020 года Уэст заявіў, што не будзе выпускаць больш ніякай музыкі да таго часу, пакуль «не завершыць [свой] кантракт з [[Sony]] і [[Universal Music Group|Universal]]»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. 16 кастрычніка ён выпусціў сінгл «Nah Nah Nah» Уэст правёў некалькі канцэртаў на стадыёне Mercedes-Benz Stadium для праслухоўвання свайго будучага альбома ''Donda'' летам 2021 года, дзе ён часова пасяліўся ў адной з раздзявалак стадыёна, ператварыўшы яе ў студыю гуказапісу, каб скончыць запіс<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Пасля шматлікіх затрымак ''Donda'' была выпушчана 29 жніўня 2021 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Уэст сцвярджаў, што альбом быў выпушчаны датэрмінова без яго адабрэння, і сцвярджаў, што Universal змяніла трэк-ліст<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Ён выпусціў палепшанае выданне ''Donda'', якое ўключае пяць новых песень, для стрімінговых сэрвісаў 14 лістапада 2021 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. 20 лістапада, праз некалькі дзён пасля спынення іх зацягнулася варожасці<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>, Уэст і рэпер Дрэйк пацвердзілі, што яны правядуць дабрачынны канцэрт «Free Larry Hoover» 9 снежня ў Мемарыяльным Калізеі Лос-Анджэлесе<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. 5 студзеня 2022 года Уэст быў абвешчаны адным з хэдлайнераў фестывалю музыкі і мастацтваў Coachella Valley ў 2022 годзе<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Пазней у тым жа месяцы, 15 студзеня, Уэст выпусціў першы сінгл для свайго будучага альбома ''[[Donda 2]]'', «Eazy» з удзелам рэпера {{Не перакладзена 3|The Game (рэпер)|The Game|ru|The Game (рэпер)}}<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>, выканаўчым прадзюсарам якога выступіць рэпер {{Не перакладзена 3|Future (рэпер)|Future|ru}}<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Уэст арганізаваў мерапрыемства па праслухоўванні альбома ў Loandepot Park у [[Маямі-Біч|Маямі]] 22 лютага<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. У красавіку, незадоўга да Coachella, Уэст адмовіўся ад удзелу ў якасці хэдлайнера<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>, затым працягнуў выступаць у якасці хэдлайнера Rolling Loud<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Уэст і The Game выканалі сінгл 22 ліпеня, гэта быў першы выступ Уэста за пяць месяцаў пасля таго, як ён трымаўся ў цені з тых часоў, як ''Donda 2'' засталася незавершанай<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. Днём пазней, нягледзячы на адмену выступу ў якасці хэдлайнера, ён з'явіўся ў Rolling Loud падчас сэта {{Не перакладзена 3|Lil Durk|3=ru}}<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. У снежні 2022 года, пасля некалькіх тыдняў супярэчлівых антысеміцкіх заяў, Уэст апублікаваў новую песню «Someday We’ll All Be Free» у сваім Instagram<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>, а арганізацыя StopAntisemitism.com назвала Канье Уэста «Антысемітам года»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|title=Stream Kanye’s Sunday Service Live on YouTube This Weekend|website=ELLE|date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326032616/https://www.elle.com/culture/celebrities/a26962861/kanye-west-sunday-services-location-videos-attendees/|archive-date=2023-03-26|access-date=2023-06-29|url-status=live}}</ref>. === 2023—2024: ''Vultures'' === {{main|Vultures 1|Vultures 2|}}25 жніўня 2023 года паведамлялася, што Уэст знаходзіцца ў працэсе запісу свайго адзінаццатага студыйнага альбома, пры гэтым дзве блізкія да яго крыніцы заявілі, што выпуск новай музыкі «непазбежны». 13 кастрычніка ''Billboard'' паведаміў, што Уэст скончыў запіс сумеснага студыйнага альбома з {{Не перакладзена 3|Ty Dolla $ign|3=ru}} і знаходзіцца ў працэсе продажу альбома дыстрыбутарам, дадаўшы, што першапачаткова альбом быў прызначаны для афіцыйнага выпуску ў той жа дзень, але ў канчатковым выніку быў перанесены на больш позні тэрмін па невядомыя прычынах і чакаецца выпуск у бліжэйшыя тыдні. Аднайменны сінгл з альбома «Vultures» пры ўдзеле Bump J выйшаў 22 лістапада 2023 года. У канцы 2023-пачатку 2024 года Уэст і Ty Dolla $ign правялі некалькі канцэртаў, прысвечаных альбому. У сваім інстаграме Уэст абвясціў, што Vultures будуць выпушчаны як трылогія альбомаў, кожны з трох альбомаў будзе выпушчаны 9 лютага, 6 сакавіка і 5 красавіка 2024 года. У студзені 2024 года Уэст сумесна — падпісаў {{Не перакладзена 3|4Batz|3=ru}} і назваў яго сваім любімым новым артыстам. 8 лютага 2024 года Уэст выпусціў другі сінгл з першага альбома «Talking / Once Again» з удзелам сваёй старэйшай дачкі Норт. Днём пазней прадзюсар Эрык Сермон паведаміў у інтэрв'ю, што будучы адзінаццаты студыйны альбом Уэста будзе называцца ''Y3'', а таксама заявіў, што ён унёс свой уклад у стварэнне альбома ў 2023 годзе. З тых часоў Уэст адмаўляў працу над альбомам ''Y3''. 10 лютага 2024 года, праз некалькі гадзін пасля таго, як Уэст зладзіў вечарыну для праслухоўвання на UBS Arena, быў афіцыйна выпушчаны першы альбом трылогіі ''Vultures'' пад назвай ''[[Vultures 1]]''. Альбом дэбютаваў пад нумарам адзін у ''Billboard'' 200, стаўшы адзінаццатым запар альбомам Уэста і першым альбомам нумар адзін Ty Dolla Sign адпаведна. ''[[Vultures 2]]'' павінен быў выйсці 6 сакавіка, аднак выхад не адбыўся. ''Vultures 2'' выйшаў 3 жніўня таго ж года. 28 верасня падчас другога канцэрта ў [[Хайкоу]], [[Кітай]], на стадыёне Wuyuan River Stadium, Уэст анансаваў свой адзінаццаты сольны альбом ''Bully'', які дэбютаваў з трэкам «Beauty and the Beast». 25 кастрычніка на ўласнай старонцы ў Instagram Уэст анансаваў предзаказ альбома ''Bully'' праз свой сайт<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.billboard.com/music/music-news/kanye-west-bully-album-beauty-and-the-best-song-announcement-1235787962/|title=Ye Announces New Album ‘Bully,’ Debuts Song ‘Beauty and the Beast’ at China Listening Event|first=Mitchell|last=Peters|website=Billboard|date=2024-09-28|access-date=2025-03-19}}</ref>. === 2025 — {{Н.ч.}}: ''In a Perfect World'' і ''Bully'' === 18 сакавіка 2025 года выпусціў першую версію альбома ''[[Bully]]'', на сваёй старонцы ў [[X (сацыяльная сетка)|X]] і на [[YouTube]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Апублікаваная першапачаткова канцэптуальная вокладка альбома выкарыстала чырвоную [[Свастыка|свастыку]] на чорным фоне<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Тады ж Уэст заявіў аб падрыхтоўцы выпуску новага альбома ''Cukkk''. Першай жа песняй з яго стала «WW3». Тэкст песні выклікаў усеагульнае асуджэнне з-за сваёй лірычнай складнікам, якая змяшчала вытрымкі з радыкальнага антысемітызму Канье. На працягу трэка ён усхваляў [[Адольф Гітлер|Гітлера]] і скардзіўся, што шкадуе аб тым, што не ў стане быць сапраўдным нацыстам і сваім сярод іх з-за сваёй чорнай скуры, а таксама прызнаўся, што прагаласаваў за [[Дональд Трамп|Трампа]] на [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2024)|выбарах 2024 года]] і што чытае па дзве главы «[[Мая барацьба|Маёй барацьбы]]» Гітлера перад тым, як легчы спаць<ref name="Complex_nazi">{{Cite web|lang=en|url=https://www.complex.com/music/a/backwoodsaltar/ye-adin-ross-hitler-reaction|title=Adin Ross Horrified by Ye Rapping About Hitler, Suggests He Needs Help|author=Joe Price|website=[[Complex]]|date=2025-03-21|access-date=2025-11-19|url-status=live|subtitle=The popular Kick streamer believes that Ye needs serious help when it comes to his mental health}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. У апублікаваным кліпе на песню Уэст выкарыстаў кадры з ролікаў з міжрасавай парнаграфіяй і паказаў членаў [[Ку-клукс-клан|ку-клукс-клана]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Музычныя крытыкі рэзка крытычна адгукнуліся аб новай песні, заявіўшы, што Канье патрабуецца тэрміновая псіхіятрычная дапамога, і назваўшы тэкст песні «агідным» і «вар'яцкім»<ref name="Complex_nazi2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.complex.com/music/a/backwoodsaltar/ye-adin-ross-hitler-reaction|title=Adin Ross Horrified by Ye Rapping About Hitler, Suggests He Needs Help|author=Joe Price|website=[[Complex]]|date=2025-03-21|access-date=2025-11-19|url-status=live|subtitle=The popular Kick streamer believes that Ye needs serious help when it comes to his mental health}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Наступнай песняй з яго, апублікаванай у самвыдаце 8 мая 2025 года, у [[Дзень Перамогі ў Еўропе|дзень святкавання ў Еўропе перамогі над нацысцкай Германіяй]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>, стала «Heil Hitler» («[[Нацысцкае прывітанне|Хайль Гітлер]]»), якая пачынаецца з ваеннага маршу і працягваецца харавым выкананнем, у якім вакальная група на чале з Уэстам скандуе, што ўсе яны «нацысты» і аддае хвалу і прывітанне нацысцкаму фюрэру<ref name="ToI2">{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/self-described-nazi-rapper-kanye-west-releases-new-song-titled-heil-hitler/|title=Self-described Nazi rapper Kanye West releases new song titled ‘Heil Hitler’|lang=en|website=[[The Times of Israel]]|date=2025-05-09|url-status=live|subtitle=West reportedly claims song comes in response to having assets frozen, losing custody of children; clip features black men chanting Nazi slogan|access-date=2025-10-31}}</ref>. Трэк заканчваецца сэмплам з выступу Адольфа Гітлера<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. У песні Канье выкарыстаў цэлую серыю расісцкіх і радыкальна антысеміцкіх эпітэтаў. У той час як СМІ музычнага і агульнага характару ўспрынялі трэк Уэста рэзка крытычна<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.billboard.com/music/music-news/kanye-west-bully-album-beauty-and-the-best-song-announcement-1235787962/|title=Ye Announces New Album ‘Bully,’ Debuts Song ‘Beauty and the Beast’ at China Listening Event|first=Mitchell|last=Peters|website=Billboard|date=2024-09-28|access-date=2025-03-19}}</ref>, ультраправы публіцыст Нік Фуэнтес (якога Уэст называў «мой любімы [[Перавага белых|беласупремасіцкі]] браценік»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>) назваў яе «песняй года». Яна была выпушчаная эксклюзіўна ў X, паколькі [[Spotify]] і YouTube падвергнулі песню цэнзуры з-за яе ўтрымання<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Песня была афіцыйна забароненая ў Германіі праз законы аб забароне нацысцкай партыі, аднак стала медыявірусам у Інтэрнэце. Тады ж Уэст афіцыйна адкрыў сваю краму, у якой стаў прадаваць футболкі, на якіх напісана свастыка<ref name="Guardian_nazi2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/music/2026/jan/26/kanye-west-takes-out-full-page-ad-apologising-for-antisemitic-behaviour-and-denying-he-is-a-nazi-ye|title=Kanye West takes out full-page ad apologising for antisemitic behaviour and denying he is a Nazi|author=Laura Snapes|website=[[The Guardian]]|date=2026-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20260126163620/https://www.theguardian.com/music/2026/jan/26/kanye-west-takes-out-full-page-ad-apologising-for-antisemitic-behaviour-and-denying-he-is-a-nazi-ye|archive-date=2026-01-26|access-date=2026-01-28|url-status=live|subtitle=Rapper, now known as Ye, apologises to his family and to the Black community and says he loves Jews, blaming his bipolar disorder for his ‘poor judgment and reckless behaviour’}}</ref>. Пазней урад [[Аўстралія|Аўстраліі]] забараніла Уэсту ўезд у краіну, анулявала яго візу і вымусіла адмяніць канцэрты з-за прапаганды нацызму<ref name="Reuters_censorship">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/australia-says-it-cancelled-kanye-wests-visa-over-heil-hitler-song-2025-07-02/|title=Australia cancels rapper Ye's visa over 'Heil Hitler' song|lang=en|date=2025-07-02|publisher=[[Reuters]]|url-status=live|access-date=2025-10-31}}</ref>. Аднак ужо 22 мая Уэст напісаў, што яго антысемітызму канчаткова наступіў канец. Ён пагутарыў з дзецьмі і «папрасіў Бога дараваць яму за ўсё»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Следам ён падвергнуў самацэнзуры ўласную творчасць, выпусціўшы новыя версіі абедзвюх антысеміцкіх песень, у якіх замяніў радкі з праслаўленнем нацыстаў і Гітлера і прыніжэннем габрэяў на згадванне хрысціянства і малітвы Богу<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref> і памяняў назву альбома на ''In a Perfect World'', адначасова пераназваўшы «Heil Hitler» у «Hallelujah»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Таксама рэпер ахвяраваў грошы [[Мемарыяльны музей Халакоста (ЗША)|Мемарыяльнаму музею Халакоста]] і назваў сябе перакананым [[Антыфашызм|антыфашыстам]]<ref name="hiphopdx_antifa">{{Cite web|lang=en|url=https://hiphopdx.com/news/kanye-wests-cuck-album-leaked-by-hackers/|title=Kanye West’s ‘Cuck’ Album Leaked By Hackers|author=Sam Moore|website=[[HipHopDX]]|date=2025-05-19|access-date=2025-11-19|url-status=live}}</ref>. У ліпені ён заявіў, што жадання заявіць нешта антысеміцкае ў яго няма зусім і ён адчувае сябе так нашмат лепш<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. У ліпені 2025 года Уэст заявіў, што альбом ''In a Perfect World'' не выйдзе, паколькі ён не хоча мець нічога агульнага з песнямі, якія напісаў падчас свайго заўзятага антысемітызму<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Замест гэтага ён заявіў, што выйдзе толькі яго 13 студыйны альбом Bully, некалькі разоў перанёсшы выхад і канчаткова запланаваўшы яго на 20 сакавіка 2026 года<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. Напярэдадні выхаду альбома 26 студзеня 2026 года выйшла яго вялікае інтэрв'ю ў друкаванай версіі ''{{Не перакладзена 3|The Wall Street Journal|3=ru}}'', у якім ён патлумачыў свае паводзіны [[Біпалярны афектыўны разлад|біпалярным стрэсавым засмучэннем]] з-за траўмы галавы ў 2002 годзе. У чарговы раз Уэст назваў сябе антыфашыстам і заявіў, што падтрымлівае цэнтры па барацьбе з антысемітызмам і глыбока просіць прабачэння за свае паводзіны<ref name="Guardian_nazi">{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/music/2026/jan/26/kanye-west-takes-out-full-page-ad-apologising-for-antisemitic-behaviour-and-denying-he-is-a-nazi-ye|title=Kanye West takes out full-page ad apologising for antisemitic behaviour and denying he is a Nazi|author=Laura Snapes|website=[[The Guardian]]|date=2026-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20260126163620/https://www.theguardian.com/music/2026/jan/26/kanye-west-takes-out-full-page-ad-apologising-for-antisemitic-behaviour-and-denying-he-is-a-nazi-ye|archive-date=2026-01-26|access-date=2026-01-28|url-status=live|subtitle=Rapper, now known as Ye, apologises to his family and to the Black community and says he loves Jews, blaming his bipolar disorder for his ‘poor judgment and reckless behaviour’}}</ref>. 29 студзеня 2026 года Уэст перанёс альбом ужо на 20 сакавіка<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. == Кандыдат у прэзідэнты == Зарэгістраваўся кандыдатам на пасаду [[Прэзідэнт ЗША|прэзідэнта ЗША]] [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (2020)|2020 года]] ад Birthday Party. 19 ліпеня 2020 года правёў свой першы перадвыбарчы мітынг у штаце Паўднёвая Караліна. Уэст лічыць, што дзяржава не павінна забараняць аборты і прапанаваў выплачваць сем'ям, дзе нарадзілася дзіця, па 1 000 000 даляраў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.complex.com/music/a/antonio-johri/kanye-west-gamma-bully-album-release|title=Kanye West Reportedly Signs Deal With Gamma to Release ‘Bully’ Album|author=Сomplex|website=UPROXX|date=2026-01-29|access-date=2026-01-29}}</ref>. == Музычныя стылі == За час сваёй кар'еры Уэст перакаштаваў мноства розных музычных стыляў і жанраў. На пытанне аб тым, хто аказаў уплыў на яго ранняе творчасць, Уэст назваў такіх артыстаў, як {{Не перакладзена 3|A Tribe Called Quest|3=ru|4=A Tribe Called Quest}}, [[Сціві Уандэр]], [[Майкл Джэксан]], [[Джордж Майкл]], {{Не перакладзена 3|LL Cool J|3=ru|4=LL Cool J}}, [[Філ Колінз]] і [[Мадонна (спявачка)|Мадонна]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Ён таксама назваў {{Не перакладзена 3|Шон Комбс|Puff Daddy|ru|Комбс, Шон}} «найбольш важным культурным дзеячам» у сваім жыцці<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, [[Дэвід Боўі]] — «адной з найважнейшых крыніц натхнення»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Будучы падлеткам, Уэст пазнаёміўся з прадзюсарам {{Не перакладзена 3|No I.D.|3=ru|4=No I.D.}}, які стаў яго настаўнікам. No I.D. пускаў Уэста да сябе на студыю, дзе ён мог назіраць за ходам працы<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Першым музычным стылем, выкарыстаным Уэстам, стаў так званы «бурундучы соўл» ({{lang-en|chipmunk soul}}){{refn|Гэтая тэхніка атрымала назву з-за свайго гучання, падобнага на выдуманую групу [[Элвин и бурундуки (гурт)|Элвин и бурундуки]]<ref>{{cite web|last=Schiff|first=Mark|title=The Top 10 best Kanye West songs|url=http://www.axs.com/news/the-top-10-best-kanye-west-songs-77626|publisher=AXS|access-date=2016-07-12|language=en|archive-date=2018-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909073655/https://www.axs.com/news/the-top-10-best-kanye-west-songs-77626|url-status=live}}</ref>.|group=~|name=}}. Дадзеная тэхніка заснавана на выкарыстанні значна паскораных сэмплаў класічных соўл-кампазіцый<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, што робіць гук больш высокім. Па словах рэпера, ён запазычыў дадзены стыль у RZA з групы {{Не перакладзена 3|Wu-Tang Clan|3=ru|4=Wu-Tang Clan}}, які выкарыстоўваў яго ў 1990-х гадах<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. RZA станоўча адгукнуўся аб Уэст, заявіўшы што ён «вельмі моцна паважае» яго<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Гэты стыль атрымаў вядомасць пасля выхаду альбома ''The Blueprint'', прадзюсарам якога стаў Уэст<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Пазней ён развіў яго ў сваім дэбютным альбоме, ''[[The College Dropout]]''. Пасля таго, як няскончаная версія альбома трапіла ў Інтэрнэт, Уэст вырашыў значна палепшыць альбом, дадаўшы ў кампазіцыі, у ліку іншага, струнныя інструменты і госпел-хоры<ref name="road_to_grammys3">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1496766/road-to-the-grammys-the-making-of-kanye-wests-college-dropout/|title=Road To The Grammys: The Making Of Kanye West's College Dropout|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718104107/http://www.mtv.com/news/articles/1496766/road-grammys-kanye-west.jhtml|archive-date=2011-07-18|access-date=2016-06-21|url-status=live}}</ref>. [[Файл:West_performing.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:West_performing.jpg|міні|270x270пкс|Канье Уэст выступае з аркестрам у 2007 годзе]] Для працы над сваім другім альбомам, ''[[Late Registration]]'', створаным пад уплывам выканаўцаў па-за жанру хіп-хоп, такіх як група {{Не перакладзена 3|Portishead|3=ru|4=Portishead}}<ref name="rs_genius3">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, Уэст запрасіў амерыканскага кампазітара {{Не перакладзена 3|Джон Браян|Джона Браяна|ru|Брайон, Джон}}<ref name="mtv_brion2">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/news/1507538/kanyes-co-pilot-jon-brion-talks-about-the-making-of-late-registration/|title=Kanye's Co-Pilot, Jon Brion, Talks About The Making Of Late Registration|first=Rodrigo|last=Perez|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513025655/http://www.mtv.com/news/1507538/kanyes-co-pilot-jon-brion-talks-about-the-making-of-late-registration/|archive-date=2021-05-13|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. На ''Late Registration'' Уэст аб'яднаў свой хіп-хоп на аснове соўла з жывой аркестравай музыкай Браяна<ref name="rs_late">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/late-registration-20050825|title=Kanye West Late Registration Album Review|first=Rob|last=Sheffield|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120620210112/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/late-registration-20050825|archive-date=2012-06-20|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Ён таксама выкарыстаў розныя перкусійныя інструменты, якія звычайна не выкарыстоўваюцца ў папулярнай ці хіп-хоп-музыцы, такія як берымбау, кітайскія званы і [[вібрафон]]<ref name="christgau_late">{{cite web|language=en|url=http://www.villagevoice.com/music/growing-by-degrees-6402336|title=Growing by Degrees|author=Christgau, Robert|author-link=Кристгау, Роберт|date=2005-08-30|publisher=[[The Village Voice]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160814192513/http://www.villagevoice.com/music/growing-by-degrees-6402336|archive-date=2016-08-14|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Па словах Роба Шэфілда з ''[[Rolling Stone]]'', на ''Late Registration'' Уэст «спрабуе ператварыць увесь музычны свет у тэрыторыю хіп-хопа» і «знішчае ўсе клішэ, звязаныя з хіп-хопам»<ref name="rs_late2">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/late-registration-20050825|title=Kanye West Late Registration Album Review|first=Rob|last=Sheffield|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120620210112/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/late-registration-20050825|archive-date=2012-06-20|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Музычны крытык Роберт Крыстгау пісаў, што «яшчэ ніколі хіп-хоп не быў гэтак комплексным і майстэрскім»<ref name="christgau_late2">{{cite web|language=en|url=http://www.villagevoice.com/music/growing-by-degrees-6402336|title=Growing by Degrees|author=Christgau, Robert|author-link=Кристгау, Роберт|date=2005-08-30|publisher=[[The Village Voice]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160814192513/http://www.villagevoice.com/music/growing-by-degrees-6402336|archive-date=2016-08-14|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Доўгі час Уэст быў адзіным папулярным выканаўцам, які гастраляваў са струнным аркестрам<ref name="rs_genius4">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. У сваім трэцім альбоме, ''[[Graduation]]'', Уэст адышоў ад звыклага соўла<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Палічыўшы, што ў ''Late Registration'' была дрэнная структура<ref name="rs_genius5">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-a-genius-in-praise-of-himself-20070920|title=Kanye West: A Genius in Praise of Himself|first=Austin|last=Scaggs|date=2007-09-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090309060656/http://www.rollingstone.com/news/story/16257550/kanye_west_a_genius_in_praise_of_himself/print|archive-date=2009-03-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>, Уэст вырашыў зрабіць ''Graduation'' больш шчыльным, прыбраўшы з яго скіты<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Альбом уключаў у сябе элементы разнастайных жанраў, сярод якіх [[Электра (музыка)|электра]], дыска, [[рок-музыка]] і чыкагскі хаўс<ref name="graduation_disco2">{{cite web|language=en|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/10/AR2007091001600.html|title=Review: New CDs From 50 Cent, Kanye West|first=Brett|last=Johnson|date=2007-09-10|publisher=[[The Washington Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110101537/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/10/AR2007091001600.html|archive-date=2012-11-10|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Сярод крыніц натхнення таксама называюцца арэна-рок-гурты<ref name="arena_rock2">{{cite web|language=en|url=http://www.timeout.com/newyork/music/kanye-west-1|title=Kanye West {{!}} Music {{!}} reviews, guides, things to do, film|first=Jesse|last=Serwer|publisher=[[Time Out]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019134152/http://www.timeout.com/newyork/music/kanye-west-1|archive-date=2013-10-19|access-date=2016-06-22|url-status=dead}}</ref>, такія як [[U2]], [[The Rolling Stones]] і [[Led Zeppelin]]. [[Файл:Roland_TR-808_(large).jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Roland_TR-808_(large).jpg|злева|міні|Roland TR-808 —драм-машына, якая стала асновай альбома ''808s & Heartbreak'']] Выпушчаны пасля шэрагу асабістых узрушэнняў, чацвёрты альбом Уэста, ''[[808s & Heartbreak]]'', ашаламляльна адрозніваўся ад яго папярэдніх работ<ref name="spin_is_sampling2">{{статья|автор=Newton, Matthew|заглавие=Is Sampling Dying?|ссылка=|язык=en|издание=[[Spin (журнал)|Spin]]|тип=журнал|год=2008|месяц=12|число=|том=|номер=|страницы=32|doi=|issn=|издательство=Spin Media}}: «Simple beats and Auto-Tuned vocals form the foundation of ''808s & Heartbreak'', Kanye West’s latest release. As the title implies, it’s a breakup album. But perhaps the split is deeper than even West realizes. His new sound is a bold departure from his previous efforts, but also a challenge to the parameters of what many listeners would consider hip-hop.»</ref>. На ім ён вырашыў адысці ад хіп-хопа ў бок электрапопа і [[Сінці-поп|сінці-попа]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/music/3563469/Kanye-West-808s-and-Heartbreak-out-of-the-darkness.html|title=Kanye West - 808s & Heartbreak: out of the darkness|first=Brian|last=Boyd|publisher=[[The Daily Telegraph]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035537/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/3563469/Kanye-West-808s-and-Heartbreak-out-of-the-darkness.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-13|url-status=live}}</ref>. Пры стварэнні альбом шырока выкарыстоўвалася драм-машына TR-808, аўтатюн і праграмныя сінтэзатары<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Гучанне альбома параўноўвалі з [[Пост-панк|пост-панкам]] 1980-х і нью-вейвам<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|language=en|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/music/3563469/Kanye-West-808s-and-Heartbreak-out-of-the-darkness.html|title=Kanye West - 808s & Heartbreak: out of the darkness|first=Brian|last=Boyd|publisher=[[The Daily Telegraph]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035537/https://www.telegraph.co.uk/culture/music/3563469/Kanye-West-808s-and-Heartbreak-out-of-the-darkness.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-13|url-status=live}}</ref>. Уэст пазней прызнаўся, што працуючы над альбомам слухаў такіх музыкаў, як [[Joy Division]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, {{Не перакладзена 3|Гэры Ньюман|Гэры Ньюмана|ru|Ньюман, Гэри}}, TJ Swan<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref> і {{Не перакладзена 3|Бой Джордж|3=ru|4=Бой Джордж}}<ref name="minimal_but_functional2">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/videos/news/320022/im-just-getting-more-polished.jhtml#id=1599789|title=Kanye West: “I’m Just Getting More Polished”|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302094928/http://www.mtv.com/videos/news/320022/im-just-getting-more-polished.jhtml#id=1599789|archive-date=2009-03-02|access-date=2016-07-13|url-status=live}}</ref>. Пазней Уэст назваў гэты альбом «першым чорным нью-вэйв-альбомам»<ref name="behind_the_mask2">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|title=Behind Kanye’s Mask: Kanye West Talks About His Career and Album ‘Yeezus’|first=Jon|last=Caramanica|date=2013-06-11|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612162353/http://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|archive-date=2013-06-12|access-date=2016-07-10|url-status=live}}</ref>. Выкарыстоўваючы «мінімалістычны, але функцыянальны» падыход да стварэння музыкі<ref name="minimal_but_functional">{{cite web|language=en|url=http://www.mtv.com/videos/news/320022/im-just-getting-more-polished.jhtml#id=1599789|title=Kanye West: “I’m Just Getting More Polished”|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302094928/http://www.mtv.com/videos/news/320022/im-just-getting-more-polished.jhtml#id=1599789|archive-date=2009-03-02|access-date=2016-07-13|url-status=live}}</ref>, Уэст апрацоўваў свой голас аўтацюнам, змяняў вышыню гуку ў TR-808, каб атрымаць скажонае, электроннае гучанне<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, пасля чаго дадаваў да ўсяго гэтага такія традыцыйныя інструменты, як японскія барабаны тайко<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Па словах Мэцью Траммелла з ''Rolling Stone'', альбом апярэджваў свой час і быў «магчыма, самай бліскучай працай» Уэста<ref name="rs_808_brilliant2">{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-claims-the-stage-in-atlantic-city-20120707|title=Kanye West Claims the Stage in Atlantic City|first=Matthew|last=Trammell|date=2012-07-07|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710102541/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-claims-the-stage-in-atlantic-city-20120707|archive-date=2012-07-10|access-date=2016-06-23|url-status=live}}</ref>. У сваім пятым альбоме, ''[[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]]'', які сам Уэст назваў «альбомам-выбачэннем» за сваю выхадку на MTV VMA 2009<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, ён вярнуўся да хіп-хопу<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Альбом, адзначаны крытыкамі за яго максімалісцкае гучанне<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, уключае ў сябе элементы ўсіх папярэдніх альбомаў Уэста. ''[[Entertainment Weekly]]'' адзначае «раскошны соўл з ''The College Dropout'' 2004 года, сімфанічнае пышнасць ''Late Registration'', глянец ''Graduation'' 2007 года і эмацыйна знясіленыя электронныя матывы ''808s & Heartbreak'' 2008 года»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Эндзі Келман з ''[[AllMusic]]'' назваў ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy'' «кульмінацыяй» першых пяці альбомаў рэпера, заўважыўшы, што ён «не проста запазычвае іх характарыстыкі», а аб'ядноўвае іх элементы так, што іх «цяжка аддзяліць адзін ад аднаго і пералічыць»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Yeezus_tour.jpg|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Yeezus_tour.jpg|злева|міні|270x270пкс|Уэст выступае ў 2013 годзе ў рамках Yeezus Tour]] Шосты альбом, ''[[Yeezus]]'', названы Уэстам «пратэстам супраць музыкі»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, быў выкананы ў рэзкім стылі, заснаваным на розных жанрах. Музычны крытык Грег Кот у сваёй рэцэнзіі «''Yeezus'' Канье Уэста — [альбом, які] няпроста слухаць» для газеты ''[[Чыкага Трыб’юн|Chicago Tribune]]'' піша: «пры першым праслухоўванні, ён варожы, рэзкі (як па гучанні, так і па тэкстах) і з'яўляецца наўмысна адштурхвае, быццам ён спецыяльна створаны з мэтай праверыць самых заўзятых фанатаў [Уэста]». Журналіст адзначыў, што альбом спалучае ў сабе элементы эйсід-хаўса 80-х, чыкагскага дрыла 2013 года ў стылі {{Не перакладзена 3|Chief Keef|3=ru|4=Chief Keef}} і King Louie, [[індастрыял]] 90-х і эксперыментальнага хіп-хопа ў стылі {{Не перакладзена 3|Сол Уільямс|Сола Уільямса|ru|Уильямс, Сол}}, {{Не перакладзена 3|Death Grips|3=ru|4=Death Grips}} і {{Не перакладзена 3|Odd Future|3=ru|4=Odd Future}}<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. У ліку жанраў, элементы якіх прадстаўлены ў альбоме, таксама называюцца трэп<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>, [[панк-рок]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref> і [[Электра (музыка)|электра]]<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Натхніўшыся мінімалістычным дызайнам архітэктара [[Ле Карбюзье|Ле Корбюзье]]<ref name="behind_the_mask3">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|title=Behind Kanye’s Mask: Kanye West Talks About His Career and Album ‘Yeezus’|first=Jon|last=Caramanica|date=2013-06-11|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612162353/http://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html?pagewanted=all|archive-date=2013-06-12|access-date=2016-07-10|url-status=live}}</ref>, Уэст выкарыстаў скажоныя гукі драм-машын і «сінтэзатары, якія гучаць быццам яны паламаныя». Кампазіцыі альбома стылізаваныя пад пашкоджаныя гукавыя файлы, а вакальная частка зменена аўтацюнам і эфектамі мадуляцыі настолькі, што словы нярэдка становяцца цяжкаадметнымі<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Сэмплы, выкарыстаныя Уэстам у альбоме, адрозніваліся адзін ад аднаго паходжаннем: рэпер выкарыстаў як амерыканскія кампазіцыі накшталт «Strange Fruit», выкананую [[Ніна Сімон|Нінай Сымон]], так і замежныя накшталт «Gyöngyhajú lány» венгерскага рок-гурта {{Не перакладзена 3|Omega (група)|Omega|ru|Omega (группа)}} і «Are Zindagi Hai Khel» індыйскага кампазітара Рахула Дэў Бурмана<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Сёмы альбом рэпера, ''[[The Life of Pablo]]'', адрозніваўся ад папярэдніх альбомаў тым, што ён не быў выпушчаны на фізічных носьбітах і Уэст працягваў уносіць у яго змены ўжо пасля выхаду<ref name="tlop_updating2">{{cite web|language=en|url=http://www.thefader.com/2016/03/15/kanye-west-is-updating-wolves|title=Kanye West Is Updating "Wolves"|first=Ben|last=Dandridge-Lemco|publisher=[[The Fader]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160317211812/http://www.thefader.com/2016/03/15/kanye-west-is-updating-wolves|archive-date=2016-03-17|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. ''Entertainment Weekly'' адзначыў «сырую, часам нават спецыяльна пакінутую бязладнай кампазіцыю»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. ''Rolling Stone'' назваў яго «бязладным альбомам, які выглядае так, быццам яго адмыслова стварылі такім, пасля дакладнага як лазер ''Yeezus''» і які «спраектаваны так, каб гучаць быццам над ім усё яшчэ працуюць»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Часопіс ''Slant Magazine'' піша, што «альбом дзіўна звязвае розныя стадыі Канье: энтузіяста соўл-сэмплаў, забітага горам спевака пад аўтацюнам, геданістычнага авант-поп-кампазітара і індастрыял-рэп-балбатуна»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. Іншы часопіс ''Slate'' заявіў, што ''The Life of Pablo'' — «вызначана падобны на альбом-барацьбу»<ref>{{cite web|language=en|url=http://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|title=Kanye West Interviewed|publisher=[[Clash (журнал)|Clash]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141811/https://www.clashmusic.com/features/kanye-west-interviewed|archive-date=2018-07-17|access-date=2016-07-12|url-status=live}}</ref>. == Іншая дзейнасць == [[Файл:Kanye_West_2010-10-21_001.tiff|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Kanye_West_2010-10-21_001.tiff|злева|міні|263x263пкс|Канье Уэст у 2010 годзе]] === Індустрыя моды === Ужо стаўшы вядомым як музыка, Канье Уэст зацікавіўся індустрыяй моды і захацеў займацца дызайнам адзення<ref>{{cite web|last=Reed|first=Ryan|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|publisher=[[Rolling Stone]]|access-date=2016-07-14|date=2015-02-20|language=en|archive-date=2017-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|url-status=live}}</ref>. У верасні 2005 года ён абвясціў, што рыхтуе сваю лінію адзення Pastelle. "Цяпер, калі я выйграў «Грэмі» і скончыў працу над ''Late Registration'', я гатовы запусціць сваю лінію адзення гэтай вясной", - заяўляў рэпер<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Праца над ёй ішла чатыры гады, асобныя яе элементы дэманстраваліся Уэстам на розных цырымоніях, аднак у 2009 годзе было абвешчана аб закрыцці лініі<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У тым жа годзе Уэст, у супрацоўніцтве з [[Nike]], выпусціў снікеры<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, другая версія якіх, Air Yeezy 2, была выпушчаная ў 2012 годзе<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Увесну 2009 года былі прадстаўлены створаныя Уэстам сумесна з [[Louis Vuitton]] снікеры. Яны былі запушчаны ў продаж у чэрвені 2009 года<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Акрамя гэтага Уэст супрацоўнічаў з італьянскім дызайнерам абутку<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref> і японскім брэндам {{Не перакладзена 3|A Bathing Ape|BAPE|ru|A Bathing Ape}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У кастрычніку 2011 года Уэст прадставіў на {{Не перакладзена 3|Тыдзень моды ў Парыжы|Тыдні моды ў Парыжы|ru|Неделя моды в Париже}} сваю першую жаночую калекцыю, DW Kanye West<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Яго падтрымалі такія мадэльеры, як {{Не перакладзена 3|Дын і Дэн Кейтэн|Дын і Дэн Кейтэн|ru|Дин и Ден Кейтен}}, {{Не перакладзена 3|Аліўе Тэйскенс|Аліўе Тэйскенс|4=Olivier Theyskens}} і {{Не перакладзена 3|Джэрэмі Скот|Джэрэмі Скот|ru|Скотт, Джереми}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Нягледзячы на гэта, калекцыя атрымала прахалодныя і негатыўныя водгукі крытыкаў<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У сакавіку 2012 года Уэст прадставіў сваю другую калекцыю<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, якая атрымала больш станоўчыя водгукі<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У лістападзе 2013 года стала вядома, што Уэст спыніў супрацоўніцтва з Nike і працуе з [[Adidas]]<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У лютым 2015 года былі прадстаўлены сумесныя з Adidas снікеры Yeezy 750 Boost<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У кастрычніку 2015 года была прадстаўлена першая сумесная лінія адзення Adidas і Канье Уэста, Yeezy Season 1<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Яна атрымала станоўчыя водгукі крытыкаў, часопіс [[Vogue]] адзначыў «мілітарысцкі аспект» — калекцыя была створана пасля таго, як Уэст ўбачыў беспарадкі ў Англіі ў 2011 годзе<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У чэрвені 2015 года былі прадстаўлены другія створаныя сумесна з Adidas снікёры, Yeezy Boost 350<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У верасні 2015 года, падчас тыдня моды ў Нью-Ёрку, Уэст прадставіў калекцыю адзення Yeezy Season 2, на гэты раз створаную незалежна ад Adidas<ref name="yeezy_season22">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/style/2015/09/kanye-west-yeezy-season-2-recap|title=Everything Going Down at Kanye West's Yeezy Season 2 NYFW Show|first=Karizza|last=Sanchez|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909040020/https://www.complex.com/style/2015/09/kanye-west-yeezy-season-2-recap|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-25|url-status=live}}</ref>. У кастрычніку ён прадставіў чаравікі Yeezy 950 Boot, створаныя сумесна з Adidas<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. 11 лютага 2016 года, адначасова з прэзентацыяй яго альбома ''The Life of Pablo'', у Мэдысан-сквер-гардэн была прадстаўлена калекцыя адзення Yeezy Season 3<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. === Бізнес === У 2004 годзе, неўзабаве пасля выпуску дэбютнага альбома ''The College Dropout'', Канье Уэст заснаваў лэйбл GOOD Music, у супрацоўніцтве з [[Sony BMG]]. Першымі музыкамі лэйбла сталі сам Уэст, {{Не перакладзена 3|Common|3=ru|4=Common}} і {{Не перакладзена 3|Джон Леджэнд|Джон Леджэнд|ru|Ледженд, Джон}}<ref name="complete_history_good2">{{cite web|language=en|url=http://www.complex.com/music/2012/09/the-complete-history-of-good-music/|title=The Complete History of G.O.O.D. Music|first=Benjamin|last=Chesna|publisher=[[Complex (журнал)|Complex]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909035758/https://www.complex.com/music/2012/09/the-complete-history-of-good-music/|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-06-22|url-status=live}}</ref>. У цяперашні час у ліку артыстаў лэйбла: сам Уэст, {{Не перакладзена 3|Big Sean|3=ru|4=Big Sean}}, Mirza Ragimkhanov, {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}}, {{Не перакладзена 3|Теяна Тэйлар|Теяна Тэйлар|ru|Тейлор, Тейяна}}, [[Mos Def]], {{Не перакладзена 3|D’banj|4=D’banj}} і Джон Леджэнд, а таксама прадзюсары, у ліку якіх, {{Не перакладзена 3|Hudson Mohawke|3=ru|4=Hudson Mohawke}}, {{Не перакладзена 3|Q-Tip|3=ru|4=Q-Tip}}, {{Не перакладзена 3|Трэвіс Скот|3=ru|4=Трэвіс Скот}}, {{Не перакладзена 3|No I.D.|4=No I.D.}}, {{Не перакладзена 3|Джэф Баскер|Джэф Баскер|4=Jeff Bhasker}} і {{Не перакладзена 3|S1 (прадюсар)|S1|4=S1 (producer)}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У лістападзе 2015 года Уэст прызначыў рэпера Pusha T на пасаду прэзідэнта лэйбла<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У 2008 годзе рэпер абвясціў, што збіраецца адкрыць дзесяць рэстаранаў сеткі хуткага харчавання {{Не перакладзена 3|Fatburger|4=Fatburger}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Было адкрыта два рэстарана, аднак адзін з іх неўзабаве зачыніўся<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, а другі быў выкуплены самой сеткай<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У студзені 2012 года Уэст абвясціў аб стварэнні крэатыўнага агенцтва {{Не перакладзена 3|DONDA|4=DONDA}}, названы ў гонар яго маці<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У анонсе Уэст заявіў, што кампанія «працягне тое, што не паспеў скончыць [[Стыў Джобс]]» і што яна будзе «збіраць найвялікшых мысляроў і змяшчаць іх у крэатыўную прастору, у якой яны змогуць абменьвацца ідэямі». Мэтай кампаніі было заяўлена «стварэнне прадуктаў і ўражанняў, якія людзі захочуць і змогуць набыць»<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Крытыкі адзначалі мінімалістычную стылістыку прадуктаў кампаніі<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У сакавіку 2015 года было абвешчана, што Уэст стаў саўладальнікам сэрвісу струменевага вяшчання [[Tidal]]. Сэрвіс спецыялізуецца на трансляцыі lossless-аўдыё (cціск аўдыя без страт) і кліпаў высокага дазволу. Усяго сэрвісам кіруюць 16 музыкаў, сярод якіх, акрамя Уэста, [[Беёнсэ|Беёнсе]], {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru|4=Jay-Z}}, [[Рыяна]], [[Мадонна (спявачка)|Мадонна]] і [[Нікі Мінаж]]<ref name="tidal_value">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|title=Jay Z Reveals Plans for Tidal, a Streaming Music Service|first=Ben|last=Sisario|date=2015-03-30|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000518/https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Гэта стала магчымым пасля таго, як Jay-Z выкупіў матчыну кампанію сэрвісу, {{Не перакладзена 3|Aspiro|4=Aspiro}}<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Ідэяй Tidal стаў сэрвіс, кіраваны артыстамі<ref name="tidal_value2">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|title=Jay Z Reveals Plans for Tidal, a Streaming Music Service|first=Ben|last=Sisario|date=2015-03-30|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000518/https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, паколькі адзін з найбольш вядомых сэрвісаў струменевага вяшчання, [[Spotify]], крытыкаваўся за нізкія выплаты<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. «Асноўная праблема-прымусіць усіх зноў паважаць музыку, разумець яе каштоўнасць», - заявіў Jay-Z У прэс-рэлізе<ref name="tidal_value3">{{cite web|language=en|url=https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|title=Jay Z Reveals Plans for Tidal, a Streaming Music Service|first=Ben|last=Sisario|date=2015-03-30|publisher=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909000518/https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|archive-date=2018-09-09|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. === Філантропія === У 2003 годзе Канье Уэст заснаваў у [[Чыкага]] ўласны [[Дабрачыннасць|дабрачынны фонд]] Kanye West Foundation, створаны з мэтай дапамагчы маладым і паменшыць непісьменнасць<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У жніўні 2007 года фонд правёў дабрачынны канцэрт, на якім было сабрана больш за 500 000 даляраў<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Пасля смерці маці рэпер пераназваў фонд у The Dr. Donda West Foundation<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, а ў 2011 годзе — цалкам закрыў яго<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У 2013 годзе Уэст, сумесна са сваім сябрам рэперам {{Не перакладзена 3|Rhymefest|4=Rhymefest}} і яго жонка Доні Сміт, адкрыў некамерцыйную арганізацыю Donda's House<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. У ёй, у рамках праграмы Got Bars?, праводзіліся ўрокі для падлеткаў 15-24 гадоў, на якіх іх навучалі стварэнню музыкі. Акрамя гэтага былы прафесійны футбаліст праводзіў з імі заняткі па [[Ёга|ёзе]] і [[Фітнес|фітнесу]]<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. Канье Уэст прымаў актыўны ўдзел у многіх дабрачынных акцыях, канцэртах і розных зборах сродкаў: для дапамогі пацярпелым ад урагану «Катрына», фестывалі Жывая Планета Зямля<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, [[Сусветны дзень водных рэсурсаў|Сусветным дні водных рэсурсаў]]<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>, дабрачынных марафонах [[Nike]], а таксама сумеснай з [[MTV]] праграме дапамогі вайскоўцам, якія вярнуліся з [[Іракская вайна|вайны ў Іраку]]<ref>{{cite web|language=en|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|title=Kanye West Responds to Fashion Week Creator's Harsh Criticism|first=Ryan|last=Reed|date=2015-02-20|publisher=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192056/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-responds-to-fashion-week-creators-harsh-criticism-20150220|archive-date=2017-11-22|access-date=2016-07-14|url-status=live}}</ref>. == Дыскаграфія == '''Студыйныя альбомы''' * [[The College Dropout]] ([[2004]]) * [[Late Registration]] ([[2005]]) * [[Graduation (альбом)|Graduation]] ([[2007]]) * [[808s & Heartbreak]] ([[2008]]) * [[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]] (2010) * Yeezus (2013) * The Life of Pablo (2016) * Ye (2018) * Jesus Is King (2019) * Donda (2021) * Donda 2 (2022) * [[Bully (альбом)|Bully]] (2026) '''Альбомы ў суаўтарстве''' * Watch the Throne (2011) (разам з [[Jay-Z]]) * Kids See Ghosts (2018) (разам з Kid Cudi, як дуэт Kids See Ghosts) * Vultures 1 (2024) (разам з Ty Dolla Sign, як дуэт ¥$) * Vultures 2 (2024) (разам з Ty Dolla Sign, як дуэт ¥$) * Never Stop (2025) (міні-альбом, разам з King Combs) '''Кампіляцыі''' * Cruel Summer (2012) (альбом-кампіляцыя артыстаў заснаванага Уэстам лэйбла GOOD Music) == Крыніцы == <references group="~" /> {{крыніцы}} == Спасылкі == {{commons|Category:Kanye West}} * [http://www.kanyeyeezy.com/ Fansite] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130804143649/http://kanyeyeezy.com/ |date=4 жніўня 2013 }} * [http://www.kanyeuniversecity.com/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090730091844/http://www.kanyeuniversecity.com/ |date=30 ліпеня 2009 }} {{ref-en}}{{Канье Уэст}} {{Бібліяінфармацыя}}{{DEFAULTSORT:Уэст Канье}} [[Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards]] [[Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards]] [[Катэгорыя:Музыканты ЗША]] [[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Рэперы ЗША]] [[Катэгорыя:Канье Уэст| ]] azlz03rjwripk527yc9ql98a01otypn Станіслаў Лявонавіч Станкевіч 0 49835 5130478 5129441 2026-04-21T18:53:42Z M.L.Bot 261 5130478 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Станкевіч}} {{пісьменнік}} '''Станіслаў Лявонавіч Станкевіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[выдавец]], [[паэт]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1886 годзе ў [[Арляняты|Арлянятах]] [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] (цяпер у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]). У 1903—1919 гадах працаваў у аптэках [[Пецярбург]]а, падтрымліваў сувязі з [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніславам Эпімах-Шыпілам]]. З пачатку 1920-х гадоў супрацоўнічаў з [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускім выдавецкім таварыствам]] у [[Вільня|Вільні]]. У 1926 годзе адкрыў уласную беларускую кнігарню каля Вострай брамы<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/pamerla-miraslava-rusak.html|title=Памерла беларуская дзяячка Міраслава Русак|website=budzma.org|access-date=2026-02-12}}</ref>. Выдаваў разам з [[З. Верас|Зоськай Верас]] адрыўныя беларускія календары. У 1920-я гады выступаў з літаратурнымі творамі ў перыядычным друку [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Арыштаваны органамі НКУС 30 кастрычніка 1945 года і асуджаны на 10 гадоў высылкі ў [[Пермская вобласць|Пермскую вобласць]] [[РСФСР]]. У 1954 годзе вярнуўся ў [[Вільня|Вільню]]. Рэабілітаваны ў 1957 годзе. Памёр 3 лютага 1964 года ў Вільні. Пахаваны ў Вільні на могілках [[Роса]]. == Сям’я == Меў дачку Міраславу і сына Яраслава.<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://kamunikat.org/lyavonava-dolya-rusak-miraslava|title=Лявонава доля|website=Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org|access-date=2026-02-12}}</ref> '''Міраслава''', у шлюбе '''Русак''' (7.12.1933 — 9.10.2023) — беларуская дзеячка ў Літве, папулярызавала беларускую культуру і ўдзельнічала ў працы беларускіх арганізацый у Вільні<ref name=":0" />. Захоўвала архіў рукапісаў свайго бацькі<ref name=":0" />. Аўтарка кнігі ўспамінаў пра жыццё і творчасць бацькі «Лявонава доля» (2000), куды ўвайшла яго неапублікаваная раней паэзія<ref name=":0" />. '''Яраслаў''', разам з сястрой захавальнік бацькавага архіва.<ref name=":0" /> == Творчасць == Лічаць, што выдаў два зборнікі сваёй паэзіі «Смех не грэх» (1926) і «З майго ваконца» (1928). Пісаў аўтабіяграфічную паэму «Лявонава доля». У 2000 годзе яго вершы апублікаваны ў кнізе ўспамінаў дачкі «Лявонава воля».<ref name=":0" /> == Публікацыі == * St. Stankiewič. ''Śmiech ― nia hrech: humarystyčnyja wieršy.'' — Wilnia: wydańnie А. Jacyny. Biełaruskaja drukarnia im. Franciška Skaryny, 1926. — 62 с. * St. Stankiewič. ''Z majho wakonca.'' — Wilnia: Wydańnie J. Hapanowiča. Biełaruskaja drukarnia im. Franciška Skaryny, 1928. — 62 с. * Ст. Станкевіч. ''Іван Луцкевіч. (У дзясятыя ўгодкі сьмерці яго) (1919—1929 г.)'' // Студэнская думка : часопіс. — 1930. — № 1 (11). — С. 5—11. * Ст. Станкевіч. ''«C. I. E.» і ўдзел у ім беларускага студэнства. Шануйма народныя вартасьці.'' // Студэнская думка : часопіс. — 1930. — № 2 (13). — С. 7—9, 26—28. * Міраслава Русак. [https://archive.org/details/rusak-lavonava-dola-2000/mode/2up ''Лявонава доля''. Успаміны пра майго бацьку Станіслава Станкевіча] / У склад уваходзіць збор вершаў Станістава Станкевіча пад назвай «Мне не забыці…» / Рэдактар і аўтар пасляслоўя Алег Мінкін; Мастак А. Блажэй. — Вільнюс: Рунь, 2000. — С. 103. — 500 ас. — ISBN 9955-427-05-1 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Трацяк, Я.'' «''Аб якім тут Станкевічу гутарка?..''» // ЛіМ. 1997. 29 жн.; * Русак, Міраслава. ''Справа № 528'' // [https://kamunikat.org/run-gazeta-belarusaw-litvy-28 Рунь. 1999. 13 снеж. № 28.] * [https://archive.org/details/rusak-lavonava-dola-2000 Русак, Міраслава. ''Лявонава доля.'' Вільня: Рунь, Выдавецтва Беларусаў Літвы. 2000.] * Вабішчэвіч, А. ''Станкевіч Станіслаў Лявонавіч'' // ЭГБ, Т.6, кн. І. — Мн. 2001. * [https://web.archive.org/web/20090406165302/http://www.niva.iig.pl/issue/2001/04/art_05.htm Глагоўская, Лена. ''Пра кнігара Станіслава Станкевіча'' // Ніва № 4, 28 студзеня 2001 г.] == Архіў == * [https://archive.org/search?query=%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8B+%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BA Збор Міраславы Русак і сям’і Станкевічаў у архіве Віленскага беларускага музея] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Станкевіч Станіслаў Лявонавіч}} [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] 1cglsfjdc4euys3va4olia3g0jej6w1 5130479 5130478 2026-04-21T18:54:14Z M.L.Bot 261 /* Архіў */ 5130479 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Станкевіч}} {{пісьменнік}} '''Станіслаў Лявонавіч Станкевіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[выдавец]], [[паэт]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1886 годзе ў [[Арляняты|Арлянятах]] [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] (цяпер у [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]). У 1903—1919 гадах працаваў у аптэках [[Пецярбург]]а, падтрымліваў сувязі з [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніславам Эпімах-Шыпілам]]. З пачатку 1920-х гадоў супрацоўнічаў з [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускім выдавецкім таварыствам]] у [[Вільня|Вільні]]. У 1926 годзе адкрыў уласную беларускую кнігарню каля Вострай брамы<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/pamerla-miraslava-rusak.html|title=Памерла беларуская дзяячка Міраслава Русак|website=budzma.org|access-date=2026-02-12}}</ref>. Выдаваў разам з [[З. Верас|Зоськай Верас]] адрыўныя беларускія календары. У 1920-я гады выступаў з літаратурнымі творамі ў перыядычным друку [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. Арыштаваны органамі НКУС 30 кастрычніка 1945 года і асуджаны на 10 гадоў высылкі ў [[Пермская вобласць|Пермскую вобласць]] [[РСФСР]]. У 1954 годзе вярнуўся ў [[Вільня|Вільню]]. Рэабілітаваны ў 1957 годзе. Памёр 3 лютага 1964 года ў Вільні. Пахаваны ў Вільні на могілках [[Роса]]. == Сям’я == Меў дачку Міраславу і сына Яраслава.<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://kamunikat.org/lyavonava-dolya-rusak-miraslava|title=Лявонава доля|website=Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org|access-date=2026-02-12}}</ref> '''Міраслава''', у шлюбе '''Русак''' (7.12.1933 — 9.10.2023) — беларуская дзеячка ў Літве, папулярызавала беларускую культуру і ўдзельнічала ў працы беларускіх арганізацый у Вільні<ref name=":0" />. Захоўвала архіў рукапісаў свайго бацькі<ref name=":0" />. Аўтарка кнігі ўспамінаў пра жыццё і творчасць бацькі «Лявонава доля» (2000), куды ўвайшла яго неапублікаваная раней паэзія<ref name=":0" />. '''Яраслаў''', разам з сястрой захавальнік бацькавага архіва.<ref name=":0" /> == Творчасць == Лічаць, што выдаў два зборнікі сваёй паэзіі «Смех не грэх» (1926) і «З майго ваконца» (1928). Пісаў аўтабіяграфічную паэму «Лявонава доля». У 2000 годзе яго вершы апублікаваны ў кнізе ўспамінаў дачкі «Лявонава воля».<ref name=":0" /> == Публікацыі == * St. Stankiewič. ''Śmiech ― nia hrech: humarystyčnyja wieršy.'' — Wilnia: wydańnie А. Jacyny. Biełaruskaja drukarnia im. Franciška Skaryny, 1926. — 62 с. * St. Stankiewič. ''Z majho wakonca.'' — Wilnia: Wydańnie J. Hapanowiča. Biełaruskaja drukarnia im. Franciška Skaryny, 1928. — 62 с. * Ст. Станкевіч. ''Іван Луцкевіч. (У дзясятыя ўгодкі сьмерці яго) (1919—1929 г.)'' // Студэнская думка : часопіс. — 1930. — № 1 (11). — С. 5—11. * Ст. Станкевіч. ''«C. I. E.» і ўдзел у ім беларускага студэнства. Шануйма народныя вартасьці.'' // Студэнская думка : часопіс. — 1930. — № 2 (13). — С. 7—9, 26—28. * Міраслава Русак. [https://archive.org/details/rusak-lavonava-dola-2000/mode/2up ''Лявонава доля''. Успаміны пра майго бацьку Станіслава Станкевіча] / У склад уваходзіць збор вершаў Станістава Станкевіча пад назвай «Мне не забыці…» / Рэдактар і аўтар пасляслоўя Алег Мінкін; Мастак А. Блажэй. — Вільнюс: Рунь, 2000. — С. 103. — 500 ас. — ISBN 9955-427-05-1 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Трацяк, Я.'' «''Аб якім тут Станкевічу гутарка?..''» // ЛіМ. 1997. 29 жн.; * Русак, Міраслава. ''Справа № 528'' // [https://kamunikat.org/run-gazeta-belarusaw-litvy-28 Рунь. 1999. 13 снеж. № 28.] * [https://archive.org/details/rusak-lavonava-dola-2000 Русак, Міраслава. ''Лявонава доля.'' Вільня: Рунь, Выдавецтва Беларусаў Літвы. 2000.] * Вабішчэвіч, А. ''Станкевіч Станіслаў Лявонавіч'' // ЭГБ, Т.6, кн. І. — Мн. 2001. * [https://web.archive.org/web/20090406165302/http://www.niva.iig.pl/issue/2001/04/art_05.htm Глагоўская, Лена. ''Пра кнігара Станіслава Станкевіча'' // Ніва № 4, 28 студзеня 2001 г.] == Спасылкі == * [https://archive.org/search?query=%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D1%8B+%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BA Збор Міраславы Русак і сям’і Станкевічаў у архіве Віленскага беларускага музея] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Станкевіч Станіслаў Лявонавіч}} [[Катэгорыя:Выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выдаўцы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] kgjtvmv3l7ypox23uoml3qgsjavzsxb Віцебскі чыгуначны вакзал 0 59606 5130470 5008617 2026-04-21T18:35:21Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130470 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = |Беларуская назва = |Арыгінальная назва = |Выява = |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = |Месцазнаходжанне = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |Канфесія = |Епархія = |Добрапрыстойнасць = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1866 |Заканчэнне будаўніцтва = 1866 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |Commons = }} '''[[Чыгуначны вакзал]] [[Віцебск (станцыя)|станцыі Віцебск]]''' размешчаны ў [[Віцебск|аднайменным горадзе]] на цэнтральнай восі [[Прывакзальная плошча (Віцебск)|Прывакзальнай плошчы]], замыкае перспектыву вуліцы [[Вуліца Кірава (Віцебск)|Кірава]]. Адрас — [[Вуліца Касманаўтаў (Віцебск)|вуліца Касманаўтаў]], 8. == Гісторыя == Першы будынак вакзала [[Віцебск (станцыя)|станцыі Віцебск]] быў пабудаваны ў [[1866]] годзе — каменны, трохпавярховы, з пешаходным пераходным мостам закрытага тыпу на пасажырскія платформы. У [[1912]] годзе вакзал быў пашыраны за кошт прыбудовы аднапавярховага будынка. На ніжнім паверсе размяшчаліся залі для пасажыраў І, ІІ, ІІІ класаў, тэлеграф і паштовае аддзяленне. На верхніх паверхах знаходзіліся службовыя кабінеты і жылыя памяшканні. [[Выява:Viciebsk, Vakzalny. Віцебск, Вакзальны (1930-39).jpg|thumb|center|400px|Панарама старога будынка вакзала ([[1930-я]] гады)]] Падчас [[вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] стары будынак вакзала быў цалкам разбураны, сучасны тэрмінал быў пабудаваны ў 1952 годзе. На будынку былі ўстаноўлены дзве мемарыяльныя дошкі: у [[1965]] годзе ў памяць аб выступленні [[М. І. Калінін]]а на мітынгу чыгуначнікаў [[12 чэрвеня]] [[1919]] года і ў [[1966]] годзе ў гонар 100-годдзя віцебскага чыгуначнага вузла. У канцы [[2009]] года пачалася рэканструкцыя будынка вакзала, якая завершылася ў ліпені 2010 года. == Архітэктура == Цяперашні будынак вакзала пабудаваны ў [[1952]] годзе. Архітэктар — {{нп3|Барыс Сяргеевіч Мезенцаў|Барыс Мезенцаў|ru|Мезенцев, Борис Сергеевич}}. Двухпавярховы будынак у стылі [[Сталінская архітэктура|савецкага неакласіцызму]]. Складаецца з прастакутных у плане цэнтральнага і двух бакавых аб’ёмаў. Галоўны фасад цэнтральнага корпуса выдзелены трыма шырокімі ваконнымі арачнымі праёмамі і дэкараваны карынфскімі калонкамі, ляпнымі прастакутнымі нішамі, барэльефамі. Пасярэдзіне галоўнага фасада ўсталяваны гадзіннік. <gallery widths="300px" heights="300px" class="center" caption="Вакзал да рэканструкцыі, 2009 год"> Выява:VitebskStation-2009-08-08-09.jpg|з боку горада Выява:VitebskStation-2009-08-08-03.jpg|з боку чыгуначных пуцей </gallery> [[Выява:Stamp Soviet Union 1955 CPA 1848.jpg|thumb|150px|Паштовая марка СССР з выявай карціны «Улада Саветам — мір народам»]] У інтэр’еры былі ўжытыя мармуровае аздабленне, ляпныя дэталі, разеткі ў столі, масіўныя люстры. У савецкі час вісела вялікае палатно, якое ўяўляла сабой рэпрадукцыю карціны «Улада Саветам — мір народам». У адрозненне ад арыгінала, замест [[Сталін]]а побач з [[Ленін]]ым [[дэсталінізацыя|намаляваны чалавек у зялёнай папасе]]. У 90-я гады дэмантавана, цяпер вісіць у холе будынку УП «Віцебскжылпраект» (вуліца Праўды, 38)<ref>{{cite web |url = https://vkurier.by/164324 |title = Куда отправили картину «Власть Советам — мир народам» с железнодорожного вокзала Витебска |publisher = [[Витебский Курьер|vkurier.by]] |date = 2019-02-15 |accessdate = 2021-03-26 |language = ru }}</ref>. [[Выява:Pahonia Emblem as stained-glass window at Viciebsk main station - panoramio.jpg|thumb|left|150px|Вітраж у цэнтральным акне]] У сакавіку [[1992]]<ref>{{cite web |url = https://vkurier.info/5-mest-v-vitebske-gde-mozhno-bylo-uvidet-pogonyu-dazhe-v-sovetskie-gody-ona-ne-byla-pod-zapretom/ |title = 5 мест в Витебске, где можно было увидеть «Погоню». Даже в Советские годы она не была под запретом |date = 2020-10-05 |publisher = vkurier.info |accessdate = 2021-03-24 |language = ru}}</ref> года на другім паверсе, у залі чакання, у высокіх шыбах былі ўсталяваныя вітражы. Аўтар — мастак-графік [[Вікенцій Іванавіч Ральцэвіч|Вікенцій Ральцэвіч]]. У цэнтральным акне была выява [[Пагоня|герба «Пагоня»]], ніжэй якога быў надпіс «Беларусь» на [[бел-чырвона-белы сцяг|бел-чырвона-белым]] фоне. У вокнах паабапал былі выявы гербаў шасці абласных гарадоў краіны. Падчас рэканструкцыі [[2009]]—[[2010]] гадоў замест вітражоў было ўсталявана стандартнае таніраванае люстэркавае шкло<ref>{{cite web |url = https://vitebsk.cc/2010/02/11/u-vitsebsku-znishchanyi-wnikalnyi-kompleks-vitrazhow/ |title = У Віцебску знішчаны ўнікальны комплекс вітражоў |author = Сяржук Серабро |date = 2010-02-11 |publisher = vitebsk.cc |accessdate = 2021-03-26 |archive-date = 12 красавіка 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210412072406/https://vitebsk.cc/2010/02/11/u-vitsebsku-znishchanyi-wnikalnyi-kompleks-vitrazhow/ |url-status = dead }}</ref>. У 2009—2010 гадах праведзена рэканструкцыя будынка вакзала, падчас якой было абноўлена ўнутранае і знешняе аздабленне. Колер фасада з ружовага стаў бела-жоўтым, на карнізе будынка з’явіліся надпісы: з боку горада — «ВАКЗАЛ», а з боку чыгуначных пуцей — «ВІЦЕБСК». Драўляныя шыбы змянілі на шклопакеты. У інтэр’еры з’явіліся новыя люстры і электронныя інфармацыйныя табло, усталяваныя два ліфты з панарамнымі кабінамі. На першым паверсе ў цэнтральнай частцы вакзала — 7 білетных кас далёкага накіравання і даведачнае бюро. Таксама на першым паверсе знаходзяцца крамы, шапікі, кавярня, камеры захоўвання, медпункт, памяшканне для супрацоўнікаў транспартнай міліцыі. На другім паверсе — дзве залы чакання. Адна з іх транзітная, дзе таксама размешчаны рэстаран, аптэка, банк, салон аператара сувязі. Другая зала чакання — платная, для пасажыраў цягнікоў далёкага накіравання. У платнай залі — кінатэатр-атракцыён 5D. <gallery widths="300px" heights="300px" class="center" caption="Вакзал пасля рэканструкцыі"> Выява:Вокзал Витебск.jpg|з боку горада Выява:Станция Витебск.JPG|з боку чыгуначных пуцей </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЭДГБ|Віцебск|Железнодорожный вокзал}} == Спасылкі == {{ГККРБ|213Г000038}} {{Commons|Category:}} * [http://history.rw.by/vokzaly/vokzal_vitebska/ Вокзал станции Витебск] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170722222605/http://history.rw.by/vokzaly/vokzal_vitebska/ |date=22 ліпеня 2017 }} // rw.by {{ref-ru}} * [http://wikimapia.org/8018592/ru/Чыгуначны-вакзал Віцебск на wikimapia.org] * [http://railwayz.info/photolines/showstation.php?stat_id=64 Станцыя Віцебск на Фоталініях БЧ] * {{cite web |url = https://news.tut.by/society/362005.html |title = Как выглядит лучший в Беларуси железнодорожный вокзал. Фоторепортаж TUT.BY |publisher = [[tut.by]] |date = 2013-08-16 |accessdate = 2021-03-26 |language = ru |archiveurl = https://web.archive.org/web/20210412072408/https://news.tut.by/society/362005.html |archivedate = 12 красавіка 2021 |url-status = dead }} * {{cite web |url = https://vkurier.by/153759 |title = Четыре возраста железнодорожного вокзала в Витебске |publisher = [[Витебский Курьер|vkurier.by]] |date = 2018-10-30 |accessdate = 2021-03-26 |language = ru }} * {{cite web |url = https://vkurier.by/163468 |title = Вокзал в Витебске тринадцать лет назад и сегодня |publisher = [[Витебский Курьер|vkurier.by]] |date = 2019-02-07 |accessdate = 2021-03-26 |language = ru }} {{Славутасці Віцебска}} {{Віцебск у тэмах}} [[Катэгорыя:Транспарт Віцебска]] [[Катэгорыя:Чыгуначныя вакзалы Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1866 годзе]] [[Катэгорыя:1866 год у Віцебску]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1952 годзе]] [[Катэгорыя:1952 год у Віцебску]] [[Катэгорыя:Вуліца Касманаўтаў (Віцебск)]] re9v06mluw151sbvrhta9irhena02kt ГК СКА Мінск 0 65617 5130344 5125898 2026-04-21T13:15:18Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Статыстыка выступленняў */ 5130344 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = СКА Мінск | выява = ГК СКА Мінск.png | поўная_назва = ДУ «Гандбольный клуб „СКА-Минск“» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 1976 | расфарміраваны = | горад = [[Мінск]], [[Беларусь]] | пляцоўка = [[Палац спорту «Уручча»]] | умяшчальнасць = 3000 | кіраўнік = [[Андрэй Віктаравіч Крайноў|Андрэй Крайноў]] | пасада_кіраўніка = Старшыня | трэнер = [[Ігар Папруга]] | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2018/2019 | месца = 2 месца | сайт = http://www.ska-minsk.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = _blueuppersnake |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = 0000FF |body1 = FFFFFF |rightarm1 = 0000FF |shorts1 = FF0000 |pattern_la2 = |pattern_b2 = _whiteuppersnake |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = FF0000 |body2 = FF0000 |rightarm2 = FF0000 |shorts2 = FF0000 }} '''СКА-Мінск''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб. Заснаваны ў [[1976]] годзе на базе клуба «Палітэхнік». Самы тытулаваны беларускі клуб. У 1980-х наймацнейшы клуб СССР і адзін з наймацнейшых у свеце. Выступае ў чэмпіянаце Беларусі па гандболе. == Дасягненні == === Нацыянальныя === * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (11)''': [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|1993/1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|1995/1996]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|1996/1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|1997/1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|1998/1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|1999/2000]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|2001/2002]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|2024/2025]] ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (17): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|2003/2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|2006/2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (3): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (9)''': [[Кубак Беларусі па гандболе 1998|1998]], [[Кубак Беларусі па гандболе 1999|1999]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2000|2000]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2001|2001]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2006|2006]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|2023]] ** {{Ср}} Фіналіст (10): [[Кубак Беларусі па гандболе 2007|2007]],[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] , [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] ** {{Бр}} 3-е месца (1) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2005|2005]] * '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]]''' ** [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Уладальнік (1)''': [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] === Спаборніцтвы ў СССР === * '''[[Чэмпіянат СССР па гандболе|Чэмпіянат СССР]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (6)''': 1981, 1984, 1985, 1986, 1988, 1989 ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (5): 1982, 1983, 1987, 1990, 1992 ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (1): 1991 * '''[[Кубак СССР па гандболе|Кубак СССР]]:''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (3)''': 1980, 1981, 1982 === Міжнародныя === * '''Уладальнік [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў]] (3):''' 1987, 1989, 1990 * Уладальнік [[Кубак уладальнікаў кубкаў ЕГФ|Кубка уладальнікаў кубкаў]] (2): 1983, 1988 * Уладальнік [[Кубак выкліку ЕГФ|Кубка выкліку]] (1): 2013 * '''[[Балтыйская гандбольная ліга]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (12)''': [[Балтыйская гандбольная ліга 1993|1993]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1993/1994|1993/1994]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1994/1995|1994/1995]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1995/1996|1995/1996]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1996/1997|1996/1997]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1997/1998|1997/1998]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1998/1999|1998/1999]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1999/2000|1999/2000]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2000/2001|2000/2001]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2012/2013|2012/2013]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2013/2014|2013/2014]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2014/2015|2014/2015]] ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (2): [[Балтыйская гандбольная ліга 2004/2005|2004/2005]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2015/2016|2015/2016]] ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (3): [[Балтыйская гандбольная ліга 2016/2017|2016/2017]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2017/2018|2017/2018]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2018/2019|2018/2019]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | [[Сезон 1992/1993 ГК СКА Мінск|1992/93]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1993/1994 ГК СКА Мінск|1993/94]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1994/1995 ГК СКА Мінск|1994/95]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1995/1996 ГК СКА Мінск|1995/96]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1996/1997 ГК СКА Мінск|1996/97]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1997/1998 ГК СКА Мінск|1997/98]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 1998|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 1998/1999 ГК СКА Мінск|1998/99]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 1999|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 1999/2000 ГК СКА Мінск|1999/00]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2000|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2000/2001 ГК СКА Мінск|2000/01]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2001|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2001/2002 ГК СКА Мінск|2001/02]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || || |- | [[Сезон 2002/2003 ГК СКА Мінск|2002/03]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2003/2004 ГК СКА Мінск|2003/04]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр || || |- | [[Сезон 2004/2005 ГК СКА Мінск|2004/05]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2005|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2005/2006 ГК СКА Мінск|2005/06]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2006|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2006/2007 ГК СКА Мінск|2006/07]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2007|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2007/2008 ГК СКА Мінск|2007/08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр || || |- | [[Сезон 2008/2009 ГК СКА Мінск|2008/09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр|| || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК СКА Мінск|2009/10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК СКА Мінск|2010/11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр||[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2011/2012 ГК СКА Мінск|2011/12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2012/2013 ГК СКА Мінск|2012/13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК СКА Мінск|2013/14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2014/2015 ГК СКА Мінск|2014/15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2015|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2015/2016 ГК СКА Мінск|2015/16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2016/2017 ГК СКА Мінск|2016/17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2017/2018 ГК СКА Мінск|2017/18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2018|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2018/2019 ГК СКА Мінск|2018/19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2019/2020 ГК СКА Мінск|2019/20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|Фіналст]] || |- | [[Сезон 2020/2021 ГК СКА Мінск|2020/21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2021|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2021/2022 ГК СКА Мінск|2021/22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2022/2023 ГК СКА Мінск|2022/23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2023|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2023/2024 ГК СКА Мінск|2023/24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2024/2025 ГК СКА Мінск|2024/25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2025|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2025/2026 ГК СКА Мінск|2025/26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || || || |} == Галоўныя трэнеры == * [[Спартак Мірановіч]] (1976—2016) * [[Ігар Папруга]] (2016—2023) * [[Дзмітрый Алегавіч Нікуленкаў|Дзмітрый Нікуленкаў]] (з 2023)<ref>[https://ska-minsk.by/news_item/?ni=6530 Дмитрий Никуленков — главный тренер «СКА-Минск»!]</ref> == Вядомыя ігракі == * [[Аляксандр Леанідавіч Маліноўскі]] * [[Юрый Анатолевіч Шаўцоў]] * [[Міхаіл Іванавіч Якімовіч]] == Спасылкі == * [http://www.ska-minsk.by/ Сайт клуба] {{Склад ГК СКА Мінск}} [[Катэгорыя:ГК СКА Мінск| ]] [[Катэгорыя:1976 год у Мінску]] 3jnr66l86z2scsq6onlys2k9uczclsv Галіна Радзівонаўна Лукашэнка 0 66002 5130513 4975932 2026-04-22T03:12:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130513 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} {{Цёзкі2|Лукашэнка (значэнні)|Лукашэнка}} '''Галі́на Радзівонаўна Лукашэ́нка''' (да шлюбу '''Жаўняро́віч'''; нар. {{ДН|1|12|1955}}, [[Рыжкавічы]], цяпер у складзе [[Шклоў|Шклова]]) — жонка першага прэзідэнта Рэспублікі Беларусь [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. == Біяграфія == Скончыла гістарычны факультэт [[Магілёўскі педагагічны інстытут|Магілёўскага педагагічнага інстытута]]. У 1975 годзе ажанілася з Аляксандрам Лукашэнкам, з якім вучыліся ў адной школе. Разам паступілі ў інстытут і пераехалі ў Рыжкавічы. Нарадзіла двух сыноў — [[Віктар Аляксандравіч Лукашэнка|Віктара]] і [[Дзмітрый Лукашэнка|Дзмітрыя]]. Пасля таго, як Аляксандр Лукашэнка быў абраны прэзідэнтам Беларусі, засталася ў Рыжкавічах, куды прэзідэнт прыязджае не часта<ref>[http://kp.ru/daily/23483.3/38071/ KP.RU: Як выйсці замуж за прэзідэнта?] {{ref-ru}}</ref>. У афіцыйных мерапрыемствах Галіна Радыёнаўна не ўдзельнічае, за мяжу не ездзіць. Працавала загадчыцай дзіцячага садку. У 1998 годзе прызначаная кіраўніком Магілёўскага аблвыканкама ў сферы аховы здароўя і санітарна-курортнага лекавання. 8 студзеня 2010 года ўзнагароджана Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь<ref>[http://www.pravo.by/webnpa/text.asp?RN=C21000010 ПАСТАНОВА САВЕТА МІНІСТРАЎ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ 8 студзеня 2010 г. № 10 Аб узнагароджанні Г. Р. Лукашэнка Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]{{Недаступная спасылка}}</ref>. У 2022 годзе Галіна Лукашэнка трапіла ў санкцыйныя спісы [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]<ref>{{Cite web |title=USA places Lukashenko's wife on sanctions list |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/813839.html |access-date=2022-03-16 |website=Interfax-Ukraine |language=en}}</ref> і [[Аўстралія|Аўстраліі]]<ref>{{cite web |url=https://www.foreignminister.gov.au/minister/marise-payne/media-release/australia-places-additional-sanctions-russia-and-belarus |title=Australia places additional sanctions on Russia and Belarus |type=Media release |website=Department of Foreign Affairs and Trade |date=25 March 2022 |access-date=26 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325120854/https://www.foreignminister.gov.au/minister/marise-payne/media-release/australia-places-additional-sanctions-russia-and-belarus |archive-date=25 March 2022 |url-status=live |language=en}}</ref> (сакавік), [[Украіна|Украіны]] (кастрычнік)<ref>{{Cite web|title=LUKASHENKO Galina Rodionovna|url=https://sanctions.nazk.gov.ua/en/sanction-person/1018/|access-date=2022-11-21|publisher=National Agency for Prevention of Corruption|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405210028/https://sanctions.nazk.gov.ua/en/sanction-person/1018/|archivedate=5 красавіка 2023|url-status=dead}}</ref> і [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]] (лістапад)<ref>{{Cite web|author=Nanaia Mahuta|date=2022-11-21|title=Further sanctions on the political and economic elites of Russia and Belarus|url=https://www.beehive.govt.nz/release/further-sanctions-political-and-economic-elites-russia-and-belarus|access-date=2022-11-21|publisher=[[Government of New Zealand]]|language=en}}</ref>. 27 студзеня 2025 года была ўнесена ў санкцыйны спіс [[Канада|Канады]]<ref>{{cite web|url = https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2025/01/backgrounder-sanctions-against-individuals-and-entities-in-belarus.html|title = Backgrounder: Sanctions against individuals and entities in Belarus|date = 27.01.2025|work = Government of Canada|language = en|access-date = 28 студзеня 2025|archive-date = 1 лютага 2025|archive-url = https://web.archive.org/web/20250201062954/https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2025/01/backgrounder-sanctions-against-individuals-and-entities-in-belarus.html|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/360347|title=Пасля выбараў Вялікабрытанія і Канада пашырылі свае санкцыі супраць рэжыму Лукашэнкі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-01-28}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=455742 Біяграфія]{{ref-ru}} * [http://www.kp.ru/daily/23587.4/45042/ Інтэрв’ю з Галінай Лукашэнкай]{{ref-ru}} * [http://kp.ru/daily/23483.3/38071/ Лукашэнка закахаўся ў Снягурку]{{ref-ru}} {{DEFAULTSORT:Лукашэнка Галіна Радзівонаўна}} [[Катэгорыя:Мужы і жонкі прэзідэнтаў]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]] [[Катэгорыя:Сям’я Аляксандра Лукашэнкі]] 251yswlp70kgilvi7zlotis20fc8j5w Пётр Абросімаў (разьбяр) 0 66054 5130435 5129321 2026-04-21T16:32:55Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5130435 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Абросімаў}} {{Асоба}} '''Пётр Абросімаў''' — разьбяр па дрэве і цясляр канца XVII ст. ({{таксама}}: [[беларуская рэзь]]). Магчыма, вывезены з усходніх зямель [[ВКЛ]] ў час [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667). Прылічаны да Палаты разьбярных і сталярных спраў [[Маскоўскі Крэмль|Маскоўскага Крамля]]. У [[1680]] г. пераведзены ў [[Аляксандрава Слабада|Аляксандраву Слабаду]], на цароў «новы пацешны двор». У 1682—1683 г. кіраваў арцеллю беларускіх разьбяроў, якая разам з арцеллю [[Клім Міхайлаў|К. Міхайлава]] вырабляла разныя [[іканастас]]ы для [[Новадзявочы манастыр|Новадзявочага]] і [[Данскі манастыр|Данскога манастыроў]] у [[Масква|Маскве]]. У 1683 г. «разам са таварышы» вырабляў крэслы, [[ківот]]ы, шуфляды ў харомы царыцы і вялікай княгіні [[Марфа Мацвееўна|Марфы Мацвееўны]], ківоты да абраза «Успенне Прасвятой Багародзіцы» у харомы вялікай княгіні [[Кацярына Аляксееўна|Кацярыны Аляксееўны]]. З 1684 г. вырабляў шкатулкі і падносныя сталы. У [[1686]] г. удзельнічаў у стварэнні разнога іканастаса [[царква Пятра і Паўла, Масква|царквы Пятра і Паўла]] ў [[Масква|Маскве]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Яніцкая, М. Абросімаў Пётр / Мая Яніцкая // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 тамах / Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) [і інш.]; Навуковыя кансультанты: Я. К. Анішчанка [і інш.]. Том 1: А — К. — 2-е выданне. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007. — С. 198. {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-21}} {{DEFAULTSORT:Абросімаў Пётр}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Разьбяры Беларусі]] [[Катэгорыя:Разьбяры Расіі]] oku9dlhlyrm4vryid1lnaqjj6gemm7w Тытанік 0 68258 5130473 4858238 2026-04-21T18:36:17Z Jalinovskiy 167021 дададзены караблі-сястры 5130473 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Грамадзянскае судна | Назва = «Тытанік» | Арыгінал назвы = RMS Titanic | Ілюстрацыя = RMS Titanic 3.jpg | Подпіс = «Тытанік» выходзіць з Саўтгемптана ў свой першы і апошні рэйс [[10 красавіка]] [[1912]] года | Тып судна = [[Пасажырскае судна]] | Сцяг = {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | Порт = [[Ліверпуль]] | Клас = Пасажырскі лайнер класа «Алімпік» | Лядовы клас = | Нумар ИМО = 401 | Пазыўны = MUC (MGY) | Аператар = | Арганізацыя = [[Уайт Стары Лайн|White Star Line]] | Вытворца = верф «[[Harland and Wolff]]» | Спушчаны = [[31 мая]] [[1911]] | Эксплуатацыя з = [[10 красавіка]] [[1912]] | Выведзены = [[15 красавіка]] [[1912]] | Статус = затанулае судна | Водазмяшчэнне = 52310 т пры [[асадка|ўляганні]] 10,54 [[Метр|м]] | Даўжыня = 269,1 [[Метр|м]] | Шырыня = 28,19 [[Метр|м]] | Вышыня = 18,4 [[Метр|м]] (ад [[ватэрлініі]] да шлюпачнай [[палуба|палубы]]) | Ападкі = 10,54 [[Метр|м]] | Рухавікі = 2 чатырохцыліндравыя паравыя машыны трайнога пашырэння і паравая турбіна | Вінты = 3 Вінта (каля 75 абаротаў у хвіліну пры максімальнай хуткасці) | Магутнасць = 55 тыс. [[конская сіла|к. с.]] | Хуткасць = 24—25 [[Вузел (адзінка вымярэння)|вузлоў]] | Аўтаномнасць плавання = | Экіпаж = 908 чалавек | Пасажыраўмяшчальнасць = 2556 пасажыраў | Грузаёмістасць = 46328 рэгістравых тон }} '''«Тытанік»''' (RMS Titanic) — брытанскі параход кампаніі «Уайт Стар Лайн», другі з трох параходаў-двайнят тыпу «Алімпік» — галаўным суднам быў РМС «Алімпік», а апошнім караблём гэтага класа быў ГМГС «Брытанік». Найбуйнейшы пасажырскі лайнер свету на момант сваёй пабудовы. Падчас першага рэйса [[14 красавіка]] [[1912]] г. сутыкнуўся з [[айсберг]]ам і праз 2 гадзіны 40 хвілін затануў. На борце знаходзілася 1316 пасажыраў і 908 членаў экіпажа, усяго 2224 чалавекі. З іх выратаваліся 711 чалавек, загінула 1513. Катастрофа «Тытаніка» зрабілася легендарнай, па яе сюжэце знята некалькі мастацкіх фільмаў. == Будаўніцтва == Закладзены [[31 сакавіка]] [[1909]] г. на верфях суднабудаўнічай кампаніі «Харланд энд Вольф» у Куінсі-Айленд (Белфаст, Паўночная Ірландыя), спушчаны на ваду [[31 мая]] [[1911]] года, прайшоў хадавыя выпрабаванні [[2 красавіка]] [[1912]] года. == Тэхнічныя дадзеныя == * вышыня ад кіля да завяршэння труб — 53,4 м; * машыннае аддзяленне — 29 катлоў, 159 вугальных топак; * Непатапляльнасць карабля забяспечвалі 15 воданепранікальных пераборак у труме, якія стваралі 16 умоўна воданепранікальных адсекаў; прастора паміж дном і насцілам другога дна была падзелена папярочнымі і падоўжанымі перагародкамі на 46 воданепранікальных адсекаў. == Канструкцыя і абсталяванне == == Пераборкі == [[Файл:RMS Titanic ready for launch, 1911.jpg|thumb|left|«Тытанік» на верфі «Харланд энд Вольф» перад спускам на ваду ([[1911]])]] Воданепранікальныя пераборкі, пазначаныя ад носа да кармы літарамі ад «A» да «P», падымаліся ад другога дна і праходзілі праз 4 або 5 палуб: першыя дзве і апошнія пяць даходзілі да палубы «D», восем пераборак у цэнтры лайнера дасягалі толькі палубы «Е». Усе пераборкі былі настолькі трывалыя, што павінны былі вытрымаць значны ціск пры атрыманні прабоіны. «Тытанік» быў пабудаваны так, што мог заставацца на плаву пры затапленні любых двух з яго 16 воданепранікальных адсекаў, любых трох з першых пяці адсекаў, ці ж усіх першых чатырох адсекаў. Першыя дзве пераборкі ў насавой і апошняя ў кармавой частцы былі суцэльнымі, ва ўсіх астатніх меліся герметычныя дзверы, якія дазвалялі камандзе і пасажырам перасоўвацца паміж адсекамі. На насціле другога дна, у пераборкі «К», былі адзіныя дзверы, якія вялі ў халадзільную камеру. На палубах «F» і «E» амаль ва ўсіх пераборках меліся герметычныя дзверы, якія злучалі памяшканні пасажыраў, усе іх можна было задрайваць як дыстанцыйна, так і ўручную, пры дапамозе прылады, размешчанай непасрэдна на дзвярах і з той палубы, да якой даходзіла пераборка. Для задрайвання такіх дзвярэй на пасажырскіх палубах патрабаваўся спецыяльны ключ, які меўся толькі ў старэйшых сцюардаў. Але на палубе «G» дзверы ў пераборку адсутнічалі. У пераборках «D» — «O», непасрэдна над другім дном у адсеках, дзе размяшчаліся машыны і катлы, знаходзіліся 12 дзвярэй, якія вертыкальна зачыняліся з дапамогай электрычнага прывада, імі кіравалі з хадавога мастка. У выпадку небяспекі або аварыі, альбо тады, калі так палічылі неабходным капітан або вахтавы афіцэр, электрамагніты па сігнале з мастка вызвалялі зашчапкі і ўсе 12 дзвярэй пад дзеяннем уласнага цяжару апускаліся і прастора за імі аказвалася герметычна закрытая. Калі дзверы зачыняліся па электрасігналу з мастка, то адкрыць іх можна было толькі пасля зняцця напружання з электрапрывада. == Шлюпкі == У фармальнай адпаведнасці з дзеючымі патрабаваннямі Брытанскага кодэкса гандлёвага мораплаўства параход меў 20 выратавальных шлюпак, іх было дастаткова для пасадкі 1178 чалавек, г.зн. для 50 % людзей, якія знаходзіліся ў гэты момант на борце і 30 % ад планавай загрузкі. Кожная шлюпка разлічвалася на 65 чалавек, але матросы Тытаніка ў першыя хвіліны пасля сутыкнення адпраўлялі шлюпкі толькі з 20 пасажырамі. Галоўны інжынер карабля, убачыўшы гэта, сказаў матросам, што ў шлюпцы змяшчаецца 65 чалавек. Каманда не згаджалася, баючыся, што шлюпка можа не вытрымаць перагруз. Толькі пасля таго, як інжынер пераканаў каманду ў надзейнасці лодак (якія па выніках усіх праверак маглі вытрымліваць вагу 70 дарослых мужчын), лодкі пачалі запаўняць цалкам. Таксама былі і «складаныя шлюпкі», якімі скарысталіся некаторыя афіцэры (Чарлз Лайтолер быў сярод іх). == Палубы == «Тытанік» меў 8 сталёвых палуб, што размяшчаліся адна над адной на адлегласці 2,5—3,2 м. Самая верхняя была шлюпачная, пад ёй знаходзіліся 7 астатніх, якія пазначаліся зверху ўніз літарамі ад «A» да «G». Толькі палубы «C», «D», «E» і «F» праходзілі па ўсёй даўжыні судна. Шлюпачная палуба і палуба «А» не даходзілі ні да насавой часткі, ні да кармы, а палуба «G» размяшчалася толькі ў пярэдняй частцы лайнера — ад кацельняў аддзяленняў да носа і ў кармавой частцы — ад машыннага аддзялення да зрэзу кармы. На адкрытай шлюпачнай палубе размяшчаліся 20 выратавальных шлюпак, уздоўж бартоў знаходзіліся прагулачныя палубы. Палуба «A» даўжынёй 150 м амаль уся прызначалася для пасажыраў першага класа. Палуба «У» перарывалася ў насавой часткі, утвараючы адкрытую прастору над палубай «З», а затым працягвалася ў выглядзе 37-метровай насавой надбудовы з абсталяваннем для абслугоўвання якараў і швартоўнай прыладай. У пярэдняй частцы палубы «C» размяшчаліся якарныя лябёдкі для 2 галоўных бартавых якараў, там жа знаходзіўся камбуз і сталовая для матросаў і качагараў. За насавой надбудовай размяшчалася шпацырная (так званая межнадстроечная) палуба для пасажыраў трэцяга класа даўжынёй 15 м. На палубе «D» была яшчэ адна, ізаляваная, шпацырная палуба трэцяга класа. Па ўсёй даўжыні палубы «Е» ішлі каюты пасажыраў першага і другога класаў, а таксама каюты сцюардаў і механікаў. У першай частцы палубы «F» размяшчаліся 64 каюты пасажыраў другога класа і асноўныя жылыя памяшканні пасажыраў трэцяга, які працягнуўся на 45 м і якія займалі ўсю шырыню лайнера. Тут было 2 вялікіх салона, сталовая пасажыраў трэцяга класа, суднавыя пральні, басейн і турэцкія лазні. Палуба «G» захоплівала толькі насавую і кармавую частку, паміж якімі размяшчаліся кацельні аддзялення. Насавая частка палубы даўжынёй 58 м была на 2 м вышэй ватэрлініі, да цэнтра лайнера яна паступова паніжалася і на процілеглым канцы была ўжо на ўзроўні ватэрлініі. Тут было 26 кают для 106 пасажыраў трэцяга класа, астатнюю плошчу займалі багажнае аддзяленне для пасажыраў першага класа, Судовая пошта і зала для гульні ў мяч. За насавой часткай палубы размяшчаліся бункеры з вуглём, якія займалі 6 воданепранікальных адсекаў вакол комінаў, за імі ішлі 2 адсека з параправодамі поршневых паравых машын і турбіннае аддзяленне. Далей знаходілася кармавая частка палубы даўжынёй 64 м са складамі, каморы і 60 кают для 186 пасажыраў трэцяга класа, якія знаходзіліся ўжо ніжэй ватэрлініі. == Мачты == Адна знаходзілася на карме, іншая — на паўбаку, кожная была выканана са сталі з верхняй часткай з ціка. На пярэдняй, на вышыні 29 м ад ватэрлініі, размяшчалася [[Марс (марскі тэрмін)|марсавая пляцоўка]] («вараннёвае гняздо»), дабрацца да якой можна было па ўнутраным металічным [[Трап (марскі тэрмін)|трапе]]. == Службовыя памяшканні == У пярэдняй часткі шлюпачнай палубы знаходзіўся хадавы масток, ад ддалены ад носа на 58 м. На мастку размяшчалася хадавая рубка са штурвалам і компасам, адразу за ёй памяшканне, дзе захоўваліся навігацыйныя карты. Справа ад рулявой рубкі былі штурманская высечка, каюта капітана і частка кают афіцэраў, злева — астатнія каюты афіцэраў. Ззаду іх, за пярэдняй трубой, была рубка радыётэлеграфіі і каюта радыста. У пярэдняй частцы палубы «D» размяшчаліся жылыя памяшканні для 108 качагараў, асаблівы вінтавы трап злучаў гэтую палубу непасрэдна з кацельнямі, так што качагары маглі сыходзіць на працоўныя месцы і вяртацца, не праходзячы міма кают або салонаў для пасажыраў. У пярэдняй частцы палубы «Е» знаходзіліся жылыя памяшканні для 72 грузчыкаў і 44 матросаў. У першай частцы палубы «F» размяшчаліся ў кубрыку 53 качагараў 3. Змены. На палубе «G» знаходзіліся памяшканні для 45 качагараў і змазчыка. «RMS» у назве азначае Каралеўскае Паштовае Судна. На судне быў паштамт і склад на палубах «F» і «G», дзе працавалі 5 паштовых работнікаў. == Другое дно == Другое дно размяшчалася прыкладна ў паўтара метрах над кілем і займала 9/10 даўжыні судна, не захопліваючы толькі невялікія ўчасткі ў насавой частцы і карме. На другім дне былі ўсталяваныя катлы, поршневыя паравыя машыны, паравая турбіна і электрагенератар, усё гэта было трывала замацавана на сталёвых плітах, рэшту прасторы выкарыстоўвалі для грузаў, вугалю і цыстэрнаў з пітной вадой. На ўчастку другога машыннага аддзялення дно падымалася на 2,1 м над кілем, што павялічвала абарону лайнера пры пашкоджанні знешняй ашалёўкі. == Сілавая ўстаноўка == Зарэгістраваная магутнасць паравых машын і турбіны складала 50 тыс. к. с. (Фактычна 55 тыс. к. с.). [[Турбіна]] размяшчалася ў пятым воданепранікальным адсеку ў кармавой частцы лайнера, у наступным адсеку, бліжэй да носа, размяшчаліся паравыя машыны, іншыя 6 адсекаў былі занятыя дваццаццю чатырма двухпраточнымі і пяццю аднапраточнымі катламі, якія выпрацоўваюць пар для галоўных машын, турбіны, генератараў і дапаможных механізмаў. Дыяметр кожнага катла быў 4,79 м, даўжыня двухпраточных была роўная 6,08 м, аднапраточных — 3,57 м. У кожнага двухпраточнага катла мелася 6 топак, а ў аднапраточнага — 3. Акрамя таго, «Тытанік» быў абсталяваны чатырма дапаможнымі машынамі з генератарамі, кожны магутнасцю 400 кілават, якія выпрацоўваюць электрычнасць напружаннем у 100 вольт. Побач з імі былі яшчэ два 30-кілаватных генератара. Пар высокага ціску з катлоў ішоў у 2 паравыя машыны трайнога пашырэння, які круціць бакавыя вінты. З машын пар далей паступаў у турбіну нізкага ціску, якая прыводзіла ў дзеянне сярэдні вяслярны [[вінт]]. З турбіны адпрацаваны пар трапляў у кандэнсатары, адкуль прэсная вада ішла назад у катлы па замкнёным цыкле. «Тытанік» развіваў прыстойную для свайго часу хуткасць, хоць і саступаў турбаходам канкурэнта — Cunard Line. == Трубы == Лайнер меў 4 трубы, дыяметр кожнай з якіх быў 7,3 м, вышыня — 18,5 м. Тры першыя адводзілі дым з топак катлоў, чацвёртая, размешчаная над адсекам турбіны, выконвала функцыі выцяжнога вентылятара, да яе быў падведзены комін для суднавых кухняў. Падоўжны разрэз судна прадстаўлены на яго макеце, які экспануецца ў Нямецкім музеі Мюнхена, дзе выразна бачна, што апошняя труба не была звязана з топкамі. Чацвёртая труба была выключна касметычнай, каб судна выглядала больш магутным. == Электразабеспячэнне == Да размеркавальнай сеткі было падключана 10000 [[лямпа напальвання|лямпачак]], 562 электраабагравальнікі, галоўным чынам у каютах першага класа, 153 [[электрарухавік|электраматора]], у тым ліку электрапрывады для васьмі кранаў агульнай грузападымальнасцю 18 тон, 4 грузавыя [[лябёдка|лябёдкі]] грузападымальнасцю 750 кг, 4 [[ліфт]]а, кожны на 12 чалавек. Акрамя гэтага, электрычнасць спажывалі тэлефонная станцыя і радыёсувязь, вентылятары ў кацельні і машынным аддзяленні, апараты ў гімнастычнай зале, дзясяткі машын і прыбораў у кухнях, у тым ліку [[халадзільнік]]і. == Сувязь == Тэлефонны камутатар абслугоўваў 50 ліній. Радыёабсталяванне на лайнеры было самым сучасным, магутнасць асноўнага перадатчыка складала 5 кілават, сілкаванне паступала ад электрагенератара. Другі, аварыйны перадатчык, сілкаваўся ад батарэй. Паміж двума мачтамі былі нацягнутыя 4 [[антэна|антэны]], некаторыя даўжынёй да 75 м. Гарантаваная далёкасць праходжання радыёсігналу складала 250 міль. Днём пры спрыяльных умовах магчымая была сувязь на адлегласці да 400 міль, а ўначы — да 2000. Радыёабсталяванне паступіла на борт 2 красавіка ад фірмы «Марконі», якая да гэтага часу манапалізавала радыёпрамысловасці Італіі і Англіі. Два маладых афіцэра-радыста ўвесь дзень збіралі і ўсталёўвалі станцыю, для праверкі адразу ж была праведзена тэставая сувязь з берагавой станцыяй у Мэлін Хэд, на паўночным узбярэжжы Ірландыі, і з Ліверпулем. 3 красавіка радыёапаратура працавала спраўна, у гэты дзень была ўсталяваная сувязь з востравам Тэнэрыфэ на адлегласці 2000 міль і з Порт-Саідам у Егіпце (3000 міль). У студзені 1912 «Тытаніку» былі прысвоены радыёпазыўныя «MUC», потым яны былі замененыя на «MGY», якія раней належалі амерыканскаму судну «Йель». Як дамінуючая радыёкампанія, «Марконі» ўвяла свае ўласныя радыёпазыўныя, большасць з якіх пачыналіся на літару «М», па-за залежнасцю ад яе размяшчэння і краіны прыпіскі судна, на якім яна была ўсталяваная. == Плаванне і крушэнне == У першым падарожжы лайнера прынялі ўдзел шматлікія знакамітасці таго часу, уключаючы мільянера і буйнага прамыслоўца Джона Джэйкаба Астара IV і яго жонку Мадлен Астар, бізнесмена Бенджаміна Гугенхайма, уладальніка ўнівермага «Macy’s» Ісідара Штраўса і яго жонку Іду, эксцэнтрычную мільянерку і грамадскую актывістку Маргарэт «Молі» Браўн, якая атрымала пасля гібелі судна мянушку «непатапляльнай», сэра Косма Даф Гордана і яго жонку, папулярную ў пачатку стагоддзя мадэльера лэдзі Люсі Даф Гордан, бізнесмена і гульца ў крыкет Джона Таера, брытанскага журналіста Уільяма Томаса Стыда, графіню Роцкую, ваеннага памочніка прэзідэнта ЗША Арчыбальда Бата, кінаактрысу Дораці Гібсан і шматлікіх іншых. == Паўночная і Паўднёвая трансатлантычныя трасы. Лядовая абстаноўка == Пагрозу суднаходства ў [[Паўночная Атлантыка|паўночнай Атлантыцы]] ўяўляюць [[айсберг]]і, якія адколваюцца ад леднікоў на захадзе Грэнландыі і дрэйфуюць пад дзеяннем цячэнняў. Небяспеку нясуць таксама ледзяныя палі, якія бяруць свой пачатак у арктычным басейне, а таксама ля берагоў Лабрадора, Ньюфаўндленда і ў праліве св. Лаўрэнція, і дрэйфуюць пад дзеяннем вятроў і цячэнняў. Справаздачы пра ільды і іх руху ў паўночнай Атлантыцы прадстаўляе гідралагічныя служба ЗША з 1890 года. Самы кароткі маршрут з паўночнай Еўропы ў ЗША пралягае побач з узбярэжжам Ньюфаўндленда, непасрэдна праз зону туманаў і айсбергаў. У мэтах упарадкавання мараплаўства ў паўночнай Атлантыцы, у 1898 годзе параходныя кампаніі заключылі пагадненне, якое ўсталёўвала 2 трансатлантычныя трасы, якія праходзілі значна на поўдзень. Для кожнай з трас былі вызначаны асобныя маршруты для параходаў, якія рухаюцца на захад і на ўсход, якія адстаялі адзін ад аднаго на адлегласці да 50 міль. З сярэдзіны студзеня па сярэдзіну жніўня, у сезон найбольшай лядовай небяспекі, параходы рухаліся па Паўднёвай трасе. У астатні час года выкарыстоўвалася Паўночная траса. Гэты парадак звычайна дазваляў звесці да мінімуму верагоднасць сустрэчы з дрэйфуючымі льдамі. Але 1912 выдаўся незвычайным. З Паўднёвай трасы, па заходнім маршруце якой рухаўся і «Тытанік», адно за адным паступалі паведамленні аб айсбергах. Гідралагічная служба ЗША ў сувязі з гэтым ставіла пытанне аб пераносе трасы больш на поўдзень, але адпаведныя рашэнні былі прынятыя запознена, пасля катастрофы. == Храналогія == == Шлях «Тытаніка» і месца яго крушэння == === Серада, 10 красавіка, 1912 === * 12:00 — «Тытанік» адыходзіць ад прычальнай сценкі саўтгемптанскага порта і ледзь пазбягае сутыкнення з амерыканскім лайнерам «Нью-Ёрк». На борце «Тытаніка» 922 пасажыры. * 19:00 — прыпынак у [[Шэрбур]]ы (Францыя) для прыняцця на борт 274 пасажыраў і пошты. * 21:00 — «Тытанік» выйшаў з Шэрбура і накіраваўся ў [[Квінстаўн]] (Ірландыя). === Чацвер, 11 красавіка, 1912 === * 12:30 — прыпынак у Квінстаўне для прыняцця на борт 120 пасажыраў і пошты; адзін член каманды 23-гадовы качагар Джон Кофі па невядомых прычынах дэзертыраваў з «Тытаніка». * 14:00 — «Тытанік» адбывае з Квінстаўна з 1316 пасажырамі і 891 членам экіпажа на борце. === Нядзеля, 14 красавіка, 1912 === * 09:00 — «Карона» паведамляе аб ільдах у раёне 42 ° паўночнай шыраты, 49° — 51° заходняй даўгаты. * 13:42 — «Балтык» паведамляе аб наяўнасці льдоў у раёне 41° 51′ паўночнай шыраты, 49° 52′ заходняй даўгаты. * 13:45 — «Амерыка» паведамляе аб ільдах у раёне 41° 27′ паўночнай шыраты, 50° 8′ заходняй даўгаты. * 19:00 — тэмпература паветра 43 ° па [[Градус Фарэнгейта|шкале Фарэнгейта]] (6&nbsp;°C). * 19:30 — тэмпература паветра 39 ° па шкале Фарэнгейта (3,9&nbsp;°C). * 19:30 — «Каліфорніен» паведамляе аб ільдах у раёне 42° 3′ паўночнай шыраты, 49° 9′ заходняй даўгаты. * 21:00 — тэмпература паветра 33 ° па шкале Фарэнгейта (0,6&nbsp;°C). * 21:30 — другі памочнік капітана Лайтоллер папярэджвае суднавага цесляра і вахтавых у машынным аддзяленні аб тым, што неабходна сачыць за сістэмай прэснай вады — вада ў трубаправодах можа замерзнуць; ён загадвае наперадгледзячаму назіраць за з’яўленнем льдоў. * 21:40 — «Месаба» паведамляе аб льдах ў раёне 42° — 41° 25′ паўночнай шыраты, 49° — 50° 30′ заходняй даўгаты. * 22:00 — тэмпература паветра 32 ° па шкале Фарэнгейта (0&nbsp;°C). * 22:30 — тэмпература забортнай вады панізілася да 31 ° па шкале Фарэнгейта (-0,56&nbsp;°C). * 23:00 — «Каліфорніэн» папярэджвае аб наяўнасці льдоў, але радыст «Тытаніка» абрывае радыёабмен раней, чым «Каліфорніэн» паспявае паведаміць каардынаты раёна. * 23:40 — У кропцы з каардынатамі 41° 46′ паўночнай шыраты, 50° 14′ заходняй даўгаты (пасля высветлілася, што гэтыя каардынаты былі разлічаны няслушна) на адлегласці каля 450 метраў прама па курсе быў заўважаны айсберг. Нягледзячы на манеўр, праз 39 секунд адбыўся дотык падводнай часткі судна, корпус атрымаў шматлікія дробныя прабоіны на даўжыню каля 100 метраў. З 16 воданепранікальных адсекаў судна 6 былі прарэзаны (у шостым цеча была вельмі нязначная). == Этапы затаплення «Тытаніка» == === Панядзелак, 15 красавіка, 1912 === * 00:05 — адчувальны дыферэнт на нос. Аддадзены загад расчахліць выратавальныя [[шлюпка|шлюпкі]] і склікаць членаў экіпажа і пасажыраў да месцаў збору. * 00:15 — з «Тытаніка» перададзены першы радыётэлеграфны сігнал аб дапамозе. * 00:45 — выпушчана першая сігнальная ракета, і спушчана на ваду першая выратавальная шлюпка (№ 7). Насавая палуба сыходзіць пад ваду. * 01:15 — дапушчаны на палубу пасажыры 3 класа. * 01:40 — выпушчаная апошняя сігнальная ракета. 02:05 — спушчана апошняя *выратавальная шлюпка (складная шлюпка D). Насавая частка шлюпачнай палубы сыходзіць пад ваду. * 02:08 — «Тытанік» рэзка ўздрыгвае і зрушваецца наперад. Хваля пракатваецца па палубе і залівае масток, змываючы ў ваду пасажыраў і членаў каманды. * 02:10 — перададзены апошнія радыётэлеграфныя сігналы. * 02:15 — «Тытанік» высока задзірае ўверх карму, агаляючы руль і вяслярныя вінты. * 02:17 — згасае электрычнае асвятленне. * 02:18 — «Тытанік», хутка апускаючыся, разломліваецца на дзве часткі. * 02:20 — «Тытанік» затануў. * 02:29 — На хуткасці каля 13 міль у гадзіну насавая частка «Тытаніка» ўразаецца ў акіянскае дно на глыбіні 3750 метраў, хаваючыся ў асадкавыя пароды дна. * 03:30 — з выратавальных шлюпак заўважаюць сігнальныя ракеты, выпушчаныя з «Карпатыі». * 04:10 — «Карпатыя» падабрала першую шлюпку з «Тытаніка» (шлюпку № 2). * 08:30 — «Карпатыя» падабрала апошнюю (№ 12) шлюпку з «Тытаніка». * 08:50 — «Карпатыя», узяўшы на борт 704 чалавекі, якія выратаваліся з «Тытаніка», бярэ курс на Нью-Ёрк. === Чацвер, 18 красавіка, 1912 === «Карпатыя» прыбывае ў Нью-Ёрк. == Сутыкненне == Распазнаўшы ў лёгкай смузе айсберг, наперадгледзячы Фліт папярэдзіў «перад намі — лёд» і тры разы ўдарыў у звон, што азначала перашкоду прама па курсе, пасля чаго кінуўся да тэлефона, які злучаў непасрэдна з капітанскім мастком. Шосты памочнік Мудзі, які знаходзіўся на мастку, узняў трубку амаль імгненна і пачуў выкрык «лёд прама па носе!!!» («Ice right ahead!!!»). Ветліва падзякаваўшы, Мудзі звярнуўся да вахтавага афіцэра Мэрдака і паўтарыў папярэджанне. Той кінуўся да тэлеграфу, паставіў яго ручку на «стоп» і крыкнуў «права на борт», адначасова перадаўшы ў машыннае аддзяленне загад «поўны назад», націснуў рычаг, які ўключаў закрыццё воданепранікальных дзвярэй у пераборках кацельняў і машынным аддзяленні. Па тэрміналогіі 1912 каманда «права руля» (нават калі штурвал трэба было круціць налева) азначала паварот кармы судна направа, а носа — налева (на рускіх судах з 1909 ўжо выкарыстоўвалася натуральная падача каманд). Рулявы Роберт Хітчэнс налёг на рукаятку штурвальнага кола і хутка павярнуў яго супраць гадзіннікавай стрэлкі да ўпора, пасля чаго Мэрдаку далажылі «руль направа, сэр». У гэтую хвіліну на масток прыбеглі яшчэ вахтавы рулявы Альфрэд Олівер і Баксхол, які знаходзіўся ў штурманскай рубцы, калі ў «вараннёвым гняздзе» раздаліся ўдары звона. А. Олівер ў сваіх паказаннях у сенаце ЗША, зрэшты, вызначана заяўляў, што пры ўваходзе на масток ён пачуў каманду «лева на борт» (адпаведную павароту направа), і гэтая каманда была выкананая. Па словах Баксхола (Брытанскае расследаванне, пытанне 15355), Мэрдак далажыў капітану Сміту: «Я даў права на борт і даў задні ход, і збіраўся даць лева на борт каб абысці яго, але ён быў занадта блізка». Вядома, што на «Тытаніку» не выкарыстоўваліся [[бінокль|біноклі]] для наперадгледзячых, паколькі адсутнічаў ключ ад сейфа з біноклямі. Яго забраў 2-і Памочнік капітана Блэр, калі капітан яго выключыў з каманды, узяўшы на борт члена каманды з «Алімпіі». Не выключана, што адсутнасць бінокля стала адной з прычын крушэння лайнера. Аднак аб існаванні бінокляў стала вядома толькі праз 95 гадоў пасля крушэння карабля, калі адзін з іх быў выстаўлены ў аўкцыённым доме «Генры Элдрыджа і сыноў» у горадзе Дзівайзэс, [[графства Уілтшыр]]. Другім памочнікам капітана «Тытаніка» павінен быў стаць Дэвід Блэр, для чаго ён і прыбыў 3 красавіка 1912 г. з [[Белфаст]]а ў Саўтгэмптан. Аднак кіраўніцтва кампаніі «Уайт Стар Лайн» у апошні момант замяніла яго на Генры Уайлда, першага памочніка з аналагічнага судна «Алімпік», паколькі ён меў вопыт у кіраванні такімі вялікімі лайнерамі, у выніку чаго Блэр ў спешцы забыўся перадаць ключ чалавеку, які прыйшоў на яго месца. Зрэшты, шматлікія гісторыкі сыходзяцца на думцы, што наяўнасць бінокляў не дапамагло б прадухіліць катастрофу. Гэта пацвярджае і тое, што наперадгледзячыя ў «вараннёвым гняздзе» заўважылі айсберг раней за тых членаў экіпажа, якія знаходзіліся на мастку, і мелі пры сабе біноклі. == «Тытанік» тоне == == Выратавальныя шлюпкі == На борце «Тытаніка» было 2224 чалавекі, але агульная ўмяшчальнасць выратавальных шлюпак складала толькі 1178 чалавек. Прычына была ў тым, што згодна з дзеючымі тады правіламі, агульная ўмяшчальнасць выратавальных шлюпак залежала ад танажу судна, а не ад колькасці пасажыраў і членаў экіпажа. Правілы былі складзеныя ў 1894 годзе, калі самыя вялікія суда мелі [[водазмяшчэнне]] каля 10 000 тон. Водазмяшчэнне «Тытаніка» было 46328 тон. Але і гэтыя шлюпкі былі запоўненыя толькі часткова. Капітан Сміт аддаў загад або ўказанне «спачатку жанчыны і дзеці». Афіцэры інтэрпрэтавалі гэты загад па-рознаму. Другі памочнік капітана Лайтолер, які камандаваў спускам шлюпак ў левага борта, дазваляў мужчынам займаць месцы ў шлюпках, толькі калі патрэбныя былі весляры і ні пры якіх іншых абставінах. Першы памочнік Мэрдак, які камандаваў спускам шлюпак ў правага борта, дазваляў спусціцца мужчынам, калі не было жанчын і дзяцей. Так, у шлюпцы нумар 1 было занята толькі 12 месцаў з 65. Акрамя таго, спачатку многія пасажыры не хацелі займаць месцы ў шлюпках, таму што «Тытанік», на якім не было знешніх пашкоджанняў, здаваўся ім больш бяспечным. Апошнія шлюпкі запаўняліся лепш, таму што пасажырам ўжо было відавочна, што «Тытанік» затоне. У самай апошняй шлюпцы было занята 44 месца з 65. Але ў шаснаццатай адбыўшай ад борта шлюпцы было шмат свабодных месцаў, у ёй ратаваліся пасажыры 1 класа. Экіпаж нават не паспеў спусціць усё шлюпкі, якія былі на борце. Дваццатую шлюпку змыла за борт, калі пярэдняя частка парахода сышла пад ваду, і яна плавала ў перавернутым выглядзе. У выніку аналізу аперацыі па выратаванні людзей з «Тытаніка» робіцца выснова аб тым, што пры адэкватных дзеяннях каманды ахвяр было б як мінімум на 553 чалавекі менш. Прычынай нізкай выжывальнасці пасажыраў на судне з’яўляецца ўстаноўка, дадзеная капітанам, на выратаванне ў першую чаргу жанчын і дзяцей, а не ўсіх пасажыраў; зацікаўленасць экіпажа ў такім парадку пасадкі ў шлюпкі. Перашкаджаючы мужчынам-пасажырам у доступе да шлюпак, мужчыны з экіпажа атрымлівалі магчымасць займаць месцы ў напаўпустых шлюпках самі, прыкрываючы свае інтарэсы «высакароднымі намерамі» клопату пра жанчын і дзяцей. У выпадку, калі б усе пасажыры, мужчыны і жанчыны, займалі месцы ў шлюпках, мужчыны з экіпажа ў іх не патрапілі бы і іх шанцы на выратаванне былі б роўныя нулю, і экіпаж не мог гэтага не разумець. Мужчыны з каманды займалі частку месцаў амаль ва ўсіх шлюпках па ходзе эвакуацыі з судна, у сярэднім 10 чалавек з экіпажа на 1 шлюпку. Уратавалася 24 % ад колькасці экіпажа, прыкладна столькі ж, колькі ўратавалася пасажыраў 3 класа (25 %). У каманды не было ніякіх падстаў лічыць свой абавязак выкананым — большасць пасажыраў заставалася на караблі без надзеі на выратаванне, не было выканана нават распараджэнне ратаваць у першую чаргу жанчын і дзяцей (некалькі дзесяткаў дзяцей, і больш за сотню жанчын так і не села ў шлюпкі). У справаздачы брытанскай камісіі аб выніках расследавання абставін гібелі «Тытаніка» паказваецца, што «калі б шлюпкі затрымлівалі трохі даўжэй перад спускам на ваду, альбо калі б дзверы праходу былі адкрыты для пасажыраў, большая колькасць з іх маглі б трапіць на шлюпкі». Прычынай нізкай выжывальнасці пасажыраў 3 класа з вялікай доляй верагоднасці можна лічыць перашкоды, якія ўчыняліся экіпажам для праходу пасажыраў на палубу, закрыццё дзвярэй праходу. Для параўнання, эвакуацыя з «Лузітаніі» была праведзена без дыспрапорцыі ў працэнтах па тых, хто быў выратаваны ў залежнасці ад полу або класа пасажыраў. Людзі ў шлюпках, як правіла, не ратавалі тых, хто знаходзіўся ў вадзе. Наадварот, яны імкнуліся адплыць як мага далей ад месца крушэння, баючыся, што знаходзяцца ў вадзе перавернуць іх лодкі або што іх засмокча ў варонку ад тонучага судна. З вады было падабрана жывымі ўсяго 6 чалавек. == Неаказанне дапамогі параходам «Каліфорніэн» == Вельмі сур’ёзная крытыка абрынулася на каманду «SS Californian» і асабіста на капітана судна Стэнлі Лорда. З карабля, які знаходзіўся ў раёне катастрофы «Тытаніка», на працягу доўгага часу назіралі сігнальныя ракеты, але бяздзейнічалі. Адзіным адказам на сігналы бедства была светлавая марзянка, якую пасылаў «Каліфорніэн» на працягу двух гадзін. Радыст на параходзе лёг спаць за некалькі хвілін да таго, як быў пасланы сігнал [[SOS]] з «Тытаніка», і быў разбуджаны толькі ў 3:30 раніцы. == Звесткі пра выратаваных і загінулых == У першыя дні газеты паведамлялі супярэчлівую інфармацыю пра колькасць ахвяр, заснаваную на чутках. Выратаваліся амаль усе жанчыны і дзеці з кают 1 і 2 класаў. Большасць жанчын і дзяцей з кают 3 класа загінулі, бо ім было цяжка знайсці шлях наверх праз лабірынты вузкіх калідораў. Загінулі таксама амаль усе мужчыны. Трагедыя сям’і Полсан панесла жыцці маці Альмы і ўсіх яе чатырох малалетніх дзяцей, якіх у Нью-Ёрку чакаў бацька Нільс. Уцалела 323 мужчыны (20 % усіх дарослых мужчын) і 331 жанчына (75 % усіх дарослых жанчын), у тым ліку Віялета Джэсап, Дораці Гібсан, Молі Браўн, Люсі Даф Гордан, графіня Роцкая і іншыя. У маі 2006 года ва ўзросце 99 гадоў памерла апошняя амерыканка-відавочца, якая выжыла пры крушэнні «Тытаніка». Пра гэта паведаміла бостанскае пахавальнае бюро. Шведка па паходжанні Ліліян Гертруда Асплунд, якой падчас катастрофы было пяць гадоў, страціла ў ёй бацьку і трох братоў. Выжылі яе маці і брат, якому тады было тры гады. Яны былі пасажырамі трэцяга класа і выратаваліся ў шлюпцы № 15. Асплунд была апошняй, хто памятаў пра тое, як адбылася трагедыя, аднак яна пазбягала публічнасці і рэдка казала пра гэту падзею. Апошняя з пасажыраў «Тытаніка», Мілвіне Дын, якой на момант крушэння лайнера было два з паловай месяцы, сканала 31 мая 2009 года ва ўзросце 97 гадоў. Яе прах быў развеяны па ветры 24 кастрычніка 2009 г. у порце Саўтгемптана, адкуль «Тытанік» пачаў свой адзіны рэйс. == «Тытанік» і Беларусь == Упершыню па-беларуску пра пагібель «Тытаніка» паведаміла газета «[[Наша ніва (1906)|Наша Ніва]]» пад рубрыкай «З заграніцы». У змешчанай на першай паласе нататцы гаварылася, што хоць чалавецтва і скарае крок за крокам «сляпыя сілы прыроды», навучылася выкарыстоўваць электрычнасць і ездзіць па акіянах як «па сухапуцці», але «усё-ж такі час ад часу сіла прыроды, сляпы прыпадак перэважывае ўсю мудрасць чалавеччу», як здарылася з «Тытанікам». Чытачам тлумачылася, што сабой уяўляў «Тытанік» («аграмадны параход», «як-бы цэльны горад») і якім быў яго першы і апошні рэйс («гэты велікан выйшоў у морэ, вязучы больш 2 тысяч пасажыроў, 7 мільёнаў пісем з Амэрыкі ў Эўропу, шмат дарагіх рэчэй і багата гатовых грошы»), калі ўначы ён «наляцеў на аграмадную ледзяную гару» і з цягам часу «затонуў, а ў ім 1,600 душ». Да гібелі людзей на «Тытаніку» невядомы аўтар нататкі паставіўся са спачуваннем: «Сэрцэ кожнаго чалавека халадзее ад апісання гэтаго нешчасця». Але разам з тым ён выказаў упэўненасць, што катастрофа не спыніць людства, што «чалавек з новай сілай бярэцца да працы, каб запанаваць над усей прыродай»<ref>Naša Niwa. — 1912. — 19 (2) krasawika (apryla). — S. 1.</ref>. {{Зноскі}}{{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Судны і караблі]] oss5nn6fsaq2zhr84tjlwxs0rgmp2zl 5130486 5130473 2026-04-21T19:17:55Z M.L.Bot 261 арфаграфія, афармленне 5130486 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Грамадзянскае судна | Назва = «Тытанік» | Арыгінал назвы = RMS Titanic | Ілюстрацыя = RMS Titanic 3.jpg | Подпіс = «Тытанік» выходзіць з Саўтгемптана ў свой першы і апошні рэйс [[10 красавіка]] [[1912]] года | Тып судна = [[Пасажырскае судна]] | Сцяг = {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} | Порт = [[Ліверпуль]] | Клас = Пасажырскі лайнер класа «Алімпік» | Лядовы клас = | Нумар ИМО = 401 | Пазыўны = MUC (MGY) | Аператар = | Арганізацыя = [[Уайт Стары Лайн|White Star Line]] | Вытворца = верф «[[Harland and Wolff]]» | Спушчаны = [[31 мая]] [[1911]] | Эксплуатацыя з = [[10 красавіка]] [[1912]] | Выведзены = [[15 красавіка]] [[1912]] | Статус = затанулае судна | Водазмяшчэнне = 52310 т пры [[асадка|ўляганні]] 10,54 [[Метр|м]] | Даўжыня = 269,1 [[Метр|м]] | Шырыня = 28,19 [[Метр|м]] | Вышыня = 18,4 [[Метр|м]] (ад [[ватэрлініі]] да шлюпачнай [[палуба|палубы]]) | Ападкі = 10,54 [[Метр|м]] | Рухавікі = 2 чатырохцыліндравыя паравыя машыны трайнога пашырэння і паравая турбіна | Вінты = 3 Вінта (каля 75 абаротаў у хвіліну пры максімальнай хуткасці) | Магутнасць = 55 тыс. [[конская сіла|к. с.]] | Хуткасць = 24—25 [[Вузел (адзінка вымярэння)|вузлоў]] | Аўтаномнасць плавання = | Экіпаж = 908 чалавек | Пасажыраўмяшчальнасць = 2556 пасажыраў | Грузаёмістасць = 46328 рэгістравых тон }} '''«Тытанік»''' (RMS Titanic) — брытанскі параход кампаніі «Уайт Стар Лайн», другі з трох параходаў-блізнят тыпу «Алімпік» — галаўным суднам быў РМС «Алімпік», а трэцім — ГМГС «Брытанік». Найбуйнейшы пасажырскі лайнер свету на момант сваёй пабудовы. Падчас першага рэйса [[14 красавіка]] [[1912]] г. сутыкнуўся з [[айсберг]]ам і праз 2 гадзіны 40 хвілін затануў. На борце знаходзілася 1316 пасажыраў і 908 членаў экіпажа, усяго 2224 чалавекі. З іх выратаваліся 711 чалавек, загінула 1513. Катастрофа «Тытаніка» зрабілася легендарнай, па яе сюжэце знята некалькі мастацкіх фільмаў. == Будаўніцтва == Закладзены [[31 сакавіка]] [[1909]] г. на верфях суднабудаўнічай кампаніі «Харланд энд Вольф» у Куінсі-Айленд (Белфаст, Паўночная Ірландыя), спушчаны на ваду [[31 мая]] [[1911]] года, прайшоў хадавыя выпрабаванні [[2 красавіка]] [[1912]] года. == Тэхнічныя дадзеныя == * вышыня ад кіля да завяршэння труб — 53,4 м; * машыннае аддзяленне — 29 катлоў, 159 вугальных топак; * Непатапляльнасць карабля забяспечвалі 15 воданепранікальных пераборак у труме, якія стваралі 16 умоўна воданепранікальных адсекаў; прастора паміж дном і насцілам другога дна была падзелена папярочнымі і падоўжанымі перагародкамі на 46 воданепранікальных адсекаў. == Канструкцыя і абсталяванне == == Пераборкі == [[Файл:RMS Titanic ready for launch, 1911.jpg|thumb|left|«Тытанік» на верфі «Харланд энд Вольф» перад спускам на ваду ([[1911]])]] Воданепранікальныя пераборкі, пазначаныя ад носа да кармы літарамі ад «A» да «P», падымаліся ад другога дна і праходзілі праз 4 або 5 палуб: першыя дзве і апошнія пяць даходзілі да палубы «D», восем пераборак у цэнтры лайнера дасягалі толькі палубы «Е». Усе пераборкі былі настолькі трывалыя, што павінны былі вытрымаць значны ціск пры атрыманні прабоіны. «Тытанік» быў пабудаваны так, што мог заставацца на плаву пры затапленні любых двух з яго 16 воданепранікальных адсекаў, любых трох з першых пяці адсекаў, ці ж усіх першых чатырох адсекаў. Першыя дзве пераборкі ў насавой і апошняя ў кармавой частцы былі суцэльнымі, ва ўсіх астатніх меліся герметычныя дзверы, якія дазвалялі камандзе і пасажырам перасоўвацца паміж адсекамі. На насціле другога дна, у пераборкі «К», былі адзіныя дзверы, якія вялі ў халадзільную камеру. На палубах «F» і «E» амаль ва ўсіх пераборках меліся герметычныя дзверы, якія злучалі памяшканні пасажыраў, усе іх можна было задрайваць як дыстанцыйна, так і ўручную, пры дапамозе прылады, размешчанай непасрэдна на дзвярах і з той палубы, да якой даходзіла пераборка. Для задрайвання такіх дзвярэй на пасажырскіх палубах патрабаваўся спецыяльны ключ, які меўся толькі ў старэйшых сцюардаў. Але на палубе «G» дзверы ў пераборку адсутнічалі. У пераборках «D» — «O», непасрэдна над другім дном у адсеках, дзе размяшчаліся машыны і катлы, знаходзіліся 12 дзвярэй, якія вертыкальна зачыняліся з дапамогай электрычнага прывада, імі кіравалі з хадавога мастка. У выпадку небяспекі або аварыі, альбо тады, калі так палічылі неабходным капітан або вахтавы афіцэр, электрамагніты па сігнале з мастка вызвалялі зашчапкі і ўсе 12 дзвярэй пад дзеяннем уласнага цяжару апускаліся і прастора за імі аказвалася герметычна закрытая. Калі дзверы зачыняліся па электрасігналу з мастка, то адкрыць іх можна было толькі пасля зняцця напружання з электрапрывада. == Шлюпкі == У фармальнай адпаведнасці з дзеючымі патрабаваннямі Брытанскага кодэкса гандлёвага мораплаўства параход меў 20 выратавальных шлюпак, іх было дастаткова для пасадкі 1178 чалавек, г.зн. для 50 % людзей, якія знаходзіліся ў гэты момант на борце і 30 % ад планавай загрузкі. Кожная шлюпка разлічвалася на 65 чалавек, але матросы Тытаніка ў першыя хвіліны пасля сутыкнення адпраўлялі шлюпкі толькі з 20 пасажырамі. Галоўны інжынер карабля, убачыўшы гэта, сказаў матросам, што ў шлюпцы змяшчаецца 65 чалавек. Каманда не згаджалася, баючыся, што шлюпка можа не вытрымаць перагруз. Толькі пасля таго, як інжынер пераканаў каманду ў надзейнасці лодак (якія па выніках усіх праверак маглі вытрымліваць вагу 70 дарослых мужчын), лодкі пачалі запаўняць цалкам. Таксама былі і «складаныя шлюпкі», якімі скарысталіся некаторыя афіцэры (Чарлз Лайтолер быў сярод іх). == Палубы == «Тытанік» меў 8 сталёвых палуб, што размяшчаліся адна над адной на адлегласці 2,5—3,2 м. Самая верхняя была шлюпачная, пад ёй знаходзіліся 7 астатніх, якія пазначаліся зверху ўніз літарамі ад «A» да «G». Толькі палубы «C», «D», «E» і «F» праходзілі па ўсёй даўжыні судна. Шлюпачная палуба і палуба «А» не даходзілі ні да насавой часткі, ні да кармы, а палуба «G» размяшчалася толькі ў пярэдняй частцы лайнера — ад кацельняў аддзяленняў да носа і ў кармавой частцы — ад машыннага аддзялення да зрэзу кармы. На адкрытай шлюпачнай палубе размяшчаліся 20 выратавальных шлюпак, уздоўж бартоў знаходзіліся прагулачныя палубы. Палуба «A» даўжынёй 150 м амаль уся прызначалася для пасажыраў першага класа. Палуба «У» перарывалася ў насавой часткі, утвараючы адкрытую прастору над палубай «З», а затым працягвалася ў выглядзе 37-метровай насавой надбудовы з абсталяваннем для абслугоўвання якараў і швартоўнай прыладай. У пярэдняй частцы палубы «C» размяшчаліся якарныя лябёдкі для 2 галоўных бартавых якараў, там жа знаходзіўся камбуз і сталовая для матросаў і качагараў. За насавой надбудовай размяшчалася шпацырная (так званая межнадстроечная) палуба для пасажыраў трэцяга класа даўжынёй 15 м. На палубе «D» была яшчэ адна, ізаляваная, шпацырная палуба трэцяга класа. Па ўсёй даўжыні палубы «Е» ішлі каюты пасажыраў першага і другога класаў, а таксама каюты сцюардаў і механікаў. У першай частцы палубы «F» размяшчаліся 64 каюты пасажыраў другога класа і асноўныя жылыя памяшканні пасажыраў трэцяга, які працягнуўся на 45 м і якія займалі ўсю шырыню лайнера. Тут было 2 вялікіх салона, сталовая пасажыраў трэцяга класа, суднавыя пральні, басейн і турэцкія лазні. Палуба «G» захоплівала толькі насавую і кармавую частку, паміж якімі размяшчаліся кацельні аддзялення. Насавая частка палубы даўжынёй 58 м была на 2 м вышэй ватэрлініі, да цэнтра лайнера яна паступова паніжалася і на процілеглым канцы была ўжо на ўзроўні ватэрлініі. Тут было 26 кают для 106 пасажыраў трэцяга класа, астатнюю плошчу займалі багажнае аддзяленне для пасажыраў першага класа, Судовая пошта і зала для гульні ў мяч. За насавой часткай палубы размяшчаліся бункеры з вуглём, якія займалі 6 воданепранікальных адсекаў вакол комінаў, за імі ішлі 2 адсека з параправодамі поршневых паравых машын і турбіннае аддзяленне. Далей знаходілася кармавая частка палубы даўжынёй 64 м са складамі, каморы і 60 кают для 186 пасажыраў трэцяга класа, якія знаходзіліся ўжо ніжэй ватэрлініі. == Мачты == Адна знаходзілася на карме, іншая — на паўбаку, кожная была выканана са сталі з верхняй часткай з ціка. На пярэдняй, на вышыні 29 м ад ватэрлініі, размяшчалася [[Марс (марскі тэрмін)|марсавая пляцоўка]] («вараннёвае гняздо»), дабрацца да якой можна было па ўнутраным металічным [[Трап (марскі тэрмін)|трапе]]. == Службовыя памяшканні == У пярэдняй часткі шлюпачнай палубы знаходзіўся хадавы масток, ад ддалены ад носа на 58 м. На мастку размяшчалася хадавая рубка са штурвалам і компасам, адразу за ёй памяшканне, дзе захоўваліся навігацыйныя карты. Справа ад рулявой рубкі былі штурманская высечка, каюта капітана і частка кают афіцэраў, злева — астатнія каюты афіцэраў. Ззаду іх, за пярэдняй трубой, была рубка радыётэлеграфіі і каюта радыста. У пярэдняй частцы палубы «D» размяшчаліся жылыя памяшканні для 108 качагараў, асаблівы вінтавы трап злучаў гэтую палубу непасрэдна з кацельнямі, так што качагары маглі сыходзіць на працоўныя месцы і вяртацца, не праходзячы міма кают або салонаў для пасажыраў. У пярэдняй частцы палубы «Е» знаходзіліся жылыя памяшканні для 72 грузчыкаў і 44 матросаў. У першай частцы палубы «F» размяшчаліся ў кубрыку 53 качагараў 3. Змены. На палубе «G» знаходзіліся памяшканні для 45 качагараў і змазчыка. «RMS» у назве азначае Каралеўскае Паштовае Судна. На судне быў паштамт і склад на палубах «F» і «G», дзе працавалі 5 паштовых работнікаў. == Другое дно == Другое дно размяшчалася прыкладна ў паўтара метрах над кілем і займала 9/10 даўжыні судна, не захопліваючы толькі невялікія ўчасткі ў насавой частцы і карме. На другім дне былі ўсталяваныя катлы, поршневыя паравыя машыны, паравая турбіна і электрагенератар, усё гэта было трывала замацавана на сталёвых плітах, рэшту прасторы выкарыстоўвалі для грузаў, вугалю і цыстэрнаў з пітной вадой. На ўчастку другога машыннага аддзялення дно падымалася на 2,1 м над кілем, што павялічвала абарону лайнера пры пашкоджанні знешняй ашалёўкі. == Сілавая ўстаноўка == Зарэгістраваная магутнасць паравых машын і турбіны складала 50 тыс. к. с. (Фактычна 55 тыс. к. с.). [[Турбіна]] размяшчалася ў пятым воданепранікальным адсеку ў кармавой частцы лайнера, у наступным адсеку, бліжэй да носа, размяшчаліся паравыя машыны, іншыя 6 адсекаў былі занятыя дваццаццю чатырма двухпраточнымі і пяццю аднапраточнымі катламі, якія выпрацоўваюць пар для галоўных машын, турбіны, генератараў і дапаможных механізмаў. Дыяметр кожнага катла быў 4,79 м, даўжыня двухпраточных была роўная 6,08 м, аднапраточных — 3,57 м. У кожнага двухпраточнага катла мелася 6 топак, а ў аднапраточнага — 3. Акрамя таго, «Тытанік» быў абсталяваны чатырма дапаможнымі машынамі з генератарамі, кожны магутнасцю 400 кілават, якія выпрацоўваюць электрычнасць напружаннем у 100 вольт. Побач з імі былі яшчэ два 30-кілаватных генератара. Пар высокага ціску з катлоў ішоў у 2 паравыя машыны трайнога пашырэння, які круціць бакавыя вінты. З машын пар далей паступаў у турбіну нізкага ціску, якая прыводзіла ў дзеянне сярэдні вяслярны [[вінт]]. З турбіны адпрацаваны пар трапляў у кандэнсатары, адкуль прэсная вада ішла назад у катлы па замкнёным цыкле. «Тытанік» развіваў прыстойную для свайго часу хуткасць, хоць і саступаў турбаходам канкурэнта — Cunard Line. == Трубы == Лайнер меў 4 трубы, дыяметр кожнай з якіх быў 7,3 м, вышыня — 18,5 м. Тры першыя адводзілі дым з топак катлоў, чацвёртая, размешчаная над адсекам турбіны, выконвала функцыі выцяжнога вентылятара, да яе быў падведзены комін для суднавых кухняў. Падоўжны разрэз судна прадстаўлены на яго макеце, які экспануецца ў Нямецкім музеі Мюнхена, дзе выразна бачна, што апошняя труба не была звязана з топкамі. Чацвёртая труба была выключна касметычнай, каб судна выглядала больш магутным. == Электразабеспячэнне == Да размеркавальнай сеткі было падключана 10000 [[лямпа напальвання|лямпачак]], 562 электраабагравальнікі, галоўным чынам у каютах першага класа, 153 [[электрарухавік|электраматора]], у тым ліку электрапрывады для васьмі кранаў агульнай грузападымальнасцю 18 тон, 4 грузавыя [[лябёдка|лябёдкі]] грузападымальнасцю 750 кг, 4 [[ліфт]]а, кожны на 12 чалавек. Акрамя гэтага, электрычнасць спажывалі тэлефонная станцыя і радыёсувязь, вентылятары ў кацельні і машынным аддзяленні, апараты ў гімнастычнай зале, дзясяткі машын і прыбораў у кухнях, у тым ліку [[халадзільнік]]і. == Сувязь == Тэлефонны камутатар абслугоўваў 50 ліній. Радыёабсталяванне на лайнеры было самым сучасным, магутнасць асноўнага перадатчыка складала 5 кілават, сілкаванне паступала ад электрагенератара. Другі, аварыйны перадатчык, сілкаваўся ад батарэй. Паміж двума мачтамі былі нацягнутыя 4 [[антэна|антэны]], некаторыя даўжынёй да 75 м. Гарантаваная далёкасць праходжання радыёсігналу складала 250 міль. Днём пры спрыяльных умовах магчымая была сувязь на адлегласці да 400 міль, а ўначы — да 2000. Радыёабсталяванне паступіла на борт 2 красавіка ад фірмы «Марконі», якая да гэтага часу манапалізавала радыёпрамысловасці Італіі і Англіі. Два маладых афіцэра-радыста ўвесь дзень збіралі і ўсталёўвалі станцыю, для праверкі адразу ж была праведзена тэставая сувязь з берагавой станцыяй у Мэлін Хэд, на паўночным узбярэжжы Ірландыі, і з Ліверпулем. 3 красавіка радыёапаратура працавала спраўна, у гэты дзень была ўсталяваная сувязь з востравам Тэнэрыфэ на адлегласці 2000 міль і з Порт-Саідам у Егіпце (3000 міль). У студзені 1912 «Тытаніку» былі прысвоены радыёпазыўныя «MUC», потым яны былі замененыя на «MGY», якія раней належалі амерыканскаму судну «Йель». Як дамінуючая радыёкампанія, «Марконі» ўвяла свае ўласныя радыёпазыўныя, большасць з якіх пачыналіся на літару «М», па-за залежнасцю ад яе размяшчэння і краіны прыпіскі судна, на якім яна была ўсталяваная. == Плаванне і крушэнне == У першым падарожжы лайнера прынялі ўдзел шматлікія знакамітасці таго часу, уключаючы мільянера і буйнага прамыслоўца Джона Джэйкаба Астара IV і яго жонку Мадлен Астар, бізнесмена Бенджаміна Гугенхайма, уладальніка ўнівермага «Macy’s» Ісідара Штраўса і яго жонку Іду, эксцэнтрычную мільянерку і грамадскую актывістку Маргарэт «Молі» Браўн, якая атрымала пасля гібелі судна мянушку «непатапляльнай», сэра Косма Даф Гордана і яго жонку, папулярную ў пачатку стагоддзя мадэльера лэдзі Люсі Даф Гордан, бізнесмена і гульца ў крыкет Джона Таера, брытанскага журналіста Уільяма Томаса Стыда, графіню Роцкую, ваеннага памочніка прэзідэнта ЗША Арчыбальда Бата, кінаактрысу Дораці Гібсан і шматлікіх іншых. == Паўночная і Паўднёвая трансатлантычныя трасы. Лядовая абстаноўка == Пагрозу суднаходства ў [[Паўночная Атлантыка|паўночнай Атлантыцы]] ўяўляюць [[айсберг]]і, якія адколваюцца ад леднікоў на захадзе Грэнландыі і дрэйфуюць пад дзеяннем цячэнняў. Небяспеку нясуць таксама ледзяныя палі, якія бяруць свой пачатак у арктычным басейне, а таксама ля берагоў Лабрадора, Ньюфаўндленда і ў праліве св. Лаўрэнція, і дрэйфуюць пад дзеяннем вятроў і цячэнняў. Справаздачы пра ільды і іх руху ў паўночнай Атлантыцы прадстаўляе гідралагічныя служба ЗША з 1890 года. Самы кароткі маршрут з паўночнай Еўропы ў ЗША пралягае побач з узбярэжжам Ньюфаўндленда, непасрэдна праз зону туманаў і айсбергаў. У мэтах упарадкавання мараплаўства ў паўночнай Атлантыцы, у 1898 годзе параходныя кампаніі заключылі пагадненне, якое ўсталёўвала 2 трансатлантычныя трасы, якія праходзілі значна на поўдзень. Для кожнай з трас былі вызначаны асобныя маршруты для параходаў, якія рухаюцца на захад і на ўсход, якія адстаялі адзін ад аднаго на адлегласці да 50 міль. З сярэдзіны студзеня па сярэдзіну жніўня, у сезон найбольшай лядовай небяспекі, параходы рухаліся па Паўднёвай трасе. У астатні час года выкарыстоўвалася Паўночная траса. Гэты парадак звычайна дазваляў звесці да мінімуму верагоднасць сустрэчы з дрэйфуючымі льдамі. Але 1912 выдаўся незвычайным. З Паўднёвай трасы, па заходнім маршруце якой рухаўся і «Тытанік», адно за адным паступалі паведамленні аб айсбергах. Гідралагічная служба ЗША ў сувязі з гэтым ставіла пытанне аб пераносе трасы больш на поўдзень, але адпаведныя рашэнні былі прынятыя запознена, пасля катастрофы. == Храналогія == == Шлях «Тытаніка» і месца яго крушэння == === Серада, 10 красавіка, 1912 === * 12:00 — «Тытанік» адыходзіць ад прычальнай сценкі саўтгемптанскага порта і ледзь пазбягае сутыкнення з амерыканскім лайнерам «Нью-Ёрк». На борце «Тытаніка» 922 пасажыры. * 19:00 — прыпынак у [[Шэрбур]]ы (Францыя) для прыняцця на борт 274 пасажыраў і пошты. * 21:00 — «Тытанік» выйшаў з Шэрбура і накіраваўся ў [[Квінстаўн]] (Ірландыя). === Чацвер, 11 красавіка, 1912 === * 12:30 — прыпынак у Квінстаўне для прыняцця на борт 120 пасажыраў і пошты; адзін член каманды 23-гадовы качагар Джон Кофі па невядомых прычынах дэзертыраваў з «Тытаніка». * 14:00 — «Тытанік» адбывае з Квінстаўна з 1316 пасажырамі і 891 членам экіпажа на борце. === Нядзеля, 14 красавіка, 1912 === * 09:00 — «Карона» паведамляе аб ільдах у раёне 42 ° паўночнай шыраты, 49° — 51° заходняй даўгаты. * 13:42 — «Балтык» паведамляе аб наяўнасці льдоў у раёне 41° 51′ паўночнай шыраты, 49° 52′ заходняй даўгаты. * 13:45 — «Амерыка» паведамляе аб ільдах у раёне 41° 27′ паўночнай шыраты, 50° 8′ заходняй даўгаты. * 19:00 — тэмпература паветра 43 ° па [[Градус Фарэнгейта|шкале Фарэнгейта]] (6&nbsp;°C). * 19:30 — тэмпература паветра 39 ° па шкале Фарэнгейта (3,9&nbsp;°C). * 19:30 — «Каліфорніен» паведамляе аб ільдах у раёне 42° 3′ паўночнай шыраты, 49° 9′ заходняй даўгаты. * 21:00 — тэмпература паветра 33 ° па шкале Фарэнгейта (0,6&nbsp;°C). * 21:30 — другі памочнік капітана Лайтоллер папярэджвае суднавага цесляра і вахтавых у машынным аддзяленні аб тым, што неабходна сачыць за сістэмай прэснай вады — вада ў трубаправодах можа замерзнуць; ён загадвае наперадгледзячаму назіраць за з’яўленнем льдоў. * 21:40 — «Месаба» паведамляе аб льдах ў раёне 42° — 41° 25′ паўночнай шыраты, 49° — 50° 30′ заходняй даўгаты. * 22:00 — тэмпература паветра 32 ° па шкале Фарэнгейта (0&nbsp;°C). * 22:30 — тэмпература забортнай вады панізілася да 31 ° па шкале Фарэнгейта (-0,56&nbsp;°C). * 23:00 — «Каліфорніэн» папярэджвае аб наяўнасці льдоў, але радыст «Тытаніка» абрывае радыёабмен раней, чым «Каліфорніэн» паспявае паведаміць каардынаты раёна. * 23:40 — У кропцы з каардынатамі 41° 46′ паўночнай шыраты, 50° 14′ заходняй даўгаты (пасля высветлілася, што гэтыя каардынаты былі разлічаны няслушна) на адлегласці каля 450 метраў прама па курсе быў заўважаны айсберг. Нягледзячы на манеўр, праз 39 секунд адбыўся дотык падводнай часткі судна, корпус атрымаў шматлікія дробныя прабоіны на даўжыню каля 100 метраў. З 16 воданепранікальных адсекаў судна 6 былі прарэзаны (у шостым цеча была вельмі нязначная). == Этапы затаплення «Тытаніка» == === Панядзелак, 15 красавіка, 1912 === * 00:05 — адчувальны дыферэнт на нос. Аддадзены загад расчахліць выратавальныя [[шлюпка|шлюпкі]] і склікаць членаў экіпажа і пасажыраў да месцаў збору. * 00:15 — з «Тытаніка» перададзены першы радыётэлеграфны сігнал аб дапамозе. * 00:45 — выпушчана першая сігнальная ракета, і спушчана на ваду першая выратавальная шлюпка (№ 7). Насавая палуба сыходзіць пад ваду. * 01:15 — дапушчаны на палубу пасажыры 3 класа. * 01:40 — выпушчаная апошняя сігнальная ракета. 02:05 — спушчана апошняя *выратавальная шлюпка (складная шлюпка D). Насавая частка шлюпачнай палубы сыходзіць пад ваду. * 02:08 — «Тытанік» рэзка ўздрыгвае і зрушваецца наперад. Хваля пракатваецца па палубе і залівае масток, змываючы ў ваду пасажыраў і членаў каманды. * 02:10 — перададзены апошнія радыётэлеграфныя сігналы. * 02:15 — «Тытанік» высока задзірае ўверх карму, агаляючы руль і вяслярныя вінты. * 02:17 — згасае электрычнае асвятленне. * 02:18 — «Тытанік», хутка апускаючыся, разломліваецца на дзве часткі. * 02:20 — «Тытанік» затануў. * 02:29 — На хуткасці каля 13 міль у гадзіну насавая частка «Тытаніка» ўразаецца ў акіянскае дно на глыбіні 3750 метраў, хаваючыся ў асадкавыя пароды дна. * 03:30 — з выратавальных шлюпак заўважаюць сігнальныя ракеты, выпушчаныя з «Карпатыі». * 04:10 — «Карпатыя» падабрала першую шлюпку з «Тытаніка» (шлюпку № 2). * 08:30 — «Карпатыя» падабрала апошнюю (№ 12) шлюпку з «Тытаніка». * 08:50 — «Карпатыя», узяўшы на борт 704 чалавекі, якія выратаваліся з «Тытаніка», бярэ курс на Нью-Ёрк. === Чацвер, 18 красавіка, 1912 === «Карпатыя» прыбывае ў Нью-Ёрк. == Сутыкненне == Распазнаўшы ў лёгкай смузе айсберг, наперадгледзячы Фліт папярэдзіў «перад намі — лёд» і тры разы ўдарыў у звон, што азначала перашкоду прама па курсе, пасля чаго кінуўся да тэлефона, які злучаў непасрэдна з капітанскім мастком. Шосты памочнік Мудзі, які знаходзіўся на мастку, узняў трубку амаль імгненна і пачуў выкрык «лёд прама па носе!!!» («Ice right ahead!!!»). Ветліва падзякаваўшы, Мудзі звярнуўся да вахтавага афіцэра Мэрдака і паўтарыў папярэджанне. Той кінуўся да тэлеграфу, паставіў яго ручку на «стоп» і крыкнуў «права на борт», адначасова перадаўшы ў машыннае аддзяленне загад «поўны назад», націснуў рычаг, які ўключаў закрыццё воданепранікальных дзвярэй у пераборках кацельняў і машынным аддзяленні. Па тэрміналогіі 1912 каманда «права руля» (нават калі штурвал трэба было круціць налева) азначала паварот кармы судна направа, а носа — налева (на рускіх судах з 1909 ўжо выкарыстоўвалася натуральная падача каманд). Рулявы Роберт Хітчэнс налёг на рукаятку штурвальнага кола і хутка павярнуў яго супраць гадзіннікавай стрэлкі да ўпора, пасля чаго Мэрдаку далажылі «руль направа, сэр». У гэтую хвіліну на масток прыбеглі яшчэ вахтавы рулявы Альфрэд Олівер і Баксхол, які знаходзіўся ў штурманскай рубцы, калі ў «вараннёвым гняздзе» раздаліся ўдары звона. А. Олівер ў сваіх паказаннях у сенаце ЗША, зрэшты, вызначана заяўляў, што пры ўваходзе на масток ён пачуў каманду «лева на борт» (адпаведную павароту направа), і гэтая каманда была выкананая. Па словах Баксхола (Брытанскае расследаванне, пытанне 15355), Мэрдак далажыў капітану Сміту: «Я даў права на борт і даў задні ход, і збіраўся даць лева на борт каб абысці яго, але ён быў занадта блізка». Вядома, што на «Тытаніку» не выкарыстоўваліся [[бінокль|біноклі]] для наперадгледзячых, паколькі адсутнічаў ключ ад сейфа з біноклямі. Яго забраў 2-і Памочнік капітана Блэр, калі капітан яго выключыў з каманды, узяўшы на борт члена каманды з «Алімпіі». Не выключана, што адсутнасць бінокля стала адной з прычын крушэння лайнера. Аднак аб існаванні бінокляў стала вядома толькі праз 95 гадоў пасля крушэння карабля, калі адзін з іх быў выстаўлены ў аўкцыённым доме «Генры Элдрыджа і сыноў» у горадзе Дзівайзэс, [[графства Уілтшыр]]. Другім памочнікам капітана «Тытаніка» павінен быў стаць Дэвід Блэр, для чаго ён і прыбыў 3 красавіка 1912 г. з [[Белфаст]]а ў Саўтгэмптан. Аднак кіраўніцтва кампаніі «Уайт Стар Лайн» у апошні момант замяніла яго на Генры Уайлда, першага памочніка з аналагічнага судна «Алімпік», паколькі ён меў вопыт у кіраванні такімі вялікімі лайнерамі, у выніку чаго Блэр ў спешцы забыўся перадаць ключ чалавеку, які прыйшоў на яго месца. Зрэшты, шматлікія гісторыкі сыходзяцца на думцы, што наяўнасць бінокляў не дапамагло б прадухіліць катастрофу. Гэта пацвярджае і тое, што наперадгледзячыя ў «вараннёвым гняздзе» заўважылі айсберг раней за тых членаў экіпажа, якія знаходзіліся на мастку, і мелі пры сабе біноклі. == «Тытанік» тоне == == Выратавальныя шлюпкі == На борце «Тытаніка» было 2224 чалавекі, але агульная ўмяшчальнасць выратавальных шлюпак складала толькі 1178 чалавек. Прычына была ў тым, што згодна з дзеючымі тады правіламі, агульная ўмяшчальнасць выратавальных шлюпак залежала ад танажу судна, а не ад колькасці пасажыраў і членаў экіпажа. Правілы былі складзеныя ў 1894 годзе, калі самыя вялікія суда мелі [[водазмяшчэнне]] каля 10 000 тон. Водазмяшчэнне «Тытаніка» было 46328 тон. Але і гэтыя шлюпкі былі запоўненыя толькі часткова. Капітан Сміт аддаў загад або ўказанне «спачатку жанчыны і дзеці». Афіцэры інтэрпрэтавалі гэты загад па-рознаму. Другі памочнік капітана Лайтолер, які камандаваў спускам шлюпак ў левага борта, дазваляў мужчынам займаць месцы ў шлюпках, толькі калі патрэбныя былі весляры і ні пры якіх іншых абставінах. Першы памочнік Мэрдак, які камандаваў спускам шлюпак ў правага борта, дазваляў спусціцца мужчынам, калі не было жанчын і дзяцей. Так, у шлюпцы нумар 1 было занята толькі 12 месцаў з 65. Акрамя таго, спачатку многія пасажыры не хацелі займаць месцы ў шлюпках, таму што «Тытанік», на якім не было знешніх пашкоджанняў, здаваўся ім больш бяспечным. Апошнія шлюпкі запаўняліся лепш, таму што пасажырам ўжо было відавочна, што «Тытанік» затоне. У самай апошняй шлюпцы было занята 44 месца з 65. Але ў шаснаццатай адбыўшай ад борта шлюпцы было шмат свабодных месцаў, у ёй ратаваліся пасажыры 1 класа. Экіпаж нават не паспеў спусціць усё шлюпкі, якія былі на борце. Дваццатую шлюпку змыла за борт, калі пярэдняя частка парахода сышла пад ваду, і яна плавала ў перавернутым выглядзе. У выніку аналізу аперацыі па выратаванні людзей з «Тытаніка» робіцца выснова аб тым, што пры адэкватных дзеяннях каманды ахвяр было б як мінімум на 553 чалавекі менш. Прычынай нізкай выжывальнасці пасажыраў на судне з’яўляецца ўстаноўка, дадзеная капітанам, на выратаванне ў першую чаргу жанчын і дзяцей, а не ўсіх пасажыраў; зацікаўленасць экіпажа ў такім парадку пасадкі ў шлюпкі. Перашкаджаючы мужчынам-пасажырам у доступе да шлюпак, мужчыны з экіпажа атрымлівалі магчымасць займаць месцы ў напаўпустых шлюпках самі, прыкрываючы свае інтарэсы «высакароднымі намерамі» клопату пра жанчын і дзяцей. У выпадку, калі б усе пасажыры, мужчыны і жанчыны, займалі месцы ў шлюпках, мужчыны з экіпажа ў іх не патрапілі бы і іх шанцы на выратаванне былі б роўныя нулю, і экіпаж не мог гэтага не разумець. Мужчыны з каманды займалі частку месцаў амаль ва ўсіх шлюпках па ходзе эвакуацыі з судна, у сярэднім 10 чалавек з экіпажа на 1 шлюпку. Уратавалася 24 % ад колькасці экіпажа, прыкладна столькі ж, колькі ўратавалася пасажыраў 3 класа (25 %). У каманды не было ніякіх падстаў лічыць свой абавязак выкананым — большасць пасажыраў заставалася на караблі без надзеі на выратаванне, не было выканана нават распараджэнне ратаваць у першую чаргу жанчын і дзяцей (некалькі дзесяткаў дзяцей, і больш за сотню жанчын так і не села ў шлюпкі). У справаздачы брытанскай камісіі аб выніках расследавання абставін гібелі «Тытаніка» паказваецца, што «калі б шлюпкі затрымлівалі трохі даўжэй перад спускам на ваду, альбо калі б дзверы праходу былі адкрыты для пасажыраў, большая колькасць з іх маглі б трапіць на шлюпкі». Прычынай нізкай выжывальнасці пасажыраў 3 класа з вялікай доляй верагоднасці можна лічыць перашкоды, якія ўчыняліся экіпажам для праходу пасажыраў на палубу, закрыццё дзвярэй праходу. Для параўнання, эвакуацыя з «Лузітаніі» была праведзена без дыспрапорцыі ў працэнтах па тых, хто быў выратаваны ў залежнасці ад полу або класа пасажыраў. Людзі ў шлюпках, як правіла, не ратавалі тых, хто знаходзіўся ў вадзе. Наадварот, яны імкнуліся адплыць як мага далей ад месца крушэння, баючыся, што знаходзяцца ў вадзе перавернуць іх лодкі або што іх засмокча ў варонку ад тонучага судна. З вады было падабрана жывымі ўсяго 6 чалавек. == Неаказанне дапамогі параходам «Каліфорніэн» == Вельмі сур’ёзная крытыка абрынулася на каманду «SS Californian» і асабіста на капітана судна Стэнлі Лорда. З карабля, які знаходзіўся ў раёне катастрофы «Тытаніка», на працягу доўгага часу назіралі сігнальныя ракеты, але бяздзейнічалі. Адзіным адказам на сігналы бедства была светлавая марзянка, якую пасылаў «Каліфорніэн» на працягу двух гадзін. Радыст на параходзе лёг спаць за некалькі хвілін да таго, як быў пасланы сігнал [[SOS]] з «Тытаніка», і быў разбуджаны толькі ў 3:30 раніцы. == Звесткі пра выратаваных і загінулых == У першыя дні газеты паведамлялі супярэчлівую інфармацыю пра колькасць ахвяр, заснаваную на чутках. Выратаваліся амаль усе жанчыны і дзеці з кают 1 і 2 класаў. Большасць жанчын і дзяцей з кают 3 класа загінулі, бо ім было цяжка знайсці шлях наверх праз лабірынты вузкіх калідораў. Загінулі таксама амаль усе мужчыны. Трагедыя сям’і Полсан панесла жыцці маці Альмы і ўсіх яе чатырох малалетніх дзяцей, якіх у Нью-Ёрку чакаў бацька Нільс. Уцалела 323 мужчыны (20 % усіх дарослых мужчын) і 331 жанчына (75 % усіх дарослых жанчын), у тым ліку Віялета Джэсап, Дораці Гібсан, Молі Браўн, Люсі Даф Гордан, графіня Роцкая і іншыя. У маі 2006 года ва ўзросце 99 гадоў памерла апошняя амерыканка-відавочца, якая выжыла пры крушэнні «Тытаніка». Пра гэта паведаміла бостанскае пахавальнае бюро. Шведка па паходжанні Ліліян Гертруда Асплунд, якой падчас катастрофы было пяць гадоў, страціла ў ёй бацьку і трох братоў. Выжылі яе маці і брат, якому тады было тры гады. Яны былі пасажырамі трэцяга класа і выратаваліся ў шлюпцы № 15. Асплунд была апошняй, хто памятаў пра тое, як адбылася трагедыя, аднак яна пазбягала публічнасці і рэдка казала пра гэту падзею. Апошняя з пасажыраў «Тытаніка», Мілвіне Дын, якой на момант крушэння лайнера было два з паловай месяцы, сканала 31 мая 2009 года ва ўзросце 97 гадоў. Яе прах быў развеяны па ветры 24 кастрычніка 2009 г. у порце Саўтгемптана, адкуль «Тытанік» пачаў свой адзіны рэйс. == «Тытанік» і Беларусь == Упершыню па-беларуску пра пагібель «Тытаніка» паведаміла газета «[[Наша ніва (1906)|Наша Ніва]]» пад рубрыкай «З заграніцы». У змешчанай на першай паласе нататцы гаварылася, што хоць чалавецтва і скарае крок за крокам «сляпыя сілы прыроды», навучылася выкарыстоўваць электрычнасць і ездзіць па акіянах як «па сухапуцці», але «усё-ж такі час ад часу сіла прыроды, сляпы прыпадак перэважывае ўсю мудрасць чалавеччу», як здарылася з «Тытанікам». Чытачам тлумачылася, што сабой уяўляў «Тытанік» («аграмадны параход», «як-бы цэльны горад») і якім быў яго першы і апошні рэйс («гэты велікан выйшоў у морэ, вязучы больш 2 тысяч пасажыроў, 7 мільёнаў пісем з Амерыкі ўЕўропу, шмат дарагіх рэчэй і багата гатовых грошы»), калі ўначы ён «наляцеў на аграмадную ледзяную гару» і з цягам часу «затонуў, а ў ім 1,600 душ». Да гібелі людзей на «Тытаніку» невядомы аўтар нататкі паставіўся са спачуваннем: «Сэрцэ кожнаго чалавека халадзее ад апісання гэтаго нешчасця». Але разам з тым ён выказаў упэўненасць, што катастрофа не спыніць людства, што «чалавек з новай сілай бярэцца да працы, каб запанаваць над усей прыродай»<ref>Naša Niwa. — 1912. — 19 (2) krasawika (apryla). — S. 1.</ref>. {{Зноскі}}{{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Судны і караблі]] k460q7trtlnept0ndyp3g7jvndqm3zu Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь 0 73424 5130584 4884310 2026-04-22T08:40:03Z Culamar 102133 /* Міністры культуры Рэспублікі Беларусь */ 5130584 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Орган выканаўчай улады |назва = Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь |скарачэнне = Мінкульт |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |тэкст_поля_краіна = |сцяг_па_гадам = |эмблема = Эмблема Міністэрства культуры РБ.jpg |шырыня эмблемы = 225 px |подпіс эмблемы = Эмблема Міністэрства культуры |друк = |шырыня пячаткі = |подпіс пячаткі = |выява = Мінск. Міністэрствы інфармацыі і культуры Беларусі (02).jpg |шырыня выявы = |подпіс выявы = Уваход у будынак міністэрства |дата стварэння = [[25 жніўня]] [[1991]] |папярэднік1 = [[Міністэрства культуры і друку]] |папярэднік2 = |папярэднік3 = |дата скасавання = |пераемнік = |падначаленне = [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь]] |штаб-кватэра = 220004, [[Мінск]], [[Праспект Пераможцаў (Мінск)|пр. Пераможцаў]], 11 |region_code = BY |супрацоўнікаў = |бюджэт = 230,8 млрд [[Беларускі рубель|рублёў]]<ref>{{Спасылка| дата публікацыі = 13 лістапада 2008| url = http://www.pravo.by/WEBNPA/text.asp?RN=H10800450| загаловак = Закон Рэспублікі Беларусь аб рэспубліканскім каштарысе на 2009 год| выдавецтва = Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь| дата = 27 жніўня 2010| мова = ru| title = Архіўная копія| access-date = 11 снежня 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20110122013020/http://www.pravo.by/WEBNPA/text.asp?RN=H10800450| archive-date = 22 студзеня 2011| url-status = dead}}</ref> (2009) |імя міністра1 = |функцыя міністра1 = |імя главы1 = [[Руслан Іосіфавіч Чарнецкі|Руслан Чарнецкі]] |пасада главы1 = Міністр |імя главы2 = пасада вакантная |пасада главы2 = Першы намеснік |імя главы3 = Валерый Іванавіч Грамада |пасада главы3 = Намеснік |вышэйстаячае ведамства = [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь]] |падведамны орган1 = [[Мінскрэстаўрацыя]] |падведамны орган2 = [[Белпрамкультура]] |дакумент1 = |дакумент2 = |сайт = [http://www.kultura.by www.kultura.by] |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} '''Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь''' ('''''Мінкульт Беларусі''''') — [[ведамства]] [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|ўрада Беларусі]], упаўнаважанае ажыццяўляць парадкаванне мастацтва. Міністр культуры прызначаецца і здымаецца з пасады [[Прэзідэнт Беларусі|прэзідэнтам]]. З 2 снежня 2024 года пасаду міністра займае [[Руслан Іосіфавіч Чарнецкі]]. == Гісторыя == Пасля здабыцця Беларуссю незалежнасці [[25 жніўня]] [[1991]] года Міністэрства культуры больш як 14 год працягвала кіравацца Пастановай [[Савет міністраў БССР|Савета міністраў]] [[БССР]] ад [[12 лютага]] [[1970]] г. № 37. [[9 жніўня]] [[1996]] года ўрад ухваліў Пастанову № 525 аб новай уставе міністэрства, паводле якой прэзідэнт упершыню ўпаўнаважваўся прызначаць і вызваляць ад пасады міністра<ref>{{cite web | url = http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor78/text78244.htm| title = Пастанова Кабінета міністраў ад 9 жніўня 1996 г. № 525| work = Сайт Валерыя Леванеўскага| date = 27 жніўня 2010 }}</ref>. === Палітычны крызіс 2020-х гадоў === {{асноўны артыкул|Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)}} У час [[Палітычныя чысткі ў Беларусі (2020-я)|шырокамаштабных палітычных чыстак]] 11 студзеня 2022 года былі звольнены [[Наталля Хвір]], начальніца ўпраўлення па ахове гісторыка-культурных каштоўнасцей Міністэрства культуры, і Святлана Краюшкіна, намесніца начальніка аддзела ўзгаднення і рэстаўрацыі, якая ўзгадняла навукова-праектную дакументацыю на выкананне рамонтна-рэстаўрацыйных работ<ref name="nashaniva2">{{cite web|date = 11-01-2022|url =https://nashaniva.com/?c=ar&i=282886|title = З Міністэрства культуры звольнілі адказных за ахову спадчыны|publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date = 2022-01-22|language = be}}</ref>. [[Наталля Задзяркоўская]], адказная за пытанні культуры і нацыянальнай спадчыны ў [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|Народным антыкрызісным ўпраўленні]], каментуючы сітуацыю, што за 2021 год з апарата Міністэрства культуры звольнена практычна палова складу кіраўнікоў сярэдняга звяна, для звальнення «дастаткова проста мець уласнае меркаванне і прафесійныя прынцыпы»<ref name="by_culture">[https://t.me/by_culture/3891 З упраўлення па ахове гісторыка-культурных каштоўнасцей Міністэрства культуры звольнілі Наталлю Хвір, начальніцу ўпраўлення, і Святлану Краюшкіну, намесніцу начальніка аддзела ўзгаднення і рэстаўрацыі.]</ref>. Выступаючы 21 студзені 2022 года перад канстытуцыйным рэферэндумам на «дыялогавай пляцоўцы» ў [[Стоўбцы|Стоўбцах]], тагачасны міністр культуры [[Анатоль Маркевіч]] прызнаў, што ў падначаленай яму галіне праводзяцца маштабныя кадравыя чысткі па ідэалагічных матывах<ref name="nashaniva1">{{cite web|date = 2022-01-20|url = https://nashaniva.com/?c=ar&i=283363|title = Міністр культуры: Больш за 300 чалавек з нашых калектываў «папрасілі». І я лічу гэта правільным |publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date = 2022-01-22|language = be}}</ref>: {{цытата|Не хаваю, што праводзілі і праводзім сур'ёзную працу па тых нашых супрацоўніках, работніках, якія займаюць дэструктыўную пазіцыю. Маё глыбокае перакананне, што на двух крэслах знаходзіцца не атрымліваецца. Гэта недапушчальна. Трэба вызначыцца, у рэшце рэшт. Па гэтых меркаваннях больш за 300 чалавек з нашых калектываў папрасілі. І лічу гэта правільным. Работнікі культуры пастаянна ўзаемадзейнічаюць з людзьмі і шмат у чым фарміруюць грамадскую думку. Таму нельга паводзіць сябе па падвойных стандартах. Трэба вызначыцца.}} == Структура == # Цэнтральны апарат — 7 упраўленняў, 4 аддзелы і адзін дэпартамент<ref>{{cite web| date = 27 жніўня 2010| url = http://www.kultura.by/rus/industries/structure/minstruct/| title = Будова цэнтральнага апарату Міністэрства культуры| publisher = Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь| language = ru| access-date = 20 лютага 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20101125233758/http://kultura.by/rus/industries/structure/minstruct| archive-date = 25 лістапада 2010| url-status = dead}}</ref>; # 7 упраўленняў у выканаўчых камітэтах абласцей і [[Мінск]]у; # Прадпрыемствы «Тэатральныя майстэрні», «[[Мінскрэстаўрацыя]]», «[[Віцебскрэстаўрацыя]]», «Праектрэстаўрацыя», «Аб’яднаная дырэкцыя аб’ектаў, якія будуюцца», «Светакон», «[[Белпрамкультура]]» ([[Гомель]]), «Аўтабаза Мінкультуры», «энтр музеязнаўчых, аздабленчых і даследчых работ», а таксама выдавецтва «[[Культура і мастацтва]]»; # Музеі — [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|мастацкі музей]], [[музей гісторыі і культуры Беларусі]], «[[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс|музей-запаведнік Нясвіж]]», [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|музей Вялікай Айчыннай вайны]], [[Брэсцкая крэпасць]], музеі [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Янкі Купалы]], [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа|Якуба Коласа]], [[Літаратурны музей Максіма Багдановіча|Максіма Багдановіча]] і [[Дзяржаўны літаратурны музей Петруся Броўкі|Петруся Броўкі]], [[музей гісторыі беларускай літаратуры]], [[Дзяржаўны музей гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Рэспублікі Беларусь|музей гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Беларусі]], [[Беларускі дзяржаўны музей народнага дойлідства і побыту|музей народнага дойлідства і побыту]]; # [[Тэатр]]ы — [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|оперы і балета]], [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа|Віцебскі драматычны]], [[Нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр імя Максіма Горкага|драматычны тэатр імя Горкага]], [[Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі|беларускай драматургіі]], [[Мінскі маладзёжны тэатр эстрады|Маладзёжны тэатр эстрады]]; # Установы мастацтва — [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў]], [[Беларуская акадэмія музыкі|акадэмія музыкі]] і гімназія-каледж пры ёй, [[Беларуская акадэмія мастацтваў|акадэмія мастацтваў]], [[Мінскае мастацкае вучылішча імя Аляксея Глебава]]; # [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Нацыянальная бібліятэка]]<ref>{{cite web| date = 27 жніўня 2010| url = http://www.kultura.by/rus/industries/structure/| title = Будова кіравання галіною культуры (Пералік дзяржаўных арганізацый, падпарадкаваных Міністэрству культуры Рэспублікі Беларусь)| publisher = Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь| language = ru| access-date = 20 лютага 2011| archive-url = https://web.archive.org/web/20101125151532/http://kultura.by/rus/industries/structure| archive-date = 25 лістапада 2010| url-status = dead}}</ref>. == Пазіцыя па ахове помнікаў гісторыі і культуры == У маі 2010 года кіраўнік Беларусі [[Аляксандр Лукашэнка]] падпісаў указ аб будаўніцтве ў [[Мінск]]у побач з цыркам шматфункцыянальнага комплексу. Праект прадугледжваў знос будынка [[Першая мінская электрастанцыя|першай мінскай электрастанцыі]], пабудаванай у 1890 годзе. Электрастанцыя мела статус гісторыка-культурнай каштоўнасьці. Знос станцыі падтрымала Міністэрства культуры Беларусі. Нягледзячы на тое, што паводле 28-га артыкула Закона аб ахове гісторыка-культурнай спадчыны рашэнне аб зносе гісторыка-культурных каштоўнасьцях можа прымаць толькі найвышэйшы орган выканаўчай улады [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савет міністраў]] (і толькі ў выключных выпадках), знос электрастанцыі адбыўся ў 2012 годзе<ref>[https://news.tut.by/society/216893.html У Мінску пачалі руйнаваць будынак першай электрастанцыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201127100905/https://news.tut.by/society/216893.html |date=27 лістапада 2020 }} // [[Эўрарадыё]], [[TUT.BY]]</ref><ref>[https://realty.ej.by/reconstruction/2011/12/19/po_faktu_snosa_pervoy_minskoy_elektrostantsii_vozbuzhdeno_ugolovnoe_delo.html По факту сноса первой минской электростанции может быть возбуждено уголовное дело] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200814050138/https://realty.ej.by/reconstruction/2011/12/19/po_faktu_snosa_pervoy_minskoy_elektrostantsii_vozbuzhdeno_ugolovnoe_delo.html |date=14 жніўня 2020 }} // ej.by {{ref-ru}}</ref>. Па факце зносу распачатая крымінальная справа<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=65260 Па факце зносу першай мінскай электрастанцыі распачатая крымінальная справа] // [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]</ref>. У сувязі з будаўніцтвам забаўляльнага цэнтру «Бульбаш-хол» у ахоўнай зоне мемарыялу Курапаты, праваабаронцы і грамадскія актывісты накіравалі зварот у дзяржорганы аб недапушчальнасці згаданага будаўніцтва. 25 лістапада 2012 года актывісты атрымалі адказ з Міністэрства культуры, дзе сцвярджалася пра выяўленыя парушэнні пры будаўніцтве і далейшае спыненне будаўніцтва<ref>{{Навіна|загаловак=Будаўніцтва «Бульбаш-хола» прыпыняецца толькі часткова|спасылка=http://euroradio.by/report/budaunictva-bulbash-hola-prypynyaecca-124094|выдавец=[[Эўрарадыё]]|дата публікацыі=25 лістапада 2012|копія=https://euroradio.fm/report/budaunictva-bulbash-hola-prypynyaecca-124094|дата копіі=25 лістапада 2012|дата доступу=30 красавіка 2017}}</ref>. Аднак 1 снежня 2014 года Міністэрства культуры скараціла ахоўную зону Курапатаў са 120 да 50 метраў, і будаўніцтва забаўляльнага цэнтру было ўзаконенае, а знос пабудоваў так і не адбыўся. У чэрвені 2018 года ў будынках «Бульбаш-холу» адкрылася рэстарацыя пад іншай назвай. Уначы 26 красавіка 2014 года на скрыжаванні вуліц К. Маркса і Маладзёжнай [[Гродна]] будаўнікі знеслі гістарычны будынак XIX стагоддзя. Будынак уяўляў сабой гістарычную каштоўнасць, але яго частковы знос ухваліла Міністэрства культуры Беларусі<ref>[http://vgr.by/home/society/14621-nochyu-v-tsentre-grodno-snosili-zdanie-kotoromu-bolshe-100-let Ночью в центре Гродно сносили здание, которому больше 100 лет (добавлено видео)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160328232820/http://www.vgr.by/home/society/14621-nochyu-v-tsentre-grodno-snosili-zdanie-kotoromu-bolshe-100-let |date=28 сакавіка 2016 }} // Вечерний Гродно {{ref-ru}}</ref><ref>[https://news.tut.by/society/480918.html Исторический дом на улице Карла Маркса, 22 в Гродно снесли] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200925164031/https://news.tut.by/society/480918.html |date=25 верасня 2020 }} // [[TUT.BY]] {{ref-ru}}</ref><ref>[https://grodno24.com/construction/v-czentre-grodno-snesli-istoricheskoe-zdanie-xix-veka.html В центре Гродно снесли историческое здание XIX века] // grodno24.com {{ref-ru}}</ref>. У верасні 2015 года ў Гродна знеслі будынак пачатку ХХ стагоддзя дзеля новабудоўлі<ref>[http://s13.ru/archives/118710 Фотофакт: в Гродно приступили к сносу здания начала прошлого века. На его месте появится элитная новостройка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170830225856/http://s13.ru/archives/118710 |date=30 жніўня 2017 }} // s13.ru {{ref-ru}}</ref>. Зімой 2016 года ў Гродна знеслі гістарычны будынак 1870 году пабудовы<ref>[https://grodno.in/news/10579/ Историческое здание на К. Маркса в Гродно снесли окончательно из-за плохого состояния ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200930143120/https://grodno.in/news/10579/ |date=30 верасня 2020 }} // grodno.in {{ref-ru}}</ref>. 7 мая 2018 года адбыўся знос будынку ў [[Ракаўскае прадмесце|Ракаўскім прадмесці Мінска]] па вуліцы Вызвалення, гісторыка-культурнай каштоўнасці XIX стагоддзя. Ад будынка засталося толькі дзьве сцяны. Знос адбыўся з ініцыятывы галавы [[Беларуская праваслаўная царква|Беларускага экзархату Маскоўскага патрыярхату]] [[Павел (Панамароў)|Паўла (Панамарова)]]. Галоўнай мэтай зносу адзначаная пабудова комплексу Беларускай праваслаўнай царквы Маскоўскага патрыярхату. Нягледзячы на пратэсты [[Беларускае добраахвотнае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры|Таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры]], праект пабудовы комплексу падтрымаў кіраўнік Беларусі [[Аляксандр Лукашэнка]]. Грамадскі актывіст Антон Матолька, які быў сведкам зносу, выклікаў міліцыю і звярнуўся ў Міністэрства культуры, аднак з Мінкульту атрымаў адказ, што знос знаходзіцца пад іх кантролем<ref>[https://citydog.by/post/tvj-mitropolit/ Теперь все ясно. Зачем Митрополит Павел просит снести исторические здания в центре Минска] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170731114735/http://citydog.by/post/tvj-mitropolit/ |date=31 ліпеня 2017 }} // citydog.by {{ref-ru}}</ref><ref>[https://citydog.by/post/snesli-zdanie/ Как это возможно? Ради нового комплекса Белорусской православной церкви в центре Минска снесли часть исторического здания (фото)]{{Недаступная спасылка}} // citydog.by {{ref-ru}}</ref><ref>[https://realty.tut.by/news/building/599849.html?crnd=44126 Ради нового комплекса БПЦ в центре Минска сносят часть исторического здания 19 века] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200813031151/https://realty.tut.by/news/building/599849.html?crnd=44126 |date=13 жніўня 2020 }} // [[TUT.BY]] {{ref-ru}}</ref>. Беларускі экзархат Маскоўскага патрыярхату яшчэ ў 2016 годзе прасіў намесніка прэм’ер-міністра Беларусі [[Наталля Качанава|Наталлю Качанаву]] выключыць будынкі на вуліцы Вызвалення 6 і 6а са спісу гісторыка-культурных каштоўнасцяў і даць дазвол на іх поўны знос<ref>[https://news.tut.by/society/492040.html «Ситуация очень серьезная». В Сети всплыли намерения БПЦ снести исторические здания в Минске] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200815153139/http://news.tut.by/society/492040.html |date=15 жніўня 2020 }} // [[TUT.BY]] {{ref-ru}}</ref>. Аднак тады міністэрства культуры запэўніла, што яно «не дазволіць зруйнаваць будынкі». Начальнік аддзела па ахове гісторыка-культурных каштоўнасцяў Міністэрства культуры Наталля Хвір у каментары БелаПАН адзначала: «Гістарычны цэнтр Мінска сам па сабе з'яўляецца каштоўнасцю. Будынак па вуліцы Вызвалення можна аднавіць, гэта мы і будзем рэкамендаваць царкве»<ref>[https://news.tut.by/society/493006.html Минкульт встал на защиту исторических зданий в Минске, которые хочет снести БПЦ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200928095730/https://news.tut.by/society/493006.html |date=28 верасня 2020 }} // [[TUT.BY]] {{ref-ru}}</ref>. == Міністры == === Міністры культуры БССР === * [[Рыгор Якаўлевіч Кісялёў|Рыгор Кісялёў]] (1953—1964) * [[Міхал Аляксандравіч Мінковіч|Міхаіл Мінковіч]] (1964—1971) * [[Юрый Міхайлавіч Міхневіч|Юрый Міхневіч]] (1971—1988) * [[Яўген Канстанцінавіч Вайтовіч|Яўген Вайтовіч]] (1988—1994) === Міністры культуры Рэспублікі Беларусь === * [[Анатоль Іванавіч Бутэвіч|Анатоль Бутэвіч]] (1994—1996) — міністр культуры і друку * [[Аляксандр Уладзіміравіч Сасноўскі|Аляксандр Сасноўскі]] (1996—2000) * [[Леанід Гуляка]] (2000—2005) * [[Уладзімір Фёдаравіч Матвяйчук|Уладзімір Матвяйчук]] (2005—2009) * [[Павел Латушка]] (2009—2012) * [[Барыс Уладзіміравіч Святлоў|Барыс Святлоў]] (2012—2017) * [[Юрый Паўлавіч Бондар|Юрый Бондар]] (28 верасня 2017 — 19 лістапада 2020) * [[Анатоль Мечыслававіч Маркевіч|Анатоль Маркевіч]] (19 лістапада 2020 — 2 снежня 2024) * [[Руслан Іосіфавіч Чарнецкі]] (2 снежня 2024 — 9 красавіка 2026)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/356478|title=Міністрам культуры прызначаны артыст Руслан Чарнецкі|website=Наша Ніва|date=2024-12-02|access-date=2024-12-02}}</ref> * [[Марат Сяргеевіч Маркаў]] (з 9 красавіка 2026) {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.kultura.by Сайт Міністэрства культуры Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101218135020/http://kultura.by/ |date=18 снежня 2010 }} {{Міністры культуры Беларусі|nocat=1}} {{Выканаўчая ўлада Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Міністэрствы Беларусі|Культуры]] [[Катэгорыя:Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь| ]] rzgjoahh7pt4a20dd9i4wkwp7gkwuyz Віцебскае гета 0 78520 5130459 4966994 2026-04-21T17:37:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130459 wikitext text/x-wiki [[File:vitsebskae-geta.jpg|thumb|Мемарыяльны знак Віцебскаму гета.]] '''Віцебскае гета''' ([[ідыш]] וויטעבסקער געטאָ) — гета, якое нядоўга існавала ў горадзе [[Віцебск]]. Яно было створана неўзабаве пасля нямецкага ўварвання ў Савецкі Саюз адразу пасля ўваходу немцаў у Віцебск 11 ліпеня 1941 года. Прыблізна {{Num|16000}} яўрэяў жылі ў гета.<ref>Alexander Kott, Elisheva Kott ''A Wedding in Darkness: One Life in the Twilight of Russian Jewish History'' 2003</ref> У кастрычніку нацысцкая адміністрацыя заявіла, што дрэнныя ўмовы ўтрымання ў гета ствараюць небяспеку для здароўя мясцовых жыхароў, і што ў гета пачалася эпідэмія. На самай справе, гэта заява была падставай для перасоўвання і знішчэння яўрэяў. Менш чым праз тры месяцы, 8 кастрычніка 1941 года нацысты пачалі разню яўрэяў Віцебску, якая скончылася 11 кастрычніка з гібеллю большасці жыхароў гета (крыніцы вар’іруюцца ў дачыненні дакладнага ліку).<ref>Peter Longerich ''Holocaust: The Nazi Persecution and Murder of the Jews'' 2010</ref> Вязні былі расстраляны на беразе ракі [[Віцьба]], а іх целы былі скінутыя ў ваду. Большасць імёнаў невядомая. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.shtetlinks.jewishgen.org/Vitsyebsk/holocaust.html VITEBSK AND THE HOLOCAUST] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110605135919/http://www.shtetlinks.jewishgen.org/Vitsyebsk/holocaust.html |date=5 чэрвеня 2011 }} {{ref-en}} {{Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста}} [[Катэгорыя:Гісторыя Віцебска]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1941 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1941 годзе]] [[Катэгорыя:1941 год у Віцебску]] [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі]] 0m2rhz0aavctqb113sj0pmqup5213um Ганалулу 0 79575 5130524 5052986 2026-04-22T04:09:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130524 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Ганалулу |арыгінальная назва = {{lang-en|Honolulu}} |падначаленне = |краіна = ЗША |герб = Seal of Honolulu, Hawaii.svg |сцяг = Flag of Honolulu, Hawaii.svg |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = {{Photomontage| |color=#ffffff | photo1a = Downtown Honolulu from Pūowaina (Punchbowl Crater).jpg | photo2a = Honolulu-Hale-frontcornerview.JPG | photo2b = 160701-N-SI773-264 (28109201982) (slight cropped).jpg | photo3b = Waikiki-Vacation.JPG | photo3a = King Kamehameha I Statue - Honolulu (4 by 3).jpg | photo4a = Diamond Head (cropped).jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 270 | text = }} |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 21|lat_min = 18|lat_sec = 32 |lon_dir = W|lon_deg = 157|lon_min = 49|lon_sec = 34 |CoordAddon = type:city |CoordScale = |памер карты краіны =0 |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён =Гаваі |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 272,1 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 377 260 |год перапісу = 2004 |шчыльнасць = 1,699 |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = -10 |DST = |тэлефонны код = 808 |паштовы індэкс = 96000 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Honolulu, Hawaii |сайт = http://www.honolulu.gov/ |мова сайта = en |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Ганалулу''' ({{lang-en|Honolulu}}, {{lang-haw|Honolulu}}) — [[горад]] на востраве [[Ааху]] Гавайскага архіпелага, сталіца штата [[Гаваі]], адміністрацыйны цэнтр акругі [[Ганалулу (акруга)|Ганалулу]]. У перакладзе з гавайскай мовы ''honolulu'' значыць «самотная бухта». У прыгарадзе Ганалулу знаходзіцца асноўная база [[ВМС ЗША|Ваенна-марскіх сіл ЗША]] ў цэнтральнай частцы [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]] — [[Пёрл-Харбар]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Вядомыя асобы == * [[Хайрам Бінгем]] (1875—1956) — амерыканскі [[археолаг]] і [[палітык]]. Нарадзіўся на востраве. * [[Ліліуакалані]] (1838—1917) — апошняя каралева Гаваяў == Спасылкі == * [http://www.honolulu.gov Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180405065807/http://www.honolulu.gov/ |date=5 красавіка 2018 }} {{Сталіцы штатаў ЗША}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Гаваяў]] [[Катэгорыя:Сталіцы штатаў ЗША]] [[Катэгорыя:Ганалулу| ]] mojkerivucs17wydr4q9yvhb14g5pfz Гарады свету паводле колькасці насельніцтва 0 86980 5130601 4849327 2026-04-22T09:13:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130601 wikitext text/x-wiki У спісе змешчаны даныя пра [[колькасць насельніцтва]] найбуйнейшых [[горад|гарадоў]] свету. У большасці выпадкаў, калі не пазначана іншае, даецца насельніцтва ўласна гарадоў, без уліку прыгарадаў. {| class="sortable wikitable" |- !Месца !Горад !Насельніцтва !Апісанне !Плошча (km²) !Шчыльнасць насельніцтва (/км²) !Краіна !Год |- |1 | [[Шанхай]] | {{nts|24 870 895}} <ref>{{Cite web|url=https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html|title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3)|website=www.stats.gov.cn|access-date=2024-02-11}}</ref> | Галоўны раён і ўскраіны <ref name=nbsurban>Refers to fully urban districts, that is districts with a population density of over 1,500 per km².</ref> | {{nts|6341}} | {{nts|4200}} | {{CHN}} |2020 |- |2 | [[Токіа]] | {{nts|14 105 098}}<ref>{{Cite web|url=https://www.toukei.metro.tokyo.lg.jp/jsuikei/js-index.htm|title=東京都の人口（推計）トップページ|website=www.toukei.metro.tokyo.lg.jp|access-date=2024-02-11}}</ref> | [[Адмысловыя раёны Токіа|23 спецыяльныя раёны]]<ref>Corresponds to the former City of Tokyo merged into the [[Tokyo|Tokyo Metropolis]] on July 1, 1943. The whole of 23 wards is now a [[Local Autonomy Law|special local public entity]] which provides limited public service, and is sometimes statistically treated as the city proper of Tokyo (e.g. Statistical Bureau of Japan, The [http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2007/Table08.pdf Population of capital cities and cities of 100 000 or more inhabitants. United Nations Statistics Division]).</ref> | {{nts|617.18}} | {{nts|14400}} | {{JPN}} |2021 |- |3 |[[Мумбаі]] | {{nts|13127825}}<ref>{{Cite web|url=https://www.indiaonlinepages.com/population/mumbai-population.html|title=Population of Mumbai in 2021|website=www.indiaonlinepages.com|access-date=2024-02-11}}</ref> | Муніцыпальная карпарацыя | {{nts|603}} | {{nts|22937}} | {{IND}} |2011 |- |4 | [[Стамбул]] | {{nts|13120596}}<ref name="istanbul1">[http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&ENVID=adnksdb2Env&report=turkiye_il_koy_sehir.RDF&p_kod=1&p_yil=2010&p_dil=1&desformat=html Statistics of the 2010 Turkey census] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110430084759/http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&ENVID=adnksdb2Env&report=turkiye_il_koy_sehir.RDF&p_kod=1&p_yil=2010&p_dil=1&desformat=html |date=30 красавіка 2011 }}</ref> | [[Муніцыпалітэт|Гарадскі муніцыпалітэт]] | {{nts|1831}} | {{nts|7166}} | {{TUR}} | |- |5 | [[Карачы]] | {{nts|12991000}}<ref name="SindhDistrictPop2008">[http://www.sindhbos.gov.pk/publications/district_development_indicators_2008/1.pdf Sindh Bureau of Statistics, Selected Tables of District Development Indicators, 2008; Population (Total) of 1998 Census and 2008 (Projected) ('''pdf-file''')] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080819202254/http://www.sindhbos.gov.pk/publications/district_development_indicators_2008/1.pdf|date=19 жніўня 2008}} Retrieved on 2008-08-05. Including three rural towns ([[Gadap Town]], [[Bin Qasim Town]], and [[Kiamari Town]], as well as six [[Cantonment|cantonments]] ([[Clifton Cantonment]], [[Faisal Cantonment]], [[Karachi Cantonment]], [[Korangi Creek Cantonment]], [[Malir Cantonment]] and [[Manora Cantonment]]) under military jurisdiction.</ref> | Гарадская акруга | {{nts|3527}} | {{nts|3683}} | {{PAK}} | |- |6 | [[Дэлі]] | {{nts|12565901}}<ref name="WG">{{cite web|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan|title=World: largest cities and towns and statistics of their population|publisher=World Gazetteer|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529142447/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan|archivedate=29 мая 2008|accessdate=30 March 2010|url-status=live}}</ref> | Муніцыпальная карпарацыя | {{nts|431.09}}<ref name="urbanindia">{{cite web|url=http://urbanindia.nic.in/theministry/subordinateoff/tcpo/AREA_POP/CHAPTER-4.PDF|title=CHAPTER IV Area and Density – Metropolitan Cities|publisher=Ministry of Urban Development. Government of India|accessdate=2009-11-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121015142027/http://urbanindia.nic.in/theministry/subordinateoff/tcpo/AREA_POP/CHAPTER-4.PDF|archivedate=15 кастрычніка 2012|url-status=dead}}</ref> | {{nts|29149}} | {{IND}} | |- |7 | [[Масква]] | {{nts|13104177}}<ref>{{Cite web|lang=руская|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx|title=Федеральная служба государственной статистики (18 августа 2023)}}</ref> | Горад | {{nts|2561,5}}<ref name="RusArea2009">[http://moscow.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/moscow/resources/0464cf0048d9d677b368f3f7eaa5adf2/%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0_2013.pdf Ministry of Economic Development of the Russian Federation. Federal Registration, Cadastre&Cartograhy Service . Russia Landuse National Report 2008, p.187-188 ('''in Russian''')] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141010021939/https://rosreestr.ru/upload/www/files/gos_doclad_2008.pdf|date=10 кастрычніка 2014}}</ref> | {{nts|5115,82 }} | {{RUS}} |2023 |- |8 | [[Сан-Паўлу]] | {{nts|12 106 920}}<ref>{{Cite web|url=https://ru.aznations.com/population/br/cities/sao-paulo|title=Население Сан-Паулу 2024 — численность населения Сан-Паулу (Бразилия)|website=ru.aznations.com|access-date=2024-02-12}}</ref> | Горад | {{nts|1523}} | {{nts|7 216,3}} | {{BRA}} |2023 |- |9 | [[Пекін]] | {{nts|11716620}}<ref name=":1">{{Cite web|url=https://worldpopulationreview.com/countries/cities/china|title=Population of Cities in China 2024|website=worldpopulationreview.com|access-date=2024-02-14}}</ref> | Цэнтр і прыгарады | {{nts|1368.32}} | {{nts|7400}} | {{CHN}} |2022 |- |10 | [[Джакарта]] | {{nts|11 249 678}}<ref>{{Cite web|lang=Eng|url=https://www.macrotrends.net/cities/21454/jakarta/population|title=Jakarta, Indonesia Metro Area Population 1950-2023}}</ref> | Сталічная акруга | {{nts|664 }} | {{nts|14 469,56}} | {{IDN}} |2023 |- |11 | [[Лахор]] | {{nts|11 126 285}}<ref>{{Cite web|url=https://www.pbs.gov.pk/content/final-results-census-2017|title=Final Results (Census-2017) {{!}} Pakistan Bureau of Statistics|website=web.archive.org|date=2021-10-17|access-date=2024-02-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211017214726/https://www.pbs.gov.pk/content/final-results-census-2017|archivedate=17 кастрычніка 2021|url-status=}}</ref> | Гарадская акруга | {{nts|1772}} | {{nts|9 493.4}} | {{PAK}} |2017 |- |12 |[[Цяньцзінь]] |{{nts|11090314}}<ref name=":13">{{Cite web|url=https://worldpopulationreview.com/countries/cities/china|title=Population of Cities in China 2024|website=worldpopulationreview.com|access-date=2024-02-14}}</ref> |Асноўныя раёны і ўнутраныя прыгарады<ref name="nbsurban" /> |{{nts|2057}} |{{nts|2820}} |{{CHN}} |2020 |- |13 |[[Гуанчжоў]] |{{nts|11071424}}<ref name=":14">{{Cite web|url=https://worldpopulationreview.com/countries/cities/china|title=Population of Cities in China 2024|website=worldpopulationreview.com|access-date=2024-02-14}}</ref> |Асноўныя раёны<ref name="nbsurban" /> |{{nts|280}}<ref name="guangzhou2">[http://data.gzstats.gov.cn/gzStat1/yearqueryAction.do?method=displayRpt&ACTFLAG=3&FID=21901&RPTID=TJ_RPT_984248444736412557&RPTNAME=%CD%C1%B5%D8%C3%E6%BB%FD%BA%CD%C8%CB%BF%DA%C3%DC%B6%C8&FLTITLE=%B9%E3%D6%DD%CD%B3%BC%C6%D7%CA%C1%CF%282008%C4%EA%29 Statistics Bureau of Guangzhou] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150323054815/http://www.blayney.nsw.gov.au/ArticleDocuments/329/3h%20-%20Hobbys%20Yards%20Heritage%20Items.pdf.aspx|date=23 сакавіка 2015}}. Sum of the population of the following districts: Yuexiu, Liwan, Haizhu, and Tianhe. Population as of the end of 2008.</ref> |{{nts|15220}} |{{CHN}} |2020 |- |14 | [[Сеул]] | {{nts|10464051}}<ref name="seoul2">{{cite web|url=http://stat.seoul.go.kr/Seoul_System5.jsp?stc_cd=418|title=Seoul Statistics (Population)|publisher=Seoul Metropolitan Government|accessdate=24 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303220844/http://stat.seoul.go.kr/Seoul_System5.jsp?stc_cd=418|archivedate=3 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref> | Горад асобага падпарадкавання | {{nts|605.25}}<ref name="seoul1">{{cite web|url=http://stat.seoul.go.kr/Seoul_System5.jsp?stc_cd=412|title=Seoul Statistics (Land Area)|publisher=Seoul Metropolitan Government|accessdate=24 March 2010}}</ref> | {{nts|17288}} | {{KOR}} | |- |15 |[[Дунгуань]] |{{nts|10 466 625}}<ref>{{Cite web|url=http://stats.gd.gov.cn/attachment/0/421/421309/3283428.pdf|title=Сёмая нацыянальная перапіс насельніцтва КНР}}</ref> |Горад | | |{{CHN}} |2020 |- |16 | [[Дака]] | {{nts|10356500}}<ref>{{Cite web|url=https://worldpopulationreview.com/countries/cities/bangladesh|title=Population of Cities in Bangladesh 2024|website=worldpopulationreview.com|access-date=2024-02-20}}</ref> | Горад | {{nts|360}}<ref name="dhaka1">{{cite web|url=http://www.dhakacity.org/Page/About_us/About/Category/2/About_us_info|title=Dhaka Area|publisher=Dhaka City Corporation|accessdate=6 February 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090217202213/http://dhakacity.org/Page/About_us/About/Category/2/About_us_info|archivedate=17 лютага 2009|url-status=dead}}</ref> | {{nts|19447}} | {{BAN}} |2024 |- |17 |[[Шэньчжэнь]] |{{nts|10358381}}<ref name=":15">{{Cite web|url=https://worldpopulationreview.com/countries/cities/china|title=Population of Cities in China 2024|website=worldpopulationreview.com|access-date=2024-02-14}}</ref> |Горад | | |{{CHN}} |2020 |- |18 |[[Ухань]] |{{nts|9785388}}<ref name=":16">{{Cite web|url=https://worldpopulationreview.com/countries/cities/china|title=Population of Cities in China 2024|website=worldpopulationreview.com|access-date=2024-02-14}}</ref> |Горад | | |{{CHN}} |2020 |- |19 | [[Ліма]] | {{nts|9 674 755}}<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://agendapais.com/actualidad/lima-la-poblacion-en-la-capital-llega-a-9-674-755-habitantes/,%20https://agendapais.com/actualidad/lima-la-poblacion-en-la-capital-llega-a-9-674-755-habitantes/|title=Lima: La población en la capital llega a 9 674 755 habitantes - Agenda País|date=2020-01-18|access-date=2024-02-11|url-status=dead}}</ref> | З прыгарадамі<ref>Composed of 43 independent districts</ref> | {{nts|2670.4}} | {{nts|2848}} | {{PER}} |2020 |- |20 | [[Мехіка]] | {{nts|8873017}}<ref name="Inegi2010prel">[http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/preliminares2010.aspx Instituto Nacional de Estadística y Geografía, México; Censo de Población y Vivienda 2010, Resultados preliminares] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181225034305/https://www.inegi.org.mx/400.html?aspxerrorpath=%2Fsistemas%2FTabuladosBasicos%2Fpreliminares2010.aspx |date=25 снежня 2018 }} Preliminary 2010 Census results. Retrieved on 2010-11-26.</ref> | [[Федэральная акруга]] | {{nts|1485.49}}<ref name="ConapoZM">[http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=133&Itemid=212 Consejo Nacional de Población, México; Delimitación de las zonas metropolitanas de México 2005] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101202063503/http://www.conapo.gob.mx/index.php?option=com_content&view=article&id=133&Itemid=212 |date=2 снежня 2010 }} Retrieved on 2010-11-26.</ref> | {{nts|5973}} | {{MEX}} | |- |21 | [[Кіншаса]] | {{nts|8754000}}<ref name="UN">[http://esa.un.org/wup2009/unup/index.asp?panel=2 UN world Urbanization Prospects estimate for 2010] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131031010136/http://esa.un.org/wup2009/unup/index.asp?panel=2|date=31 кастрычніка 2013}}. While the UN list is nominally a list of urban agglomerations, this particular city is listed as using the «city proper» statistical concept in the [http://esa.un.org/wup2009/wup/source/country.aspx sources section] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110927055752/http://esa.un.org/wup2009/wup/source/country.aspx|date=27 верасня 2011}} of the UN report.</ref> | Горад-правінцыя<ref>Excluding the rural commune of Maluku</ref> | {{nts|2016}} | {{nts|4342}} | {{COD}} | |- |22 | [[Тэгеран]] | {{nts|8693706}}<ref>{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/iran/cities/#google_vignette|title=Iran: Provinces, Major Cities & Towns - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|website=www.citypopulation.de|access-date=2024-02-12}}</ref> | Горад | {{nts|760}} | {{nts|10359}} | {{IRN}} |2023 |- |23 | [[Хашымін]] | {{nts|8598700}}<ref>{{Cite web|lang=rus|url=https://www.gso.gov.vn/en/px-web/?pxid=E0201&theme=Population%20and%20Employment|title=ГЛАВНОЕ СТАТИСТИЧЕСКОЕ УПРАВЛЕНИЕ}}</ref> | толькі горад | {{nts|2095.01}} | {{nts|3419}} | {{VIE}} |2018 |- |24 | [[Нью-Ёрк]] | {{nts|8 335 897 }}<ref>{{Cite web|url=https://ru.aznations.com/population/us/cities/new-york-city|title=Население Нью-Йорка 2024 — численность населения Нью-Йорка (США)|website=ru.aznations.com|access-date=2024-02-12}}</ref> | толькі горад | {{nts|789.4}} | {{nts|10452}} | {{USA}} |2022 |- |25 | [[Лагас]] | {{nts|7937932}}<ref name="Metropolitan_Lagos_population">Summing the 16 LGAs making up Metropolitan Lagos (Agege, Ajeromi-Ifelodun, Alimosho, Amuwo-Odofin, Apapa, Eti-Osa, Ifako-Ijaiye, Ikeja, Kosofe, Lagos Island, Lagos Mainland, Mushin, Ojo, Oshodi-Isolo, Shomolu, Surulere) as per:<br />{{cite web| url=http://www.nigerianstat.gov.ng/Connections/Pop2006.pdf| title=Legal Notice on Publication of the Details of the Breakdown of the National and State Provisional Totals 2006 Census| author=Federal Republic of Nigeria Official Gazette| date=15 May 2007| format=PDF| accessdate=2007-06-29| archiveurl=https://web.archive.org/web/20070704042011/http://www.nigerianstat.gov.ng/Connections/Pop2006.pdf| archivedate=4 ліпеня 2007| url-status=dead}}</ref> | Статыстычная акруга | {{nts|999.6}} | {{nts|7938}} | {{NGR}} | |- |26 | [[Каір]] | {{nts|7 771 617}}<ref>{{Cite web|url=https://ru.aznations.com/population/eg/cities/cairo|title=Население Каира 2024 — численность населения Каира (Египет)|website=ru.aznations.com|access-date=2024-02-12}}</ref> | Горад | {{nts|453}} | {{nts|17190}} | {{EGY}} |2023 |- |27 | [[Лондан]] | {{nts|7753600}}<ref>[http://neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadKeyFigures.do?a=7&b=6059498&c=ealing&d=27&e=13&g=336453&i=1001x1003x1004&m=0&r=1&s=1239797906078&enc=1 UK Office of National Statistics — mid-2007 population estimate for London region]</ref> | [[Вялікі Лондан]]<ref>Composed of 32 [[London boroughs]]</ref> | {{nts|1580}} | {{nts|4863}} | {{UK}} | |- |28 |[[Чунцын]] |{{nts|7457600}}<ref name=":17">{{Cite web|url=https://worldpopulationreview.com/countries/cities/china|title=Population of Cities in China 2024|website=worldpopulationreview.com|access-date=2024-02-14}}</ref> |Горад | | |{{CHN}} |2022 |- |29 |[[Чэнду]] |{{nts|7415590}}<ref name=":18">{{Cite web|url=https://worldpopulationreview.com/countries/cities/china|title=Population of Cities in China 2024|website=worldpopulationreview.com|access-date=2024-02-14}}</ref> |Горад | | |{{CHN}} |2022 |- |30 | [[Янгон]] | {{nts|7 360 703}}<ref>{{Cite web|url=https://ru.aznations.com/population/mm/cities/yangon|title=Население Янгона 2024 — численность населения Янгона (Мьянма)|website=ru.aznations.com|access-date=2024-02-11}}</ref> | Горад | {{nts|598.75}}<ref>[http://www.uncrd.or.jp/env/3rd-regional-est-forum/doc/23_Myanmar.pdf Third Regional EST Forum, Presentation of Myanmar] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090226114154/http://www.uncrd.or.jp/env/3rd-regional-est-forum/doc/23_Myanmar.pdf |date=26 лютага 2009 }}. Retrieved 6 June 2009.</ref> | {{nts|6828}} | {{MYA}} |2023 |- |31 | [[Багата]] | {{nts|7 181 469}}<ref>{{Cite web|url=https://ru.aznations.com/population/co/cities/bogota|title=Население Боготы 2024 — численность населения Боготы (Колумбия)|website=ru.aznations.com|access-date=2024-02-11}}</ref> | толькі горад | {{nts|1590}} | {{nts|4566}} | {{COL}} |2023 |- |32 | [[Ганконг]] | {{nts|7026400}}<ref name="HongKongPop">[http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&charsetID=1&displayMode=T Census and Statistics Department, Hong Kong; Population and Vital Events] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080519100835/http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&charsetID=1&displayMode=T |date=19 мая 2008 }} Retrieved on 2009-08-05. Estimated population on 2008-12-31. Including 'usual' and 'mobile' residents, but excluding temporary visitors.</ref> | Спецыяльны адміністратыўны рэгіён | {{nts|1092}} | {{nts|6434}} | {{CHN}} | |- |33 | [[Бангкок]] | {{nts|7025000}}<ref name="ThaiKeyStat2007">[http://web.nso.go.th/eng/pub/keystat/key07/key07.zip National Statistical Office Thailand, Key Statistics of Thailand 2007; Chapter 1.9, Population Projections (1 July) by Region and Sex '''(embedded in huge 121MB zipped file!)'''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110511142744/http://web.nso.go.th/eng/pub/keystat/key07/key07.zip |date=11 мая 2011 }} Retrieved on 2009-08-05. Projected ''de facto'' population as of 2009. The registered (''de jure'') population was 5,695,956 in 2006.</ref> | Адміністрацыйная акруга | {{nts|1568.74}} | {{nts|4478}} | {{THA}} | |- |34 |[[Сіянь]] |{{nts|6501190}}<ref name=":19">{{Cite web|url=https://worldpopulationreview.com/countries/cities/china|title=Population of Cities in China 2024|website=worldpopulationreview.com|access-date=2024-02-14}}</ref> |Горад | | |{{CHN}} |2022 |- |35 | [[Ханой]] | {{nts|6500000}}<ref name="Gso.gov.vn">{{cite web|url=http://www.gso.gov.vn/default_en.aspx?tabid=462&idmid=2&idmid=2&ItemID=9789|title=General Statistics Office Of Vietnam|date=|publisher=Gso.gov.vn|accessdate=2010-07-26}}</ref> | Муніцыпалітэт правінцыйнага ўзроўню | {{nts|3344.7}} | {{nts|1943.4}} | {{VIE}} | |- |36 | [[Рыа-дэ-Жанэйра]] | {{nts|6 476 631}}<ref>{{Cite web|url=https://ru.aznations.com/population/br/cities/rio-de-janeiro|title=Население Рио-де-Жанейро 2024 — численность населения Рио-де-Жанейро (Бразилия)|website=ru.aznations.com|access-date=2024-02-12}}</ref> | Горад | {{nts|1182}} | {{nts|5 119.87}} | {{BRA}} |2023 |- |37 |[[Шэньян]] |{{nts|6255921}}<ref name=":2">{{Cite web|url=https://worldpopulationreview.com/countries/cities/china|title=Population of Cities in China 2024|website=worldpopulationreview.com|access-date=2024-02-14}}</ref> |Асноўныя раёны |{{nts|3495}} |{{nts|1173}} |{{CHN}} |2020 |- |38 |[[Ханчжоу]] |{{nts|6241971}}<ref name=":2" /> |Горад | | |{{CHN}} |2023 |- |39 |[[Харбін]] |{{nts|5878939}}<ref name=":2" /> |Горад | | |{{CHN}} |2023 |- |40 | [[Бангалор]] | {{nts|5840155}}<ref name="delimit">{{cite web|url=http://www.bbmpwards.org/bbmporg/Composition_of_BBMP.aspx|title=BBMP Delimitation 2009|publisher=Government of Karnataka|accessdate=2009-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091030032349/http://www.bbmpwards.org/bbmporg/Composition_of_BBMP.aspx|archivedate=30 кастрычніка 2009|url-status=dead}}</ref> | Муніцыпальная карпарацыя | {{nts|709.5}}<ref name="delimit" /> | {{nts|8231}} | {{IND}} | |- |41 | [[Абіджан]] | {{nts|5 616 633}}<ref>{{Cite web|url=https://plan.gouv.ci/assets/fichier/RGPH2021-RESULTATS-GLOBAUX-VF.pdf|title=Перапіс-2021}}</ref> | Субпрэфектура | {{nts|2119}} | {{nts|2 650.61}} | {{CIV}} |2021 |- |42 | [[Санкт-Пецярбург]] | {{nts|5 601 911}}<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20221116/goroda-1832007799.html|title=Крупнейшие города России-2023: численность населения, места в рейтингах|first=Р. И. А.|last=Новости|website=РИА Новости|date=20221116T1807|access-date=2024-02-11}}</ref> | [[Горад]] | {{nts|1399}}<ref name="RusArea2009" /> | {{nts|4849}} | {{RUS}} |2020 |- |43 |[[Тайань (горад)|Тайань]] |{{nts|5499000}}<ref name=":2" /> |[[Горад]] | | |{{CHN}} |2023 |- |44 | [[Багдад]] | {{nts|5402486}}<ref name="WG" /> | толькі горад | {{nts|1134}} | {{nts|4064}} | {{IRQ}} | |- |45 |[[Сучжоў]] |{{nts|5345961}}<ref name=":2" /> |горад акруговага значэння | | |{{CHN}} |2023 |- |46 |[[Шаньтоў]] |{{nts|5329024}}<ref name=":2" /> |Горад | | |{{CHN}} |2023 |- |47 | [[Эр-Рыяд]] | {{nts|5188286}}<ref name="SaudiCensus2010">[http://www.cdsi.gov.sa/pdf/census31-prim-05.pdf Central Department of Statistics and Information, Saudi Arabia; Population of cities with at least 5,000 inhabitants, at the 2010 Population Census ('''pdf, in arabic''')] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120311140301/http://www.cdsi.gov.sa/pdf/census31-prim-05.pdf |date=11 сакавіка 2012 }} Retrieved on 2010-12-13.</ref> | толькі горад | {{nts|800}} | {{nts|6485}} | {{KSA}} | |- |48 | [[Калькута]] | {{nts|5138208}}<ref name="WG" /> | Муніцыпальная карпарацыя | {{nts|185}} | {{nts|27774}} | {{IND}} | |- |49 | [[Сінгапур]] | {{nts|5076007}}<ref name="Mid-2010 Singapore population">[http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html#popnarea Statistics Singapore, Population (Mid-Year Estimates)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090221030353/http://www.singstat.gov.sg/stats/keyind.html#popnarea |date=21 лютага 2009 }} Retrieved on September 23, 2010. Estimated population on Mid-2010, including Singapore residents plus non-residents. Population of Singapore citizens and residents was 3,642,700 on 2008-06-30.</ref> | Краіна/Горад | {{nts|710.2}} | {{nts|7147}} | {{SIN}} | |- |50 | [[Сант’яга]] | {{nts|5012973}}<ref name="ChileProjProv">[http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/DatProv/SalProvUsuarios-T13OK.xls Instituto Nacional de Estadística, Chile; Proyecciones de población al 30 de Junio 1990—2020, Region Metropolitana de Santiago; Provincias ('''excel-file''')] Retrieved on 2009-08-05. Projected population on 2009-06-30.</ref> | Правінцыя<ref>Composed of 32 independent municipalities</ref> | {{nts|2030}} | {{nts|2469}} | {{CHI}} | |- |51 |[[Мельбурн]] |{{nts|5031195}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/latest-release|title=Regional population, 2021-22 financial year {{!}} Australian Bureau of Statistics|website=www.abs.gov.au|date=2023-08-31|access-date=2024-02-13}}</ref> |Горад | | | {{AUS}} |2022 |- |52 | [[Александрыя]] | {{nts|4 984 387}}<ref>{{Cite web|url=https://ru.aznations.com/population/eg/cities/alexandria|title=Население Александрии 2024 — численность населения Александрии (Египет)|website=ru.aznations.com|access-date=2024-02-12}}</ref> | Горад | {{nts|2680}} | {{nts|1 860.5}} | {{EGY}} |2023 |- |53 | [[Сурат]] | {{nts|4786002}}<ref name="SuratMunPop">[http://www.suratmunicipal.gov.in/content/city/stmt13.shtml Surat Municipal Corporation; Mid-Year Population Estimates] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110412045406/http://www.suratmunicipal.gov.in/content/city/stmt13.shtml |date=12 красавіка 2011 }} Retrieved on 2010-09-23. Projected population as of 2010 (Mid-year population estimate), including areas within the new and extended city boundaries.</ref> | Муніцыпальная карпарацыя | {{nts|326.515}}<ref>[http://www.suratmunicipal.gov.in/content/city/demographics.shtml Demographics: Surat Municipal Corporation] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090404112933/http://www.suratmunicipal.gov.in/content/city/demographics.shtml |date=4 красавіка 2009 }}</ref> | {{nts|14658}} | {{IND}} | |- |54 |[[Сідней|Сіднэй]] |{{nts|4627345}}<ref>{{Cite web|url=https://worldpopulationreview.com/countries/cities/australia|title=Population of Cities in Australia 2024|website=worldpopulationreview.com|access-date=2024-02-13}}</ref> |Горад | | |{{AUS}} |2023 |- |55 | [[Чэнай]] | {{nts|4616639}}<ref name="WG" /> | Муніцыпальная карпарацыя | {{nts|187}} | {{nts|24688}} | {{IND}} | |- |56 |[[Найробі]] |{{nts|4397073}}<ref>{{Cite web|url=https://ru.aznations.com/population/ke/cities/nairobi|title=Население Найроби 2024 — численность населения Найроби (Кения)|website=ru.aznations.com|access-date=2024-02-11}}</ref> | Правінцыя |{{nts|703.9}} |{{nts|6246.7}} |{{KEN}} |2023 |- |57 |[[Цзінань]] |{{nts|4335989}}<ref name=":2" /> |Горад | | |{{CHN}} |2023 |- |58 |[[Кабул]] |{{nts|4 273 156}}<ref>{{Cite web|url=https://simplemaps.com/data/af-cities|title=Afghanistan Cities Database {{!}} Simplemaps.com|website=simplemaps.com|access-date=2024-02-20}}</ref> |Горад |{{nts|275}} | |{{AFG}} |2020 |- |59 | [[Гуанчжоў]] | {{nts|4261800}}<ref name="guangzhou">[http://data.gzstats.gov.cn/gzStat1/yearqueryAction.do?method=displayRpt&ACTFLAG=3&FID=21901&RPTID=TJ_RPT_984248444736412557&RPTNAME=%CD%C1%B5%D8%C3%E6%BB%FD%BA%CD%C8%CB%BF%DA%C3%DC%B6%C8&FLTITLE=%B9%E3%D6%DD%CD%B3%BC%C6%D7%CA%C1%CF%282008%C4%EA%29 Statistics Bureau of Guangzhou] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150323054815/http://www.blayney.nsw.gov.au/ArticleDocuments/329/3h%20-%20Hobbys%20Yards%20Heritage%20Items.pdf.aspx |date=23 сакавіка 2015 }}. Sum of the population of the following districts: Yuexiu, Liwan, Haizhu, and Tianhe. Population as of the end of 2008.</ref> | Асноўныя раёны<ref name="nbsurban" /> | {{nts|280}}<ref name="guangzhou" /> | {{nts|15220}} | {{CHN}} | |- |60 |[[Чжэнчжоу|Чжэнчжоў]] |{{nts|4253913}}<ref name=":2" /> |Горад | | |{{CHN}} |2023 |- |61 |[[Чанчунь]] |{{nts|4193073}}<ref name=":2" /> |Горад | | |{{CHN}} |2023 |- |62 |[[Далянь]] |{{nts|4087733}}<ref name=":2" /> |Горад | | |{{CHN}} |2023 |- |63 | [[Хайдарабад (Індыя)|Хайдарабад]] | {{nts|4068611}}<ref name="WG" /> | Муніцыпальная карпарацыя | {{nts|621.48}}<ref name="Hyd1">{{cite web|url=http://www.ghmc.gov.in/greaterhyd.asp|title=Greater Hyderabad Municipal corporation 2010|publisher=GHMC|accessdate=12-04-2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225201010/https://www.ghmc.gov.in/greaterhyd.asp|archivedate=25 снежня 2018|url-status=dead}}</ref> | {{nts|6546}} | {{IND}} | |- |64 | [[Ахмадабад]] | {{nts|3959432}}<ref name="WG" /> | Муніцыпальная карпарацыя | {{nts|204}} | {{nts|19944}} | {{IND}} | |- |65 |[[Чытагонг]] |{{nts|3920222}}<ref>{{Cite web|url=https://worldpopulationreview.com/countries/cities/bangladesh|title=Population of Cities in Bangladesh 2024|website=worldpopulationreview.com|access-date=2024-02-20}}</ref> |Горад |{{nts|167,9}} | |{{BAN}} |2024 |- |66 | [[Анкара]] | {{nts|3901201}}<ref name="turkey"><!--Do not replace with 12,915,158. That’s for the PROVINCE of Istanbul, not for the city. Also do not replace with 12,782,960, as that’s the total population of district centers within the PROVINCE and not the city.-->{{cite web |url=http://report.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2=&report=turkiye_ilce_koy_sehir.RDF&p_il1=34&p_kod=1&p_yil=2009&p_dil=1&desformat=pdf&ENVID=adnksdb2Env |title=Address-based population registration system: Inside-Outside District Centers Population By Province And Sex And Population Density 2007 |accessdate=2010-07-22 |author=TUIK |publisher=TUIK }}{{Недаступная спасылка}}</ref> | Гарадская акруга | {{nts|2516}} | {{nts|1551}} | {{TUR}} | |- |67 | [[Яганэсбург]] | {{nts|3888180}}<ref name="ZA" /> | Гарадская акруга | {{nts|1644.96}} | {{nts|2364}} | {{ZAF}} | |- |68 |[[Куньмін]] |{{nts|3855346}}<ref name=":2" /> |Горад | | |{{CHN}} |2023 |- |69 | [[Лос-Анджэлес]] | {{Nts|3 822 238}}<ref>{{Cite web|url=https://ru.aznations.com/population/us/cities/los-angeles|title=Население Лос-Анджелеса 2024 — численность населения Лос-Анджелеса (США)|website=ru.aznations.com|access-date=2024-02-12}}</ref> | Горад | {{nts|1290}} | {{nts|2940}} | {{USA}} |2022 |- |70 |[[Ціндаа]] |{{nts|3718835}}<ref name=":2" /> |Горад | | |{{CHN}} |2023 |- |71 | [[Іакагама]] | {{nts|3680267}}<ref name="StatJapMonthlyCityYokohama">[http://www.pref.kanagawa.jp/tokei/tokei/204/jinko.html Official monthly estimated de jure population by the Kanagawa Prefectural Government] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120424041142/http://www.pref.kanagawa.jp/tokei/tokei/204/jinko.html |date=24 красавіка 2012 }} (in Japanese). Population estimate on 2010-06-01.</ref> | толькі горад | {{nts|437.38}} | {{nts|8414}} | {{JPN}} | |- |72 |[[Дубай (горад)|Дубай]] |{{nts|3667041 }}<ref>{{Cite web|url=https://www.dsc.gov.ae/en-us/Pages/default.aspx|title=DSC Home|website=www.dsc.gov.ae|access-date=2024-02-12}}</ref> |Горад | | |{{UAE}} |2024 |- |73 | [[Берлін]] | {{nts|3 644 826}}<ref>{{Cite web|url=https://ru.aznations.com/population/de/cities/berlin|title=Население Берлина 2024 — численность населения Берлина (Германия)|website=ru.aznations.com|access-date=2024-02-11}}</ref> | Федэральны горад-зямля | {{nts|892}} | {{nts|3842}} | {{DEU}} |2023 |- |74 | [[Пусан]] | {{nts|3600381}}<ref name="busan1">{{cite web|url=http://english.busan.go.kr/01_about/03_02.jsp|title=Busan: Population and area of Administrative units|publisher=Busan Metropolitan City|accessdate=12 February 2011}}</ref> | Горад-метраполія | {{nts|766.12}}<ref name="busan1" /> | {{nts|4666}} | {{KOR}} | |- |75 |[[Фошань]] |{{nts|3600000}}<ref name=":2" /> |Горад | | |{{CHN}} | |- |76 |[[Пуян]] |{{nts|3590000}}<ref name=":3">{{Cite web|url=https://worldpopulationreview.com/countries/cities/china|title=Population of Cities in China 2024|website=worldpopulationreview.com|access-date=2024-02-20}}</ref> |Гарадская акруга | | |{{CHN}} |2023 |- |77 |[[Усі]] |{{nts|3543719}}<ref name=":3" /> |Гарадская акруга | | |{{CHN}} |2023 |- |78 |[[Сямынь]] |{{nts|3531347}}<ref name=":3" /> |Горад | | |{{CHN}} |2023 |- |79 |[[Цяньшуй]] |{{nts|3500000}}<ref name=":3" /> |Горад | | |{{CHN}} |2023 |- |80 | [[Кейптаўн]] | {{nts|3497097}}<ref name="ZA">[http://www.statssa.gov.za/Publications/P03011/P030112007.pdf Statistics South Africa, Community Survey, 2007, Basic Results Municipalities ('''pdf-file''')] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130825124835/http://www.statssa.gov.za/Publications/P03011/P030112007.pdf |date=25 жніўня 2013 }} Retrieved on 2008-03-23.</ref> | Гарадская акруга | {{nts|2454.72}} | {{nts|1424}} | {{ZAF}} | |- |81 | [[Дурбан]] | {{nts|3468086}}<ref name="ZA" /> | Гарадская акруга | {{nts|2291.89}} | {{nts|1513}} | {{ZAF}} | |- |82 | [[Пуна (Індыя)|Пуна]] | {{nts|3446330}}<ref name="WG" /> | Муніцыпальная карпарацыя | {{nts|450.69}} | {{nts|7647}} | {{IND}} | |- |83 |[[Джыда]] |{{nts|3430697}}<ref name="SaudiCensus2010" /> | толькі горад |{{nts|1230}} |{{nts|2789}} |{{SAU}} | |- |84 |[[Касабланка]] |{{nts|3 356 337}}<ref name=":0">{{Cite web|url=https://ru.aznations.com/population/ma/cities/casablanca|title=Население Касабланки 2024 — численность населения Касабланки (Марокко)|website=ru.aznations.com|access-date=2024-02-11}}</ref> |толькі горад |324 | |{{Сцяг Марока}} [[Марока]] |2023 |- |85 |[[Адыс-Абеба]] |{{nts|3352000}}<ref name=":0" /> |Горад | | |{{Сцяг Эфіопіі}} [[Эфіопія]] |2016 |- |86 | [[Мадрыд]] | {{nts|3 320 069}}<ref>{{Cite web|url=https://ru.aznations.com/population/es/cities/madrid|title=Население Мадрида 2024 — численность населения Мадрида (Испания)|website=ru.aznations.com|access-date=2024-02-12}}</ref> |Муніцыпалітэт | {{nts|698}} | {{nts|5 469.6}} | {{ESP}} |2023 |- |87 | [[Пхеньян]] | {{nts|3255388}}<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/2008_North_Korea_Census.pdf United Nations Statistics Division; Preliminary results of the 2008 Census of Population of the Democratic People’s Republic of Korea conducted on 1-15 October 2008 ('''pdf-file''')] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090325102712/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/2008_North_Korea_Census.pdf |date=25 сакавіка 2009 }} Retrieved on 2009-03-01.</ref> | Горад непаспэрднага падпарадкавання | {{nts|3194}} | {{nts|1019}} | {{PRK}} | |- |88 | [[Канпур]] | {{nts|3221435}}<ref name="WG" /> |Муніцыпальная карпарацыя | {{nts|267}} | {{nts|12065}} | {{IND}} | |- |89 | [[Джайпур]] | {{nts|3210570}}<ref name="WG" /> | Муніцыпальная карпарацыя | {{nts|485}} | {{nts|6620}} | {{IND}} | |- |90 |[[Фейсалабад]] |{{nts|3203846}}<ref>{{Cite web|url=https://propakistani.pk/2017/08/28/ten-populated-cities-pakistan/|title=propakistani.pk}}</ref> |Горад |{{nts|1269}} | |{{PAK}} |2017 |- |91 |[[Гіза]] |{{nts|3 087 878}}<ref>{{Cite web|url=https://ru.aznations.com/population/eg/cities/giza|title=Население Гизы 2024 — численность населения Гизы (Египет)|website=ru.aznations.com|access-date=2024-02-12}}</ref> |Горад | |{{nts|1959.9}} |{{EGY}} |2023 |- |92 |[[Мешхед]] |{{nts|3001184}}<ref>{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/iran/cities/|title=Iran: Provinces, Major Cities & Towns - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|website=www.citypopulation.de|access-date=2024-02-12}}</ref> |Горад |{{nts|458}} | |{{IRN}} |2023 |} == Гл. таксама == * [[Спіс краін па ліку гарадоў-мільянераў]] * [[Найбуйнейшыя гарадскія агламерацыі]] * [[Найбуйнейшыя гарады свету ў гісторыі]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20010309110056/http://world-gazetteer.com/ World Gazetteer (апошняе абнаўленне — 2010-01-01)]{{ref-en}} [[Катэгорыя:Спісы гарадоў|*]] 6lvm4u79giolh6mg2tlrzyxhgnk553p Шаблон:Беларуская мова 10 89670 5130468 5130317 2026-04-21T18:05:36Z Jaŭhien 59102 вікіфікацыя 5130468 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Беларуская мова |navbar = |state = |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Беларуская мова]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = [[Гісторыя беларускай мовы|Гісторыя]] |спіс1 = * [[Старабеларуская мова]] ** [[Назвы старабеларускай мовы|Найменне]] ** [[Канцылярская мова Вялікага Княства Літоўскага|Канцылярская мова]] ** [[Праблема адзінства старабеларускай і стараўкраінскай моў|Старабеларуская і стараўкраінская]] ** [[Мова Статута Вялікага Княства Літоўскага 1588 года|Мова Статута ВКЛ 1588]] * {{Гэта добры артыкул}}{{Гэта артыкул года}} [[Беларускі лемантар, або першая навука чытання|Беларускі лемантар 1906]] * [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|Беларуская граматыка Тарашкевіча 1918]] * [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі 1926]] * [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1929)|Беларуская граматыка Тарашкевіча 1929]] * [[Праект рэформы беларускага правапісу 1930 года|Беларускі правапіс 1930]] * [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|Рэформа 1933 года]] * [[Беларускі правапіс (1959)|Рэформа 1959 года]] * [[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі 2008 года]] * [[Русіфікацыя Беларусі|Русіфікацыя]] ([[Трасянка]]) |загаловак2 = [[Дыялекты беларускай мовы|Дыялекты]] |спіс2 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1= [[Заходнепалескія гаворкі|Заходнепалескія<br/> гаворкі]] |спіс1= * [[Сярэднезагародскія гаворкі]] * [[Паўднёвазагародскія гаворкі]] * [[Паўночназагародскія гаворкі]] * [[Тараканскія гаворкі]] |загаловак2= [[Асноўны масіў беларускіх гаворак|Асноўны масіў<br/>беларускіх<br/>гаворак]] |спіс2= {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1= [[Сярэднебеларускія гаворкі|Сярэднебеларускія<br/> гаворкі]] |спіс1= * |загаловак2= [[Паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|Паўночна-ўсходні<br/> дыялект]] |спіс2= * [[Полацкая група гаворак]] * [[Віцебская група гаворак]] * [[Усходнемагілёўская група гаворак]] |загаловак3= [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|Паўднёва-заходні<br/> дыялект]] |спіс3= * [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак]] * [[Слуцкая група гаворак]] * [[Усходнепалеская група гаворак]] }} }} |загаловак3 = Гаворкі паводле краін |спіс3 = * [[Беларускія гаворкі ў Літве|Літва]] * [[Беларускія гаворкі ў Латвіі|Латвія]] * [[Беларускія гаворкі ў Польшчы|Польшча]] * [[Беларускія гаворкі ў Расіі|Расія]] * [[Беларускія гаворкі ва Украіне|Украіна]] |загаловак4 = {{nobr|[[Літаратурная мова|Літаратурныя стандарты]]}} |спіс4 = * [[Старабеларуская мова|Старабеларуская літаратурна-пісьмовая мова]] * [[Сучасная беларуская літаратурная мова]] |загаловак5 = [[Арфаграфія беларускай мовы|Правапісы]] |спіс5 = * [[Беларуская мова|Акадэмічны]] * [[Тарашкевіца]] * [[Дзеясловіца]] * [[Наркамаўка]] |загаловак6 = [[Пісьмо|Сістэмы пісьма]] |спіс6 = * [[Беларускі алфавіт|Кірыліца]] <small>([[беларуская палеаграфія|Палеаграфія]])</small> * [[Беларускі лацінскі алфавіт|Лацінка]] * [[Беларускі арабскі алфавіт|Арабіца]] |загаловак7 = [[Раманізацыя беларускай мовы|Раманізацыя]] |спіс7 = * [[Інструкцыя па транслітарацыі]] (2007) * [[BGN/PCGN раманізацыя беларускай мовы]] * [[ISO 9]] |загаловак8 = [[Фанетыка]] |спіс8 = * [[Беларуская фанетыка|Фанетыка]] * [[Арфаэпія беларускай мовы|Арфаэпія]] |стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Шаблоны:Мовы]] </noinclude> 3z054xdldee6cryvmc7qve986iwb95z Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка 4 90386 5130349 5120743 2026-04-21T13:29:57Z DBatura 73587 5130349 wikitext text/x-wiki ''Новыя факты, калі ласка, дадавайце зверху, каб не было блытаніны :)'' * Аснова плаўніка '''[[кісцяпёрыя рыбы|кісцяпёрых рыб]]''' уяўляе сабой мускулістую лопасць, унутры якой знаходзіцца моцны [[шкілет]]. * Падчас прэзідэнцтва [[Джордж Уокер Буш|Джорджа Буша-малодшага]] ў [[Белы дом|Белым доме]] жыла '''[[Індыя (котка)|Індыя]]'''. * '''[[Пустынныя ваўкі|Калумбійскіх наймітаў]]''' на [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|вайну ў Судане]] вербавалі падманам. ''[[Вікіпедыя:Праект:Ці ведаеце вы/Падрыхтоўка/Архіў|Архіў]]'' [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Праекты|Ці ведаеце вы]] gl3c8pb5abo9h1stp8ppe8x7aidygzh Лудза 0 91831 5130515 4913400 2026-04-22T03:55:25Z M.L.Bot 261 /* Гісторыя */ 5130515 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Лудза |арыгінальная назва = {{lang-lv|Ludza}} |падпарадкаванне = краявы горад |краіна = Латвія |герб = Escut Ludza.png |сцяг = |шырыня герба = 70 |шырыня сцяга = 150 |lat_deg= 56|lat_min= 32|lat_sec=38 |lon_deg= 27|lon_min= 43|lon_sec=16 |CoordAddon = type:city(9508)_region:LV |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = 0 |памер карты раёна = |від рэгіёна = Рэгіёны Латвіі{{!}}Рэгіён |рэгіён = Латгалія |рэгіён у табліцы = |від раёна = Край |раён = Лудзенскі край |раён у табліцы = Лудзенскі край {{!}}Лудзенскі |від абшчыны = |абшчына = |абшчына ў табліцы = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1177 |ранейшыя імёны = да [[1920]] Люцын |статус з = |плошча = 10,53 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |клімат = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = {{#expr: 8718 / 10.53 round 1}} |агламерацыя = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |этнахаронім = |часавы пояс = +2 |DST = ёсць |тэлефонны код = +371 657 |паштовы індэкс = LV-5701<ref>[http://www.pasts.lv/lv/uzzinas/Indeksu_gramata/novadi/Novadi_aprilis_2011.xls Кніга паштовых індэксаў Латвіі] - красавік 2011 {{ref-lv}}</ref> |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = код ATVK |лічбавы ідэнтыфікатар = 0680201<ref>[http://www.csb.gov.lv/node/29893/list/0/0 Класіфікатар адміністрацыйных тэрыторый і тэрытарыяльных адзінак Латвіі] - 16 лютага 2011 {{ref-lv}}</ref> |катэгорыя ў Commons = Ludza |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = }} '''Лудза''' ({{lang2|lv|ltg|{{audio-nohelp|Lv-Ludza.ogg|Ludza}}}}), да 1920 года '''Люцын''' ({{lang-pl|Lucyn}}) — невялікі горад у [[Латгалія|Латгаліі]] на ўсходзе [[Латвія|Латвіі]]. Насельніцтва 10247 чалавек (2004). Горад перасякае траса міжнароднага значэння [[Рыга]] — [[Масква]]. Чыгуначная станцыя на лініі [[Рэзэкнэ]] — [[Вялікія Лукі]]. == Гісторыя == [[Файл:Lucyn, Pahonia. Люцын, Пагоня (1843).jpg|thumb|130px|злева|Гарадскі герб з [[Пагоня]]й, 1843 г.]] === Сярэднявечча === Сустракаецца інфармацыя, пра першую згадку Лудзы Іпацьеўскім летапісам пад 1174 года як горада [[Лучын]]. Аднак, Лучын названы летапісам горадам у Смаленскай зямлі і тоесны Лудзе быць не можа. Да 1399 года тут пабудаваны замак, фарпост [[Лівонскі ордэн|Лівонскага ордэна]] на ўсходзе. У 1481 годзе войскі [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]] захапілі і зруйнавалі замак, ён быў адноўлены толькі ў 1525 годзе, а ў 1552 годзе зноў зруйнаваны маскоўцамі. === Паміж Вялікім Княствам Літоўскім і Каралеўствам Польскім === 30 жніўня 1559 года [[Лівонскі ордэн]] перайшоў пад пратэктарат [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. У 1566 годзе Люцын увайшоў ва ўтворанае Задзвінскае княства. У часы [[Інфлянцкая вайна|Інфлянцкай вайны]] (1558—1582) мястэчка наведаў кароль і вялікі князь [[Стэфан Баторый|Стэфан Баторы]], па загаду якога замак умацавалі і размясцілі ў ім тысячную залогу. З XVI ст. тут існаваў драўляны касцёл (упамінаецца ў 1599 годзе). У 1677 годзе Люцын увайшоў у склад [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянцкага ваяводства]]. У 1687 годзе ў мястэчку збудавалі новы драўляны касцёл (згарэў у 1736 годзе, адбудаваны ў 1738 годзе). === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] у 1772 годзе Люцын апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе стаў цэнтрам [[Люцынскі павет|Люцынскага павета]] [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]<ref>Manteuffel G. Lucyn // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5к}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/462 462].</ref>. У 1777 годзе ён атрымаў статус горада ад расійскай імператрыцы [[Кацярына II|Кацярыны II]]. 21 верасня 1781 года афіцыйна зацвердзілі гарадскі герб Люцына з [[Пагоня]]й<ref>Полное собрание законов Российской Империи. Собрание Первое. Том XXI. — СПб, 1830. С. 271.</ref>. На 1881 год у горадзе было 754 будынкі, дзейнічалі касцёл, лютэранская кірха, царква, сінагога і 4 іўдзейскія малітоўныя дамы. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] 22 лютага 1918 года Люцын занялі войскі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. <gallery caption="Старая графіка Люцына" widths="150" heights="150" class="center"> BM07153Am.jpg|Агульны выгляд, 1797 г. BM08099Am.jpg|Замак, 1797 г. Lucyn, Łuža. Люцын, Лужа (N. Orda, 1875-76).jpg|Замак. [[Напалеон Орда|Н. Орда]], {{nowrap|1875—1876 гг.}} Lucyn, Łuža. Люцын, Лужа (N. Orda, 1876).jpg|Замак паводле Н. Орды, 1876 г. </gallery> === Найноўшы час === 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б) Беларусі|I з’езда КП(б) Беларусі]] Люцын увайшоў у склад [[БССР|Беларускай ССР]]<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 20.</ref>. У 1920 годзе бальшавікі перадалі горад Латвіі. У 1922—1925 гадах у горадзе дзейнічала [[Люцынская дзяржаўная беларуская гімназія]]. У 1940 годзе Лудза апынулася ў складзе [[Латвійская Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка|Латвійскай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з 3 ліпеня 1941 да 23 ліпеня 1944 года горада знаходзілася пад акупацыяй [[Трэці Рэйх|Трэцяга Рэйха]]. У 2009 годзе Лудза стала цэнтрам [[Лудзенскі край|края]]. <gallery caption="Места на старых здымках" widths="150" heights="150" class="center"> Lucyn, Łuža. Люцын, Лужа (1903).jpg|Замак, 1903 г. Lucyn, Sabornaja. Люцын, Саборная (1913).jpg|Саборная царква, 1913 г. Liucyn-Sabornaja-vul.jpg|Саборная вуліца, да 1918 г. Lucyn, Biełaruskaja škoła. Люцын, Беларуская школа (1932).jpg|Беларуская школа, 1932 г. </gallery> == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1864 год — 3530 чал., з іх 1200 каталікоў, 416 праваслаўных, 54 раскольнікі, 37 пратэстантаў і 1778 іўдзеяў<ref>Przegląd Powszechny. Nr. 1, 1884. S. 34.</ref>; 1880 год — 5258 чал.; 1897 год — 5140 чал., з іх 1151 беларусаў, 678 рускіх, 237 латышоў, 228 палякаў, 22 украінцы, 11 немцаў і 2801 іўдзей * '''XX стагоддзе''': 1989 год — 11 853 чал., з іх 46,29% латышоў, 45,73% рускіх, 2,79% беларусаў, 1,75% украінцаў, 1,27% палякаў, 0,62% літоўцаў і 1,55% іншых * '''XXI стагоддзе''': 2016 год — 8718 чал. == Культура == Дзейнічае Лудзенскі краязнаўчы музей. == Славутасці == * Замак (XIV ст.) * Капліца Святога Тадэвуша (1738) * Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1938—1993) * Лютэранская кірха (1872) * Малельня стараверская (1923) * Сінагога (XIX ст.) * Царква саборная Прачыстай Багародзіцы (1843—1845) == Галерэя == <gallery caption="Славутасці Лудзы" widths="150" heights="150" class="center"> Ludzas pilsdrupas 2014.JPG|Замак Tadeuša kapela.jpg|Капліца Святога Тадэвуша Orthodox.jpg|Саборная царква Ludzas luterāņu baznīca - panoramio.jpg|Лютэранская кірха </gallery> <gallery widths="150" heights="150" class="center"> Ludza-synagogue 02.JPG|Былая сінагога Ludzas vecticībnieku baznīca - panoramio.jpg|Стараверская малельня Ludza - panoramio (2).jpg|Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі Мельница в Краеведческом музее - panoramio.jpg|Вятрак у краязнаўчым музеі </gallery> == Вядомыя асобы == * [[Антоні Фердынанд Асяндоўскі]] (1878—1945) — польскі пісьменнік. * [[Карл Іванавіч Багдановіч]] — геолаг і падарожнік. Акадэмік Польскай Акадэміі навук. * [[Мікалай Аляксандравіч Збіткоўскі]] (1884-?) — беларускі батанік. * [[Міхась Калінін]] — беларускі мастак. * [[Мікола Панькоў]] (1911—1995) — беларускі грамадскі дзеяч. * [[Дайніс Крыштапанс]] (нар. 1990) — латышскі гандбаліст. У Лудзе пахаваная беларуская пісьменніца [[Вольга Фёдараўна Нікановіч-Сахарава|Вольга Нікановіч-Сахарава]] (1884—1943). {{зноскі}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://www.ludza.lv Афіцыйны сайт горада] * [http://turisms.latgale.lv/en/ludza/index.html Гарадскі турыстычны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060831230717/http://turisms.latgale.lv/en/ludza/index.html |date=31 жніўня 2006 }} * [http://www.tournet.lv/page.php?id=150 Гісторыя горада] * [http://www.sb.by/post/123144/ ''Кирилл Ладутько'' В поисках утраченного] // СБ-Беларусь Сегодня{{ref-ru}} {{Гарады Латвіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Латвіі]] [[Катэгорыя:Лудзенскі край]] [[Катэгорыя:Лудза| ]] grjf10xe5n4nzgf2g6zsadcug273mmm Ганна Сяргееўна Курнікава 0 99773 5130561 5053937 2026-04-22T06:49:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130561 wikitext text/x-wiki {{Тэнісіст |імя_іграка = Ганна Курнікава |фатаграфія = Anna_Kournikova-Bagram_Airfield_2009.jpg |грамадзянства = Расія, ЗША |месца пражывання = [[Маямі]], [[Фларыда (штат)|Фларыда]], [[ЗША]] |дата нараджэння = 7.06.1981 |месца нараджэння = {{Месца нараджэння|Масква|у Маскве}}, [[СССР]] |рост = 173 |прафесійная кар'ера = 1995–2007 |працоўная_рука = правая (двухручны бэкхэнд) |трэнер = |прызавыя_грошы = $3,584,662 |адзіночныя_вынікі = 209—129 |адзіночных_тытулаў = 2 [[Міжнародная федэрацыя тэніса|ITF]] |найвышэйшая_адзіночная_пазіцыя = 8 (20 лістапада 2000) |вынікі_па_Аўстраліі = чвэрцьфінал ([[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2001 – адзіночны разрад, жанчыны|2001]]) |вынікі_па_Францыі = 1/8 фіналу ([[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 1998 – адзіночны разрад, жанчыны|1998]], [[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 1999 – адзіночны разрад, жанчыны|1999]]) |вынікі_па_Уімблдону = паўфінал ([[Уімблдан 1997 – адзіночны разрад, жанчыны|1997]]) |вынікі_па_ЗША = 1/8 фіналу ([[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 1996 – адзіночны разрад, жанчыны|1996]], [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 1998 – адзіночны разрад, жанчыны|1998]]) |фінал WTA = паўфінал ([[Фінал тура WTA 2000 – адзіночны разрад, жанчыны|2000]]) |Алімпійскія гульні = 1/32 фіналу ([[Тэніс на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 – адзіночны разрад, жанчыны|1996]]) |парныя_вынікі = 200 — 71 |парных_тытулаў = 16 [[WTA]] |найвышэйшая_парная_пазіцыя = 1 (22 лістапада 1999) |вынікі_па_Аўстраліі_2 = '''перамога''' ([[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 1999 – парны разрад, жанчыны|1999]], [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе 2002 – парны разрад, жанчыны|2002]]) |вынікі_па_Францыі_2 = фінал ([[Адкрыты чэмпіянат Францыі па тэнісе 1999 – парны разрад, жанчыны|1999]]) |вынікі_па_Уімблдону_2 = паўфінал ([[Уімблдан 2000 – парны разрад, жанчыны|2000]]) |вынікі_па_ЗША_2 = чвэрцьфінал ([[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 1996 – парны разрад, жанчыны|1996]], [[Адкрыты чэмпіянат ЗША па тэнісе 2002 – парны разрад, жанчыны|2002]]) |фінал WTA2 = '''перамога''' ([[Фінал тура WTA 1999 – парны разрад, жанчыны|1999]], [[Фінал тура WTA 2000 – парны разрад, жанчыны|2000]]) |апошняе_абнаўленне = Завяршыла выступы }} '''Ганна Сяргееўна Курнікава''' (нар. [[7 чэрвеня]] [[1981]], [[Масква]], [[СССР]]) — былая расійская тэнісістка і фотамадэль, былая першая ракетка свету ў парным разрадзе (адзіная расіянка, якая дамагалася гэтага дасягнення), цяпер грамадзянка [[ЗША]]. Двухразовая пераможца Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі ў парным разрадзе (абодва разы — з Марцінай Хінгіс). Самая юная ўдзельніца Алімпійскіх гульняў у гісторыі Расіі (ва ўсіх відах спорту) — на момант яе дэбюту на Алімпіядзе-1996 у Атланце Ганне было 15 гадоў і 47 дзён. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commonscat|Anna Kournikova}} * [http://www.kournikova.com/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100522041252/http://www.kournikova.com/ |date=22 мая 2010 }} * [http://www.itftennis.com/womens/players/player.asp?player=20006159 Профіль на сайце ITF] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120118222142/http://www.itftennis.com/womens/players/player.asp?player=20006159 |date=18 студзеня 2012 }} * [http://www.sonyericssonwtatour.com/page/Player/Info/0,,12781~4285,00.html Профіль на сайце WTA] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090830164131/http://www.sonyericssonwtatour.com/page/Player/Info/0,,12781~4285,00.html |date=30 жніўня 2009 }} * [http://www.fedcup.com/en/players/player/profile.aspx?playerid=20006159 Профіль на сайце FedCup] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924111225/http://www.fedcup.com/en/players/player/profile.aspx?playerid=20006159 |date=24 верасня 2015 }} * [http://www.kournikova.com/journal/ Anna Kournikova Journal] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080512010852/http://www.kournikova.com/journal/ |date=12 мая 2008 }} — [[блог]] Ганны Курнікавай * {{SportsReference|ko/anna-kournikova-1|NAME=Ганна Курнікава}} {{start box}} {{s-ach|aw}} {{succession box | | before = [[Марціна Хінгіс]] | after = [[Вінус Уільямс]] | title = [[Узнагароды WTA|Навічок года]] | years = 1996 |}} {{end box}} {{Першыя ракеткі свету (жанчыны, пары)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Курнікава Ганна Сяргееўна}} [[Катэгорыя:Тэнісісткі Расіі]] [[Катэгорыя:Пераможцы Адкрытага чэмпіянату Аўстраліі па тэнісе ў жаночым парным разрадзе]] [[Катэгорыя:Тэнісісты на летніх Алімпійскіх гульнях 1996 года]] [[Катэгорыя:Фотамадэлі Расіі]] [[Катэгорыя:Фотамадэлі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Блогеры]] 48c4r0az92i46475u367zgf0e9jyqfc Партал:Біяграфіі/Новыя артыкулы 100 121975 5130417 5130010 2026-04-21T15:50:56Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5130417 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Зміцер Шапавалаў|2026-04-21T13:28:33Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Уладзімір Сямёнавіч Падаляка|2026-04-20T18:52:04Z|CheburekWithMeat}} {{Новы артыкул|Вольф Москавіч|2026-04-20T14:08:45Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Дэвід Лэмі|2026-04-20T08:50:40Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Андрэй Хапаль|2026-04-20T07:48:59Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Макрына Пашкоўская|2026-04-20T07:21:25Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Леанарда Дацэвіч|2026-04-20T06:40:43Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Партрэт старога (Рэмбрант)|2026-04-20T06:35:36Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ганна Казлова|2026-04-20T05:59:18Z|ANNETTE.KOZLOVA}} {{Новы артыкул|Эміль Веньямінавіч Брагінскі|2026-04-20T04:54:59Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Іскандар Муда|2026-04-20T03:33:03Z|Tinta Emas Historia Network}} {{Новы артыкул|Саверыа Дала Роза|2026-04-19T22:16:39Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Апалінарый Мікалаевіч Раждзественскі|2026-04-19T14:08:13Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Знакі (фільм)|2026-04-19T13:49:48Z|StachLysy}} {{Новы артыкул|Эбігейл Брэслін|2026-04-19T13:49:43Z|StachLysy}} {{Новы артыкул|Царызм|2026-04-19T11:21:18Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Зігзаг поспеху (фільм)|2026-04-19T09:05:38Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Сэм Альтман|2026-04-18T22:20:20Z|IshaBarnes}} {{Новы артыкул|Валянцін Карлавіч Зэйлерт|2026-04-18T08:47:56Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ранча Зора|2026-04-17T20:11:20Z|DBatura}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> nedtqk4jcl4yz79ghcm1vduphfqhwyu Гале (Шры-Ланка) 0 128394 5130507 5040879 2026-04-22T00:54:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130507 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = горад |беларуская назва = Гале |арыгінальная назва = ගාල්ල, காலி |падначаленне = |краіна = Шры-Ланка |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 6|lat_min = 2|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 80|lon_min = 13|lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = 0 |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |карта = Шры-Ланка |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = мэр |глава = Метхсіры дэ Сільва |першае згадванне = 1505 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 16,5 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = сінгальская |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 99478 |год перапісу = 2011 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = [[бюргеры Шры-Ланкі|бюргеры]], [[сінгалы]], [[тамілы]], [[маўры Шры-Ланкі|маўры]] |канфесійны склад = [[будызм]], [[іслам]], [[хрысціянства]], [[індуізм]] |часавы пояс = +5:30 |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Galle |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Гале''' ({{lang-si| ගාල්ල}}, {{lang-ta|காலி}}) — [[горад]], адміністрацыйны цэнтр Паўднёвай правінцыі [[Шры-Ланка|Шры-Ланкі]]. Насельніцтва - 99478 чал. (2011 г.), пераважна [[сінгалы]], а таксама [[маўры Шры-Ланкі|маўры]], [[тамілы]] і [[бюргеры Шры-Ланкі|бюргеры]]. ==Геаграфія== Гале знаходзіцца ў 119 км на поўдзень ад [[Каломба|горада Каломба]] на ўзбярэжжы [[Індыйскі акіян|Індыйскага акіяна]]. [[Клімат]] субэкватарыяльны, засушлівы. Сезон [[дождж|мусонаў]] і сухі сезон амаль не вылучаюцца. Сярэдняя гадавая тэмпература вагаецца ў межах 25 - 27&nbsp;°C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў - 240,3 мм. ==Гісторыя== Паселішча на месцы Гале ўзнікла ў глыбокай старажытнасці. Гале часцяком атаясамляюць з '''Калі''', развітым [[гандаль|гандлёвым]] цэнтрам на поўдні [[Шры-Ланка|Шры-Ланкі]], назва якога сустракаецца ў [[арабы|арабскіх]], а пазней у [[кітай]]скіх тэкстах з XIV ст. Але найбольш праўдападобнай крыніцай існавання горада з'яўляецца сведчанне [[Партугалія|партугальцаў]] у [[1505]] г. Яны трапілі на Шры-Ланку выпадкова пад час буры. Гале стаў першым месцам на востраве, якое яны знайшлі, хаця жыхары порта адмовіліся даваць дазвол на ўваход іншаземнага карабля. Паходжанне назвы горада таксама застаецца спрэчным. Яе выводзяць ад [[сінгальская мова|сінгальскага]] слова ගල ("скала") або [[партугальская мова|партугальскага]] слова ''galo'' ("певень"). У XVI ст. Гале быў падначалены партугальцамі. У [[1660]] г. - [[Нідэрланды|галандцамі]], якія пабудавалі тут моцную [[граніт]]ную [[крэпасць]] з трыма [[бастыён]]амі "Сонца", "Месяц" і "Зорка". У [[1796]] г. яна перайшла пад кантроль [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і выкарыстоўвалася як адміністрацыйны цэнтр поўдню Шры-Ланкі. У [[1865]] г. з'явіўся самастойны муніцыпалітэт Гале, які меў унутранае самакіраванне. Горад моцна пацярпеў пад час [[Землетрасенне ў Індыйскім акіяне ў 2004 годзе|цунамі 26 снежня 2004 года]]. ==Інфраструктура== Асновай мясцовай [[эканоміка|эканомікі]] з'яўляюцца [[турызм]], [[гандаль]], а таксама перапрацоўчая [[прамысловасць]]. Гале - важны транспартны вузел Паўднёвай Шры-Ланкі. Працуюць [[порт]], [[чыгунка|чыгуначная]] станцыя, [[аўтобус]]ны вакзал. [[адукацыя|Адукацыйныя]] ўстановы: 29 урадавых і 5 прыватных (пераважна [[рэлігія|рэлігійных]]) школ, а таксама ўніверсітэт Рухуна. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} ==Славутыя мясціны== [[File:Galle Fort.png|thumb|left|Старая частка Гале]] Гале з'яўляецца адным з галоўных [[турызм|турыстычных]] цэнтраў Шры-Ланкі. Асабліва цікавую яго частку ўяўляюць сабою Стары Гале і крэпасць Гале, пабудаваныя ў XVII - XVIII стст. [[Нідэрланды|галандцамі]]. У [[1988]] г. яны былі ўключаны ў спіс [[сусветная спадчына|сусветнай спадчыны]] [[ЮНЕСКА]]. Найлепш захаваліся гранітныя [[Абарончая сцяна|муры]] крэпасці, што прымыкаюць да [[Індыйскі акіян|Індыйскага акіяна]], галандскі [[Царква (збудаванне)|касцёл]] XVIII ст. у стылі [[барока]] і знешні бок рэзідэнцыі камандора крэпасці. У XIX - перш. пал. XX ст. рэзідэнцыя выкарыстоўвалася [[Вялікабрытанія|брытанскай]] каланіяльнай адміністрацыяй. Астатняя частка значна перабудавана. Стары Гале вядомы вузкімі вуліцамі і дамамі, кожны з якіх мае сваю назву. У прадмесцях Гале, а таксама каля яго знаходзяцца цудоўныя [[пляж]]ы. Асабліва вядомыя пляжы заліва Унаватуна. == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} ==Галерэя== <gallery > Pointe de Galle sud de Ceylan en 1754.jpeg|Гале ў 1754 г. Galle Dutch Fort cricket ground.jpg|Знешні выгляд крэпасці ў сучаснасці The old fortress in Galle, Sri Lanka.jpg|Маяк на тэрыторыі крэпасці SL Galle Fort asv2020-01 img15.jpg|Галандскі касцёл XVIII ст. Galle-market.jpg|Базар Unawatuna Bay - Beach.jpg|Заліў Унаватуна </gallery> ==Спасылкі== *[http://whc.unesco.org/en/list/451 Гале на сайце ЮНЕСКА] *[http://www.lanka.com/sri-lanka/a-guide-to-galle-134.html Турыстычны даведнік] *[http://www.slpa.lk/contact_us_gallePort.asp Порт Гале] *[http://www.trulysrilanka.com/galle/history-of-galle.html Культура і гісторыя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130215063637/http://www.trulysrilanka.com/galle/history-of-galle.html |date=15 лютага 2013 }} *[http://www.gallediocese.org Каталіцкая царква ў Гале] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Сусветная спадчына|451}} [[Катэгорыя:Гарады Шры-Ланкі]] [[Катэгорыя:Сусветная спадчына на Шры-Ланцы]] gw7w1d0kzwalbt7o4jsp3z5z4yi0pg8 Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь 0 131732 5130598 5124557 2026-04-22T09:01:06Z Culamar 102133 /* Цяперашні склад */ 5130598 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Савет}} {{Орган выканаўчай улады |назва = Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь |скарачэнне = Саўмін РБ, СМ РБ |краіна = Рэспубліка Беларусь |эмблема = Эмблема СМ РБ (cropped).png |шырыня эмблемы = |подпіс эмблемы = |пячатка = |шырыня друку = |подпіс друку = |выява = House of Government in Minsk.jpg |шырыня выявы = 250пкс |подпіс выявы =[[Дом урада (Мінск)|Дом Урада]] |дата стварэння = |папярэднік1 = |папярэднік2 = |дата скасавання = |пераемнік = |падначаленне = [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь]] |штаб-кватэра =220010, [[Рэспубліка Беларусь]], г. [[Мінск]], [[Савецкая вуліца (Мінск)|вул. Савецкая]], 11 ([[Дом урада (Мінск)|Дом Урада]]) |lat_dir = N |lat_deg = 53|lat_min = 46|lat_sec = 02 |lon_dir = E |lon_deg = 27|lon_min = 41|lon_sec = 2 |region_code = BY |супрацоўнікаў = |бюджэт = |імя главы1 = [[Аляксандр Генрыхавіч Турчын|Аляксандр Турчын]] |пасада главы1 = Прэм'ер-міністр |імя главы2 = [[Мікалай Генадзевіч Снапкоў|Мікалай Снапкоў]] |пасада главы2 = Першы намеснік |імя главы3 = [[Аляксандр Аляксандравіч Церахаў|Аляксандр Церахаў]], [[Наталля Уладзіміраўна Пяткевіч|Наталля Пяткевіч]], [[Юрый Вітольдавіч Шулейка|Юрый Шулейка]], [[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]] |пасада главы3 = Намеснікі |дакумент1 = |сайт = [https://www.government.by/be government.gov.by] |раздзел заўваг = |карта = |шырыня карты = |подпіс карты = }} {{Палітыка Беларусі}} '''Саве́т Міні́страў Рэспу́блікі Белару́сь''' — найвышэйшы орган выканаўчай улады, які ажыццяўляе кіраўніцтва сістэмай падпарадкаваных яму рэспубліканскіх органаў дзяржаўнага кіравання і іншых дзяржаўных устаноў, а таксама мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў у [[Беларусь|Беларусі]]. Савет Міністраў — Урад Рэспублікі Беларусь. Да прыняцця зменаў і дапаўненняў у [[Канстытуцыя Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыю Рэспублікі Беларусь]], прынятых на [[Рэферэндум у Беларусі (1996)|рэспубліканскім рэферэндуме 24 лістапада 1996 года]], Урад Рэспублікі Беларусь афіцыйна называўся '''Кабінет Міністраў Рэспублікі Беларусь'''. Старшынёй Савета Міністраў з’яўляецца [[спіс прэм’ер-міністраў Беларусі|Прэм’ер-міністр]]. З 1994 года ён прызначаецца [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]], з 1996 года — са згоды [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|ніжняй палаты]] [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Парламента Рэспублікі Беларусь]]. Савет Міністраў Беларусі ў сваёй дзейнасці падсправаздачны Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь і адказны перад [[Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным сходам Рэспублікі Беларусь]]. Урад складае свае паўнамоцтвы перад нававыбраным Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. Намеснікамі Прэм’ер-міністра з’яўляюцца першы намеснік прэм’ер-міністра і намеснікі прэм’ер-міністра<ref name="pravoby">{{Спасылка | url = http://pravo.by/document/?guid=3871&p0=h10800424| загаловак = Закон Республики Беларусь 23 июля 2008 г. № 424-З «О Совете Министров Республики Беларусь»| выдавецтва = Национальный правовой интернет-портал Республики Беларусь| дата = 4 верасня 2010 | мова = ru}}</ref>. == Склад == У склад Савета Міністраў Беларусі ўваходзяць<ref name="pravoby"/>: * Прэм’ер-міністр Рэспублікі Беларусь, * намеснікі Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь, * кіраўнік Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, * старшыня Праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь, * міністры, * старшыні дзяржаўных камітэтаў, * кіраўнік Апарата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, * старшыня Прэзідыума Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, * старшыня Праўлення Беларускага рэспубліканскага саюза спажывецкіх таварыстваў, * іншыя службовыя асобы па рашэнні Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. == Дзейнасць == Савет Міністраў: # кіруе сістэмай падпарадкаваных яму органаў дзяржаўнага кіравання і іншых органаў выканаўчай улады, у ліку якіх<ref name="belurad">{{Спасылка| url = http://www.belarus.by/by/government/government| загаловак = Урад Беларусі| назва праекта = Афіцыйны сайт Рэспублікі Беларусь| выдавецтва = [[БелТА]]| дата = 4 верасня 2010| title = Архіўная копія| access-date = 9 верасня 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20121023064135/http://www.belarus.by/by/government/government| archive-date = 23 кастрычніка 2012| url-status = dead}}</ref>: #* дзяржаўныя адміністрацыйныя органы #* міністэрствы #* дзяржаўныя камітэты #* канцэрны («[[Белдзяржхарчпрам]]», «[[Беллегпрам]]», «[[Беллеспаперапрам]]», «[[Белнафтахім]]») #* арганізацыі, падпарадкаваныя ўраду ([[Беларускі рэспубліканскі саюз спажывецкіх таварыстваў]]) # распрацоўвае асноўныя напрамкі ўнутранай і знешняй палітыкі і прымае меры па іх рэалізацыі; # распрацоўвае і прадстаўляе Прэзідэнту для ўнясення ў Парламент праект рэспубліканскага бюджэту і справаздачу аб яго выкананні; # забяспечвае правядзенне адзінай эканамічнай, фінансавай, крэдытнай і грашовай палітыкі, дзяржаўнай палітыкі ў галіне навукі, культуры, адукацыі, аховы здароўя, экалогіі, сацыяльнага забеспячэння і аплаты працы; # прымае меры па забеспячэнню правоў і свабод грамадзян, абароне інтарэсаў дзяржавы, нацыянальнай бяспецы і абараназдольнасці, ахове ўласнасці і грамадскага парадку, барацьбе са злачыннасцю; # выступае ад імя ўласніка ў дачыненні да маёмасці, якая з’яўляецца ўласнасцю Рэспублікі Беларусь, арганізуе кіраванне дзяржаўнай уласнасцю; # забяспечвае выкананне Канстытуцыі, законаў і дэкрэтаў, указаў і распараджэнняў Прэзідэнта; # адмяняе акты міністэрстваў і іншых рэспубліканскіх органаў дзяржаўнага кіравання; # ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы, ускладзеныя на яго Канстытуцыяй, законамі і актамі Прэзідэнта. Урад Рэспублікі Беларусь выдае пастановы, якія маюць абавязковую сілу на ўсёй тэрыторыі [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. Прэм’ер-міністр выдае ў межах сваёй кампетэнцыі распараджэнні. == Адстаўка Урада == Урад або любы член Урада маюць права заявіць Прэзідэнту аб сваёй адстаўцы, калі лічаць немагчымым далейшае ажыццяўленне ўскладзеных на іх абавязкаў. Урад заяўляе Прэзідэнту аб адстаўцы ў выпадку выказвання Палатай прадстаўнікоў вотуму недаверу Ураду. Прэм’ер-міністр можа паставіць перад Палатай прадстаўнікоў пытанне аб даверы Ураду па прадстаўленай праграме або з канкрэтнай нагоды. Калі Палата прадстаўнікоў у даверы адмаўляе, Прэзідэнт мае права ў дзесяцідзённы тэрмін прыняць рашэнне аб адстаўцы Урада або аб роспуску Палаты прадстаўнікоў і назначэнні новых выбараў. Пры адхіленні адстаўкі Урад прадаўжае ажыццяўляць свае паўнамоцтвы. Прэзідэнт мае права па ўласнай ініцыятыве прыняць рашэнне аб адстаўцы Урада і вызваліць ад пасады любога члена Урада. У выпадку адстаўкі або складання паўнамоцтваў Урад Рэспублікі Беларусь па даручэнню Прэзідэнта прадаўжае ажыццяўляць свае паўнамоцтвы да сфарміравання новага Урада. == Цяперашні склад == {| class="wikitable sortable" !'''#''' ! Пасада ! Кіраўнік ! На пасадзе з |- |1. | [[Прэм’ер-міністр Рэспублікі Беларусь]] |[[Аляксандр Генрыхавіч Турчын|Аляксандр Турчын]] | з 2025 |- |2. |Кіраўнік [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] |[[Дзмітрый Мікалаевіч Крутой|Дзмітрый Крутой]] | з 2024 |- |3. |Старшыня [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь]] |[[Васіль Мікалаевіч Герасімаў|Васіль Герасімаў]] | з 2020 |- |4. |Старшыня Праўлення [[Нацыянальны банк Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь]] |[[Раман Аляксандравіч Галоўчанка|Раман Галоўчанка]] | з 2025 |- |5. | Першы намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь |[[Мікалай Генадзевіч Снапкоў|Мікалай Снапкоў]] | з 2020 |- |6. | Намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь <br /><small>(пытанні будаўніцтва, ЖКГ, транспарту)</small> | [[Аляксандр Аляксандравіч Церахаў|Аляксандр Церахаў]] | з 2026 |- |7. | Намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь <br /><small>(сацыяльная сфера: ахова здароўя, адукацыя, культура, спорт)</small> | [[Наталля Уладзіміраўна Пяткевіч|Наталля Пяткевіч]] | з 2025 |- |8. | Намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь <br /><small>(сельская гаспадарка)</small> |[[Юрый Вітольдавіч Шулейка|Юрый Шулейка]] | з 2024 |- |9. | Намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь <br /><small>(прамысловасць, энергетыка)</small> |[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]] | з 2024 |- |10. | [[Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь|Міністр абароны Рэспублікі Беларусь]] | [[Віктар Генадзевіч Хрэнін|Віктар Хрэнін]] | з 2020 |- |11. | [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністр адукацыі Рэспублікі Беларусь]] | [[Андрэй Іванавіч Іванец|Андрэй Іванец]] | з 2022 |- |12. | [[Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь|Міністр архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь]] | [[Аляксандр Віктаравіч Студнеў|Аляксандр Студнеў]] | з 2025 |- |13. | [[Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь|Міністр аховы здароўя Рэспублікі Беларусь]] | [[Аляксандр Валер’евіч Хаджаеў|Аляксандр Хаджаеў]] | з 2024 |- |14. |[[Міністэрства антыманапольнага рэгулявання і гандлю Рэспублікі Беларусь|Міністр антыманапольнага рэгулявання і гандлю Рэспублікі Беларусь]] | [[Артур Барысавіч Карповіч|Артур Карповіч]] | з 2025 |- |15. | [[Міністэрства жыллёва-камунальнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь|Міністр жыллёва-камунальнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь]] | [[Генадзь Аляксеевіч Трубіла|Генадзь Трубіла]] | з 2023 |- |16. | [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністр замежных спраў Рэспублікі Беларусь]] | [[Максім Уладзіміравіч Рыжанкоў|Максім Рыжанкоў]] | з 2024 |- |17. | [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністр інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] | [[Дзмітрый Аляксандравіч Жук|Дзмітрый Жук]] | з 2026 |- |18. | [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністр культуры Рэспублікі Беларусь]] | [[Марат Сяргеевіч Маркаў|Марат Маркаў]] | з 2026 |- |19 | [[Міністэрства лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь|Міністр лясной гаспадаркі Рэспублікі Беларусь]] | [[Аляксандр Антонавіч Кулік|Аляксандр Кулік]] | з 2022 |- |20. | [[Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь|Міністр па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь]] | [[Вадзім Іванавіч Сіняўскі|Вадзім Сіняўскі]] | з 2021 |- |21. | [[Міністэрства па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь|Міністр па падатках і зборах Рэспублікі Беларусь]] | [[Дзмітрый Мікалаевіч Кійко|Дзмітрый Кійко]] | з 2025 |- |22. | [[Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь|Міністр прамысловасці Рэспублікі Беларусь]] | [[Андрэй Яўгенавіч Кузняцоў|Андрэй Кузняцоў]] | з 2025 |- |23. | [[Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь|Міністр працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь]] | [[Андрэй Валянцінавіч Лабовіч|Андрэй Лабовіч]] | з 2026 |- |24. | [[Міністэрства прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь|Міністр прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь]] | ''вакансія'' | з 2026 |- |25. | [[Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь|Міністр сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь]] | [[Юрый Мікалаевіч Горлаў|Юрый Горлаў]] | з 2025 |- |26. | [[Міністэрства спорту Рэспублікі Беларусь|Міністр спорту Рэспублікі Беларусь]] | [[Сяргей Міхайлавіч Кавальчук|Сяргей Кавальчук]] | з 2018 |- |27. | [[Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|Міністр сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь]] | [[Кірыл Барысавіч Залескі|Кірыл Залескі]] | з 2025 |- |28. | [[Міністэрства транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь|Міністр транспарту і камунікацый Рэспублікі Беларусь]] | [[Аляксей Аляксеевіч Ляхновіч|Аляксей Ляхновіч]] | з 2023 |- |29. | [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністр унутраных спраў Рэспублікі Беларусь]] |[[Іван Уладзіміравіч Кубракоў|Іван Кубракоў]] | з 2020 |- |30. | [[Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь|Міністр фінансаў Рэспублікі Беларусь]] |[[Уладзіслаў Вікенцьевіч Татарыновіч|Уладзіслаў Татарыновіч]] | з 2026 |- |31. | [[Міністэрства эканомікі Рэспублікі Беларусь|Міністр эканомікі Рэспублікі Беларусь]] | [[Юрый Адамавіч Чабатар|Юрый Чабатар]] | з 2024 |- |32. | [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністр энергетыкі Рэспублікі Беларусь]] |[[Дзяніс Равільевіч Мароз|Дзяніс Мароз]] | з 2025 |- |33. | [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Міністр юстыцыі Рэспублікі Беларусь]] | [[Яўген Іосіфавіч Каваленка|Яўген Каваленка]] | з 2024 |- |34. | Старшыня [[Дзяржаўны ваенна-прамысловы камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь]] |[[Дзмітрый Аляксандравіч Пантус|Дзмітрый Пантус]] | з 2020 |- |35. | Старшыня [[Дзяржаўны камітэт па маёмасці Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага камітэта па маёмасці Рэспублікі Беларусь]] | [[Віталь Іосіфавіч Нявера|Віталь Нявера]] | з 2025 |- |36. | Старшыня [[Дзяржаўны камітэт па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага камітэта па навуцы і тэхналогіях Рэспублікі Беларусь]] | [[Сяргей Уладзіміравіч Шлычкоў|Сяргей Шлычкоў]] | з 2021 |- |37. | Старшыня [[Дзяржаўны камітэт па стандартызацыі Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага камітэта па стандартызацыі Рэспублікі Беларусь]] | [[Алена Міхайлаўна Маргунова|Алена Маргунова]] | з 2024 |- |38. | Старшыня [[Дзяржаўны мытны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага мытнага камітэта Рэспублікі Беларусь]] | [[Уладзімір Мікалаевіч Арлоўскі|Уладзімір Арлоўскі]] | з 2020 |- |39. | Старшыня [[Дзяржаўны пагранічны камітэт Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага пагранічнага камітэта Рэспублікі Беларусь]] | [[Канстанцін Генадзевіч Моластаў|Канстанцін Моластаў]] | з 2023 |- |40. | Старшыня [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] | [[Іван Станіслававіч Тэртэль|Іван Тэртэль]] | з 2020 |- |41. |Старшыня Прэзідыума [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] |[[Уладзімір Сцяпанавіч Каранік|Уладзімір Каранік]] |з 2025 |- |42. |Старшыня Праўлення [[Беларускі рэспубліканскі саюз спажывецкіх таварыстваў|Беларускага рэспубліканскага саюза спажывецкіх таварыстваў]] |[[Інэса Леанідаўна Караткевіч|Інэса Караткевіч]] |з 2024 |} == Прэзідыум Савета Міністраў == Для аператыўнага вырашэння пытанняў, якія ўваходзяць у кампетэнцыю Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, створаны Прэзідыум Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. У склад Прэзідыума Савета Міністраў Беларусі ўваходзяць<ref name="pravoby"/>: * Прэм’ер-міністр Рэспублікі Беларусь * намеснікі Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь * кіраўнік Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь * Старшыня Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь * Старшыня Праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь * Міністр эканомікі Рэспублікі Беларусь * Міністр фінансаў Рэспублікі Беларусь * Міністр замежных спраў Рэспублікі Беларусь === Цяперашні склад Прэзідыума Савета Міністраў === {| class="wikitable sortable" ! Пасада ! Кіраўнік |- |[[спіс прэм’ер-міністраў Беларусі|Прэм’ер-міністр Рэспублікі Беларусь]] |[[Аляксандр Генрыхавіч Турчын|Аляксандр Турчын]] |- |Першы намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь |[[Мікалай Генадзевіч Снапкоў|Мікалай Снапкоў]] |- |Намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь<!--пытанні будаўніцтва, ЖКГ, транспарту--> |[[Аляксандр Аляксандравіч Церахаў|Аляксандр Церахаў]] |- |Намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь<!--сацыяльная сфера — ахова здароўя, адукацыя, культура, спорт--> |[[Наталля Уладзіміраўна Пяткевіч|Наталля Пяткевіч]] |- |Намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь<!--сельская гаспадарка--> |[[Юрый Вітольдавіч Шулейка|Юрый Шулейка]] |- |Намеснік Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь<!--Намеснік Прэм’ера, прамысловасць, энергетыка--> |[[Віктар Міхайлавіч Каранкевіч|Віктар Каранкевіч]] |- |Кіраўнік Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь |[[Дзмітрый Мікалаевіч Крутой|Дзмітрый Крутой]] |- |Старшыня Камітэта дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь |[[Васіль Мікалаевіч Герасімаў|Васіль Герасімаў]] |- |Старшыня Праўлення Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь |[[Раман Аляксандравіч Галоўчанка|Раман Галоўчанка]] |- |Міністр эканомікі Рэспублікі Беларусь |[[Юрый Адамавіч Чабатар|Юрый Чабатар]] |- |Міністр фінансаў Рэспублікі Беларусь |[[Уладзіслаў Вікенцьевіч Татарыновіч|Уладзіслаў Татарыновіч]] |- |Міністр замежных спраў Рэспублікі Беларусь |[[Сяргей Фёдаравіч Алейнік|Сяргей Алейнік]] |} == Гл. таксама == * [[Савет Міністраў БССР]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Пляхимович И. И.'' Комментарий к Конституции Республики Беларусь: в 2 т. — Минск: Амалфея, 2015. — Т. 2. — 984 с. == Спасылкі == * [https://www.government.by/be Афіцыйная старонка] * [http://www.map.by/gosudarstvo/ministerstva.htm Міністэрствы ў Мінску] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120827234254/http://map.by/gosudarstvo/ministerstva.htm |date=27 жніўня 2012 }} {{Дзеючы Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь}} {{Еўропа паводле тэм|Урад|Урады}} {{Беларусь у тэмах}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь| ]] [[Катэгорыя:Урады Беларусі]] j953wy0v4foeyrcuenbnn9bnhm0raig Наста Кудасава 0 144045 5130448 4900268 2026-04-21T17:03:38Z Dzejka 157132 /* Бібліяграфія */ дапаўненне 5130448 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} {{цёзкі2|Кудасава}} '''Наста Кудасава''', поўнае імя '''Настасся Фёдараўна Кудасава''' (нар. {{ДН|25|5|1984}}, {{МН|Рагачоў||горад Рагачоў}}, [[Гомельская вобласць]]) — беларуская [[паэтэса]]. == Біяграфія == Вучылася ў сярэдняй школе № 5 г. Рагачова. Скончыла ў 2006 годзе аддзяленне рускай філалогіі [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічнага факультэта БДУ]], магістратуру БДУ па спецыяльнасці «Літаратуразнаўства» (2007). Займаецца выхаваннем дваіх дзяцей: сына Ягора і дачкі Марыі. == Творчасць == Пачала пісаць вершы з шасці гадоў. У перыядычных выданнях вершы друкуюцца з 1999 г. («[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», «[[Літаратурная Беларусь]]», «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Верасень (часопіс)|Верасень]]» і інш.). Аўтар кніг паэзіі «Лісце маіх рук» (Логвінаў, 2006), «Рыбы» (2013), «Маё невымаўля» (2016), «Вясна. Вуснам цесна» (2021). З’яўляецца ўдзельнікам альманахаў «Скрыпторый», «Літаратурны квартал», зборніку паэзіі «Яна і я», удзельнік праекту «Начная чытанка» (2007) і розных паэтычных фестываляў. Творы перакладзены на рускую, украінскую, англійскую, польскую, чэшскую і балгарскую мовы. == Прызнанне == * Заахвочвальная прэмія часопіса «Дзеяслоў» у 2003 годзе (намінацыя «Дэбют»); * Прэмія [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]] «[[Кніга года (Беларускі ПЭН-цэнтр)|Кніга году]] — 2016»; * Стыпендыя імя Магдалены Радзівіл для пісьменніц і перакладчыц у 2018 годзе; * Прэмія «Празрысты Эол» у 2018 годзе ў намінацыі «Найлепшая паэтычная публікацыя года»; * Лаўрэатка першага фэсту Уладзіміра Караткевіча (2019); * Лаўрэатка літаратурнай [[прэмія імя Міхася Стральцова|прэміі імя Міхася Стральцова]] (2021); * Лаўрэатка [[Гліняны Вялес|Глінянага Вялеса]] за кнігу «Побач» (2022); * Лаўрэатка [[Паэтычная прэмія імя Наталлі Арсенневай|паэтычнай прэміі імя Наталлі Арсенневай]] за кнігу «Побач» (2022)<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/nazvanyya-peramozhtsy-paetychnay-premii-natalli-arsennevay.html|title=Абвешчаны пераможцы паэтычнай прэміі імя Наталлі Арсенневай|website=budzma.org|access-date=2024-12-31}}</ref>. == Бібліяграфія == === Паэзія === * «Лісьце маіх рук». Мінск: Логвінаў, 2006. — 76 с. * «Рыбы». Мінск: Харвест, 2013. — 64 с. * «Маё невымаўля». Мінск: Кнігазбор, 2016. — 116 с. * «Вясна. Вуснам цесна». Мінск: Кнігазбор, 2021. — 188 с. * «Я працягваю». Візенбург/Марк (Германія): Hochroth, 2023. * «Побач», Менск-Варшава, ISBN: 978-83-963661-7-7, 2023 * «Лірыка», «Камунікат», у сэрыі «Паэты планеты», 2026 === Творы ў часопісах === * Вершы. [http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/kud15?OpenDocument Дзеяслоў, № 15] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130619055324/http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/kud15?OpenDocument |date=19 чэрвеня 2013 }}. Мінск * Вершы. [http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/Kud5?OpenDocument Дзеяслоў, № 5] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130620005900/http://www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/Kud5?OpenDocument |date=20 чэрвеня 2013 }}. Мінск * Вершы. Маладосць, № 5, 2008 г. * Вершы. [http://kamunikat.org/Vierasien.html?pubid=17456 Верасень, № 1, 2009 г.] * Вершы на сайце [http://www.rv-blr.com/vershu/vershu_poeta/913 Родныя Вобразы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120423152557/http://www.rv-blr.com/vershu/vershu_poeta/913 |date=23 красавіка 2012 }} === Пераклады === * Пераклад вершаў на рускую мову: [http://magazines.russ.ru:81/authors/k/kudasova/ Сибирские огни № 2, 2009 г.] == Рэцэнзіі на творчасць Н. Кудасавай == * Рэцэнзія [[Віка Трэнас|Вікі Трэнас]] на кнігу «Лісьце маіх рук» на сайце [http://n-europe.eu/content/index.php?p=1001 «Новая Эўропа»]{{Недаступная спасылка}} * Рэпартаж [[Севярын Аляксандравіч Квяткоўскі|Севярына Квяткоўскага]] з прэзентацыі кнігі на [http://www.svaboda.org/content/article/775028.html svaboda.org] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * Старонка Насты Кудасавай [http://www.facebook.com/nastakudasawa Facebook] * Старонка Насты Кудасавай [http://vk.com/id28885545 ВКонтакте] * [http://litradio.by/litradio/fanateka/1080-nasta-kudasava.html Слухаць вершы на Літрадыё] * [https://kamunikat.org/Kudasava_Nasta.html Аўтарская старонка на Камунікаце] {{Прэмія Гліняны Вялес}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кудасава Настасся Фёдараўна}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Паэтэсы]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] q8pjnv0n8nh1y1hdyq5o0nwaiyjz2wi Васіль Савіч Гарбацэвіч 0 155296 5130500 4815298 2026-04-21T22:21:57Z Hanylka 41646 5130500 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = | Арыгінал імя = | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Муж = | Дзеці = | Род дзейнасці = | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} {{Цёзкі2|Гарбацэвіч}} '''Васіль Савіч Гарбацэвіч''' ({{ДН|19|4|1893|7}}, вёска Дукарка (цяпер {{МН|Дукора|ў Дукоры|вёска Дукора}}) [[Пухавіцкі раён]], [[Мінская вобласць]] — {{ДС|17|9|1985}}, [[Дукора]]) — беларускі [[драматург]], [[мемуарыст]], [[педагог]]. Адзін з заснавальнікаў беларускай савецкай драматургіі. Заслужаны настаўнік БССР (1947)<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Горбацевич Василий Саввич |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 159 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. У 1913 г. скончыў [[Рагачоўская настаўніцкая семінарыя|Рагачоўскую настаўніцкую семінары]]ю. Працаваў настаўнікам Лютаўскай земскай школы пад [[Сянно]] (1913—1915). Скончыў [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Мінскі настаўніцкі інстытут (1918) і Беларускі дзяржаўны вышэйшы педагагічны інстытут]] (1933). Настаўнічаў у Дукорскай школе (1918—1924), выкладаў [[беларуская мова|беларускую мову]] і літаратуру ў [[Магілёўскі педагагічны тэхнікум|Магілёўскім педагагічным тэхнікуме]] (1924—1929). Арганізатар і кіраўнік Магілёўскай філіі «[[Літаратурнае аб’яднанне Маладняк|Маладняка]]» (1925–1928). Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. У 1943 г. пад [[Каніў|Каневам]] быў цяжка паранены. Настаўнічаў у вёсцы Дукора на Міншчыне (1933—1941, 1945–1957). Сябра [[Саюз пісьменнікаў СССР|СП СССР]] з 1981 г. Памёр {{ДС|17|9|1985}} года ў в. [[Дукора]]. Пахаваны на мясцовых могілках<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/nekropal/breskaja-hareczki.html|title=Брэская — Гарэцкі – Белліт|date=2023-07-14|access-date=2024-08-04}}</ref>. == Творчасць == Друкаваўся з 1923 г. Яго п'еса «Вяселле», напісаная на аснове беларускага вясельнага абраду, пастаўлена [[БДТ]] (1921). Іншыя п'есы: «Чырвоныя кветкі Беларусі» (пра подзвіг дукорскіх партызан у барацьбе супраць польскіх акупантаў) апублікавана і пастаўлена ў 1923, асобнае выданне ў 1959; «К бяздонню» (пастаўлена ў 1922), «Пад вішнёвымі садкамі» (апублікавана ў 1927), «Песні нашых дзён» (прысвечана калектывізацыі, 1930). У 1983 г. выйшаў зборнік п'ес «Чырвоныя кветкі Беларусі». Аўтар успамінаў пра сустрэчы з [[Максім Адамавіч Багдановіч|М. Багдановічам]] у [[Яраслаўль|Яраслаўлі]] («Шлях паэта», 1975). Для творчасці В. Гарбацэвіча характэрна адчуванне сучаснасці, насычанасць маляўнічымі фальклорнымі матывамі, яркая сцэнічнасць, глыбокае веданне народнай мовы<ref>[http://catalog.library.mogilev.by/kray/Znak_new/mogreglib/147.htm Васіль Савіч Гарбацэвіч]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Узнагароды == * ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга * ордэн Айчыннай вайны I ступені {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|5к}} — С. 54. * {{крыніцы/БП (1992-95)||Гарбацэвіч Васіль}} — Т. 2. — С. 116. * Беларускія пісьменнікі (1917—1990) : даведнік / складальнік [[Аляксей Кузьміч Гардзіцкі|А. К. Гардзіцкі]]. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1994. ISBN 5-340-00709-X. — С. 121. * Завадская, І. Тэатр аднаго настаўніка / І. Завадская // Роднае слова. — 2003. — № 4. — С. 102. == Спасылкі == * [http://www.roglibrary.by/writers.php?id=9 Гарбацэвіч Васіль Савіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181129113921/http://www.roglibrary.by/writers.php?id=9 |date=29 лістапада 2018 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гарбацэвіч Васіль}} [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Мемуарысты СССР]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Сябры літаратурнага аб’яднання «Маладняк»]] [[Катэгорыя:Магілёўская філія Маладняка]] k84p9k1ligx7yv7mxi9s3vg4stxeaym Беларускі Хельсінкскі камітэт 0 158753 5130493 4994517 2026-04-21T19:51:52Z Rotondus 11765 абнаўленне звестак, пунктуацыя, вычытка 5130493 wikitext text/x-wiki <!--Не злоўжывайце болдам, ён для выключных выпадкаў, як і курсіў. Пагатоў не трэба дадаткова вылучаць болдам назвы раздзелаў, яны самі вылучаюцца без старонняга ўдзелу. Гіперспасылкі проста з тэксту на пабочныя сайты таксама рабіць не трэба, афармляйце як зноскі. --> {{перапісаць}} {{Арганізацыя |назва = Беларускі Хельсінкскі Камітэт |альтэрнатыўная = |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |членства = |цэнтр = |мовы = |мова = |пасада_кіраўніка1 = Старшыня |імя_кіраўніка1 = * [[Таццяна Сяргееўна Процька]] (1995-2008) * [[Алег Мікалаевіч Гулак]] (2008-2022) |пасада_кіраўніка2 = |імя_кіраўніка2 = |пасада_кіраўніка10 = |імя_кіраўніка10 = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = |заснавальнік2 = |падзея_заснавання2 = |дата_заснавання2 = |заснавальнік6 = |падзея_заснавання6 = |дата_заснавання6 = |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = |заўвага2 = |сайт = www.belhelcom.org |вікісховішча = }} '''Беларускі Хельсінкскі Камітэт''' ('''БХК''') — добраахвотная, незалежная, непалітычная, грамадская, праваабарончая арганізацыя. БХК працуе з 1 лістапада 1995 года (зарэгістраваны Мінюстам)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://belhelcom.org/be/about|title=Пра БХК. Афіцыйны веб-сайт}}</ref>. 1 кастрычніка 2021 года Вярхоўны суд Беларусі пазбавіў БХК рэгістрацыі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nashaniva.com/ru/278646/|title=Верховный суд ликвидировал Белорусский Хельсинский комитет — последнюю зарегистрированную правозащитную организацию|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-10-01|access-date=2025-05-08}}</ref>, аднак праваабаронцы працягваюць сваю працу<ref name=":0" />. У ліпені 2022 года Беларускі Хельсінкскі Камітэт атрымаў кансультатыўны статус пры ЭКАСАС ААН<ref>{{Cite web|lang=RU|url=https://www.un.org/ru/aboutun/booklet/ecosoc.shtml|title=Все самое интересное об Организации Объединенных Наций|website=www.un.org|access-date=2025-05-08}}</ref>. 7 чэрвеня 2024 года суд Чыгуначнага раёна г. Гомеля прызнаў экстрэмісцкімі матэрыяламі сайт арганізацыі і старонку БХК у Facebook<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belhelcom.org/ru/news/bhk-i-ekstremistskie-materialy-rekomendacii-po-bezopasnosti|title=БХК и экстремистские материалы. Рекомендации по безопасности|website=Беларускі Хельсінкскі Камітэт|date=2025-02-21|access-date=2025-05-08}}</ref>. Арганізацыя — удзельнік Кантактнай групы Рады Еўропы па супрацоўніцтве з беларускім грамадствам<ref>{{Cite web|url=https://gazetaby.com/post/sotrudnichestvo-s-sovetom-evropy-soxranit-vzaimode/188265/|title=«Сотрудничество с Советом Европы сохранит взаимодействие с белорусским обществом, когда власти не готовы исполнять европейские стандарты»|author=Салiдарнасць}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://search.coe.int/directorate_of_communications#%7B%22CoEIdentifier%22:%5B%220900001680a7fca3%22%5D,%22sort%22:%5B%22CoEValidationDate%20Descending%22%5D%7D|title=CoE Search - Directorate of Communications|website=search.coe.int|access-date=2025-05-08}}</ref>. Беларускі Хельсінкскі Камітэт працуе каб рэанімаваць сэнсы правоў чалавека і каб правы чалавека былі ўключаны ва ўсе сферы жыцця<ref name=":0" />. Як і іншыя Хельсінкскія групы ва ўсім свеце, арганізацыя дзейнічае ў адпаведнасці з {{нп5|Хельсінкскія пагадненні|Хельсінкскімі пагадненнямі|ru|Хельсинкские соглашения}}. == Праца БХК сёння == === Тэмы === Аналітыка тэндэнцый і палітыкі ў галіне правоў чалавека ў Беларусі і рэгіёне, дыскрымінацыя, бізнес і правы чалавека, падыход, заснаваны на правах чалавека (human rights based approach), міжнародныя праваабарончыя механізмы, сацыяльна-эканамічныя правы<ref name=":0" />. Традыцыйна разам з [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|ПЦ «Вясна»]] арганізацыя назірае за выбарамі. Пасля 2020 года гэта назіранне ажыццяўляецца ў фармаце экспертных місій<ref>https://elections2025.spring96.org/ru/news/116547</ref>. ==== Аўдыторыі ==== Арганізацыя працуе з наступнымі мэтавымі аўдыторыямі (па стане на 2025 год)<ref name=":0" />: '''НДА'''. БХК дапамагае грамадскім арганізацыям і ініцыятывам дадаць («адкрыць») аспект правоў чалавека ў сваю працу. '''Бізнэс'''. БХК дапамагаем бізнэсу разабрацца ў тэме «бізнэс і правы чалавека» і дае базавы інструментар для ўкаранення належных падыходаў у працэсы і прадукты. Дапамагае інвестарам зразумець краінавы кантэкст у тэме «бізнэс і правы чалавека»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.belhelcom.org/|title=Беларускі Хельсінкскі Камітэт|website=Беларускі Хельсінкскі Камітэт|access-date=2025-05-08}}</ref>. '''Прафесійная прававая супольнасць''' (адвакаты, юрысты, студэнты, якія вывучаюць права). БХК абараняе прафесійную супольнасць, выкарыстоўваючы міжнародныя механізмы, распрацоўваем навучальныя і асветніцкія матэрыялы, арганізуе праграму стажыровак для студэнтаў. '''Людзі'''. Юрысты бясплатна кансультуюць грамадзян па пытаннях, якія тычацца парушэння правоў чалавека, распрацоўваюць памяткі па найбольш вострых або заблытаных пытаннях. ==== Ключавыя прадукты ==== '''Нацыянальны індэкс правоў чалавека'''<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://index.belhelcom.org/|title=Индекс прав человека. Беларусь.|first=РПГА "Беларускі Хельсінкскі|last=Камітэт"|website=index.belhelcom.org|access-date=2025-05-08}}</ref>. Гэты індэкс ствараецца групай экспертаў грамадзянскай супольнасці пад агульнай каардынацыяй Беларускага Хельсінкскага Камітэта. Індэкс дае агульную ацэнку сітуацыі з правамі чалавека, ацэньвае канкрэтныя правы, іх кампаненты і індыкатары ідэальнай сітуацыі. БХК стварае гэты індэкс дзеля трох мэтаў: 1) каб зацікаўленыя спецыялісты маглі хутка ацаніць агульную сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі, а не збіраць інфармацыю па разрозненых крыніцах; 2) каб паказаць, як змяняецца сітуацыя; 3) індэкс паказвае накірунак неабходных для краіны рэформаў у галіне правоў чалавека. У 2024 годзе індэкс быў адзначаны ў Гадавым дакладзе Вярхоўнага камісара ААН па правах чалавека як прыклад эфектыўнай ацэнкі заканадаўства і практык у гэтай сферы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://documents.un.org/doc/undoc/gen/g24/103/16/pdf/g2410316.pdf|title=Report of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}</ref>. '''Агляд «Правы чалавека ў Беларусі: асноўныя тэндэнцыі дзяржаўнай палітыкі»'''<ref>{{Cite web|url=https://trends.belhelcom.org/?lang=BE|title=Правы чалавека ў Беларусі: асноўныя трэнды дзяржаўнай палітыкі|website=trends.belhelcom.org|access-date=2025-05-08}}</ref>. У гэтым аглядзе БХК аналізуе найбольш істотныя змены ў дзяржаўнай палітыцы Беларусі ў сферы правоў чалавека і рэакцыю на іх з боку міжнароднай супольнасці па трох напрамках: * '''Агульныя меры''': сістэмныя пытанні — заканадаўства, стратэгіі, палітыкі, што ў цэлым вызначаюць умовы і перадумовы рэалізацыі правоў чалавека ў краіне; * '''Правапрымяняльная практыка''': канкрэтныя парушэнні грамадзянскіх, палітычных, сацыяльных, эканамічных і культурных правоў; * '''Ключавыя рашэнні і рэакцыі міжнародных структур''', звязаныя з сітуацыяй з правамі чалавека ў Беларусі. Гэтая аналітыка дапамагае лепш зразумець тэндэнцыі ў галіне правоў чалавека, адсочваць сістэмныя і якасныя змены, а таксама пашырае праваабарончы фокус аналізу ў сумежных сферах — палітычнай, эканамічнай, сацыяльнай і інш. ; Гайдлайны па бізнесу і правах чалавека Дапамагаюць бізнесу хутка разабрацца ў тэме «бізнес і правы чалавека» і даюць базавы інструментар для ўкаранення належных падыходаў у бізнес-працэсы. Глядзіце: * «Парадак дня „Бізнес і правы чалавека“ і аўтарытарныя рэжымы: выпадак палітычнага і праваабарончага крызісу ў Беларусі з 2020 года»<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.cambridge.org/core/journals/business-and-human-rights-journal/article/bhr-agenda-and-authoritarian-regimes-the-case-of-political-and-human-rights-crisis-in-belarus-since-2020/6E431CDC47A67C94DEBDE740B71433E6|аўтар=Ekaterina Deikalo|загаловак=BHR Agenda and Authoritarian Regimes: The Case of Political and Human Rights Crisis in Belarus Since 2020|год=2024-02|мова=en|выданне=Business and Human Rights Journal|том=9|выпуск=1|старонкі=150–156|issn=2057-0198|doi=10.1017/bhj.2023.8}}</ref> * «Бізнес і правы чалавека ў Беларусі ў кантэксце крызісу правоў чалавека»<ref>{{Cite web|url=https://belhelcom.org/sites/default/files/bhc_analitycal_report_2020_2021_new_-_kopiya.pdf|title=БІЗНЕС І ПРАВА ЧАЛАВЕКА Ў БЕЛАРУСІ: КАНТЭКСТ ПАЛІТЫЧНАГА КРЫЗІСУ І КРЫЗІСУ ПРАВОЎ ЧАЛАВЕКА 2020-2021/ АНАЛІТЫЧНЫ АГЛЯД|author=Гулак, Дейкало.}}</ref> == Гісторыя == Стварэнне БХК было рэакцыяй на грамадска-палітычную сітуацыю ў Беларусі таго часу, а каталізатарам яго з’яўлення стала дыскрэдытацыя нацыянальнага бела-чырвона-белага сцяга. Заснавальнікамі Беларускага Хельсінкскага Камітэта сталі вядомыя грамадскія і культурныя дзеячы краіны: [[Васіль Быкаў]] (ён жа першы старшыня назіральнага сойма БХК), [[Святлана Аляксандраўна Алексіевіч|Святлана Алексіевіч]], [[Рыгор Барадулін]], [[Радзім Гаўрылавіч Гарэцкі|Радзім Гарэцкі]], [[Генадзь Бураўкін]], [[Юрый Віктаравіч Хадыка|Юрый]] [[Юрый Віктаравіч Хадыка|Хадыка]], [[Карлас Шэрман]]. Першай старшынёй БХК была абраная [[Таццяна Сяргееўна Процька]] — кандыдат гістарычных навук, старшы навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі НАН Беларусі, вядомая даследчыца палітычных рэпрэсій у Беларусі. === БХК у 1995—2000 === Перыяд 1995—2000 гадоў у гісторыі БХК можна вызначыць як фарміраванне арганізацыі: выпрацоўваюцца стратэгічныя падыходы і метады праваабарончай дзейнасці. У Мінску і іншых гарадах налічвалася больш за 400 сябраў БХК. Арганізацыйныя структуры дзейнічалі ў 12 рэгіёнах Беларусі. Усталёўваліся партнёрскія сувязі з беларускімі і замежнымі грамадскімі арганізацыямі, развівалася ўзаемадзеянне з міжнароднымі інстытутамі па правах чалавека. У 1997 г. БХК стаў сябрам Міжнароднай Хельсінкскай Федэрацыі па правах чалавека. Юрысты БХК — у першую чаргу вядомы адвакат, намеснік старшыні БХК Гарры Пятровіч Паганяйла — актыўна ўдзельнічалі ў судовых працэсах з вялікім грамадскім і палітычным рэзанансам у якасці грамадскіх абаронцаў. БХК абараняў у судах Паўла Шарамета, Васіля Старавойтава, Васіля Леонава, Тамару Віннікаву, Міхаіла Чыгіра, Валерыя Шчукіна, Юрыя Бандажэўскага, Славаміра Адамовіча, Ірыну Маковецкую, Андрэя Клімава і іншых. Таксама юрысты БХК сур’ёзна займаліся праблемай знікнення Юрыя Захаранкі, Віктара Ганчара, Анатоля Красоўскага, Дзмітрыя Завадскага. Гарры Пятровіч Паганяйла прадстаўляў іх інтарэсы ў судзе, дамагаючыся поўнага і справядлівага расследавання злачынстваў у дачыненні да гэтых асоб. Развіваецца ўзаемадзеянне БХК з дзяржаўнымі структурамі. БХК дае прынцыповую ацэнку фактам сур’ёзных парушэнняў правоў чалавека з боку службовых асоб і дзяржаўных органаў, прыцягвае да гэтага ўвагу беларускай і міжнароднай грамадскасці. Адначасова арганізацыя актыўна супрацоўнічае з заканадаўчымі і правапрымяняльнымі органамі, у тым ліку з дэпутатамі парламента, Канстытуцыйным Судом Рэспублікі Беларусь, Акадэміяй МУС, Дэпартаментам выканання пакаранняў МУС, Міністэрствам адукацыі, судамі і пракуратурай. Да працы па прасоўванні правоў чалавека прыцягваюцца беларускія і замежныя эксперты. Пераймаецца досвед дэмакратычных рэформаў у еўрапейскіх краінах. Члены БХК удзельнічаюць у місіях Міжнароднай Хельсінкскай Федэрацыі, у прыватнасці, даследуюць сітуацыю з правамі чалавека ў Прыднястроўі, на Паўночным Каўказе, у Таджыкістане, Узбекістане, Украіне. З 2000 г. БХК пачынае рэгулярнае назіранне за выбарамі ў краіне (з 2008 г. — разам з ПЦ «Вясна» ў рамках кампаніі «Праваабаронцы за свабодныя выбары»). З 2002 па 2005 гг. узмацняецца ціск на грамадзянскую супольнасць, недзяржаўныя арганізацыі выцясняюцца з легальнага поля. У 2003—2004 гг. адбываецца маштабная «зачыстка» грамадзянскага сектара Беларусі, рашэннямі судоў закрываюцца многія праваабарончыя арганізацыі, у тым ліку ПЦ «Вясна», Незалежнае таварыства прававых даследаванняў. === «Падатковая справа» === У 2004—2006 гадах улады Беларусі ініцыявалі пераслед супраць '''Беларускага Хельсінкскага Камітэта''', сцвярджаючы, што арганізацыя не заплаціла падаткі з грашовых сродкаў, атрыманых у рамках праграмы '''[[Тэхнічная дапамога СНД|ТАСІС]]''', якую ў Беларусі рэалізоўвала '''Еўрапейская камісія'''. Пры гэтым, паводле Агульных умоў, што прымяняюцца да Мемарандума аб фінансаванні ад 10 мая 1994 года паміж Камісіяй Еўрапейскіх супольнасцей і Урадам Рэспублікі Беларусь, такія гранты ў цэлым не падлягалі падаткаабкладанню. У 2004 годзе '''Міністэрства па падатках і зборах''' запатрабавала ад БХК выплаты '''155 мільёнаў беларускіх рублёў''' (прыкладна '''52 тыс.эўра''') у выглядзе падаткаў і штрафаў, звязаных з атрыманнем сродкаў ТАСІС у 2002—2003 гадах. У 2004—2005 гадах БХК паспяхова абскардзіў гэтыя патрабаванні. Судовыя інстанцыі адхілілі пазіцыю ўладаў аб тым, што атрыманыя грантавыя сродкі падлягаюць падаткаабкладанню. Крымінальная справа аб ухіленні ад выплаты падаткаў, распачатая '''Дэпартаментам фінансавых расследаванняў Камітэта дзяржаўнага кантролю''' супраць старшыні і бухгалтара БХК, была спыненая па рэабілітуючых падставах. Аднак у снежні 2005 года, напярэдадні прэзідэнцкіх выбараў 2006 года, '''Прэзідыум Вышэйшага гаспадарчага суда''' вынес новае рашэнне, згодна з якім БХК ізноў абавязвалі выплаціць падаткі і штраф. Аднак следчыя '''Дэпартамента фінансавых расследаванняў КДК''' Беларусі, праверыўшы матэрыялы, пацвердзілі сваю пазіцыю: згодна з дзеючым заканадаўствам, БХК не павінен выплачваць дадатковыя падаткі. Да сённяшняга дня існуюць два '''супярэчлівыя афіцыйныя дакументы''': адзін патрабуе выплаты дадатковых падаткаў і штрафаў, другі сцвярджае, што БХК мае рацыю і не абавязаны іх плаціць. Аднак з '''2006 года''' рахункі арганізацыі былі '''заблакаваныя'''. На БХК быў '''навешаны доўг''', а частка '''камп’ютарнай тэхнікі канфіскаваная''' ў якасці частковага пагашэння гэтага доўгу<ref>[https://www.hrw.org/ru/news/2013/03/04/248986]</ref>. === БХК пасля 2006 === Выбарчая кампанія 2006 г. стала штуршком да актывізацыі беларускага грамадства, у тым ліку ў сферы абароны правоў чалавека. У каманду БХК прыходзяць новыя члены — маладыя і ініцыятыўныя людзі, што дазваляе арганізацыі рухацца ў нагу з часам. У траўні 2008 г. старшынёй БХК становіцца [[Алег Мікалаевіч Гулак|Алег Гулак]] — прафесійны юрыст, сябра арганізацыі з 1996 г. У якасці грамадскага абаронцы ён удзельнічаў у дзясятках судовых спраў, выступаючы на баку людзей, якія пацярпелі ад парушэнняў правоў чалавека ў Беларусі. У 2016 годзе Алег Гулак атрымаў Франка-нямецкую прэмію ў галіне правоў чалавека і вяршэнства права<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://spring96.org/ru/news/85543|title=Олег Гулак стал лауреатом премии «За права чаловека и верховенство права»|website=[[Вясна (праваабарончы цэнтр)|Вясна]]|access-date=2025-05-08}}</ref>. У 2017 годзе ён быў прызначаны Міністэрствам юстыцыі ў Рэспубліканскую грамадскую назіральную камісію, якая кантралюе ўмовы ўтрымання ў следчых ізалятарах, папраўчых калоніях і турмах<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mediazonaby.com/news/2022/12/16/gulak|title=Умер правозащитник и председатель Беларуского Хельсинского комитета Олег Гулак|website=Медиазона Беларусь|access-date=2025-05-08}}</ref>. За гады сваёй працы БХК аказаў дапамогу тысячам грамадзян Беларусі ў абароне іх правоў. Кансультацыі, складанне прававых дакументаў, падтрымка ў судовых працэсах — гэта важкі ўнёсак у справу абароны правоў чалавека. Экспертамі БХК падрыхтаваны дзясяткі маніторынгаў і прававых экспертыз па актуальных праблемах. === БХК пасля 2020 === 1 кастрычніка 2021 года Вярхоўны суд Рэспублікі Беларусь ліквідаваў БХК<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nashaniva.com/ru/278646/|title=Верховный суд ликвидировал Белорусский Хельсинский комитет — последнюю зарегистрированную правозащитную организацию|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-10-01|access-date=2025-05-08}}</ref>. Падставай стала сцвярджэнне, што БХК нібыта выплаціў ганарары двум асобам за назіранне на прэзідэнцкіх выбарах. У якасці доказаў Міністэрства юстыцыі прадставіла дакументы, атрыманыя падчас следства па невядомай крымінальнай справе. Праваабаронцы не ведаюць, пра якую справу ідзе гаворка і супраць каго яна заведзеная<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://novayagazeta.ru/articles/2021/10/01/v-belarusi-likvidirovali-belorusskii-khelsinkskii-komitet-eto-predposledniaia-zaregistrirovannaia-pravozashchitnaia-organizatsiia-v-strane-news|title=В Беларуси ликвидировали Белорусский Хельсинкский комитет. Это предпоследняя зарегистрированная правозащитная организация в стране|website=Новая газета|date=2068-03-28|access-date=2025-05-08}}</ref>. Раней Пастаянны каардынатар ААН у Беларусі выказваў занепакоенасць магчымай ліквідацыяй БХК<ref>https://belhelcom.org/sites/default/files/out_98_-_letter_to_bhc.pdf</ref>, у абарону БХК выступілі Amnesty International, Міжнародная федэрацыя за правы чалавека, Front Line Defenders, Human Rights Foundation, Human Rights Watch<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://belarus.fidh.org/Withdraw-the-Lawsuit-to-Liquidate-the-Belarusian-Helsinki-Committee-Joint-Open|title=Withdraw the Lawsuit to Liquidate the Belarusian Helsinki Committee: Joint Open Letter to Minister of Justice of Belarus -|last=EECA|website=FIDH {{!}} Mobilising for Justice in Belarus|access-date=2025-05-08}}</ref>. Нягледзячы на гэта, БХК заявіў пра працяг сваёй дзейнасці. Супрацоўнікі арганізацыі былі вымушаныя пакінуць краіну. У ліпені 2022 года Беларускі Хельсінкскі Камітэт атрымаў кансультатыўны статус пры ЭКАСАС ААН, стаўшы першай беларускай НДА з такім статусам. Алег Гулак памёр у выгнанні 16 снежня 2022 года<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://belarus.un.org/ru/node/212391|title=Head of Belarusian Helsinki Committee Aleh Hulak dies}}</ref>. У 2026 годзе [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ Беларусі]] аб'явіў Беларускі Хельсінкскі камітэт экстрэмісцкім фарміраваннем<ref>{{cite web|url=https://reform.news/belarusskij-helsinkskij-komitet-priznan-jekstremistskim-formirovaniem|title=«Беларусский Хельсинкский комитет» признан «экстремистским формированием»|work=[[Reform.news]]|lang=ru}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|ref=Silitski, Zaprudnik|аўтар=[[Віталь Вячаслававіч Сіліцкі|Vitali Silitski]], [[Янка Запруднік|Jan Zaprudnik]]|частка=BELARUSIAN HELSINKI COMMITTEE|загаловак=The A to Z of Belarus (The A to Z Guide Series)|месца=Lanham|выдавецтва=Scarecrow Press|год=2010|isbn=978-0-8108-7200-4|старонак=470|старонкі=41|мова=en}} * {{Кніга|ref=Бубен, Процька|аўтар=Бубен С. С., [[Таццяна Сяргееўна Процька|Процька Т. С.]]|загаловак=Правы чалавека : дапаможнік для настаўнікаў [беларуская і руская]|год=2001|месца=Мн.|выдавецтва=Тэхналогія|старонак=366|isbn=985-458-020-2|тыраж=9000}} == Спасылкі == * [http://www.belhelcom.org/ Старонка БХК] * [http://belhelcom.org/node/12452 Хто ёсць хто ў БХК] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130307024920/http://belhelcom.org/node/12452 |date=7 сакавіка 2013 }} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Праваабарончыя арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:НДА з кансультатыўным статусам пры ЭСС ААН]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, закрытыя ў 2021 годзе]] fb4z9ec6fypl1dgv1hl58v31hmvomn3 Ганна Гродская 0 165047 5130546 4699729 2026-04-22T05:49:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130546 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Ганна Гродская | арыгінальнае імя = Anna Grodzka | партрэт = Anna Grodzka.jpg | шырыня партрэта = | подпіс = | тытул = Дэпутат [[Сойм|Сойму Рэспублікі Польшча]] 7 сходу | перыядпачатак = [[8 лістапада]] [[2011]] | перыядканец = | тытул_2 = Намесніца старшыні Камісіі грамадскага дыялогу па справах роўных адносінаў пры Прэзідэнце Сталічнага горада Варшава | перыядпачатак_2 = ? | перыядканец_2 = канец [[2011]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = сын | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | вучоная ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = Category:Anna Grodzka }} [[Файл:Anna Grodzka Sejm 05.JPG|thumb|Ганна Гродская дае інтэрв’ю ў Сойме]] [[Файл:Polish Sejm deputies for Deti-404.jpg|thumb|[[Анджэй Разэнэк]], Ганна Гродская і [[Роберт Бядронь]] на акцыі падтрымкі для гомасексуальных дзяцей у [[Расія|Расіі]].]] '''Ганна Гродская''' ({{lang-pl|Anna Grodzka}}; нар. [[16 сакавіка]] [[1954]], [[Атвоцк]]) — [[Польшча|польская]] грамадская дзячка, прадпрымальніца і палітык, адна з заснавальніц Фонду [[Транс-Фузія]], дэпутат [[Сейм Рэспублікі Польшча|Сейму Рэспублікі Польшча]] 7-га склікання. == Біяграфія == === Асабістае жыццё === {{арфаграфія}} Ганна Гродская — транссексуал, ад нараджэння яе пол быў мужчынскі, яна звалася ''Кшыштафам Богданам Бэнгоўскім''<ref name=a>http://katalog.bip.ipn.gov.pl/showDetails.do?lidx=&subpageKatalogId=3&osobaId=50071 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140219162247/http://katalog.bip.ipn.gov.pl/showDetails.do?lidx=&subpageKatalogId=3&osobaId=50071 |date=19 лютага 2014 }}</ref>. У 2007 годзе яна даведалася, што яе ўсынавілі<ref name=e>http://kobieta.gazeta.pl/kobieta/1,107880,7745030,Skazana_na_plec.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171222052456/http://kobieta.gazeta.pl/kobieta/1,107880,7745030,Skazana_na_plec.html |date=22 снежня 2017 }}</ref> Юзаф і Казіміра<ref name=a/>. Судова вырашаць пытанне палавой прыналежнасці і фізічна змяніць пол яна вырашыла толькі пасля таго, як яе сын ад ранейшага шлюбу з жанчынай (скончанага разводам) быў ужо дарослы<ref name=b>http://www.przeglad-tygodnik.pl/pl/artykul/krakowski-test-tolerancji {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130402211751/http://www.przeglad-tygodnik.pl/pl/artykul/krakowski-test-tolerancji |date=2 красавіка 2013 }}</ref>. Аперацыю па змене полу яна зрабіла ў клініцы ў [[Бангкок]]у<ref>http://kobieta.dziennik.pl/artykuly/361263,szczere-wyznania-anny-grodzkiej.html</ref>. Працэсу змены полу (фармальна завершанаму ў 2010 годзе<ref name=e/>) быў прысвечаны дакументальны фільм «Транс-акцыя», зняты ў 2010 годзе тэлевізійнай кампаніяй [[HBO]]<ref>http://www.hbo.pl/movie/trans-akcja_-70141</ref>. === Прафесійная і палітычная дзейнасць === Ганна Гродская скончыла навучанне па спецыяльнасці клінічная псіхалогія ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]]<ref>{{Cite web |url=http://www.krytykapolityczna.pl/Opinie/GrodzkaPolitykabezwartosci/menuid-197.html |title=Архіўная копія |access-date=3 лютага 2014 |archive-date=23 чэрвеня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110623073327/http://www.krytykapolityczna.pl/Opinie/GrodzkaPolitykabezwartosci/menuid-197.html |url-status=dead }}</ref>. У перыяд [[Польская Народная Рэспубліка|ПНР]] яна была членам [[Асацыяцыя Польскіх Студэнтаў|Асацыяцыі Польскіх Студэнтаў]] (АПС) і [[Польская аб'яднаная партыя рабочых|Польскай аб’яднанай партыі рабочых]] (між іншым у партыйнай арганізацыі ва ўніверсітэце). Працавала палітычным інструктарам у АПС. У 1986 стала дырэктарам прадпрыемства Alma Press<ref>http://www.tvn24.pl/anna-grodzka-od-pzpr-przez-biznes-do-ruchu-palikota,304608,s.html</ref>. Потым яна займалася ўласным бізнесам, шмат гадоў працавала ў выдавецкай, рэкламнай і паліграфічнай галінах. Займалася вытворчасцю фільмаў для [[Польскае тэлебачанне|Польскага тэлебачання]]<ref>http://www.filmpolski.pl/fp/index.php?osoba=1152704</ref>. У 2003—2006 гадах была членам дырэкцыі «[[Радыё для цябе]]»<ref>http://www.imsig.pl/szukaj/osoba,KRZYSZTOF_BOGDAN,B%C4%98GOWSKI,afeabbfcd9b</ref>. Дзейнічала ў партыі [[Сацыял-дэмакратыя Рэспублікі Польшча]], а пазней, да верасня 2011 года, уваходзіла ў склад [[Саюз дэмакратычных левых|Саюза дэмакратычных левых]] у [[Варшава|Варшаве]]<ref name=b/>. Уваходзіла таксама ў склад Таварыства «Ардынацкая»<ref>http://www.polskieradio.pl/5/3/Artykul/472937,Kwasniewski-z-Ordynacka-planuja-kongres-lewicy</ref>. У 2008 годзе яна ўдзельнічала ў стварэнні Фонду Транс-Фузія. Гэтая арганізацыя, у якой яна з лістапада 2011 года выконвала абавязкі старшыні, мае на мэце распаўсюджванне ведаў наконт трансгендэрызму, а таксама дзейнасць, накіраваную на падтрымку транссексуалаў і трансвестытаў<ref>http://fundacja.transfuzja.org/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171222104917/http://fundacja.transfuzja.org/ |date=22 снежня 2017 }}</ref>. Да канца 2011 года Анна Гродская была таксама намесніцай старшыні Камісіі грамадскага дыялогу па справах роўных адносін пры Прэзідэнце Сталічнага горада Варшава<ref>http://ngo.um.warszawa.pl/sites/ngo2.um.warszawa.pl/files/zalaczniki/dokumenty/kds_rownego_traktowania_11_01_11.pdf</ref>. У 2011 годзе Ганна Гродская была кандыдаткай на выбарах у Сейм. На выбарчым спісе Руху Палікота ў Кракаўскай акрузе заняла першае месца (у наступстве старту ад гэтай партыі была выдалена з СДЛ у верасні 2011). У галасаванні 9 кастрычніка атрымалася 19 451 галасоў і стала дэпутатам. Такім чынам стала першай у Польшчы і першай у Еўропе асобай, якая адкрыта кажа пра свой транссексуалізм, якая была абранай у дзяржаўны парламент. У Сейме 7-га склікання стала намесніцай старшыні дэпутацкага клуба Руху Палікота, а таксама намесніцай старшыні Камісіі культуры і сродкаў масавай інфармацыі, член парламенцкай Камісіі справядлівасці і правоў чалавека, а таксама намесніцай старшыні Парламенцкай групы жанчын. У лютым увайшла ў склад партыі Рух Палікота, пасля змены назвы ў кастрычніку 2013 — партыі Твой рух. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Гродская Ганна}} [[Катэгорыя:Актывісты ЛГБТ-руху ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Палітыкі Руху Палікота]] [[Катэгорыя:Палітыкі Сацыял-дэмакратыі Рэчы Паспалітай Польскай і Саюза аб'яднаных левых]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Сейма Польшчы 7 склікання]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1954 годзе]] rjd0k11aqnel5fo77bdfunqfxgl1hgv В’еты 0 170908 5130498 4682387 2026-04-21T22:20:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130498 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = <center>В'еты <br /> (''người Việt'')</center> | image = [[Выява:Hanoi - Vietnam - Old and Young.JPG|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab"><small> | poptime = 80069 тыс. чал. (2013 г.) | popplace = {{Сцягафікацыя|В'етнам}} — 76605 тыс. <br /> {{Сцягафікацыя|Камбоджа}} — 78 тыс. <br /> {{Сцягафікацыя|Тайланд}} — 124 тыс. <br /> {{Сцягафікацыя|Тайвань}} — 119 тыс. <br /> {{Сцягафікацыя|Малайзія}} — 95 тыс. <br /> {{Сцягафікацыя|ЗША}} — 1639 тыс. <br /> {{Сцягафікацыя|Францыя}} — 661 тыс. <br /> {{Сцягафікацыя|Канада}} — 180 тыс. <br /> {{Сцягафікацыя|Аўстралія}} — 231 тыс. <br /> {{Сцягафікацыя|Беларусь}} — 588 <br /> | langs = [[В’етнамская мова|в'етнамская]] | rels = [[будызм]], [[хрысціянства]], [[каадай]], [[хоахаа]], [[культ продкаў]] | related = [[мыонгі]], [[тхо]], [[тыыт]] }} '''В’еты''' ({{lang-vi|người Việt}}, сустракаецца таксама ''người Kinh'') — народ, найбуйнейшая [[этнас|этнічная група]] [[В’етнам]]а. Жывуць таксама ў іншых краінах свету. Найбольшая в’ецкая абшчына па-за межамі В’етнама знаходзіцца ў [[ЗША]]. Агульная колькасць — 80069 тыс. чал. ([[2013]] г.)<ref>[http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=12700 Vietnamese]</ref>. В’етамі таксама называюць усе старажытныя в’ецкія народы, якія ў мінулым насялялі тэрыторыю сучаснага паўднёвага [[Кітай|Кітая]] і паўночнага В’етнама. == Паходжанне == Продкі в’етаў першапачаткова фарміраваліся на тэрыторыі сучаснага паўднёвага [[Кітай|Кітая]] на поўдзень ад ракі [[Янцзы]]. В’еты насялялі гэтыя землі да канца 1 тысячагоддзя да н. э. На тэрыторыі [[Чжэцзян|правінцыі Чжэцзян]] існавала в’ецкая дзяржава [[Юэ (дзяржава)|Юэ]]. Паводле кітайскага гісторыка [[Сыма Цянь|Сыма Цяня]], яна была заснована нашчадкамі легендарнага [[Вялікі Юй|Юя]]. Барацьба з паўночнымі в’етамі ''баць-в’ет'' і іх заваяванне адлюстравана ў шматлікіх кітайскіх крыніцах. Сучасныя в’еты з’яўляюцца нашчадкамі паўднёвых в’етаў ''лак-в’ет'', якія пачалі прасоўвацца на поўнач [[В’етнам]]а ў пачатку 1 тысячагоддзя да н. э. Тут яны асімілявалі сваіх папярэднікаў, цемнаскурых [[аўстралоідная раса|аўстралоідаў]], што з’явіліся ў В’етнаме яшчэ ў эпоху [[неаліт]]у, і [[аўстранезійцы|аўстранезійцаў]]. Самі в’еты апавядаюць легенду, паводле якой яны паходзяць ад мужчыны-[[цмок]]а (сімвал [[Хангха|ракі Хонгха]]) і жанчыны-[[птушкі]] (сімвал [[гара|гор]]). [[Генетыка|Генетычныя]] даследаванні<ref>[http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1365-2370.1999.00184.x/abstract;jsessionid=B81BCF8733929B897BF43718DB1D6E79.d04t03 Mitochondrial DNA polymorphism in the Vietnamese population]</ref> паказалі, што в’еты блізкія па паходжанню да [[тайскія народы|тайскіх народаў]], а таксама [[кітайцы|кітайцаў]], якія жывуць на самым поўдні Кітая і ў краінах [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй Азіі]]. Само слова ''в’ет'' паходзіць ад [[В’етнамская мова|в’етнамскага]] прачытання [[кітайская мова|кітайскага]] [[іерогліф]]а 越 (''yuè'', літаральна «чалавек, што крочыць з сякерай»), які вядомы з сярэдзіны 1 тысячагоддзя да н. э.<ref>[http://www.kunstkamera.ru/files/lib/978-5-88431-191-6/978-5-88431-191-6_33.pdf К. А. Котков, ПРОИСХОЖДЕНИЕ ЭТНОНИМА «ВЬЕТ» — ОСНОВНОГО САМОНАЗВАНИЯ ВЬЕТНАМЦЕВ]</ref> == Традыцыйная культура == === Заняткі === Асноўным заняткам в’етаў здаўна была [[сельская гаспадарка]], прычым галоўнай сельскагаспадарчай културай з’яўляўся [[рыс]]. У [[В’етнам]]е распаўсюджаны самыя розныя сарты і спосабы вырошчвання гэтай расліны. Апрацоўкай зямлі і [[ірыгацыя]]й звычайна займаюцца мужчыны, севам і барацьбой з пустазеллем — жанчыны. Збор ураджаю пачынаецца, калі палеткі яшчэ затопленыя. Спачатку зразаюць верхавіны з [[Колас|каласамі]]. Затым ваду спускаюць і прыбіраюць [[салома|салому]]. Сабраны рыс перамолваюць у крупы. Для гэтага выкарыстаюць цяжкі [[драўніна|драўляны]] брус на [[жалеза|жалезнай]] загваздцы, з дапамогай якога на збожжа абвальваюць мяла. [[кукуруза|Кукурузу]] і [[клубень|клубневыя]] культуры саджаюць уздоўж [[рака|рэк]] з разлікам атрымаць ураджай, калі запасы рысу скончацца. На поўначы В’етнама шырока распаўсюджаны [[бабовыя]]. Акрамя таго, важнае месца ў гаспадарчым жыцці займаюць тэхнічныя культуры, самыя розныя віды [[садавіна|садавіны]] і [[гародніна|гародніны]]. Развіццё [[жывёлагадоўля|жывёлагадоўлі]] часткова абмежавана наяўнасцю кармавой базы. [[карова|Кароў]] і асабліва [[Буйвал азіяцкі|буйвалаў]] выкарыстоўваюць пераважна як цяглавых жывёл<ref>[http://www.mekarn.org/procbuf/tuye.htm Do Kim Tuyen, Nguyen Van Ly, The role of Swamp buffalo in agricultural production of small farm holder] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160220004535/http://www.mekarn.org/procbuf/tuye.htm |date=20 лютага 2016 }}</ref>. На падворках трымаюць [[Свойская свіння|свіней]] і хатнюю [[птушкі|птушку]], у тым ліку [[Курыца|курэй]], [[Качкі|качак]], [[Шызы голуб|галубоў]] і інш. На затопленых палетках і каналах разводзяць [[рыбы|рыбу]]. [[Рыбалоўства]] адыгрывае важную ролю ўздоўж рэк і ля [[мора|марскога]] [[бераг|ўзбярэжжа]]. У мінулым жыхары [[лес|лясістай]] мясцовасці займаліся [[паляванне]]м. [[рамяство|Рамёствы]] з даўніх часоў звязаны з сельскай гаспадаркай — вытворчасць [[кераміка|керамікі]], [[папера|паперы]], [[металургія|апрацоўка металаў]], драўніны, [[бамбук]]у, [[ткацтва]] і г. д. У В’етнаме існуюць цэлыя [[вёска|вёскі]], што спецыялізуюцца на пэўным рамястве. Ужо ў [[17 стагоддзе|XVII]] ст. з’явіліся дзяржаўныя [[Мануфактура|мануфактуры]]. У канцы [[19 стагоддзе|XIX]] ст. [[францыя|французскія]] прадпрымальнікі заснавалі буйную [[прамысловасць]]. У наш час прамысловая вытворчасць пераважае, аднак рамесныя майстэрні ўсё яшчэ адыгрываюць значную ролю. <gallery align=center> Файл:Rizière au Vietnam-02.JPG|Сеў рысу Файл:Rizière au Vietnam-05.JPG|Збор рысу Файл:Chuong bo.JPG|Каровы Файл:Đó.jpg|Рыбалоўства Файл:Chau Doc, weaving loom.jpg|Ткацтва Файл:Camau0205.jpg|Рынак на вадзе ў дэльце Меконга </gallery> === Паселішчы === [[Файл:Dinh My Thanh, Da Lat 02.JPG|thumb|''Дынь'']] Найбольш распаўсюджаны тып сельскага паселішча — [[вёска]]. Вёскі в’етаў даволі кампактныя, хаця і шматлюдныя. Яны звычайна месцяцца ўздоўж [[рака|рэк]] і [[дарога|дарог]], каля схілаў [[лес|лясістых]] пагоркаў. Вёскі падзяляюцца на кварталы. Жыллёвыя пабудовы імкнуцца ўзводзіць адна каля іншай, з разлікам пакінуць досыць прасторы для вядзення гаспадаркі. Сядзібы часцяком адзелены зараснікамі калючых [[куст|хмызнякоў]] і [[бамбук]]у, што ў мінулым спрыяла абароне. У цэнтры паселішча ладзіцца вялікая абшчынная пабудова ''дынь'', дзе збіраюцца старэйшыны, праводзяцца [[рэлігія|рэлігійныя]] [[рытуал]]ы шанавання продкаў, навучаецца моладзь і г. д. У некаторых вёсках захаваліся ўваходныя [[брама|брамы]]. Калісьці яны мелі не столькі абарончыя, колькі рытуальныя і адміністрацыйныя мэты. Сядзібы маюць форму [[Чатырохвугольнік|чатырохкутніка]], адзін з бакоў якога адкрыты. Насупраць уваходу месцяць жытло, а па баках ад яго — гаспадарчыя пабудовы. Невялікі двор таксама выкарыстоўваецца для гаспадарчых патрэб. Каля сядзібы знаходзяцца сад і агарод. Канструкцыя сельскіх будынкаў пераважна [[слуп]]авая. Пры іх пабудове ўздоўж [[перыметр]]а будучага жылля ў зямлю ўкопваюць [[драўніна|драўляныя]] апоры. Іх абносяць бамбукавымі рашоткамі, паміж якімі прастору напаўняюць сумессю [[гліна|гліны]] з [[салома]]й. Пасля высыхання сцен бамбукавыя рашоткі здымаюць і тынкуюць сцены дадатковым пластом гліны. [[Дах]] ладзяць з бамбукавага [[каркас]]у, які насцілаюць цыноўкамі, а зверху крыюць [[чарапіца]]й, [[рыс]]авай саломай, [[Какосавая пальма|пальмавым]] галлём або бляхай. [[Падлога]] з насыпанай і ўтрамбаванай зямлі заўсёды крыху вышэй за ўзровень цэнтральнай пляцоўкі. Большасць сельскіх будынкаў маюць адзін уваход і адно [[акно|акенца]]. У мінулым у халодную пару яго заклейвалі насычанай [[алей|алеем]] [[папера]]й. У нашы дні распаўсюджана [[шкло]]. Жыллё можа падзяляцца на дзве часткі, адна з якіх перадаецца ў карыстанне жанчынам. Насупраць уваходу месцяць [[алтар]] для шанавання продкаў [[сям'я|сям’і]]. Кухню будуюць асобна ад жытла, часцяком сумяшчаюць з хлявом. [[горад|Гарады]] на поўначы [[В’етнам]]а пачалі будаваць каля 2 тысяч гадоў таму. Яны пераважна выконвалі абарончыя функцыі. У [[Ханой|Ханоі]], [[Горад Хюэ|Хюэ]] і [[востраў Кат-Ба|востраве Кат-Ба]] захаваліся некаторыя старажытныя абарончыя пабудовы. У некаторых гарадах існавалі буйныя рэзідэнцыі дзяржаўных кіраўнікоў і вяльмож. Практыка іх планавання і будаўніцтва была запазычана з [[Кітай|Кітая]]. Але паступова склаўся ўласна в’етнамскі стыль размяшчэння [[палац]]аў, [[парк]]аў і садоў, прыдатны для мясцовых умоў. Каля рэзідэнцый і [[крэпасць|крэпасцяў]] сяліліся гандляры, рамеснікі і сем’і тых, хто абслугоўваў палацы. Толькі ў [[17 стагоддзе|XVII]]—[[18 стагоддзе|XVIII]] стст. сталі ўзнікаць в’ецкія гарады на поўдні В’етнама, хаця дагэтуль там існавалі буйныя гарадскія паселішчы [[чамы|чамаў]] і [[кхмеры|кхмераў]]. У каланіяльную пару гараджане-[[французы]] звычайна адасабляліся ад в’етнамцаў, таму ўзводзілі часткі горада з тыповай еўрапейскай каланіяльнай забудовай. У другой палове [[20 стагоддзе|XX]] ст. в’етнамскія гарады набылі тыповы сучасны выгляд, хаця на поўначы В’етнама захавалася мясцовая асаблівасць — рабочыя кварталы. Іх будавалі пераважна на ўскраінах у першыя дзесяцігоддзі сацыялістычных змен. Рабочыя кварталы складаліся са шматпавярховых будынкаў, знутры якіх ладзіліся памяшканні [[інтэрнат]]нага тыпу. === Вопратка === Традыцыйная паўсядзённая [[вопратка]] вельмі простая, шыецца з [[бавоўна|баваўнянай]] тканіны цёмных тонаў. У мінулым [[шоўк]]авую вопратку мелі толькі манархі, вяльможы і вучоныя. Жаночае адзенне складаецца з распахнутай курткі, шырокіх [[штаны|штаноў]], ліфу-камізэлькі, які завязваецца на спіне, і хусткі. Падчас спякоты і дажджоў карыстаюцца канічнымі [[капялюш|капелюшамі]]. Для іх вытворчасці выкарыстоўваюць [[бамбук]]авы [[каркас]], які абцягваецца [[пальмы|пальмавым]] [[ліст|лісцем]] або [[салома]]й. Капялюш падвязваюць пад падбародкам тасьмой. Дарослыя жанчыны маюць косы, заплеценыя вакол тканага шнура. Звычайна іх укладваюць вакол галовы справа налева. У мінулым былі распаўсюджаны драўляныя [[сандалі]], якія мацаваліся з дапамогай шнуроў, прапушчаных вакол вялікага і другога пальца нагі. У нашы дні аддаюць перавагу [[гума]]вым сандалям. Сярод гараджанак да нашых дзён распаўсюджаны розныя спосабы адбельвання скуры. Для абароны ад сонца носяць [[парасон]]. Мужчынская традыцыйная вопратка таксама складаецца з шырокіх штаноў і курткі. === Кулінарыя === В’еты звычайна ядуць два разы на дзень — апоўдні і ўвечар. Аснову традыцыйнага харчавання складае [[рыс]]. Звычайны вараны рыс ядуць з [[гарнір]]ам з [[гародніна|гародніны]], [[мяса]] або [[рыбы]]. Да яго падаюць падлівы. Асабліва папулярна рыбная падліва з вострым смакам і вельмі спецыфічным пахам. У яе мачаюць гарнір. Вельмі папулярны рысавы пірог ''бань чунг'' і рысавая лапша ''фо''. [[Суп]]ы даволі распаўсюджаны, хаця іх гатуюць далёка не кожны дзень. На паўднёвым захадзе [[В’етнам]]а распаўсюджаны суп ''лаў мам'' з марынаванай рыбы, лапшы і мяса. У дэльце [[Меконг]]а таксама ядуць так званыя кіслыя супы. Мяса і марскія далікатэсы пераважна падаюць печанымі або варанымі. Рыбу пякуць і марынуюць. [[свініна|Свініну]] гатуюць крыху салодкай. Смажанае свіное [[сала]] запраўляюць падлівай і гароднінай, падаюць у [[банан]]авым лісці або, у нашы дні, знутры [[хлеб]]ных лустаў. Шырока ўжываюць [[ялавічына|ялавічыну]], мяса [[Сабака свойскі|сабак]] і [[птушкі|птушак]]. Сырое мяса рэжуць тонкімі лустамі, прыпраўляюць кіслымі падлівамі. [[Садавіна]] з’яўляецца асновай для салодкіх і кіслых падліў, некаторых гарніраў і напояў, але найчасцей яе ядуць у сырым выглядзе. В’еты амаль не ўжываюць у ежу [[малако|малочныя]] прадукты. Затое далікатэсамі лічацца шаўкавічныя [[вусень|вусені]], [[жабы]], [[яшчаркі]], смажаныя [[казуркі]], дзякуючы ўплыву [[кітайцы|кітайскай]] і [[кхмеры|кхмерскай]] [[кулінарыя|кулінарыі]] — [[змеі]]. Вараныя перапёлчыныя і курыныя [[яйка|яйкі]] найчасцей сустракаюцца як самастойная ежа хуткага прыгатавання. Смажанымі яйкамі запраўляюць рыс. Любімая страва — яйкі гусакоў і качак з ужо сфарміраванымі знутры зародкамі птушанят. Іх вараць і падаюць з духмянай [[трава|травой]] і [[Чырвоны перац|перцам]]. Самы распаўсюджаны напой — гарачы зялёны [[чай]]. Таксама сустракаюцца напоі з сокаў садавіны, [[цукровы трыснёг|цукровага трыснягу]], салодкія крупяныя супы. [[Кава]] была распаўсюджана ў В’етнаме толькі ў [[19 стагоддзе|XIX]] ст. Звычайна яе п’юць з малаком, падсалоджаную. У рэстаранах над шклянымі кубкамі кавы ставяць металічны фільтр для працэджвання. Алкагольныя напоі ўжываюць з глыбокай старажытнасці, у тым ліку ў [[рытуал]]ьных мэтах. Шырока распаўсюджана [[гарэлка]] з рысу або [[клубень|клубневых]] культур. Для надання лячэбных уласцівасцяў у яе могуць апускаць кавалкі цела змяі. Пад уздзеяннем еўрапейскай культуры в’еты спажываюць [[піва]], салодкае фруктовае і вінаграднае [[віно]], [[ром]] і інш. <gallery align=center> Файл:Com-Tam-2008.jpg|Рыс з гарнірам Файл:Bánh đa nấu gà nước.jpg|Рысавая лапша з гарнірам Файл:Canhchua1.jpg|Суп з лапшой Файл:Tằm nhộng.jpg|Смажаныя шаўкавічныя вусені Файл:Dog meat in Hanoi.jpg|Мяса сабак Файл:Sâm bổ lượng.jpg|Салодкі суп ужываецца як напой </gallery> === Сацыяльны лад === Асновай традыцыйнага грамадства з’яўлялася нуклеарная [[сям'я]] ''ня'', якая звычайна вяла сваю гаспадарку. [[Шлюб]]ы экзагамныя. Раней было забаронена стварэнне сям’і з прадстаўніком такога ж [[прозвішча]]. У наш час такія шлюбы магчымыя, але сустракаюцца рэдка. Афіцыйныя жаніхі павінны былі аказваць дапамогу сям’і нявесты, працаваць у ёй. Багатыя мужчыны практыкавалі [[палігамія|палігамію]]. Шлюб з другой або трэцяй жонкай быў магчымы толькі з дазволу першай. Муж быў павінен раіцца з жонкамі перад тым, як прадпрымаць якія-небудзь важныя дзеянні. Спадчына перадавалася па мужчынскай лініі. Старэйшы сын мог разлічваць на большую частку бацькоўскай маёмасці. Дочкі атрымоўвалі пасаг у выглядзе [[вопратка|вопраткі]], упрыгожванняў, [[грошы|грошай]]. Акрамя ''ня'', існавалі буйныя аб’яднанні сем’яў ''хо'', якія складаліся са сваякоў па мужчынскай лініі. У аснове гэтых аб’яднанняў палягалі [[рытуал]]ы ў гонар духаў адзіных продкаў. Старэйшы мужчына лічыўся кіраўніком ''хо''. Усяго в’еты маюць каля 400 прозвішчаў, якія перадаюцца па бацькоўскай лініі і лічацца нязменнымі. Затое [[Асабістае імя|асабістыя імёны]] могуць мяняцца на працягу жыцця пасля хвароб, значных дасягненняў і зменаў у жыцці. Паміж прозвішчам і асабістым імем ставіцца полавы паказальнік (''ван'' для мужчын, ''тхі'' для жанчын) або родавы паказальнік. [[1 студзеня]] [[1959]] г. у [[В’етнам|Дэмакратычнай Рэспубліцы В’етнам]] быў уведзены закон аб сям’і і шлюбе. Ён прызнаў роўнасць палоў і прадстаўнікоў розных сацыяльных груп, забараняў палігамію, даваў маладым маці права на двухмесячны адпачынак. Да сярэдзіны [[20 стагоддзе|XX]] ст. у В’етнаме існавала сельская суседская абшчына ''са тхон'', якой кіравалі рады з дарослых свабодных мужчын. Кожная абшчына мела спіс чальцоў, што маглі разлічваць на правы размеркавання зямлі і кіраўніцтва. Прышлыя сяляне ў гэты спіс не ўваходзілі, былі вымушаны працаваць арандатарамі і наёмнымі рабочымі, ахоўваць вёску. Удзел у абшчыннай радзе яны не бралі. ''Са тхон'' былі фактычна знішчаны на поўначы В’етнама падчас [[сацыялізм|сацыялістычных]] змен, а на поўдні ў выніку стварэння буйных стратэгічных паселішчаў і [[Аграгарадок|аграгарадкоў]]. [[Феадалізм|Феадальнае]] в’етнамскае грамадства мела жорсткую іерархію, падзялялася на пласты набліжаных да [[імператар]]а чыноўнікаў ''куан'', вучоных ''ван'', сялян ''нонг'' і гандляроў ''тхыонг''. Рамеснікі, якія не займаліся сельскай гаспадаркай і гандлем, а таксама акторы, лекары, грузчыкі, носчыкі і інш. стаялі на самай нізкай ступені іерархіі і лічыліся пагарджанымі. На вяршыні сацыяльнай піраміды стаялі спадчынныя князі і імператары. Гэтая сістэма пачала хутка рушыцца пад уздзеяннем [[Францыя|французскіх]] каланіяльных законаў. Яны абмежавалі правы ''куан'', затое пашырылі магчымасці для раней непаўнавартых ''тхыонг''. З’явіліся [[Пралетарыят|прафесійныя рабочыя]] і [[інтэлігенцыя]]. Новыя сацыяльныя пласты, з аднаго боку, не прызнаваліся традыцыйным грамадствам і былі вымушаны пераймаць многія рысы еўрапейскай культуры. Аднак і з пункту гледжання французскай каланіяльнай адміністрацыі яны стаялі ніжэй за французаў. Усё гэта прывяло да папулярызацыі сярод в’ецкіх інтэлектуалаў ідэй [[нацыяналізм]]у і сацыялізму, выклікала сацыяльную мадэрнізацыю. === Традыцыйныя святы === Найбольш папулярныя [[свята|святы]]: * [[Новы год]] у канцы зімы. Суправаджаецца шматлікімі рытуаламі ў гонар духа дому і святочнымі працэсіямі. * Свята духа зямлі ў другі дзень другога месяца па месячным календары. * Свята [[цмок]]а, які лічыцца ўладаром вады, у пяты дзень пятага месяца па месячным календары. * Свята дзяцей у пятнаццаты дзень восьмага месяца па месячным календары. Дамы ўпрыгожваюць каляровымі ліхтарамі, праводзяць працэсіі. У наш час таксама папулярны рэгіянальныя, афіцыйныя і прафесійныя святы. У святочныя дні праводзяцца конкурсы для моладзі, [[спорт|спартыўныя]] мерапрыемствы, агульныя застоллі. === Мастацтва === [[Файл:Costumes de théatre, à Hué chefs guerriers.jpg|thumb|150 px|Тэатральныя акторы, 1874 г.]] [[Фальклор]] в’етаў даволі разнастайны, прадстаўлены шматлікімі [[казка]]мі, [[міф]]амі, [[легенда]]мі, [[гісторыя|гістарычнымі]] казаннямі пра барацьбу в’етаў за незалежнасць, [[прымаўка]]мі, [[песня]]мі і г. д. З фальклорам цесна звязана в’етнамская [[літаратура]]. Захаваліся літаратурныя зборы [[10 стагоддзе|X]] — [[14 стагоддзе|XIV]] ст., напісаныя [[рыфма]]ванай [[проза]]й ''фу''. Вядома [[паэзія]] ананімных аўтараў, а таксама Нгуен Чая, Нгуен Бінь Кхіема, Дуан Тхі Д’ем, Нгуен Зу, Нгуен Конг Чы, якія працавалі ў [[15 стагоддзе|XV]] — пачатку [[19 стагоддзе|XIX]] стст. Часцяком яны запазычвалі стылістыку паэзіі суседняга [[Кітай|Кітая]], але карысталіся мясцовымі матывамі. [[Тэатр]] у [[В’етнам]]е мае доўгую гісторыю. Вядомы народны тэатр ''хат-тэа'', які арганізоўваўся ў [[вёска]]х самімі сялянамі. Звычайна ён меў даволі просты рэпертуар, кароткія пастаноўкі па матывах [[рэлігія|рэлігійных]] і гістарычных паданняў. Акторы ігралі на невялікім пляцы каля абшчыннага дома або храма. Гледачы сядзелі на цыноўках. Акторы і гледачы абменьваліся дыялогамі. У [[12 стагоддзе|XII]] ст. узнік арыгінальны лялечны тэатр на вадзе. У [[13 стагоддзе|XIII]] ст. з’явіліся прафесійныя тэатры, якія ставілі [[музыка|музычныя]] і [[танец|танцавальныя]] спектаклі. У пачатку [[20 стагоддзе|XX]] ст. пад уздзеяннем еўрапейскага [[мастацтва]] сфарміраваўся сучасны тэатр ''кай-лыонг''. У [[1959]] г. у [[Ханой|Ханоі]] была знята першая ўласна в’етнамская [[кіно|кінастужка]]. На развіццё музычнага мастацтва моцны ўплыў мелі кантакты в’етаў з суседзямі-[[кітайцы|кітайцамі]]. З Кітая былі запазычаны многія [[Музычны інструмент|музычныя інструменты]], тэорыя складання музычных твораў, музычныя жанры. Лічыцца, што знакамітае в’етнамскае мастацтва рытмічнай ігры на [[барабан]]ах паходзіць з паўднёвай дзяржавы [[Чампа]]. Аднак існавалі і ўласна в’етнамскія традыцыі ігры на [[лютня]]х, трашчотках, [[Драўляныя духавыя музычныя інструменты|духавых]] інструментах. Паступова вылучыліся асобныя жанры: прыдворная музыка, рэлігійная музыка, святочная музыка (выконвалася невялікімі групамі музыкантаў для арыстакратычных слухачоў), тэатральная музыка, народная музыка. Апошняя была прадстаўлена лементамі, калыханкамі, лірычнымі кампазіцыямі, прафесійнай музыкай і спевамі. В’ецкія танцы таксама мелі прафесійную і аматарскую накіраванасць. Прафесійнае танцавальнае мастацтва развівалася ў рэчышчы традыцый, перанятых у Кітаі. Народныя танцы імітавалі працэс [[сельская гаспадарка|сельскагаспадарчай]] працы. Традыцыйнае выяўленчае мастацтва прадстаўлена малюнкамі на тканінах, разьбярствам, ліццём, [[скульптура]]й, [[каліграфія]]й і г. д. == Мова == {{main|В'етнамская мова}} [[В’етнамская мова|Мова в’етаў]] мае шэсць тонаў і вялікую колькасць [[Галосныя|галосных гукаў]]. З’яўляецца афіцыйнай мовай [[В’етнам]]а. Першы вядомы [[пісьмо]]вы помнік створаны ў [[1010]] г. Першапачаткова в’еты карысталіся [[Іерогліф|іерагліфічнай]] пісьмовасцю ''чу-ном'', якую запазычылі з [[Кітай|Кітая]]. У [[17 стагоддзе|XVII]] ст. [[Францыя|французскія]] [[езуіты]] распрацавалі в’етнамскі [[алфавіт]] ''куок-нгы'' на аснове [[лацінскі алфавіт|лацінкі]], які шырока ўжываецца ў наш час. == Рэлігія == Для в’етаў характэрны [[рэлігія|рэлігійны]] [[сінкрэтызм]]. Са старажытных часоў захавалася старажытная аўтэнтычная рэлігія ''тхо-маў''. Яе асновай з’яўляецца [[культ продкаў]], які адыгрывае значную ролю і ў нашы дні, калі большасць в’етаў афіцыйна прызнае сябе [[атэізм|атэістамі]]<ref>[http://www.impactlab.net/2006/03/26/the-50-countries-with-the-highest-percentage-of-atheists/ The 50 Countries with the Highest Percentage of Atheists] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131105225320/http://www.impactlab.net/2006/03/26/the-50-countries-with-the-highest-percentage-of-atheists/ |date=5 лістапада 2013 }}</ref>. У мінулым таксама шанавалі духаў дому, зямлі, [[вада|вады]], [[лес]]у. Лічылася, што хваробы і нягоды прыносяць злыя духі ''ма-доі''. Большасць вернікаў спавядае [[будызм]], які прыйшоў у [[В’етнам]] з [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай Азіі]] на мяжы нашай эры, але ў далейшым развіваўся пад уплывам суседняга [[Кітай|Кітая]]. Сярод будыстаў-в’етаў пераважае вучэнне [[махаяна]]. У [[феадалізм|феадальны]] перыяд будысцкая абшчына в’етаў запазычыла многія рысы кітайскіх рэлігійных вераванняў, у прыватнасці, [[канфуцыянства]] і [[даасізм]]у. [[Хрысціянства]] прыйшло ў В’етнам разам з еўрапейскімі місіянерамі ў [[16 стагоддзе|XVI]]—[[17 стагоддзе|XVII]] стст. Асаблівую ролю ў распаўсюджванні [[каталіцызм]]у адыгралі [[езуіты]]. Кіраўнік езуіцкай місіі, [[французы|француз]] Александр дэ Род, склаў [[В’етнамская мова|в’етнамскі]] [[алфавіт]] ''куок-нгы'' на аснове [[лацінскі алфавіт|лацінкі]] і ў [[1650]]—[[1651]] гг. надрукаваў на ім [[катэхізіс]] і слоўнік в’етнамскай мовы. В’етнамскія ўлады імкнуліся абмежаваць уплыў еўрапейцаў, а таму ў сярэдзіне [[17 стагоддзе|XVII]] ст. хрысціянства апынулася пад забаронай. Толькі ў [[1798]]—[[1853]] гг. было закатавана за іх веру 64 хрысціяніна. Усе яны, а таксама закатаваныя за веру ў [[1859]]—[[1861]] гг., былі прызнаны [[Каталіцкая царква|Каталіцкай царквой]] мучанікамі<ref>[http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=4951 Martyrs of Vietnam]</ref>. Каталіцызм пачаў шырока распаўсюджвацца падчас французскай каланіяльнай акупацыі і ў наш час з’яўляецца другой па папулярнасці рэлігіяй у В’етнаме. У [[20 стагоддзе|XX]] ст. дзякуючы [[ЗША|амерыканскім]] місіянерам пачаў распаўсюджвацца [[пратэстантызм]]. У XX ст. пад уплывам хрысціянства на поўдні В’етнама ўзніклі буйныя сінкрэтычныя секты [[каадай]] і [[хоахаа]]. <gallery align=center> Файл:Doan Phu Hiep 4.jpg|Шанаванне продкаў Файл:Vietnamese monk in dalat.jpg|Будысцкі манах Файл:Linh Son Pagoda 17.jpg|Будысцкі храм Файл:Nhà thờ Sở Kiện, Hà Nam.jpg|Кафедральны касцёл Файл:Lễ Phục Sinh.jpg|Хрысціянскае богаслужэнне Файл:Bửu Sơn Tự Sông Cầu.jpg|Храм хоахаа Файл:Cao Dai Holy See.jpg|Храм каадай </gallery> == В’еты на Беларусі == У [[2009]] г. у [[Беларусь|Рэспубліцы Беларусь]] жыло 588 чал., якія вызнавалі сваю тоеснасць як в’етнамцы<ref>[https://web.archive.org/web/20100918165045/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf belstat.gov.by]</ref>. З іх 526 чал. назвалі сваёй роднай [[мова]]й [[В’етнамская мова|в’етнамскую]], 3 — [[беларуская мова|беларускую]]. == Знакамітыя в’еты == * [[Ха Шы Мін]] — буйны [[палітыка|палітычны]] дзеяч [[Індакітай|Індакітая]], кiраўнiк жнiвеньскай рэвалюцыi у [[В’етнам]]е, першы прэзідэнт Дэмакратычнай Рэспублікi В’етнам. * [[Ле Дык Тхо]] — [[в’етнам]]скі дыпламат, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] ([[1973]]). {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://permaculturenews.org/2008/10/04/vuon-ao-chuong-the-traditional-vietnamese-farm/ The Traditional Vietnamese Farm] * [http://www.freshstitches.com/crafts-in-vietnam-resources-shops/ Crafts in Vietnam] * [http://www.hrpc.com.vn/index.php?option=com_content&view=article&id=16&catid=2&Itemid=45 Craft villages in Vietnam] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120502234541/http://www.hrpc.com.vn/index.php?option=com_content&view=article&id=16&catid=2&Itemid=45 |date=2 мая 2012 }} * [http://www.viettouch.com/vietnam/vietnam_cities.html VIET NAM CITIES, TOWNS & VILLAGES] * [http://www.iibh.org/AF_WoodenArchitecture/pdf/VietNam_PPT.pdf VIETNAMESE TRADITONAL WOODEN ARCHITECTURE] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120906015507/http://www.iibh.org/AF_WoodenArchitecture/pdf/VietNam_PPT.pdf |date=6 верасня 2012 }} * [http://vietnamarchitecture.org/architecture-heritage/traditional-village-architecture/ Traditional Village Architecture] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130806045914/http://vietnamarchitecture.org/architecture-heritage/traditional-village-architecture/ |date=6 жніўня 2013 }} * [http://vietnam.sawadee.com/food.htm Vietnamese Food] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130724041802/http://vietnam.sawadee.com/food.htm |date=24 ліпеня 2013 }} * [http://www.foodbycountry.com/Spain-to-Zimbabwe-Cumulative-Index/Vietnam.html Food in Every Country: Vietnam] * [http://www.vietnam-beauty.com/food-a-drink/vietnamese-drink.html Vietnamese Drink]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.omniglot.com/writing/vietnamese.htm Vietnamese (tiếng việt)] * [http://www.vietnamimpressive.com/festival/ Festivals in Vietnam] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130623025515/http://www.vietnamimpressive.com/festival/ |date=23 чэрвеня 2013 }} * [http://www.vietspring.org/legend/legend.html Vietnamese Legends and Folklores] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130815012604/http://www.vietspring.org/legend/legend.html |date=15 жніўня 2013 }} * [http://www.vhkhvn.org/austin/an%20introduction%20to%20vietnamese%20music.pdf Tran Quang Hai, An Introduction to Vietnamese Music] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120916121049/http://vhkhvn.org/austin/An%20Introduction%20to%20Vietnamese%20Music.pdf |date=16 верасня 2012 }} * [http://www.vietspring.org/religion/religioninvn.html Huynh Dinh Te, Religion of the Vietnamese] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131027050752/http://www.vietspring.org/religion/religioninvn.html |date=27 кастрычніка 2013 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Народы Азіі]] [[Катэгорыя:Народы В’етнама]] 6c82a1iexaao97g1wf8vo4zzzo1kuvz Deviation 0 180316 5130469 5130254 2026-04-21T18:17:45Z Skejtpunk 166855 катэгорыі, дапаўненне 5130469 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады =[[1993 год у гісторыі музыкі|1993]]-[[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] }} '''«Deviation»''' — беларускі панк-рок гурт, заснаваны ў [[1993 год у гісторыі музыкі|1993]] годзе ў [[Вялікая Бераставіца|Вялікай Бераставіцы]] Стасам і [[Андрэй Пачобут|Андрэем Пачобутам]].<ref name="b">[https://www.last.fm/ru/music/Deviation Старонка гурта] на [[Last.fm]]</ref> Пераважная большасць песень гурта мае палітычную афарбоўку [[Анархізм|анархічнага зместу]]: у песнях крытыкуецца фашызм, таталітарызм, [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]]. == Асноўная інфармацыя == 12 лістапада 1993 года адбыўся першы канцэрт гэтага гурта<ref name=b/>, падчас якога сярод іншых была выканана песня «Міліцэйскі тэрор» прысвечаная былому кіраўніку Бераставіцкага РУУС, што з’явілася падставай для іх затрымання<ref name="a">[http://www.experty.by/content/deviation-pad-vechnai-zabaronai Deviation: пад вечнай забаронай] / [[Experty.by]]</ref><ref name="c">[http://www.experty.by/content/stas-pachobut-deviation-systema-lyubym-vypadku-praigrae Стас Пачобут (Deviation): «Сыстэма ў любым выпадку прайграе»] / [[Experty.by]]</ref>. У хуткім часе браты пераехалі ў [[Гродна]]. У [[1995 год у гісторыі музыкі|1995]] годзе гурт выступіў на фестывалі «Раздавим фaшистскую гaдину’95», дзе яны выканалі 3 песні.<ref name=b/> У [[1996 год у гісторыі музыкі|1996]] годзе быў выдадзены першы альбом «Lukaschenko… Uber Alles», у якім была змешчана вострая крытыка прэзідэнта Рэспублікі Беларусь [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|А. Р. Лукашэнка]], а таксама лідара апазіцыйнай партыі КХП-БНФ [[Зянон Станіслававіч Пазняк|З. С. Пазняка]].<ref name=a/> У [[1997 год у гісторыі музыкі|1997]] годзе быў выдадзены другі альбом «Хуй вам, або таталітарызм ня пройдзе!», які змяшчаў нецэнзурную лексіку, аднак стаўся больш папулярным за папярэдні.<ref name=b/> У [[1998 год у гісторыі музыкі|1998]] годзе гурт удзельнічаў у культавым фестывалі беларускай музыкі [[Басовішча|Басовішча-1998]]. У тым жа годзе зладзілі першы легальны канцэрт Deviation, у якім яны ўдзельнічалі разам з гуртом [[N.R.M.]] У [[1999 год у гісторыі музыкі|1999]] годзе Deviation перамаглі на фестывалі [[Басовішча]]-1999 і ўдзельнічалі ў фестывалі «Раздавим фaшистскую гaдину», а таксама атрымалі званне «Найлепшага беларускага рок-гурта года» па версіі «[[Музыкальная газета|Музыкальной газеты]]». У [[2001 год у гісторыі музыкі|2001]] годзе ў Францыі гурт выдае свой трэці альбом «Guerrila urbana»<ref name=a/>, змест песень якога сярод іншага крытыкуе сістэму прымусовага прызыву ў Беларусі. У тым жа годзе гурт удзельнічаў у фестывалі «Раздавим фашистскую гадину-3».<ref name=b/> У [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] годзе пасля вялікага перапынку ў дзейнасці ў форме інтэрнэт-рэліза выйшаў чацвёрты альбом «Чарговы дзень пад акупацыяй», які атрымаў найбольшую вядомасць і шмат станоўчых водгукаў ад беларускіх і замежных музычных крытыкаў.<ref name=g/><ref name=z/> У дадзеным альбоме робіцца акцэнт на крытыку дзейнасці беларускіх праваахоўных органаў. == Канцэртная дзейнасць == Гурт Deviation за часы свайго існавання меў не шмат дазволеных канцэртаў у Беларусі. Вядомасць гурту прынеслі прыватныя канцэрты ды шматлікія кватэрнікі, дзякуючы якім некаторыя музычныя крытыкі называюць гурт «панк-легендай з Гродна»<ref name="g">[http://www.experty.by/content/deviation-chargovy-dzen-pad-akupatsyyai Deviation «Чарговы дзень пад акупацыяй»] / [[Experty.by]]</ref>. Пад канец 90-х гг. — пачатку 2000-х гурт праводзіў даволі інтэнсіўную канцэртную дзейнасць у [[Польшча|Польшчы]] і [[Расія|Расіі]]. З пачатку 2010-х гадоў гурт не вядзе актыўнай канцэртнай дзейнасці з-за таго, што лідар гурта Стас Пачобут жыве за межамі Беларусі.<ref name=c/> == Асаблівасці творчасці гурта == Некаторыя песні гурта Deviation натхнёныя творчасцю замежных творцаў або з’яўляюцца вынікам перакладу песень з іншых моў: песня «Твой бацька фашыст» з’яўляецца перакладам хіта 80-х гадоў «Твой папа — фашист» расійскага гурта «[[Телевизор]]», «День пабеды» — кавер расійскага гурта «[[АукцЫон]]», а песня «Будучым ворагам дзяржавы» створана па матывах знакамітага польскага верша «Do prostego człowieka» [[Юліян Тувім|Юліяна Тувіма]]<ref name="z">[http://www.experty.by/content/vneshtatnyi-ekspert-vdrozdov-deviation-chargovy-dzen-pad-akupatsyyai Внештатный эксперт В.Дроздов: Deviation «Чарговы дзень пад акупацыяй»] / [[Experty.by]]</ref>. == Дыскаграфія == * [[1996 год у гісторыі музыкі|1996]] — «Lukaschenko… Uber Alles» * [[1997 год у гісторыі музыкі|1997]] — «Хуй вам, або таталітарызм ня пройдзе!» * [[2001 год у гісторыі музыкі|2001]] — «Guerrila urbana» * [[2009 год у гісторыі музыкі|2009]] — «[[Чарговы дзень пад акупацыяй]]» == Склад == === 1993—2000 === * [[Стас Пачобут]] (вакал) * [[Андрэй Пачобут]] (бас) * Чэн (Бахціяр) (барабаны) * Андрэй «Муха» Мухін (гітара) === 2000—2009 === * Стас Пачобут (вакал) * Мікіта «Паравоз» Паўроз (бас) * Андрэй «Муха» Мухін (барабаны) * Белка (гітара) {{зноскі}} == Спасылкі == {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Панк-рокавыя гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1993 годзе]] [[Катэгорыя:Гурты з Гродна]] [[Катэгорыя:Анарха-панк-гурты Беларусі]] 2h78qe5ksxm4y1jjp2heqcz3pq8bunm Віцэ-прэзідэнт Бразіліі 0 193037 5130474 4970629 2026-04-21T18:45:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130474 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўная пасада |пасада = Віцэ-прэзідэнт Бразіліі |арыгінальная назва = {{lang-pt|Vice-presidente do Brasil}} |краіна = [[Бразілія]] |эмблема = Flag of the Vice President of Brazil.svg |шырыня эмблемы = 150px |подпіс эмблемы = Сцяг віцэ-прэзідэнта Бразіліі |цяперашні = вакансія |прызначаны = |партрэт = |шырыня партрэта = 150px |подпіс партрэта = |форма звароту = |рэзідэнцыя = [[Палац Жабуру]] |намінуецца = |прызначаецца = |тэрмін паўнамоцтваў = 4 года, не больш за 2 тэрмінаў |з'явілася = [[1891]] |першы = [[Фларыяну Пейшоту]] |сайт = [http://www.vice-presidencia.gov.br/ vice-presidencia.gov.br] }} '''Віцэ-прэзідэнт Бразіліі''' ({{lang-pt|Vice-presidente do Brasil}}) — другая па значнасці службовая асоба ў выканаўчай уладзе [[Бразілія|Бразіліі]]. Віцэ-прэзідэнт замяшчае [[прэзідэнт Бразіліі|прэзідэнта]] ў выпадку немагчымасці выканання апошнім сваіх абавязкаў, і займае яго пасаду, пакуль яна вакантная. Першым на пасада віцэ-прэзідэнта ў [[1891]] годзе Бразіліі ўступіў [[Фларыяну Пейшоту]]. З 1891 па [[1964]] год віцэ-прэзідэнт Бразіліі таксама адначасова з’яўляўся старшынёй [[Нацыянальны кангрэс Бразіліі#Федэральны сенат|Федэральнага Сената]]. Апошні дзеючы віцэ-прэзідэнт Бразіліі — [[Мішэл Тэмер]]. Ён уступіў на пасаду [[1 студзеня]] [[2011]] года, стаўшы, такім чынам, 25-м віцэ-прэзідэнтам краіны. Пасля таго, як ён стаў в.а. прэзідэнта, на гэту пасаду аб’яўлена вакансія. == Выбары і інаўгурацыя == Паводле дзеючай [[канстытуцыя Бразіліі|канстытуцыі]], кандыдаты на пасаду віцэ-прэзідэнта Бразіліі рэгіструюцца разам з кандыдатамі ў прэзідэнты. Выбары віцэ-прэзідэнта праводзяцца адначасова з прэзідэнцкімі. На пасаду віцэ-прэзідэнт таксама ўступае адначасова з прэзідэнтам: іх [[інаўгурацыя]] праходзіць на пасяджэнні Кангрэса, дзе яны прыносяць прысягу выконваць, абараняць і ўжываць Канстытуцыю, выконваць законы, спрыяць агульнаму дабрабыту бразільскага народа, падтрымліваць адзінства, цэласнасць і незалежнасць краіны<ref>[http://www.krugosvet.ru/node/41662?page=0,25 Канстытуцыя Бразіліі.]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Спіс віцэ-прэзідэнтаў Бразіліі == {| class="wikitable" |- bgcolor=#cccccc ! № !! Імя !! Месца нараджэння !! Пачатак тэрміна !! Канец тэрміна !! Партыя !! Прэзідэнт |- |align=center| 1 || [[Пейшоту, Фларыяну|Фларыяну Пейшоту]] || [[Алагоас]] || [[26 лютага]] [[1891]] || [[23 лістапада]] [[1891]] || || [[Дэадору да Фансека]] |- |align=center| 2 || [[Вітарыну, Мануэл|Мануэл Вітарыну]] || [[Баія]] || [[15 лістапада]] [[1894]] || [[15 лістапада]] [[1898]] || || [[Прудэнты ды Марайс]] |- |align=center| 3 || [[Франсіску ды Асіс Роза-і-Сілва]] || [[Пернамбуку]] || [[15 лістапада]] [[1898]] || [[15 лістапада]] [[1902]] || || [[Мануэл Ферас ды Кампус Саліс|Кампус Саліс]] |- |align=center| 4 || [[Сілвіяну Брандан]] || [[Мінас-Жэрайс]] || || || [[Рэспубліканская партыя Мінас-Жэрайс|PRM]] || [[Франсіску ды Паўла Радрыгіс Алвіс|Радрыгіс Алвіс]] |- |align=center| 5 || [[Афонсу Пена]] || [[Мінас-Жэрайс]] || [[17 чэрвеня]] [[1903]] || [[15 лістапада]] [[1906]] || [[Рэспубліканская партыя Мінас-Жэрайс|PRM]] || [[Франсіску ды Паўла Радрыгіс Алвіс|Радрыгіс Алвіс]] |- |align=center| 6 || [[Нілу Песанья|Нілу Пракопіу Песанья]] || [[Рыа-дэ-Жанэйра (штат)|Рыа-дэ-Жанэйра]] || [[15 лістапада]] [[1906]] || [[14 чэрвеня]] [[1909]] || || [[Афонсу Пена]] |- |align=center| 7 || [[Венсеслау Брас]] || [[Мінас-Жэрайс]] || [[15 лістапада]] [[1910]] || [[15 лістапада]] [[1914]] || [[Рэспубліканская партыя Мінас-Жэрайс|PRM]] || [[Эрмес Радрыгіс да Фансека|Эрмес да Фансека]] |- |align=center| 8 || [[Урбану Араўжу]] || [[Мараньян]] || [[15 лістапада]] [[1914]] || [[15 лістапада]] [[1918]] || || [[Венсеслау Брас]] |- |align=center| 9 || [[Дэлфін Марэйра]] || [[Мінас-Жэрайс]] || [[15 лістапада]] [[1918]] || [[1 ліпеня]] [[1920]] || [[Рэспубліканская партыя Мінас-Жэрайс|PRM]] || [[Франсіску ды Паўла Радрыгіс Алвіс|Радрыгіс Алвіс]], <br />[[Эпітасіу Песоа]] |- |align=center| 10 || [[Буэну ды Пайва|Франсіску Алвару Буэну ды Пайва]] || [[Мінас-Жэрайс]] || [[10 лістапада]] [[1920]] || [[15 лістапада]] [[1922]] || [[Рэспубліканская партыя Мінас-Жэрайс|PRM]] || [[Эпітасіу Песоа]] |- |align=center| 11 || [[Эстасіу Каімбра]] || [[Пернамбуку]] || [[15 лістапада]] [[1922]] || [[15 лістапада]] [[1926]] || || [[Артур Бернардыс]] |- |align=center| 12 || [[Фернанду ды Мелу Віяна]] || [[Мінас-Жэрайс]] || [[15 лістапада]] [[1926]] || [[24 кастрычніка]] [[1930]] || [[Рэспубліканская партыя Мінас-Жэрайс|PRM]] || [[Вашынгтан Луіс Перэйра ды Соза|Вашынгтан Луіс]] |- |align=center| — || [[Вітал Суарыс]] || [[Баія]] || || || || [[Жуліу Прэстыс]] |- | colspan=7 align=center| ''Пасада віцэ-прэзідэнта была адменена [[Канстытуцыйная гісторыя Бразіліі#Трэцяя канстытуцыя (1934—1937)|Канстытуцыяй 1934 года]] і адноўлена [[Канстытуцыйная гісторыя Бразіліі#Пятая канстытуцыя (1946—1967)|Канстытуцыяй 1946 года]].'' |- |align=center| 13 || [[Нерэу ды Алівейра Рамус|Нерэу Рамус]] || [[Санта-Катарына]] || [[31 студзеня]] [[1946]] || [[31 студзеня]] [[1951]] || [[Сацыял-дэмакратычная партыя Бразіліі|PSD]] || [[Эўрыку Гаспар Дутра]] |- |align=center| 14 || [[Жуан Фернандыс Кампус Кафэ Філью|Жуан Кафэ Філью]] || [[Рыу-Гранды-ду-Норты]] || [[31 студзеня]] [[1951]] || [[24 жніўня]] [[1954]] || [[Прагрэсіўна-сацыяльная партыя|PSP]] || [[Жэтуліу Варгас]] |- |align=center| 15 || [[Жуан Гуларт]] || [[Рыу-Гранды-ду-Сул]] || [[31 студзеня]] [[1956]] || [[7 верасня]] [[1961]] || [[Бразільская рабочая партыя|PTB]] || [[Жуселіну Кубічэк]], <br />[[Жаніу Куадрус]] |- |align=center| 16 || [[Жазэ Марыя Алкмін]] || [[Мінас-Жэрайс]] || [[15 красавіка]] [[1964]] || [[15 сакавіка]] [[1967]] || [[Сацыял-дэмакратычная партыя Бразіліі|PSD]] || [[Умберту Кастэлу Бранку]] |- |align=center| 17 || [[Педру Алейшу]] || [[Мінас-Жэрайс]] || [[15 сакавіка]] [[1967]] || [[6 кастрычніка]] [[1969]] || [[Альянс Нацыянальнага Адраджэння|ARENA]] || [[Артур да Коста-і-Сілва]] |- |align=center| 18 || [[Аўгусту Хаман Радэмакер Груневальд]] || [[Гуанабара]] || [[30 кастрычніка]] [[1969]] || [[15 сакавіка]] [[1974]] || [[Альянс Нацыянальнага Адраджэння|ARENA]] || [[Эміліу Гарастазу Медысі]] |- |align=center| 19 || [[Адалберту Перэйра дус Сантус]] || [[Рыу-Гранды-ду-Сул]] || [[15 сакавіка]] [[1974]] || [[15 сакавіка]] [[1979]] || [[Альянс Нацыянальнага Адраджэння|ARENA]] || [[Эрнэсту Гейзель]] |- |align=center| 20 || [[Аўрэліяну Шавіс]] || [[Мінас-Жэрайс]] || [[15 сакавіка]] [[1979]] || [[15 сакавіка]] [[1985]] || [[Альянс Нацыянальнага Адраджэння|ARENA]] || [[Жуан Фігейрэду]] |- |align=center| 21 || [[Жазэ Сарней]] || [[Мараньян]] || [[15 сакавіка]] [[1985]] || [[21 красавіка]] [[1985]] || [[Партыя бразільскага дэмакратычнага руху|PMDB]] || [[Танкрэду Невіс]] |- |align=center| 22 || [[Ітамар Франку]] || [[Баія]]/[[Рыа-дэ-Жанэйра (штат)|Рыа-дэ-Жанэйра]] || [[15 сакавіка]] [[1990]] || [[29 снежня]] [[1992]] || [[Партыя бразільскага дэмакратычнага руху|PMDB]] || [[Фернанду Колар ды Мелу]] |- |align=center| 23 || [[Марку Масіэл]] || [[Пернамбуку]] || [[1 студзеня]] [[1995]] || [[1 студзеня]] [[2003]] || [[Партыя ліберальнага фронту|PFL]] || [[Фернанду Кардозу]] |- |align=center| 24 || [[Жазэ Аленкар]] || [[Мінас-Жэрайс]] || [[1 студзеня]] [[2003]] || [[1 студзеня]] [[2011]] || [[Ліберальная партыя Бразіліі|PL]], [[Бразільская рэспубліканская партыя|PRB]] || [[Луіс Інасіу Лула да Сілва]] |- |align=center| 25 || [[Мішэл Тэмер]] || [[Сан-Паўлу (штат)|Сан-Паўлу]] || [[1 студзеня]] [[2011]] || [[31 жніўня]] [[2016]] || [[Партыя бразільскага дэмакратычнага руху|PMDB]] || [[Дылма Русеф]] |} == Гл. таксама == * [[Прэзідэнт Бразіліі]] * [[Спіс прэзідэнтаў Бразіліі]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.vice-presidencia.gov.br/ Афіцыйны сайт віцэ-прэзідэнта Бразіліі]. {{Віцэ-прэзідэнты Бразіліі}} {{Бразілія ў тэмах}} [[Катэгорыя:Дзяржаўны лад Бразіліі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Бразіліі]] 8x0i6nenz700tagdnp0laigttn929b7 Партал:Архітэктура/Новыя артыкулы 100 193441 5130415 5129601 2026-04-21T15:50:29Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5130415 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Шынуазры|2026-04-20T21:01:45Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|2-і Зімні завулак (Мінск)|2026-04-19T15:07:18Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Мастацкая галерэя імя Ю. М. Пэна|2026-04-18T14:06:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сэмюэл Джонсан|2026-04-17T11:20:28Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|1-ы Зімні завулак (Мінск)|2026-04-16T17:30:04Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла (Гуды)|2026-04-14T14:01:18Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Археалагічны музей (Познань)|2026-04-13T19:38:07Z|J-ka Zadzvinski}} {{Новы артыкул|Томская вуліца (Мінск)|2026-04-13T13:46:50Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Бабруйск-Арэна|2026-04-10T16:49:35Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Чацвярак (будынак)|2026-04-10T08:44:25Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Каланіяльная імперыя|2026-04-09T10:42:58Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Дом, у якім жыў Канстанцін Заслонаў|2026-04-07T13:13:24Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вадзяны млын (Орша)|2026-04-07T12:21:56Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Брацкія могілкі (Орша)|2026-04-07T12:09:05Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла савецкіх воінаў (Орша, вуліца Леніна)|2026-04-07T12:07:40Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла савецкіх воінаў (Орша, Камсамольская вуліца)|2026-04-07T12:06:35Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла падпольшчыкаў, ахвяр фашызму і ваеннапалонных (Орша)|2026-04-07T12:05:05Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла падпольшчыкаў (Орша)|2026-04-07T11:57:24Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Архітэктура барока ў Беларусі|2026-04-05T18:56:49Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Андрэа Поца|2026-04-05T17:30:00Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> s5wqd63pf0ancb5ifjdrlqsjykm1rke Габелянскі музычны фестываль 0 194495 5130502 4257040 2026-04-21T22:47:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130502 wikitext text/x-wiki {{Фестываль | Назва = Габелянскі музычны фестываль | Подпіс = | Лога = | Шырыня_лога = | Фота = Poster of Gabala II International Music Festival.jpg | Апісанне_фота = | Шырыня_фота = 220px | Гады = [[2009]] — цяперашні час | Краіна = Азербайджан | Горад = [[Габеля]] | Заснавальнікі = [[Фонд Гейдара Аліева]]<br />[[Міністэрства культуры і турызму Азербайджана]] | Мова = | Жанр = | Жанры = | Лэйбл = | Лэйблы = | Тэматыка = [[Класічная музыка]]<br />[[Джаз]]<br />[[Мугам]] | Склад = | Ганаровыя госці = | Звязаныя праекты = | Трансляцыя = | Сайт = }} '''Габелянскі музычны фестываль''' ({{lang-az|Qəbələ Musiqi Festivalı}}) — фестываль класічнай музыкі, а таксама джаза і мугама, з [[2009]] года праходзіць кожнае лета ў [[азербайджан]]скім горадзе [[Габеля]] ([[Габелянскі раён]]). Фестываль праводзіцца па ініцыятыве [[Фонд Гейдара Аліева|Фонду Гейдара Аліева]], пры падтрымцы [[Міністэрства культуры і турызму Азербайджанскай Рэспублікі]]. Выступы музыкантаў праходзяць пад адкрытым небам і ў камерных канцэртных залах Габалы. Прымаюць удзел у фестывалі аркестры і выканаўцы з розных краін свету. Кожныя два гады праходзіць міжнародны фартэпіянны конкурс. У [[2010]] годзе фестываль адкрыла першая лэдзі Азербайджана [[Мехрыбан Аліева]]. Як і ў 2009 годзе фестываль пачаўся з выканання уверцюры з [[Кераглы, опера|оперы «Кераглы»]] [[Узеір Гаджыбекаў|У. Гаджыбекава]]. Фестываль праводзіўся з удзелам [[Лонданскі філарманічны аркестр|Лонданскага каралеўскага філарманічнага аркестра Вялікабрытаніі]]. Таксама ў фэсце прымалі музыкі [[Юрый Абрамавіч Башмет|Юрый Башмет]], [[Хлоя Хансліп]], піяніст Барыс Беразоўскі і многія іншыя азербайджанскія і замежныя музыкі. У 2011 годзе фестываль праходзіў з 15 ліпеня па 5 жніўня, разам з вядомымі выканаўцамі, раней якія выступалі на пляцоўках фестывалю, прынялі ўдзел упершыню запрошаныя зоркі [[Дзяніс Мацуеў]], [[Шлома Мінц]], [[Сяргей Лейферкус]], [[Алёна Баева]], у суправаджэнні [[Дзяржаўны сімфанічны аркестр «Новая Расія»|Дзяржаўнага сімфанічнага аркестра «Новая Расія»]]. Чацвёрты па ліку фестываль прайшоў з 22 ліпеня па 5 жніўня 2012 года, аб'яднаўшы 350 музыкантаў з 10 краін свету. Адкрыў фестываль [[Азербайджанскі дзяржаўны сімфанічны аркестр імя Узеіра Гаджыбекава|Дзяржаўны сімфанічны аркестр імя Узеіра Гаджыбекава]], працягнуў Лонданскі Каралеўскі філарманічны аркестр пад кіраўніцтвам Шарля Дзютуа, квартэт славенскай філармоніі «Тарціні», Юрый Башмет, Барыс Беразоўскі, [[Дзмітрый Яблонскі]], [[Фархад Бадалбейлі]], Мурад Адыгезалзадэ і інш. Былі адзначаны юбілеі [[Муслім Магамаеў|Мусліма Магамаева]], [[Фікрэт Аміраў|Фікрэта Амірава]] і [[Ніязі Тагізадэ-Гаджыбекаў|Ніязі]]. Была прадстаўлена прэм'ера музычнага твора [[Аляксандр Уладзіміравіч Чайкоўскі|Аляксандра Чайкоўскага]] «Рэквіем Хаджалы»<ref>Франгіз Лемберанская. [http://www.1news.az/culture/20120807070359663.html#page4 Пасляслоўе да IV Габалінскага міжнароднага музычнага фестывалю]. ''1news.az''. 7 жніўня 2012 г. {{ref-ru}}</ref>. Пяты музычны фестываль прайшоў з 24 ліпеня па 6 жніўня 2013 года. У ім прынялі ўдзел музыканты і музычныя калектывы з 11 краін, у тым ліку [[Ерусалімскі сімфанічны аркестр]], Дзяржаўны сімфанічны аркестр «Новая Расія», Азербайджанскі дзяржаўны сімфанічны аркестр, кубінскі джаз-гурт «Septeto Santiaguero», салісты [[Аксана Яблонская]], [[Ідыл Бірэт]], [[Вадзім Рэпін]], [[Сяргей Лейферкус]], Фархад Бадалбейлі, Дзмітрый Яблонскі і інш<ref>[http://echo.az/article.php?aid=45733 Свята класічнай музыкі ў Габале] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130805181140/http://echo.az/article.php?aid=45733 |date=5 жніўня 2013 }}. «Эхо». 31 ліпеня 2013, № 137 (3059). {{ref-ru}}</ref>. У рамках пятага Габалінскага музычнага фестывалю быў арганізаваны вечар камернай музыкі памяці [[Сяргей Васільевіч Рахманінаў|Сяргея Рахманінава]]<ref>[http://news.day.az/culture/418867.html У рамках фестывалю ў Габале адбыўся вечар камернай музыкі]. Азертадж. 28 ліпеня 2013 г. {{ref-ru}}</ref>. == Фотаздымкі == <center> <gallery perrow="6" widths="150px" heights="120px"> Image: Qəbələ 060.jpg Image: Qəbələ666630.jpeg Image: Габала-оркестр.jpeg Image: Габала-фестиваль.jpeg Image: Оркестр-габала.jpeg Image: Рояль-габала.jpeg </gallery> </center> {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.zerkalo.az/2009-08-14/culture/1727-izrail-simfonicheskiy-orkestr-gabala Ізраільскі аркестр у Габале] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101021045352/http://www.zerkalo.az/2009-08-14/culture/1727-izrail-simfonicheskiy-orkestr-gabala |date=21 кастрычніка 2010 }} {{ref-ru}} * [http://izrus.co.il/nepolitica/article/2009-08-11/5817.html Ізраільцяне згуляюць у гарах Каўказа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140407100400/http://izrus.co.il/nepolitica/article/2009-08-11/5817.html |date=7 красавіка 2014 }} {{ref-ru}} * [http://www.azerizv.az/news/a-2351.html фінал конкурсу піяністаў Міжнароднага музычнага фестывалю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150923181547/http://www.azerizv.az/news/a-2351.html |date=23 верасня 2015 }} {{ref-ru}} * [http://www.1news.az/society/20100731030410175.html Габалінскай музычны фестываль] {{ref-ru}} * [http://www.tvkultura.ru/news.html?id=362328 Габалінскай міжнародны музычны фестываль]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}} * [http://www.muzcentrum.ru/news/2010/08/item3758.html «Звонкія рэха азербайджанскіх гор»] {{ref-ru}} * [http://www.aen.ru/?page=brief&article_id=61400 Габрэйскія музыкі ў азербайджанскай Габале] {{ref-ru}} [[Катэгорыя:Музычныя фестывалі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музычныя фестывалі Азербайджана]] g3ikqlcqitnzox1r3as3gz2d3cbg6ox Неверагодны лёс Амэлі Пулен 0 194852 5130409 5127393 2026-04-21T15:29:45Z StachLysy 62453 дапаўненне 5130409 wikitext text/x-wiki {{Перанесці|Неверагодны лёс Амелі Пулен}} {{Фільм | Беларуская назва = Неверагодны лёс Амэлі Пулен | Арыгінальная назва = {{lang-fr|Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain}} | Выява = Ameli.jpg | Памер = 270px | Бюджэт = 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) | Зборы = 173,9 млн дол.<ref name="Box Office Mojo" /> | Год = 25 красавіка 2001 (Францыя) }} «'''Неверагодны лёс Амэлі Пулен'''» ({{lang-fr|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}}), таксама вядомы пад назвамі «'''Амелі з Манмартра'''» і «'''Амелі'''»<ref>{{Крыніцы/БелЭн|16|Францыя: Кіно|Зайцава Л. М.|478|Л. М. Зайцава}}</ref> — [[Францыя|французскі]] рамантычна-[[Камедыя|камедыйны]] фільм [[2001 год у гісторыі кіно|2001]] года рэжысёра [[Жан-П’ер Жэнэ|Жан-П’ера Жэнэ]]. Галоўныя ролі выканалі [[Адры Тату]], {{нп5|Мацьё Касавіц||en|Mathieu Kassovitz}}, {{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}}, {{нп5|Ларэла Кравата||en|Lorella Cravotta}}, {{нп5|Серж Мерлен||en|Serge Merlin}}, [[Жамель Дэбуз]], {{нп5|Клацільд Мале||fr|Clotilde Mollet}}, {{нп5|Клер Мар’е||fr|Claire Maurier}}, {{нп5|Ізабэль Нанці||fr|Isabelle Nanty}}, {{нп5|Дамінік Пінон||fr|Dominique Pinon}}, {{нп5|Арцюс дэ Пенгерн||fr|Artus de Penguern}}, {{нп5|Іаланда Маро||fr|Yolande Moreau}}, {{нп5|Урбен Канселье||fr|Urbain Cancelier}}, {{нп5|Марыс Бенішу||fr|Maurice Bénichou}}. Фільм з’яўляецца сумеснай вытворчасцю [[Францыя|Францыі]] і [[Германія|Германіі]]<ref name="IMDb" />. Маладая дзяўчына Амелі жыве ў сваім уласным выдуманым свеце. У дзяцінстве ёй даставалася мала ўвагі, а пасля трагічнай смерці маці, бацька зусім замкнуўся ў сабе. Дзяўчынцы давялося вучыцца жыць на самоце, і яна абзавялася ўяўнымі сябрамі, а таксама ўменнем заўважаць нешта чароўнае ў самых звычайных рэчах. Жыццё парыжскай афіцыянткі ідзе сваім парадкам, пакуль аднойчы Амелі не знаходзіць у сваёй кватэры схованку з дзіцячымі скарбамі. Дзяўчына вырашае адшукаць уладальніка і вярнуць яму маёмасць. Гэтая маленькая прыгода абуджае ў Амелі нешта новае – яна вырашае пачаць умешвацца ў жыцці іншых людзей. Прэм’еры фільма адбылася 25 красавіка 2001 года ў Францыі. Карціна атрымала шырокае прызнанне крытыкаў, якія высока ацанілі акцёрскую ігру Тату, аператарскую працу, візуальныя эфекты, мастацкую пастаноўку, гукавое афармленне, мантаж, музыку, сцэнарый і рэжысуру Жэнэ. Фільм атрымаў 60 кінаўзнагарод, сярод якіх 4 прэміі «[[Сезар]]», 2 прэміі [[BAFTA]] і 4 [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскія кінапрэміі]], у тым ліку за [[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]]. Фільм таксама намінаваўся на «[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]» у пяці катэгорыях. Пры бюджэце ў 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) карціна сабрала 173,9 млн дол. у сусветным пракаце. Фільм заняў другое месца ў спісе «100 найлепшых фільмаў сусветнага кінематографа не на англійскай мове», складзеным у 2010 годзе часопісам Empire<ref name="Empire, 100 best films" />. == Сюжэт == Дзіцячыя гады Амелі праходзяць у выдуманым свеце і адзіноце. Яна ўвесь час фантазіруе і размаўляе са сваім ўяўным сябрам — [[Кракадзілы|кракадзілам]]. Яе бацька памылкова дыягнаставаў ёй парок сэрца (ён надаваў ёй занадта мала часу, з прычыны чаго пры правядзенні штомесячных медыцынскіх абследаванняў Амелі моцна хвалявалася), таму дзяўчынцы давялося вывучаць навукі дома, страціўшы магчымыасці знайсці сяброў. Маці Амелі трагічна загінула, калі ёй на галаву з вяршыні сабора Нотр-Дам звалілася турыстка-самазабойца з [[Канада|Канады]]. У садзе сямейства Пулен будуецца мініятурны маўзалей для праху загінулай. Нават там пануе цацачны, казачны свет. Стаўшы дарослай, Амелі пакідае бацькоўскі дом. Яна працуе ў кафэ «Два Млына» на Манмартры, «пару разоў» спрабуе завязаць любоўныя адносіны з мужчынамі, але яе спробы «аказваюцца непераканаўчымі». Амелі вельмі вынаходлівая і ўмее знаходзіць задавальненне ў маленькіх паўсядзённых радасцях: апускаючы руку ў мяшок з фасоляй, ламаючы чайнай лыжачкай скарыначку крэм брюле, пускаючы «блінцы» па каналу Сен-Мартэн. Але вечарам 30 жніўня 1997 года — у дзень гібелі [[Дыяна (прынцэса Уэльская)|прынцэсы Дыяны]] (у рэальнасці прынцэса Дыяна загінула 31 жніўня) — яе жыццё змяняецца: выпадкова Амелі знаходзіць у сваёй ваннай тайнік, у якім ляжыць бляшаная скрынка з алавянымі салдацікамі, шклянымі шарыкамі і іншымі дзіцячымі скарбамі, якія належалі невядомаму хлопчыку, які жыў калісьці ў яе кватэры, цяпер ужо даросламу пяцідзесяцігадоваму мужчыне. Амелі вырашае вярнуць скрынку ўладальніку. Яна думае: калі яе задумка абудзіць у ёй якія-небудзь пачуцці, то яна ўсё жыццё прысвеціць клопату пра шчасце іншых людзей. Амелі знаходзіць ўладальніка гэтага тайніка і з заміраннем сэрца чакае яго рэакцыі. Седзячы за стойкай бара ў кафэ, яна чуе яго прызнанне, што ён шчаслівы атрымаць такую вось вестку з дзяцінства. З гэтага часу Амелі ўмешваецца ў жыццё іншых людзей. Пасля гісторыі з вяртаннем «''скарбаў''» яна дапамагае адной з работніц «Двух млыноў» знайсці каханне ў вобразе пастаяннага наведвальніка — мужчыны з дыктафонам, вяртае надзею жанчыне, якая жыве ў адным доме з ёй, падрабіўшы ліст ад нябожчыка мужа. Амелі даўно раіла бацьку адправіцца ў падарожжа па свеце, але ён усё не вырашаецца з’ехаць, і Амелі просіць знаёмую сцюардэсу фатаграфаваць [[Садовы гном|садовага гнома]] бацькі ў розных гарадах на фоне славутасцей і адсылаць атрыманыя здымкі яму. Спазніўшыся на цягнік, Амелі застаецца начаваць у метро, а раніцай яна натаркаецца на хлопца, які шукае нешта пад адной з фотакабінак. Убачыўшы яе, ён як быццам палохаецца. Потым яна сустракае яго яшчэ раз, калі ён зноў нешта шукае каля фотакабінкі, а потым, заўважыўшы кагосьці, бяжыць за ім. Па дарозе ён губляе альбом, які знаходзіць Амелі. У гэтым альбоме налепленыя змятыя і парваныя фатаграфіі — няўдалыя здымкі, выкінутыя незадаволенымі кліентамі фотакабінак і падабраныя гэтым чалавекам. У альбоме часта сустракаецца фота аднаго і таго ж чалавека. У яго як быццам асоба без эмоцый. Гэтымі думкамі Амелі дзеліцца са «шкляным Чалавекам», адным з жыхароў яе дома. Разам яны вырашаюць разгадаць таямніцу: што за чалавек намаляваны на гэтых дзіўных фотаздымках. У рэшце рэшт высвятляецца, што гэта чалавек, які рамантуе фотакабінкі, а фоты робіць проста для праверкі, пасля чаго дзярэ і выкідвае іх. Як аказалася, Ніно, хлопца, што страціў кнігу з фотакарткамі, хвалюе тое ж пытанне. Амелі пашчасціла разгадаць таямніцу, і яна падкідвае Ніно падказкі-загадкі: сваю фатаграфію ў масцы [[Зора]], стрэлкі на асфальце, шарады. У выніку яны прыводзяць яго прама да таго загадкавага нежывога чалавека, намаляванага на фотаздымках. Ніно і Амелі нарэшце сустракаюцца, ведаючы, хто з іх хто. І аказваецца, што яны створаны адзін для аднаго. == Акцёрскі склад == {{Спіс роляў | [[Адры Тату]] | ''Амелі Пулен'' | {{нп5|Мацьё Касавіц||en|Mathieu Kassovitz}} | ''Ніно Кенкампуа'' | {{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} | ''Рафаэль Пулен, бацька Амелі'' | {{нп5|Ларэла Кравата||en|Lorella Cravotta}} | ''Амандзіна Пулен, маці Амелі'' | {{нп5|Серж Мерлен||en|Serge Merlin}} | ''Раймон Дзюфаэль, «шкляны чалавек»'' | [[Жамель Дэбуз]] | ''Люсьен'' | {{нп5|Клацільд Мале||fr|Clotilde Mollet}} | ''Джына, афіцыянтка'' | {{нп5|Клер Мар’е||fr|Claire Maurier}} | ''Сюзанна, гаспадыня кафэ'' | {{нп5|Ізабэль Нанці||fr|Isabelle Nanty}} | ''Жаржэт, прадаўшчыца ў табачным аддзеле'' | {{нп5|Дамінік Пінон||fr|Dominique Pinon}} | ''Жазеф'' | {{нп5|Арцюс дэ Пенгерн||fr|Artus de Penguern}} | ''Іпаліта'' | {{нп5|Іаланда Маро||fr|Yolande Moreau}} | ''Мадлен Уолес, кансьержка'' | {{нп5|Урбен Канселье||fr|Urbain Cancelier}} | ''Каліньён'' | {{нп5|Марыс Бенішу||fr|Maurice Bénichou}} | ''Дамінік Брэтадо'' | {{нп5|Мішэль Рабен||fr|Michel Robin}} | ''бацька Каліньёна'' | {{нп5|Андрэ Даман||fr|Andrée Damant}} | ''маці Каліньёна'' | {{нп5|Армель (актрыса)|Армель|fr|Armelle (actrice)}} | ''Філамена, сцюардэса'' | {{нп5|Клод Перон||fr|Claude Perron}} | ''Эва, прадаўшчыца ў секс-шопе'' | {{нп5|Андрэ Дзюсалье||fr|André Dussollier}} | ''расказчык'' }} == Вытворчасць == === Праца над сцэнарыем === Незвычайныя гісторыі, якіх шмат у фільм, у большасці маюць рэальную аснову і ўзяты з калекцыі, якую Жэнэ збіраў з [[1974]] года, запісваючы незвычайныя ўспаміны сваіх знаёмых{{sfn|Малинина|2011}}. Фотакалекцыя, якую збірае Ніно, таксама мае рэальны прататып: аналагічную калекцыю збіраў сябар рэжысёра сцэнарыст Мішэль Фолька{{sfn|Малинина|2011}} (у фінальных тытрах яму выказана падзяка); арыгінальную фотакалекцыю, аднак, паказаць у фільме не ўдалося, паколькі закон Францыі забараняе паказваць у кінафільме выпадковых людзей без іх згоды; фотакалекцыя была створана з фатаграфій акцёраў-статыстаў: акцёраў саджалі перад фотаапаратам і прасілі адлюстраваць той ці іншы выраз твару, а часцяком проста казалі: «''Ой, а ў вас чаравік у крэйдзе''» ці «''А што гэта ў вас на лбе?''» і ў гэты момант націскалі на спуск фотаапарата. [[Выява:Nain - Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain.jpg|200пкс|thumb|[[Садовы гном]] з фільма «Амелі».]] Аснова гісторыі з [[Садовы гном|садовым гномам]] таксама з калекцыі гісторый Жэнэ. Ідэя з вандруючым па ўсім свеце садовым гномам належала аўстралійцу, які ў сярэдзіне 1980-х гадоў, падарожнічаючы па свеце, дасылаў свайму суседу фатаграфіі з выявамі садовага гнома, якога ён узяў з яго саду. У 1990-я такія розыгрышы сталі вельмі папулярнымі ў Вялікабрытаніі і Францыі. Ідэя з вандроўнымі гномамі пасля выхаду фільма стала яшчэ больш папулярнай: яна была выкарыстана ў некалькіх камп’ютарных гульнях, відэакліпах і серыялах, а таксама легла ў аснову рэкламнай кампаніі амерыканскай турыстычнай фірмы{{sfn|Малинина|2011}}. === Падбор акцёраў === Першапачаткова Жэнэ пісаў ролю Амелі пад англійскую актрысу [[Эмілі Уотсан]]<ref name="Mental Floss" />. У гэтым першым варыянце бацька Амелі быў англічанінам, які жыў у [[Лондан]]е. Аднак Уотсан кепска валодала французскай мовай, і калі яна стала недасяжнай з-за канфлікту са здымкамі фільма «{{нп5|Госфард-парк||en|Gosford Park}}», Жэнэ перапісаў сцэнарый пад французскую актрысу. Рэжысёр ўбачыў [[Адры Тату]] на постары фільма 1999 года «{{нп5|Салон прыгажосці „Венера“||en|Venus Beauty Institute}}», і яна стала першай актрысай, якую ён праслухаў на новы вобраз галоўнай гераіні. Ад роляў у фільме адмовіліся {{нп5|Альбер Дзюпантэль||en|Albert Dupontel}}, [[Катрын Фро]] і [[Ванэса Парадзі]]<ref name="Le Parisien" /><ref name="La Presse" />. === Здымкі === Фільм здымаўся на працягу 4 месяцаў: з 2 сакавіка па 7 ліпеня 2000 года{{sfn|Vanderschelden|2007|p=20}}. Большая частка фільма здымалася на натуры, на вуліцах [[Парыж]]а. Каб надаць гораду асабліва рамантычны, казачны выгляд здымачнай групе прыйшлося прыкласці нямала намаганняў. Месцы здымкаў метадычна вычышчаліся ад грызуноў, смецця і паўсюдных графіці. Асабліва складана было гэта рэалізаваць на вакзалах: Паўночным, Усходнім і Ліёнскім. Значная частка дзеяння фільма разгортваецца ў раёне Манмартр: менавіта тут знаходзяцца прадуктовая лаўка і кафэ «{{нп5|Два млыны||fr|Café des 2 Moulins}}», дзе працуе Амелі. Каб атрымаць дазвол здымаць у кафэ, рэжысёр цэлы год вёў перамовы з гаспадаром установы. Пазней кафэ стала надзвычай папулярным сярод аматараў фільма. Сярод іншых рэальных аб’ектаў, дзе адбываліся здымкі фільма: * Дом 56 па вуліцы {{нп5|Труа-Фрэр||fr|Rue des Trois-Frères}} — Дом Амелі * Кінатэатр {{нп5|Studio 28||fr|Studio 28}} — Кінатэатр, дзе Амелі глядзіць кіно па пятніцах * Секс-шоп насупраць кабарэ «Мулен-Руж» — Секс-шоп, дзе працуе Ніно * Станцыя метро «Ламарк-Каленкур» У ліку знакамітых славутасцяў, трапілі ў кадр: базыліка [[Базіліка Сакрэ-Кёр|Сакрэ-Кёр]] і канал [[Канал Сен-Мартэн|Сен-Мартэн]]. Не ў Парыжы здымаўся толькі дом бацькі Амелі. Ён знаходзіўся ў муніцыпалітэце {{нп5|Абон||fr|Eaubonne}} непадалёк ад Парыжа. Спецыяльна для фільма было пабудавана толькі дзве дэкарацыі: кватэры Амелі і яе суседа «''шклянога чалавека''». === Музычнае суправаджэнне === [[Выява:Yann Tiersen live 2007 (4).jpg|200пкс|thumb|Кампазітар [[Ян Цьерсен]].]] Першапачаткова Жэнэ хацеў, каб саўндтрэк да фільма напісаў англійскі кампазітар {{нп5|Майкл Найман||en|Michael Nyman}}<ref name="Le Parisien" />. Па адной з версій, музыку [[Ян Цьерсен|Яна Цьерсена]] рэжысёр пачуў за рулём аўтамабіля і адразу ж замовіў увесь каталог яго прац<ref name="BBC News" />. Ён прапанаваў кампазітару напісаць саўндтрэк «Амелі», але Цьерсен гэтым часам быў заняты працай над альбомам «{{нп5|L'Absente||fr|L'Absente}}»<ref name="BBC News" />. Тады Жэнэ падабраў музыку да фільма з чатырох папярэдніх альбомаў кампазітара. Трэкі добра пасавалі фільму, і тады Цьерсен пагадзіўся прыняць удзел у працы над фільмам. Ён напісаў серыю з прыблізна 15 трэкаў, якія не прызначаліся да канкрэтных сцэн, а рэжысёр выбраў патрэбныя яму кампазіцыі і размясціў, дзе палічыў патрэбным<ref name="Le Cargo!" />. Жэнэ даў магчымасць Цьерсену эксперыментаваць з гучаннем, дзякуючы чаму ў саўндтрэку можна пачуць такія спецыфічныя «''інструменты''», як [[пішучая машынка]] або [[Веласіпед|роварнае кола]]. Сярод трэкаў, адмыслова напісаных для фільма, была і кампазіцыя «La Valse d'Amelie», якая стала лейтматывам карціны. Яна гучыць некалькі разоў за фільм у розных варыяцыях, кожны раз ствараючы розны настрой. == Выхад і прызнанне == === Выхад === Прэм’ера фільма адбылася [[25 красавіка]] [[2001]] года ў [[Францыя|Францыі]], [[Бельгія|Бельгіі]] і франкамоўным рэгіёне [[Швейцарыя|Швейцарыі]]<ref name="IMDb, Release Info" />. Карціна была прапанавана для ўдзелу ў конкурснай праграме [[Канскі кінафестываль 2001|Канскага кінафестывалю]], аднак дырэктар фестывалю {{нп5|Жыль Жакоб||en|Gilles Jacob}}, убачыўшы ранню версію мантажа фільма, адмовіўся ўзяць яго на фестываль, назваўшы «''нецікавым''». Адсутнасць фільма на фестываплі выклікала спрэчкі, бо фільм быў цёпла прыняты французскімі медыя і публікай<ref name="A.V. Club" />. З сярэдзіны лета фільм пачаў выходзіць у іншых краінах. Карціна таксама дэманстравалася на кінафестывалях у [[Карлавы Вары|Карлавых Варах]] (6 ліпеня), [[Эдынбург]]у (12 жніўня), [[Таронта]] (10 верасня), [[Флісінген]]е (13 верасня), [[Афіны|Афінах]] (20 верасня), [[Грэйтэр-Садберы]] (23 верасня), [[Ванкувер]]ы (27 верасня), [[Хельсінкі|Хельсінках]] (27 верасня), [[Будапешт|Будапешце]] (3 кастрычніка), [[Аспен (Каларада)|Аспене]] (3 кастрычніка), [[Варшава|Варшаве]] (5 кастрычніка), [[Чыкага]] (7 кастрычніка)<ref name="IMDb, Release Info" />. Ніжэй прыведзены спіс прэм’ер фільма паводле краін у храналагічным парадку<ref name="IMDb, Release Info" />: {{columns-list|colwidth=25em| * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Бельгія}} * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Францыя}} * {{date|25|04|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(франкамоўны рэгіён)</small> * {{date|06|07|2001}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}} <small>([[Кінафестываль у Карлавых Варах]])</small> * {{date|26|07|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} <small>(нямецкамоўны рэгіён)</small> * {{date|12|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} <small>([[Эдынбургскі кінафестываль]])</small> * {{date|16|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Германія}} * {{date|24|08|2001}}: {{Сцягафікацыя|Югаславія}} * {{date|07|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>(Квэбэк)</small> * {{date|10|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>([[Кінафестываль у Таронта]])</small> * {{date|13|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} <small>(Кінафестываль «{{нп5|Film by the Sea||en|Film by the Sea}}»)</small> * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} <small>([[Афінскі кінафестываль]])</small> * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Расія}} * {{date|20|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Чэхія}} * {{date|21|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} * {{date|23|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>(Кінафестываль «{{нп5|Cinéfest Sudbury||en|Cinéfest Sudbury International Film Festival}}»)</small> * {{date|27|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} <small>([[Ванкуверскі кінафестываль]])</small> * {{date|27|09|2001}}: {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} <small>([[Хельсінскі кінафестываль]])</small> * {{date|03|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} <small>(Кінафестываль «Titanic»)</small> * {{date|03|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Аспенскі кінафестываль]])</small> * {{date|04|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Славакія}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ірландыя}} * {{date|05|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Польшча}} <small>([[Варшаўскі кінафестываль]])</small> * {{date|07|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Чыкагскі кінафестываль]])</small> * {{date|12|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Казахстан}} * {{date|12|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Нарвегія}} * {{date|12|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Швецыя}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Іспанія}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Польшча}} * {{date|19|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Карэя}} * {{date|25|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ганконг}} * {{date|26|10|2001}}: {{Сцягафікацыя|Фінляндыя}} * {{date|02|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>([[Лос-Анджэлес]], [[Нью-Ёрк]])</small> * {{date|09|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Канада}} * {{date|16|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} <small>(абмежаваны пракат)</small> * {{date|16|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Камерун}} * {{date|17|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Японія}} <small>([[Токіа]])</small> * {{date|23|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Турцыя}} * {{date|30|11|2001}}: {{Сцягафікацыя|Літва}} * {{date|06|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ізраіль}} * {{date|06|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} * {{date|07|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Партугалія}} * {{date|14|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Ісландыя}} * {{date|26|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Аўстралія}} * {{date|31|12|2001}}: {{Сцягафікацыя|Сінгапур}} * {{date|11|01|2002}}: {{Сцягафікацыя|Данія}} * {{date|24|01|2002}}: {{Сцягафікацыя|Аргенціна}} * {{date|25|01|2002}}: {{Сцягафікацыя|Італія}} * {{date|07|02|2002}}: {{Сцягафікацыя|Перу}} * {{date|08|02|2002}}: {{Сцягафікацыя|Бразілія}} * {{date|08|02|2002}}: {{Сцягафікацыя|ЗША}} * {{date|08|02|2002}}: {{Сцягафікацыя|Эстонія}} * {{date|21|02|2002}}: {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} * {{date|22|02|2002}}: {{Сцягафікацыя|Калумбія}} * {{date|22|02|2002}}: {{Сцягафікацыя|Мексіка}} * {{date|08|03|2002}}: {{Сцягафікацыя|Тайвань}} * {{date|11|03|2002}}: {{Сцягафікацыя|Харватыя}} * {{date|05|04|2002}}: {{Сцягафікацыя|ПАР}} * {{date|08|06|2002}}: {{Сцягафікацыя|Кітай}} <small>([[Шанхайскі кінафестываль]])</small> * {{date|26|06|2002}}: {{Сцягафікацыя|Філіпіны}} <small>([[Маніла]])</small> * {{date|17|07|2002}}: {{Сцягафікацыя|Філіпіны}} <small>([[Даваа]])</small> * {{date|29|11|2002}}: {{Сцягафікацыя|Балгарыя}} }} === Зборы === {| class="wikitable infobox collapsible sortable" style="float: right; font-size: 80%; text-align: center; vertical-align:middle; margin:0.5em 0 0.5em 1em; padding:0;" cellpadding="0" cellspacing="0"" !colspan="3" style="background:#d1dbdf; padding:0 0 0 2.5em; text-align: center; font-size:120%;"|Зборы |- !style="background-color: #e8f4f8;"|Краіна !style="background-color: #e8f4f8;"|Прэм’ера !style="background-color: #e8f4f8;"|Зборы |- |[[Францыя]] |align="center" data-sort-value="2001-04-25"|25.04.2001 |$44,856,224 |- |[[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] |align="center" data-sort-value="2001-11-02"|02.11.2001 |$33,712,444 |- |[[Германія]] |align="center" data-sort-value="2001-08-16"|16.08.2001 |$15,361,219 |- |[[Італія]] |align="center" data-sort-value="2002-01-25"|25.01.2002 |$6,991,860 |- |[[Іспанія]] |align="center" data-sort-value="2001-10-19"|19.10.2001 |$6,820,670 |- |[[Вялікабрытанія]] |align="center" data-sort-value="2001-10-05"|05.10.2001 |$6,402,131 |- |[[Аўстралія]] |align="center" data-sort-value="2001-12-26"|26.12.2001 |$3,336,919 |- |[[Нідэрланды]] |align="center" data-sort-value="2001-12-06"|06.12.2001 |$1,780,773 |- |[[Мексіка]] |align="center" data-sort-value="2002-02-22"|22.02.2002 |$1,618,795 |- |[[Фінляндыя]] |align="center" data-sort-value="2001-10-26"|26.10.2001 |$1,303,623 |- |[[Нарвегія]] |align="center" data-sort-value="2001-10-12"|12.10.2001 |$1,220,896 |- |[[Аўстрыя]] |align="center" data-sort-value="2001-09-21"|21.09.2001 |$1,008,637 |} Фільм атрымаў вялікую папулярнасць ва ўсім свеце, агулам яго паглядзелі каля 30 мільёнаў чалавек<ref name="Le Parisien" />. У [[Францыя|Францыі]] фільм выйшаў [[25 красавіка]] [[2001]] года на 432 экранах. На піку колькасць экранаў дасягнула 631, а агульная колькасць прададзеных квіткоў склала 8,636,041<ref name="JPBox Office" />. Па выніках 2001 года карціна заняла 2-е месца па зборах у Францыі, саступіўшы толькі [[Гары Потэр і філасофскі камень (фільм)|першай частцы «Гары Потэра»]]<ref name="JPBox Office, France 2001" />. 16 жніўня 2001 года фільм выйшаў у [[Германія|Германіі]]. На піку карціну дэманстравалі 287 кінатэатраў, а агульная колькасць гледачоў дасягнула 3,214,582. Фільм сабраў звыш 15 млн. долараў і па выніках года заняў 13-е месца па зборах<ref name="JPBox Office" />. У [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] пракат фільм трапіў 2 лістапада. Стужка паказала ў ЗША самыя высокія зборы за ўвесь час сярод франкамоўных фільмаў. Зборы перавысілі 33 млн. долараў<ref name="Screen Daily, 2002-01-22" />. Зборы карціны перавысілі мільён долараў больш чым у дзесяці краінах: [[Францыя]] ($44,856,224), [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] ($33,712,444), [[Германія]] ($15,361,219), [[Італія]] ($6,991,860), [[Іспанія]] ($6,820,670), [[Вялікабрытанія]] ($6,402,131), [[Аўстралія]] ($3,336,919), [[Нідэрланды]] ($1,780,773), [[Мексіка]] ($1,618,795), [[Фінляндыя]] ($1,303,623), [[Нарвегія]] ($1,220,896), [[Аўстрыя]] ($1,008,637)<ref name="Box Office Mojo" /><ref name="JPBox Office" />. Агулам пры бюджэце ў 77 млн [[Французскі франк|франкаў]] (10 млн [[Долар ЗША|дол]].) фільм сабраў у сусветным пракаце 173,9 млн дол.<ref name="Box Office Mojo" /> === Рэйтынгі === {{Рэйтынгі |rev1 = ''[[AllMovie]]'' |rev1Score = {{rating|4|5}}<ref name="AllMovie" /> |rev2 = ''[[FilmAffinity]]'' |rev2Score = {{rating|7.8|10}}<ref name="FilmAffinity" /> |rev3 = ''[[Internet Movie Database]]'' |rev3Score = {{rating|8.3|10}}<ref name="IMDb" /> |rev4 = ''[[Metacritic]]'' |rev4Score = {{rating|7.0|10}}<ref name="Metacritic" /> |rev5 = ''[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]'' |rev5Score = {{rating|3.5|4}}<ref name="Roger Ebert review" /> |rev6 = ''[[Rotten Tomatoes]]'' |rev6Score = {{rating|9.0|10}}<ref name="Rotten Tomatoes" /> |rev7 = ''[[КиноПоиск]]'' |rev7Score = {{rating|8.0|10}}<ref name="KinoPoisk" /> }} Агрэгатар крытычных аглядаў «[[Metacritic]]» дае фільму ўсярэдненую ацэнку ў 70 балаў са 100 на аснове 32 рэцэнзій прафесійных крытыкаў. Карыстальніцкі рэйтынг на гэтым рэсурсе складае 8.3/10<ref name="Metacritic" />. Паводле іншага папулярнага агрэгатара «[[Rotten Tomatoes]]», сярод 232 рэцэнзентаў 208 далі станоўчую ацэнку фільму, што складае 90 %. Глядацкі рэйтынг кінастужкі на гэтым рэсурсе склаў 95 % на аснове больш чым 250 тысяч галасоў<ref name="Rotten Tomatoes" />. Абагуленае меркаванне крытыкаў гучыць наступным чынам: {{цытата|«Амелі» — гэта мудрагелістая камедыя пра маладую жанчыну, якая непрыкметна кіруе жыццём навакольных, ствараючы свет, які цалкам належыць ёй. Фільм, зняты ў больш чым 80 парыжскіх лакацыях, дэманструе непаўторны візіянерскі стыль вядомага рэжысёра Жан-П’ера Жэнэ («Дэлікатэсы»; «Горад страчаных дзяцей»), які перадаў вытанчаны шарм і таямнічасць сучаснага Парыжа вачыма чароўнай юнай дзяўчыны.<ref name="Rotten Tomatoes" />}} Глядацкія ацэнкі на іншых папулярных рэсурсах, прысвечаных кіно: 4.5/5 на «[[AllMovie]]»<ref name="AllMovie" />, 4.0/5 на «[[AlloCiné]]»<ref name="AlloCiné" />, 7.8/10 на «[[FilmAffinity]]»<ref name="FilmAffinity" />, 8.3/10 на «[[Internet Movie Database|IMDb]]»<ref name="IMDb" />, 8.0/10 на сайце «[[КиноПоиск]]»<ref name="KinoPoisk" />. === Крытыка === Французская прэса ў большасці ўхваліла карціну. «{{нп5|Le Journal du dimanche||en|Le Journal du Dimanche}}» назвала фільм «''маленькім шэдэўрам''», які «''цешыць і розум, і сэрца''», «{{нп5|Le Parisien||en|Le Parisien}}» адзначыла, што ў кантэксце гэтага фільма «''слова „шэдэўр“ набывае поўню сэнсу''», а ў часопісе «{{нп5|Première (часопіс)|Première|en|Première (magazine)}}» прасілі працягу, «''каб парадаваць вока і памарыць пра тое, што жыццё зменіцца''». «{{нп5|Positif (часопіс)|Positif|en|Positif (magazine)}}» выдзеліў «''эстэтызацыю кожнага кадра і дбайную кампазіцыю дэкарацый''», у «[[Le Monde]]» гаварылася пра «''размах сродкаў і талентаў''», які мог бы прывесці да перанасычэння, калі б не «''сапраўдная загадка, прастора для фантазіі і мары''»<ref name="AlloCiné, 2020-08-01" />. == Узнагароды == Паводле «[[Internet Movie Database]]» фільм быў адзначаны 60 кінаўзнагародамі і яшчэ 74 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. Некаторыя з іх прыведзены ў табліцы ніжэй: {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size: 90%;" |- !scope="col" style="width: 250px"|Кінафестываль / Кінапрэмія !scope="col" style="width: 80px"|{{Comment|Дата|Спасылкі ў гэтым слупку вядуць на старонкі цырымоній}} !scope="col" style="width: 250px"|Прэмія / Катэгорыя !scope="col" style="width: 250px"|Намінант(ы) !scope="col"|Вынік !scope="col" class="unsortable" style="width: 25px"|{{abbr|Кр.|крыніцы|0}} |- |rowspan="2" style="background:#eaecf0;"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў]] |rowspan="2" align="center" data-sort-value="2001-10-18"|[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў 2001|18.10.2001]] |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў кінакампазітару года|Кінакампазітар года]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|[[Ян Цьерсен]] |{{nom}} |rowspan="2"| |- |[[Сусветная прэмія саўндтрэкаў за найлепшую арыгінальную музыку да фільма|Найлепшая арыгінальная музыка да фільма]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Еўрапейская кінапрэмія]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2001-12-01"|[[Еўрапейская кінапрэмія 2001|01.12.2001]] |[[Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» |{{won}} |rowspan="5"|<ref name="EFA 2001, Nominations" /><ref name="EFA 2001, Winners" /> |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру|Найлепшы еўрапейскі рэжысёр]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|[[Жан-П’ер Жэнэ]] |{{won}} |- |[[Еўрапейская кінапрэмія найлепшай еўрапейскай актрысе|Найлепшая еўрапейская актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|[[Адры Тату]] |{{nom}} |- |{{нп5|Еўрапейская кінапрэмія найлепшаму еўрапейскаму аператару|Найлепшы еўрапейскі аператар|en|European Film Award for Best Cinematographer}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|[[Бруно Дэльбанель]] |{{won}} |- |Прыз глядацкіх сімпатый найлепшаму еўрапейскаму рэжысёру |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |style="background:#eaecf0;"|[[Залаты глобус]] |align="center" data-sort-value="2002-01-20"|{{нп5|Залаты глобус (прэмія, 2002)|20.01.2002|en|59th Golden Globe Awards}} |{{нп5|Прэмія «Залаты глобус» за найлепшы фільм на замежнай мове|Найлепшы фільм на замежнай мове|en|Golden Globe Award for Best Foreign Language Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» ([[Францыя]]) |{{nom}} |<ref name="Golden Globes 2002" /> |- |style="background:#eaecf0;"|[[Гоя (прэмія)|Гоя]] |align="center" data-sort-value="2002-02-02"|{{нп5|Гоя (прэмія, 2002)|02.02.2002|en|16th Goya Awards}} |[[Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм|Найлепшы еўрапейскі фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» |{{won}} |<ref name="Goya 2002" /> |- |rowspan="9" style="background:#eaecf0;"|[[BAFTA]] |rowspan="9" align="center" data-sort-value="2002-02-24"|{{нп5|BAFTA (прэмія, 2002)|24.02.2002|en|55th British Academy Film Awards}} |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм|en|BAFTA Award for Best Film}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» |{{nom}} |rowspan="9"|<ref name="BAFTA 2002" /> |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую рэжысуру|Прэмія Дэвіда Ліна за дасягненні ў рэжысуры|en|BAFTA Award for Best Direction}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса|en|BAFTA Award for Best Actress in a Leading Role}} |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы арыгінальны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны сцэнарый|en|BAFTA Award for Best Original Screenplay}} |data-sort-value="Ларан Гіём"|{{нп5|Гіём Ларан||fr|Guillaume Laurant}}, Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|BAFTA Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|BAFTA Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|{{нп5|Эрвэ Шнайд||en|Hervé Schneid}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую арыгінальную музыку|Прэмія Энтані Асквіта за арыгінальную музыку да фільма|en|BAFTA Award for Best Original Music}} |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{nom}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшую працу мастака-пастаноўшчыка|Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка|en|BAFTA Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|{{нп5|Алін Бането||en|Aline Bonetto}} |{{won}} |- ||{{нп5|Прэмія «BAFTA» за найлепшы неангламоўны фільм|Найлепшы неангламоўны фільм|en|BAFTA Award for Best Film Not in the English Language}} |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» |{{nom}} |- |rowspan="13" style="background:#eaecf0;"|[[Сезар]] |rowspan="13" align="center" data-sort-value="2002-03-02"|[[Сезар (прэмія, 2002)|02.03.2002]] |[[Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм|Найлепшы фільм]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» |{{won}} |rowspan="13"|<ref name="Cesar 2002" /> |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру|Найлепшая рэжысура]] |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ |{{won}} |- |[[Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе|Найлепшая актрыса]] |data-sort-value="Тату Адры"|Адры Тату |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Дэбуз Жамель"|[[Жамель Дэбуз]] |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшаму акцёру другога плана|Найлепшы акцёр другога плана|en|César Award for Best Supporting Actor}} |data-sort-value="Руфюс"|{{нп5|Руфюс||en|Rufus (actor)}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» найлепшай актрысе другога плана|Найлепшая актрыса другога плана|en|César Award for Best Supporting Actress}} |data-sort-value="Нанці Ізабэль"|{{нп5|Ізабэль Нанці||en|Isabelle Nanty}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|Найлепшы арыгінальны або адаптаваны сцэнарый|en|César Award for Best Writing}} |data-sort-value="Жэнэ Жан-П’ер"|Жан-П’ер Жэнэ, Гіём Ларан |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшую аператарскую працу|Найлепшая аператарская праца|en|César Award for Best Cinematography}} |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы мантаж|Найлепшы мантаж|en|César Award for Best Editing}} |data-sort-value="Шнайд Эрвэ"|Эрвэ Шнайд |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшы гук|Найлепшы гук|en|César Award for Best Sound}} |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|{{нп5|Вінсэнт Арнардзі||en|Vincent Arnardi}}, {{нп5|Жэрар Ардзі||fr|Gérard Hardy}}, {{нп5|Жан Уманскі||en|Jean Umansky}} |{{nom}} |- |[[Прэмія «Сезар» за найлепшую музыку|Найлепшая музыка]] |data-sort-value="Цьерсен Ян"|Ян Цьерсен |{{won}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя касцюмы|Найлепшыя касцюмы|en|César Award for Best Costume Design}} |data-sort-value="Фантэн Мадлін"|{{нп5|Мадлін Фантэн||en|Madeline Fontaine}} |{{nom}} |- |{{нп5|Прэмія «Сезар» за найлепшыя дэкарацыі|Найлепшыя дэкарацыі|en|César Award for Best Production Design}} |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането |{{won}} |- |rowspan="5" style="background:#eaecf0;"|[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]] |rowspan="5" align="center" data-sort-value="2002-03-24"|[[Оскар (кінапрэмія, 2002)|24.03.2002]] |Найлепшая праца мастака-пастаноўшчыка |data-sort-value="Бането Алін"|Алін Бането, [[Мары-Лор Вала]] |{{nom}} |rowspan="5"|<ref>{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2002|title=The 74th Academy Awards|author=|date=|website=|publisher=|accessdate=2018-02-24|lang=en}}</ref> |- |Найлепшая аператарская праца |data-sort-value="Дэльбанель Бруно"|Бруно Дэльбанель |{{nom}} |- |[[Прэмія «Оскар» за найлепшы міжнародны поўнаметражны фільм|Найлепшы фільм на замежнай мове]] |data-sort-value="Неверагодны лёс Амэлі Пулен"|«Неверагодны лёс Амэлі Пулен» (Францыя) |{{nom}} |- |Найлепшы гук |data-sort-value="Арнардзі Вінсэнт"|Вінсэнт Арнардзі, {{нп5|Гіём Лерыш||en|Guillaume Leriche}}, Жан Уманскі |{{nom}} |- |Найлепшы арыгінальны сцэнарый |data-sort-value="Ларан Гіём"|Гіём Ларан, Жан-П’ер Жэнэ |{{nom}} |} == Уплывы == {{Урэзка | Выраўноўванне = right | Шырыня = 360px | Загаловак = Вераніка і Амелі | Змест = <small>[[Славомір Ідзяк]], як і многія іншыя, задаваўся пытаннем аб магчымасці таго, што «[[Падвойнае жыццё Веранікі]]» паслужыла крыніцай натхнення для «Амелі» («Неверагодны лёс Амэлі Пулен»): «Мяркую, Жан-П’ер Жэнэ многае пачарпнуў з “Падвойнага жыцця” для сваёй “Амелі”, ці гэта моманты дзяцінства, ці яе ўзаемаадносіны з бацькам, ці разважанні аб уласным жыцці, або сцэна з матацыклам ці агульная каляровая гама. Гэтыя охрыстыя тоны. Тая ж аддаленасць, той жа іранічны тон. І дзяўчына ў цэнтры свету». Дык што? Хаця рэжысёр заявіў пасля выхаду фільма, што не задумваў такога, і агульнага з Кеслёўскім у яго зусім няшмат, некаторыя супадзенні ўсё адно бянтэжаць: сустрэча на вакзале, пошукі маладой жанчыны, яе схільнасць да маленькіх задавальненняў, дасылкі лістоў, важнасць некаторых прадметаў… Нарэшце, у Амелі кволае здароўе (сэрца), і яна спрабуе патлумачыць бацьку, што яна закаханая (але той не слухае).</small> | Подпіс = <small>Alain Martin. «La Double vie de Véronique, au coeur du film de Kieslowski»<ref name="La Double vie de Véronique" /></small> }} Адным з галоўных уплываў на «Амелі» лічыцца карціна [[Кшыштаф Кеслёўскі|Кшыштафа Кеслёўскага]] «[[Падвойнае жыццё Веранікі]]»<ref name="Cinema after Kieslowski" /><ref name="La Double vie de Véronique" />. «Вераніку» і «Амелі» яднаюць многія кінематаграфічныя аспекты, пачынаючы ад падабенства сюжэтных матываў, асобных сцэн, вобразаў і дробных дэталяў, і сканчваючы падобнымі спосабамі пабудовы сюжэту і сюррэалістычнай эстэтыкай. Абодва фільмы расказваюць гісторыю родных душ, якія жывуць далёка адна ад адной, але мараць аднойчы сустрэць некага блізкага ім. У абодвух фільмах прысутнічае матыў гульні, калі адзін герой кіруе дзеяннямі другога, падаючы розныя знакі. У Амелі, як і ў Веранікі, няма братоў і сясцёр, абедзвюх гераінь яднае матыў хваробы сэрца<ref name="Cinema after Kieslowski" />. Аднак «Вераніка» і «Амелі» маюць і істотнае ідэйнае адрозненне: тым часам, як фільм польскага рэжысёра тычыцца звышнатуральнага свету і можа быць асэнсаваны ў рэлігійным ці метафізічным сэнсе, гісторыя, расказаная Жэнэ, з’яўляецца па сваёй сутнасці чыста свецкай<ref name="Cinema after Kieslowski" />. Іншым значным уплывам называюць фільм «{{нп5|Чунгкінгскі экспрэс||en|Chungking Express}}» {{нп5|Вонг Карвай|Вонга Карвая|en|Wong Kar-wai}}. Фільмы яднаюць некаторыя сюжэтныя хады, а таксама падобныя візуальныя рашэнні<ref name="Michigan Daily" />. == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="AllMovie">{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/amélie-am1047|title=Amélie (2001)|website=[[AllMovie]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="AlloCiné">{{cite web|url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=27063.html|title=Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain|website=[[AlloCiné]]|language=fr|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="AlloCiné, 2020-08-01">{{cite web|url=https://www.allocine.fr/article/fichearticle_gen_carticle=18691920.html|title=Amélie Poulain sur Netflix : "charmant", "pittoresque", "chef-d'oeuvre"... que pensait la presse du film de Jean-Pierre Jeunet à sa sortie ?|author=Léa Bodin|date=2020-08-01|website=[[AlloCiné]]|language=fr|access-date=2026-04-21|url-status=live}}</ref> <ref name="A.V. Club">{{cite web|url=https://www.avclub.com/jean-pierre-jeunet-1798208190|title=Jean-Pierre Jeunet|author=Scott Tobias|date=2001-10-31|website=[[The A.V. Club]]|language=en|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="BAFTA 2002">{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/2002/film|title=Film in 2002|website=Сайт прэміі «[[BAFTA]]»|language=en|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="BBC News">{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/entertainment/2002/oscars_2002/1789101.stm|title=Composer Tiersen serenades Amelie|author=Michael Hubbard|date=2002-01-30|website=[[BBC|BBC News]]|language=en|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Box Office Mojo">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1430488577/|title=Amélie|website=[[Box Office Mojo]]|language=en|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Cesar 2002">{{cite web|url=https://www.academie-cinema.org/evenements/ceremonie-des-cesar-2002/|title=La Cérémonie des César 2002|website=Сайт [[Акадэмія мастацтваў і тэхналогій кінематографа|Акадэміі мастацтваў і тэхналогій кінематографа]]|language=fr|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="Cinema after Kieslowski">{{cite web|url=https://culture.pl/pl/artykul/rozmowy-z-mistrzem-czyli-kino-po-kieslowskim|title=Rozmowy z mistrzem – czyli kino po Kieślowskim|author=Bartosz Staszczyszyn|date=2015-06-15|website=[[Culture.pl]]|language=pl|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="EFA 2001, Nominations">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/2001.99.0.html|title=2001: The Nominations|website=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|language=en|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="EFA 2001, Winners">{{cite web|url=https://www.europeanfilmacademy.org/European-Film-Awards-Winners-2001.72.0.html|title=2001: The Winners|website=Сайт [[Еўрапейская кінаакадэмія|Еўрапейскай кінаакадэміі]]|language=en|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="Empire, 100 best films">{{cite web|url=https://www.empireonline.com/movies/features/100-greatest-world-cinema-films/|title=The 100 Best Films Of World Cinema|date=2019-09-23|website=[[Empire (часопіс)|Empire]]|language=en|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="FilmAffinity">{{cite web|url=https://www.filmaffinity.com/en/film151039.html|title=Amelie|website=[[FilmAffinity]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Golden Globes 2002">{{cite web|url=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2002|title=Winners & Nominees 2002|website=Сайт прэміі «[[Залаты глобус]]»|language=en|access-date=2021-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924044003/http://www.hfpa.org/browse/?param=%2Fyear%2F2002|archive-date=2015-09-24|url-status=dead}}</ref> <ref name="Goya 2002">{{cite web|url=https://www.premiosgoya.com/16-edicion/nominaciones/por-categoria/|title=Estas son las nominaciones de los Premios Goya 2002|author=|date=|website=Сайт прэміі «[[Гоя (прэмія)|Гоя]]»|language=es|access-date=2021-05-24}}</ref> <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain (2001) — IMDb|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/awards|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Awards|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="IMDb, Release Info">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0211915/releaseinfo|title=Le fabuleux destin d'Amélie Poulain — Release info|website=[[Internet Movie Database]]|language=en|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> <ref name="JPBox Office">{{cite web|url=https://www.jpbox-office.com/fichfilm.php?id=2076|title=Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain|website=[[JPBox Office]]|language=fr|access-date=2026-04-21|url-status=live}}</ref> <ref name="JPBox Office, France 2001">{{cite web|url=https://www.jpbox-office.com/v9_charts_total.php?view=2&filtre=datefr&variable=2001&limite=0&idorigine=2076|title=Les entrees en France {{!}} Annee: 2001|website=[[JPBox Office]]|language=fr|access-date=2026-04-21|url-status=live}}</ref> <ref name="KinoPoisk">{{cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/film/341/|title=Амели (2001)|website=[[КиноПоиск]]|language=ru|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="La Double vie de Véronique">{{кніга|аўтар=Alain Martin.|частка=|загаловак=La Double vie de Véronique, au coeur du film de Kieslowski|арыгінал=|спасылка=https://books.google.by/books?id=0WoT4KZkvTkC|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=c/o Irenka|год=2006|том=|pages=196|allpages=208|серыя=|isbn=978-2-9522785-1-5}}</ref> <ref name="La Presse">{{cite web|url=https://www.lapresse.ca/cinema/festivals-de-cinema/festival-de-cannes/201805/19/01-5182501-vanessa-paradis-aurait-pu-etre-amelie-poulain.php|title=Vanessa Paradis aurait pu être... Amélie Poulain!|author=Marc-André Lussier|date=2018-05-19|website=[[La Presse]]|language=fr|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="Le Cargo!">{{cite web|url=https://www.lecargo.org/spip/yann-tiersen/la-peur-du-manque/article7007.html|title=Yann Tiersen - La peur du manque|author=|date=2001-04-01|website=[[Le Cargo!]]|language=fr|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Le Parisien">{{cite web|url=https://www.leparisien.fr/culture-loisirs/amelie-poulain-a-failli-ne-jamais-exister-04-09-2002-2003373896.php|title=« Amélie Poulain » a failli ne jamais exister !|author=Stéphane Lepoittevin|date=2002-09-04|website=[[Le Parisien]]|language=fr|access-date=2026-04-13|url-status=live}}</ref> <ref name="Mental Floss">{{cite web|url=https://www.mentalfloss.com/article/66614/13-whimsical-facts-about-amelie|title=13 Whimsical Facts About Amélie|author=Eric D Snider|date=2015-07-30|website=[[Mental Floss]]|language=en|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="Metacritic">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/amelie/|title=Amélie|website=[[Metacritic]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Michigan Daily">{{cite web|url=https://www.michigandaily.com/uncategorized/audrey-tautou-and-french-film-amelie-are-pure-movie-magic/|title=Audrey Tautou and French film `Amelie’ are pure movie magic|author=Jeff Dickerson|date=2002-04-10|website=[[The Michigan Daily]]|language=en|access-date=2026-04-16|url-status=live}}</ref> <ref name="Roger Ebert review">{{cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/amelie-2001|title=Amelie|author=[[Роджэр Эберт|Roger Ebert]]|date=2001-11-09|website=Сайт [[Роджэр Эберт|Роджэра Эберта]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Rotten Tomatoes">{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/amelie|title=Amélie|website=[[Rotten Tomatoes]]|language=en|access-date=2026-04-07|url-status=live}}</ref> <ref name="Screen Daily, 2002-01-22">{{cite web|url=https://www.screendaily.com/amelie-becomes-north-americas-favourite/408061.article|title=Amelie becomes North America's favourite|date=2002-01-22|website=[[Screen Daily]]|language=en|access-date=2026-04-21|url-status=live}}</ref> }} == Літаратура == === Кнігі === * {{кніга|ref=Vanderschelden|аўтар=Isabelle Vanderschelden.|частка=|загаловак=Amélie: Le Fabuleux destin d'Amélie Poulain (Jean-Pierre Jeunet, 2001)|арыгінал=|спасылка=https://books.google.co.uk/books?id=seVkAAAAMAAJ|адказны=|выданне=|месца=London|выдавецтва=I.B.Tauris|год=2007|том=|pages=|allpages=114|серыя=Ciné-File French Film Guides|isbn=978-1-8451-1375-9|doi=10.5040/9780755699698}} === Артыкулы === * {{артыкул|ref=Малинина|аўтар=Малинина Ю.|загаловак=Из Парижа с любовью. По следам картины «Амели»|арыгінал=|спасылка=|archiveurl=|archivedate=|аўтар выдання=|выданне=МКбульвар|тып=журнал|месца=|выдавецтва=ЗАО «Полиграфический комплекс „Экстра-М“»|год=2011|выпуск=|volume=|нумар=26 сентября — 2 октября 2011|старонкі=64—65|isbn=|issn=1682-6930|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=be}} == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain}} * {{imdb title|id=0211915|title=Амелі}} * [https://vk.com/ameliby «НЕВЕРАГОДНЫ ЛЁС АМЭЛІ ПУЛЕН» па-беларуску!] {{Бібліяінфармацыя}} {{Еўрапейская кінапрэмія за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія «Залаты арол» за найлепшы замежны фільм у расійскім пракаце}} {{Прэмія «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм}} {{Прэмія «Сезар» за найлепшы фільм}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Далас—Форт-Уэрта за найлепшы фільм на замежнай мове}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Чыкага за найлепшы фільм на замежнай мове}} [[Катэгорыя:Фільмы Францыі 2001 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Германіі 2001 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі 2001 года]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Францыі]] [[Катэгорыя:Кінакамедыі Германіі]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Парыж]] [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Парыжы]] [[Катэгорыя:Фільмы на французскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Жан-П’ера Жэнэ]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Жан-П’ера Жэнэ]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Гіёма Ларана]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Ян Цьерсен]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм]] j17dyzpq7ke5lrga7w6b9utk3e7y76w Гарадскі арсенал (Львоў) 0 197352 5130585 3787034 2026-04-22T08:40:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130585 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Арсенал}} {{Славутасць |Тып = |Беларуская назва = Гарадскі арсенал |Арыгінальная назва = Міський арсенал |Выява = Міський арсенал,Львів, Підвальна, 5 487.JPG |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Украіна |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Львоў]], вул. Падвальная, 5. |Канфесія = |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[Готыка (архітэктура)|готыка]] |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |Назва карты = |Сайт = |Commons = }} '''Гарадскі арсенал''' — фартыфікацыйнае збудаванне ў [[Львоў|Львове]] ([[Украіна]]), пабудаванае ў [[1554]]—[[1556]] гадах. Помнік [[рэнесанс]]най абароннай архітэктуры. Гарадскі арсенал прылягаў да крапасных сцен Львова, рэшткі якіх бачныя з вуліцы Арсенальнай. Будынак арсенала выканана з каменя, двухпавярховы, прамавугольнае ў плане, з невялікай васьмівугольнай вежай на паўночным боку. Паводле даных даследаванняў і раскопак, праведзеных у 1970-х гадах, вежа і сцены першага паверху маюць даўнейшае паходжанне і былі пабудаваны, відаць, у [[XIV]] стагоддзі. У [[XVIII]] стагоддзі ў скляпах ільвоўскага гарадскога арсенала трымалі палонных [[Украінскія казакі|украінскіх казакоў]] і [[гайдамак]]аў. У адным з казематаў знаходзілася камера катаванняў і жыллё гарадскога ката. Падчас нападу [[Швецыя|шведаў]] у [[1704]] годзе арсенал быў разбураны, але праз два гады адбудаваны наноў. Сучасная рэстаўрацыя была праведзена ў [[1979]]—[[1981]] гадах. З 1981 года — [[Арсенал, музей зброі|музей зброі «Арсенал»]]. {|class="graytable" |+ | width="29%"|[[Файл:Арсенал львов.jpg|center|213px]] | width="5%"| | width="32%"|[[Файл:Arsenal Lviv 02.jpg|center|216px]] | width="5%"| | [[Файл:Arsenal Lviv 03.jpg|center|216px]] |- | align="center"|Фасад Гарадскога арсенала | | align="center"|Брама і вежа арсенала | | align="center"|Тыльная частка |} == Гл. таксама == * [[Арсенал Сяняўскіх]] * [[Каралеўскі арсенал, Львоў]] == Спасылкі == * {{cite web|url=http://maps.yahoo.com/broadband#trf=0&mvt=s&lon=24.03528&lat=49.841242&mag=1|title=Від са спадарожніка|access-date=5 мая 2014|archive-date=3 ліпеня 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070703105720/http://maps.yahoo.com/broadband#trf=0&mvt=s&lon=24.03528&lat=49.841242&mag=1|url-status=dead}} {{Славутасці Львова}} {{Няма спасылак|дата=13 мая 2011}} [[Катэгорыя:Музеі Львова]] [[Катэгорыя:Фартыфікацыі Львова]] [[Катэгорыя:Арсеналы]] 5p7sknrpfekkfiegpljaf9no23ytrnv Жан дэ Лабруер 0 197497 5130425 3879954 2026-04-21T16:06:51Z Ne kolyuchiy yozhik 161139 Выпраўленне памылкі. Чаму "там жа"? У табліцы напісала Версаль, у ру вікіпедыі таксама. 5130425 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Імя = Жан дэ Лабруер |Арыгінал імя = {{lang-fr|Jean de La Bruyère}} |Выява = Portrait of an unknown man, Formerly identified as Jean de La Bruyère - Versailles.jpg |Апісанне выявы = |Род дзейнасці = пісьменнік-мараліст |Гады актыўнасці = |Кірунак = класіцызм |Жанр = |Мова твораў = |Вікісховішча = |Вікікрыніца = }} '''Жан дэ Лабруер''' ({{lang-fr|Jean de La Bruyère}}; {{ДН|16|8|1645}}, [[Парыж]] — {{ДС|10|5|1696}}, [[Версаль (горад)|Версаль]]) — французскі [[пісьменнік]], сатырык, член Французскай акадэміі (1693). Атрымаў юрыдычную адукацыю. Блізкасць да арыстакратычных колаў дала Лабруеру багаты матэрыял для напісання кнігі «Характары або норавы нашага стагоддзя» (1688; перавыдадзена пры жыцці аўтара дзевяць разоў з вялікімі дапаўненнямі). Ён абраў у якасці ўзору сачыненне старажытнагрэчаскага мараліста Тэафраста «Характары», якое змясціў у пачатку сваёй кнігі. Аднак гэты пераклад служыць толькі шырмай для значна большага па аб'ёме дадатку — самастойнай сатырычнай характарыстыкі нораваў французскага грамадства. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лабруер}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі]] [[Катэгорыя:Філосафы Францыі]] [[Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі]] ih61olgwhs7x3435m5qolxbhlx4m5yf 5130427 5130425 2026-04-21T16:12:45Z Ne kolyuchiy yozhik 161139 Вікіфікацыя 5130427 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Імя = Жан дэ Лабруер |Арыгінал імя = {{lang-fr|Jean de La Bruyère}} |Выява = Portrait of an unknown man, Formerly identified as Jean de La Bruyère - Versailles.jpg |Апісанне выявы = |Род дзейнасці = пісьменнік-мараліст |Гады актыўнасці = |Кірунак = класіцызм |Жанр = |Мова твораў = |Вікісховішча = |Вікікрыніца = }} '''Жан дэ Лабруер''' ({{lang-fr|Jean de La Bruyère}}; {{ДН|16|8|1645}}, [[Парыж]] — {{ДС|10|5|1696}}, [[Версаль (горад)|Версаль]]) — французскі [[пісьменнік]], сатырык, член Французскай акадэміі (1693). Атрымаў юрыдычную адукацыю. Блізкасць да арыстакратычных колаў дала Лабруеру багаты матэрыял для напісання кнігі «Характары або норавы нашага стагоддзя» (1688; перавыдадзена пры жыцці аўтара дзевяць разоў з вялікімі дапаўненнямі). Ён абраў у якасці ўзору сачыненне старажытнагрэчаскага мараліста [[Тэафраст]]а «Характары», якое змясціў у пачатку сваёй кнігі. Аднак гэты пераклад служыць толькі шырмай для значна большага па аб'ёме дадатку — самастойнай сатырычнай характарыстыкі нораваў французскага грамадства. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лабруер}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Францыі]] [[Катэгорыя:Філосафы Францыі]] [[Катэгорыя:Франкамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі]] b7w9yom9cqdpuw8bce9awdy29ukc7zl Гастон Рамірэс 0 199599 5130632 4917097 2026-04-22T11:24:54Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130632 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст |імя = Гастон Рамірэс |поўнае імя = Гастон Эсек’ель Рамірэс Перэйра |выява = |апісанне выявы = |мянушка = ''El Aguila'' |дата нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Уругвай}} |рост = |вага = |пазіцыя = [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]] |цяперашні клуб = {{Сцяг|Італія}} [[ФК Віртус Энтэла|Віртус Энтэла]] |нумар = |маладзёжныя клубы = {{футбольная кар’ера |2005—2009|{{Сцяг|Уругвай||20px}} [[ФК Пеньяроль|Пеньяроль]]|}} |клубы = {{футбольная кар’ера |2009—2010|{{Сцяг|Уругвай||20px}} [[ФК Пеньяроль|Пеньяроль]]|30 (6) |2010—2012|{{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Балоння|Балоння]]|58 (12) |2012—2016|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Саўтгемптан|Саўтгемптан]]|48 (6) |2014—2015|{{Арэнда}} {{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Хал Сіці|Хал Сіці]]|22 (1) |2016|{{Арэнда}} {{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Мідлсбра|Мідлсбра]]|18 (7) |2016—2017|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Мідлсбра|Мідлсбра]]|22 (2) |2017—2021|{{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Сампдорыя|Сампдорыя]]|115 (14) |2021—2022|{{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Монца|Монца]]|6 (1) |2022—|{{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Віртус Энтэла|Віртус Энтэла]]|2 (0) }} |нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера |2009|{{Сцяг|Уругвай||20px}} [[Маладзёжная зборная Уругвая па футболе|Уругвай (да 20)]]| 3 (0) |2012|{{Сцяг|Уругвай||20px}} [[Алімпійская зборная Уругвая па футболе|Уругвай (алімп.)]]| 5 (2) |2010—2018|{{Сцяг|Уругвай||20px}} [[Зборная Уругвая па футболе|Уругвай]]|43 (0) }} |абнаўленне дадзеных аб клубе = 31 кастрычніка 2022 |абнаўленне дадзеных аб зборнай = 18 жніўня 2021 }} '''Гастон Эсек’ель Рамірэс Перэйра''' ({{lang-es|Gastón Ezequiel Ramírez Pereyra}}; нар. {{ДН|2|12|1990}}, [[Фрай-Бентас]], [[Уругвай]]) — [[уругвай]]скі футбаліст, атакуючы паўабаронца італьянскага клуба [[ФК Віртус Энтэла|«Віртус Энтэла»]]. Ігрок [[Зборная Уругвая па футболе|нацыянальнай зборнай Уругвая]] (2010—2018). == Клубная кар’ера == Пачаў кар’еру Гастон у клубе [[ФК Пеньяроль|«Пеньяроль»]], дзе дэбютаваў у сакавіку 2009 года. У [[Чэмпіянат Уругвая па футболе 2009/2010|сезоне 2009/10]] забіў за клуб 6 мячоў, чым дапамог «Пеньяролю» стаць чэмпіёнам Уругвая. У жніўні 2010 года перашоў у склад італьянскай [[ФК Балоння|«Балонні»]] за 2,5 млн еўра. Дэбютаваў у [[Чэмпіянат Італіі па футболе|чэмпіянаце Італіі]] 26 верасня 2010 года матчам супраць [[ФК Катанія|«Катаніі»]], які скончыўся з лікам 1:1. 31 жніўня 2012 года далучыўся да складу англійскага клуба [[ФК Саўтгемптан|«Саўтгемптан»]], падпісаўшы кантракт з камандай на чатыры гады. Трансфер іграка каштаваў англічанінам 12 млн фунтаў стэрлінгаў. 15 верасня паўабаронца дэбютаваў у матчы супраць [[ФК Арсенал Лондан|«Арсенала»]], дзе яго новы клуб трываў буйную паражэнне з лікам 1:6. Гастон з’явіўся на пляцоўцы ў другой палове матча замест [[Стывен Дэвіс|Стывена Дэвіса]]. 23 студзеня 2014 года ігрок атрымаў пашкоджанне, з-за чаго прапусціў некалькі тыдняў. 1 верасня 2014 на правах арэнды перайшоў у [[ФК Хал Сіці|«Хал Сіці»]]. Па заканчэння тэрміну арэнды ўлетку 2015 года вярнуўся ў «Саўтгемптан», аднак не здолеў замацавацца ў складзе. У студзені 2016 года быў арандаваны [[ФК Мідлсбра|«Мідлсбра»]]<ref>[http://by.tribuna.com/football/1036577046.html «Мидлсбро» арендовал Гастона Рамиреса у «Саутгемптона»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190916124215/https://by.tribuna.com/football/1036577046.html |date=16 верасня 2019 }}. by.tribuna.com</ref>. Па заканчэнні сезона 2015/16 у якасці свабоднага агента пакінуў «Саўтгемптан», і ў ліпені 2016 года падпісаў з «Мідлсбра» кантракт<ref>[http://by.tribuna.com/football/1042166635.html Гастон Рамирес подписал 3-летний контракт с «Мидлсбро»]. by.tribuna.com</ref>. Па выніках сезона 2016/17 «Мідлсбра» страціў месца ў Прэм’ер-лізе, і ў жніўні 2017 года Рамірэс стаў іграком італьянскай [[ФК Сампдорыя|«Сампдорыі»]]<ref>[https://by.tribuna.com/football/1054191690.html «Сампдория» приобрела хавбека «Мидлсбро» Гастона Рамиреса за 9 млн евро]{{Недаступная спасылка}}. by.tribuna.com</ref>, дзе гуляў да лета 2021 года. У снежні 2021 года падпісаў кантракт з [[ФК Монца|«Монцай»]] з Серыі B да канца сезона 2021/22, пасля выхаду клуба па выніках сезона ў Серыю A пакінуў каманду. У кастрычніку 2022 года падпісаў кантракт з клубам Серыі C [[ФК Віртус Энтэла|«Віртус Энтэла»]]. == Міжнародная кар’ера == 8 кастрычніка 2010 года Рамірэс дэбютаваў у складзе [[Зборная Уругвая па футболе|зборнай Уругвая]] таварыскім матчам супраць [[зборная Інданезіі па футболе|зборнай Інданезіі]]. Футбаліст адгуляў увесь матч. == Дасягненні == '''«Пеньяроль»''': * [[Чэмпіянт Уругвая па футболе|Чэмпіён Уругвая]]: 2010 == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Навігацыйны блок2 |стыль_загалоўка = {{колеры зборнай/Уругвай|1}} |state = collapsed |загаловак = Склады зборнай Уругвая |Склад зборнай Уругвая па футболе на Алімпійскіх гульнях 2012 |Склад зборнай Уругвая па футболе на Кубку канфедэрацый 2013 |Склад зборнай Уругвая па футболе на чэмпіянаце свету 2014 |Склад зборнай Уругвая па футболе на Кубку Амерыкі 2016 }} {{DEFAULTSORT:Рамірэc Гастон}} [[Катэгорыя:Футбалісты Уругвая]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Уругвая па футболе]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Пеньяроль]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Балоння]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Саўтгемптан]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Хал Сіці]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Мідлсбра]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Сампдорыя]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Монца]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Віртус Энтэла]] [[Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года]] 5bkgxmk1bkc055w2b7y69lpvy3zjb6o Гарады Латвіі 0 212752 5130597 4988682 2026-04-22T08:58:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130597 wikitext text/x-wiki <imagemap> Image:Latvija viki.PNG|700px|thumb|right|''(Пры націску на назву горада, будзе зроблены пераход на адпаведны артыкул)'' poly 89 173 157 172 158 186 90 185 [[Вэнтспілс]] poly 171 168 254 168 257 178 232 190 175 178 [[Валдэмарпілс]] poly 106 211 162 211 162 226 104 226 [[Пілтэнэ]] poly 227 202 266 202 267 216 223 216 [[Талсі]] poly 215 229 272 227 272 241 213 243 [[Стэндэ]] poly 191 245 228 246 228 264 194 257 [[Сабілэ]] poly 243 247 297 247 298 259 258 273 244 259 [[Кандава]] poly 142 274 200 272 202 290 144 287 [[Кулдыга]] poly 40 290 110 291 112 305 39 305 [[Павіласта]] poly 92 321 143 322 146 334 93 345 [[Айзпутэ]] poly 225 356 250 346 250 333 205 334 207 345 [[Броцэні]] poly 210 349 241 359 242 371 200 373 [[Салдус]] poly 133 347 188 349 188 359 137 371 [[Скрунда]] poly 93 392 157 393 157 407 89 410 [[Прыекулэ]] poly 58 364 108 365 111 379 58 377 [[Дурбэ]] poly 10 357 59 356 57 370 38 382 11 371 [[Гробіня]] poly 15 375 66 389 67 401 20 397 [[Ліепая]] poly 291 273 350 275 351 286 292 286 [[Тукумс]] poly 315 359 305 371 306 383 352 383 352 374 [[Добэлэ]] poly 265 394 311 395 312 407 265 407 [[Аўцэ]] poly 372 348 435 353 432 364 373 366 [[Елгава]] poly 448 408 504 408 506 422 450 419 [[Баўска]] poly 471 332 496 344 496 357 444 354 444 344 [[Балданэ]] poly 415 310 411 330 372 332 372 319 [[Олайнэ]] poly 361 263 411 264 409 275 386 288 362 278 [[Юрмала]] poly 417 271 439 266 468 270 468 281 418 286 [[Рыга]] poly 407 288 444 288 448 299 430 313 408 302 [[Балажы]] poly 452 304 469 318 470 327 418 329 417 315 441 314 [[Саласпілс]] poly 469 302 480 301 485 317 504 317 505 327 474 324 [[Огрэ]] poly 480 289 523 291 523 302 499 316 485 316 [[Ікшкілэ]] poly 515 303 569 306 568 318 525 318 517 329 509 329 [[Кегумс]] poly 525 321 593 324 595 335 525 337 [[Ліелвардэ]] poly 552 342 617 342 617 356 555 363 [[Айзкраўклэ]] poly 611 325 664 327 666 339 654 356 612 340 [[Плявіняс]] poly 701 286 714 286 741 300 743 311 690 311 [[Мадана]] poly 776 271 759 285 759 295 806 298 806 286 [[Лубана]] poly 709 249 767 249 766 259 723 271 [[Цэсвайнэ]] poly 764 193 815 196 817 206 772 215 [[Гулбэнэ]] poly 805 148 796 174 848 174 846 165 816 160 [[Алукснэ]] poly 801 137 764 139 764 125 800 125 [[Апэ]] poly 657 152 725 154 727 165 659 163 [[Смілтэнэ]] poly 636 65 677 67 683 81 675 84 638 74 [[Валка]] poly 563 32 607 32 611 43 593 55 565 41 [[Руіена]] poly 607 84 638 84 648 98 643 107 606 94 [[Сэда, Латвія|Сэда]] poly 578 103 635 106 637 117 579 117 [[Стрэнчы]] poly 547 50 544 72 611 74 610 64 559 63 [[Мазсалаца]] poly 529 72 542 84 564 86 565 96 530 96 [[Алоя]] poly 485 48 534 48 536 57 512 72 485 56 [[Стайцэлэ]] poly 457 58 498 69 501 80 459 80 [[Айнажы]] poly 453 89 471 98 529 100 533 110 461 108 [[Салацгрыва]] poly 505 132 522 136 522 150 505 148 [[Лімбажы]] poly 471 209 477 187 541 187 540 197 485 199 [[Саўлкрасты]] poly 480 242 539 247 541 258 483 256 [[Вангажы]] poly 526 238 584 238 581 228 523 221 [[Сігулда]] poly 551 201 609 204 609 215 552 218 [[Лігатнэ]] poly 578 177 628 181 628 190 580 193 [[Цэсіс]] poly 597 129 666 131 667 143 597 145 [[Валміера]] poly 543 370 629 375 628 385 546 388 [[Яўн’елгава]] poly 619 411 669 413 666 425 625 428 [[Віесітэ]] poly 634 442 680 440 682 451 650 463 [[Акністэ]] poly 677 474 722 479 724 487 685 497 [[Субатэ]] poly 729 500 710 509 709 521 754 526 749 509 [[Ілукстэ]] poly 752 497 767 527 823 506 819 496 [[Даўгаўпілс]] poly 853 504 911 507 911 519 844 522 839 515 [[Краслава]] poly 892 453 946 459 946 470 890 468 [[Дагда]] poly 934 395 980 385 981 393 972 407 937 407 [[Зілупэ]] poly 907 353 961 350 960 363 909 366 [[Лудза]] poly 835 289 903 293 901 304 838 308 [[Карсава]] poly 842 215 891 218 890 230 841 226 [[Балві]] poly 868 178 910 181 899 205 873 191 [[Віляка]] poly 855 361 909 377 910 387 854 389 [[Рэзэкнэ]] poly 809 351 826 367 826 379 789 381 790 367 807 366 [[Віляні]] poly 749 331 811 330 811 346 789 348 784 356 751 345 [[Варакляні]] poly 668 374 738 373 740 385 669 390 [[Екабпілс]] poly 705 401 761 401 762 417 710 415 [[Лівані]] poly 779 411 781 427 829 430 828 413 [[Прэйлі]] poly 128 508 229 510 228 522 124 525 [[Курзэмэ]] poly 125 527 224 523 227 540 126 543 [[эмгалэ]] poly 126 543 201 548 203 562 128 559 [[Сэлія]] poly 124 560 225 568 226 578 127 575 [[Відзэмэ]] poly 129 579 218 586 221 598 129 595 [[Латгалэ]] desc bottom-left </imagemap> У [[Латвія|Латвіі]] статус [[горад]]а ({{lang-lv|pilsēta}}) прысвоены 76 населеным пунктам. З іх 9 маюць статус ''рэспубліканскіх гарадоў''<ref>Вылучаны ў спісе гарадоў '''тлустым шрыфтам'''.</ref>, 67 — статус ''краявых гарадоў''. == Спіс гарадоў Латвіі == <div align="center"> {|class="standard sortable collapsible" align=center !Беларуская назва !Герб !Латышская назва !Статус з / Першае згадка ![[Адміністрацыйны падзел Латвіі|Раён]] ! Насельніцтва, тыс. чал ! Фатаграфія !Сцяг ! Ранейшыя назвы (бел.) |- |[[Айзкраўклэ]] |align="center" |[[Выява:Aizkraukle COA.svg|60px]] |Aizkraukle |1967 / 1960 |Адміністрацыйны цэнтр [[Айзраўкльскі край|Айзраўкльскага края]] |8,7 (2011) |align="center" |[[Файл:Aizkraukle, Lāčplēša iela.jpg|150px]] |align="center" |[[Файл:Aizkraukle flag.svg|100px]] |1960—1967 — пасёлак імя Пятра Стучкі<br />1967—1990 — Стучка |- |[[Айзпутэ]] |align="center" |[[Файл:Aizpute COA.svg|60px]] |Aizpute |1378 / 1248 |Адміністрацыйны цэнтр [[Айзпуцкі край|Айзпуцкага края]] |5,1 (2011) |align="center" |[[Выява:Aizputes baptistu baznīca 2008-08-10.jpg|150px]] |align="center" |[[Выява:LVA Aizpute flag.png|100px]] |да 1917 — Газенпот (ням. Hasenpoth) |- |[[Айнажы]] |align="center" |[[Выява:Ainazi COA.svg|60px]] |Ainaži |1926 / 1564 |Горад у [[Салацгрыўскі край|Салацгрыўскім краі]] |1,0 (2011) |align="center" |[[Файл:Ainaži Church.JPG|150px]] |align="center" |[[Файл:LVA Ainaži flag.png|100px]] |Гайнаш (ням. Haynasch) |- |[[Акністэ]] |align="center" |[[Выява:Akniste.png|60px]] |Akniste |1991 |Адміністрацыйны цэнтр [[Акнісцкі край|Акнісцкага края]] |1,2 (2011) |align="center" |[[Выява:Akniste3.JPG|150px]] | |19-пачатак 20 стагоддзя — мястэчка Окніст |- |[[Алоя]] |align="center" |[[Выява:Coat of Arms of Aloja.svg|60px]] |Aloja |1992 |Адміністрацыйны цэнтр [[Алойскі край|Алойскага края]] |1,4 (2011) |align="center" |[[Выява:Aloja luteri kirik.JPG|150px]] |align="center"|[[Выява:Flag of Aloja.svg|100px]] | |- |[[Алукснэ]] |align="center" |[[Файл:Aluksne COA.svg|60px]] |Alūksne |1920 / 1284 |Адміністрацыйны цэнтр [[Алуксненскі край|Алуксненскага края]] |8,8 (2011) |align="center" |[[Выява:AluksneNeuesSchloss.png|150px]] |align="center" |[[Выява:Aluksne flag.svg|100px]] |да 1917 — Марыенбург (Marienburg) |- |[[Апэ]] |align="center" |[[Выява:LVA Ape COA.png|60px]] |Ape |1928 / 1449 |Адміністрацыйны цэнтр [[Апскі край|Апскага края]] |1,1 (2011) |align="center" |[[Выява:Ape centrs.JPG|150px]] | |Гопенгоф (ням. Hoppenhof), Опекальн |- |[[Аўцэ]] |align="center" |[[Выява:Auce.png|60px]] |Auce |1924 |Адміністрацыйны цэнтр [[Аўцкі край|Аўцкага края]] |3,0 (2011) |align="center" |[[Выява:Auce manor, 2011.jpg|150px]] | |Альт-Аўц (ням. Alt-Autz) |- |[[Балві]] |align="center" |[[Выява:Coat of Arms of Balvi.svg|60px]] |Balvi |1928 / 1224 |Адміністрацыйны цэнтр [[Балвійскі край|Балвійскага края]] |7,9 (2011) |align="center" |[[Выява: Ул. Берзпилс, Балви (P47).jpg|150px]] |align="center" |[[Выява:Flag of Balvi.svg|100px]] |Больвен (ням. Bolwen), Балоўск |- |[[Балданэ]] |align="center" |[[Выява:Baldone.png|60px]] |Baldone |1991 |Адміністрацыйны цэнтр [[Балданскі край|Балданскага края]] |2,4 (2011) |align="center" |[[Файл:Rīgas iela, Baldone (P91).jpg|150px]] | | да 1920 — Бальдан (ням. Baldohn) |- |[[Балажы]] |align="center" |[[Файл:Coat of Arms of Baloži.svg|60px]] |Baloži |1991 |Горад у [[Кекаўскі край|Кекаўскім краі]] |5,8 (2011) |align="center" | |align="center" |[[Выява:Flag of Baloži.svg|100px]] | Рольбуш (ням. Rollbusch) |- |[[Баўска]] |align="center" |[[Выява:Lv-Bauska city coa.png|60px]] |Bauska |1609 |Адміністрацыйны цэнтр [[Баўскі край|Баўскага края]] |10,0 (2011) |align="center" |[[Выява:3 Bauskas-pils-9apr04.jpg|150px]] |align="center" |[[Выява:Bauska flag.svg|100px]] |да 1920 — Баўск (ням. Marienland, Bauske) |- |[[Броцэні]] |align="center" |[[Выява:Coat of Arms of Brocēni.svg|60px]] |Brocēni |1992 |Адміністрацыйны цэнтр [[Броцэнскі край|Броцэнскага края]] |3,4 (2011) |align="center" |[[Выява:Broceni station.JPG|150px]] |align="center" |[[Выява:Flag of Brocēni.svg|100px]] |Бергхоф (ням. Berghof) |- |[[Валдэмарпілс]] |align="center" |[[Файл:Coat of Arms of Valdemārpils.svg|60px]] |Valdemārpils |1917 / 1528 |Горад у [[Талсінскі край|Талсінскім краі]] |1,4 (2011) |align="center" |[[Файл:Valdemārpils, Lielā iela (P126).jpg|150px]] | | да 1920- Сасмакен (ням. Saßmacken), 1920—1926 — Сасмака |- |[[Валка]] |align="center" |[[Выява:Coat of Arms of Valka.svg|60px]] |Valka |1584 / XIII стагоддзе |Адміністрацыйны цэнтр [[Валкскі край|Валкскага края]] |6,0 (2011) |align="center" |[[Файл:Valkas baznīca.jpg|150px]] |align="center" |[[Файл:Flag of Valka.svg|100px]] |да 1920 — Валк (ням. Walk) |- |[[Валміера]] |align="center" |[[Выява:COA LV Valmiera.svg|60px]] |Valmiera |1323 |Горад рэспубліканскага падпарадкавання |27,1 (2011) |align="center" |[[Выява:Valmiera Sv Simana baznica.jpg|150px]] |align="center" |[[Выява:Bandera Valmieras.png|100px]] | Вольмар (ням. Wolmar) |- |[[Вангажы]] |align="center" |[[Файл:Vangazi COA.svg|60px]] |Vangaži |1991 |Горад у [[Інчукалнскі край|Інчукалнскім краі]] |4,0 (2011) | | | |- |[[Варакляні]] |align="center" |[[Выява:Varaklani COA.svg|60px]] |Varakļāni |1928 |Адміністрацыйны цэнтр [[Вараклянскі край|Вараклянскага края]] |2,1 (2011) |align="center" |[[Файл:Varakļānu Jaunavas Marijas Debesīs uzņemšanas katoļu baznīca 2000.jpg|150px]] | |Варкланд (ням. Warkland) |- |[[Вэнтспілс]] |align="center" |[[Выява:LVA Ventspils COA.svg|60px]] |Ventspils |1378 |Горад рэспубліканскага падпарадкавання |42,5 (2011) |align="center" |[[Выява:Ventspilis. Isplaukia krovininis laivas, 2006-09-22.jpg|150px]] |align="center" |[[Выява:Flag of Ventspils.svg|100px]] |Віндава (ням. Windau) |- |[[Віесітэ]] |align="center" |[[Выява:Viesite gerb.png|60px]] |Viesīte |1928 |Адміністрацыйны цэнтр [[Віесіцкі край|Віесіцкага края]] |1,9 (2011) |align="center" |[[Выява:Viesites novada padome.jpg|150px]] |align="center" |[[Выява:LVA Viesīte flag.png|100px]] | Экенграф (ням. Eckengraf) |- |[[Віляка]] |align="center" |[[Файл:Viļakas pilsētas ģerbonis.svg|60px]] |Viļaka |1945 |Адміністрацыйны цэнтр [[Вілякскі край|Вілякскага края]] |1,5 (2011) |align="center" |[[Файл:Vilaka no Semenovas.JPG|150px]] |align="center" |[[Файл:Flag of Viļaka.png|100px]] |Марыенгаўзен (ням. Marienhausen) |- |[[Віляні]] |align="center" |[[Файл:Coat of Arms of Viļāni.svg|60px]] |Viļāni |1928 |Адміністрацыйны цэнтр [[Вілянскі край|Вілянскага края]] |3,4 (2011) |align="center" |[[Файл:Viļāni kosciol(1).jpg|150px]] | | Веланы (ням. Wielona) |- |[[Гробіня]] |align="center" |[[Файл:Grobina gerb.png|60px]] |Grobiņa |1695 / XIII стагоддзе |Адміністрацыйны цэнтр [[Гробінскі край|Гробінскага края]] |4,2 (2011) |align="center" |[[Файл:Grobiņas baptistu draudzes lūgšanu nams 1999.jpg|150px]] | |Зеебург (ням. Seeburg) |- |[[Гулбэнэ]] |align="center" |[[Выява:Coat of Arms of Gulbene.svg|60px]] |Gulbene |1928 / 1224 |Адміністрацыйны цэнтр [[Гулбэнскі край|Гулбэнскага края]] |8,7 (2011) |align="center" |[[Файл:Gulbene 035, opravená část zámeského komplexu.jpg|150px]] |align="center" |[[Файл:Flag of Gulbene.svg|100px]] |да 1917 — Шваненбург (ням. Schwanenburg) |- |[[Дагда]] |align="center" |[[Выява:Coat of Arms of Dagda.svg|60px]] |Dagda |1992 / XVII стагоддзе |Адміністрацыйны цэнтр [[Дагдскі край|Дагдскага края]] |2,5 (2011) | |align="center" |[[Выява:Dagdas karogs.jpg|100px]] | Дагдэн (ням. Dageten, Dagden) |- |[[Даўгаўпілс]] |align="center" |[[Выява:Coat of arms of Daugavpils.png|60px]] |Daugavpils |1582 / 1275 |Адміністрацыйны цэнтр [[Даўгаўпілскі край|Даўгаўпілскага края]] |101,0 (2012) |align="center" |[[Выява:Saules iela 1-3 (Daugavpils).jpg|150px]] |align="center" |[[Выява:Flag of Daugavpils.svg|100px]] | да 1656, 1667—1893 — Дынабург (ням. Dünaburg), 1656—1667 — Барысаглебск, 1893—1920 — Дзвінск |- |[[Добэлэ]] |align="center" |[[Выява:Dobele COA.svg|60px]] |Dobele |1917 / 1254 |Адміністрацыйны цэнтр [[Дабэльскі край|Дабэльскага края]] |11,1 (2011) |align="center" |[[Выява:Dobelemarkt.JPG|150px]] |align="center" |[[Выява:Dobele flag.svg|100px]] | да 1918 — Доблен (ням. Doblen) |- |[[Дурбэ]] |align="center" |[[Выява:Durbe gerb.png|60px]] |Durbe |1893 / 1230 |Адміністрацыйны цэнтр [[Дурбскі край|Дурбскага края]] |0,6 (2013) |align="center" |[[Файл:Durbes luterāņu baznīca.jpg|150px]] | | Дурбен (ням. Durben) |- |[[Екабпілс]] |align="center" |[[Файл:WappenJekabpils.png|60px]] |Jēkabpils |1670 / 1237 |Горад рэспубліканскага падпарадкавання |26,3 (2011) |align="center" |[[Файл:Jēkabpils dam.jpg|150px]] |align="center" |[[Файл:Bandera Jekabpils.png|100px]] |Якабштат (ням. Jakobstadt) |- |[[Елгава]] |align="center" |[[Выява:Jelgava COA small.svg|60px]] |Jelgava |1573 / 1226 |Горад рэспубліканскага падпарадкавання |64,5 (2011) |align="center" |[[Выява:Jelgava Castle (Schloss Mitau).JPG|150px]] |align="center" |[[Выява:Jelgava flag.svg|100px]] |да 1917 — Мітава (ням. Mitau) |- |[[Зілупэ]] |align="center" |[[Выява:Zilupe COA.svg|60px]] |Zilupe |1931 / 1900 |Адміністрацыйны цэнтр [[Зілупскі край|Зілупскага края]] |1,7 (2011) |align="center" | | |Разенава |- |[[Ікшкілэ]] |align="center" |[[Файл:Coat of Arms of Ikšķile.svg|60px]] |Ikšķile |1992 |Адміністрацыйны цэнтр [[Ікшкільскі край|Ікшкільскага края]] |4,0 (2011) |align="center" |[[Выява:Ikšķiles luterāņu baznīca 2000-12-03.jpg|150px]] |align="center" |[[Файл:Flag of Ikšķile.svg|100px]] |Ікскюль (ням. Uexküll) |- |[[Ілукстэ]] |align="center" |[[Файл:Coat of Arms of Ilūkste.svg|60px]] |Ilūkste |1917 / 1550 |Адміністрацыйны цэнтр [[Ілуксцкі край|Ілуксцкага края]] |2,8 (2011) |align="center" |[[Выява:Дом в илуксте.JPG|150px]] | | Ілукст (ням. Illuxt) |- |[[Кандава]] |align="center" |[[Выява:Kandava gerb.png|60px]] |Kandava |1917 / 1230 |Адміністрацыйны цэнтр [[Кандаўскі край|Кандаўскага края]] |4,2 (2011) |align="center" |[[Выява:Kandavas Pulvertornis 2000-10-28.jpg|150px]] | | Кандау (ням. Kandau) |- |[[Карсава]] |align="center" |[[Выява:Karsava gerb.png|60px]] |Karsava |1928 |Адміністрацыйны цэнтр [[Карсаўскі край|Карсаўскага края]] |2,4 (2011) |align="center" |[[Файл:Katholische Kirche Kārsava.jpg|150px]] | | да 1917 — сяло Корсаўка |- |[[Кегумс]] |align="center" |[[Выява:Kegums gerb.png|60px]] |Ķegums |1993 |Адміністрацыйны цэнтр [[Кегумскі край|Кегумскага края]] |2,5 (2011) |align="center" |[[Файл:ĶegumaHES.JPG|150px]] | | Кегум (Keggum) |- |[[Краслава]] |align="center" |[[Файл:Coat of Arms of Krāslava.svg|60px]] |Krāslava |1923 |Адміністрацыйны цэнтр [[Краслаўскі край|Краслаўскага края]] |10,1 (2011) |align="center" |[[Файл:Kraslava (pilsetas centrs).jpg|150px]] | |Краслаў, Крэслау (Kreslau) |- |[[Кулдыга]] |align="center" |[[Файл:Kuldiga COA.svg|60px]] |Kuldīga |1378 |Адміністрацыйны цэнтр [[Кулдыжскі край|Кулдыжскага края]] |12,7 (2011) |align="center" |[[Файл:Aleksupė.jpg|150px]] |align="center" |[[Файл:Flag of Kuldīga.svg|100px]] | Гольдынген (ням. Goldingen) |- |[[Лівані]] |align="center" |[[Файл:Livani gerb.png|60px]] |Līvani |1926 |Адміністрацыйны цэнтр [[Ліванскі край|Ліванскага края]] |8,6 (2012) | |align="center" |[[Файл:LVA Līvāni flag.png|100px]] | да 1917 — Лівенгоф (ням. Lievenhof) |- |[[Лігатнэ]] |align="center" |[[Выява:Ligatne gerb.png|60px]] |Līgatne |1993 |Адміністрацыйны цэнтр [[Лігатненскі край|Лігатненскага края]] |1,2 (2011) | | | Лігат (ням. Ligat) |- |[[Ліелвардэ]] |align="center" |[[Файл:WappenLielvarde.png|60px]] |Lielvārde |1992 / 1201 |Адміністрацыйны цэнтр [[Ліелвардскі край|Ліелвардскага края]] |9,8 (2011) |align="center" |[[Файл:Andreja Pumpura Lielvardes muzejs.jpg|150px]] | | Леневардэн (ням. Lennewarden) |- |[[Ліепая]] |align="center" |[[Файл:Coat of Arms of Liepāja.svg|60px]] |Liepāja |1625 / 1253 |Горад рэспубліканскага падпарадкавання |83,4 (2011) |align="center" | |align="center" |[[Выява:Flag of Liepāja.svg|100px]] | да 1253 — Liiv, да 1418 — Lyva portus, да 1520 — Līva, да 1917 — Лібава |- |[[Лімбажы]] |align="center" |[[Файл:Limbazi gerb.png|60px]] |Limbaži |1385 |Адміністрацыйны цэнтр [[Лімбажскі край|Лімбажскага края]] |8,4 (2011) |align="center" |[[Файл:Limbažu vecpilsēta.jpg|150px]] |align="center" |[[Файл:Bandera Limbazi.png|100px]] |да 1917 — Лемзаль (ням. Lemsal) |- |[[Лубана]] |align="center" |[[Выява:Lubana gerb.png|60px]] |Lubana |1992 |Адміністрацыйны цэнтр [[Лубанскі край|Лубанскага края]] |1,7 (2011) | |align="center" |[[Выява:Flag of Lubāna.svg|100px]] |Лубан (ням. Lubahn) |- |[[Лудза]] |align="center" |[[Выява:Escut Ludza.png|60px]] |Ludza |1777 / 1177 |Адміністрацыйны цэнтр [[Лудзенскі край|Лудзенскага края]] |9,5 (2011) |align="center" |[[Выява:Ludza Catholic Church.JPG|150px]] | | да 1920 — Люцын (польск. Lucyn), Лужына |- |[[Мадана]] |align="center" |[[Выява:Escut Madonas.png|60px]] |Madona |1926 |Адміністрацыйны цэнтр [[Маданскі край|Маданскага края]] |8,7 (2011) |align="center" |[[Выява:Madona Stad.jpg|150px]] |align="center" |[[Выява:Flag of Madona.svg|100px]] | |- |[[Мазсалаца]] |align="center" |[[Выява:Mazsalaca gerb.png|60px]] |Mazsalaca |1928 / 1861 |Адміністрацыйны цэнтр [[Мазсалацкі край|Мазсалацкага края]] |1,5 (2011) |align="center" |[[Выява:Baznīcas iela (Mazsalaca).jpg|150px]] | | |- |[[Огрэ]] |align="center" |[[Выява:Coat of Arms of Ogre.svg|60px]] |Ogre |1928 |Адміністрацыйны цэнтр [[Ограўскі край|Ограўскага края]] |26,1 (2011) | |align="center" |[[Выява:Flag of Ogre.svg|100px]] |да 1917 — Огер (ням. Ohger) |- |[[Олайнэ]] |align="center" |[[Выява:Olaine.gerb.png|60px]] |Olaine |1967 / XVII стагоддзе |Адміністрацыйны цэнтр [[Олайненскі край|Олайненскага края]] |12,6 (2011) |align="center" |[[Выява:Olaines stacija.jpg|150px]] |align="center" |[[Выява:Flag of Olaine.png|100px]] |да 1919 — Олай (ням. Olai) |- |[[Павіласта]] |align="center" |[[Файл:Pavilosta gerb.png|60px]] |Pāvilosta |1991 |Адміністрацыйны цэнтр [[Павіласцкі край|Павіласцкага края]] |1,1 (2011) | |align="center" |[[Файл:LVA Pāvilosta flag.png|100px]] | Сакенгаўзен, Паўльсгафен (ням. Paulshafen), Āķagals, Sakasminde |- |[[Пілтэнэ]] |align="center" |[[Выява:Piltene gerb.png|60px]] |Piltene |1557 |Адміністрацыйны цэнтр [[Вэнтспілскі край|Вэнтспілскага края]] |1,1 (2011) |align="center" |[[Файл:Piltenes evaņģēliski luteriskā baznīca (1719) un Piltenes pilsdrupas.jpg|150px]] |align="center" |[[Файл:LVA Piltene flag.png|100px]] | |- |[[Плявіняс]] |align="center" |[[Файл:Plavinas gerb.png|60px]] |Pļaviņas |1927 |Адміністрацыйны цэнтр [[Плявіняскі край|Плявіняскага края]] |3,7 (2011) |align="center" |[[Файл:Gostiņu baznīca Pļaviņās 2000-07-21.jpg|150px]] |align="center" |[[Файл:LVA Pļaviņas flag.png|100px]] |Штокмансгоф (нем. Stockmannshof) |- |[[Прэйлі]] |align="center" |[[Файл:Coat of Arms of Preiļi.svg|60px]] |Preiļi |1928 / 1250 |Адміністрацыйны цэнтр [[Прэйльскі край|Прэйльскага края]] |7,9 (2011) |align="center" |[[Файл:Preili kosciol.jpg|150px]] | | |- |[[Прыекулэ]] |align="center" |[[Выява:Coat of Arms of Priekule.svg|60px]] |Priekule |1928 / 1483 |Адміністрацыйны цэнтр [[Прыекульскі край, Курзэмэ|Прыекульскага края]] |2,4 (2011) |align="center" |[[Выява:Priekule manor tower.jpg|150px]] | | |- |[[Рэзэкнэ]] |align="center" |[[Файл:Coat of Arms of Rēzekne.svg|60px]] |Rēzekne |1773 / 1285 |Горад рэспубліканскага падпарадкавання |34,6 (2011) |align="center" |[[Файл:Rēzekne no pilsdrupām 1999.jpg|150px]] |align="center" |[[Файл:Flag of Rēzekne.svg|100px]] | да 1893 — Розітэн (ням. Rositten), 1893—1917; 1944—1945 — Рэжыца |- |[[Рыга]] |align="center" |[[Выява:Coat of Arms of Riga small.svg|60px]] |Riga |1225 / 1201 |Сталіца |699,2 (2012) |align="center" |[[Файл:Riian vanhakaupunki.jpg|150px]] |align="center" |[[Файл:Flag of Riga.svg|100px]] | |- |[[Руіена]] |align="center" |[[Файл:Rujiena gerb.png|60px]] |Rūjiena |1920 |Адміністрацыйны цэнтр [[Руіенскі край|Руіенскага края]] |3,4 (2011) |align="center" |[[Файл:Ruhja luteriusu kirik.JPG|150px]] |align="center" |[[Файл:LVA Rūjiena flag.png|100px]] |Руен (ням. Rujen) |- |[[Сабілэ]] |align="center" |[[Выява:Sabile gerb.png|60px]] |Sabile |1917 / 1253 |Горад у [[Талсінскі край|Талсінскім краі]] |1,4 (2011) |align="center" |[[Выява:Sabile abava 2006 06.jpg|150px]] | |Цабельн (Zabeln) |- |[[Саласпілс]] |align="center" |[[Выява:Salaspils gerb.png|60px]] |Salaspils |1993 |Адміністрацыйны цэнтр [[Саласпілскі край|Саласпілскага края]] |18,1 (2011) |align="center" |[[Выява:Salaspils, paneláky.jpg|150px]] | |да 1917 — года Кірхгольм (ням. Kirchholm) |- |[[Салацгрыва]] |align="center" |[[Выява:Salacgriva gerb.png|60px]] |Salacgrīva |1928 |Адміністрацыйны цэнтр [[Салацгрыўскі край|Салацгрыўскага края]] |3,4 (2011) |align="center" |[[Файл:Salatsi - sild üle Salatsi jõe.JPG|150px]] |align="center" |[[Файл:Salacgriva karogs.png|100px]] | |- |[[Салдус]] |align="center" |[[Выява:Escut Saldus.png|60px]] |Saldus |1917 |Адміністрацыйны цэнтр [[Салдускі край|Салдускага края]] |12,2 (2011) |align="center" |[[Файл:Saldus makslas skola.jpg|150px]] |align="center" |[[Файл:Bandera Saldus.png|100px]] | |- |[[Саўлкрасты]] |align="center" |[[Выява:Coat of Arms of Saulkrasti.svg|60px]] |Saulkrasti |1991 |Адміністрацыйны цэнтр [[Саўлкрасцкі край|Саўлкрасцкага края]] |3,3 (2011) |align="center" |[[Выява:Stacija Saulkrasti.jpg|150px]] |align="center" |[[Выява:Flag of Saulkrasti.svg|100px]] |Нёйбад (ням. Neubad) |- |[[Сэда, Латвія|Сэда]] |align="center" |[[Выява:Seda gerb.png|60px]] |Seda |1991 | Горад у [[Стрэнцкі край|Стрэнцкім краі]] |1,5 (2011) |align="center" |[[Файл:Miera iela Sedā (P26).jpg|150px]] | | |- |[[Сігулда]] |align="center" |[[Выява:Coat of Arms of Sigulda.svg|60px]] |Sigulda |1928 |Адміністрацыйны цэнтр [[Сігулдскі край|Сігулдскога края]] |11,2 (2011) |align="center" |[[Выява:Turaida Totale.jpg|150px]] |align="center" |[[Выява:Flag of Sigulda.svg|100px]] |Зегевольд (ням. Segewold) |- |[[Скрунда]] |align="center" |[[Выява:Coat of Arms of Skrunda.svg|60px]] |Skrunda |1996 / 1253 |Адміністрацыйны цэнтр [[Скрундскі край|Скрундскага края]] |2,5 (2011) | |align="center" |[[Выява:Flag of Skrunda.svg|100px]] |Шрундэн (ням. Schrunden) |- |[[Смілтэнэ]] |align="center" |[[Выява:Smiltene gerb.png|60px]] |Smiltene |1920 |Адміністрацыйны цэнтр [[Смілтэнскі край|Смілтэнскага края]] |2,8 (2011) |align="center" |[[Выява:Smiltene.jpg|150px]] |align="center" |[[Выява:Flag of Smiltene.svg|100px]] |Смільтен (ням. Smilten) |- |[[Стайцэлэ]] |align="center" |[[Выява:Staicele gerb.png|60px]] |Staicele |1992 / 1897 |Горад у [[Алойскі край|Алойскім краі]] |1,2 (2011) | |align="center" |[[Выява:Staiceles karogs.gif|100px]] |Стайцэль (ням. Staizel) |- |[[Стэндэ]] |align="center" |[[Выява:Stende gerb.png|60px]] |Stende |1991 / 1901 |Горад у [[Талсінскі край|Талсінскім краі]] |1,9 (2011) |align="center" |[[Выява:Stendes baznīca 2000-09-16.jpg|150px]] | | |- |[[Стрэнчы]] |align="center" |[[Выява:Strenci gerb.png|60px]] |Strenči |1928 |Адміністрацыйны цэнтр [[Стрэнцкі край|Стрэнцкага края]] |1,4 (2011) | | | Стакельн (ням. Stackeln) |- |[[Субатэ]] |align="center" |[[Выява:Subate gerb.png|60px]] |Subate |1917 |Горад у [[Ілуксцкі край|Ілуксцкім краі]] |0,7 (2011) |align="center" |[[Выява:Subate Roman Catholic Church.jpg|150px]] | |да 1920 — Субат (ням. Subbath) |- |[[Талсі]] |align="center" |[[Выява:Coat of Arms of Talsi.svg|60px]] |Talsi |1917 / 1231 |Адміністрацыйны цэнтр [[Талсінскі край|Талсінскага края]] |11,1 (2011) |align="center" |[[Выява:Talsi panorama.jpg|150px]] |align="center" |[[Выява:Flag of Talsi.svg|100px]] | да 1917 года — Тальсен (ням. Talsen) |- |[[Тукумс]] |align="center" |[[Выява:Coat of Arms of Tukums.svg|60px]] |Tukums |1795 |Адміністрацыйны цэнтр [[Тукумскі край|Тукумскага края]] |19,9 (2011) |align="center" |[[Выява:Tukums (37).jpg|150px]] |align="center" |[[Выява:Flag of Tukums.svg|100px]] | Тукум (ням. Tuckum) |- |[[Цэсвайнэ]] |align="center" |[[Выява:Coat of Arms of Cesvaine.svg|60px]] |Cesvaine |1991 |Адміністрацыйны цэнтр [[Цэсвайненскі край|Цэсвайненскага края]] |1,7 (2011) |align="center" |[[Выява:Cesvaine.jpg|150px]] | | Зесвеген (ням. Sesswegen) |- |[[Цэсіс]] |align="center" |[[Выява:Cesis COA.svg|60px]] |Cēsis |1323 |Адміністрацыйны цэнтр [[Цэсіскі край|Цэсіскага края]] |17,9 (2011) |align="center" |[[Файл:Cēsu katoļu baznīca 2006-10-29.jpg|150px]] |align="center" |[[Файл:Cesis flag.svg|100px]] |Вендэн (ням. Wenden), Кесь |- |[[Юрмала]] |align="center" |[[Файл:Coat of Arms of Jūrmala.svg|60px]] |Jūrmala |1959 |Горад рэспубліканскага падпарадкавання |56,1 (2011) |align="center" |[[Выява:Jurmala juli 2005.jpg|150px]] |align="center" |[[Выява:Flag of Jurmala.svg|100px]] | |- |[[Яўн’елгава]] |align="center" |[[Выява:Jaunjelgava COA.svg|60px]] |Jaunjelgava |1647 |Адміністрацыйны цэнтр [[Яўн’елгаўскі край|Яўн’елгаўскага края]] |2,2 (2011) |align="center" |[[Выява:Jelgavas iela.JPG|150px]] | | Серэна, Ной-Мітау (ням. Neu-Mitau), Фрыдрыхштат (ням. Friedrichstadt) |- |} </div> == Колькасць насельніцтва гарадоў Латвіі == Колькасць насельніцтва гарадоў Латвіі паводле даных перапісаў насельніцтва 1989, 2000, 2011 гг. і паводле ацэнкі на пачатак 2013 года (чал.)<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/latvia-cities.htm |title=Колькасць насельніцтва гарадоў Латвіі |access-date=1 лістапада 2014 |archive-date=3 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303231425/http://pop-stat.mashke.org/latvia-cities.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.citypopulation.de/php/latvia.php Гарады і пасёлкі Латвіі]</ref>: {|class="standard sortable" ! # || <small>горад</small> || <small>латыш. <br />назв.</small> || 12.01.<br />1989 || 31.03.<br />2000 || 01.03.<br />2011 || 01.01.<br />2013 || <small>прырост <br />(-змяншэнне)<br />за 1989<br /> — 2013,<br /> %</small> || <small>прырост <br />(-змяншэнне)<br />за 1989 <br />- 2013,<br /> чал.</small> |- | align=right | 1 || [[Рыга]] || Rīga || align=right | 915106 || align=right | 764329 || align=right | 658640 || align=right | 643615 || align=right | −29,67 % || align=right | −271491 |- | align=right | 2 || [[Даўгаўпілс]] || Daugavpils || align=right | 126680 || align=right | 115265 || align=right | 93312 || align=right | 89184 || align=right | -29,60 % || align=right | -37496 |- | align=right | 3 || [[Ліепая]] || Liepāja || align=right | 114462 || align=right | 89448 || align=right | 76731 || align=right | 73469 || align=right | −35,81 % || align=right | −40993 |- | align=right | 4 || [[Елгава]] || Jelgava || align=right | 74704 || align=right | 63652 || align=right | 59511 || align=right | 57773 || align=right | −22,66 % || align=right | −16931 |- | align=right | 5 || [[Юрмала]] || Jūrmala || align=right | 66026 || align=right | 55718 || align=right | 50840 || align=right | 50481 || align=right | −23,54 % || align=right | −15545 |- | align=right | 6 || [[Вэнтспілс]] || Ventspils || align=right | 50438 || align=right | 43928 || align=right | 38750 || align=right | 37336 || align=right | -25,98 % || align=right | -13102 |- | align=right | 7 || [[Рэзэкнэ]] || Rēzekne || align=right | 42181 || align=right | 39233 || align=right | 32328 || align=right | 30756 || align=right | −27,09 % || align=right | −11425 |- | align=right | 8 || [[Огрэ]] || Ogre || align=right | 29926 || align=right | 26573 || align=right | 24840 || align=right | 24673 || align=right | -17,55 % || align=right | -5253 |- | align=right | 9 || [[Валміера]] || Valmiera || align=right | 29457 || align=right | 27752 || align=right | 25130 || align=right | 24228 || align=right | -17,75 % || align=right | -5229 |- | align=right | 10 || [[Екабпілс]] || Jēkabpils || align=right | 31435 || align=right | 27871 || align=right | 24635 || align=right | 23834 || align=right | −24,18 % || align=right | −7601 |- | align=right | 11 || [[Тукумс]] || Tukums || align=right | 21457 || align=right | 18886 || align=right | 18402 || align=right | 17787 || align=right | -17,10 % || align=right | -3670 |- | align=right | 12 || [[Саласпілс]] || Salaspils || align=right | 18111 || align=right | 18153 || align=right | 17099 || align=right | 16843 || align=right | -7,00 % || align=right | -1268 |- | align=right | 13 || [[Цэсіс]] || Cēsis || align=right | 22013 || align=right | 18732 || align=right | 16764 || align=right | 16093 || align=right | −26,89 % || align=right | −5920 |- | align=right | 14 || [[Олайнэ]] || Olaine || align=right | 14608 || align=right | 12952 || align=right | 12023 || align=right | 11591 || align=right | -20,65 % || align=right | -3017 |- | align=right | 15 || [[Кулдыга]] || Kuldīga || align=right | 14232 || align=right | 13678 || align=right | 11761 || align=right | 11492 || align=right | -19,25 % || align=right | -2740 |- | align=right | 16 || [[Салдус]] || Saldus || align=right | 12490 || align=right | 12581 || align=right | 11396 || align=right | 11022 || align=right | -11,75 % || align=right | -1468 |- | align=right | 17 || [[Сігулда]] || Sigulda || align=right | 11585 || align=right | 10727 || align=right | 10702 || align=right | 10893 || align=right | -5,97 % || align=right | -692 |- | align=right | 18 || [[Добэлэ]] || Dobele || align=right | 15173 || align=right | 11553 || align=right | 10331 || align=right | 10023 || align=right | -33,94 % || align=right | -5150 |- | align=right | 19 || [[Талсі]] || Talsi || align=right | 13151 || align=right | 12374 || align=right | 10266 || align=right | 9980 || align=right | -24,11 % || align=right | -3171 |- | align=right | 20 || [[Баўска]] || Bauska || align=right | 11810 || align=right | 10840 || align=right | 9508 || align=right | 9286 || align=right | -21,37 % || align=right | -2524 |- | align=right | 21 || [[Краслава]] || Krāslava || align=right | 12518 || align=right | 11412 || align=right | 9112 || align=right | 8644 || align=right | −30,95 % || align=right | −3874 |- | align=right | 22 || [[Лудза]] || Ludza || align=right | 11914 || align=right | 10822 || align=right | 8931 || align=right | 8545 || align=right | -28,28 % || align=right | -3369 |- | align=right | 23 || [[Гулбэнэ]] || Gulbene || align=right | 10602 || align=right | 9629 || align=right | 8314 || align=right | 8095 || align=right | -23,65 % || align=right | -2507 |- | align=right | 24 || [[Мадана]] || Madona || align=right | 10034 || align=right | 9553 || align=right | 7990 || align=right | 7830 || align=right | -21,97 % || align=right | -2204 |- | align=right | 25 || [[Лівані]] || Līvāni || align=right | 12284 || align=right | 10379 || align=right | 8071 || align=right | 7698 || align=right | -37,33 % || align=right | -4586 |- | align=right | 26 || [[Лімбажы]] || Limbaži || align=right | 9997 || align=right | 9237 || align=right | 7788 || align=right | 7634 || align=right | -23,64 % || align=right | -2363 |- | align=right | 27 || [[Алукснэ]] || Alūksne || align=right | 10897 || align=right | 9482 || align=right | 8057 || align=right | 7612 || align=right | -30,15 % || align=right | -3285 |- | align=right | 28 || [[Айзкраўклэ]] || Aizkraukle || align=right | 10062 || align=right | 9099 || align=right | 7830 || align=right | 7487 || align=right | -25,59 % || align=right | -2575 |- | align=right | 29 || [[Прэйлі]] || Preiļi || align=right | 9539 || align=right | 8909 || align=right | 7273 || align=right | 6971 || align=right | -26,92 % || align=right | -2568 |- | align=right | 30 || [[Балві]] || Balvi || align=right | 9383 || align=right | 8655 || align=right | 7176 || align=right | 6854 || align=right | -26,95 % || align=right | -2529 |- | align=right | 31 || [[Балажы]] || Baloži || align=right | 4060 || align=right | 3967 || align=right | 6015 || align=right | 6185 || align=right | 52,34 % || align=right | 2125 |- | align=right | 32 || [[Ліелвардэ]] || Lielvārde || align=right | 5775 || align=right | 5183 || align=right | 6241 || align=right | 6160 || align=right | 6,67 % || align=right | 385 |- | align=right | 33 || [[Смілтэнэ]] || Smiltene || align=right | 6472 || align=right | 6287 || align=right | 5518 || align=right | 5461 || align=right | -15,62 % || align=right | -1011 |- | align=right | 34 || [[Валка]] || Valka || align=right | 8268 || align=right | 6782 || align=right | 5471 || align=right | 5221 || align=right | -36,85 % || align=right | -3047 |- | align=right | 35 || [[Айзпутэ]] || Aizpute || align=right | 6243 || align=right | 5799 || align=right | 4550 || align=right | 4492 || align=right | -28,05 % || align=right | -1751 |- | align=right | 36 || [[Кандава]] || Kandava || align=right | 4836 || align=right | 3701 || align=right | 3860 || align=right | 3870 || align=right | -19,98 % || align=right | -966 |- | align=right | 37 || [[Гробіня]] || Grobiņa || align=right | 4564 || align=right | 4326 || align=right | 3912 || align=right | 3865 || align=right | -15,32 % || align=right | -699 |- | align=right | 38 || [[Ікшкілэ]] || Ikšķile || align=right | 3424 || align=right | 3853 || align=right | 3799 || align=right | 3790 || align=right | 10,69 % || align=right | 366 |- | align=right | 39 || [[Вангажы]] || Vangaži || align=right | 4401 || align=right | 4138 || align=right | 3574 || align=right | 3480 || align=right | -20,93 % || align=right | -921 |- | align=right | 40 || [[Плявіняс]] || Pļaviņas || align=right | 4434 || align=right | 4073 || align=right | 3422 || align=right | 3293 || align=right | -25,73 % || align=right | -1141 |- | align=right | 41 || [[Віляні]] || Viļāni || align=right | 4727 || align=right | 4049 || align=right | 3208 || align=right | 3111 || align=right | -34,19 % || align=right | -1616 |- | align=right | 42 || [[Руіена]] || Rūjiena || align=right | 3994 || align=right | 3744 || align=right | 3162 || align=right | 3080 || align=right | −22,88 % || align=right | −914 |- | align=right | 43 || [[Саўлкрасты]] || Saulkrasti || align=right | 3569 || align=right | 3297 || align=right | 3092 || align=right | 3051 || align=right | -14,51 % || align=right | -518 |- | align=right | 44 || [[Броцэні]] || Brocēni || align=right | 3691 || align=right | 3609 || align=right | 3096 || align=right | 2947 || align=right | -20,16 % || align=right | -744 |- | align=right | 45 || [[Салацгрыва]] || Salacgrīva || align=right | 3406 || align=right | 3532 || align=right | 2930 || align=right | 2897 || align=right | -14,94 % || align=right | -509 |- | align=right | 46 || [[Ілукстэ]] || Ilūkste || align=right | 3340 || align=right | 2983 || align=right | 2555 || align=right | 2537 || align=right | -24,04 % || align=right | -803 |- | align=right | 47 || [[Аўцэ]] || Auce || align=right | 3373 || align=right | 3212 || align=right | 2625 || align=right | 2534 || align=right | -24,87 % || align=right | -839 |- | align=right | 48 || [[Балданэ]] || Baldone || align=right | 2417 || align=right | 2078 || align=right | 2312 || align=right | 2294 || align=right | -5,09 % || align=right | -123 |- | align=right | 49 || [[Дагда]] || Dagda || align=right | 3380 || align=right | 2820 || align=right | 2382 || align=right | 2278 || align=right | -32,60 % || align=right | -1102 |- | align=right | 50 || [[Кегумс]] || Ķegums || align=right | 2131 || align=right | 2546 || align=right | 2279 || align=right | 2245 || align=right | 5,35 % || align=right | 114 |- | align=right | 51 || [[Карсава]] || Kārsava || align=right | 3177 || align=right | 2722 || align=right | 2231 || align=right | 2142 || align=right | -32,58 % || align=right | -1035 |- | align=right | 52 || [[Скрунда]] || Skrunda || align=right | 5245 || align=right | 2744 || align=right | 2176 || align=right | 2141 || align=right | -59,18 % || align=right | -3104 |- | align=right | 53 || [[Прыекулэ]] || Priekule || align=right | 3958 || align=right | 2625 || align=right | 2151 || align=right | 2086 || align=right | -47,30 % || align=right | -1872 |- | align=right | 54 || [[Яўн’елгава]] || Jaunjelgava || align=right | 2437 || align=right | 2339 || align=right | 2041 || align=right | 1997 || align=right | -18,05 % || align=right | -440 |- | align=right | 55 || [[Варакляні]] || Varakļāni || align=right | 2804 || align=right | 2413 || align=right | 1979 || align=right | 1965 || align=right | -29,92 % || align=right | -839 |- | align=right | 56 || [[Віесітэ]] || Viesīte || align=right | 2513 || align=right | 2249 || align=right | 1785 || align=right | 1723 || align=right | -31,44 % || align=right | -790 |- | align=right | 57 || [[Стэндэ]] || Stende || align=right | 2118 || align=right | 2012 || align=right | 1732 || align=right | 1712 || align=right | -19,17 % || align=right | -406 |- | align=right | 58 || [[Лубана]] || Lubāna || align=right | 2101 || align=right | 1974 || align=right | 1701 || align=right | 1684 || align=right | -19,85 % || align=right | -417 |- | align=right | 59 || [[Зілупэ]] || Zilupe || align=right | 2487 || align=right | 1953 || align=right | 1658 || align=right | 1610 || align=right | -35,26 % || align=right | -877 |- | align=right | 60 || [[Цэсвайнэ]] || Cesvaine || align=right | 2069 || align=right | 1880 || align=right | 1574 || align=right | 1548 || align=right | -25,18 % || align=right | -521 |- | align=right | 61 || [[Віляка]] || Viļaka || align=right | 2178 || align=right | 1850 || align=right | 1487 || align=right | 1415 || align=right | -35,03 % || align=right | -763 |- | align=right | 62 || [[Валдэмарпілс]] || Valdemārpils || align=right | 1574 || align=right | 1228 || align=right | 1244 || align=right | 1331 || align=right | -15,44 % || align=right | -243 |- | align=right | 63 || [[Сэда, Латвія|Сэда]] || Seda || align=right | 2279 || align=right | 1830 || align=right | 1347 || align=right | 1278 || align=right | -43,92 % || align=right | -1001 |- | align=right | 64 || [[Стрэнчы]] || Strenči || align=right | 2388 || align=right | 1640 || align=right | 1412 || align=right | 1276 || align=right | −46,57 % || align=right | −1112 |- | align=right | 65 || [[Мазсалаца]] || Mazsalaca || align=right | 2136 || align=right | 1766 || align=right | 1301 || align=right | 1246 || align=right | −41,67 % || align=right | −890 |- | align=right | 66 || [[Алоя]] || Aloja || align=right | 1591 || align=right | 1558 || align=right | 1235 || align=right | 1219 || align=right | −23,38 % || align=right | −372 |- | align=right | 67 || [[Сабілэ]] || Sabile || align=right | 1760 || align=right | 1626 || align=right | 1213 || align=right | 1194 || align=right | -32,16 % || align=right | -566 |- | align=right | 68 || [[Лігатнэ]] || Līgatne || align=right | 1723 || align=right | 1475 || align=right | 1142 || align=right | 1117 || align=right | -35,17 % || align=right | -606 |- | align=right | 69 || [[Акністэ]] || Aknīste || align=right | 1516 || align=right | 1352 || align=right | 1138 || align=right | 1106 || align=right | −27,04 % || align=right | -410 |- | align=right | 70 || [[Пілтэнэ]] || Piltene || align=right | 1186 || align=right | 1130 || align=right | 1076 || align=right | 1064 || align=right | -10,29 % || align=right | -122 |- | align=right | 71 || [[Павіласта]] || Pāvilosta || align=right | 1294 || align=right | 1207 || align=right | 1026 || align=right | 1006 || align=right | -22,26 % || align=right | -288 |- | align=right | 72 || [[Стайцэлэ]] || Staicele || align=right | 1357 || align=right | 1223 || align=right | 1032 || align=right | 986 || align=right | -27,34 % || align=right | -371 |- | align=right | 73 || [[Апэ]] || Ape || align=right | 1681 || align=right | 1381 || align=right | 983 || align=right | 954 || align=right | -43,25 % || align=right | -727 |- | align=right | 74 || [[Айнажы]] || Ainaži || align=right | 1248 || align=right | 1324 || align=right | 862 || align=right | 803 || align=right | -35,66 % || align=right | -445 |- | align=right | 75 || [[Субатэ]] || Subate || align=right | 1037 || align=right | 952 || align=right | 659 || align=right | 659 || align=right | -36,45 % || align=right | -378 |- | align=right | 76 || [[Дурбэ]] || Durbe || align=right | 379 || align=right | 464 || align=right | 552 || align=right | 543 || align=right | 43,27 % || align=right | 164 |} <gallery perrow=3 widths="150px" heights="250px"> File:Latvijas pilsetas 2011.jpg|Гарады, краі і воласці Латвіі паводле перапісу [http://pop-stat.mashke.org/latvia-ethnic-comm2011.htm 2011] </gallery> == Гл. таксама == * [http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Coats_of_arms_of_cities_of_Latvia_on_stamps Гербы гарадоў Латвіі на паштовых марках] {{ref-en}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.likumi.lv/doc.php?mode=DOC&id=67938 Par Latvijas Republikas administrativo teritoriju izveidosanu un apdzivoto vietu statusa noteiksanu] * [https://web.archive.org/web/20071001090556/http://www.world-gazetteer.com/s/p_lv.htm Карта Латвіі] * [http://www.uzkartes.lv/ Карта Латвіі з пошукам населеных пунктаў] {{Гарады Латвіі}} {{Латвія ў тэмах}} {{Еўропа паводле тэм|Гарады}} [[Катэгорыя:Гарады Латвіі| ]] [[Катэгорыя:Спісы гарадоў паводле краін|Латвія]] [[Катэгорыя:Спісы:Латвія]] t768dquhp1zm3nou3vhgiqd1lrii8b1 ФК Сан-Паўлу 0 225317 5130495 4683478 2026-04-21T20:31:55Z Eric Duff 47300 5130495 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клуб |Назва = Сан-Паўлу |Лагатып = São Paulo Futebol Clube logo (2022).svg |ПоўнаяНазва = São Paulo Futebol Clube |Заснаваны = [[25 студзеня]] [[1930]] |Горад = [[Сан-Паўлу]], [[Бразілія]] |Стадыён = [[Марумбі]] |Умяшчальнасць = 67 052 |Прэзідэнт = |Трэнер = |Чэмпіянат = [[Бразільская Серыя A|Серыя A]] |Сезон = [[Бразільская Серыя A 2022|2022]] |Месца = 9 месца |Сайт = http://www.saopaulofc.net/ | pattern_la1 = _spfc23h | pattern_b1 = _spfc23h | pattern_ra1 = _spfc23h | pattern_sh1 = _spfc23h | pattern_so1 = _spfc85hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _spfc23a | pattern_b2 = _spfc23a | pattern_ra2 = _spfc23a | pattern_sh2 = _spfc23a | pattern_so2 = _spfc22al | leftarm2 = 000000 | body2 = FF0000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | pattern_la3 = _spfc23t | pattern_b3 = _spfc23t | pattern_ra3 = _spfc23t | pattern_sh3 = _spfc23a | pattern_so3 = _spfc22al | leftarm3 = | body3 = | rightarm3 = | shorts3 = | socks3 = 000000 }} '''«Сан-Паўлу»''' ({{lang-pt|São Paulo Futebol Clube}}) — бразільскі футбольны клуб з горада [[Сан-Паўлу]]. Шасціразовы [[Чэмпіянат Бразіліі па футболе|чэмпіён Бразіліі]]. Трохразовы ўладальнік [[Кубак Лібертадорэс|Кубка Лібертадорэс]]. «Сан-Паўлу» з’яўляецца адным з самы паспяховых клубаў у бразільскім футболе. Клуб гуляе ў [[Ліга Паўліста|чэмпіянаце штата Сан-Паўлу]] і ў [[Бразільская Серыя А|Серыі А]] чэмпіянату Бразіліі, а таксама ўваходзіць у спіс клубаў, якія ніколі не выляталі з вышэйшага дывізіёна чэмпіянату Бразіліі. Найбольш паспяховымі для клуба лічацца 1990-я гады, калі пад кіраўніцтвам трэнера [[Тэле Сантана]] «Сан-Паўлу» атрымаў перамогу ў трох розыгрышах чэмпіянату штата і аднойчы ў Серыі А, а таксама ў шэрагу міжнародных спаборніцтваў. Перамогі ў двух [[Кубак Лібертадорэс|Кубках Лібертадорэс]] у 1992 і 1993 гадах якраз прыпадаюць на гэты час. Даволі паспяховымі з’яўляюцца і 2000-я гады, калі клуб тройчы запар стаў чэмпіёнам краіны і аднойчы стаў уладальнікам Кубка Лібертадорэс. «Сан-Паўлу» з’яўляецца трэцім клубам паводле колькасці прыхільнікаў, маючы на сваім раунку больш за 17 мільёнаў прыхільнікаў. Традыцыйнамі для хатніх матчаў клуба з’яўляюцца белая кашуля з двума гарызантальнымі палосамі, адна з якіх чырвоная, а іншая чорная, белыя шорты і шкарпэткі. Хатнім стадыёнам з’яўляецца пляцоўка «[[Марумбі]]», якая здольная змясціць 67 052 чалавек. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Бразіліі па футболе|Чэмпіён Бразіліі]]''': 6 :: 1977, 1986, 1991, 2006, 2007, 2008 * '''[[Ліга Паўліста|Чэмпіён штата Сан-Паўлу]]''': 22 :: 1931, 1943, 1945, 1946, 1948, 1949, 1953, 1957, 1970, 1971, :: 1975, 1980, 1981, 1985, 1987, 1989, 1991, 1992, 1998, 2000, :: 2005, 2021 * '''[[Кубак Лібертадорэс]]''': 3 :: 1992, 1993, 2005 * '''[[Рэкопа Паўднёвай Амерыкі]]''': 1 :: 1993, 1994 * '''[[Кубак КАНМЕБОЛ]]''': 1 :: 1994 * '''[[Суперкубак Лібертадорэс]]''': 1 :: 1993 * '''[[Міжкантынентальны кубак]]''': 2 :: 1992, 1993 * '''[[Клубны чэмпіянат свету па футболе|Клубны чэмпіянат свету]]''': 3 :: 2005 == Склад == ''Станам на люты 2024 года.'' {{Склад}} {{Ігрок|2|{{Сцяг|Бразілія}}|Аб|[[Ігар Вінісіус]]||1997}} {{Ігрок|3|{{Сцяг|Венесуэла}}|Аб|[[Наўэль Ферарэсі]]||1998}} {{Ігрок|4|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Дыегу Коста (1999)|Дыегу Коста]]||1999}} {{Ігрок|5|{{Сцяг|Эквадор}}|Аб|[[Роберт Арбаледа]]||1991}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Бразілія}}|Аб|[[Велінгтан Сантус]]||2001}} {{Ігрок|7|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Лукас Мора]]||1992}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Луан Сантус (1999)|Луан Сантус]]||1999}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Аргенціна}}|Нап|[[Хонатан Кальеры]]||1993}} {{Ігрок|10|{{Сцяг|Бразілія}}|Нап|[[Лусіяну да Роша Невіс|Лусіяну]]||1993}} {{Ігрок|11|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Радрыгу Нестар]]||2000}} {{Ігрок|13|{{Сцяг|Бразілія}}|Аб|[[Рафінья (футбаліст, 1985)|Рафінья]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1985}} {{Ігрок|14|{{Сцяг|Аргенціна}}|ПА|[[Джуліяна Галопа]]||1999}} {{Ігрок|15|{{Сцяг|Уругвай}}|ПА|[[Мічэль Арауха]]||1996}} {{Ігрок|16|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Луіс Густаву Дыяс|Луіс Густаву]]||1987}} <!--{{Ігрок|17|{{Сцяг|Калумбія}}|Аб|[[Луіс Мануэль Арэхуэла]]||1995}}--> {{Ігрок|18|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Радрыгінью (футбаліст, 2004)|Радрыгінью]]||2004}} <!--{{Ігрок|19|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Ігар Лізіеру]]||1998}}--> <!--{{Ігрок|20|{{Сцяг|Уругвай}}|ПА|[[Габрыэль Невес]]||1997}}--> {{Ігрок|21|{{Сцяг|Парагвай}}|ПА|[[Дам’ян Бабадылья]]||2001}} <!--{{Ігрок|21|{{Сцяг|Эквадор}}|ПА|[[Джэгсан Мендэс]]||1997}}--> {{Ігрок|23|{{Сцяг|Бразілія}}|Бр|[[Рафаэл Пірыс|Рафаэл]]||1989}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|25|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Алісан (футбаліст, 1993)|Алісан]]||1993}} {{Ігрок|27|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Велінгтан Рату]]||1992}} {{Ігрок|28|{{Сцяг|Аргенціна}}|Аб|[[Алан Франка]]||1996}} {{Ігрок|29|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Паблу Мая]]||2002}} {{Ігрок|30|{{Сцяг|Партугалія}}|Аб|[[Жуан Марэйра]]||2004}} {{Ігрок|31|{{Сцяг|Бразілія}}|Нап|[[Жуан (футбаліст, 2002)|Жуан]]||2002}} {{Ігрок|33|{{Сцяг|Бразілія}}|Нап|[[Эрык (футбаліст, 1997)|Эрык]]||1997}} <!--{{Ігрок|34|{{Сцяг|Бразілія}}|Аб|[[Раі Рамус]]||1994}}--> {{Ігрок|36|{{Сцяг|Бразілія}}|Аб|[[Патрык Ланза|Патрык]]||2003}} {{Ігрок|39|{{Сцяг|Бразілія}}|Нап|[[Уільям Гоміс]]||2006}} {{Ігрок|43|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Нікан (футбаліст)|Нікан]]||1992}} {{Ігрок|44|{{Сцяг|Бразілія}}|Аб|[[Матэус Белен]]||2003}} {{Ігрок|46|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Феліпі Негручы]]||2004}} {{Ігрок|47|{{Сцяг|Бразілія}}|Нап|[[Ферэйра (футбаліст, 1997)|Ферэйра]]||1997}} {{Ігрок|55|{{Сцяг|Калумбія}}|ПА|[[Хамес Радрыгес]]||1991}} {{Ігрок|93|{{Сцяг|Бразілія}}|Бр|[[Жандрэй]]||1993}} {{Ігрок||{{Сцяг|Бразілія}}|Нап|[[Каю Матэус|Каю]]||2004}} {{Канец складу}} == Спасылкі == * [http://www.saopaulofc.net/ Афіцыйны сайт]{{ref-pt}}{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Бразільская Серыя A}} {{Пераможцы Кубка Лібертадорэс}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Бразіліі|Сан-Паўлу]] [[Катэгорыя:ФК Сан-Паўлу| ]] j2i3ukf41ydfic5v7br3go8rijg8em2 5130529 5130495 2026-04-22T05:14:51Z M.L.Bot 261 5130529 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клуб |Назва = Сан-Паўлу |Лагатып = São Paulo Futebol Clube logo (2022).svg |ПоўнаяНазва = São Paulo Futebol Clube |Заснаваны = [[25 студзеня]] [[1930]] |Горад = [[Сан-Паўлу]], [[Бразілія]] |Стадыён = [[Марумбі]] |Умяшчальнасць = 67 052 |Прэзідэнт = |Трэнер = |Чэмпіянат = [[Бразільская Серыя A|Серыя A]] |Сезон = [[Бразільская Серыя A 2022|2022]] |Месца = 9 месца |Сайт = http://www.saopaulofc.net/ | pattern_la1 = _spfc23h | pattern_b1 = _spfc23h | pattern_ra1 = _spfc23h | pattern_sh1 = _spfc23h | pattern_so1 = _spfc85hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _spfc23a | pattern_b2 = _spfc23a | pattern_ra2 = _spfc23a | pattern_sh2 = _spfc23a | pattern_so2 = _spfc22al | leftarm2 = 000000 | body2 = FF0000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | pattern_la3 = _spfc23t | pattern_b3 = _spfc23t | pattern_ra3 = _spfc23t | pattern_sh3 = _spfc23a | pattern_so3 = _spfc22al | leftarm3 = | body3 = | rightarm3 = | shorts3 = | socks3 = 000000 }} '''«Сан-Паўлу»''' ({{lang-pt|São Paulo Futebol Clube}}) — бразільскі футбольны клуб з горада [[Сан-Паўлу]]. Шасціразовы [[Чэмпіянат Бразіліі па футболе|чэмпіён Бразіліі]]. Трохразовы ўладальнік [[Кубак Лібертадорэс|Кубка Лібертадорэс]]. «Сан-Паўлу» — адзін з самы паспяховых клубаў у бразільскім футболе. Клуб гуляе ў [[Ліга Паўліста|чэмпіянаце штата Сан-Паўлу]] і ў [[Бразільская Серыя А|Серыі А]] чэмпіянату Бразіліі, а таксама ўваходзіць у спіс клубаў, якія ніколі не выляталі з вышэйшага дывізіёна чэмпіянату Бразіліі. Найбольш паспяховымі для клуба лічацца 1990-я гады, калі пад кіраўніцтвам трэнера [[Тэле Сантана]] «Сан-Паўлу» атрымаў перамогу ў трох розыгрышах чэмпіянату штата і аднойчы ў Серыі А, а таксама ў шэрагу міжнародных спаборніцтваў. Перамогі ў двух [[Кубак Лібертадорэс|Кубках Лібертадорэс]] у 1992 і 1993 гадах якраз прыпадаюць на гэты час. Даволі паспяховымі з’яўляюцца і 2000-я гады, калі клуб тройчы запар стаў чэмпіёнам краіны і аднойчы стаў уладальнікам Кубка Лібертадорэс. «Сан-Паўлу» з’яўляецца трэцім клубам паводле колькасці прыхільнікаў, маючы на сваім раунку больш за 17 мільёнаў прыхільнікаў. Традыцыйнамі для хатніх матчаў клуба з’яўляюцца белая кашуля з двума гарызантальнымі палосамі, адна з якіх чырвоная, а іншая чорная, белыя шорты і шкарпэткі. Хатнім стадыёнам з’яўляецца пляцоўка «[[Марумбі]]», якая здольная змясціць 67 052 чалавек. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Бразіліі па футболе|Чэмпіён Бразіліі]]''': 6 :: 1977, 1986, 1991, 2006, 2007, 2008 * '''[[Ліга Паўліста|Чэмпіён штата Сан-Паўлу]]''': 22 :: 1931, 1943, 1945, 1946, 1948, 1949, 1953, 1957, 1970, 1971, :: 1975, 1980, 1981, 1985, 1987, 1989, 1991, 1992, 1998, 2000, :: 2005, 2021 * '''[[Кубак Лібертадорэс]]''': 3 :: 1992, 1993, 2005 * '''[[Рэкопа Паўднёвай Амерыкі]]''': 1 :: 1993, 1994 * '''[[Кубак КАНМЕБОЛ]]''': 1 :: 1994 * '''[[Суперкубак Лібертадорэс]]''': 1 :: 1993 * '''[[Міжкантынентальны кубак]]''': 2 :: 1992, 1993 * '''[[Клубны чэмпіянат свету па футболе|Клубны чэмпіянат свету]]''': 3 :: 2005 == Склад == ''Станам на люты 2024 года.'' {{Склад}} {{Ігрок|2|{{Сцяг|Бразілія}}|Аб|[[Ігар Вінісіус]]||1997}} {{Ігрок|3|{{Сцяг|Венесуэла}}|Аб|[[Наўэль Ферарэсі]]||1998}} {{Ігрок|4|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Дыегу Коста (1999)|Дыегу Коста]]||1999}} {{Ігрок|5|{{Сцяг|Эквадор}}|Аб|[[Роберт Арбаледа]]||1991}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Бразілія}}|Аб|[[Велінгтан Сантус]]||2001}} {{Ігрок|7|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Лукас Мора]]||1992}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Луан Сантус (1999)|Луан Сантус]]||1999}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Аргенціна}}|Нап|[[Хонатан Кальеры]]||1993}} {{Ігрок|10|{{Сцяг|Бразілія}}|Нап|[[Лусіяну да Роша Невіс|Лусіяну]]||1993}} {{Ігрок|11|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Радрыгу Нестар]]||2000}} {{Ігрок|13|{{Сцяг|Бразілія}}|Аб|[[Рафінья (футбаліст, 1985)|Рафінья]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1985}} {{Ігрок|14|{{Сцяг|Аргенціна}}|ПА|[[Джуліяна Галопа]]||1999}} {{Ігрок|15|{{Сцяг|Уругвай}}|ПА|[[Мічэль Арауха]]||1996}} {{Ігрок|16|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Луіс Густаву Дыяс|Луіс Густаву]]||1987}} <!--{{Ігрок|17|{{Сцяг|Калумбія}}|Аб|[[Луіс Мануэль Арэхуэла]]||1995}}--> {{Ігрок|18|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Радрыгінью (футбаліст, 2004)|Радрыгінью]]||2004}} <!--{{Ігрок|19|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Ігар Лізіеру]]||1998}}--> <!--{{Ігрок|20|{{Сцяг|Уругвай}}|ПА|[[Габрыэль Невес]]||1997}}--> {{Ігрок|21|{{Сцяг|Парагвай}}|ПА|[[Дам’ян Бабадылья]]||2001}} <!--{{Ігрок|21|{{Сцяг|Эквадор}}|ПА|[[Джэгсан Мендэс]]||1997}}--> {{Ігрок|23|{{Сцяг|Бразілія}}|Бр|[[Рафаэл Пірыс|Рафаэл]]||1989}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|25|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Алісан (футбаліст, 1993)|Алісан]]||1993}} {{Ігрок|27|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Велінгтан Рату]]||1992}} {{Ігрок|28|{{Сцяг|Аргенціна}}|Аб|[[Алан Франка]]||1996}} {{Ігрок|29|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Паблу Мая]]||2002}} {{Ігрок|30|{{Сцяг|Партугалія}}|Аб|[[Жуан Марэйра]]||2004}} {{Ігрок|31|{{Сцяг|Бразілія}}|Нап|[[Жуан (футбаліст, 2002)|Жуан]]||2002}} {{Ігрок|33|{{Сцяг|Бразілія}}|Нап|[[Эрык (футбаліст, 1997)|Эрык]]||1997}} <!--{{Ігрок|34|{{Сцяг|Бразілія}}|Аб|[[Раі Рамус]]||1994}}--> {{Ігрок|36|{{Сцяг|Бразілія}}|Аб|[[Патрык Ланза|Патрык]]||2003}} {{Ігрок|39|{{Сцяг|Бразілія}}|Нап|[[Уільям Гоміс]]||2006}} {{Ігрок|43|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Нікан (футбаліст)|Нікан]]||1992}} {{Ігрок|44|{{Сцяг|Бразілія}}|Аб|[[Матэус Белен]]||2003}} {{Ігрок|46|{{Сцяг|Бразілія}}|ПА|[[Феліпі Негручы]]||2004}} {{Ігрок|47|{{Сцяг|Бразілія}}|Нап|[[Ферэйра (футбаліст, 1997)|Ферэйра]]||1997}} {{Ігрок|55|{{Сцяг|Калумбія}}|ПА|[[Хамес Радрыгес]]||1991}} {{Ігрок|93|{{Сцяг|Бразілія}}|Бр|[[Жандрэй]]||1993}} {{Ігрок||{{Сцяг|Бразілія}}|Нап|[[Каю Матэус|Каю]]||2004}} {{Канец складу}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.saopaulofc.net/ Афіцыйны сайт]{{ref-pt}}{{ref-en}} {{Бразільская Серыя A}} {{Пераможцы Кубка Лібертадорэс}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Бразіліі|Сан-Паўлу]] [[Катэгорыя:ФК Сан-Паўлу| ]] k1rxbhxzkixwh69te0eb7vmlndn9348 Усохская Буда 0 246373 5130568 4905920 2026-04-22T07:13:24Z M.L.Bot 261 5130568 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Усохская Буда |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 08|lat_sec = 15 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 31|lon_sec = 42 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Добрушскі |сельсавет = Усохабудскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243045627 }} '''Усо́хская Бу́да'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Усо́ха-Бу́да'''</ref> ({{lang-be-trans|Usochskaja Buda}}, {{lang-ru|Усохская Буда}}) — [[вёска]] ў [[Добрушскі раён|Добрушскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Усохабудскі сельсавет|Усохабудскага сельсавета]]. == Вядомыя асобы == * [[Марыя Мікалаеўна Віннікава]] (нар. 1950) — беларуская мастацтвазнаўца, даследчыца гісторыі народнага мастацтва. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Усохабудскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Усохабудскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Добрушскага раёна]] prf573vke2i8ugz63j338fxjxhuoq33 Галоўчыцы (Нараўлянскі раён) 0 247337 5130512 5128679 2026-04-22T01:46:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130512 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Галоўчыцы}} {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Галоўчыцы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 51|lat_min = 43|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 20|lon_sec = 02 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Нараўлянскі |сельсавет2 = Галоўчыцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |OpenStreetMap = 243032533 }} '''Гало́ўчыцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Haloŭčycy}}, {{lang-ru|Головчицы}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909g0027339&q_id=3526499|title=Решение Наровлянского районного Совета депутатов от 6 октября 2009 года № 107 "О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов Наровлянского района в агрогородки"|access-date=9 жніўня 2025|archive-date=11 кастрычніка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251011014721/https://etalonline.by/document/?regnum=d909g0027339&q_id=3526499|url-status=dead}}</ref> у [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)|Галоўчыцкага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 19 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада [[Нароўля]], за 197 км ад [[Гомель|Гомеля]]<ref name="bel4">{{Крыніцы/БелЭн|4|||470}}</ref>. == Гісторыя == 26 чэрвеня 1969 года да вёскі далучана вёска [[Маёнтак (Нараўлянскі раён)|Маёнтак]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 чэрвеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 22 (1252).</ref>. == Насельніцтва == * 1996 — 556 жыхароў, 220 двароў<ref name="bel4" />. == Культура == У вясковай школе нараўлянскі настаўнік і краязнаўца [[Васіль Васілевіч Чайка]] (нар. 1965) з паплечнікамі стварыў «Музей пошты», які 1 верасня 2016 г. быў урачыста адкрыты<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/ru/news/20170210/1486718234-kak-zainteresovat-shkolnikov-izuchat-istoriyu-svoego-kraya |title=Как заинтересовать школьников изучать историю своего края |access-date=26 чэрвеня 2022 |archive-date=24 чэрвеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220624192542/https://zviazda.by/ru/news/20170210/1486718234-kak-zainteresovat-shkolnikov-izuchat-istoriyu-svoego-kraya |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://golovchiczy.schools.by/pages/harakteristika-muzeja |title=Головчицкий детский сад - средняя школа Наровлянского района |access-date=26 чэрвеня 2022 |archive-date=13 лютага 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213152854/https://golovchiczy.schools.by/pages/harakteristika-muzeja |url-status=dead }}</ref>. У музеі можна ўзяць у рукі любую рэч, якая знаходзіцца ў экспазіцыі. Экскурсіі ў школьным музеі праводзяць самі вучні. Школьны музей можна наведваць жыхарам і гасцям вёскі. == Славутасці == * [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Галоўчыцы)|Палацава-паркавы комплекс Горватаў]] (сядзібны дом, парк, уязная брама) — XVIII—XIX стст. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|4|||470}} * Наровля и Наровлянский район / сост.: Н.В. Кузьменкова, Н.И. Данильченко, С.В. Коновод. — [[Мазыр|Мозырь]] : Колор, 2005. — 25 с. * Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — [[Гомель]] : редакция газеты "[[Гомельская праўда|Гомельская правда]]", [б. д.]. — 26 с. * Наровлянщина самобытная и современная / под общ. ред., пред. [[Валерый Васілевіч Шляга|В.В. Шляги]]. — [[Гомель]] : Редакция газеты «[[Гомельская праўда]]», 2015. — 119 с. * Памяць: [[Нараўлянскі раён]]: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П.П. Рабянок, К.Ф. Ярмоленка. — [[Мінск]] : [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]], 1998. — 445 с. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Галоўчыцкі_сельсавет_(Нараўлянскі_раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Галоўчыцкі сельсавет (Нараўлянскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Нараўлянскага раёна]] [[Катэгорыя:Горваты]] [[Катэгорыя:Гольсты]] [[Катэгорыя:Сіверсы]] otjovvl3yrm3b1jmqam45a14izd523k Лучын (аграгарадок) 0 247954 5130522 4842980 2026-04-22T04:03:50Z M.L.Bot 261 5130522 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Лучын (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Лучын |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 00|lat_sec = 38 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 00|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет2 = Забалацкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243035352 }} '''Лучы́н'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lučyn}}, {{lang-ru|Лучин}}) — [[аграгарадок]] у [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. У складзе [[Забалацкі сельсавет (Рагачоўскі раён)|Забалацкага сельсавета]]. Стаіць на правым беразе [[Дняпро|Дняпра]], каля аўтадарогі [[Рагачоў]]—[[Жлобін]]. Цэнтр калгаса. За 8 км на поўдзень ад [[Рагачоў|Рагачова]], 113 км ад [[Гомель|Гомеля]], 5 км ад чыгуначнай станцыі Луцкае. Станам на 1999 год у Лучыне 919 жыхароў, 435 двароў. == Гісторыя == Побач паселішча выяўлены [[Лучын (археалагічны помнік)|археалагічныя помнікі (гарадзішча і селішча)]], у тым ліку часоў ранняга сярэднявечча. Некаторыя даследчыкі лічаць, што паселішча можа быць тоеснае [[Лучын]]у, гораду [[Смаленская зямля|Смаленскай зямлі]], згаданаму крыніцамі пад 1138, 1172 і 1210-мі гадамі, аднак, у такой версіі ёсць пярэчанні. Таксама Лучын згаданы ў «[[Спіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх|Спісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх]]» (канец XIV — пачатак XV стагоддзяў), але няма пэўнасці якога паселішча датычыць гэта згадка. У XIV—XVIII стагоддзях у [[Рагачоўская воласць|Рагачоўскай воласці]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Згаданы ў грамаце караля [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]] ад 1480 года менскаму купцу Церашковічу. У XVI стагоддзі вядомы як сяло Лучын. У 1756 годзе сяло ў Задруцкім войтаўстве Рагачоўскага староства<ref>LVIA, f. 525, ap. 8, b. 745, l. 16v.</ref>. З 1793 года ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскім павеце]] [[Беларуская губерня|Беларускай]], з 1802 — [[Магілёўская губерня|Магілёўскай]], з 1919 — [[Гомельская губерня|Гомельскай губерняў]]. У 1886 годзе — 672 жыхары, 114 двароў, царква, 2 ветракі. З 1924 года адміністрацыйны цэнтр сельсавета ў Рагачоўскім раёне [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] (да 1930), з 1938 года ў Гомельскай вобласці. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] нямецка-фашысцкія захопнікі двойчы (у 1941 і 1944 гадах) часткова спальвалі Лучын. У 1972 годзе — 1352 жыхары, 387 двароў. Да [[1 снежня]] [[2009]] года Лучын быў цэнтрам [[Лучынскі сельсавет|аднайменнага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Рогачевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 287] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Установы == Сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі. == Помнікі == * [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў. — {{ГККРБ 4|313Д000636}} * Помнік землякам, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. * Каля вёскі [[Лучын (археалагічны помнік)|група археалагічных помнікаў Лучын]]. — {{ГККРБ 4|313В000637}}, {{ГККРБ 4|313В000638}}, {{ГККРБ 4|313В000639}}, {{ГККРБ 4|313В000640}}, {{ГККРБ 4|313В000641}}, {{ГККРБ 4|313В000642}} == Вядомыя асобы == * [[Пётр Андрэевіч Пілютаў]] (1906—1960) — ваенны лётчык, [[Герой Савецкага Саюза]]<ref name="bel12">{{Крыніцы/БелЭн|12|||360}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Лучы́н||379—380}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Забалацкі сельсавет (Рагачоўскі раён)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Забалацкі сельсавет (Рагачоўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Лучын (аграгарадок)| ]] 0fu1fsxmgk4fw8mwpcsyz7rc8owdoi7 5130523 5130522 2026-04-22T04:06:05Z M.L.Bot 261 /* Гісторыя */ 5130523 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Лучын (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Лучын |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 00|lat_sec = 38 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 00|lon_sec = 56 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Рагачоўскі |сельсавет2 = Забалацкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243035352 }} '''Лучы́н'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lučyn}}, {{lang-ru|Лучин}}) — [[аграгарадок]] у [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. У складзе [[Забалацкі сельсавет (Рагачоўскі раён)|Забалацкага сельсавета]]. Стаіць на правым беразе [[Дняпро|Дняпра]], каля аўтадарогі [[Рагачоў]]—[[Жлобін]]. Цэнтр калгаса. За 8 км на поўдзень ад [[Рагачоў|Рагачова]], 113 км ад [[Гомель|Гомеля]], 5 км ад чыгуначнай станцыі Луцкае. Станам на 1999 год у Лучыне 919 жыхароў, 435 двароў. == Гісторыя == Побач паселішча выяўлены [[Лучын (археалагічны помнік)|археалагічныя помнікі (гарадзішча і селішча)]], у тым ліку часоў ранняга сярэднявечча. Некаторыя даследчыкі лічаць, што паселішча можа быць тоесным [[Лучын]]у, гораду [[Смаленская зямля|Смаленскай зямлі]], згаданаму крыніцамі пад 1138, 1172 і 1210 гадамі, аднак, у гэтай версіі ёсць супярэчнасці. Таксама Лучын згаданы ў «[[Спіс рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх|Спісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх]]» (канец XIV — пачатак XV стагоддзяў), але няма пэўнасці якога паселішча тычыцца гэта згадка. У XIV—XVIII стагоддзях у [[Рагачоўская воласць|Рагачоўскай воласці]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Згаданы ў грамаце караля [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]] ад 1480 года менскаму купцу Церашковічу. У XVI стагоддзі вядомы як сяло Лучын. У 1756 годзе сяло ў Задруцкім войтаўстве Рагачоўскага староства<ref>LVIA, f. 525, ap. 8, b. 745, l. 16v.</ref>. З 1793 года ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскім павеце]] [[Беларуская губерня|Беларускай]], з 1802 — [[Магілёўская губерня|Магілёўскай]], з 1919 — [[Гомельская губерня|Гомельскай губерняў]]. У 1886 годзе — 672 жыхары, 114 двароў, царква, 2 ветракі. З 1924 года адміністрацыйны цэнтр сельсавета ў Рагачоўскім раёне [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] (да 1930), з 1938 года ў Гомельскай вобласці. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] нямецка-фашысцкія захопнікі двойчы (у 1941 і 1944 гадах) часткова спальвалі Лучын. У 1972 годзе — 1352 жыхары, 387 двароў. Да [[1 снежня]] [[2009]] года Лучын быў цэнтрам [[Лучынскі сельсавет|аднайменнага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf «Об изменении административно-территориального устройства Рогачевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 287] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Установы == Сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, аддзяленне сувязі. == Помнікі == * [[Брацкая магіла]] савецкіх воінаў. — {{ГККРБ 4|313Д000636}} * Помнік землякам, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]]. * Каля вёскі [[Лучын (археалагічны помнік)|група археалагічных помнікаў Лучын]]. — {{ГККРБ 4|313В000637}}, {{ГККРБ 4|313В000638}}, {{ГККРБ 4|313В000639}}, {{ГККРБ 4|313В000640}}, {{ГККРБ 4|313В000641}}, {{ГККРБ 4|313В000642}} == Вядомыя асобы == * [[Пётр Андрэевіч Пілютаў]] (1906—1960) — ваенны лётчык, [[Герой Савецкага Саюза]]<ref name="bel12">{{Крыніцы/БелЭн|12|||360}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|9|Лучы́н||379—380}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Забалацкі сельсавет (Рагачоўскі раён)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Забалацкі сельсавет (Рагачоўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Лучын (аграгарадок)| ]] dwltr1frpxyzzi4wtyxk9nicgxrtnki Цагельня (Капыльскі раён) 0 279638 5130480 4247645 2026-04-21T18:56:06Z Антон 740 76022 дапаўненне паводле раённай Памяці 5130480 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Цагельня}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Цагельня |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Cahieĺnia, Kapyĺ District.jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 17|lat_sec = 03 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 01|lon_sec = 17 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Бабаўнянскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243005263 }} '''Цаге́льня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Cahieĺnia}}, {{lang-ru|Цагельня}}) — [[пасёлак]] у [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бабаўнянскі сельсавет|Бабаўнянскага сельсавета]]. == Гісторыя == Узгадваецца з 1920-х гадоў<ref>{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Цагельня|616|}}</ref>. == Насельніцтва == * 1926 год — 1 двор, 1 жыхар * 1997 год — 5 двароў, 9 жыхароў == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|616|Новікава Г. М.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бабаўнянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Бабаўнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]] dj7bdt6j159rfpmtrvr5vcvqy93zktz Цялядавічы 0 279639 5130487 5107470 2026-04-21T19:18:24Z Антон 740 76022 дапаўненне паводле раённай Памяці 5130487 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Цялядавічы |выява = Cialiadavičy 1.jpg |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Бабаўнянскі }} '''Цяля́давічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Cialiadavičy}}, {{lang-ru|Телядовичи}}) — [[вёска]] ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бабаўнянскі сельсавет|Бабаўнянскага сельсавета]]. == Гісторыя == У XIX стагоддзі была ўласнасцю [[Бярновічы|Бярновічаў]]. У канцы XIX стагоддзя вёска адносілася да Цялядавіцкай воласці [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1894 годзе дзейнічала народнае вучылішча, якое пасля 1917 года атрымала статус працоўнай школы 1-й ступені<ref>{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Цялядавічы|617|}}</ref>. == Насельніцтва == * 1909 год — 9 двароў, 67 жыхароў * 1917 год — 13 двароў, каля 90 жыхароў * 1997 год — 112 двароў, 230 жыхароў == Славутасці == * [[Свята-Троіцкая царква (Цялядавічы)|Свята-Троіцкая царква]] XVIII стагоддзя == Вядомыя асобы == * [[Анатоль Давыдавіч Янушка]] (1930—2008) — беларускі лесавод, эканаміст. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|617|Новікава Г. М.}} == Спасылкі == * {{SgKP|XII|281|Teladowicze}} {{Commons|Category:}} {{Бабаўнянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Бабаўнянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]] [[Катэгорыя:Цялядавічы| ]] fq5rkr3eh95c4m3k9ivpiji6msssjnt Хвойнікі (Капыльскі раён) 0 279752 5130476 4851858 2026-04-21T18:49:30Z Антон 740 76022 дапаўненне паводле раённай Памяці 5130476 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Хвойнікі (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Хвойнікі |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 14|lat_sec = 43 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 22|lon_sec = 01 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Грозаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243009981 }} '''Хво́йнікі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chvojniki}}, {{lang-ru|Хвойники}}) — [[пасёлак]] у [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Грозаўскі сельсавет|Грозаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == У пачатку XX стагоддзя [[засценак]] адносіўся да Пукаўскай воласці [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]<ref>{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Хвойнікі|616|}}</ref>. Да 16 студзеня 1969 года пасёлак уваходзіў у склад Грозаўскага сельсавета<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 студзеня 1969 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 9 (1239).</ref>, да 28 мая 2013 года — у склад [[Камсамольскі сельсавет (Капыльскі раён)|Камсамольскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}</ref>. == Насельніцтва == * Пачатак XX стагоддзя — 12 двароў, каля 60 жыхароў * 1997 год — 6 двароў, 10 жыхароў == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|616|Новікава Г. М.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Грозаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Грозаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]] pf62sdy1c8hr77hz7ona7hwqaqxt5vs Чарнагубава 0 279828 5130488 4465918 2026-04-21T19:26:40Z Антон 740 76022 дапаўненне паводле раённай Памяці 5130488 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Чарнагубава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Čarnahubava_(01).jpg |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 04|lat_sec = 59 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 02|lon_sec = 41 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Капыльскі |сельсавет = Цімкавіцкі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243005457 }} '''Чарнагу́бава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Čarnahubava}}, {{lang-ru|Черногубово}}) — [[вёска]] ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Цімкавіцкі сельсавет|Цімкавіцкага сельсавета]]. Каля вёскі знаходзіцца [[Цімкавічы (станцыя)|станцыя Цімкавічы]]. == Гісторыя == У XIX стагоддзі была ўласнасцю [[Радзівілы|Радзівілаў]]. У пачатку XX стагоддзя [[засценак]] адносіўся да Цімкавіцкай воласці [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1924—1925 гадах — цэнтр [[Чарнагубаўскі сельсавет|Чарнагубаўскага сельсавета]]. У пачатку 1930-х гадоў вёска ўваходзіла ў калгас «Польскі камунар», працавала кузня<ref>{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Чарнагубава|617|}}</ref>. == Насельніцтва == * 1909 год — 99 двароў, каля 530 жыхароў * 1997 год — 212 двароў, 431 жыхар == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|617|Новікава Г. М.}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Цімкавіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Цімкавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]] [[Катэгорыя:Чарнагубава| ]] bpzwwiyydelrjsk05ysmegrssoth3xs Fallout 4 0 284144 5130571 4993751 2026-04-22T07:31:10Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Fallout_4_logo.png|Fallout_4_logo.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Masur|Masur]] because: [[:c:COM:DW|Derivative work]] of non-free content ([[:c:COM:CSD#F3|F3]]). 5130571 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |распрацоўшчык = [[Bethesda Game Studios]] |выдавец = [[Bethesda Softworks]] |выява = |жанр = [[Action RPG]] |платформы = [[PC]]<br/>[[PlayStation 4]]<br/>[[Xbox One]] |дата выпуску = 10 лістапада 2015 |сістэмныя патрабаванні = {{Collapsible list|title=Windows<ref name="sysReqAg">{{Cite web |lang=ru |url=http://www.ag.ru/news/09-10-2015/89789 |title=Оглашены системные требования Fallout 4 |website=ag.ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20151018161408/http://www.ag.ru/news/09-10-2015/89789 |archive-date=18 кастрычніка 2015}}</ref>| ; Мінімальныя : Аперацыйная сістэма: 64-бітная Windows 7/8/10 : Працэсар: Intel Core i5-2300 2.8 ГГц, AMD Phenom II X4 945 3 ГГц : Аператыўная памяць: 8 ГБ : Відэакарта: [[NVIDIA]] GTX 550 Ti 2 ГБ, AMD Radeon HD 7870 2 ГБ : 30 ГБ вольнага месца на цвёрдым дыску ; Рэкамендаваныя : Аперацыйная сістэма: 64-бітная Windows 7/8/10 : Працэсар: Intel Core i7 4790 3.6 ГГц, AMD FX-9590 4.7 ГГц : Аператыўная памяць: 8 ГБ : Відэакарта: NVIDIA GTX 780 3 ГБ, AMD Radeon R9 290X 4 ГБ : 30 ГБ вольнага месца на цвёрдым дыску}} }} '''''Fallout 4''''' — [[Камп’ютарная гульня|відэагульня]] ад [[Bethesda Softworks]] вытворчасці [[Bethesda Game Studios]], сіквел [[Fallout 3]]. Гульня з’яўляецца пятай кананічнай часткай серыі, выпушчана 10 лістапада 2015 года на [[Персанальны камп’ютар|PC]], [[PlayStation 4|PS4]] і [[Xbox One]]<ref>{{Cite web|url = http://www.gamespot.com/articles/fallout-4-officially-confirmed-for-pc-xbox-one-ps4/1100-6427776/|title = Fallout 4 Officially Confirmed for PC, Xbox One, PS4|author = GameSpot}}</ref><ref>{{Cite news|url = https://meduza.io/news/2015/06/15/nazvany-daty-vyhoda-prodolzheniy-fallout-i-doom|title = Названы даты выхода продолжений Fallout и Doom|date = 2015-06-15|publisher = Meduza|access-date = 2015-06-16}}</ref>. == Геймплэй == [[Геймплэй]] гульні быў упершыню паказаны распрацоўшчыкамі 15 чэрвеня 2015 года на выставе [[E3]]. У ёй галоўны герой прадстаўлены выхадцам са Сховішча 111, аднаго са шматлікіх сховішчаў [[Vault-Tec]] па ўсёй [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Амерыцы]]. У самым яе пачатку гулец павінен вызначыць выгляд, імя і пол персанажа, а выгляд дзіцяці будзе заснаваны на спалучэнні выгляду персанажа і яго другой палавінкі. Акрамя сюжэтных квэстаў, гулец таксама зможа ствараць тэхніку, мадыфікаваць узбраенне, ахоўваць насельніцтва ад рэйдэраў і супермутантаў пустэчы, займацца працай. У гэтым чацвёртая частка значна адрозніваецца ад трэцяй і New-Vegas, у якіх баўленне часу было зрушана на карысць сюжэту. У гульні таксама прысутнічае сістэма пакрокавага прыцэльвання V.A.T.S., якая упершыню з’явілася ў [[Fallout 3]]. Пры прыцэльванні дзеянне запавольваецца, і гулец можа ўбачыць верагоднасць траплення ў кожную частку цела ахвяры ў працэнтных суадносінах. == Выданні == ===''Game of the Year Edition''=== 26 верасня 2017 было выдадзена «залатое выданне». У яго ўвайшла базавая версія гульні і ўсе шэсць афіцыйных дапаўненняў: * Automatron * Wasteland Workshop * Far Harbor * Contraptions Workshop * Vault-Tec Workshop * Nuka-World ===''Fallout 4 VR''=== Была выдадзена ў якасці самастойнай гульні на [[ПК]] 12 снежня 2017 для платформы [[HTC Vive]]<ref>{{Cite web |url=http://www.ign.com/articles/2017/08/23/fallout-4-vr-doom-vfr-and-skyrim-vr-release-dates-announced |title=Fallout 4 VR, Doom VFR, and Skyrim VR Release Dates Announced |last=Sirani |first=Jordan |date=August 23, 2017 |website=IGN.com |access-date=2018-02-14}}</ref>. == Распрацоўка == === Чуткі і першая інфармацыя пра гульню === Пасля выхаду Fallout: New Vegas хадзіла мноства чутак наконт выхаду новай часткі папулярнай серыі. Часам у сетку трапляла інфармацыя наконт выхаду гульні, а таксама сюжэта або месца дзеяння, так, напрыклад, у пачатку лютага 2014 года з’явіліся чуткі пра «Fallout: Shadows of Boston», дзеянне гульні нібыта павінна было адбывацца ў [[Бостан]]е і яго наваколлях, але гэта паведамленне, як і многія іншыя, аказалася выдумкай. 8 студзеня 2013 года, Эрык Дэлламз, які агучыў у Fallout 3 радыёвядучага Трыдогнайта (анг. Three Dog), напісаў у [[Twitter]], што яго персанаж вернецца<ref>{{Cite web|url = https://twitter.com/ETDellums/status/288757510406557697|title = Twitter / ETDellums: To all my #Fallout3 and #ThreeDog {{ref-en}}|publisher = Twitter.com|date = 8 января 2013}}</ref>. Гэта шырока абмяркоўвалася ў гульнявых СМІ як падстава меркаваць аб тым, што будучы анонс новай часткі Fallout непазбежны. Аднак у ліпені таго ж года Эрык растлумачыў, што гульня, над якою ён працуе, не мае дачынення да [[Bethesda Softworks]], з прычыны чаго здагадкі аб бліжэйшым анонсе Fallout 4 былі адкінутыя<ref>{{Cite web|url = https://twitter.com/ETDellums/statuses/357615277078347776|title = Twitter / ETDellums: New game is not with my friends {{ref-en}}|publisher = Twitter.com|date = 17 июля 2013}}</ref>. 13 лістапада 2013 года быў адкрыты сайт, які нібыта фінансуецца [[ZeniMax Media|ZeniMax]], па адрасе [http://thesurvivor2299.com/ thesurvivor2299.com], які змяшчаў пару зашыфраваных паведамленняў напісаных [[Азбука Морзэ|азбукай Морзэ]], якія пазней былі пераведзены фанатамі. 6 снежаня Bethesda абверглі новыя чуткі аб выхадзе гульні, патлумачыўшы, што «усе чуткі і здагадкі з’яўляюцца ілжывымі»<ref>{{Cite web|url = https://twitter.com/Bethblog/status/409085013397733376|title = Bethblog twitter {{ref-en}}|publisher = Twitter|date = 6 декабря 2013}}</ref>. Неўзабаве, пасля заканчэння таймера на сайце, на ім таксама з’явілася паведамленне пра тое, што ён быў розыгрышам. 11 снежаня 2013 года [[Kotaku]] паведамілі, што гульня сапраўды распрацоўваецца, паказаўшы нібыта атрыманыя імі дакументы. З гэтага вынікала, што дзеянне гульні будзе праходзіць у [[Бостан]]е, [[Садружнасць Масачусетс|Масачусэтс]]. Таксама там была апісана нейкая місія «Інстытут», якая праходзіць у постапакаліптычнай версіі [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|Масачусецкага тэхналагічнага інстытута]]. Дакументы таксама спасылаюцца на тэрыторыі, якія згадваюцца, але не паказваюцца ў папярэдніх частках Fallout. Галасавы дадатак, таксама апублікаваны, пачынаўся са звыклай фразы, вымаўленай Ронам Перлманам — «Вайна. Вайна ніколі не мяняецца.». 18 лютага 2014 года Тод Говард, геймдырэктар Bethesda, даў інтэрв’ю «Rock, Paper, Shotgun». Калі яго спыталі аб новых гульнявых анонсах, ён сказаў: «У нас няма тэрмінаў на наступны гульнявы анонс, але я думаю, ён будзе праз некаторы час»<ref>{{Cite web|url = http://www.rockpapershotgun.com/2014/02/18/apparently-we-wont-hear-about-fallout-4-for-a-while/|title = Apparently We Won’t Hear About Fallout 4 For ‘A While’ {{ref-en}}|publisher = Rock, Paper, Shotgun|last = Greyson|first = Nathan|date = 18 февраля 2014}}</ref>. === Анонс === 2 чэрвеня 2015 года [[Bethesda Softworks|Bethesda]] апублікавалі таймер, які адлічвае час да 3 чэрвеня 2015 года, 17.00 па Мінскім часе (10:00 [[Універсальны каардынаваны час|UTC]])<ref>{{Cite web|url = http://www.ign.com/videos/2015/06/02/fallout-4-countdown-clock-and-new-ps4-models-leak-ign-daily-fix|title = Fallout 4 Countdown Clock and New PS4 Models Leak|author = IGN Daily Fox}}</ref>. Пасля на сайце пачалася жывая трансляцыя, якая дэманструе звыклую для серыі наладкавую табліцу з надпісам у цэнтры «Please Stand By» (бел. «Калі ласка, пачакайце»). У выніку сайт быў зачынены, і зноў адкрыўся толькі ўжо пасля таго, як таймер скончыўся — быў паказаны афіцыйны трэйлер гульні<ref>{{Cite web|url = http://www.playground.ru/video/fallout_4/fallout_4_ofitsialniy_treyler-44576/|title = Fallout 4 "Официальный трейлер"|author = PlayGround.ru}}</ref>. Стала вядома, што гульня выйдзе на [[Microsoft Windows]], PlayStation 4 і Xbox One, а дзеянне будзе адбывацца ў [[Бостан]]е — сталіцы штата [[Садружнасць Масачусетс|Масачусэтс]] (у гульні — садружнасць Новая Англія), ЗША. === E3 2015 === 15 чэрвеня ў 05:00 па Мінскім часе Bethesda правялі сваю прэс-канферэнцыю на [[E3]]<ref>{{Cite web|url = http://ru.ign.com/fallout-4/75288/news/fallout-4-ofitsialno-anonsirovana-na-tizer-saite|title = Fallout 4 официально анонсирована на тизер-сайте|author = IGN Россия|access-date = 17 кастрычніка 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150606082542/http://ru.ign.com/fallout-4/75288/news/fallout-4-ofitsialno-anonsirovana-na-tizer-saite|archive-date = 6 чэрвеня 2015|url-status = dead}}</ref>, на якой, акрамя новага [[Doom|DOOM]], [[Dishonored 2]], [[The Elder Scrolls Online]] і [[Legends]], расказалі больш падрабязнасцяў аб Fallout 4, паказаўшы некаторыя канцэпт-арты і невялікае дэма пачатку гульні да вайны і пасля<ref>{{YouTube|id = WH1kuOiCJD0|title = Fallout 4 Gameplay 1080p HD E3 2015}}</ref>. Стала вядома, што гульня выйдзе 10 лістапада 2015 года, у калекцыйным выданні да яе будзе прыкладацца рэальная мадэль Піп-Бою, унутрагульнявога КПК ад [[Vault-Tec]], а адразу ў дзень правядзення канферэнцыі для [[iOS]] выйшла мабільная гульня [[Fallout Shelter]], у якой гулец павінен кіраваць сховішчам, абараняць яго ад насельнікаў пустак, шукаць рэсурсы для яго жыцця. Версія для [[Android]] выйшла ў верасні 2015 года<ref>{{Cite web|url = http://www.ign.com/articles/2015/06/15/e3-2015-fallout-4-release-date-revealed?utm_source=IGN%20hub%20page&utm_medium=IGN%20(front%20page)&utm_content=2&utm_campaign=Coverstory|title = E3 2015: FALLOUT 4 RELEASE DATE REVEALED|author = IGN}}</ref>. Fallout 4 была прызнана лепшай гульнёй выставы, лепшай гульнёй для PC і лепшай ролевай гульнёй.<ref>{{Cite web|url = http://www.ag.ru/news/08-07-2015/81778|title = Игровые новости за 8 июля 2015 года, среду|date = 2015-07-08|work = Absolute Games|access-date = 2015-07-08|archive-url = https://web.archive.org/web/20150708133527/http://www.ag.ru/news/08-07-2015/81778|archive-date = 8 ліпеня 2015|url-status = dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} {{вонкавыя спасылкі}} {{Fallout}} {{Bethesda Game Studios}} {{Прэмія BAFTA Games найлепшай гульні}} [[Катэгорыя:Гульні Bethesda Softworks]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў ЗША]] icorb4gdxvc59g8regq07365wd5tc3o Галафіты 0 290366 5130505 4441004 2026-04-22T00:41:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130505 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Галафілы|галафі'''л'''ами|жывёламі і мікраарганізмамі, якія насяляюць ва ўмовах высокай салёнасці}} '''Галафі́ты''', ці '''солелю́бы''' (ад {{lang-grc|ἅλς}} — ''соль'' і {{lang-grc2|φυτόν}} — ''расліна'') — [[расліны]], здольныя пераносіць высокія ўзроўні засалення [[глеба|глебы]] ({{bt-bellat|Салянка, род раслін{{!}}салянкі|Salsola}}, ({{bt-bellat||Anabasis}}, ({{bt-bellat|палын{{!}}палыны|Artemisia}}, ({{bt-bellat|цмен пясчаны|Helichrysum arenarium}}, ({{bt-bellat||Tamarix}} і інш.). Распаўсюджаныя на марскіх узбярэжжах (прыморскія [[маршы]]), а таксама ў мясцовасцях з сухім [[клімат]]ам — [[пустыня]]х, [[паўпустыня]]х і нават [[стэп]]ах на асаблівых тыпах глебы — [[Саланцы|саланцах]] і [[саланчакі|саланчаках]]. Нярэдка маюць [[сукулент]]нае аблічча — з тоўстымі сцебламі і прыпухлым лісцем, што спрыяе захаванню цяжкадаступнай вільгаці. Звычайна характарызуюцца высокім [[Асматычны ціск|асматычным ціскам]] [[клетка|клеткавага соку]] у клетках і [[Тканка|тканках]], што дазваляе ім паглынаць ваду з [[Канцэнтраваны раствор|канцэнтраваных раствораў]]<ref>{{кніга |аўтар=Блинова{{nbsp}}К.{{nbsp}}Ф. и{{nbsp}}др. |частка= |загаловак=Ботанико-фармакогностический словарь: Справ. пособие |спасылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/botaniko-farmakognost_slovar1990.djvu |адказны=Под ред. К. Ф. Блиновой, Г. П. Яковлева |месца=М. |выдавецтва=Высш. шк. |год=1990 |старонкі=42 |isbn=5-06-000085-0}}</ref>. Паводле ацэнак спецыялістаў, у свеце налічваецца ад 2 да 3 тыс. відаў раслін, якія так ці інакш ставяцца да галафітаў. Большасць з іх травяністыя, але ёсць і дрэвы, якія сваімі зараснікамі ўтвараюць лясы ([[мангры]])<ref>{{артыкул|аўтар=Glenn, Edward P.; Brown, J. Jed; O'Leary, James W.|загаловак=Irrigating Crops with Seawater|спасылка=http://www.desertcorp.com/documents/Potential-of-Salt-Agriculture-in-Scientific-America.pdf|выданне=[[Scientific American]]|год=1998|нумар=8|старонкі=76—81|archive-date=8 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908115904/http://www.desertcorp.com/documents/Potential-of-Salt-Agriculture-in-Scientific-America.pdf}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{ВТ-ЭСБЕ|Солончаковые растения}} * {{З ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Солончаковые%20растения|Солончаковые растения}} {{Перакласці|de|Salzpflanze}} [[Катэгорыя:Экалогія раслін]] [[Катэгорыя:Галафіты| ]] opamqyn4qtbt455p0o7bt4lx45a37bp Маніфест Часовага рабоча-сялянскага савецкага ўрада Беларусі 0 292423 5130463 4560533 2026-04-21T17:42:58Z M.L.Bot 261 5130463 wikitext text/x-wiki [[Файл:Manichvest 1 studzienia 1919.jpg|міні|справа|«Маніхвэст» аб абвяшчэнні [[БССР]]]] '''Маніфест Часовага рабоча-сялянскага савецкага ўрада Беларусі''' — першы канстытуцыйны акт, які абвясціў Беларусь Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікай. Падрыхтаваны [[З. Жылуновіч]]ам паміж [[25 снежня|25]] і [[30 снежня]] [[1918]] у [[Масква|Маскве]], падпісаны ў ноч з [[1 студзеня|1]] на [[2 студзеня]] [[1919]] у [[Смаленск]]у старшынёй Часовага ўрада [[З. Жылуновіч]]ам і членамі ўрада [[А. Ф. Мяснікоў|А. Ф. Мясніковым]], [[А. Р. Чарвякоў|А. Р. Чарвяковым]], С. В. Івановым, [[Ісаак Ісаевіч Рэйнгольд|І. І. Рэйнгольдам]]. Упершыню апублікаваны на [[Руская мова|рускай мове]] [[3 студзеня]] 1919, на беларускай мове апублікаваны [[19 студзеня]] 1919 года ў першым нумары афіцыйнага ўрадавага органа — «[[Весткі Часовага рабоча-сялянскага савецкага ўраду Беларусі]]». Месцам абвяшчэння названы [[Мінск]]. Маніфест абвясціў пра прыналежнасць усёй улады ў Беларусі Саветам рабочых, сялянскіх, батрацкіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў, пра ліквідацыю акупацыйных улад і скасаванне іх законаў, дагавораў, пастаноў, распараджэнняў і загадаў. [[Рада БНР|Рада]] і [[Урад БНР|ўрад БНР]] аб'яўляліся па-за законам. Абвясціў устанаўленне на Беларусі рэвалюцыйнага парадку, роўнасць у правах працоўных усіх нацыянальнасцей. Маніфест дэклараваў пераход зямлі, лясоў, вады і зямных нетраў, чыгункі і шляхоў зносін, паштовай, тэлеграфнай сувязі, фабрык, заводаў і банкаў ва ўласнасць рабочых і бяднейшага сялянства. Устанаўліваў 8-гадзінны рабочы дзень і ўводзіў у дзеянне на тэрыторыі Беларусі дэкрэты РСФСР «па забеспячэнню рабочага класа». Пытанні тэрыторыі рэспублікі ў ім не закраналіся. == Літаратура == {{навігацыя}} * Борьба за Советскую власть в Белоруссии, 1918―1920 гг. : Сб. документов и материалов: В 2 т. / Ин-т истории партии при ЦК КПБ ― фил. Ин-та марксизма-ленинизма при ЦК КПСС [и др.]. Т. 1: Февраль 1918 г. — февраль 1919 г. / [Сост.: Э. Л. Козловская, В. А. Круталевич, Л. П. Нарыш-Блук и др.]. — Мн.: Беларусь, 1968. — 602 с. — С. 431—435. — (Из истории гражданской войны: Документы и материалы). * По воле народа: Из истории образования БССР и создания КП Белоруссии: Документы и материалы / Ин-т истории партии при ЦК КП Белоруссии—филиал Ин-та марксизма-ленинизма при ЦК КПСС; [Сост. М. Ф. Шумейко и др.]. — Мн.: Беларусь, 1988. — 254, [2] с. — С. 82—83. — ISBN **338-00026-1. * Пратакол І з'езда Камуністычнай партыі (бальшавікоў) Беларусі / Інстытут гісторыі партыі і Кастрычніцкай рэвалюцыі пры ЦК КП(б)Б; падрыхтаваў да друку Ю. Майзель; пад рэдакцыяй С. Агурскага і М. Леўкова. — Менск [Мінск]: Партвыдавецтва, 1934. — 82, [2] с. — С. 62—71. * Скалабан, В., Шумейка, М. «Имем вольнага беларускага народа» // Маладосць. — 1988. — № 12. — С. * Скалабан, В., Шумейка, М. Маніфест Часовага рабоча-сялянскага савецкага ўрада Беларусі / Віталь Скалабан, Міхась Шумейка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: М. В. Біч і інш.; Прадм. М. Ткачова; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 5: М—Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — 590 с. — С. 69—70. — ISBN 985-11-0141-9. * Шумейко, М. Ф. Манифест Временного рабоче-крестьянского Советского правительства Белоруссии как источник по истории образования БССР // Мир источниковедения: Сборник в честь С. О. Шмидта / РГГУ, Историко-архивный институт, Пензенская областная администрация, Департамент культуры; [Редкол.: А. Д. Зайцев и др.]. — М.—Пенза, 1994. — 495 с., 3 л. ил. [[Катэгорыя:БССР]] [[Катэгорыя:Канстытуцыі Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1919 годзе]] [[Катэгорыя:1919 год у Смаленску]] iyqs1lhpecslr30r8j870ui79letl8h Цагельня 0 304473 5130477 4599737 2026-04-21T18:53:03Z Антон 740 76022 5130477 wikitext text/x-wiki '''Цаге́льня''' — прадпрыемства па вырабу [[Цэгла|цэглы]]. Назву '''Цагельня''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Гомельская вобласць]]: ** [[Цагельня (Гомельскі раён)|Цагельня]] — пасёлак у [[Гомельскі раён|Гомельскім раёне]]. ** [[Цагельня (Балатнянскі сельсавет)|Цагельня]] — пасёлак у [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]]. ** [[Цагельня (Побалаўскі сельсавет)|Цагельня]] — былая вёска ў [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]]. * [[Мінская вобласць]]: ** [[Цагельня (Вілейскі раён)|Цагельня]] — вёска ў [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]]. ** [[Цагельня (Капыльскі раён)|Цагельня]] — пасёлак у [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]]. ** [[Цагельня (Нясвіжскі раён)|Цагельня]] — вёска ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]]. {{Неадназначнасць}} 60a6a82aqtnqri0n5y828p0hmmeooyk ГК Мяшкоў Брэст 0 305018 5130439 5125879 2026-04-21T16:42:19Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Галоўныя трэнеры */ 5130439 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = БГК імя Мяшкова | выява = ГК Мяшкоў Брэст.png | поўная_назва = Брэсцкі гандбольны клуб імя Мяшкова | кароткая_назва = | мянушкі = ''мяшкі'' | заснаваны = 9 красавіка 2002 | расфарміраваны = | горад = [[Брэст]], [[Беларусь]] | пляцоўка = УСК «Вікторыя» | умяшчальнасць = 3740 | кіраўнік = [[Павел Башкін]] | пасада_кіраўніка = Спартыўны дырэктар | трэнер = [[Сяргей Бябешка]] | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2018/2019 | месца = 1 месца | сайт = https://meshkovbrest.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = _whiteborder |pattern_b1 = _whitecollar |pattern_ra1 = _whiteborder |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = 0000FF |body1 = 0000FF |rightarm1 = 0000FF |shorts1 = 0000FF |pattern_la2 = _whiteborder |pattern_b2 = _whitecollar |pattern_ra2 = _whiteborder |pattern_so2 = |leftarm2 = FF0000 |body2 = FF0000 |rightarm2 = FF0000 |shorts2 = FF0000 }} '''БГК імя́ Мяшко́ва''' — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбольны клуб]] з [[Брэст]]а, шматразовы чэмпіён і ўладальнік [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубка Беларусі]]. Удзельнік міжнародных [[SEHA-ліга|SEHA-лігі]] і [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Лігі чэмпіёнаў]]. Гульні праводзіць у залы ўніверсальнага спартыўнага комплексу «Вікторыя» ўмяшчальнасцю 3740 пасадачных месцаў<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/klub/arena.html|title = Арена|work = Клуб|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065201/http://www.bgk-meshkova.com/klub/arena.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. == Гісторыя == Клуб створаны з ініцыятывы сыноў [[Анатоль Пятровіч Мяшкоў|Анатоля Пятровіча Мяшкова]]<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/komanda/bgk/|title = БГК им. А.П. Мешкова|work = Команда|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305131214/http://bgk-meshkova.com/komanda/bgk|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>, брэсцкага гандбольнага трэнера і энтузіяста, і атрымаў яго імя<ref>{{cite web|date = 6 верасня 2013|url = http://www.bgk-meshkova.com/ru/club/ind.html|title = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303215957/http://www.bgk-meshkova.com/ru/club/ind.html|archivedate = 3 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|дэбютным для сябе сезоне]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|беларускага чэмпіянату]] брэсцкі клуб адразу склаў канкурэнцыю сталічным фаварытам [[ГК СКА Мінск|СКА]] і [[ГК Аркатрон Мінск|«РЦАП-Аркатрон»]], фінішаваўшы на першым этапе на другім месцы з адставаннем 1 ачко ад «Аркатрона» і стаўшы лідарам у пяцёрцы наймацнейшых на другім этапе. У фінале плэй-оф БГК саступіў «Аркатрону» толькі ў трэцім, дадатковым матчы<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2002-2003.html|title = 2002—2003|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065246/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2002-2003.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У фінале Кубка Беларусі мацнейшым таксама апынуўся «Аркатрон». Капітан брэсцкай каманды [[Уладзімір Галушка]] быў прызнаны найлепшым іграком чэмпіянату. Па выніках сезону клуб змяніў трэнера і значна ўзмацніў склад украінскімі легіянерамі і беларускімі ігракамі, якія вярнуліся з замежжа. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|сезоне 2003/04]] БГК перамог ва ўсіх гульнях, акрамя адной, і стаў чэмпіёнам з 20-ачковым адрывам ад другога месца, а таксама заваяваў Кубак Беларусі<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2003-2004.html|title = 2003—2004|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020431/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2003-2004.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. Найлепшым брамнікам чэмпіянату стаў [[Мікалай Зянько, гандбаліст|Мікалай Гальмак]], найлепшым абаронцам — [[Максім Няхайчык]], найлепшым іграком задняй лініі — Уладзімір Галушка. Як віцэ-чэмпіён клуб таксама выступаў у [[Кубак ЕГФ|Кубку ЕГФ]], дзе дайшоў да 1/8 фіналу. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|наступным сезоне чэмпіянату]] БГК імя Мяшкова перамог ва ўсіх без выключэння гульнях; як і ў папярэднім сезоне, трэці этап не спатрэбіўся, паколькі адрыў ад другога месца склаў 14 ачкоў<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2004-2005.html|title = 2004—2005|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065211/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2004-2005.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У Кубку Беларусі клуб таксама не меў канкурэнтаў, перамогшы ва ўсіх трох гульнях. [[Мікалай Мікалаевіч Зянько (трэнер)|Мікалай Зянько]]{{efn|ранейшае прозвішча — Гальмак}} стаў найлепшым брамнікам чэмпіянату, Максім Няхайчык — абаронцам, [[Міхаіл Усачоў]] — іграком задняй лініі. У гэтым сезоне брэсцкі клуб дэбютаваў у [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Лізе чэмпіёнаў]], дзе ў групавым этапе з адной перамогай фінішаваў на апошнім месцы пасля расійскага клуба [[ГК Чэхаўскія Мядзведзі|«Чэхаўскія Мядзведзі»]], дацкага [[ГК Свендборг|«Гудмэ»]] і славенскага [[ГК Гарэнье Вяленье|«Гарэнье»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2004-05/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2004/05. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|чэмпіянаце Беларусі 2005/06]] БГК ізноў стаў найлепшым, саступіўшы толькі ў адной гульні з 23, а ў Кубку Беларусі саступіў мінскаму СКА<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2005-2006.html|title = 2005—2006|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305040347/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2005-2006.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Упершыню ў беларускім чэмпіянаце ўзяў удзел і фарм-клуб БГК, складзены пераважна з брэсцкіх выхаванцаў. У Лізе чэмпіёнаў БГК зноў перамог аднойчы і скончыў групавы раўнд на апошнім месцы пасля нямецкага клуба [[ГК Кіль|«Кіль»]], дацкага [[ГК Кольдынг|«Кольдынга»]] і польскай [[ГК Вісла Плоцк|«Віслы»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2005-06/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2005/06. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|XV чэмпіянат Беларусі]] прайшоў без інтрыгі: брастчане перамаглі ва ўсіх 28 матчах. Да таго ж фарм-клуб «ЦАР-БГК» заваяваў бронзавыя медалі. Абодва клубы ўзялі ўдзел і ў фінальнай частцы розыгрышу Кубку Беларусі, дзе занялі адпаведна 1-е і 3-е месцы<ref name="bhk2007">{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2006-2007.html|title = 2006—2007|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020439/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2006-2007.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. Ігракі фарм-клуба [[Алег Рагозін]] і [[Канстанцін Курыленка]] сталі найлепшымі бамбардзірамі чэмпіянату (233 і 181 мяч адпаведна). У групавым этапе Лігі чэмпіёнаў гэтым разам БГК саступіў ва ўсіх матчах іспанскаму [[ГК Сьюдад Рэал|«Сьюдад Рэалу»]], венгерскаму [[ГК Пік Сегед|«Піку»]] і швейцарскаму [[ГК Кадэтэн Шафгаўзен|«Кадэтэну»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2006-07/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2006/07. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. Дэбют у [[Балтыйская ліга, гандбол|Балтыйскай лізе]] прынёс камандзе 2-е месца пасля рыжскага {{Нп3|АСК Рыга, гандбольны клуб|АСК|sk|ASK-LU Riga}}<ref name="bhk2007" />. [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Сезон 2007/08]] клуб пачаў адразу з другога этапу і з новым трэнерам, былым іграком [[Юрый Карпук|Юрыем Карпуком]]. Атрымаўшы ў 20 матчах 19 перамог, БГК стаў чэмпіёнам Беларусі пяты раз запар, а таксама чацверты раз заваяваў Кубак<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2007-2008.html|title = 2007—2008|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065251/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2007-2008.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У групе H Лігі чэмпіёнаў брастчане з адной перамогай фінішавалі на апошнім месцы пасля венгерскага клуба [[ГК Пік Сегед|«Пік»]], славенскага [[ГК Гарэнье Вяленье|«Гарэнье»]] і баснійскай [[ГК Босна Сараева|«Босны»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2007-08/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2007/08. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. [[Файл:Матч ЛЧ ЭГФ. БГК (Берасьце) — Мэталюрг (Скоп’е) 004.jpg|thumb|БГК у матчы [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Лігі чэмпіёнаў]] (2014)]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|З наступнага года]] чэмпіянат Беларусі папоўніўся наваком — мінскім [[ГК Дынама Мінск|«Дынама»]], які адразу ж стаў чэмпіёнам. БГК фінішаваў на другім месцы. А вось у фінале Кубка брэсцкі клуб узяў рэванш над маладым супернікам, які ў наступных гадах стане яго асноўным канкурэнтам на ўнутранай арэне<ref name="bhk2009">{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2008-2009.html|title = 2008—2009|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065226/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2008-2009.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Адным з найлепшых ігракоў чэмпіянату стаў левы паўсярэдні Канстанцін Курыленка. У гэтым сезоне БГК не здолеў прабіцца ў групавы этап ЛЧ, двойчы згуляўшы ўнічыю з літоўскім [[ГК Гранітас Каўнас|«Гранітасам»]] і саступіўшы па колькасці закінутых мячоў у гасцях<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2008-09/rounds/1/Qualification+Round+1|title = EHF Champions League 2007/08. Qualification round 1|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. Пасля гэтага брастчане трапілі ў Кубак ЕГФ, дзе ў 1/16 фіналу саступілі па суме двух матчаў астраханскай [[ГК Зара Каспія Астрахань|«Зары Каспія»]]<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2008-09/round/3/Round+3|title = 2008/09 Men’s EHF Cup. Round 3|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20141027174924/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2008-09/round/3/Round+3|archivedate = 27 кастрычніка 2014|url-status = dead}}</ref>. У Балтыйскай лізе групавы этап брастчане скончылі на другім месцы, але ў паўфінале саступілі эстонскім {{Не перакладзена 5|«Чокеліт Бойз»||et|Chocolate Boys}} і ў выніку занялі 3-е месца<ref name="bhk2009" />. Першы этап [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|чэмпіянату 2009/10]] БГК скончыў на першым месцы з адным паражэннем у 16 гульнях, але на другім двойчы саступіў «дынамаўцам» і заваяваў срэбныя медалі. У фінале Кубка Беларусі па суме двух матчаў БГК таксама саступіў мінскаму клубу<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2009-2010.html|title = 2009—2010|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814015143/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2009-2010.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. У гэтым сезоне клуб дэбютаваў у еўрапейскім [[Кубак уладальнікаў кубкаў ЕГФ|Кубку кубкаў]], дзе ў першым раўндзе прайграў дацкаму {{Не перакладзена|ГК Хольстэбро|«Хольстэбро»|da|Team Tvis Holstebro}}<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/cwc/men/2009-10/round/3/Round+3|title = 2009/10 Men’s Cup Winners’ Cup. Round 3|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160103202022/http://www.eurohandball.com/ec/cwc/men/2009-10/round/3/Round+3|archivedate = 3 студзеня 2016|url-status = dead}}</ref>. [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Сезон 2010/11]] брастчане пачалі з новым трэнерам літоўцам Гінтарасам Савукінасам. У групавым турніры БГК фінішаваў другім, аднак суперфінальная серыя не праводзілася, паколькі разрыў ад «Дынама» склаў 8 ачкоў пры рэгламентаваных трох. У фінальнай стадыі розыгрышу Кубка Беларусі («фінал чатырох») БГК абыграў мінскае «Дынама», а пасля без цяжкасцей разабраўся з магілёўскім [[ГК Машэка Магілёў|«Машэкам»]]<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2010-2011.html|title = 2010—2011|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065239/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2010-2011.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Найлепшымі ігракамі чэмпіянату былі прызнаны [[Віталь Чарапенька]] ([[Варатар (гандбол)|брамнік]]), [[Раман Колеснеў]] ([[крайні, гандбол|левы крайні]]), [[Юрый Грамыка]] ([[лінейны, гандбол|лінейны]]). У другім раўндзе Кубка ЕГФ мяшкоўцы саступіў македонскаму [[ГК Металург Скоп'е|«Металургу»]]»<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2010-11/round/2/Round+2|title = 2010/11 Men’s EHF Cup. Round 2|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140311033201/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2010-11/round/2/Round+2|archivedate = 11 сакавіка 2014|url-status = dead}}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|чэмпіянаце Беларусі 2011/12]] брастчане чацверты раз запар сталі другімі, а ў «фінале чатырох» Кубка зноў абыгралі «Дынама», і саступілі [[ГК СКА Мінск|СКА]]<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|title = 2011—2012|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020747/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. Еўрапейскі сезон стаў адным з самых паспяховых у гісторыі клуба: у апошнім розыгрышы Кубка ўладальнікаў кубкаў{{efn|У наступным годзе турнір быў аб'яднаны з [[Кубак ЕГФ|Кубкам ЕГФ]].}} БГК дайшоў да ¼ фіналу<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://europeancup.eurohandball.com/cwc/men/2011-12/overview|title = EHF European Cup 2011/12 — Legs Overview|format = |work = European Cup|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>, дзе саступіў іспанскаму [[ГК Арагон|«Арагону»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://europeancup.eurohandball.com/cwc/men/2011-12/match/5/201211020205005/HC+Meshkov+Brest+-+Caja3+BM.+Aragon|title = EHF European Cup 2011/12 — HC Meshkov Brest — Caja3 BM. Aragon|format = |work = European Cup|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|сезоне 2012/13]] упершыню ў гісторыю клуба БГК апусціўся ў выніковай табліцы чэмпіянату ніжэй за 2-е месца, заваяваўшы бронзавыя медалі. Цягам сезону ў клубе з'явіўся новы трэнер — Міглюс Астраўскас, але ў сярэдзіне сакавіка ён быў адстаўлены<ref name="naviny415500">{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = 24 красавіка 2013|url = http://naviny.by/rubrics/sport/2013/04/24/ic_news_125_415500/|title = Со следующего сезона БГК возглавит хорват Желько Бабич|format = |work = Спорт|publisher = Naviny.by|accessdate = 10 кастрычніка 2014|language = ru|postscript = }}</ref>. У фінале Кубка Беларусі брастчане саступілі адзін мяч мінскаму «Дынама»<ref name="bhk2013">{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|title = 2011—2012|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020747/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. У Кубку ЕГФ клуб прайшоў два раўнды і на апошняй перадгрупавой стадыі саступіў нямецкаму [[ФК Фрыш Аўф Гепінген|«Фрыш Аўф Гепінгену»]]<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/round/3/Round+3|title = 2012/13 Men’s EHF Cup. Round 3|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140802044801/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/round/3/Round+3|archivedate = 2 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. У дэбютным сезоне [[SEHA-ліга|SEHA Лігі]] БГК стаў пераможцам рэгулярнага чэмпіянату, а ў фінале чатырох заняў чацвёртае месца<ref name="bhk2013" />. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|сезоне 2013/14 гадоў]] БГК імя Мяшкова, ачолены новым трэнерам [[Жэлька Бабіч]]ам<ref name="naviny415500" />, пасля пяцігадовага перапынку вярнуў сабе тытул чэмпіёна Беларусі. Здарылася гэта пасля расфарміравання з-за фінансавых цяжкасцей наймацнейшага беларускага клуба [[ГК Дынама Мінск|«Дынама»]], які і ў гэтым сезоне лідыраваў на першым этапе са 100%-ым вынікам<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = 28 лютага 2014|url = https://www.belaruspartisan.org/bel/sport/259554/|title = Беларускі гандбол карэктуецца пасля сыходу мінскага «Дынама»|format = |work = |publisher = [[Беларускі партызан]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = |postscript = }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Узмацніўшыся яго былымі ігракамі [[Дзяніс Рутэнка|Дзянісам Рутэнкам]], [[Максім Бабічаў|Максімам Бабічавым]] і [[Дзмітрый Нікуленкаў|Дзмітрыем Нікуленкавым]], а таксама яшчэ адным лідарам [[Мужчынская зборная Беларусі па гандболе|беларускай зборнай]] [[Сяргей Шыловіч|Сяргеем Шыловічам]], брэсцкі клуб, стаўшы базавым клубам зборнай<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/mgnoveniya-minuvshego-sezona.html|title = 17 мгновений сезона|work = Новости клуба|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140903074353/http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/mgnoveniya-minuvshego-sezona.html|archivedate = 3 верасня 2014|url-status = dead}}</ref>, на другім этапе саступіў толькі ў адным матчы і ў фінальнай серыі адолеў СКА<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-3.-chempionat-belarusi.html|title = Сезон в цифрах. Часть 3. Чемпионат Беларуси|work = Новости клуба|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065207/http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-3.-chempionat-belarusi.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Брастчане перамаглі і ў Кубку Беларусі<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/turniryi/kubok-rb/i-kubok-%E2%80%94-nash!.html|title = И кубок — наш!|work = Турниры — Кубок РБ|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305043413/http://www.bgk-meshkova.com/turniryi/kubok-rb/i-kubok-%E2%80%94-nash!.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У Кубку ЕГФ клуб дайшоў да 3-га кваліфікацыйнага раўнда і саступіў там берлінскаму [[Фюксэ Берлін|«Фюксэ»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://europeancup.eurohandball.com/ehfc/men/2013-14/rounds/3/Qualification+Round+3|title = EHF European Cup 2013/14 — Rounds — Qualification Round 3|format = |work = European Cup|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>, будучаму бронзаваму прызёру. Клуб таксама стаў срэбраным прызёрам SEHA Лігі<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-2-seha-liga.html|title = Сезон в цифрах. Часть 2: SEHA-лига|work = Новости клуба|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305042328/http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-2-seha-liga.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|сезоне 2014/15 гадоў]] БГК імя Мяшкова ў восьмы раз здабыў Кубак Беларусі, а ў фінальнай серыі чэмпіянату да дзвюх перамог адолеў у трох матчах мінскі СКА. Трэцяя фінальная гульня стала для трэнера Жэлька Бабіча 100-й у складзе брастчан<ref name="sezon1415">{{cite web|date = 7 верасня 2015|url = http://www.bgk-meshkova.com/2014-2015__.html|title = 2014—2015|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065233/http://www.bgk-meshkova.com/2014-2015__.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>, але пасля гэтага чэмпіянату яго на пасадзе замяніў украінец [[Сяргей Бябешка]]. Найлепшым лінейным чэмпіянату стаў Максім Бабічаў, найлепшым правым паўсярэднім — Сяргей Шыловіч. У Лізе чэмпіёнаў БГК прабіўся праз кваліфікацыю ў групавы турнір, выступ у якім стаў найбольш паспяховым у гісторыі клуба<ref name="sezon1415" />: пятае месца з шасцю пунктамі пасля «Кіля», [[ГК Пары Сен-Жэрмен|ПСЖ]], [[ГК Заграб|«Краацыі»]] і [[ГК Лагронья|«Лагронья»]]. Брастчане зноў сталі срэбранымі прызёрамі SEHA Лігі, саступіўшы дэбютанту турніру — венгерскаму [[ГК Веспрэм|«Веспрэму»]]. == Дасягненні == === Нацыянальныя === * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (16)''': [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|2003/2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|2006/2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (6): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|2002/2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|2024/2025]] ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (1): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (13)''': [[Кубак Беларусі па гандболе 2004|2004]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2005|2005]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2007|2007]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2009|2009]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2021|2021]] ** {{Ср}} Фіналіст (6): [[Кубак Беларусі па гандболе 2003|2003]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2006|2006]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2010|2010]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2013|2013]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]] ** {{Бр}} 3-е месца (1) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] * '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]]:''' ** [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Уладальнік (3)''': [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2022|2022]], [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023|2023]], [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] === Міжнародныя === * '''[[SEHA-ліга]]:''' ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (2): 2014, 2015 ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (2): 2017, 2019, 2020 * '''[[Балтыйская гандбольная ліга|Балтыйская ліга]]:''' ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (2): 2007, 2008 ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (1): 2009 == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 2002/03 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2003|Фіналіст]]|| |- | 2003/04 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2004|Уладальнік]]|| |- | 2004/05 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2005|Уладальнік]]|| |- | 2005/06 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2006|Фіналіст]]|| |- | 2006/07 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2007|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2007/2008 ГК Мяшкоў Брэст|2007/08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2008/2009 ГК Мяшкоў Брэст|2008/09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2009|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Мяшкоў Брэст|2009/10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2010|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Мяшкоў Брэст|2010/11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Мяшкоў Брэст|2011/12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Мяшкоў Брэст|2012/13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2013|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Мяшкоў Брэст|2013/14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Мяшкоў Брэст|2014/15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2015|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Мяшкоў Брэст|2015/16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Мяшкоў Брэст|2016/17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2017/2018 ГК Мяшкоў Брэст|2017/18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2018|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2018/2019 ГК Мяшкоў Брэст|2018/19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2019/2020 ГК Мяшкоў Брэст|2019/20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2020/2021 ГК Мяшкоў Брэст|2020/21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2021|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2021/2022 ГК Мяшкоў Брэст|2021/22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|3]]|| |- | [[Сезон 2022/2023 ГК Мяшкоў Брэст|2022/23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2023|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2023/2024 ГК Мяшкоў Брэст|2023/24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст|2024/25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2025|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2025/2026 ГК Мяшкоў Брэст|2025/26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || || || |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|3}} * [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (2002—2003) * Мікалай Шарко (2003) * [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (2003—2005) * Анатоль Драчоў (2005—2007) * [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (2007) * [[Юрый Мікалаевіч Карпук|Юрый Карпук]] (2007—2008) * Міглюс Астраўскас * [[Гінтарас Савукінас]] (2010-212) * Жэлька Бабіч (2013-?) * [[Сяргей Васільевіч Бябешка|Сяргей Бябешка]] (2015—2018) * [[Рауль Алонса]] (2019—2021) * [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (2023—2026) {{div col end}} == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.bgk-meshkova.com Афіцыйная старонка] {{ref-ru}}{{ref-en}} * [http://www.eurohandball.com/ec/cl/men/2014-15/clubs/007056/HC+Meshkov+Brest Профіль] {{ref-en}} на старонцы [[ЕГФ]] * [http://seha-liga.com/klub/13/meshkov-brest-brest Профіль] {{ref-en}} на старонцы [[SEHA-ліга|SEHA-лігі]] * [http://www.baltichandball.net/3/Teams/team/20148 Профіль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141003180733/http://baltichandball.net/3/Teams/team/20148 |date=3 кастрычніка 2014 }} {{ref-en}} на старонцы [[Балтыйская гандбольная ліга|Балтыйскай гандбольнай лігі]] * {{Facebook|bgkmeshkova}} {{Склад БГК імя Мяшкова}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:БГК імя Мяшкова| ]] [[Катэгорыя:2002 год у Брэсце]] glklgoz8wcyi5ophtmhwoyozvybjurm Галандская Ост-Індыя 0 309547 5130504 4911799 2026-04-22T00:32:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130504 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная дзяржава |назва = Галандская Ост-Індыя |статус = [[Калоніі Нідэрландаў|Калонія Нідэрландаў]] |сцяг = Flag of the Netherlands.svg |герб = State_coat_of_arms_of_the_Netherlands.svg |карта = Dutch East Indies Expansion.png |p1 = Галандская Ост-Індская кампанія |flag_p1 = VOC.svg |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |s1 = Стрэйтс-Сэтлментс |flag_s1 = Flag of the United Kingdom.svg |s2 = Японская акупацыя Інданезіі |flag_s2 = War flag of the Imperial Japanese Army.svg |s3 = Злучаныя Штаты Інданезіі |flag_s3 = Flag of Indonesia.svg |s4 = Галандская Новая Гвінея |flag_s4 = Flag of the Netherlands.svg |сталіца = [[Джакарта|Батавія]] |утворана = [[1800]] |ліквідавана = [[1942]] |дынастыя = |мова = [[Нідэрландская мова|нідэрландская]] |да = |пасля = }} {{Гісторыя Інданезіі}} {{Гісторыя Малайзіі}} '''Галандская Ост-Індыя''' ({{lang-nl|Nederlands-Indië}}) — [[калоніі Нідэрландаў|галандскія каланіяльныя ўладанні]] на астравах [[Малайскі архіпелаг|Малайскага архіпелага]] і ў заходняй частцы вострава [[Новая Гвінея]]. Утварылася ў [[1800]] годзе ў выніку нацыяналізацыі [[Галандская Ост-Індская кампанія|Галандскай Ост-Індскай кампаніі]]. Існавала да [[Акупацыя Галандскай Ост-Індыі Японіяй|японскай акупацыі]] ў сакавіку [[1942]] года. У гутарковай мове і неафіцыйных дакументах часам называецца таксама ''Нідэрландская (ці Галандская) Індыя''. Не варта блытаць яе з [[Галандская Індыя|Галандскай Індыяй]] — галандскімі каланіяльнымі ўладаннямі на паўвостраве [[Індастан]]. Як і іншыя каланіяльныя ўтварэнні, Галандская Ост-Індыя стваралася ў вострай канкурэнтнай барацьбе як з мясцовымі дзяржаўнымі фарміраваннямі, так і з іншымі каланіяльнымі дзяржавамі ([[Вялікабрытанія]]й, [[Партугалія]]й, [[Францыя]]й, [[Іспанія]]й). Доўгі час мела пераважна [[Таласакратыя|таласакратычны]] характар, уяўляючы сабой шэраг прыбярэжных факторый і фарпостаў, акружаных уладаннямі мясцовых малайскіх султанатаў. Заваяванні канца XIX — пачатку XX стагоддзяў, а таксама выкарыстанне механізмаў магутнай эканамічнай эксплуатацыі, дазволілі галандцам аб’яднаць большую частку архіпелага пад уладай сваёй кароны. Галандская Ост-Індыя з яе багатымі запасам нафты і іншых карысных выкапняў лічылася «жамчужынай у кароне галандскай каланіяльнай імперыі»<ref>{{кніга|аўтар=А. Крозе.|загаловак=Голландский флот во Второй мировой войне|спасылка=http://militera.lib.ru/h/kroese_a/index.html |адказны=Пер. с англ. А. Больных|месца=М.|выдавецтва=ACT|год=2005|isbn=5-17-026035-0}}</ref>. == Перадгісторыя == [[23 чэрвеня]] [[1596]] года ў порт [[Бантам]] прыбыла першая галандская гандлёвая экспедыцыя, капітан якой — [[Карнеліус Хутман]]. [[Галандцы]] ўсведамлялі патэнцыйную прыбытковасць гэтых тэрыторый. Пасля свайго першага паспяховага пранікнення галандскія камерсанты ствараюць цэлы шэраг кантор у розных гарадах і правінцыях Нідэрландаў. Гэтыя канторы былі звязаны з арміяй, флотам і буйным [[капітал]]ам і выкарыстоўваліся для гандлю з краінамі Усходу, у прыватнасці з гэтым рэгіёнам. Ужо ў [[1602]] годзе яны аб’ядналіся ў Ост-Індскую кампанію, якая валодала досыць вялікім для тых часоў акцыянерным капіталам. == Агульная храналогія == [[Файл:Batavia 1897.jpg|thumb|300px|Батавія (цяпер [[Джакарта]]) у [[1897]] годзе]] * [[1602]]—[[1800]]: кампанія вядзе ваенна-гандлёвыя аперацыі ў гэтым рэгіёне. Хоць уласна тэрытарыяльныя прырашчэнні малаважныя, галандскі флот цалкам кантралюе міжастраўныя воды і асноўныя порты, выцясняючы англічан і партугальцаў. * [[1641]]: Захоп Малакі галандцамі * [[1825]]: Па [[Англа-галандскай дамове 1824]], галандцы саступілі Вялікабрытаніі правінцыю Галандская Ост-Індыя [[Галандская Малака]], у выніку чаго [[Малака|Малака (дзяржава)]] сучаснай [[Малайзія]]. * [[1800]]—[[1942]]: інтэнсіўная тэрытарыяльная анексія, доўгія і кровапралітныя каланіяльныя войны з мясцовым насельніцтвам і іншымі еўрапейскімі дзяржавамі. * [[1859]]: галандская анексія 2/3 тэрыторыі [[Партугальская Інданезія|Партугальскай Інданезіі]], за выключэннем рэгіёна [[Усходні Тымор]]. * [[1942]]—[[1945]]: [[Японская акупацыя Інданезіі]]. * [[1945]]—[[1949]]: [[Вайна за незалежнасць Інданезіі]]. * [[1962]]: анексія інданезійцамі апошняй галандскай тэрыторыі — [[Нідэрландская Новая Гвінея|Нідэрландскай Новай Гвінеі]]. === Заснаванне === Падчас напалеонаўскіх войнаў тэрыторыя самой [[Нідэрланды|Галандыі]] была захоплена [[Францыя]]й, і ўсе галандскія калоніі аўтаматычна сталі французскімі. У выніку ў [[1808]]—[[1811]] гадах калоніяй кіраваў французскі генерал-губернатар. У [[1811]]—[[1816]] гадах у час [[Напалеонаўскія войны|Напалеонаўскіх войнаў]] тэрыторыя Галандскай Ост-Індыі была захоплена [[Вялікабрытанія|Англіяй]], якая асцерагалася ўмацавання Францыі (да гэтага часу Вялікабрытанія ўжо таксама паспела акупіраваць і [[Капская калонія|Капскую калонію]], найважнейшае гандлёвае звяно паміж Нідэрландамі і Інданезіяй). Магутнасць галандскай каланіяльнай імперыі была падарвана, аднак Англіі патрэбен быў пратэстанцкі саюзнік у барацьбе з каталіцкімі каланіяльнымі дзяржавамі: Францыяй, Іспаніяй і Партугаліяй. Таму ў [[1824]] годзе акупаваная тэрыторыя была вернута Галандыі паводле [[Англа-галандская канвенцыя, 1814|англа-галандскага пагаднення]] ў абмен на галандскія каланіяльныя ўладанні ў [[Індыя|Індыі]]. Акрамя таго, да Англіі перайшоў [[паўвостраў Малака]]. Граніца, якая ўтварылася паміж [[Брытанская Малая|Брытанскай Малаяй]] і Галандскай Ост-Індыяй, дагэтуль застаецца падзяляе Малайзію і Інданезію. === Тэрытарыяльная экспансія === Сталіцай Галандскай Ост-Індыі была Батавія, цяпер [[Джакарта]] — сталіца [[Інданезія|Інданезіі]]. Хоць востраў [[Ява]] кантраляваўся Галандскай Ост-Індскай кампаніяй і галандскай каланіяльнай адміністрацыяй на працягу 350 гадоў, з часоў [[Ян Питерсзан Кун|Куна]], поўны кантроль над большай часткай Галандскай Ост-Індыі, уключаючы астравы [[Калімантан|Барнеа]], [[Ламбок]] і заходнюю частку [[Новая Гвінея|Новай Гвінеі]], быў усталяваны толькі ў пачатку XX стагоддзя<ref name="LP_23-25">{{cite book | last =Witton | first =Patrick | title =Indonesia | url =https://archive.org/details/indonesia0000unse_i2g4 | publisher =Lonely Planet | year =2003 | location =Melbourne | pages =[https://archive.org/details/indonesia0000unse_i2g4/page/23 23]–25| isbn=1-74059-154-2 }}</ref>. [[Файл:Nicolaas Pieneman - The Submission of Prince Dipo Negoro to General De Kock.jpg|285px|thumb|Захоп прынца Дыпанегара генералам дэ Кокам падчас Яванскай вайны]] === Ісламскае супраціўленне === Карэннае насельніцтва Інданезіі, якое абапіралася на ўнутраную ўстойлівасць [[іслам]]скіх інстытутаў, аказвала значнае супраціўленне Галандскай Ост-Індскай кампаніі, а затым і галандскай каланіяльнай адміністрацыі, што саслабляла галандскі кантроль і звязвала яго ўзброеныя сілы<ref>{{cite book |last=Schwarz |first=A. |year=1994 |title=A Nation in Waiting: Indonesia in the 1990s |pages=[https://archive.org/details/nationinwaitingi00schw/page/3 3–4] |publisher=Westview Press |isbn=1-86373-635-2 |url=https://archive.org/details/nationinwaitingi00schw/page/3 }}</ref>. Самымі працяглымі канфліктамі былі [[Туанку Імам Банджоль|вайна Падры]] на [[Суматра|Суматры]], [[Вялікая Яванская вайна|Яванская вайна]] і крывавая трыццацігадовая вайна ў [[султанат Ачэх|султанаце Ачэх]] (паўночна-заходняя частка Суматры), якая доўжылася з [[1873]] па [[1908]] гады. У [[1846]] і [[1849]] гадах галандцы распачалі няўдалыя спробы заваяваць востраў [[Балі (востраў)|Балі]], які скарыўся толькі ў [[1906]] годзе. [[Тубыльцы]] [[Заходняе Папуа|Заходняга Папуа]] і большасці ўнутраных горных раёнаў скарыліся толькі ў [[1920-я|1920-х]] гадах. Значнай праблемай для галандцаў было таксама даволі пашыранае [[пірацтва]] ў гэтых водах (малайскае, кітайскае, арабскае, еўрапейскае), якое працягвалася да сярэдзіны XIX ст.<ref name="LP_23-25"/> У [[1904]]—[[1909]] гадах у часы кіравання генерал-губернатара Дж. Б. ван Хетца ўлада галандскай каланіяльнай адміністрацыі распаўсюдзілася на ўсю тэрыторыю Галандскай Ост-Індыі, заклаўшы, такім чынам, асновы сучаснай інданезійскай дзяржавы<ref>Robert Cribb, «Development policy in the early 20th century», in Jan-Paul Dirkse, Frans Husken and Mario Rutten, eds, Development and social welfare: Indonesia’s experiences under the New Order (Leiden: Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde, 1993), pp. 225—245.</ref>. Паўднёва-Заходні [[Сулавесі (востраў)|Сулавесі]] быў заняты ў [[1905]]—[[1906]] гадах, востраў [[Балі (востраў)|Балі]] ў [[1906]] годзе і заходняя частка вострава [[Новая Гвінея]] ў [[1920]] годзе. === Падзенне Галандскай Ост-Індыі === [[10 студзеня]] [[1942]] года [[Японія]], якая мела патрэбу ў карысных выкапнях (у першую чаргу ў нафце), на якія была багатая Галандская Ост-Індыя, абвясціла вайну [[Нідэрланды|каралеўству Нідэрланды]]. Падчас [[Аперацыя ў Галандскай Ост-Індыі|Аперацыі ў Галандскай Ост-Індыі]] тэрыторыя калоніі да сакавіка [[1942]] года была цалкам захоплена японскімі войскамі. Падзенне Галандскай Ост-Індыі азначала і заход галандскай каланіяльнай імперыі. Ужо [[17 жніўня]] [[1945]] года, пасля вызвалення ад Японіі была абвешчана [[Інданезія|Рэспубліка Інданезія]], якую Галандыя прызнала ў [[1949]] годзе пасля заканчэння [[Вайна за незалежнасць Інданезіі|вайны за незалежнасць Інданезіі]]. == Гл. таксама == * [[Інданезія]] * [[Гісторыя Інданезіі]] * [[Партугальская Інданезія]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00029/58000.htm?text=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F&stpar1=1.1.2/ Інданезія ў ВСЭ]{{Недаступная спасылка}} * Bosma, Ulbe: [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0159-20110201137 ‘’Emigration: Colonial circuits between Europe and Asia in the 19th and early 20th century’’], [http://www.ieg-ego.eu/ EGO — Europäische Geschichte Online] Майнц: [http://www.ieg-mainz.de/likecms/index.php Institute of European History] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160219021834/http://www.ieg-mainz.de/likecms/index.php |date=19 лютага 2016 }}, 2011, проверено 18 мая 2011. [[Катэгорыя:Гісторыя Інданезіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Малайзіі]] [[Катэгорыя:Тэрыторыі, залежныя ад Нідэрландаў]] [[Катэгорыя:Былыя калоніі Нідэрландаў]] [[Катэгорыя:Гісторыя Нідэрландаў]] [[Катэгорыя:1800 год у Азіі]] 8c711d918pdivoe4hqxor20fliwl08x Галерэя Ў 0 343090 5130508 5085504 2026-04-22T00:59:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130508 wikitext text/x-wiki {{Музей}} '''Галерэя сучаснага мастацтва «Ў»''' — былая [[Мастацкі музей|мастацкая галерэя]] сучаснага мастацтва ў [[Мінск]]у. Дзейнічала з кастрычніка 2009 да 29 кастрычніка 2020 года. Галерэя «Ў» адыграла значную ролю ў культурным жыцці мінскай інтэлігенцыі і аб’ядноўвала пад адным дахам выставачную залу, кнігарню «[[Кнігарня «Логвінаў»|Логвінаў]]», кавярню і бібліятэку сучаснага мастацтва.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://news.tut.by/otklik/149474.html|title=Фотофакт. В центре Минска открылась галерея современного искусства "Ў"|author=Александр Заяц|website=tut.by|access-date=20 студзеня 2026|archive-date=20 снежня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220160009/http://news.tut.by/otklik/149474.html|url-status=dead}}</ref> У галерэі таксама дзейнічаў першы вінны бар Мінска — «[[Ў-бар]]».<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://reform.news/159727-nadezhda-zelenkova-rasskazala-o-dele-aleksandra-vasilevicha|title=Надежда Зеленкова рассказала о деле Александра Василевича|last=reform.news|website=REFORM.news (ранее REFORM.by)|date=2020-08-29|access-date=2026-01-20}}</ref> == Назва == Галерэю назвалі ад літары [[Беларускі алфавіт|беларускага алфавіту]] «[[Ў]]» (у нескладовага), якая вылучае [[беларуская мова|беларускую мову]] сярод моў [[Усходнеславянскія мовы|усходнеславянскай групы]] <ref>[http://whereminsk.by/minsk/object/one/museum/32 «Ў» — галерэя сучаснага мастацтва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180923111549/http://whereminsk.by/minsk/object/one/museum/32 |date=23 верасня 2018 }}</ref>. == Гісторыя == Дырэктарка і сузаснавальніца галерэі — [[Валянціна Кісялёва]]. Арт-дырэктарка і сузаснавальніца галерэі — [[Ганна Чыстасердава]]. Ідэя стварэння галерэі сучаснага мастацтва нарадзілася ў Кісялёвай і Чыстасердавай з нефармальнай галерэі-залы пры краме дызайнерскага адзення «Падземка»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://generation.by/news4568.html|title=Галерэя «Ў»: «Хочацца на нашых вуліцах бачыць крышачку сьмецьця і стрыт-культуру»|website=Generation.bY|access-date=2026-01-20}}</ref>. Саўладальнікамі галерэі выступіла сямейная пара беларускіх бізнесоўцаў — [[Аляксандр Васілевіч]] і [[Надзея Зелянкова]].<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rus.postimees.ee/7361890/politemigrantka-iz-belarusi-uchit-yazyk-eto-vopros-uvazheniya-k-strane-v-kotoruyu-ty-priehal|title=Политэмигрантка из Беларуси: учить язык — это вопрос уважения к стране, в которую ты приехал|website=Rus.Postimees.ee|date=2021-10-15|access-date=2026-01-20}}</ref> Надзея Зелянкова таксама была дырэктаркай па развіцці галерэі.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mag.relax.by/city/topic/10710913-vspominajem-nash-minsk-lyubimyje-mesta-tusovki-i-festivali-chasty-5-galereja/|title=Вспоминаем наш Минск: любимые места, тусовки и фестивали. Часть 5 — галерея «Ў»|website=https://mag.relax.by|access-date=2026-01-20}}</ref>[[Файл:Перформанс_«+⧸-_20»_в_Галерее_У._Минск,_5_марта_2012_(adHu1UA8NjY).webm|міні|2012 год]]У 2009—2017 гадах галерэя, кніжная крама і бар размяшчаліся па адрасе Мінск, [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|праспект Незалежнасці]], 37А ў памяшканні былога пункта прыёму шклотары. У 2017—2020 гадах галерэя «Ў» і «Ў-бар» месціліся па адрасе Мінск, [[Кастрычніцкая вуліца (Мінск)|вуліца Кастрычніцкая]], 19. Галерэя «Ў» была пляцоўкай для розных форм выяўленчага мастацтва, у тым ліку сучаснай фатаграфіі. У галерэі праходзілі выставы работ конкурсаў у галіне фотажурналістыкі World Press Photo і «[[Прэс-фота Беларусі]]», а таксама ўшанаванне пераможцаў беларускага конкурсу.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mag.relax.by/city/topic/10710913-vspominajem-nash-minsk-lyubimyje-mesta-tusovki-i-festivali-chasty-5-galereja/|title=Вспоминаем наш Минск: любимые места, тусовки и фестивали. Часть 5 — галерея «Ў»|website=https://mag.relax.by|access-date=2026-01-20}}</ref> У 2016 годзе галерэя «Ў» адзначана вышэйшай узнагародай у намінацыі «Лепшая замежная галерэя» на кірмашы сучаснага мастацтва «ArtVilnius’16» у [[Вільня|Вільні]], у якім бралі ўдзел прадстаўнікі дванаццаці краін<ref><cite class="citation web">[https://charter97.org/ru/news/2016/6/12/208710/ «Галерэю „Ў“ прызналі лепшай на фестывалі ў Вільні»]. ''[[Хартыя'97]]''. </cite></ref>. У 2020 годзе [[COVID-19 у Беларусі|падчас пандэміі каранавіруса]] ўладальнікі галерэі давалі памяшканне для патрэб грамадзянскай ініцыятывы [[BYCOVID-19]].<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://humanrightshouse.org/articles/%D1%8D%D1%82%D0%BE-%D0%B2%D0%BE%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5-%D0%B7%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE-%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B0/|title=«Это вообще законно?» Стенограмма правозащитного ток-шоу о свободе ассоциации на примере волонтерской инициативы ByCovid-19|last=admin|website=Human Rights House Foundation|date=2020-06-22|access-date=2026-01-20}}</ref> Галерэя на працяглы час ператварылася ў галоўны склад рэспіратараў, масак, шчыткоў і ахоўных гарнітураў.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kp.ru/daily/27138/4230042/|title=«Не зарабатываю вообще. Проедаю запасы»: волонтеры искренне рассказали, зачем оставили работу и помогают медикам|author=Мария ЭЛЕШЕВИЧ|website=KP.BY}}</ref> == Палітычна матываваны пераслед уладальнікаў і закрыццё == 28 жніўня 2020 года падчас падаўлення [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстнага руху ў Беларусі]] саўладальнік і стваральнік галерэі [[Аляксандр Васілевіч]] быў арыштаваны па палітычных матывах і ўтрымліваўся ў [[Амерыканка (турма)|СІЗА КДБ]]. Аляксандр Васілевіч быў прызнаны палітычным зняволеным.<ref>{{Cite web|url=https://prisoners.spring96.org/be/person/aliaksandr-vasilevich|title=Аляксандр Васілевіч — Палітычныя вязні ў Беларусі|website=prisoners.spring96.org|access-date=2026-01-20}}</ref> Цяжарная Надзея Зелянкова разам з непаўналетняй дачкой<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://devby.io/news/vasilevich-freedom|title=Издателя The Village и KYKY Александра Василевича освободили в зале суда|website=dev.by|access-date=2026-01-20}}</ref> пакінулі Беларусь і ў [[Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года|палітычную эміграцыю]] ў [[Беларусы Эстоніі|Эстонію]] з прычыны пагрозы палітычна матываванага крымінальнага пераследу.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://rus.postimees.ee/7361890/politemigrantka-iz-belarusi-uchit-yazyk-eto-vopros-uvazheniya-k-strane-v-kotoruyu-ty-priehal|title=Политэмигрантка из Беларуси: учить язык — это вопрос уважения к стране, в которую ты приехал|website=Rus.Postimees.ee|date=2021-10-15|access-date=2026-01-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://magazine-medialabfem.org/nadejda_nadi|title=Надежда Нади|website=magazine-medialabfem.org|access-date=2026-01-20}}</ref> 11 кастрычніка 2020 года разам з арыштаванымі лідарамі дэмакратычнага руху Беларусі Аляксандр Васілевіч быў запрошаны да ўдзелу ў круглым стале з Лукашэнкам у падвале турмы на тэрыторыі СІЗА КДБ.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.svoboda.org/a/30887379.html|title="Террорист и его заложники". Лукашенко в СИЗО у оппозиции|first=Ася|last=Рудина|website=Радио Свобода|date=2020-10-12|access-date=2026-01-20}}</ref> У ліпені 2022 года Васілевіч быў вызвалены пасля 17 месяцаў утрымання ў турме КДБ<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.currenttime.tv/a/vasilevich-vyshel-na-svobodu/31686312.html|title=Белорусского политзаключенного Александра Василевича освободили из СИЗО после 17 месяцев заключения|website=Настоящее Время|date=2022-02-04|access-date=2026-01-20}}</ref>, вымушана пакінуў Беларусь і ўз’яднаўся з сям’ёй за мяжой.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://euroradio.fm/ru/biznesmen-i-byvshiy-politzaklyuchyonnyy-aleksandr-vasilevich-uehal-iz-rb-k-seme|title=Бизнесмен и бывший политзаключённый Александр Василевич уехал из РБ к семье {{!}} Новости Беларуси {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2022-07-01|access-date=2026-01-20}}</ref> Пасля арышту Васілевіча партнёры прадалі свае долі ў галерэі і звязаным з ёй бары, але не брэнды галерэі «Ў» і бара «Ў». ​​З ліку акцыянераў таксама выйшлі дырэктарка і куратарка галерэі Валянціна Кісялёва і арт-дырэктарка Ганна Чыстасердава.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mag.relax.by/city/topic/10710913-vspominajem-nash-minsk-lyubimyje-mesta-tusovki-i-festivali-chasty-5-galereja/|title=Вспоминаем наш Минск: любимые места, тусовки и фестивали. Часть 5 — галерея «Ў»|website=https://mag.relax.by|access-date=2026-01-20}}</ref> Новыя ўладальнікі бізнесу вырашылі развіваць прастору па адрасе вуліца Кастрычніцкая, 19 пад назвай «Вершы».<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://people.onliner.by/2020/12/03/chto-proisxodit-s-proektami-aleksandra-vasilevicha|title=Галерея «Ў» закрылась, у KYKY и The Village арестованы счета. Что происходит с проектами известного бизнесмена - Люди Onliner|first=Настасья|last=Занько|website=Onliner|date=2020-12-03|access-date=2026-01-20}}</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://ygallery.by Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220420035944/https://www.ygallery.by/ |date=20 красавіка 2022 }} * [https://kalektar.org/be/in/names/ltUywUwGpxsAoe4A47kP Галерэя сучаснага мастацтва «Ў» на партале KALEKTAR]. * Галерэя сучаснага мастацтва «Ў» у [https://www.facebook.com/ygallery.by Facebook] * Галерэя сучаснага мастацтва «Ў» у [https://www.instagram.com/ygallery.by/ Instagram] * Галерэя сучаснага мастацтва «Ў» ва [https://vk.com/ygalleryminsk Укантакце] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190515043553/https://vk.com/ygalleryminsk |date=15 мая 2019 }} [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Мінска]] [[Катэгорыя:2009 год у Мінску]] [[Катэгорыя:Сучаснае мастацтва]] [[Катэгорыя:Галерысты Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2009 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 2020 годзе]] iyjy6l9vz1f3ngj2amgmoqn7dwffg3j Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі 0 352382 5130572 5124476 2026-04-22T07:33:34Z ~2026-24775-45 167040 дадаў рецэнзію 5130572 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} {{цёзкі2|Гужалоўскі}} '''Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі''' (нар. {{ДН|27|6|1960}}, г. [[Мінск]]) — беларускі гісторык, музеолаг, педагог, [[доктар гістарычных навук]] (2002), [[прафесар]] (2016), прафесар кафедры этналогіі, музеялогіі і гісторыі мастацтваў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]. == Біяграфічныя звесткі == Скончыў у 1983 г. [[Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя М. Горкага]], у 1991 г. — аспірантуру аддзела музеязнаўства Навукова-даследчага інстытута культуры [[Акадэмія навук СССР|Акадэміі навук СССР]] (Масква). Працаваў на розных пасадах у [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны|Беларускім дзяржаўным музеі Вялікай Айчыннай вайны]], [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным гістарычным музеі Рэспублікі Беларусь]], з 1993 г. — дацэнт, а з 2004 г. — прафесар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1992 г. абараніў [[Дысертацыя|дысертацыю]] на суісканне вучонай ступені [[Кандыдат гістарычных навук|кандыдата гістарычных навук]] па спецыяльнасці «Музеязнаўства» на тэму «Гісторыя музеяў Беларусі другой паловы XVIII — пачатку ХХ стст.». У 2002 г. абараніў дысертацыю на суісканне вучонай ступені доктара гістарычных навук па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя» на тэму «Станаўленне і развіццё музейнай справы Беларусі (1918—1941 гг.)». У 2016 г. прысвоена вучонае званне прафесара. У 1994 г. праходзіў стажыроўку ў якасці інтэрна ў [[Смітсанаўскі інстытут|Смітсанаўскім інстытуце]] (ЗША), у 1995 г. — запрошаны даследчык ва [[Універсітэт Джорджа Вашынгтона|Універсітэце Дж. Вашынгтона]] (ЗША), у 1997 г. — запрошаны даследчык у [[Амстэрдамскі ўніверсітэт|Амстэрдамскім універсітэце]] (Нідэрланды), у 2004 г. — стыпендыят праграмы Фулбрайт ([[Кліўлендскі мастацкі музей]], ЗША). Вучоны сакратар савета па абароне дысертацый па гістарычных навуках пры Беларускім дзяржаўным універсітэце, член савета па абароне дысертацый па культуралогіі i мастацтвазнаўству пры [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў]]. Член Рэспубліканскага навукова-метадычнага савета па пытаннях музейнай справы пры Міністэрстве культуры Рэспублікі Беларусь. Член рэдакцыйнага савета «Беларускага гістарычнага часопіса», рэдакцыйнай калегіі «[[Веснік Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна]]». Серыя 2. Гісторыя. Эканоміка. Права, рэдакцыйнай калегіі часопіса «[[Acta Museologica Lithuanica]]» ([[Вільнюскі ўніверсітэт]]). З’яўляецца аўтарам больш як 300 навуковых і навукова-метадычных прац, вучэбных дапаможнікаў і [[Манаграфія|манаграфій]]. Кіруе падрыхтоўкай [[Аспірантура|аспірантаў]] і дактарантаў. == Асноўныя працы == * Нараджэнне беларускага музея. — Мн.: НАРБ, 2001. — 106 с. * Музеі Беларусі (1918—1941 гг.).— Мн.: НАРБ, 2002. — 176 с. * История музеев мира: учебное пособие / (в соавт. с В. П. Грицкевичем). — Мн.: БГУ, 2003. — 283 с. * Музеі Беларусі (1941—1991 гг.). — Мн.: НАРБ, 2004. — 192 с. * Музеі замежных краін: вучэб. дапаможнік: у 2 ч. (у сааўт. з Л. У. Бярэйшык). Ч. 1. — Мн.: БДУ, 2004.— 187 с. * «Міласці вашай просім…», альбо адзін год у навейшай гісторыі Беларусі, адлюстраваны ў лістах, заявах, скаргах і іншых формах звароту грамадзян. Зборнік дакументаў / укл. А. А. Гужалоўскі. — Мн.: НАРБ, 2006. — 280 с. * Музеі замежных краін: вучэб. дапаможнік: у 2 ч. (у сааўт. з Л. У. Бярэйшык). Ч. 2. — Мн.: БДУ, 2008.— 246 с. * Гісторыя музейнай справы Беларусі: вучэбны дапаможнік. — Мн.: БДУ, 2012. — 303 с. * Чырвоны аловак: нарысы па гісторыі цэнзуры ў БССР: у 2 кн. Кн. 1: 1919—1941 гг. — Мн.: Рэдакцыя газеты «Звязда» , 2012. — 304 с. * [http://elib.bsu.by/handle/123456789/33226 Беларуская музеялогія. Бібліяграфічны паказальнік (1991—2012 гг.)] / укл. А. А. Гужалоўскі [Электронны рэсурс]. — Мінск: БДУ, 2013. — 145 с. * Сексуальная рэвалюцыя ў Савецкай Беларусі. 1917—1929 гг. — Мн.: А. М. Янушкевіч, 2017. — 258 с. * Чырвоны аловак: нарысы па гісторыі цэнзуры ў БССР: у 2 кн. Кн. 2: 1943—1991 гг. — Мн.: А. М. Янушкевіч, 2018. — 320 с. * У светлую будучыню! Беларускае грамадства эпохі «адлігі» (1953—1968). — Мн.: Выдавец Р. М. Цымбераў, 2024. — 344 с. * Штурмуючы будучыні аванпосты. Сэксуальная рэвалюцыя ў БССР (1919—1929). — Мн.: Выдавец Р. М. Цымбераў, 2025. — 280 с. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Коваль, В.'' [https://www.belhistory.eu/archives/967 Гужалоўскі, Аляксандр. Нараджэнне беларускага музея. Мінск, 2001] / В. Коваль // Беларускі гістарычны агляд. — 2001. — Т. 8. Сш. 1—2. С. 361—364. * ''Студзінская І.'' [https://www.svaboda.org/a/775699.html Выйшла гісторыя 1951 года ў скаргах і даносах] / І. Студзінская // Радыё Свабода. — 2006. — 13 ліст. * ''Шалахоўскі, А.'' Зорка гісторыка Гужалоўскага / А. Шалахоўскі // Наша слова. — 2013. — № 9. — 27 лют. — С. 8. * ''Чарнякевіч, Ц.'' Чытанне з алоўкам / Ц. Чарнякевіч // Звязда. — 2013. — № 39. — 28 лют. — С. 8. * ''Палякова, Г.'' Напісанае сэрцам / Г. Палякова // Літаратура і мастацтва. — 2013. — № 8. — 22 лют. — С. 3. * ''[[Эмануіл Рыгоравіч Іофе|Іофе, Э.]]'' Энцыклапедыя гісторыі цэнзуры / Э. Іофе // Рэй. Культуралагічны дадатак да Настаўніцкай газеты. — 2013. — № 53. — 4 мая. — С. 14. * ''Вялікі, А.'' [http://www.arche.by/by/page/print/14201 Нарысы ўзроўню навуковай манаграфіі] / А. Вялікі // Arche. Надрукавана 7.03.2013. {{Недаступная спасылка}} * ''Ладуцька К.'' [http://zviazda.by/sites/default/files/pol10_2014.pdf Чаму мы такія сёння?] / К. Ладуцька // Полымя. — 2014. — № 10. — С. 180—181. * ''Кепін, Д.'' [http://irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=PDF/vkp_2015_2_4.pdf Музейний портрет Білорусі] / Д. Кепін // Вісник Книжкової палати. — 2015. — № 2. — С. 10-11. * ''Шалахоўскі, А.'' Новая кніга прафесара / А. Шалахоўскі // Краязнаўчая газета. — 2017. — № 42. — С. 7. * ''Анцімонік А.'' [https://web.archive.org/web/20190925120921/http://www.zviazda.by/ru/node/122513 No sex — no problem?] / А. Анцімонік // Маладосць. — 2017. — № 11. — С. 88-89. * ''[[Ларыса Уладзіміраўна Ландзіна|Ландзіна, Л. У.]]'' [http://elib.bsu.by/handle/123456789/195377 Гужалоўскі А. А. Сексуальная рэвалюцыя ў Савецкай Беларусі: 1917—1929 гг. Мінск: А. М. Янушкевіч, 2017. 258 с.] / Л. У. Ландзіна // Журнал Белорусского государственного университета. История. — 2018. — № 1. — С. 104—106. * ''Białous, A.'' [https://pch24.pl/sowiecka-bialorus-poligon-pierwszej-rewolucji-seksualnej/ Sowiecka Białoruś — poligon pierwszej rewolucji seksualnej] // Polonia Christiana. 12.01.2018. * ''Гапава, А.'' [https://arche.by/item/6547 Каханне і секс у БССР] / А. Гапава, А. Усманава // Arche. — 2018. — # 3 (158). — C. 39—48. {{Недаступная спасылка}} * ''Стралец, М.'' [http://zviazda.by/sites/default/files/13-2018.pdf Пад грузам апекі чужых сваякоў. Убачыла свет другая кніга нарысаў Аляксандра Гужалоўскага] / М. Стралец // Літаратура і мастацтва. — 2018. — 6 крас. — № 13. — С. 10. * ''Ярмоліч, Ф. К.'' [https://journals.bsu.by/index.php/history/issue/view/119/40 Гужалоўскі А. А. Чырвоны аловак: нарысы па гісторыі цэнзуры ў БССР] / Ф. К. Ярмоліч // Часопіс Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Гісторыя. 2020. № 2. С. 106—108. * {{cite journal|author=Uladzimir Valodzin|title=Otobrazhenie „drugogo“ v sovremennoi belarusskoi istoriografii: seksual´no-gendernye dissidenty v glazakh konservativnogo istorika|journal=Cahiers du monde russe [Онлайн]|volume=62|issue=2-3|year=2021|url=http://journals.openedition.org/monderusse/12520|doi=10.4000/monderusse.12520}} * ''Елизаров С. А.'' [https://journals.bsu.by/index.php/history/ru/article/view/7279/8429 <nowiki>[Рэцэнзія на]</nowiki> ''Гужаловский А. А.'' В светлое будущее! Белорусское общество эпохи «оттепели» (1953—1968) — Минск : Изд. Р. М. Цимберов, 2024. 344 с. (на бел.)] // Журнал БГУ. История. 2025. № 3. С. 104—106. * Валодзін У. ГУЖАЛОЎСКІ АЛЯКСАНДР. У светлую будучыню! Беларускае грамадства эпохі “адлігі” (1953–1968). Мінск: Выдавец Р. М. Цымбераў, 2024. 334 с. // Беларускі гістарычны агляд. 2025. Т. 31. Сш. 1-2. С. 340-347. https://www.belhistory.eu/archives/6961 {{Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гужалоўскі Аляксандр Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] 86t7c7wn5mq6ghwepi3mhzxk0vyhfpt Ганна Яўхімія Радзівіл 0 439312 5130569 4419939 2026-04-22T07:18:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130569 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Ганна Яўхімія Радзівіл | арыгінальнае імя = Ганна Яўхімія Радзівіл | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = | парадак-жан = | сцяг = | перыядпачатак = | перыядканец = | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | род = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | адукацыя = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = | Rodovid = 457315 }} '''Ганна Яўхімія Радзівіл''', у шлюбе '''Дэнгаф''' ({{ДН|||1628}} — {{ДС|||1663}}) — дачка [[Маршалак вялікі літоўскі|маршалка вялікага літоўскага]] [[Аляксандр Людвік Радзівіл|Аляксандра Людвіка Радзівіла]]. == Біяграфія == === Паходжанне === Дачка [[Аляксандр Людвік Радзівіл|Аляксандра Людвіка Радзівіла]] і яго першай жонкі [[Тэкля Ганна Радзівіл|Тэклі Ганны]] з [[Валовічы|Валовічаў]]. Мела сем братоў і чатыры сястры. === Сям'я === У [[1642]] годзе стала жонкай старосты велюньскага і радамскага Станіслава Адольфа Дэнгафа ([[1617]]/[[1620]]-[[1653]]) У шлюбе нарадзіліся сыны [[Жыгімонт Віктар Дэнгаф]] — [[падкаморы]] [[Велюнь|велюньскі]] з [[1683]], [[падскарбі надворны літоўскі]] з [[1693]] і [[Аляксандр Каспер Дэнгаф]]<ref>[http://ru.rodovid.org/wk/%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C:457314 Aleksander Kasper Dönhoff]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == У мастацтве == Захаваўся партрэт-[[медзярыт]] Ганны Яўхіміі Радзівіл, які цяпер захоўваецца ў варшаўскім [[Нацыянальны музей у Варшаве|Нацыянальным музеі]]. {{зноскі}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Радзівіл Ганна Яўхімія}} [[Катэгорыя:Дэнгафы|Ганна Яўхімія]] [[Катэгорыя:Радзівілы|Ганна Яўхімія]] [[Катэгорыя:Жанчыны Вялікага Княства Літоўскага]] tc8aa0w3bsrxopynei27a91sdfqr09n 2014 UZ224 0 466027 5130497 5110372 2026-04-21T22:19:32Z Kwamikagami 2974 5130497 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:{{mp|2014 UZ|224}}}} {{Малая планета | name = {{mp|2014 UZ|224}} | image = | caption = | discoverer = | diskovery_date = 19 жніўня 2014 | designations = | category = [[рассеяны дыск]] | epoch = 31.07.2016 | eccentricity = 0,65136 | semimajor = 108,9 | inclination = 26,7851 | asc_node = 131,1421 | arg_peri = 29,5472 | mean_anomaly = 320,2683 | dimension = {{val|635|65|72|u=км}}<ref name="arXiv:1702.00731v1" /> | mass = | density = | gravity = | escape_velocity = | rotation = | spectral_class = | abs_mag = 3,5 | albedo = {{val|0.131|0.038|0.028}}<ref name="arXiv:1702.00731v1">{{cite web| url= https://arxiv.org/pdf/170200731.pdf |arxiv=1702.00731 | title=DISKOVERY AND PHYSICAL CHARACTERISATIO OF A LARGE SCATTERED DISK OBJECT AT 92 AU }}, 2017</ref> | temperature = }} '''{{mp|2014 UZ|224}}''' — буйны [[транснептунавы аб’ект]] у [[Пояс Койпера|поясе Койпера]], кандыдат у [[Карлікавая планета|карлікавыя планеты]]. Адкрыты групай астраномаў у рамках праекта праекта Pan-STARRS на здымках, атрыманых 19 жніўня 2014 года з дапамогай камеры DECam [[Тэлескоп імя Віктара Бланка|тэлескопа імя Віктара Бланка]] ў [[Міжамерыканская абсерваторыя Сера-Талола|абсерваторыі Сэра-Талола]] ў [[Чылі]]. Атрымаў нефармальную назву DeeDee (скарачэнне ад Distant Dwarf). Святло ад DeeDee даходзіць да Зямлі за 13 гадзін<ref>[http://www.space.com/36445-deedee-distant-dwarf-planet-alma-telescope.html Distant Object «DeeDee» Makes the Dwarf Planet Grade]</ref>. Аб’ява аб адкрыцці была апублікавана 11 кастрычніка 2016 года<ref name="MPEC 2016-T04">{{Cite web|url=http://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16TA4.html|title=MPEC 2016-T104: 2014 UZ224|author=A. U. Tomatic|lang=en|publisher=[[Центр малых планет]]|date=2016-10-11|access-date=2016-10-12}}(англ.)&nbsp;<span id="cxmwKg" tabindex="0">.</span>&#x20;<span id="cxmwKg" tabindex="0"> </span>[[Центр малых планет]]&#x20;<span id="cxmwKg" tabindex="0">(2016-10-11).</span>&#x20;<small id="cxmwKg" tabindex="0">Праверана 12 кастрычніка 2016.</small></ref>. Дыяметр {{mp|2014 UZ|224}} пры адкрыцці ацанілі ў 420-1180 км. У 2017 годзе дыяметр пры дапамозе міліметровага/субміліметровага тэлескопа Atacama Large Millimeter Array ў Чылі ацанілі ў {{Val|635|65|72|u=км}}, тэмпературу паверхні — у 30 [[Кельвін (адзінка вымярэння)|K]], альбеда складае 13 %. Па дадзеных М. Браўна пры альбеда 13 %<ref name="arXiv:1702.00731v1"/> і магнитуде 3,8 дыяметр {{mp|2014 UZ|224}} будзе роўны 684 км<ref name="Brown">[http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/dps.html Mike Brown, How many dwarf planets are there in the outer solar system?]</ref>. Арбіта {{mp|2014 UZ|224}}, як і арбіта аб’ектаў {{mpl|2015 RR|245}}, {{mpl|2014 FE|72}}, цалкам пралягае за арбітай [[Нептун (планета)|Нептуна]]. Перыяд звароту па выцягнутай арбіце (38-180 [[Астранамічная адзінка|а.а.]]) вакол [[Сонца]] складае 1136 гадоў<ref>[https://lenta.ru/news/2016/10/12/dwarfplanet/ В Солнечной системе открыта новая планета]</ref>. Па стане на 10 кастрычніка 2016 года аб’ект знаходзіўся на адлегласці каля 91,6 [[Астранамічная адзінка|а.а.]] ад Сонца і гэта адлегласць будзе змяншацца, пакуль ён не дасягне перыгелія (38 а.а. ад Сонца) у 2142 годзе. У цяперашні час {{mp|2014 UZ|224}} з’яўляецца трэцім па аддаленасці аб’ектам Сонечнай сістэмы пасля [[Эрыс (карлікавая планета)|Эрыс]] (96,2 а.а.). 2012 VP<sub>113</sub> у 2014 годзе знаходзіўся на адлегласці 83 а.а. ад Сонца, 2013 FY<sub>27</sub> — на адлегласці 80 а.а. ад Сонца. == Гл. таксама == * [[Спіс транснептунавых аб’ектаў]] {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Sbdb|2014 UZ224}} * {{IAU|2014 UZ224}} * [http://www.rbc.ru/rbcfreenews/57fe5fe79a7947b2c9e2d311 Астраномы адкрылі новую карлікавую планету у Сонечнай сістэме] [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2014 годзе]] [[Катэгорыя:Астэроіды паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пояс Койпера]] gqu2iizqmjlw5tcui2v9fgzz8iyalw2 5130499 5130497 2026-04-21T22:20:43Z Kwamikagami 2974 5130499 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:{{mp|2014 UZ|224}}}} {{Малая планета | name = {{mp|2014 UZ|224}} | image = | caption = | discoverer = | diskovery_date = 19 жніўня 2014 | designations = | category = [[рассеяны дыск]] | epoch = 31.07.2016 | eccentricity = 0,65136 | semimajor = 108,9 | inclination = 26,7851 | asc_node = 131,1421 | arg_peri = 29,5472 | mean_anomaly = 320,2683 | dimension = {{val|635|65|72|u=км}}<ref name="arXiv:1702.00731v1" /> | mass = | density = | gravity = | escape_velocity = | rotation = | spectral_class = | abs_mag = 3,5 | albedo = {{val|0.131|0.038|0.028}}<ref name="arXiv:1702.00731v1">{{cite web| url= https://arxiv.org/pdf/170200731.pdf |arxiv=1702.00731 | title=DISKOVERY AND PHYSICAL CHARACTERISATIO OF A LARGE SCATTERED DISK OBJECT AT 92 AU }}, 2017</ref> | temperature = }} '''{{mp|2014 UZ|224}}''' — буйны [[транснептунавы аб’ект]] у [[Пояс Койпера|поясе Койпера]], кандыдат у [[Карлікавая планета|карлікавыя планеты]]. Адкрыты групай астраномаў у рамках праекта праекта Pan-STARRS на здымках, атрыманых 19 жніўня 2014 года з дапамогай камеры DECam [[Тэлескоп імя Віктара Бланка|тэлескопа імя Віктара Бланка]] ў [[Міжамерыканская абсерваторыя Сера-Талола|абсерваторыі Сэра-Талола]] ў [[Чылі]]. Атрымаў нефармальную назву DeeDee (скарачэнне ад Distant Dwarf). Святло ад DeeDee даходзіць да Зямлі за 13 гадзін<ref>[http://www.space.com/36445-deedee-distant-dwarf-planet-alma-telescope.html Distant Object «DeeDee» Makes the Dwarf Planet Grade]</ref>. Аб’ява аб адкрыцці была апублікавана 11 кастрычніка 2016 года<ref name="MPEC 2016-T04">{{Cite web|url=http://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16TA4.html|title=MPEC 2016-T104: 2014 UZ224|author=A. U. Tomatic|lang=en|publisher=[[Центр малых планет]]|date=2016-10-11|access-date=2016-10-12}}(англ.)&nbsp;<span id="cxmwKg" tabindex="0">.</span>&#x20;<span id="cxmwKg" tabindex="0"> </span>[[Центр малых планет]]&#x20;<span id="cxmwKg" tabindex="0">(2016-10-11).</span>&#x20;<small id="cxmwKg" tabindex="0">Праверана 12 кастрычніка 2016.</small></ref>. Дыяметр {{mp|2014 UZ|224}} пры адкрыцці ацанілі ў 420-1180 км. У 2017 годзе дыяметр пры дапамозе міліметровага/субміліметровага тэлескопа Atacama Large Millimeter Array ў Чылі ацанілі ў {{Val|635|65|72|u=км}}, тэмпературу паверхні — у 30 [[Кельвін (адзінка вымярэння)|K]], альбеда складае 13 %. Па дадзеных М. Браўна пры альбеда 13 %<ref name="arXiv:1702.00731v1"/> і магнитуде 3,8 дыяметр {{mp|2014 UZ|224}} будзе роўны 684 км<ref name="Brown">[http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/dps.html Mike Brown, How many dwarf planets are there in the outer solar system?]</ref>. Арбіта {{mp|2014 UZ|224}}, як і арбіта аб’ектаў {{mpl|2015 RR|245}}, {{mpl|2014 FE|72}}, цалкам пралягае за арбітай [[Нептун (планета)|Нептуна]]. Перыяд звароту па выцягнутай арбіце (38-180 [[Астранамічная адзінка|а.а.]]) вакол [[Сонца]] складае 1136 гадоў<ref>[https://lenta.ru/news/2016/10/12/dwarfplanet/ В Солнечной системе открыта новая планета]</ref>. Па стане на 10 кастрычніка 2016 года аб’ект знаходзіўся на адлегласці каля 91,6 [[Астранамічная адзінка|а.а.]] ад Сонца і гэта адлегласць будзе змяншацца, пакуль ён не дасягне перыгелія (38 а.а. ад Сонца) у 2142 годзе. У цяперашні час {{mp|2014 UZ|224}} з’яўляецца другім па аддаленасці аб’ектам Сонечнай сістэмы пасля [[Эрыс (карлікавая планета)|Эрыс]] (96,2 а.а.). 2012 VP<sub>113</sub> у 2014 годзе знаходзіўся на адлегласці 83 а.а. ад Сонца, 2013 FY<sub>27</sub> — на адлегласці 80 а.а. ад Сонца. == Гл. таксама == * [[Спіс транснептунавых аб’ектаў]] {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Sbdb|2014 UZ224}} * {{IAU|2014 UZ224}} * [http://www.rbc.ru/rbcfreenews/57fe5fe79a7947b2c9e2d311 Астраномы адкрылі новую карлікавую планету у Сонечнай сістэме] [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2014 годзе]] [[Катэгорыя:Астэроіды паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пояс Койпера]] 63ioxaxnv5xbfwjw5wjjiuykiqm5hyv 5130501 5130499 2026-04-21T22:22:44Z Kwamikagami 2974 5130501 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:{{mp|2014 UZ|224}}}} {{Малая планета | name = {{mp|2014 UZ|224}} | image = | caption = | discoverer = | diskovery_date = 19 жніўня 2014 | designations = | category = [[рассеяны дыск]] | epoch = 31.07.2016 | eccentricity = 0,65136 | semimajor = 108,9 | inclination = 26,7851 | asc_node = 131,1421 | arg_peri = 29,5472 | mean_anomaly = 320,2683 | dimension = {{val|635|65|72|u=км}}<ref name="arXiv:1702.00731v1" /> | mass = | density = | gravity = | escape_velocity = | rotation = | spectral_class = | abs_mag = 3,5 | albedo = {{val|0.131|0.038|0.028}}<ref name="arXiv:1702.00731v1">{{cite web| url= https://arxiv.org/pdf/170200731.pdf |arxiv=1702.00731 | title=DISKOVERY AND PHYSICAL CHARACTERISATIO OF A LARGE SCATTERED DISK OBJECT AT 92 AU }}, 2017</ref> | temperature = }} '''{{mp|2014 UZ|224}}''' — буйны [[транснептунавы аб’ект]] у [[Пояс Койпера|поясе Койпера]], кандыдат у [[Карлікавая планета|карлікавыя планеты]]. Адкрыты групай астраномаў у рамках праекта праекта Pan-STARRS на здымках, атрыманых 19 жніўня 2014 года з дапамогай камеры DECam [[Тэлескоп імя Віктара Бланка|тэлескопа імя Віктара Бланка]] ў [[Міжамерыканская абсерваторыя Сера-Талола|абсерваторыі Сэра-Талола]] ў [[Чылі]]. Атрымаў нефармальную назву DeeDee (скарачэнне ад Distant Dwarf). Святло ад DeeDee даходзіць да Зямлі за 13 гадзін<ref>[http://www.space.com/36445-deedee-distant-dwarf-planet-alma-telescope.html Distant Object «DeeDee» Makes the Dwarf Planet Grade]</ref>. Аб’ява аб адкрыцці была апублікавана 11 кастрычніка 2016 года<ref name="MPEC 2016-T04">{{Cite web|url=http://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16TA4.html|title=MPEC 2016-T104: 2014 UZ224|author=A. U. Tomatic|lang=en|publisher=[[Центр малых планет]]|date=2016-10-11|access-date=2016-10-12}}(англ.)&nbsp;<span id="cxmwKg" tabindex="0">.</span>&#x20;<span id="cxmwKg" tabindex="0"> </span>[[Центр малых планет]]&#x20;<span id="cxmwKg" tabindex="0">(2016-10-11).</span>&#x20;<small id="cxmwKg" tabindex="0">Праверана 12 кастрычніка 2016.</small></ref>. Дыяметр {{mp|2014 UZ|224}} пры адкрыцці ацанілі ў 420-1180 км. У 2017 годзе дыяметр пры дапамозе міліметровага/субміліметровага тэлескопа Atacama Large Millimeter Array ў Чылі ацанілі ў {{Val|635|65|72|u=км}}, тэмпературу паверхні — у 30 [[Кельвін (адзінка вымярэння)|K]], альбеда складае 13 %. Па дадзеных М. Браўна пры альбеда 13 %<ref name="arXiv:1702.00731v1"/> і магнитуде 3,8 дыяметр {{mp|2014 UZ|224}} будзе роўны 684 км<ref name="Brown">[http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/dps.html Mike Brown, How many dwarf planets are there in the outer solar system?]</ref>. Арбіта {{mp|2014 UZ|224}}, як і арбіта аб’ектаў {{mpl|2015 RR|245}}, {{mpl|2014 FE|72}}, цалкам пралягае за арбітай [[Нептун (планета)|Нептуна]]. Перыяд звароту па выцягнутай арбіце (38-180 [[Астранамічная адзінка|а.а.]]) вакол [[Сонца]] складае 1136 гадоў<ref>[https://lenta.ru/news/2016/10/12/dwarfplanet/ В Солнечной системе открыта новая планета]</ref>. Па стане на 10 кастрычніка 2016 года аб’ект знаходзіўся на адлегласці каля 91,6 [[Астранамічная адзінка|а.а.]] ад Сонца і гэта адлегласць будзе змяншацца, пакуль ён не дасягне перыгелія (38 а.а. ад Сонца) у 2142 годзе. == Гл. таксама == * [[Спіс транснептунавых аб’ектаў]] {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Sbdb|2014 UZ224}} * {{IAU|2014 UZ224}} * [http://www.rbc.ru/rbcfreenews/57fe5fe79a7947b2c9e2d311 Астраномы адкрылі новую карлікавую планету у Сонечнай сістэме] [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 2014 годзе]] [[Катэгорыя:Астэроіды паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пояс Койпера]] ehbky3agnreft5qyyso6gued5buz81l Першая Шанхайская бітва 0 535067 5130403 4454707 2026-04-21T15:21:49Z VDJ1543 147379 5130403 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Першая Шанхайская бітва |выява = [[Файл:Chinese soldiers of the 19th Army fighting in Chabei district.jpg|300px]] |загаловак = Пяхотнікі кітайскай 19-ай арміі на абарончых пазіцыях |частка = [[Другая япона-кітайская вайна]] |дата = [[28 студзеня]] — [[3 сакавіка]] [[1932]] |месца = [[Шанхай]], [[Кітай]] |вынік = перамога Японіі, дэмілітарызацыя Шанхая |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Кітайская Рэспубліка}} |праціўнік2 = {{Сцягафікацыя|Японская імперыя}} |камандзір1 = {{Сцяг|Кітайская Рэспубліка}} [[Цзян Гуаннай]] <br />[[Чжан Чжычжун]] |камандзір2 = {{Сцяг Імператарскай арміі}} [[Ёсіноры Сіракава]] <br />[[Кан'іціро Тасіро]] |сілы1 = 50 000 |сілы2 = 90 000 |страты1 = 13 000 <br />10 000—20 000 грамадзянскіх |страты2 = 5000 |страты3 = }} {{Япона-кітайская вайна (1937—1945)}} '''Першая Шанхайская бітва''', '''Інцыдэнт 28 студзеня''', '''Шанхайская вайна 1932 года''' — серыя баёў у [[Шанхай|Шанхаі]] і яго наваколлі паміж войскамі [[Кітайская Рэспубліка|Кітайскай рэспублікі]] і [[Японская імперыя|Японскай імперыі]]. == Перадгісторыя == Пасля [[Мукдэнскі інцыдэнт|Мукдэнскага інцыдэнту]] [[Квантунская армія]] амаль без супраціву захапіла [[Маньчжурыя|Маньчжурыю]], пасля чаго была створана марыянеткавая дзяржава [[Маньчжоў-го]]. Японія імкнулася да далейшага пашырэння ўплыву ў Кітаі і стварэння плацдармаў для пасоўвання ўглыб кантынента. Для гэтых цалей ідэальна падыходзіў [[Экстэрытарыяльнасць|экстэрытарыяльны]] Шанхай. Японскія вайскоўцы пачалі рыхтаваць правакацыі, і 18 студзеня пяцёра будыйскіх манахаў-японцаў былі збіты каля адной з фабрык. Пасля гэтага фабрыка была спалена па падгаворванні японскіх агентаў, у сутыкненнях з натоўпам загінуў кітайскі паліцыянт. Адбыўся воплеск антыяпонскіх настрояў, жыхары Шанхая выйшлі на дэманстрацыю з заклікам да байкоту японскіх тавараў. На працягу наступнага тыдня сітуацыя працягвала пагаршацца. Да 27 студзеня ля ўзбярэжжа Шанхая былі сканцэнтраваны каля 30 караблёў [[Імператарскі флот Японіі|флота Японіі]] з 40 самалётамі і 7000 пяхоты. Японскі ўрад падаў уладам Шанхая ўльтыматум, патрабуючы асуджэння і стрымання дэманстрацый, а таксама пакрыцця матэрыяльнай шкоды. Вечарам 28 студзеня адміністрацыя горада пагадзілася выканаць гэтыя вымогі. Аднак, каля поўначы самалёты з авіяносцаў пачалі бамбардзіраваць Шанхай. == Бітва == [[Файл:19th Root Army, being in engagement with the Japanese in Chapei front.jpg|thumb|250px|right|Кітайская ваенная паліцыя ў баі.]] 3000 салдатаў [[Імператарская армія Японіі|Імператарскай арміі]] высадзіліся на ўзбярэжжы і сталі прасоўвацца да зададзеных мэт, такім як чыгуначныя станцыі. Падраздзяленні 19-а кітайскай арміі зрабілі ім бязлітасны супраціў, і японцы адступілі. Паколькі Шанхай уваходзіў у сферу зацікаўленасцяў заходніх краін, [[ЗША]], [[Вялікабрытанія]] і [[Францыя]] адпачатку спрабавалі схіліць Японію да спынення баявых дзеянняў, аднак тая працягвала мабілізоўваць сілы. 30 студзеня [[Чан Кайшы]] перанёс сталіцу з [[Нанкін]]а ў [[Лаян]]. 12 лютага па ініцыятыве заходніх дзяржаў было абвешчана дзённае перамір'е для дапамогі пацярпелым грамадзянскім жыхарам, а Японія падала кітайцам новы ўльтыматум, па якім тыя павінны былі адвесці войскі на 20 кіламетраў ад канцэсійнай мяжы. Пасля неадкладна атрыманай адмовы імператарскія сілы былі павялічаны да 90 000 чалавек прыбылымі 9-й дывізіяй і 24-й змяшанай брыгадай, пасля чаго інтэнсіўнасць баёў узрасла. У адказ на гэта Чан Кайшы даслаў элітную 5-ю армію. 20 лютага пачаліся бамбардзіроўкі жылых кварталаў, па горадзе папаўзлі пажары. Японія павялічыла кантынгент ВМФ і ВПС і становішча кітайскіх ваяроў стала пагрозлівым. 29 лютага 11-я японская дывізія высадзілася ззаду лініі абароны кітайцаў, якія пашлі ў роспачную атаку, але не змаглі скінуць ворага ў мора. 2 сакавіка камандаванне 19-ай арміі выдала загад пра адступ, і на наступны дзень кітайцы адступілі за межы горада. == Наступствы == [[Файл:Linggu-5th-Army-monument-2910.jpg|thumb|250px|right|Манумент загінулым у бітве кітайскім салдатам.]] 4 сакавіка [[Ліга Нацый]] прыняла рэзалюцыю, што патрабуе спынення агню, хоць спарадычныя баі працягваліся. 6 сакавіка Кітай у аднабаковым парадку прыняў рашэнне спыніць баявыя дзеянні. 14 сакавіка прадстаўнікі Лігі прыбылі ў Шанхай, каб прымусіць японцаў зрабіць тое ж самае. Стрэльбы ў горадзе і наваколлі працягваліся да 5 мая, калі была падпісана Шанхайскі мірны дагавор. Шанхай быў абвешчаны дэмілітарызаванай зонай, Кітаю забаранялася трымаць гарнізоны таксама ў суседніх [[Сучжоў (Цзянсу)|Сучжоў]] і [[Куньшань|Куньшане]]. Японія атрымала права размясціць у горадзе абмежаваны ваярскі кантынгент. Кітайцы ўспрынялі дагавор як зневажэнне, паводле іх думкі, заходнія дзяржавы здрадзілі ім, не звярнуўшы ўвагу на абарончы для Кітая характар вайны і вялікія страты. Камандуючы японскай экспедыцыйнай арміяй, Ёсіноры Сіракава, падчас бітвы быў цяжка паранены карэйскім нацыяналістам і 26 мая памёр. Чан Кайшы перавёў 19-ую армію ў [[Фуцзянь]] для змагання з камуністамі, дзе выйгралі некалькі бітваў, пасля чаго пачаліся мірныя перамовы. Аднак, 22 лістапада 1933 года 19-ая армія паўстала супраць [[Гаміньдан]]а, і яе лідары абвясцілі стварэнне Народнай рэспублікі Фуцзянь. Мяцеж не знайшоў падтрымкі ў [[Камуністычная партыя Кітая|КПК]] і ў студзені 1934 года быў падаўлены войскамі Чан Кайшы. Лідары 19-ай арміі беглі ў [[Ганконг]], а салдатаў размеркавалі ў іншыя падраздзяленні [[Нацыянальна-рэвалюцыйная армія|нацыянальна-рэвалюцыйнай арміі]]. == Спасылкі == {{commons|Battle of Shanghai}} * [http://ww2db.com/battle_spec.php?battle_id=114 Бітва на ww2db.com] * [http://forum.axishistory.com/viewtopic.php?t=78115 Бітва на axishistory.com] * [http://denvistorii.ru/28-yanvarya/napadenie-iapontsev-na-shankhai.html Нападение японцев на Шанхай] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бітвы Япона-кітайскай вайны (1937—1945)]] [[Катэгорыя:Бітвы Японіі]] [[Катэгорыя:Бітвы Кітая]] [[Катэгорыя:Бітвы ў Кітаі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Шанхая]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1932 года]] 1q6jzgvudozcz96vueyl8fry8967ovk Дзмітрый Аляксандравіч Жук 0 548651 5130600 5069523 2026-04-22T09:04:43Z Culamar 102133 /* Біяграфія */ 5130600 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Жук (значэнні)|Жук}} {{ДД}} '''Дзмітрый Аляксандравіч Жук''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі журналіст, галоўны рэдактар газеты «[[Советская Белоруссия]]» (з 2018), прапагандыст [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. Сын беларускага пісьменніка [[Алесь Жук|Алеся Жука]]<ref>[https://udf.by/news/main_news/169028-pyat-faktov-o-novom-glavnom-redaktore-sovetskoy-belorussii-dmitrii-zhuke.html Пять фактов о новом главном редакторе «Советской Белоруссии» Дмитрии Жуке {{ref-ru}}]</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся 7 ліпеня 1970 года ў вёсцы [[Леткаўшчына (Слуцкі раён)|Леткаўшчына]] [[Слуцкі раён|Слуцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.sovrep.gov.by/ru/senators-ru/view/zhuk-dmitrij-731/|title=Жук Дмитрий Александрович — Члены Совета Республики — Официальный сайт Совета Республики|website=Совет Рэспублікі|access-date=2025-08-29}}</ref>. У 1992 годзе скончыў [[Філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт]] [[БДУ]] па спецыяльнасці «Выкладчык [[Беларуская мова|беларускай]] і [[руская мова|рускай моў]] і літаратуры». У 1992—1993 гадах працаваў выкладчыкам беларускай мовы і літаратуры ў гімназіі № 199 г. Мінска<ref name=":0" />. З 1993 па 1997 гады працаваў у выдавецка-інфармацыйным цэнтры [[Нацыянальны банк Беларусі|Нацыянальнага банка Беларусі]]. У 1997—1999 гадах працаваў у прадстаўніцтве расійскага інфармацыйнага агенцтва «[[Интерфакс-Запад|Интерфакс]]» у Беларусі. У лістападзе 1999 года прызначаны кіраўніком прэс-службы [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. З 2003 года па 6 лютага 2018 года<ref name="belta">[http://www.belta.by/president/view/lukashenko-obnovil-rukovodstvo-tsentralnyh-smi-288140-2018/ Лукашенко обновил руководство центральных СМИ // БЕЛТА {{ref-ru}}]</ref> займаў пасаду дырэктара [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|Беларускага тэлеграфнага агенцтва]]. 6 лютага 2018 года прызначаны галоўным рэдактарам газеты «[[Советская Белоруссия]]» і стаў дырэктарам выдавецкага дома «[[Беларусь сегодня]]»<ref name="belta"/>. Таксама Жук — сакратар Беларускага саюза журналістаў, у снежні 2021 года ўключаны ў Рэспубліканскі міжведамасны каардынацыйны савет па патрыятычным выхаванні насельніцтва Рэспублікі Беларусь<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=C22100773&p1=1|title=Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 29.12.2021 г. № 773 «О Программе патриотического воспитания населения Республики Беларусь на 2022-2025 годы» – Pravo.by|website=pravo.by|access-date=2024-04-15}}</ref>. У час кіраўніцтва Жука газета канчаткова ператварылася ў рупар агрэсіўнай праўладнай прапаганды, дзе з 2020 года значнае месца займаюць расійскія наратывы<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://belisrael.info/?p=29014|title=В. Рубінчык. Народнае адзінства?|last=ashustin|date=2021-09-02|access-date=2024-04-15}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://belisrael.info/?p=31441|title=Или крестик, или трусы…|last=ashustin|date=2022-08-25|access-date=2024-04-15}}</ref>. Назіральнікі не раз выказвалі сумневы ў дастатковай кваліфікацыі Жука<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://belisrael.info/?p=29701|title=«Краіна-браначка»|last=ashustin|date=2021-12-31|access-date=2024-04-15}}</ref>. Дэлегат [[VI Усебеларускі народны сход|VI]] і [[VII Усебеларускі народны сход|VII Усебеларускіх народных сходаў]]<ref name=":03">{{Cite web|url=https://www.sovrep.gov.by/ru/senators-ru/view/zhuk-dmitrij-731/|title=Жук Дмитрий Александрович — Члены Совета Республики — Официальный сайт Совета Республики|website=Совет Рэспублікі|access-date=2025-08-29}}</ref>. Выбраны ў 2024 годзе членам [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання|8-га склікання]] ад г. [[Мінск]]а<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://bsj.by/2024/04/nashi-v-sovete-respubliki/|title=Наши в Совете Республики! — Белорусский союз журналистов|website=bsj.by|access-date=2024-04-15}}</ref>. Намеснік старшыні Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па міжнародных справах і нацыянальнай бяспецы<ref name=":0" />. Член РГА «[[Белая Русь (грамадскае аб’яднанне)|Белая Русь]]»<ref name=":0" />. 9 красавіка 2026 года прызначаны [[Міністр інфармацыі Беларусі|міністрам інфармацыі Беларусі]]<ref>[https://blr.belta.by/president/view/dzmitryj-zhuk-naznachany-ministram-infarmatsyi-belarusi-156641-2026/ Дзмітрый Жук назначаны міністрам інфармацыі Беларусі]</ref>. == Міжнародныя санкцыі == У 2011 годзе разам з іншымі ўплывовымі супрацоўнікамі і кіраўнікамі дзяржаўных СМІ Беларусі быў ўключаны ў [[Чорны спіс Еўрасаюза]] ў сувязі з [[Плошча 2010|хваляй рэпрэсій]] пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|прэзідэнцкіх выбараў 2010 года]]. Дзмітрыю Жуку быў забаронены ўезд на тэрыторыю [[Спіс краін Еўрапейскага саюза|краін ЕС]], а актывы падлягалі замарожванню<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=61552 Поўны спіс 208 беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд у ЕС]</ref>. Паводле [[Еўрапейскі савет|Еўрапейскага савета]] Дзмітрый Жук: ''«нясе адказнасць за перадачу медыямі дзяржаўнай [[Прапаганда ў Беларусі|прапаганды]], якая падтрымлівала і апраўдвала рэпрэсіі супраць дэмакратычнай апазіцыі і грамадзянскай супольнасці 19 снежня 2010 г., выкарыстоўваючы сфальсіфіцыраваную інфармацыю»''<ref>[http://eur-lex.europa.eu/eli/dec/2012/642/oj Council Decision 2012/642/CFSP of 15 October 2012 concerning restrictive measures against Belarus = Рашэнне Еўрапейскага савета аб рэстрыктыўных мерах супраць Беларусі, 15 кастрычніка 2012 г. {{ref-en}}]</ref>. У 2016 годзе забарона была знята<ref>[https://krynica.info/be/2016/02/15/es-znyau-sankcyi-z-belarusi/ ЕС зняў санкцыі з Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210905110458/https://krynica.info/be/2016/02/15/es-znyau-sankcyi-z-belarusi/ |date=5 верасня 2021 }}</ref>. 20 лістапада 2020 года ўнесены ў санкцыйныя спісы [[Літва|Літвы]], [[Латвія|Латвіі]] і [[Эстонія|Эстоніі]]<ref>{{cite web|title=Литва, Латвия и Эстония расширили санкционные списки беларусских чиновников|url=https://reform.by/181443-litva-latvija-i-jestonija-rasshiril-sankcionnye-spiski-belarusskih-chinovnikov|work=reform.by|date=2020-11-20|accessdate=2021-09-05|lang=ru}}</ref>. 5 жніўня 2024 года ўнесены ў [[Чорны спіс Еўрасаюза|спіс беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд на тэрыторыю ЕС]]<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=OJ:L_202402113 Council Implementing Regulation (EU) 2024/2113 of 26 July 2024 implementing Article 8a(1) of Regulation (EC) No 765/2006 concerning restrictive measures in view of the situation in Belarus and the involvement of Belarus in the Russian aggression against Ukraine]</ref>. == Узнагароды == Мае [[Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]]. Узнагароджаны [[Ордэн Пашаны (Беларусь)|ордэнам Пашаны]], медалём «[[За працоўныя заслугі]]», [[Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|ганаровымі граматамі Нацыянальнага сходу]], [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў]] (2018<ref>{{Cite web |url=https://pravo.by/upload/docs/op/C21800565_1532638800.pdf |title=Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 25 ліпеня 2018 года № 565 «Аб узнагароджанні Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь» |access-date=27 жніўня 2020 |archive-date=16 чэрвеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240616085510/https://pravo.by/upload/docs/op/C21800565_1532638800.pdf |url-status=dead }}</ref>), [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі Прэзідэнта]], граматай [[Выканаўчы камітэт СНД|Выканаўчага камітэта СНД]], памятным знакам «[[МПА СНД. 25 год]]», нагрудным знакам «[[Выдатнік друку Беларусі]]»<ref name=":06">{{Cite web|url=https://www.sovrep.gov.by/ru/senators-ru/view/zhuk-dmitrij-731/|title=Жук Дмитрий Александрович — Члены Совета Республики — Официальный сайт Совета Республики|website=Совет Рэспублікі|access-date=2025-08-29}}</ref>. Лаўрэат [[Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Беларусі дзеячам культуры і мастацтва|спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Беларусі дзеячам культуры і мастацтва]]<ref name=":06" />. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Жук Дзмітрый Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Прапагандысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары газеты «Советская Белоруссия»]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 8-га склікання]] ozwka9ew04atkus0iwq62ywwpvsarxm Галіны хрысціянства 0 559604 5130514 5108623 2026-04-22T03:34:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130514 wikitext text/x-wiki {{Хрысціянства}} У [[хрысціянства|хрысціянстве]] існуюць наступныя асноўныя напрамкі: '''[[каталіцызм]]''', '''[[праваслаўе]]''' і '''[[пратэстантызм]]'''. == Каталіцызм == Каталіцкая царква — самая шматлікая галіна хрысціянства. Каталіцызм вызнаюць 1 196 000 000 чалавек<ref>[http://www.itar-tass.com/c11/362731.html У свеце налічваецца 1 млрд 196 млн католікаў]</ref>. Вучэнне Каталіцкай Царквы сфармавалася ў выніку сусветных і памесных сабораў, якія праходзілі да схізмы [[1054]] г. і пазней, якія склікаў [[Папа Рымскі]]. Хоць Каталіцкая Царква ў Заходняй Еўропе перажывае ўжо шматгадовы крызіс нават у краінах, якія лічацца традыцыйна каталіцкімі ([[Іспанія]], [[Ірландыя]], [[Францыя]]), [[Ян Павел II]] шматразова казаў аб магчымай «вясне Царквы», гэта значыць аб адраджэнні ў XXI стагоддзі разам з расчараваннем у матэрыяльных каштоўнасцях. == Праваслаўе == [[Праваслаўная царква]] — вучэнні і духоўныя практыкі Адзінай Святой Саборнай і Апостальскай Царквы, якая складаецца з 15 [[аўтакефальная царква|аўтакефальных]] [[памесная царква|памесных]] цэркваў, што ўтвараюць адзіную сусветную царкву. У гэтым разуменні гісторыя царквы да [[Раскол хрысціянскай царквы 1054 года|1054]] года з’яўляецца часткай гісторыі Сусветнай Праваслаўнай Царквы, ад якой, на погляд праваслаўных, у выніку шэрагу памылак і скажэнняў праваслаўнага вучэння і Сімвала веры адкалолася [[Каталіцкая царква]]. == Пратэстантызм == Пратэстантызм уяўляе сабой сукупнасць шматлікіх і самастойных Цэркваў і [[Дэнамінацыя (рэлігія)|дэнамінацый]], звязаных сваім паходжаннем з [[Рэфармацыя]]й — шырокім антыкаталіцкім рухам [[XVI ст.]] у Еўропе. Першапачатковымі формамі пратэстантызму былі [[лютэранства]], [[цвінгліянства]], [[кальвінізм]], [[анабаптызм]], [[менаніцтва]], [[англіканства]]. У далейшым узнікае шэраг іншых плыняў — [[Баптызм|баптысты]], [[адвентысты]], [[Метадызм|метадысты]], [[квакеры]], [[пяцідзясятнікі]], [[Войска выратавання]] і шэраг іншых. Фарміраванне большасці гэтых плыняў праходзіла пад знакам «рэлігійнага адраджэння», звароту да ідэалаў ранняга хрысціянства і Рэфармацыі. Усе яны адрозніваюцца ад старога або [[літургічны пратэстантызм|літургічнага пратэстантызму]] перавагай вольнай пропаведзі і актыўнай евангелізатарскай місіянерскай дзейнасцю. == Гл. таксама == * [[Рысавы хрысціянін|Рысавыя хрысціяне]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Р. Чысцякоў «[http://www.spasi.ru/biblt/chist1.htm Спадчына хрысціянскага Захаду і праваслаўнага Усходу]{{Недаступная спасылка}}» == Спысылкі == * [https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc3p/318194 Хрысціянства («Вялікі Энцыклапедычны слоўнік»)] * [https://dic.academic.ru/dic.nsf/socio/4554 Хрысціянства (Энцыклапедыя сацыялогіі)] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Хрысціянства]] eq9twmczrb44i2k9mn4h6rkrjck5z1o Гарэцкія чытанні 0 580001 5130628 5101269 2026-04-22T11:11:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130628 wikitext text/x-wiki {{Навуковая канферэнцыя | Назва = Гарэцкія чытанні | Лагатып = | Подпіс = | Абрэвіятура = | Спецыяльнасць = гісторыя беларускай мовы і літаратуры, гісторыя беларускага нацыянальна-дэмакратычнага адраджэння | Арганізатары = Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры, Рэспубліканскі фонд імя братоў Гарэцкіх, Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы НАН Беларусі, Дзяржаўная навуковая ўстанова «Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі». | Гісторыя правядзення = з 1992 | Частата правядзення = штогод | Сайт = }} '''Гарэцкія чытанні''' — штогадовы форум навукоўцаў, якія вывучаюць жыццё і творчасць класіка беларускай літаратуры [[Максім Гарэцкі|Максіма Гарэцкага]], літаратуразнаўца, лексікографа, фалькларыста, аднаго з пачынальнікаў нацыянальнай мастацкай прозы, яго роднага брата [[Гаўрыла Гарэцкі|Гаўрылы Гарэцкага]], геолага, географа, эканаміста, дэмографа, акадэміка НАН Беларусі, дзеяча беларускага нацыянальна-дэмакратычнага адраджэння<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/amp/be/73666|title=У чэрвені пройдуць XX Гарэцкія чытанні|website=nashaniva.com|access-date=2025-07-02}}</ref>. == Гісторыя Гарэцкіх чытанняў == Першыя Гарэцкія чытанні адбыліся [[23 лютага]] [[1992]] года ў [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі]] з ініцыятывы тагачаснага дырэктара [[Горацкі раённы гісторыка-этнаграфічны музей|Горацкага раённага гісторыка-этнаграфічнага музея]], кандыдата філасофскіх навук, дацэнта [[Уладзімір Маісеевіч Ліўшыц|Уладзіміра Ліўшыца]]. Гарэцкія чытанні праходзілі ў [[Мінск]]у, [[Магілёў|Магілёве]] і [[Горкі|Горках]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Сталымі суарганізатарамі разам з [[Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры|Дзяржаўным музеем гісторыі беларускай літаратуры]] з’яўляецца Рэспубліканскі фонд імя братоў Гарэцкіх, [[Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы НАН Беларусі]], Дзяржаўная навуковая ўстанова «[[Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры]] Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі». Матэрыялы чытанняў выдаюцца асобнымі друкаванымі зборнікамі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellitmuseum.by/gareczkiya-chytanni/|title=Гарэцкія чытанні {{!}} Дзяржаўны музей гісторыі беларускай літаратуры|date=2020-10-23|access-date=2025-07-02|url-status=dead}}</ref>. Пачынаючы з 1996 Гарэцкія чытанні сталі міжнароднымі. Удзельнікі Гарэцкіх чытанняў, як правіла, працуюць у секцыях: «Літаратура», «Мова», «Музеязнаўства. Нацыянальнае адраджэнне. Навуковая і грамадская дзейнасць»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://kamunikat.org/garetskiya-chytanni-post-33359|title=Гарэцкія чытанні|website=Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org|access-date=2025-07-02}}</ref>. Інфармацыя аб правядзенні Гарэцкіх чытанняў публікуецца ў рэспубліканскім друку, на сайце Дзяржаўнага музея гісторыі беларускай літаратуры, рассылаецца даследчыкам, якія вывучаюць гэту тэму. == Удзельнікі Гарэцкіх чытанняў == У чытаннях прымаюць удзел навукоўцы, літаратуразнаўцы і літаратары з [[Беларусь|Беларусі]], [[Літва|Літвы]], [[Латвія|Латвіі]], [[Польшча|Польшчы]], [[Расія|Расіі]], [[Украіна|Украіны]], [[Венгрыя|Венгрыі]] і іншых краін. Сярод іх: [[Радзім Гарэцкі]], беларускі геолаг, акадэмік АН Беларускай ССР, доктар геолага-мінералагічных навук, заслужаны дзеяч навукі БССР, замежны член Расійскай акадэміі навук; [[Міхась Мушынскі]], доктар філалагічных навук, прафесар, член-карэспанндэт НАН Беларусі, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР імя Я. Коласа; [[Таццяна Дасаева]], доктар філалагічных навук, прафесар, кандыдат філалагічных навук, лаўрэат прэміі імя М.Гарэцкага, [[Тэрэза Голуб]], беларускі [[літаратуразнаўца]], [[тэкстолаг]], крытык ды інш<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zbsb.org/news/belarus/3739/|title=Гарэцкія чытанні прайшлі ў 20-ы раз, але актуальнасці для беларусаў не губляюць|website=zbsb.org|access-date=2025-07-02}}</ref>. У якасці ўдзельнікаў і ганаровых гасцей у Гарэцкіх чытаннях прымалі ўдзел: дачка Максіма Гарэцкага [[Галіна Максімаўна Гарэцкая|Галіна Гарэцкая]], народныя пісьменнікі Беларусі [[Васіль Быкаў]] і [[Янка Брыль]], народныя паэты Беларусі [[Рыгор Барадулін]] і [[Ніл Гілевіч]], лаўрэаты Дзяржаўных прэмій БССР імя Янкі Купалы [[Васіль Зуёнак]], [[Генадзь Бураўкін]], Літаратурнай прэміі імя А. Куляшова [[Алесь Пісьмянкоў]] і інш. == Працы Гарэцкіх чытанняў == * Першыя Гарэцкія чытанні: (тэзісы дакладаў і паведамленняў), [г. Горкі, 16―18 сакавіка 1992 г. / рэдкалегія: У. М. Ліўшыц (адказны рэдактар) і інш.]. — Горкі : 1992. — 104 с. * Гарэцкія чытанні: тэзісы дакладаў і паведамленняў (г. Горкі, 17—19 лютага 1993 г.) / рэдкалегія: У. М. Ліўшыц (адказны рэдактар) і інш. — Горкі: 1993. — 148 с. * Гарэцкія чытанні: матэрыялы дакладаў і паведамленняў (г. Магілёў, 17―19 лютага 1994 г.) / рэдкалегія: У. М. Ліўшыц (адказны рэдактар) і інш. — Ч.1. -Мінск: 1994.152 с. * Гарэцкія чытанні: матэрыялы дакладаў і паведамленняў (г. Магілёў, 17―19 лютага 1994 г.) / рэдкалегія: У. М. Ліўшыц (адказны рэдактар) і інш. — Ч.2. — Мінск: 1994.118с. * Гарэцкія чытанні: матэрыялы дакладаў і паведамленняў (г. Горкі, 17—19 лютага 1995 г.) / рэдкалегія: У. М. Ліўшыц (адказны рэдактар) і інш. Частка 1. — Мінск: 1996. — 219 с. * Гарэцкія чытанні: матэрыялы дакладаў і паведамленняў першых міжнародных чытанняў, (г. Мінск, 23―24 красавіка 1996 г.) / рэдкалегія: У. М. Ліўшыц (адказны рэдактар) і інш. — Мінск: 1997. — 292 с. * Гарэцкія чытанні: матэрыялы дакладаў і паведамленняў шостых чытанняў (г. Горкі, 18―20 чэрвеня 1997 г.) / складальнік Т. П. Аніскавец. — Мінск: 2000. — 194 с. * Гарэцкія чытанні: матэрыялы дакладаў і паведамленняў на Сёмых, Восьмых, Дзявятых, Дзясятых чытаннях / укладальнік Р. Гарэцкі. — Мінск : 2002. — 347 с. * Гарэцкія чытанні: матэрыялы дакладаў і паведамленняў на XI Гарэцкіх чытаннях (да 110-годдзя з дня нараджэння Максіма Гарэцкага), Мінск, 18 лютага 2003 г. / рэдкалегія: Л. Макарэвіч і інш. — Мінск : 2004. — 165с. * Максім і Гаўрыла Гарэцкія. Жыцце і творчасць: XII Гарэцкія чытанні: матэрыялы чытанняў, Мінск, 4 траўня 2004 г. / [рэдкалегія: Р. Гарэцкі і інш.]. — Мінск: 2005. — 94 с. * Максім і Гаўрыла Гарэцкія. Жыцце і творчасць: (да 105-годдзя з дня нараджэння Гаўрылы Гарэцкага): XIII Гарэцкія чытанні: матэрыялы чытанняў, Мінск, 16 чэрвеня 2005 г. / [рэдкалегія: Р. Гарэцкі (адказны рэдактар) і інш.]. — Мінск : 2006. — 151 с. * Максім і Гаўрыла Гарэцкія. Жыццё і творчасць: XVII Гарэцкія чытанні: матэрыялы чытанняў, Мінск, 9 красавіка 2009 г.: (прысвячаюцца Году роднай зямлі) / [рэдкалегія: Р. Гарэцкі (адказны рэдактар) і інш.]. — Мінск : 2009. — 199 с. * Максім і Гаўрыла Гарэцкія. Жыццё і творчасць: XVIII Гарэцкія чытанні: матэрыялы чытанняў, Мінск, 11 чэрвеня 2010 г.: (прысвячаюцца 110-годдзю з дня нараджэння Гаўрылы Гарэцкага) / [рэдкалегія: Р. Гарэцкі (адказны рэдактар) і інш.]. — Мінск : 2010. — 178 с. * Максім і Гаўрыла Гарэцкія. Жыццё і творчасць: (праблемы выдання спадчыны): XIX Гарэцкія чытанні: матэрыялы чытанняў, Мінск, 18 лютага 2011 г. / [рэдкалегія: Р. Гарэцкі (адказны рэдактар) інш.]. — Мінск : 2011. — 263 с. * XX Гарэцкія чытанні: Максім і Гаўрыла Гарэцкія жыццё і творчасць: матэрыялы чытанняў, Мінск, 14 чэрвеня 2012 г. / [рэдкалегія: Р. Гарэцкі (адказны рэдактар) і інш.].- Мн.: 2012. 144с. * Максім і Гаўрыла Гарэцкія. Жыццё і творчасць: XXI Гарэцкія чытанні: (да 120-годдзя з дня нараджэння Максіма Гарэцкага): матэрыялы чытанняў, Мінск, 15 лютага 2013 г. / [рэдкалегія: Р. Гарэцкі (адказны рэдактар) і інш.]. — Мінск : 2013. — 241 с. * Максім і Гаўрыла Гарэцкія. Жыццё і творчасць: да 100-годдзя Першай і 75-годдзя Другой сусветных войнаў: матэрыялы XXII Гарэцкіх чытанняў, [Мінск, 26 чэрвеня 2014 г. / рэдкалегія: Р. Гарэцкі (адказны рэдактар) і інш.]. — Мінск : 2014. — 196 с. * Максім і Гаўрыла Гарэцкія. Жыцце і творчасць: (да 115-годдзя з дня нараджэння Гаўрылы Гарэцкага і 95-годдзя першага выдання «Гісторыі беларускае літаратуры» Максіма Гарэцкага): матэрыялы XXIII Гарэцкіх чытанняў, Мінск, 17 красавіка 2015 г. / [рэдкалегія: Р. Гарэцкі (адказны рэдактар) і інш.]. — Мінск : 2015. — 211 с. * Максім і Гаўрыла Гарэцкія. Жыццё і творчасць: (да 95-годдзя з дня нараджэння Галіны Максімаўны Гарэцкай і 50-годдзя вяртання на Беларусь Гаўрылы Іванавіча Гарэцкага): матэрыялы XXIV Гарэцкіх чытанняў, Мінск, 16 чэрвеня 2016 г. / [рэдкалегія: Р. Гарэцкі (адказны рэдактар) і інш.]. — Мінск : 2016. — 250с. * Максім і Гаўрыла Гарэцкія. Жыццё і творчасць: (прысвячаецца літаратурна-мастацкай і навуковай дзейнасці братоў Гарэцкіх): матэрыялы XXV Гарэцкіх чытанняў, Мінск, 22 чэрвеня 2017 г. / [рэдкалегія: Р. Гарэцкі (адказны рэдактар) і інш.]. — Мінск : 2017. — 192 с. * Максім і Гаўрыла Гарэцкія. Жыццё і творчасць: (прысвячаецца 125-годдзю з дня нараджэння Максіма Гарэцкага): матэрыялы XXVI Гарэцкіх чытанняў, Мінск, 19 красавіка 2018 г. / [рэдкалегія: Р. Гарэцкі (адказны рэдактар) і інш.]. — Мінск : 2018. — 165 с. * Максім і Гаўрыла Гарэцкія. Жыццё і творчасць: (прысвячаецца 100-годдзю выхаду ў свет аповесці «Дзве душы» і 90-годдзю афіцыйнага надання Гаўрылу Гарэцкаму звання акадэміка Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі): матэрыялы XXVII Гарэцкіх чытанняў, Мінск, 14 чэрвеня 2019 г. / [рэдкалегія: Р. Гарэцкі (адказны рэдактар) і інш.]. — Мінск : Рэспубліканскі інстытут вышэйшай школы, 2019. — 153 с. * Максім і Гаўрыла Гарэцкія. Жыццё і творчасць : (прысвячаецца 120-годдзю з дня нараджэння Гаўрылы Іванавіча Гарэцкага і 100-годдзю першага выдання «Гісторыі беларускае літаратуры» Максіма Гарэцкага) : матэрыялы XXVIII Гарэцкіх чытанняў/ — Мінск, 18 чэрвеня 2020 г. / [рэдкалегія: Р. Гарэцкі (адказны рэдактар) і інш.]. — Мінск: 2020. — 154 c. * Максiм i Гаўрыла Гарэцкiя . Жыццё i творчасць. Матэрыялы ХХІХ Гарэцкіх чытанняў Мiнск, 15 лiпеня 2021 г. (Прысвячаецца 100-годдзю з дня нараджэння Галіны Максімаўны Гарэцкай і 55-годдзю вяртання ў Беларусь Гаўрылы Іванавіча Гарэцкага). — Мінск: «Белмытсэрвiс» 2021. −120 с. * XXX Гарэцкія чытаннi. Матэрыялы Міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі, прысвечанай 130-годдзю з дня нараджэння класіка беларускай літаратуры М. І. Гарэцкага, 130-годдзю з дня нараджэння класіка беларускай літаратуры М. І. Гарэцкага, і Міжнароднай навукова-практычнай канферэнцыі «Прастора творчасці», прысвечанай 110-годдзю адзінага прыжыццёвага зборніка вершаў М. Багдановіча «Вянок» 8 верасня 2023 г. — Мінск: 2024.- 174 с. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Ліўшыц, Уладзімір. Першыя чытанні //ЛіМ, 1992. 3 красавіка. * Шоцік, Дар’я. Гарэцкія чытанні. Юбілейныя // «Звязда», 2012, 15 чэрвеня * Будовіч-Барадуля, Таццяна. Гарэцкія: абсягі ведаў // ЛіМ, 2018. 24 студзеня. [[Катэгорыя:Навуковыя канферэнцыі]] [[Катэгорыя:Максім Гарэцкі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:1992 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратура Беларусі]] s79m8n5apskpb0hoqe8l7e4t6ffqi63 Гісторыя Пухавіцкага раёна 0 589717 5130496 4876996 2026-04-21T21:09:29Z Hanylka 41646 Нейтральнасць, прыбрала дубліраванне 5130496 wikitext text/x-wiki '''[[Пухавіцкі раён]]''' ([[Інструкцыя па транслітарацыі (2007)|афіц. транс.]]: ''Puchavicki rajon'') — [[Раён|адміністрацыйная адзінка]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. З 29 ліпеня 1925 года раённы цэнтр — [[Мар’іна Горка]]. З 17 чэрвеня 1924 гада да 29 ліпеня 1925 год цэнтрам раёна была вёска — [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]]. == Старажытная гісторыя == [[Выява:Haradzišča, Dudzičy.JPG|thumb|злева|[[Дудзічы, гарадзішча|Гарадзішча]] з сямейным пахаваннем Ельскіх]] Першы чалавек на тэрыторыі Пухавіцкага раёна з’явіўся ў 10-м тыс. да н.э. Рэшткі селішчаў чалавека каменнага веку выяўлены каля в. Сяргеевічы і Падгацце. Каменныя шліфаваныя сякеры і адломкі керамікі бронзавага веку (2-е тыс. да н.э. — 7 в. да н.э.) знойдзены каля в. Бужа, Дрычын, Лядцо, Паддуб’е, Церабель, Уборкі. Гарадзішчы і паселішчы жалезнага стагоддзя (7 в. да н.э. — 9 в. н.э.) выяўлены блізу в. Блужзкi Бор, Балачанка, Бор, Вялікае Поле, Дудзічы, Жораўка, Кавалевічы, Лешнiца, Мацеевічы, Міжрэчча, Паддуб’е, Светлы Бор, Церабуты. У 8—9 стст. рассяленне ўсходнеславянскага племені [[Дрыгавічы|дрыгавічоў]] на тэрыторыі раёна. == Полацкае княства == З 12 ст. да сярэдзiны 14 ст. сучасная Пухаўшчына спачатку уваходзiла ў [[Полацкае княства]], у 13 ст. ў складзе Менскага і Свіслацкага ўдзела. Паўднёвая частка сучаснага Пухавіцкага раёна ўваходзіла ў склад Свіслацкага княства. Свіслач — цэнтр княства і воласці ў 12-17 ст. — цяпер вёска ў Асіповіцкім раёне, там, дзе рака Свіслач упадае ў Бярэзіну. Лінія падзелу праходзіла па вёсках Суцін — Арэшкавічы — Балоча. Свіслацкае княства ўвайшло ў ВКЛ у 1350-ыя гады, пасля смерці апошняга свіслацкага князя Сямёна, бо ў яго не было нашчадкаў. [[Файл:Пухавіцкі раённы краязнаўчы музей. Экспазіцыя музея 6.jpg|міні|справа|Пухавіцкі раённы краязнаўчы музей. Археалагічныя аб’екты Пухавіцкага раёна.]] Паўночная частка сучаснага Пухавіцкага раёна адносілася да [[Менскае княства|Менскага княства]], якое аддзялілася ў 12 ст. ад Полацкай зямлі. Абставіны і дакладны час уваходжання Менскага княства ў ВКЛ не вызначаны. Гэты працэс адбываўся ў другой палове 13 — першай чвэрці 14 ст. == Вялікае Княства Літоўскае == [[Файл:Błoń, Jezuicki. Блонь, Езуіцкі (1900).jpg|thumb|Касцёл езуітаў у Блоні. Малюнак 19 ст. (з кнігі А. Кулагіна «Каталіцкія храмы на Беларусі»).]] З 1350 г. па 1569 г. сучасная Пухаўшчына ўваходзiла у склад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], а з 1569 г. па 1793 г. — у [[Рэч Паспалітая|Рэч Паспалітую]]. Знаходзілася ў складзе [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] Вялікага Княства Літоўскага. Большая частка тэрыторыі спачатку ўвайшла ў склад воласці Бакшты, а паўднёва-усходняя — у склад Свіслацкай воласці ВКЛ. Пасля [[Гарадзельская унія|Гарадзельскай уніі]] 1413 г. гэтыя землі ўвайшлі ў склад [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]] — Менскага павета і Свіслацкай воласці. Пасля адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы 1565—1566 гг. тэрыторыя сучаснага Пухавіцкага раёна ўвайшла ў склад Менскага павета Менскага ваяводства ВКЛ. У 1492 г. упершыню ў дакументах упамінаецца паселішча [[Шацк (Пухавіцкі раён)|Шацк]]. У 15 — 16 стст. адбылося расяленне [[Татары|татар]] у [[Бакштанская воласць|Бакштанскай воласці]] (на ўскрайку сённяшніх [[Смілавічы|Смілавіч]]). На той час пасяленні [[Блужа (аграгарадок)|Блужа]], Дукора, [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]], [[Цітва]] і Шацк ужо былі пазначаны на геаграфічных картах Усходняй Еўропы. У сярэдзіне 16 ст. Пухавіччына ўвайшла ў склад Менскага і Свіслацкага павета Менскага ваяводства. У 1708 г. у час [[Паўночная вайна|Паўночнай вайны]] шведскія войскі караля [[Карл XII|Карла XII]] знаходзіліся ў Дукоры. У 1748 г. у в. Блонь быў пабудаваны драўляны [[Касцёл і кляштар езуітаў (Блонь)|касцёл і езуіцкі кляштар]]. == У складзе Расійскай імперыі == [[Файл:Dukora, Aštorp. Дукора, Ашторп (N. Orda, 1876).jpg|thumb|Сядзіба Ашторпаў. [[Напалеон Орда|Н. Орда]], [[1876]]]] У 1793 г. у выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] Пухавіччына адышла да [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1795 г. Пухавіччына увайшла ў склад [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1812 г. землі Пухавіччыны спусташоны ў час вайны Расіі з [[Напалеонаўскія войны|Напалеонам]]. У 1826 г. у Блоні пабудавана [[Царква Святой Тройцы (Блонь)|Свята-Троіцкая царква]]. У 1863 г. бой паўстанцкага атрада С.Ляскоўскага з царскімі войскамі каля в. Суцін. У 1873 г. праз тэрыторыю Пухавіччыны пралягла [[Лібава-Роменская чыгунка]]. У 1876 г. у мястэчку Мар’іна Горка пабудаваны сядзібна-паркавы комплекс і адкрыта ніжэйшае [[Мар’інагорскі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж імя У. Е. Лабанка|сельскагаспадарчае вучылішча]]. У 1879 г. у Мар’інай Горцы пабудаваны праваслаўны [[Царква Успення маці Божай (Мар’іна Горка)|храм Успення маці Божай]]. З 1899 г. па 1908 г. у вёсцы Блонь дзейнічала сялянская арганізацыя. == Найноўшы час == [[Файл:Puchavičy. Пухавічы (1918).jpg|thumb|Пухавічы у 1918 г.]] [[Файл:Marjina Horka, Marjina. Мар’іна Горка, Мар’іна (1901-17).jpg|thumb|Вучылішча, да 1918]] [[Файл:Cierabieĺ, pomnik.jpg|thumb|Вёска Церабель. Абеліск землякам, загінулым у Другой сусветнай вайне]] У канцы лютага 1918 года тэрыторыя акупіравана войскамі кайзераўскай Германіі. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|Польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 года пад уладай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. Дзейнічаў дукорскі партызанскі атрад пад кіраўніцтвам А. А. Блажко і М. І. Рудовіча. Са жніўня 1919 да 9 ліпеня 1920 тэрыторыя Пухавіччыны знаходзілася пад польскай уладай. Дзейнічаў дукорскі партызанскі атрад пад кіраўніцтвам А. А. Блажко і М. І. Рудовіча. З 31 ліпеня 1920 года ў [[БССР]], да 17 ліпеня 1924 — у складзе Ігуменскага (з 1923 г. Чэрвенскага павета) Мінскай губерні. У 1921 г. на базе Мар’інагорскай земляробчай школы адкрыты сельгастэхнікум. 17 ліпеня 1924 г. быў заснаваны Пухавіцкі раён з цэнтрам у мястэчку [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]]. 20 жніўня 1924 г. раён быў падзелены на 12 сельсаветаў: [[Блонскі сельсавет|Блонскі]], [[Блужскі сельсавет|Блужскі]], [[Балачанскі сельсавет|Балачанскі]], [[Дрычынскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Дрычынскі]], [[Кнорынскі сельсавет|Кнорынскі]], [[Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Навасёлкаўскі]], [[Пудзецкаслабодскі сельсавет|Пудзецкаслабодскі]], [[Сінчанскі сельсавет|Сінчанскі]], [[Слабадскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Слабадскі]], [[Суцінскі сельсавет|Суцінскі]], [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскі]]. 18 снежня 1925 г. быў утвораны [[Пухавіцкі сельсавет]], а Слабадскі ліквідаваны. З 1924 па 1930 год у складзе [[Мінская акруга|Мінскай акругі]]. 29 ліпеня 1925 г. адбыўся 1-ы раённы з’езд Саветаў, які прыняў рашэнне перанесці раённы цэнтр у Мар’іну Горку. Першым сакратаром райкома партыі тады працаваў Башко, старшынёй райвыканкома — Маркоўскі, сакратаром райкома камсамола — Садоўскі. У жніўні 1927 г. далучаны [[Гарэлецкі сельсавет|Гарэлецкі]], [[Сяргеевіцкі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Сяргеевіцкі]], [[Цітвянскі сельсавет|Цітвянскі]], [[Шацкі сельсавет]]ы ліквідаванага [[Шацкі раён (БССР)|Шацкага раёна]], а 18 студзеня 1931 г. у раён увайшлі яшчэ [[Дудзіцкі сельсавет (Рудзенскі раён)|Дудзіцкі]], [[Азярычынскі сельсавет|Азярычынскі]], [[Вузлянскі сельсавет]]ы лікві­даванага [[Самахвалавіцкі раён|Самахвалавіцкага раёна]]. З 1930 года па 1938 год у прамым падначаленні [[БССР]]. З 20 лютага 1938 года ў складзе [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. У 1932 годзе пасяўная плошча ў раёне складала 72 тысячы 423 гектары<ref>{{Cite web |url=http://www.gorka.by/?p=51440 |title=Архіўная копія |access-date=17 ліпеня 2019 |archive-date=25 ліпеня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190725234536/http://www.gorka.by/?p=51440 |url-status=dead }}</ref>. У 1935 г. (люты-ліпень) утвораны [[Рудзенскі раён]] з адміністрацым цэнтрам у [[Рудзенск]]у. У 1938 г. пасёлку Мар’іна Горка нададзены статус гарадскога пасёлка. Зноў утвораны Рудзенскі раён (існаваў да 1960 г.). З 1940 г. па май 1941 г. у Мар’інай Горцы знаходзілася ваенна-пяхотнае вучылішча. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з чэрвеня 1941 г. да пачатка ліпеня 1944 г. акупіравана нямецкімі войскамі. Пухавіччыну вызвалялі войскі [[1-ы Беларускі фронт|1-га]] і [[2-і Беларускі фронт|2-га]] Беларускіх франтоў у ходзе праведзенай на другім этапе [[Аперацыя «Баграціён»|аперацыі «Баграціён»]], якая праходзіла з 29 чэрвеня да 4 ліпеня 1944 г. 27 чэрвеня 1944 г. танкавы корпус генерала Бахарава і гвардзейскі корпус генерала М. Ф. Панова акружылі 40-тысячную групоўку праціўнікаў у раёне [[Бабруйск]]а. Баі ішлі два дні і былі ўпартымі і жорсткімі. Бабруйск быў вызвалены 29 чэрвеня. Генерал М. Ф. Паноў атрымаў новую задачу — наступаць уздоўж шашы Бабруйск — Мінск на Пухавічы. Ужо некалькі дзён у гэтым напрамку вялі разведку байцы гвардзейскага матацыклетнага батальёна. Па яго слядах ішла гвардзейская танкавая брыгада палкоўніка Б. В. Шульгіна з палком знішчальнай артылерыі, самаходна-артылерыйскім палком і сапёрным батальёнам. Воінам гвардзейскага сапёрнага батальёна палкоўніка Гудымы ўдалося непрыкметна для ворага падрыхтаваць пераправу цераз раку Таль і ўдарыць па варожых пазіцыях. Тут асабліва вызначыўся танкавы батальён капітана К. І. Навумава, які нанёс ўдар з тылу. Капітану Навумаву за баі па зямлі Пухавіччыны было прысвоена званне [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]].  3-ці матастралковы батальён капітана І. Р. Кабякова, зламаўшы супраціўленне праціўніка, пераследаваў яго і 3 ліпеня ўступіў у Мар’іну Горку. У цэлым, па афіцыйных падліках, Пухавіцкі раён (у сённяшніх межах) страціў у другой сусветнай вайне — 11 238 чал., дзе 5895 чал. мірнага насельніцтва, 4141 чал. загінула на франтах, 1192 чал. — у партызанскіх атрадах. 22 ліпеня 1955 г. Мар’іна Горка атрымала статус горада. 17 снежня 1956 года ў склад раёна са скасаванага [[Грэскі раён|Грэскага раёна]] ў склад Пухавіцкага перададзены [[Селецкі сельсавет]]<ref>http://lawsby.narod.ru/razdel4/num1/4d1535.html {{Архівавана|url=https://archive.today/20120712120130/lawsby.narod.ru/razdel4/num1/4d1535.html |date=12 ліпеня 2012 }} Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь ад 17 снежня 1956 г. «Пра скасаванне некаторых раёнаў Рэспублікі Беларусь»</ref>. У 1960 годзе да Пухавіцкага раёна была далучана частка расфарміраванага [[Уздзенскі раён|Уздзенскага]] і ўвесь скасаваны [[Рудзенскі раён|Рудзенскі]], у выніку чаго плошча Пухавіцкага раёна склала 2512 км², а насельніцтва — 100,8 тыс. чалавек. У 1966 годзе ў выніку другога этапу адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы, ізноў створанаму Уздзенскаму раёну была вернута яго частка з плошчы Пухавіцкага раёна. У лютым 1974 г. адкрыты раённы краязнаўчы музей у в. Дукора (у 1993 г. пераведзены ў в. Блонь). 4 ліпеня 2002 г. зацверджаны герб і сцяг Мар’інай Горкі і Пухавіцкага раёна. == Музеі == * [[Дудуткі]] — музейны комплекс старадаўніх народных рамёстваў і тэхналогій. * [[Пухавіцкі раённы краязнаўчы музей]] — комплекс музеяў гісторыі Пухавіцкага раёна. * [[Дукорскі маёнтак]] — музейны комплекс. == Гл. таксама == * [[Ігуменскі павет]] * [[Рудзенскі раён]] * [[Шацкі раён (БССР)|Шацкі раён, Беларусь]] * [[Бакштанская воласць]] * [[Дзіцячае сяло Скобраўка]] * [[Свіслацкае княства]] * [[Менскае княства]] * [[Паўстанне 1863 года ў Ігуменскім павеце]] {{зноскі}} == Літаратура == * Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск : Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9 [[Катэгорыя:Гісторыя Пухавіцкага раёна| ]] ej70mxyj8et268ye387pvuj26mxzznn Канфлікт у Ківу 0 616608 5130392 5100397 2026-04-21T14:34:35Z DBatura 73587 /* 3 2015 */ 5130392 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канфлікт у Ківу |частка = |выява = M23 in Goma.PNG |памер = 200px |загаловак = Паўстанцы «Руху 23 сакавіка» ў Гоме, лістапад 2012. |дата = [[2004]]—[[2009]]/[[2012]]—[[2013]]/з [[2015]] |месца = правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] і [[Паўднёвае Ківу (правінцыя)|Паўднёвага Ківу]] |прычына = Абарона народнасці тутсі ва ўсходніх кангалезскіх правінцыях |вынік = канфлікт працягваецца |змены = |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}}<br>[[File:Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo (grey spear).svg|22px]] [[Май-май]]<br>[[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Дэмакратычныя сілы вызвалення Руанды]] <small>(2006—2009)</small><br>[[Найміты з былых савецкіх рэспублік у Афрыцы|Найміты з былога СССР]]<ref name="найміты">[https://vpk.name/news/236627_remont_i_modernizaciya_shturmovikov_su25_drk_v_baranovichah.html Ремонт и модернизация штурмовиков Су-25 ДРК в Барановичах]</ref><ref name="грузин"/> * '''Замежная падтрымка''': ** {{Сцяг|ААН}} [[MONUSCO]] <small>(дапамога ў навядзенні парадку<ref name="bbc.co.uk/2"/>)</small> ** {{Сцягафікацыя|Ангола}} <small>(удзел арміі 2004—2009<ref name=BBC>{{cite news|url=http://cbs5.com/national/angola.troops.congo.2.859336.html|title=UN Officials: Angolan Troops Fighting In Congo|agency=[[Associated Press]]|date=2008-11-07|access-date=2008-11-18}}{{Недаступная спасылка}}</ref>)</small> ** {{Сцягафікацыя|Зімбабвэ}} <small>(удзел арміі 2004—2008<ref name=BBCforeign>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7726690.stm|title=Foreign troops 'drawn into Congo'|publisher=[[BBC]]|date=2008-11-13|access-date=2008-11-18| archive-url= https://web.archive.org/web/20081226142001/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7726690.stm| archive-date=December 26, 2008| url-status= live}}</ref>)</small> ** {{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}} <small>(ваенная падтрымка, ваенныя інструктары, пастаўкі зброі і тэхнікі<ref>[http://factmil.com/publ/strana/evrosojuz/operacija_evropejskogo_sojuza_v_demokraticheskoj_respublike_kongo_2007/125-1-0-768 Операция Европейского Союза в Демократической Республике Конго (2007)]</ref><ref>The Military Balance 2018. — P. 457.</ref><ref>Wondo, Jean-Jacques (23 May 2018). [http://desc-wondo.org/en/joseph-kabila-continues-to-over-equip-his-regime-militarily-for-the-upcoming-political-deadlines-jj-wondo/ Joseph Kabila continues to over-equip his regime militarily for the upcoming political deadlines – JJ Wondo] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180925215312/http://desc-wondo.org/en/joseph-kabila-continues-to-over-equip-his-regime-militarily-for-the-upcoming-political-deadlines-jj-wondo/ |date=25 верасня 2018 }}. Desc-wondo.</ref>)</small> ***• {{Сцягафікацыя|Францыя}} ***• {{Сцягафікацыя|Бельгія}} ***• невялікая дапамога ад іншых краін-удзельніц ** {{Сцягафікацыя|Беларусь}} <small>(пастаўкі і рамонт авіятэхнікі, ваенныя інструктары<ref name="найміты"/><ref name="politring"/><ref name="Белновости"/><ref>[https://thinktanks.by/publication/2021/02/07/belorusskoe-voennoe-prisutstvie-v-afrike.html Белорусское военное присутствие в Африке] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220727123949/https://thinktanks.by/publication/2021/02/07/belorusskoe-voennoe-prisutstvie-v-afrike.html |date=27 ліпеня 2022 }}</ref>)</small> |праціўнік2 = [[File:Flag of CNDP.svg|22px]] [[Нацыянальны кангрэс народнай абароны]] <small>(2006—2009)</small><br>{{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} [[Рух 23 сакавіка]] <small>(з 2012)</small> * '''Замежная падтрымка''': ** {{Сцягафікацыя|Руанда}}[[ААН]]<ref name="bbc.co.uk/3">{{cite web |datepublished = 21.11.2012 |url = http://bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121120_rn_un_drc_resolution.shtml |title = Совбез ООН осудил повстанцев в ДРК, захвативших город |publisher = Би-би-си |access-date = 23.11.2012 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/6Dt5vA7vp?url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121120_rn_un_drc_resolution.shtml |archive-date = 2013-01-23 }}</ref> ** {{Сцягафікацыя|Уганда}} <ref name="bbc.co.uk/3"/> ---- [[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Дэмакратычныя сілы вызвалення Руанды]] <small>(з 2015)</small> ---- [[File:Flag of the Allied Democratic Forces.svg|22px]] [[Альянс дэмакратычных сіл]]<br>[[File:Flag of the Islamic State of Iraq and the Levant2.svg|22px]] [[Ісламская дзяржава]] <small>(з 2016)</small> * '''пры падтрымцы''' ** {{Сцяг|Уганда}} Угандыйская апазіцыя <small>(групоўка «[[Армія супраціўлення Гасподня]]»<ref>{{cite web|url=https://d2071andvip0wj.cloudfront.net/b093-eastern-congo-the-adf-nalu-s-lost-rebellion_0.pdf|title=ADF-NALU's Lost Rebellion|date=19 December 2012|access-date=2 сакавіка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921053344/https://d2071andvip0wj.cloudfront.net/b093-eastern-congo-the-adf-nalu-s-lost-rebellion_0.pdf|archive-date=21 верасня 2016|url-status=dead}}</ref>)</small> * {{Сцяг|ДР Конга}} Кангалезская апазіцыя <small>(партыя «[[Сілы абнаўлення]]»<ref>{{cite web|url=http://congoresearchgroup.org/the-beni-killings-our-findings/|title=THE BENI KILLINGS: OUR FINDINGS|publisher=Congo Research Group}}</ref>)</small> |камандзір1 = {{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} [[Жазеф Кабіла]] {{small|(да студзеня 2019)}}<br />{{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} [[Фелікс Чысекеды]] {{small|(са студзеня 2019)}}<br />{{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} [[Люсьен Бахума]]<br>[[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Іньяс Мурванаш’яка]] <small>(да 2014)</small><br>{{Сцяг|ААН}} [[Бабакар Геі]] |камандзір2 = [[File:Flag of CNDP.svg|22px]] [[Ларан Нкунда]] #<br>{{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} [[Боска Нтаганда]] {{капітуляцыя}} ---- [[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Сільвестр Мудакумура]]<br>[[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Калікст Мбарусімана]]<br>[[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Іньяс Мурванаш’яка]] |страты1 = {{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} 508—808 забітых <small>(да 2015<ref name="ploughshares1990">http://www.ploughshares.ca/content/democratic-republic-congo-1990-first-combat-deaths {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120305152157/http://www.ploughshares.ca/content/democratic-republic-congo-1990-first-combat-deaths |date=5 сакавіка 2012 }}</ref><ref name="Oxford University Press">Estimate for 2013 only presented by Casey-Maslen, Stuart, ed. (2014). The War Report: Armed Conflict in 2013. Oxford: Oxford University Press. pp. 135–6.</ref>)</small><br>2 забітых наймітаў<ref name="найміты"/><ref>[https://www.interfax.ru/world/567176 Повстанцы в ДР Конго подтвердили гибель плененного ими гражданина Грузии // Интерфакс, 19 июня 2017]</ref>, 1 паранены<ref name="грузин"/><br>{{Сцяг|ААН}} 19 забітых<ref name="Reuters">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-congo-un/large-number-of-peacekeepers-killed-and-wounded-in-congo-u-n-official-idUSKBN1E21YK|title=Rebels kill 15 peacekeepers in Congo in worst attack on U.N. in recent|date=8 December 2017|access-date=10 December 2017|via=Reuters|newspaper=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006124628/https://www.reuters.com/article/us-congo-un/large-number-of-peacekeepers-killed-and-wounded-in-congo-u-n-official-idUSKBN1E21YK|archive-date=6 October 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.centerforsecuritypolicy.org/2017/10/11/the-allied-democratic-forces-attacks-two-un-peacekeepers-in-the-drc/|title=The Allied Democratic Forces Attacks Two UN Peacekeepers in the DRC|author=Alexandra Johnson|work=Center for Security Policy|date=11 October 2017|access-date=13 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116160209/https://www.centerforsecuritypolicy.org/2017/10/11/the-allied-democratic-forces-attacks-two-un-peacekeepers-in-the-drc/|archive-date=16 November 2018}}</ref><ref>{{Cite news|date=22 February 2021|title=Attanasio e Iacovacci portati nella foresta e uccisi. Congo: tutti gli aggiornamenti|language=it|work=Quotidiano.net|url=https://www.quotidiano.net/esteri/attentato-congo-ambasciatore-italiano-1.6052463|access-date=22 February 2021}}</ref><ref>{{Cite news|last=Rome|first=Jeremy Kelly, Kinshasa {{!}} Tom Kington|title=Italian ambassador among three killed in Congolese ambush|language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/italian-ambassador-among-three-killed-in-congolese-ambush-6cjq7gww5|access-date=2021-02-22|issn=0140-0460}}</ref><br>{{Сцяг|Беларусь}} 1 зніклы без вестак<ref>{{Cite web |title=Лихоткин Олег Петрович |url=https://minsk.mvd.gov.by/ru/wanted/1246 |access-date=24 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224140612/https://minsk.mvd.gov.by/ru/wanted/1246 |archive-date=24 лютага 2023 |url-status=dead }}</ref>/загінуўшы<ref name="найміты"/>, 3 параненых<ref name="Белновости"/> |страты2 = 2062—2462 забітых <small>(да 2015<ref name="ploughshares1990"/><ref name="Oxford University Press"/>)</small> |страты3 = |агульныя страты = 11 873 забітых <small>(на пачатак [[2018]]<ref>{{Cite web|url=http://www.war-memorial.net/Kivu-Conflict-3.262|title=Kivu Conflict|site=The Polynational War Memorial|consulté le=30 novembre 2017}}.</ref><ref name="ACLED 2017">{{Cite web|url=http://www.acleddata.com/data/realtime-data|title=Realtime Data (2017)|site=ACLED|consulté le=23 septembre 2017|access-date=28 верасня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170919163104/http://www.acleddata.com/data/realtime-data|archive-date=19 верасня 2017|url-status=dead}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.rfi.fr/afrique/20171208-rdc-moins-14-casques-bleus-5-fardc-tues-une-attaque-le-nord-est|title=RDC: au moins 15 casques bleus tués et 3 portés disparus dans le nord-est|site=RFI|date=8 décembre 2017|consulté le=10 décembre 2017}}.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hrw.org/news/2017/12/07/dr-congo-new-kivu-security-tracker-maps-eastern-violence|title=DR Congo: New ‘Kivu Security Tracker’ Maps Eastern Violence|site=Human Rights Watch|date=7 décembre 2017|consulté le=10 décembre 2017}}.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.acleddata.com/data/|title=ACLED Data (2018)|site=ACLED|consulté le=1 février 2018}}.</ref>)</small><br>'''Замежныя грамадзяне''':<br>{{Сцяг|Італія}} 1 забіты ([[Лука Атанасіа]]) }} '''Канфлікт у Ківу''' — канфлікт, які пачаўся ў [[2004]] годзе з мяцежа [[Ларан Нкунда|генерала Нкунды]] ва ўсходніх правінцыях [[ДР Конга]], нагодай якога стала абарона народнасці [[тутсі]]. == Перадумовы == Вытокі канфлікту ўзыходзяць да [[Генацыд у Руандзе|генацыду ў Руандзе 1994 года]], калі велізарная колькасць бежанцаў [[тутсі]] апынулася на тэрыторыі Заіра (так да 1997 года называлася [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга]]). Пасля прыходу да ўлады ў Руандзе [[Руандыйскі патрыятычны фронт|Руандыйскага патрыятычнага фронту]] ў Заір лінуў паток бежанцаў [[хуту]], многія з якіх былі замяшаны ў [[генацыд]]зе. [[Дэ-факта]] руандыйская грамадзянская вайна перакінулася на тэрыторыю Заіра, якую ўзброеныя групы радыкалаў-хуту выкарыстоўвалі як тылавую базу для набегаў на Руанду. У 1996—1997 гадах новы руандыйскі ўрад на чале з [[Поль Кагамэ|Полем Кагамэ]], які пераследваў палітычных праціўнікаў, падтрымаў кампанію кааліцыі апазіцыйных рухаў пад агульным кіраўніцтвам [[Ларан Кабіла|Ларана Кабіла]] супраць дыктатара Заіра [[Мабуту Сесе Секо]]. Тутсі, як руандыйскія, так і мясцовыя, якія пражываюць на ўсходзе краіны (вядомыя тут як [[баньямуленге]]), склалі значную частку ўзброеных сіл мяцежнікаў. Вынікам вайны стала падзенне трыццацігадовага рэжыму Мабуту, аднак неўзабаве (у ліпені 1998 года) новы прэзідэнт Заіра Кабіла вырашыў адхіліць былых саюзнікаў ад улады. 27 ліпеня 1998 года ён заявіў, што высылае з краіны ўсіх замежных вайскоўцаў і грамадзянскіх чыноўнікаў (пераважна тутсі) і расфармоўвае падраздзяленні кангалезскай арміі, укамплектаваныя асобамі некангалезскага паходжання, якіх ён абвінаваціў у намеры «аднавіць сярэднявечную імперыю тутсі» (Тутсіленд). У 1998 годзе пачынаецца [[Другая кангалезская вайна|ваенны канфлікт]] паміж урадам Кабілы і паўстанцамі-тутсі. Дадзенае супрацьстаянне стала вядома як «Вялікая Афрыканская вайна» ці «Другая кангалезская вайна». У гэтую вайну ўмяшаліся і іншыя дзяржавы. Падчас канфлікту замежныя ўдзельнікі, наўпрост ці праз пасярэднікаў, узялі пад кантроль большую частку радовішчаў карысных выкапняў ДР Конга, такіх як [[золата]] і [[алмаз]]ы. Дадзеныя рэсурсы знаходзіліся ў руках Анголы, Зімбабвэ, Руанды і Уганды, якія ў гэтай сферы супрацоўнічалі з [[Заходні свет|заходнімі дзяржавамі]], а часам цалкам дзейнічалі ў іх інтарэсах. Акрамя эканамічных аспектаў, у замежнага ўмяшання былі і палітычныя матывы. Так, імі сталі канфлікт паміж Суданам і Угандай, паўстанне УНІТА ў Анголе, якія выкарыстоўвалі тэрыторыю Конга для пастаўкі зброі і боепрыпасаў. Намібія прыняла ўдзел з-за саюзніцкіх абавязацельстваў перад Анголай. Зімбабвэ імкнуліся за кошт канфлікту стаць рэгіянальнай дзяржавай, пацясніўшы ПАР. У 2003 годзе баявыя дзеянні скончыліся. == Ход падзей == === 2004—2009 === Вясной—летам 2004 генерал [[Ларан Нкунда]] сумесна з палкоўнікам Жулем Мутебутсі падняў мяцеж і на чале двухтысячнага корпуса атакаваў сталіцу [[Паўднёвае Ківу (правінцыя)|Паўднёвага Ківу]] горад [[Букаву]] пад нагодай абароны нацыянальнай меншасці [[тутсі]] ад паўтарэння [[Генацыд у Руандзе|руандзійскіх падзей]]. Урад [[ДР Конга]] абвінавачвалі ў бяздзейнасці і патуранні баевікам-[[хуту]] з [[Інтэрахамвэ]], якія гаспадарылі ў памежных з [[Руанда]]й лагерах бежанцаў. У ходзе баёў за горад 20 салдат урадавых сіл загінулі, а горад перайшоў у рукі мяцежнікаў. Аднак прэзідэнт [[Жазеф Кабіла]] заявіў пра намер аднавіць канстытуцыйны парадак у рэгіёне<ref>[http://www.gazeta.ru/2004/06/03/oa_122820.shtml Интерахамве против баньямуленге] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140906095049/http://www.gazeta.ru/2004/06/03/oa_122820.shtml |date=6 верасня 2014 }}</ref>. Урадавыя войскі на чале з генералам Феліс Мбуза Мабэ ўжо праз тыдзень выціснулі мяцежнікаў з Букаву на паўночны захад<ref>[http://www.gazeta.ru/2004/06/09/oa_123438.shtml Мбуза Мабе выгнал Нкунду и Мутебутси]</ref>. У войску Нкунды адбыўся раскол. Яго паплечнік Мутебутсі эміграваў у Руанду. У [[2005]] годзе Нкунда прыкметна ўзмацніўся, шэрагі яго прыхільнікаў папоўніліся дэзертырамі з урадавай арміі, якія раней належалі да [[Кангалезскае аб’яднанне за дэмакратыю|Кангалезскага аб’яднання за дэмакратыю]]. У [[2006]] Нкунда заявіў аб стварэнні [[Нацыянальны кангрэс народнай абароны|Нацыянальнага кангрэса народнай абароны]]. [[30 жніўня]] [[2007]] тысячны корпус Ларана Нкунды атакаваў горад Катале, што за 60 км на паўночны захад ад сталіцы правінцыі Паўночнае Ківу Гома<ref>[http://www.gazeta.ru/news/lenta/2007/08/30/n_1111751.shtml Тысячи беженцев спасаются от боев в ДРК]</ref>. [[11 снежня]] Нкунда захапіў горад Мушак на ўсходзе краіны (за 40 км на паўночны захад ад Гома — сталіцы правінцыі Паўночнае Ківу)<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7137832.stm DR Congo rebels retake key town]</ref>. У кастрычніку [[2008]] года Ларан Нкунда [[Бітва за Гому (2008)|аднавіў баявыя дзеянні]] ў Паўночным Ківу. [[22 студзеня]] [[2009]] года Нкунда быў арыштаваны ў Руандзе, мяжу з якой ён перасёк, падчас сумеснай ваеннай аперацыі УС ДРК і Руанды<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7846339.stm DR Congo rebel leader 'arrested']{{ref-en}}</ref>. === 2012—2013 === У красавіку [[2012]] года салдаты-тутсі паднялі мяцеж супраць урада Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. Мяцежнікі сфармавалі паўстанцкую групоўку «[[Рух 23 сакавіка]]» (М23) з былых членаў «Нацыянальнага кангрэса народнай абароны Конга». Мяцеж узначаліў [[Боска Нтаганда]]<ref name="aljazeera.com/1">{{cite web |datepublished = 18.05.2012 |url = http://aljazeera.com/video/africa/2012/05/20125181131799659.html |title = DR Congo troops shell rebel bases |publisher = Аль-Джазира |access-date = 23.11.2012 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6CcZvK0rZ?url=http://www.aljazeera.com/video/africa/2012/05/20125181131799659.html |archive-date = 2012-12-02 }}</ref>. [[17 лістапада]] пасля нападу паўстанцаў з «Руху 23 сакавіка» на горад [[Кібумба]] ўрадавыя сілы пакінулі горад<ref name="bbc.co.uk/1">{{cite web |datepublished = 18.11.2012 |url = http://bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121117_rn_un_congo_rebels.shtml |title = Совбез ООН осуждает нападения повстанцев в ДРК |publisher = Би-би-си |access-date = 23.11.2012 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/6Dt6Kjz52?url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121117_rn_un_congo_rebels.shtml |archive-date = 2013-01-23 }}</ref>. Тады ж ваенныя вертбалёты міратворцаў ААН абстралялі пазіцыі групоўкі «Руху 23 сакавіка» ў Кібумбе. [[Савет Бяспекі ААН]] асудзіў аднаўленне ваенных дзеянняў і запатрабаваў ад «Руху 23 сакавіка» неадкладнага спынення далейшага прасоўвання да горада [[Гома]]. Таксама паўстанцамі быў узяты горад [[Рутшуру]]. 19 лістапада 2012 года камандуючы міратворчымі сіламі ААН на ўсходзе Дэмакратычнай Рэспублікі Конга заявіў, што вайскоўцам атрымалася адбіць напад паўстанцкай групы M23 на аэрапорт у паўночных прыгарадах горада Гома: паўстанцы прайшлі да аэрапорта міма базы міратворцаў ААН, хаваючыся за дамамі мясцовых жыхароў<ref name="bbc.co.uk/2">{{cite web |datepublished = 20.11.2012 |url = http://bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121120_rn_un_peacekeeping_kongo.shtml |title = Миротворцы ООН отбили атаку повстанцев на город в Конго |publisher = Би-би-си |access-date = 23.11.2012 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/6Dt6MxxDE?url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121120_rn_un_peacekeeping_kongo.shtml |archive-date = 2013-01-23 }}</ref>. [[20 лістапада]] «Рух 23 сакавіка» абвясціў аб узяцці горада Гома без супраціву. Армія ДР Конга ўжывала верталёты і артылерыю, але ў выніку пакінула горад паўстанцам. Войскі міратворчай місіі ААН не сталі ўступаць у бой з паўстанцамі, баючыся стратаў сярод мірнага насельніцтва. Таксама [[20 лістапада]] паўстанцы захапілі горад Сакэ, які знаходзіцца за 25 км на захад ад Гомы і працягнулі наступленне на сталіцу ДР Конга, [[Кіншаса|Кіншасу]]<ref name="bbc.co.uk/4">{{cite web |datepublished = 22.11.2012 |url = http://bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121122_rn_kongo_rebels.shtml |title = Повстанцы в ДРК отказываются остановить наступление |publisher = Би-би-си |access-date = 23.11.2012 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/6Dt6PhI3r?url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121122_rn_kongo_rebels.shtml |archive-date = 2013-01-23 }}</ref>. Нягледзячы на ​​тое, што паўстанцы заявілі аб узяцці горада, прадстаўнікі місіі ААН заявілі аб тым, што міратворцы дагэтуль кантралююць аэрапорт<ref name="ria.ru/3">{{cite web |datepublished = 20.11.2012 |url = http://ria.ru/world/20121120/911522756.html |title = ООН заверяет, что контролирует аэропорт в Гоме в ДРК |publisher = РИА Новости |access-date = 23.11.2012 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/6Dt6S0sq3?url=http://ria.ru/world/20121120/911522756.html |archive-date = 2013-01-23 }}</ref>. У выніку сутыкненняў паміж урадавымі войскамі і паўстанцамі з М23, якія адбыліся [[15 ліпеня]] [[2013]] г., былі забіты па меншай меры 130 чалавек. Баі адбыліся недалёка ад Гомы. У ходзе супрацьстаяння войскі ўжывалі [[танк]]і. Таксама бакі выкарыстоўвалі мінамёты. З раёна сутыкненняў у Гоме беглі каля тысячы чалавек<ref>{{Cite web |url=http://rus.newsru.ua/world/16jul2013/boisd.html |title=В Конго идут бои с применением танков: погибли 130 человек |access-date=2013-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718133945/http://rus.newsru.ua/world/16jul2013/boisd.html |archive-date=2013-07-18 |url-status=dead }}</ref>. [[12 снежня]] ўлады Дэмакратычнай рэспублікі Конга падпісалі з паўстанцкай групоўкай M23 мірнае пагадненне<ref>[https://mobile.twitter.com/MEsipisu/status/411172751765147648?screen_name=MEsipisu Twitter<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. Цырымонія падпісання пагаднення, якая прайшла ў [[Найробі]], павінна была адбыцца яшчэ [[11 лістапада]] ва [[Уганда|Угандзе]]. Аднак тады падпісанне было адкладзена, паколькі бакі не маглі прыйсці да згоды з нагоды таго, як назваць дакумент: пагадненнем або дэкларацыяй<ref>[http://lenta.ru/news/2013/12/13/drc/ Лента.ру]</ref>. === 3 2015 === [[File:Kivuconflict.png|thumb|left|Становішча на ўсходзе ДРК. У цэнтры і на поўдні карты размешчаны рэгіён Ківу.]] [[31 студзеня]] войскі ДРК распачалі кампанію супраць [[Дэмакратычныя сілы вызвалення Руанды|паўстанцаў-хуту (ДСВР/FDLR)]]<ref>{{cite web | url=https://news.yahoo.com/dr-congo-says-offensive-against-hutu-rebels-underway-161230672.html | title=DR Congo says offensive against Hutu rebels underway | date=31 January 2015 | access-date=1 February 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150208222410/http://news.yahoo.com/dr-congo-says-offensive-against-hutu-rebels-underway-161230672.html | archive-date=8 February 2015}}</ref>. [[13 сакавіка]] [[2015]] года ваенны прэс-сакратар абвясціў, што з пачатку студзеньскага наступлення агулам 182 баевікоў FDLR былі забіты<ref>{{cite web|url=http://radiookapi.net/actualite/2015/03/14/traque-contre-les-fdlr-environ-182-rebelles-neutralises-au-nord-sud-kivu/|title=Traque contre les FDLR: environ 182 rebelles neutralisés au Nord et Sud-Kivu|work=Radio Okapi|date=13 March 2015|access-date=15 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315002708/http://radiookapi.net/actualite/2015/03/14/traque-contre-les-fdlr-environ-182-rebelles-neutralises-au-nord-sud-kivu/|archive-date=15 March 2015}}</ref>. У студзені [[2016]] года пачаліся баявыя дзеянні паміж апалчэнцамі FDLR, [[Саюзныя дэмакратычныя сілы|АДС]] і Май-Май, у выніку якіх тысячы чалавек ратаваліся ў прылеглыя раёны Гомы<ref>{{cite web|url=http://www.unhcr.org/56ab5d576.html|title=Fighting in eastern DRC forces thousands to flee|work=News Stories|date=29 January 2016|access-date=26 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053829/http://www.unhcr.org/56ab5d576.html|archive-date=4 March 2016}}</ref>. [[27 студзеня]] [[2017]] года ў раёне Рутшуру паўстанцамі [[Рух 23 сакавіка|М-23]] збіты (па некаторых даных, аварыя адбылася па тэхнічных прычынах) два верталёты [[Мі-24]], на адным з якіх былі трое беларускіх ваенспецаў, якія займаліся падрыхтоўкай лётчыкаў і тэхнікаў [[Ваенна-паветраныя сілы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга|кангалезскіх ваенна-паветраных сіл]]. Усе беларусы выжылі, але былі шпіталізаваны ў медустанову горада Гома<ref name="politring">[https://politring.com/country/16736-belarus-postavlyaet-v-kongo-voennuyu-tehniku-smi.html Беларусь поставляет в Конго военную технику — СМИ], Politring (13 мая 2018)</ref><ref>[https://razm.info/ru/9618 В ДР Конго был сбит вертолет Ми-24 с грузинским экипажем]</ref><ref>[https://www.belnovosti.by/obshchestvo/v-kongo-sbili-vertolet-s-predpolozhitelno-belorusskim-ekipazhem В Конго сбили вертолет с предположительно белорусским экипажем] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190328112132/https://www.belnovosti.by/obshchestvo/v-kongo-sbili-vertolet-s-predpolozhitelno-belorusskim-ekipazhem |date=28 сакавіка 2019 }}, Белновости (31 января 2017)</ref><ref name="Белновости ">[https://www.belnovosti.by/obshchestvo/na-bortu-mi-24-razbivshegosya-v-kongo-byli-troe-belorusov На борту Ми-24, разбившегося в Конго, были трое белорусов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210624130810/https://www.belnovosti.by/obshchestvo/na-bortu-mi-24-razbivshegosya-v-kongo-byli-troe-belorusov |date=24 чэрвеня 2021 }}, Белновости (1 февраля 2017)</ref>. Пілоты другога верталёта былі грузінамі, адзін з якіх трапіў у палон да баевікоў. За пілота быў прызначаны выкуп у мільён долараў<ref name="грузин">[https://m.sputnik-georgia.ru/incidents/20170223/234985951/Mjatezhniki-v-Kongo-plenili-gruzinskogo-pilota-i-trebujut-1-mln.html?mobile_return=no Мятежники в Конго пленили грузинского пилота и требуют $1 млн]</ref>. [[7 снежня]] [[2017]] г. напад, здзейснены АДС на базу ААН у Семулікі, пацягнуў смерць як мінімум 15 міратворцаў<ref name="Reuters"/>. Страты АДС склалі 72 забітых<ref name="dozens in 2017">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-42285871|title=UN peacekeepers killed in DR Congo|date=8 December 2017|access-date=10 December 2017|via=www.BBC.com|work=BBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116151500/https://www.bbc.com/news/world-africa-42285871|archive-date=16 November 2018}}</ref>. На працягу 2018 года АДС здзейснілі шматлікія напады на горад Бені, атакуючы як грамадзянскіх, так і ўрадавую армію. Акрамя таго, [[16 снежня]] 2018 года міліцыянты Май-Май напалі на склад Незалежнай нацыянальнай выбарчай камісіі ў Бені напярэдадні выбараў [[23 снежня]]. Сілавыя структуры адпусцілі зламыснікаў. Ахвяраў і пацярпелых няма<ref>[https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/185936/drc-mai-mai-militiamen-attack-ceni-warehouse-in-beni-dec-16-update-1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200803022317/https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/185936/drc-mai-mai-militiamen-attack-ceni-warehouse-in-beni-dec-16-update-1 |date=3 жніўня 2020 }}</ref>. У канцы кастрычніка [[2019]] г. кангалезскія ўзброеныя сілы пачалі на ўсходзе краіны найбуйнейшую за апошнія гады аперацыю па выяўленні і знішчэнні баевікоў. Асноўныя дзеянні воінскія часці разгарнулі супраць атрадаў АДС у правінцыі Паўночнае Ківу. Аперацыя стала вынікам дамоўленасці аб умацаванні рэгіянальнай бяспекі, дасягнутай пяццю краінамі — ДРК, Угандай, Руандай, [[Бурундзі]] і [[Танзанія]]й. Яна прадугледжвала правядзенне сумесных ваенных аперацый у прыгранічных зонах<ref>[https://www.trend.az/world/3164070.html Боевики убили более 20 человек на востоке ДР Конго // Trend News Agency, 15 декабря 2019]</ref>. Як паведаміла [[12 лістапада]] [[Міністэрства абароны Украіны]], баевікі атакавалі міратворчыя сілы ў раёне Семуліке. Камандаваннем Місіі ААН па стабілізацыі ў ДР Конга было прынята рашэнне аб неадкладным адкрыцці агню ў адказ. Атрымаўшы адпаведны загад аб агнявой падтрымцы наземных сіл і каардынаты мэтаў, пілоты ўкраінскіх вериалётаў Мі-24 нанеслі паветраны ўдар з выкарыстаннем штатнага ўзбраення. Пасля нападу баевікі спынілі агонь і адступілі углыб джунгляў. У выніку бою з бандфарміраваннямі ні адзін міратворац не пацярпеў<ref>[https://www.unian.net/m/weapons/10752780-ukrainskie-mirotvorcy-nanesli-aviaudar-po-boevikam-v-kongo.html Украинские миротворцы нанесли авиаудар по боевикам в Конго //УНИАН, 12 ноября 2019]</ref>. [[15 снежня]] баевікі АДС напалі на вёску Нтамбі каля горада Бені, забіўшы пры гэтым 22 мясцовых жыхароў<ref>[https://regnum.ru/news/accidents/2808418.html]</ref>. [[13 студзеня]] [[2020]] года кангалезская армія здзейсніла буйны налёт на штаб-кватэру АДС у лагеры Мадзіна, размешчаным недалёка ад Бені. Мэтай аперацыі быў лідар групоўкі Муса Балука. У ходзе перастрэлкі было забіта 30 вайскоўцаў, яшчэ 70 паранена. Паведамлялася таксама аб гібелі 40 паўстанцаў, у тым ліку пяці вышэйшых камандзіраў. Кангалезская армія захоплівае лагер, але лідар АДС не быў затрыманы. [[16 верасня]] ДРК і 70 узброеных груповак, якія дзейнічалі ў Ківу, дамовіліся аб спыненні баявых дзеянняў<ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title='All' armed groups commit to ceasefire in DRC's South Kivu|url=https://www.macaubusiness.com/all-armed-groups-commit-to-ceasefire-in-drcs-south-kivu/|access-date=2020-09-18|website=Macau Business|language=en-GB}}</ref>. Тым не менш, баявыя дзеянні працягваліся<ref>{{Cite web|title=DR Congo army says Burundi rebels forced from strongholds|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/26/dr-congo-army-says-burundi-rebels-ousted-from-strongholds|access-date=2020-10-28|website=www.aljazeera.com|language=en}}</ref>. [[22 лютага]] [[2021]] года аўтакалона [[Сусветнай харчовая праграма|Сусветнай харчовай праграмы]] з трох аўтамабіляў, у якой знаходзілася ў агульнай складанасці сем чалавек з Місіі Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па стабілізацыі ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга (MONUSCO) на дарозе з Гомы ў Рутшуру трапіла ў засаду паўстанцаў. Падчас атакі загінуў пасол Італіі [[Лука Атанасіа]]<ref>{{Cite news|last=Specia|first=Megan|last2=Pianigiani|first2=Gaia|date=22 February 2021|title=Italian Ambassador Among Three Killed in Attack on U.N. Convoy in Congo|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/02/22/world/africa/italy-ambassador-killed-congo-ambush.html|access-date=22 February 2021|issn=0362-4331}}</ref>. Таксама загінулі кіроўца Мустафа Міламба і карабінер Віторыа Якавучы. Пачынаючы з лютага ў Паўночным Ківу актывізаваліся сілы ІД. Да канца жніўня баевікі здзейснілі пяць нападаў: [[4 лютага]] ў раёне Рувензары, забіўшы траіх вайскоўцаў<ref>https://www.terrorism-info.org.il/en/spotlight-on-global-jihad-february-4-10-2021/</ref>; [[26 лютага]] ў Ласілосі ў раёне Бені, забіўшы 35 байцоў урадавай арміі<ref>https://www.terrorism-info.org.il/en/spotlight-on-global-jihad-february-25-march-3-2021/</ref>; [[6 сакавіка]] ў вёсцы блізу Іруму, забіўшы 7 салдат<ref>https://www.terrorism-info.org.il/en/spotlight-on-global-jihad-march-4-10-2021/</ref>; [[24 мая]] ў ваенным лагеры ля турмы Канджабай, забіўшы дваіх лаялістаў<ref>https://www.terrorism-info.org.il/en/spotlight-on-global-jihad-may-19-26-2021/</ref>. У перыяд з 18 па 24 кастрычніка ў Паўночным Ківу баевікі ўчынілі тэракты ў трох населеных пунктах. Ахвярамі тэрарыстаў сталі 18 чалавек, яшчэ 10 прапалі без вестак. 19-га чысла ў акрузе Рувензары яны здзейснілі напад на танзанійскіх міратворцаў. Напад быў адбіты<ref>[https://vk.com/wall-48274222_59302 В сети появилась видеозапись боестолкновения военнослужащих ВС Танзании из состава миротворческого контингента ООН с боевиками Исламского государств в ДР Конго.]</ref>. У сакавіку [[2022]] года Рух 23 сакавіка разгарнуў наступленне ў Ківу<ref>{{cite news |title=M23 rebels attack military positions in eastern DR Congo |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/28/m23-rebels-attack-military-positions-in-eastern-dr-congo |work=aljazeera.com |date=28 March 2022 |access-date=13 June 2022}}</ref>. [[27 студзеня]] [[2025]] года паўстанцы [[Бітва за Гому (2025)|захапілі Гому]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://afrinz.ru/2025/01/povstanczy-m23-zayavili-o-vzyatii-goroda-goma-na-vostoke-drk/?ysclid=m6f9t7m8lc395970032|title=Повстанцы М23 заявили о взятии города Гома на востоке ДРК|last=r2|website=ИА "Африканская инициатива"|date=2025-01-27|access-date=2025-01-27}}</ref>, а 16 лютага — [[Бітва за Булаву (2025)|бяруць Букаву]]<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/drc-conflict-pressure-mounts-on-rwanda-as-m23-seize-bukavu/a-71638481|title=DRC conflict: Pressure mounts on Rwanda as M23 seize Bukavu|lang=en|website=dw.com|access-date=2026-02-15}}</ref><ref>{{Cite news|title=Rwanda-backed M23 rebels capture eastern DRC’s second-largest city|first=Carlos|last=Mureithi|url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/17/rwanda-backed-m23-rebels-capture-drc-city-bukavu|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2025-02-17|access-date=2026-02-15|lang=en-GB}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Другая кангалезская вайна]] * [[Паўстанне Камвіны Нсапу]] * [[Катастрофа двух Мі-24 у Рутшуру (2017)]] * [[Паўстанне Гасподняй арміі супраціўлення]] * [[Паўстанне Альянсу дэмакратычных сіл]] == Зноскі == {{reflist}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Войны XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Войны Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2004 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2005 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2006 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2007 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2008 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2009 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2012 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2013 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2015 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2016 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2017 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2018 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2019 года]] [[Катэгорыя:Войны Зімбабвэ]] [[Катэгорыя:Войны Анголы]] 81br3ez26hufeu27wn0eo2xtdos3an1 5130393 5130392 2026-04-21T14:34:47Z DBatura 73587 /* 3 2015 */ 5130393 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канфлікт у Ківу |частка = |выява = M23 in Goma.PNG |памер = 200px |загаловак = Паўстанцы «Руху 23 сакавіка» ў Гоме, лістапад 2012. |дата = [[2004]]—[[2009]]/[[2012]]—[[2013]]/з [[2015]] |месца = правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] і [[Паўднёвае Ківу (правінцыя)|Паўднёвага Ківу]] |прычына = Абарона народнасці тутсі ва ўсходніх кангалезскіх правінцыях |вынік = канфлікт працягваецца |змены = |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}}<br>[[File:Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo (grey spear).svg|22px]] [[Май-май]]<br>[[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Дэмакратычныя сілы вызвалення Руанды]] <small>(2006—2009)</small><br>[[Найміты з былых савецкіх рэспублік у Афрыцы|Найміты з былога СССР]]<ref name="найміты">[https://vpk.name/news/236627_remont_i_modernizaciya_shturmovikov_su25_drk_v_baranovichah.html Ремонт и модернизация штурмовиков Су-25 ДРК в Барановичах]</ref><ref name="грузин"/> * '''Замежная падтрымка''': ** {{Сцяг|ААН}} [[MONUSCO]] <small>(дапамога ў навядзенні парадку<ref name="bbc.co.uk/2"/>)</small> ** {{Сцягафікацыя|Ангола}} <small>(удзел арміі 2004—2009<ref name=BBC>{{cite news|url=http://cbs5.com/national/angola.troops.congo.2.859336.html|title=UN Officials: Angolan Troops Fighting In Congo|agency=[[Associated Press]]|date=2008-11-07|access-date=2008-11-18}}{{Недаступная спасылка}}</ref>)</small> ** {{Сцягафікацыя|Зімбабвэ}} <small>(удзел арміі 2004—2008<ref name=BBCforeign>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7726690.stm|title=Foreign troops 'drawn into Congo'|publisher=[[BBC]]|date=2008-11-13|access-date=2008-11-18| archive-url= https://web.archive.org/web/20081226142001/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7726690.stm| archive-date=December 26, 2008| url-status= live}}</ref>)</small> ** {{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}} <small>(ваенная падтрымка, ваенныя інструктары, пастаўкі зброі і тэхнікі<ref>[http://factmil.com/publ/strana/evrosojuz/operacija_evropejskogo_sojuza_v_demokraticheskoj_respublike_kongo_2007/125-1-0-768 Операция Европейского Союза в Демократической Республике Конго (2007)]</ref><ref>The Military Balance 2018. — P. 457.</ref><ref>Wondo, Jean-Jacques (23 May 2018). [http://desc-wondo.org/en/joseph-kabila-continues-to-over-equip-his-regime-militarily-for-the-upcoming-political-deadlines-jj-wondo/ Joseph Kabila continues to over-equip his regime militarily for the upcoming political deadlines – JJ Wondo] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180925215312/http://desc-wondo.org/en/joseph-kabila-continues-to-over-equip-his-regime-militarily-for-the-upcoming-political-deadlines-jj-wondo/ |date=25 верасня 2018 }}. Desc-wondo.</ref>)</small> ***• {{Сцягафікацыя|Францыя}} ***• {{Сцягафікацыя|Бельгія}} ***• невялікая дапамога ад іншых краін-удзельніц ** {{Сцягафікацыя|Беларусь}} <small>(пастаўкі і рамонт авіятэхнікі, ваенныя інструктары<ref name="найміты"/><ref name="politring"/><ref name="Белновости"/><ref>[https://thinktanks.by/publication/2021/02/07/belorusskoe-voennoe-prisutstvie-v-afrike.html Белорусское военное присутствие в Африке] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220727123949/https://thinktanks.by/publication/2021/02/07/belorusskoe-voennoe-prisutstvie-v-afrike.html |date=27 ліпеня 2022 }}</ref>)</small> |праціўнік2 = [[File:Flag of CNDP.svg|22px]] [[Нацыянальны кангрэс народнай абароны]] <small>(2006—2009)</small><br>{{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} [[Рух 23 сакавіка]] <small>(з 2012)</small> * '''Замежная падтрымка''': ** {{Сцягафікацыя|Руанда}}[[ААН]]<ref name="bbc.co.uk/3">{{cite web |datepublished = 21.11.2012 |url = http://bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121120_rn_un_drc_resolution.shtml |title = Совбез ООН осудил повстанцев в ДРК, захвативших город |publisher = Би-би-си |access-date = 23.11.2012 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/6Dt5vA7vp?url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121120_rn_un_drc_resolution.shtml |archive-date = 2013-01-23 }}</ref> ** {{Сцягафікацыя|Уганда}} <ref name="bbc.co.uk/3"/> ---- [[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Дэмакратычныя сілы вызвалення Руанды]] <small>(з 2015)</small> ---- [[File:Flag of the Allied Democratic Forces.svg|22px]] [[Альянс дэмакратычных сіл]]<br>[[File:Flag of the Islamic State of Iraq and the Levant2.svg|22px]] [[Ісламская дзяржава]] <small>(з 2016)</small> * '''пры падтрымцы''' ** {{Сцяг|Уганда}} Угандыйская апазіцыя <small>(групоўка «[[Армія супраціўлення Гасподня]]»<ref>{{cite web|url=https://d2071andvip0wj.cloudfront.net/b093-eastern-congo-the-adf-nalu-s-lost-rebellion_0.pdf|title=ADF-NALU's Lost Rebellion|date=19 December 2012|access-date=2 сакавіка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921053344/https://d2071andvip0wj.cloudfront.net/b093-eastern-congo-the-adf-nalu-s-lost-rebellion_0.pdf|archive-date=21 верасня 2016|url-status=dead}}</ref>)</small> * {{Сцяг|ДР Конга}} Кангалезская апазіцыя <small>(партыя «[[Сілы абнаўлення]]»<ref>{{cite web|url=http://congoresearchgroup.org/the-beni-killings-our-findings/|title=THE BENI KILLINGS: OUR FINDINGS|publisher=Congo Research Group}}</ref>)</small> |камандзір1 = {{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} [[Жазеф Кабіла]] {{small|(да студзеня 2019)}}<br />{{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} [[Фелікс Чысекеды]] {{small|(са студзеня 2019)}}<br />{{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} [[Люсьен Бахума]]<br>[[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Іньяс Мурванаш’яка]] <small>(да 2014)</small><br>{{Сцяг|ААН}} [[Бабакар Геі]] |камандзір2 = [[File:Flag of CNDP.svg|22px]] [[Ларан Нкунда]] #<br>{{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} [[Боска Нтаганда]] {{капітуляцыя}} ---- [[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Сільвестр Мудакумура]]<br>[[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Калікст Мбарусімана]]<br>[[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Іньяс Мурванаш’яка]] |страты1 = {{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} 508—808 забітых <small>(да 2015<ref name="ploughshares1990">http://www.ploughshares.ca/content/democratic-republic-congo-1990-first-combat-deaths {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120305152157/http://www.ploughshares.ca/content/democratic-republic-congo-1990-first-combat-deaths |date=5 сакавіка 2012 }}</ref><ref name="Oxford University Press">Estimate for 2013 only presented by Casey-Maslen, Stuart, ed. (2014). The War Report: Armed Conflict in 2013. Oxford: Oxford University Press. pp. 135–6.</ref>)</small><br>2 забітых наймітаў<ref name="найміты"/><ref>[https://www.interfax.ru/world/567176 Повстанцы в ДР Конго подтвердили гибель плененного ими гражданина Грузии // Интерфакс, 19 июня 2017]</ref>, 1 паранены<ref name="грузин"/><br>{{Сцяг|ААН}} 19 забітых<ref name="Reuters">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-congo-un/large-number-of-peacekeepers-killed-and-wounded-in-congo-u-n-official-idUSKBN1E21YK|title=Rebels kill 15 peacekeepers in Congo in worst attack on U.N. in recent|date=8 December 2017|access-date=10 December 2017|via=Reuters|newspaper=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006124628/https://www.reuters.com/article/us-congo-un/large-number-of-peacekeepers-killed-and-wounded-in-congo-u-n-official-idUSKBN1E21YK|archive-date=6 October 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.centerforsecuritypolicy.org/2017/10/11/the-allied-democratic-forces-attacks-two-un-peacekeepers-in-the-drc/|title=The Allied Democratic Forces Attacks Two UN Peacekeepers in the DRC|author=Alexandra Johnson|work=Center for Security Policy|date=11 October 2017|access-date=13 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116160209/https://www.centerforsecuritypolicy.org/2017/10/11/the-allied-democratic-forces-attacks-two-un-peacekeepers-in-the-drc/|archive-date=16 November 2018}}</ref><ref>{{Cite news|date=22 February 2021|title=Attanasio e Iacovacci portati nella foresta e uccisi. Congo: tutti gli aggiornamenti|language=it|work=Quotidiano.net|url=https://www.quotidiano.net/esteri/attentato-congo-ambasciatore-italiano-1.6052463|access-date=22 February 2021}}</ref><ref>{{Cite news|last=Rome|first=Jeremy Kelly, Kinshasa {{!}} Tom Kington|title=Italian ambassador among three killed in Congolese ambush|language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/italian-ambassador-among-three-killed-in-congolese-ambush-6cjq7gww5|access-date=2021-02-22|issn=0140-0460}}</ref><br>{{Сцяг|Беларусь}} 1 зніклы без вестак<ref>{{Cite web |title=Лихоткин Олег Петрович |url=https://minsk.mvd.gov.by/ru/wanted/1246 |access-date=24 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224140612/https://minsk.mvd.gov.by/ru/wanted/1246 |archive-date=24 лютага 2023 |url-status=dead }}</ref>/загінуўшы<ref name="найміты"/>, 3 параненых<ref name="Белновости"/> |страты2 = 2062—2462 забітых <small>(да 2015<ref name="ploughshares1990"/><ref name="Oxford University Press"/>)</small> |страты3 = |агульныя страты = 11 873 забітых <small>(на пачатак [[2018]]<ref>{{Cite web|url=http://www.war-memorial.net/Kivu-Conflict-3.262|title=Kivu Conflict|site=The Polynational War Memorial|consulté le=30 novembre 2017}}.</ref><ref name="ACLED 2017">{{Cite web|url=http://www.acleddata.com/data/realtime-data|title=Realtime Data (2017)|site=ACLED|consulté le=23 septembre 2017|access-date=28 верасня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170919163104/http://www.acleddata.com/data/realtime-data|archive-date=19 верасня 2017|url-status=dead}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.rfi.fr/afrique/20171208-rdc-moins-14-casques-bleus-5-fardc-tues-une-attaque-le-nord-est|title=RDC: au moins 15 casques bleus tués et 3 portés disparus dans le nord-est|site=RFI|date=8 décembre 2017|consulté le=10 décembre 2017}}.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hrw.org/news/2017/12/07/dr-congo-new-kivu-security-tracker-maps-eastern-violence|title=DR Congo: New ‘Kivu Security Tracker’ Maps Eastern Violence|site=Human Rights Watch|date=7 décembre 2017|consulté le=10 décembre 2017}}.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.acleddata.com/data/|title=ACLED Data (2018)|site=ACLED|consulté le=1 février 2018}}.</ref>)</small><br>'''Замежныя грамадзяне''':<br>{{Сцяг|Італія}} 1 забіты ([[Лука Атанасіа]]) }} '''Канфлікт у Ківу''' — канфлікт, які пачаўся ў [[2004]] годзе з мяцежа [[Ларан Нкунда|генерала Нкунды]] ва ўсходніх правінцыях [[ДР Конга]], нагодай якога стала абарона народнасці [[тутсі]]. == Перадумовы == Вытокі канфлікту ўзыходзяць да [[Генацыд у Руандзе|генацыду ў Руандзе 1994 года]], калі велізарная колькасць бежанцаў [[тутсі]] апынулася на тэрыторыі Заіра (так да 1997 года называлася [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга]]). Пасля прыходу да ўлады ў Руандзе [[Руандыйскі патрыятычны фронт|Руандыйскага патрыятычнага фронту]] ў Заір лінуў паток бежанцаў [[хуту]], многія з якіх былі замяшаны ў [[генацыд]]зе. [[Дэ-факта]] руандыйская грамадзянская вайна перакінулася на тэрыторыю Заіра, якую ўзброеныя групы радыкалаў-хуту выкарыстоўвалі як тылавую базу для набегаў на Руанду. У 1996—1997 гадах новы руандыйскі ўрад на чале з [[Поль Кагамэ|Полем Кагамэ]], які пераследваў палітычных праціўнікаў, падтрымаў кампанію кааліцыі апазіцыйных рухаў пад агульным кіраўніцтвам [[Ларан Кабіла|Ларана Кабіла]] супраць дыктатара Заіра [[Мабуту Сесе Секо]]. Тутсі, як руандыйскія, так і мясцовыя, якія пражываюць на ўсходзе краіны (вядомыя тут як [[баньямуленге]]), склалі значную частку ўзброеных сіл мяцежнікаў. Вынікам вайны стала падзенне трыццацігадовага рэжыму Мабуту, аднак неўзабаве (у ліпені 1998 года) новы прэзідэнт Заіра Кабіла вырашыў адхіліць былых саюзнікаў ад улады. 27 ліпеня 1998 года ён заявіў, што высылае з краіны ўсіх замежных вайскоўцаў і грамадзянскіх чыноўнікаў (пераважна тутсі) і расфармоўвае падраздзяленні кангалезскай арміі, укамплектаваныя асобамі некангалезскага паходжання, якіх ён абвінаваціў у намеры «аднавіць сярэднявечную імперыю тутсі» (Тутсіленд). У 1998 годзе пачынаецца [[Другая кангалезская вайна|ваенны канфлікт]] паміж урадам Кабілы і паўстанцамі-тутсі. Дадзенае супрацьстаянне стала вядома як «Вялікая Афрыканская вайна» ці «Другая кангалезская вайна». У гэтую вайну ўмяшаліся і іншыя дзяржавы. Падчас канфлікту замежныя ўдзельнікі, наўпрост ці праз пасярэднікаў, узялі пад кантроль большую частку радовішчаў карысных выкапняў ДР Конга, такіх як [[золата]] і [[алмаз]]ы. Дадзеныя рэсурсы знаходзіліся ў руках Анголы, Зімбабвэ, Руанды і Уганды, якія ў гэтай сферы супрацоўнічалі з [[Заходні свет|заходнімі дзяржавамі]], а часам цалкам дзейнічалі ў іх інтарэсах. Акрамя эканамічных аспектаў, у замежнага ўмяшання былі і палітычныя матывы. Так, імі сталі канфлікт паміж Суданам і Угандай, паўстанне УНІТА ў Анголе, якія выкарыстоўвалі тэрыторыю Конга для пастаўкі зброі і боепрыпасаў. Намібія прыняла ўдзел з-за саюзніцкіх абавязацельстваў перад Анголай. Зімбабвэ імкнуліся за кошт канфлікту стаць рэгіянальнай дзяржавай, пацясніўшы ПАР. У 2003 годзе баявыя дзеянні скончыліся. == Ход падзей == === 2004—2009 === Вясной—летам 2004 генерал [[Ларан Нкунда]] сумесна з палкоўнікам Жулем Мутебутсі падняў мяцеж і на чале двухтысячнага корпуса атакаваў сталіцу [[Паўднёвае Ківу (правінцыя)|Паўднёвага Ківу]] горад [[Букаву]] пад нагодай абароны нацыянальнай меншасці [[тутсі]] ад паўтарэння [[Генацыд у Руандзе|руандзійскіх падзей]]. Урад [[ДР Конга]] абвінавачвалі ў бяздзейнасці і патуранні баевікам-[[хуту]] з [[Інтэрахамвэ]], якія гаспадарылі ў памежных з [[Руанда]]й лагерах бежанцаў. У ходзе баёў за горад 20 салдат урадавых сіл загінулі, а горад перайшоў у рукі мяцежнікаў. Аднак прэзідэнт [[Жазеф Кабіла]] заявіў пра намер аднавіць канстытуцыйны парадак у рэгіёне<ref>[http://www.gazeta.ru/2004/06/03/oa_122820.shtml Интерахамве против баньямуленге] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140906095049/http://www.gazeta.ru/2004/06/03/oa_122820.shtml |date=6 верасня 2014 }}</ref>. Урадавыя войскі на чале з генералам Феліс Мбуза Мабэ ўжо праз тыдзень выціснулі мяцежнікаў з Букаву на паўночны захад<ref>[http://www.gazeta.ru/2004/06/09/oa_123438.shtml Мбуза Мабе выгнал Нкунду и Мутебутси]</ref>. У войску Нкунды адбыўся раскол. Яго паплечнік Мутебутсі эміграваў у Руанду. У [[2005]] годзе Нкунда прыкметна ўзмацніўся, шэрагі яго прыхільнікаў папоўніліся дэзертырамі з урадавай арміі, якія раней належалі да [[Кангалезскае аб’яднанне за дэмакратыю|Кангалезскага аб’яднання за дэмакратыю]]. У [[2006]] Нкунда заявіў аб стварэнні [[Нацыянальны кангрэс народнай абароны|Нацыянальнага кангрэса народнай абароны]]. [[30 жніўня]] [[2007]] тысячны корпус Ларана Нкунды атакаваў горад Катале, што за 60 км на паўночны захад ад сталіцы правінцыі Паўночнае Ківу Гома<ref>[http://www.gazeta.ru/news/lenta/2007/08/30/n_1111751.shtml Тысячи беженцев спасаются от боев в ДРК]</ref>. [[11 снежня]] Нкунда захапіў горад Мушак на ўсходзе краіны (за 40 км на паўночны захад ад Гома — сталіцы правінцыі Паўночнае Ківу)<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7137832.stm DR Congo rebels retake key town]</ref>. У кастрычніку [[2008]] года Ларан Нкунда [[Бітва за Гому (2008)|аднавіў баявыя дзеянні]] ў Паўночным Ківу. [[22 студзеня]] [[2009]] года Нкунда быў арыштаваны ў Руандзе, мяжу з якой ён перасёк, падчас сумеснай ваеннай аперацыі УС ДРК і Руанды<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7846339.stm DR Congo rebel leader 'arrested']{{ref-en}}</ref>. === 2012—2013 === У красавіку [[2012]] года салдаты-тутсі паднялі мяцеж супраць урада Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. Мяцежнікі сфармавалі паўстанцкую групоўку «[[Рух 23 сакавіка]]» (М23) з былых членаў «Нацыянальнага кангрэса народнай абароны Конга». Мяцеж узначаліў [[Боска Нтаганда]]<ref name="aljazeera.com/1">{{cite web |datepublished = 18.05.2012 |url = http://aljazeera.com/video/africa/2012/05/20125181131799659.html |title = DR Congo troops shell rebel bases |publisher = Аль-Джазира |access-date = 23.11.2012 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6CcZvK0rZ?url=http://www.aljazeera.com/video/africa/2012/05/20125181131799659.html |archive-date = 2012-12-02 }}</ref>. [[17 лістапада]] пасля нападу паўстанцаў з «Руху 23 сакавіка» на горад [[Кібумба]] ўрадавыя сілы пакінулі горад<ref name="bbc.co.uk/1">{{cite web |datepublished = 18.11.2012 |url = http://bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121117_rn_un_congo_rebels.shtml |title = Совбез ООН осуждает нападения повстанцев в ДРК |publisher = Би-би-си |access-date = 23.11.2012 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/6Dt6Kjz52?url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121117_rn_un_congo_rebels.shtml |archive-date = 2013-01-23 }}</ref>. Тады ж ваенныя вертбалёты міратворцаў ААН абстралялі пазіцыі групоўкі «Руху 23 сакавіка» ў Кібумбе. [[Савет Бяспекі ААН]] асудзіў аднаўленне ваенных дзеянняў і запатрабаваў ад «Руху 23 сакавіка» неадкладнага спынення далейшага прасоўвання да горада [[Гома]]. Таксама паўстанцамі быў узяты горад [[Рутшуру]]. 19 лістапада 2012 года камандуючы міратворчымі сіламі ААН на ўсходзе Дэмакратычнай Рэспублікі Конга заявіў, што вайскоўцам атрымалася адбіць напад паўстанцкай групы M23 на аэрапорт у паўночных прыгарадах горада Гома: паўстанцы прайшлі да аэрапорта міма базы міратворцаў ААН, хаваючыся за дамамі мясцовых жыхароў<ref name="bbc.co.uk/2">{{cite web |datepublished = 20.11.2012 |url = http://bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121120_rn_un_peacekeeping_kongo.shtml |title = Миротворцы ООН отбили атаку повстанцев на город в Конго |publisher = Би-би-си |access-date = 23.11.2012 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/6Dt6MxxDE?url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121120_rn_un_peacekeeping_kongo.shtml |archive-date = 2013-01-23 }}</ref>. [[20 лістапада]] «Рух 23 сакавіка» абвясціў аб узяцці горада Гома без супраціву. Армія ДР Конга ўжывала верталёты і артылерыю, але ў выніку пакінула горад паўстанцам. Войскі міратворчай місіі ААН не сталі ўступаць у бой з паўстанцамі, баючыся стратаў сярод мірнага насельніцтва. Таксама [[20 лістапада]] паўстанцы захапілі горад Сакэ, які знаходзіцца за 25 км на захад ад Гомы і працягнулі наступленне на сталіцу ДР Конга, [[Кіншаса|Кіншасу]]<ref name="bbc.co.uk/4">{{cite web |datepublished = 22.11.2012 |url = http://bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121122_rn_kongo_rebels.shtml |title = Повстанцы в ДРК отказываются остановить наступление |publisher = Би-би-си |access-date = 23.11.2012 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/6Dt6PhI3r?url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121122_rn_kongo_rebels.shtml |archive-date = 2013-01-23 }}</ref>. Нягледзячы на ​​тое, што паўстанцы заявілі аб узяцці горада, прадстаўнікі місіі ААН заявілі аб тым, што міратворцы дагэтуль кантралююць аэрапорт<ref name="ria.ru/3">{{cite web |datepublished = 20.11.2012 |url = http://ria.ru/world/20121120/911522756.html |title = ООН заверяет, что контролирует аэропорт в Гоме в ДРК |publisher = РИА Новости |access-date = 23.11.2012 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/6Dt6S0sq3?url=http://ria.ru/world/20121120/911522756.html |archive-date = 2013-01-23 }}</ref>. У выніку сутыкненняў паміж урадавымі войскамі і паўстанцамі з М23, якія адбыліся [[15 ліпеня]] [[2013]] г., былі забіты па меншай меры 130 чалавек. Баі адбыліся недалёка ад Гомы. У ходзе супрацьстаяння войскі ўжывалі [[танк]]і. Таксама бакі выкарыстоўвалі мінамёты. З раёна сутыкненняў у Гоме беглі каля тысячы чалавек<ref>{{Cite web |url=http://rus.newsru.ua/world/16jul2013/boisd.html |title=В Конго идут бои с применением танков: погибли 130 человек |access-date=2013-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718133945/http://rus.newsru.ua/world/16jul2013/boisd.html |archive-date=2013-07-18 |url-status=dead }}</ref>. [[12 снежня]] ўлады Дэмакратычнай рэспублікі Конга падпісалі з паўстанцкай групоўкай M23 мірнае пагадненне<ref>[https://mobile.twitter.com/MEsipisu/status/411172751765147648?screen_name=MEsipisu Twitter<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. Цырымонія падпісання пагаднення, якая прайшла ў [[Найробі]], павінна была адбыцца яшчэ [[11 лістапада]] ва [[Уганда|Угандзе]]. Аднак тады падпісанне было адкладзена, паколькі бакі не маглі прыйсці да згоды з нагоды таго, як назваць дакумент: пагадненнем або дэкларацыяй<ref>[http://lenta.ru/news/2013/12/13/drc/ Лента.ру]</ref>. === 3 2015 === [[File:Kivuconflict.png|thumb|left|Становішча на ўсходзе ДРК. У цэнтры і на поўдні карты размешчаны рэгіён Ківу.]] [[31 студзеня]] войскі ДРК распачалі кампанію супраць [[Дэмакратычныя сілы вызвалення Руанды|паўстанцаў-хуту (ДСВР/FDLR)]]<ref>{{cite web | url=https://news.yahoo.com/dr-congo-says-offensive-against-hutu-rebels-underway-161230672.html | title=DR Congo says offensive against Hutu rebels underway | date=31 January 2015 | access-date=1 February 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150208222410/http://news.yahoo.com/dr-congo-says-offensive-against-hutu-rebels-underway-161230672.html | archive-date=8 February 2015}}</ref>. [[13 сакавіка]] [[2015]] года ваенны прэс-сакратар абвясціў, што з пачатку студзеньскага наступлення агулам 182 баевікоў FDLR былі забіты<ref>{{cite web|url=http://radiookapi.net/actualite/2015/03/14/traque-contre-les-fdlr-environ-182-rebelles-neutralises-au-nord-sud-kivu/|title=Traque contre les FDLR: environ 182 rebelles neutralisés au Nord et Sud-Kivu|work=Radio Okapi|date=13 March 2015|access-date=15 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315002708/http://radiookapi.net/actualite/2015/03/14/traque-contre-les-fdlr-environ-182-rebelles-neutralises-au-nord-sud-kivu/|archive-date=15 March 2015}}</ref>. У студзені [[2016]] года пачаліся баявыя дзеянні паміж апалчэнцамі FDLR, [[Саюзныя дэмакратычныя сілы|АДС]] і Май-Май, у выніку якіх тысячы чалавек ратаваліся ў прылеглыя раёны Гомы<ref>{{cite web|url=http://www.unhcr.org/56ab5d576.html|title=Fighting in eastern DRC forces thousands to flee|work=News Stories|date=29 January 2016|access-date=26 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053829/http://www.unhcr.org/56ab5d576.html|archive-date=4 March 2016}}</ref>. [[27 студзеня]] [[2017]] года ў раёне Рутшуру паўстанцамі [[Рух 23 сакавіка|М-23]] збіты (па некаторых даных, аварыя адбылася па тэхнічных прычынах) два верталёты [[Мі-24]], на адным з якіх былі трое беларускіх ваенспецаў, якія займаліся падрыхтоўкай лётчыкаў і тэхнікаў [[Ваенна-паветраныя сілы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга|кангалезскіх ваенна-паветраных сіл]]. Усе беларусы выжылі, але былі шпіталізаваны ў медустанову горада Гома<ref name="politring">[https://politring.com/country/16736-belarus-postavlyaet-v-kongo-voennuyu-tehniku-smi.html Беларусь поставляет в Конго военную технику — СМИ], Politring (13 мая 2018)</ref><ref>[https://razm.info/ru/9618 В ДР Конго был сбит вертолет Ми-24 с грузинским экипажем]</ref><ref>[https://www.belnovosti.by/obshchestvo/v-kongo-sbili-vertolet-s-predpolozhitelno-belorusskim-ekipazhem В Конго сбили вертолет с предположительно белорусским экипажем] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190328112132/https://www.belnovosti.by/obshchestvo/v-kongo-sbili-vertolet-s-predpolozhitelno-belorusskim-ekipazhem |date=28 сакавіка 2019 }}, Белновости (31 января 2017)</ref><ref name="Белновости ">[https://www.belnovosti.by/obshchestvo/na-bortu-mi-24-razbivshegosya-v-kongo-byli-troe-belorusov На борту Ми-24, разбившегося в Конго, были трое белорусов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210624130810/https://www.belnovosti.by/obshchestvo/na-bortu-mi-24-razbivshegosya-v-kongo-byli-troe-belorusov |date=24 чэрвеня 2021 }}, Белновости (1 февраля 2017)</ref>. Пілоты другога верталёта былі грузінамі, адзін з якіх трапіў у палон да баевікоў. За пілота быў прызначаны выкуп у мільён долараў<ref name="грузин">[https://m.sputnik-georgia.ru/incidents/20170223/234985951/Mjatezhniki-v-Kongo-plenili-gruzinskogo-pilota-i-trebujut-1-mln.html?mobile_return=no Мятежники в Конго пленили грузинского пилота и требуют $1 млн]</ref>. [[7 снежня]] [[2017]] г. напад, здзейснены АДС на базу ААН у Семулікі, пацягнуў смерць як мінімум 15 міратворцаў<ref name="Reuters"/>. Страты АДС склалі 72 забітых<ref name="dozens in 2017">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-42285871|title=UN peacekeepers killed in DR Congo|date=8 December 2017|access-date=10 December 2017|via=www.BBC.com|work=BBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116151500/https://www.bbc.com/news/world-africa-42285871|archive-date=16 November 2018}}</ref>. На працягу 2018 года АДС здзейснілі шматлікія напады на горад Бені, атакуючы як грамадзянскіх, так і ўрадавую армію. Акрамя таго, [[16 снежня]] 2018 года міліцыянты Май-Май напалі на склад Незалежнай нацыянальнай выбарчай камісіі ў Бені напярэдадні выбараў [[23 снежня]]. Сілавыя структуры адпусцілі зламыснікаў. Ахвяраў і пацярпелых няма<ref>[https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/185936/drc-mai-mai-militiamen-attack-ceni-warehouse-in-beni-dec-16-update-1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200803022317/https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/185936/drc-mai-mai-militiamen-attack-ceni-warehouse-in-beni-dec-16-update-1 |date=3 жніўня 2020 }}</ref>. У канцы кастрычніка [[2019]] г. кангалезскія ўзброеныя сілы пачалі на ўсходзе краіны найбуйнейшую за апошнія гады аперацыю па выяўленні і знішчэнні баевікоў. Асноўныя дзеянні воінскія часці разгарнулі супраць атрадаў АДС у правінцыі Паўночнае Ківу. Аперацыя стала вынікам дамоўленасці аб умацаванні рэгіянальнай бяспекі, дасягнутай пяццю краінамі — ДРК, Угандай, Руандай, [[Бурундзі]] і [[Танзанія]]й. Яна прадугледжвала правядзенне сумесных ваенных аперацый у прыгранічных зонах<ref>[https://www.trend.az/world/3164070.html Боевики убили более 20 человек на востоке ДР Конго // Trend News Agency, 15 декабря 2019]</ref>. Як паведаміла [[12 лістапада]] [[Міністэрства абароны Украіны]], баевікі атакавалі міратворчыя сілы ў раёне Семуліке. Камандаваннем Місіі ААН па стабілізацыі ў ДР Конга было прынята рашэнне аб неадкладным адкрыцці агню ў адказ. Атрымаўшы адпаведны загад аб агнявой падтрымцы наземных сіл і каардынаты мэтаў, пілоты ўкраінскіх вериалётаў Мі-24 нанеслі паветраны ўдар з выкарыстаннем штатнага ўзбраення. Пасля нападу баевікі спынілі агонь і адступілі углыб джунгляў. У выніку бою з бандфарміраваннямі ні адзін міратворац не пацярпеў<ref>[https://www.unian.net/m/weapons/10752780-ukrainskie-mirotvorcy-nanesli-aviaudar-po-boevikam-v-kongo.html Украинские миротворцы нанесли авиаудар по боевикам в Конго //УНИАН, 12 ноября 2019]</ref>. [[15 снежня]] баевікі АДС напалі на вёску Нтамбі каля горада Бені, забіўшы пры гэтым 22 мясцовых жыхароў<ref>[https://regnum.ru/news/accidents/2808418.html]</ref>. [[13 студзеня]] [[2020]] года кангалезская армія здзейсніла буйны налёт на штаб-кватэру АДС у лагеры Мадзіна, размешчаным недалёка ад Бені. Мэтай аперацыі быў лідар групоўкі Муса Балука. У ходзе перастрэлкі было забіта 30 вайскоўцаў, яшчэ 70 паранена. Паведамлялася таксама аб гібелі 40 паўстанцаў, у тым ліку пяці вышэйшых камандзіраў. Кангалезская армія захоплівае лагер, але лідар АДС не быў затрыманы. [[16 верасня]] ДРК і 70 узброеных груповак, якія дзейнічалі ў Ківу, дамовіліся аб спыненні баявых дзеянняў<ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title='All' armed groups commit to ceasefire in DRC's South Kivu|url=https://www.macaubusiness.com/all-armed-groups-commit-to-ceasefire-in-drcs-south-kivu/|access-date=2020-09-18|website=Macau Business|language=en-GB}}</ref>. Тым не менш, баявыя дзеянні працягваліся<ref>{{Cite web|title=DR Congo army says Burundi rebels forced from strongholds|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/26/dr-congo-army-says-burundi-rebels-ousted-from-strongholds|access-date=2020-10-28|website=www.aljazeera.com|language=en}}</ref>. [[22 лютага]] [[2021]] года аўтакалона [[Сусветнай харчовая праграма|Сусветнай харчовай праграмы]] з трох аўтамабіляў, у якой знаходзілася ў агульнай складанасці сем чалавек з Місіі Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па стабілізацыі ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга (MONUSCO) на дарозе з Гомы ў Рутшуру трапіла ў засаду паўстанцаў. Падчас атакі загінуў пасол Італіі [[Лука Атанасіа]]<ref>{{Cite news|last=Specia|first=Megan|last2=Pianigiani|first2=Gaia|date=22 February 2021|title=Italian Ambassador Among Three Killed in Attack on U.N. Convoy in Congo|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/02/22/world/africa/italy-ambassador-killed-congo-ambush.html|access-date=22 February 2021|issn=0362-4331}}</ref>. Таксама загінулі кіроўца Мустафа Міламба і карабінер Віторыа Якавучы. Пачынаючы з лютага ў Паўночным Ківу актывізаваліся сілы ІД. Да канца жніўня баевікі здзейснілі пяць нападаў: [[4 лютага]] ў раёне Рувензары, забіўшы траіх вайскоўцаў<ref>https://www.terrorism-info.org.il/en/spotlight-on-global-jihad-february-4-10-2021/</ref>; [[26 лютага]] ў Ласілосі ў раёне Бені, забіўшы 35 байцоў урадавай арміі<ref>https://www.terrorism-info.org.il/en/spotlight-on-global-jihad-february-25-march-3-2021/</ref>; [[6 сакавіка]] ў вёсцы блізу Іруму, забіўшы 7 салдат<ref>https://www.terrorism-info.org.il/en/spotlight-on-global-jihad-march-4-10-2021/</ref>; [[24 мая]] ў ваенным лагеры ля турмы Канджабай, забіўшы дваіх лаялістаў<ref>https://www.terrorism-info.org.il/en/spotlight-on-global-jihad-may-19-26-2021/</ref>. У перыяд з 18 па 24 кастрычніка ў Паўночным Ківу баевікі ўчынілі тэракты ў трох населеных пунктах. Ахвярамі тэрарыстаў сталі 18 чалавек, яшчэ 10 прапалі без вестак. 19-га чысла ў акрузе Рувензары яны здзейснілі напад на танзанійскіх міратворцаў. Напад быў адбіты<ref>[https://vk.com/wall-48274222_59302 В сети появилась видеозапись боестолкновения военнослужащих ВС Танзании из состава миротворческого контингента ООН с боевиками Исламского государств в ДР Конго.]</ref>. У сакавіку [[2022]] года Рух 23 сакавіка разгарнуў наступленне ў Ківу<ref>{{cite news |title=M23 rebels attack military positions in eastern DR Congo |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/28/m23-rebels-attack-military-positions-in-eastern-dr-congo |work=aljazeera.com |date=28 March 2022 |access-date=13 June 2022}}</ref>. [[27 студзеня]] [[2025]] года паўстанцы [[Бітва за Гому (2025)|захапілі Гому]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://afrinz.ru/2025/01/povstanczy-m23-zayavili-o-vzyatii-goroda-goma-na-vostoke-drk/?ysclid=m6f9t7m8lc395970032|title=Повстанцы М23 заявили о взятии города Гома на востоке ДРК|last=r2|website=ИА "Африканская инициатива"|date=2025-01-27|access-date=2025-01-27}}</ref>, а 16 лютага [[Бітва за Булаву (2025)|бяруць Букаву]]<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/drc-conflict-pressure-mounts-on-rwanda-as-m23-seize-bukavu/a-71638481|title=DRC conflict: Pressure mounts on Rwanda as M23 seize Bukavu|lang=en|website=dw.com|access-date=2026-02-15}}</ref><ref>{{Cite news|title=Rwanda-backed M23 rebels capture eastern DRC’s second-largest city|first=Carlos|last=Mureithi|url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/17/rwanda-backed-m23-rebels-capture-drc-city-bukavu|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2025-02-17|access-date=2026-02-15|lang=en-GB}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Другая кангалезская вайна]] * [[Паўстанне Камвіны Нсапу]] * [[Катастрофа двух Мі-24 у Рутшуру (2017)]] * [[Паўстанне Гасподняй арміі супраціўлення]] * [[Паўстанне Альянсу дэмакратычных сіл]] == Зноскі == {{reflist}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Войны XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Войны Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2004 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2005 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2006 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2007 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2008 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2009 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2012 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2013 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2015 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2016 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2017 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2018 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2019 года]] [[Катэгорыя:Войны Зімбабвэ]] [[Катэгорыя:Войны Анголы]] 7gh9o3e6rl9579po3tbz5vm187v9tnu 5130394 5130393 2026-04-21T14:39:13Z DBatura 73587 5130394 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канфлікт у Ківу |частка = |выява = M23 in Goma.PNG |памер = 200px |загаловак = Паўстанцы «Руху 23 сакавіка» ў Гоме, лістапад 2012. |дата = [[2004]]—[[2009]]/[[2012]]—[[2013]]/з [[2015]] |месца = правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] і [[Паўднёвае Ківу (правінцыя)|Паўднёвага Ківу]] |прычына = Абарона народнасці тутсі ва ўсходніх кангалезскіх правінцыях |вынік = канфлікт працягваецца |змены = |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}}<br>[[File:Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo (grey spear).svg|22px]] [[Май-май]]<br>[[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Дэмакратычныя сілы вызвалення Руанды]] <small>(2006—2009)</small><br>[[Найміты з былых савецкіх рэспублік у Афрыцы|Найміты з былога СССР]]<ref name="найміты">[https://vpk.name/news/236627_remont_i_modernizaciya_shturmovikov_su25_drk_v_baranovichah.html Ремонт и модернизация штурмовиков Су-25 ДРК в Барановичах]</ref><ref name="грузин"/> * '''Замежная падтрымка''': ** {{Сцяг|ААН}} [[MONUSCO]] <small>(дапамога ў навядзенні парадку<ref name="bbc.co.uk/2"/>)</small> ** {{Сцягафікацыя|Ангола}} <small>(удзел арміі 2004—2009<ref name=BBC>{{cite news|url=http://cbs5.com/national/angola.troops.congo.2.859336.html|title=UN Officials: Angolan Troops Fighting In Congo|agency=[[Associated Press]]|date=2008-11-07|access-date=2008-11-18}}{{Недаступная спасылка}}</ref>)</small> ** {{Сцягафікацыя|Зімбабвэ}} <small>(удзел арміі 2004—2008<ref name=BBCforeign>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7726690.stm|title=Foreign troops 'drawn into Congo'|publisher=[[BBC]]|date=2008-11-13|access-date=2008-11-18| archive-url= https://web.archive.org/web/20081226142001/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7726690.stm| archive-date=December 26, 2008| url-status= live}}</ref>)</small> ** {{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}} <small>(ваенная падтрымка, ваенныя інструктары, пастаўкі зброі і тэхнікі<ref>[http://factmil.com/publ/strana/evrosojuz/operacija_evropejskogo_sojuza_v_demokraticheskoj_respublike_kongo_2007/125-1-0-768 Операция Европейского Союза в Демократической Республике Конго (2007)]</ref><ref>The Military Balance 2018. — P. 457.</ref><ref>Wondo, Jean-Jacques (23 May 2018). [http://desc-wondo.org/en/joseph-kabila-continues-to-over-equip-his-regime-militarily-for-the-upcoming-political-deadlines-jj-wondo/ Joseph Kabila continues to over-equip his regime militarily for the upcoming political deadlines – JJ Wondo] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180925215312/http://desc-wondo.org/en/joseph-kabila-continues-to-over-equip-his-regime-militarily-for-the-upcoming-political-deadlines-jj-wondo/ |date=25 верасня 2018 }}. Desc-wondo.</ref>)</small> ***• {{Сцягафікацыя|Францыя}} ***• {{Сцягафікацыя|Бельгія}} ***• невялікая дапамога ад іншых краін-удзельніц ** {{Сцягафікацыя|Беларусь}} <small>(пастаўкі і рамонт авіятэхнікі, ваенныя інструктары<ref name="найміты"/><ref name="politring"/><ref name="Белновости"/><ref>[https://thinktanks.by/publication/2021/02/07/belorusskoe-voennoe-prisutstvie-v-afrike.html Белорусское военное присутствие в Африке] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220727123949/https://thinktanks.by/publication/2021/02/07/belorusskoe-voennoe-prisutstvie-v-afrike.html |date=27 ліпеня 2022 }}</ref>)</small> |праціўнік2 = [[File:Flag of CNDP.svg|22px]] [[Нацыянальны кангрэс народнай абароны]] <small>(2006—2009)</small><br>{{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} [[Рух 23 сакавіка]] <small>(з 2012)</small> * '''Замежная падтрымка''': ** {{Сцягафікацыя|Руанда}}<ref name="bbc.co.uk/3">{{cite web |datepublished = 21.11.2012 |url = http://bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121120_rn_un_drc_resolution.shtml |title = Совбез ООН осудил повстанцев в ДРК, захвативших город |publisher = Би-би-си |access-date = 23.11.2012 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/6Dt5vA7vp?url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121120_rn_un_drc_resolution.shtml |archive-date = 2013-01-23 }}</ref> ** {{Сцягафікацыя|Уганда}} <ref name="bbc.co.uk/3"/> ---- [[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Дэмакратычныя сілы вызвалення Руанды]] <small>(з 2015)</small> ---- [[File:Flag of the Allied Democratic Forces.svg|22px]] [[Альянс дэмакратычных сіл]]<br>[[File:Flag of the Islamic State of Iraq and the Levant2.svg|22px]] [[Ісламская дзяржава]] <small>(з 2016)</small> * '''пры падтрымцы''' ** {{Сцяг|Уганда}} Угандыйская апазіцыя <small>(групоўка «[[Армія супраціўлення Гасподня]]»<ref>{{cite web|url=https://d2071andvip0wj.cloudfront.net/b093-eastern-congo-the-adf-nalu-s-lost-rebellion_0.pdf|title=ADF-NALU's Lost Rebellion|date=19 December 2012|access-date=2 сакавіка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921053344/https://d2071andvip0wj.cloudfront.net/b093-eastern-congo-the-adf-nalu-s-lost-rebellion_0.pdf|archive-date=21 верасня 2016|url-status=dead}}</ref>)</small> * {{Сцяг|ДР Конга}} Кангалезская апазіцыя <small>(партыя «[[Сілы абнаўлення]]»<ref>{{cite web|url=http://congoresearchgroup.org/the-beni-killings-our-findings/|title=THE BENI KILLINGS: OUR FINDINGS|publisher=Congo Research Group}}</ref>)</small> |камандзір1 = {{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} [[Жазеф Кабіла]] {{small|(да студзеня 2019)}}<br />{{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} [[Фелікс Чысекеды]] {{small|(са студзеня 2019)}}<br />{{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} [[Люсьен Бахума]]<br>[[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Іньяс Мурванаш’яка]] <small>(да 2014)</small><br>{{Сцяг|ААН}} [[Бабакар Геі]] |камандзір2 = [[File:Flag of CNDP.svg|22px]] [[Ларан Нкунда]] #<br>{{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} [[Боска Нтаганда]] {{капітуляцыя}} ---- [[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Сільвестр Мудакумура]]<br>[[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Калікст Мбарусімана]]<br>[[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Іньяс Мурванаш’яка]] |страты1 = {{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} 508—808 забітых <small>(да 2015<ref name="ploughshares1990">http://www.ploughshares.ca/content/democratic-republic-congo-1990-first-combat-deaths {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120305152157/http://www.ploughshares.ca/content/democratic-republic-congo-1990-first-combat-deaths |date=5 сакавіка 2012 }}</ref><ref name="Oxford University Press">Estimate for 2013 only presented by Casey-Maslen, Stuart, ed. (2014). The War Report: Armed Conflict in 2013. Oxford: Oxford University Press. pp. 135–6.</ref>)</small><br>2 забітых наймітаў<ref name="найміты"/><ref>[https://www.interfax.ru/world/567176 Повстанцы в ДР Конго подтвердили гибель плененного ими гражданина Грузии // Интерфакс, 19 июня 2017]</ref>, 1 паранены<ref name="грузин"/><br>{{Сцяг|ААН}} 19 забітых<ref name="Reuters">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-congo-un/large-number-of-peacekeepers-killed-and-wounded-in-congo-u-n-official-idUSKBN1E21YK|title=Rebels kill 15 peacekeepers in Congo in worst attack on U.N. in recent|date=8 December 2017|access-date=10 December 2017|via=Reuters|newspaper=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006124628/https://www.reuters.com/article/us-congo-un/large-number-of-peacekeepers-killed-and-wounded-in-congo-u-n-official-idUSKBN1E21YK|archive-date=6 October 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.centerforsecuritypolicy.org/2017/10/11/the-allied-democratic-forces-attacks-two-un-peacekeepers-in-the-drc/|title=The Allied Democratic Forces Attacks Two UN Peacekeepers in the DRC|author=Alexandra Johnson|work=Center for Security Policy|date=11 October 2017|access-date=13 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116160209/https://www.centerforsecuritypolicy.org/2017/10/11/the-allied-democratic-forces-attacks-two-un-peacekeepers-in-the-drc/|archive-date=16 November 2018}}</ref><ref>{{Cite news|date=22 February 2021|title=Attanasio e Iacovacci portati nella foresta e uccisi. Congo: tutti gli aggiornamenti|language=it|work=Quotidiano.net|url=https://www.quotidiano.net/esteri/attentato-congo-ambasciatore-italiano-1.6052463|access-date=22 February 2021}}</ref><ref>{{Cite news|last=Rome|first=Jeremy Kelly, Kinshasa {{!}} Tom Kington|title=Italian ambassador among three killed in Congolese ambush|language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/italian-ambassador-among-three-killed-in-congolese-ambush-6cjq7gww5|access-date=2021-02-22|issn=0140-0460}}</ref><br>{{Сцяг|Беларусь}} 1 зніклы без вестак<ref>{{Cite web |title=Лихоткин Олег Петрович |url=https://minsk.mvd.gov.by/ru/wanted/1246 |access-date=24 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224140612/https://minsk.mvd.gov.by/ru/wanted/1246 |archive-date=24 лютага 2023 |url-status=dead }}</ref>/загінуўшы<ref name="найміты"/>, 3 параненых<ref name="Белновости"/> |страты2 = 2062—2462 забітых <small>(да 2015<ref name="ploughshares1990"/><ref name="Oxford University Press"/>)</small> |страты3 = |агульныя страты = 11 873 забітых <small>(на пачатак [[2018]]<ref>{{Cite web|url=http://www.war-memorial.net/Kivu-Conflict-3.262|title=Kivu Conflict|site=The Polynational War Memorial|consulté le=30 novembre 2017}}.</ref><ref name="ACLED 2017">{{Cite web|url=http://www.acleddata.com/data/realtime-data|title=Realtime Data (2017)|site=ACLED|consulté le=23 septembre 2017|access-date=28 верасня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170919163104/http://www.acleddata.com/data/realtime-data|archive-date=19 верасня 2017|url-status=dead}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.rfi.fr/afrique/20171208-rdc-moins-14-casques-bleus-5-fardc-tues-une-attaque-le-nord-est|title=RDC: au moins 15 casques bleus tués et 3 portés disparus dans le nord-est|site=RFI|date=8 décembre 2017|consulté le=10 décembre 2017}}.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hrw.org/news/2017/12/07/dr-congo-new-kivu-security-tracker-maps-eastern-violence|title=DR Congo: New ‘Kivu Security Tracker’ Maps Eastern Violence|site=Human Rights Watch|date=7 décembre 2017|consulté le=10 décembre 2017}}.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.acleddata.com/data/|title=ACLED Data (2018)|site=ACLED|consulté le=1 février 2018}}.</ref>)</small><br>'''Замежныя грамадзяне''':<br>{{Сцяг|Італія}} 1 забіты ([[Лука Атанасіа]]) }} '''Канфлікт у Ківу''' — канфлікт, які пачаўся ў [[2004]] годзе з мяцежа [[Ларан Нкунда|генерала Нкунды]] ва ўсходніх правінцыях [[ДР Конга]], нагодай якога стала абарона народнасці [[тутсі]]. == Перадумовы == Вытокі канфлікту ўзыходзяць да [[Генацыд у Руандзе|генацыду ў Руандзе 1994 года]], калі велізарная колькасць бежанцаў [[тутсі]] апынулася на тэрыторыі Заіра (так да 1997 года называлася [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга]]). Пасля прыходу да ўлады ў Руандзе [[Руандыйскі патрыятычны фронт|Руандыйскага патрыятычнага фронту]] ў Заір лінуў паток бежанцаў [[хуту]], многія з якіх былі замяшаны ў [[генацыд]]зе. [[Дэ-факта]] руандыйская грамадзянская вайна перакінулася на тэрыторыю Заіра, якую ўзброеныя групы радыкалаў-хуту выкарыстоўвалі як тылавую базу для набегаў на Руанду. У 1996—1997 гадах новы руандыйскі ўрад на чале з [[Поль Кагамэ|Полем Кагамэ]], які пераследваў палітычных праціўнікаў, падтрымаў кампанію кааліцыі апазіцыйных рухаў пад агульным кіраўніцтвам [[Ларан Кабіла|Ларана Кабіла]] супраць дыктатара Заіра [[Мабуту Сесе Секо]]. Тутсі, як руандыйскія, так і мясцовыя, якія пражываюць на ўсходзе краіны (вядомыя тут як [[баньямуленге]]), склалі значную частку ўзброеных сіл мяцежнікаў. Вынікам вайны стала падзенне трыццацігадовага рэжыму Мабуту, аднак неўзабаве (у ліпені 1998 года) новы прэзідэнт Заіра Кабіла вырашыў адхіліць былых саюзнікаў ад улады. 27 ліпеня 1998 года ён заявіў, што высылае з краіны ўсіх замежных вайскоўцаў і грамадзянскіх чыноўнікаў (пераважна тутсі) і расфармоўвае падраздзяленні кангалезскай арміі, укамплектаваныя асобамі некангалезскага паходжання, якіх ён абвінаваціў у намеры «аднавіць сярэднявечную імперыю тутсі» (Тутсіленд). У 1998 годзе пачынаецца [[Другая кангалезская вайна|ваенны канфлікт]] паміж урадам Кабілы і паўстанцамі-тутсі. Дадзенае супрацьстаянне стала вядома як «Вялікая Афрыканская вайна» ці «Другая кангалезская вайна». У гэтую вайну ўмяшаліся і іншыя дзяржавы. Падчас канфлікту замежныя ўдзельнікі, наўпрост ці праз пасярэднікаў, узялі пад кантроль большую частку радовішчаў карысных выкапняў ДР Конга, такіх як [[золата]] і [[алмаз]]ы. Дадзеныя рэсурсы знаходзіліся ў руках Анголы, Зімбабвэ, Руанды і Уганды, якія ў гэтай сферы супрацоўнічалі з [[Заходні свет|заходнімі дзяржавамі]], а часам цалкам дзейнічалі ў іх інтарэсах. Акрамя эканамічных аспектаў, у замежнага ўмяшання былі і палітычныя матывы. Так, імі сталі канфлікт паміж Суданам і Угандай, паўстанне УНІТА ў Анголе, якія выкарыстоўвалі тэрыторыю Конга для пастаўкі зброі і боепрыпасаў. Намібія прыняла ўдзел з-за саюзніцкіх абавязацельстваў перад Анголай. Зімбабвэ імкнуліся за кошт канфлікту стаць рэгіянальнай дзяржавай, пацясніўшы ПАР. У 2003 годзе баявыя дзеянні скончыліся. == Ход падзей == === 2004—2009 === Вясной—летам 2004 генерал [[Ларан Нкунда]] сумесна з палкоўнікам Жулем Мутебутсі падняў мяцеж і на чале двухтысячнага корпуса атакаваў сталіцу [[Паўднёвае Ківу (правінцыя)|Паўднёвага Ківу]] горад [[Букаву]] пад нагодай абароны нацыянальнай меншасці [[тутсі]] ад паўтарэння [[Генацыд у Руандзе|руандзійскіх падзей]]. Урад [[ДР Конга]] абвінавачвалі ў бяздзейнасці і патуранні баевікам-[[хуту]] з [[Інтэрахамвэ]], якія гаспадарылі ў памежных з [[Руанда]]й лагерах бежанцаў. У ходзе баёў за горад 20 салдат урадавых сіл загінулі, а горад перайшоў у рукі мяцежнікаў. Аднак прэзідэнт [[Жазеф Кабіла]] заявіў пра намер аднавіць канстытуцыйны парадак у рэгіёне<ref>[http://www.gazeta.ru/2004/06/03/oa_122820.shtml Интерахамве против баньямуленге] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140906095049/http://www.gazeta.ru/2004/06/03/oa_122820.shtml |date=6 верасня 2014 }}</ref>. Урадавыя войскі на чале з генералам Феліс Мбуза Мабэ ўжо праз тыдзень выціснулі мяцежнікаў з Букаву на паўночны захад<ref>[http://www.gazeta.ru/2004/06/09/oa_123438.shtml Мбуза Мабе выгнал Нкунду и Мутебутси]</ref>. У войску Нкунды адбыўся раскол. Яго паплечнік Мутебутсі эміграваў у Руанду. У [[2005]] годзе Нкунда прыкметна ўзмацніўся, шэрагі яго прыхільнікаў папоўніліся дэзертырамі з урадавай арміі, якія раней належалі да [[Кангалезскае аб’яднанне за дэмакратыю|Кангалезскага аб’яднання за дэмакратыю]]. У [[2006]] Нкунда заявіў аб стварэнні [[Нацыянальны кангрэс народнай абароны|Нацыянальнага кангрэса народнай абароны]]. [[30 жніўня]] [[2007]] тысячны корпус Ларана Нкунды атакаваў горад Катале, што за 60 км на паўночны захад ад сталіцы правінцыі Паўночнае Ківу Гома<ref>[http://www.gazeta.ru/news/lenta/2007/08/30/n_1111751.shtml Тысячи беженцев спасаются от боев в ДРК]</ref>. [[11 снежня]] Нкунда захапіў горад Мушак на ўсходзе краіны (за 40 км на паўночны захад ад Гома — сталіцы правінцыі Паўночнае Ківу)<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7137832.stm DR Congo rebels retake key town]</ref>. У кастрычніку [[2008]] года Ларан Нкунда [[Бітва за Гому (2008)|аднавіў баявыя дзеянні]] ў Паўночным Ківу. [[22 студзеня]] [[2009]] года Нкунда быў арыштаваны ў Руандзе, мяжу з якой ён перасёк, падчас сумеснай ваеннай аперацыі УС ДРК і Руанды<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7846339.stm DR Congo rebel leader 'arrested']{{ref-en}}</ref>. === 2012—2013 === У красавіку [[2012]] года салдаты-тутсі паднялі мяцеж супраць урада Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. Мяцежнікі сфармавалі паўстанцкую групоўку «[[Рух 23 сакавіка]]» (М23) з былых членаў «Нацыянальнага кангрэса народнай абароны Конга». Мяцеж узначаліў [[Боска Нтаганда]]<ref name="aljazeera.com/1">{{cite web |datepublished = 18.05.2012 |url = http://aljazeera.com/video/africa/2012/05/20125181131799659.html |title = DR Congo troops shell rebel bases |publisher = Аль-Джазира |access-date = 23.11.2012 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6CcZvK0rZ?url=http://www.aljazeera.com/video/africa/2012/05/20125181131799659.html |archive-date = 2012-12-02 }}</ref>. [[17 лістапада]] пасля нападу паўстанцаў з «Руху 23 сакавіка» на горад [[Кібумба]] ўрадавыя сілы пакінулі горад<ref name="bbc.co.uk/1">{{cite web |datepublished = 18.11.2012 |url = http://bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121117_rn_un_congo_rebels.shtml |title = Совбез ООН осуждает нападения повстанцев в ДРК |publisher = Би-би-си |access-date = 23.11.2012 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/6Dt6Kjz52?url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121117_rn_un_congo_rebels.shtml |archive-date = 2013-01-23 }}</ref>. Тады ж ваенныя вертбалёты міратворцаў ААН абстралялі пазіцыі групоўкі «Руху 23 сакавіка» ў Кібумбе. [[Савет Бяспекі ААН]] асудзіў аднаўленне ваенных дзеянняў і запатрабаваў ад «Руху 23 сакавіка» неадкладнага спынення далейшага прасоўвання да горада [[Гома]]. Таксама паўстанцамі быў узяты горад [[Рутшуру]]. 19 лістапада 2012 года камандуючы міратворчымі сіламі ААН на ўсходзе Дэмакратычнай Рэспублікі Конга заявіў, што вайскоўцам атрымалася адбіць напад паўстанцкай групы M23 на аэрапорт у паўночных прыгарадах горада Гома: паўстанцы прайшлі да аэрапорта міма базы міратворцаў ААН, хаваючыся за дамамі мясцовых жыхароў<ref name="bbc.co.uk/2">{{cite web |datepublished = 20.11.2012 |url = http://bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121120_rn_un_peacekeeping_kongo.shtml |title = Миротворцы ООН отбили атаку повстанцев на город в Конго |publisher = Би-би-си |access-date = 23.11.2012 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/6Dt6MxxDE?url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121120_rn_un_peacekeeping_kongo.shtml |archive-date = 2013-01-23 }}</ref>. [[20 лістапада]] «Рух 23 сакавіка» абвясціў аб узяцці горада Гома без супраціву. Армія ДР Конга ўжывала верталёты і артылерыю, але ў выніку пакінула горад паўстанцам. Войскі міратворчай місіі ААН не сталі ўступаць у бой з паўстанцамі, баючыся стратаў сярод мірнага насельніцтва. Таксама [[20 лістапада]] паўстанцы захапілі горад Сакэ, які знаходзіцца за 25 км на захад ад Гомы і працягнулі наступленне на сталіцу ДР Конга, [[Кіншаса|Кіншасу]]<ref name="bbc.co.uk/4">{{cite web |datepublished = 22.11.2012 |url = http://bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121122_rn_kongo_rebels.shtml |title = Повстанцы в ДРК отказываются остановить наступление |publisher = Би-би-си |access-date = 23.11.2012 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/6Dt6PhI3r?url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121122_rn_kongo_rebels.shtml |archive-date = 2013-01-23 }}</ref>. Нягледзячы на ​​тое, што паўстанцы заявілі аб узяцці горада, прадстаўнікі місіі ААН заявілі аб тым, што міратворцы дагэтуль кантралююць аэрапорт<ref name="ria.ru/3">{{cite web |datepublished = 20.11.2012 |url = http://ria.ru/world/20121120/911522756.html |title = ООН заверяет, что контролирует аэропорт в Гоме в ДРК |publisher = РИА Новости |access-date = 23.11.2012 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/6Dt6S0sq3?url=http://ria.ru/world/20121120/911522756.html |archive-date = 2013-01-23 }}</ref>. У выніку сутыкненняў паміж урадавымі войскамі і паўстанцамі з М23, якія адбыліся [[15 ліпеня]] [[2013]] г., былі забіты па меншай меры 130 чалавек. Баі адбыліся недалёка ад Гомы. У ходзе супрацьстаяння войскі ўжывалі [[танк]]і. Таксама бакі выкарыстоўвалі мінамёты. З раёна сутыкненняў у Гоме беглі каля тысячы чалавек<ref>{{Cite web |url=http://rus.newsru.ua/world/16jul2013/boisd.html |title=В Конго идут бои с применением танков: погибли 130 человек |access-date=2013-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718133945/http://rus.newsru.ua/world/16jul2013/boisd.html |archive-date=2013-07-18 |url-status=dead }}</ref>. [[12 снежня]] ўлады Дэмакратычнай рэспублікі Конга падпісалі з паўстанцкай групоўкай M23 мірнае пагадненне<ref>[https://mobile.twitter.com/MEsipisu/status/411172751765147648?screen_name=MEsipisu Twitter<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. Цырымонія падпісання пагаднення, якая прайшла ў [[Найробі]], павінна была адбыцца яшчэ [[11 лістапада]] ва [[Уганда|Угандзе]]. Аднак тады падпісанне было адкладзена, паколькі бакі не маглі прыйсці да згоды з нагоды таго, як назваць дакумент: пагадненнем або дэкларацыяй<ref>[http://lenta.ru/news/2013/12/13/drc/ Лента.ру]</ref>. === 3 2015 === [[File:Kivuconflict.png|thumb|left|Становішча на ўсходзе ДРК. У цэнтры і на поўдні карты размешчаны рэгіён Ківу.]] [[31 студзеня]] войскі ДРК распачалі кампанію супраць [[Дэмакратычныя сілы вызвалення Руанды|паўстанцаў-хуту (ДСВР/FDLR)]]<ref>{{cite web | url=https://news.yahoo.com/dr-congo-says-offensive-against-hutu-rebels-underway-161230672.html | title=DR Congo says offensive against Hutu rebels underway | date=31 January 2015 | access-date=1 February 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150208222410/http://news.yahoo.com/dr-congo-says-offensive-against-hutu-rebels-underway-161230672.html | archive-date=8 February 2015}}</ref>. [[13 сакавіка]] [[2015]] года ваенны прэс-сакратар абвясціў, што з пачатку студзеньскага наступлення агулам 182 баевікоў FDLR былі забіты<ref>{{cite web|url=http://radiookapi.net/actualite/2015/03/14/traque-contre-les-fdlr-environ-182-rebelles-neutralises-au-nord-sud-kivu/|title=Traque contre les FDLR: environ 182 rebelles neutralisés au Nord et Sud-Kivu|work=Radio Okapi|date=13 March 2015|access-date=15 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315002708/http://radiookapi.net/actualite/2015/03/14/traque-contre-les-fdlr-environ-182-rebelles-neutralises-au-nord-sud-kivu/|archive-date=15 March 2015}}</ref>. У студзені [[2016]] года пачаліся баявыя дзеянні паміж апалчэнцамі FDLR, [[Саюзныя дэмакратычныя сілы|АДС]] і Май-Май, у выніку якіх тысячы чалавек ратаваліся ў прылеглыя раёны Гомы<ref>{{cite web|url=http://www.unhcr.org/56ab5d576.html|title=Fighting in eastern DRC forces thousands to flee|work=News Stories|date=29 January 2016|access-date=26 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053829/http://www.unhcr.org/56ab5d576.html|archive-date=4 March 2016}}</ref>. [[27 студзеня]] [[2017]] года ў раёне Рутшуру паўстанцамі [[Рух 23 сакавіка|М-23]] збіты (па некаторых даных, аварыя адбылася па тэхнічных прычынах) два верталёты [[Мі-24]], на адным з якіх былі трое беларускіх ваенспецаў, якія займаліся падрыхтоўкай лётчыкаў і тэхнікаў [[Ваенна-паветраныя сілы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга|кангалезскіх ваенна-паветраных сіл]]. Усе беларусы выжылі, але былі шпіталізаваны ў медустанову горада Гома<ref name="politring">[https://politring.com/country/16736-belarus-postavlyaet-v-kongo-voennuyu-tehniku-smi.html Беларусь поставляет в Конго военную технику — СМИ], Politring (13 мая 2018)</ref><ref>[https://razm.info/ru/9618 В ДР Конго был сбит вертолет Ми-24 с грузинским экипажем]</ref><ref>[https://www.belnovosti.by/obshchestvo/v-kongo-sbili-vertolet-s-predpolozhitelno-belorusskim-ekipazhem В Конго сбили вертолет с предположительно белорусским экипажем] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190328112132/https://www.belnovosti.by/obshchestvo/v-kongo-sbili-vertolet-s-predpolozhitelno-belorusskim-ekipazhem |date=28 сакавіка 2019 }}, Белновости (31 января 2017)</ref><ref name="Белновости ">[https://www.belnovosti.by/obshchestvo/na-bortu-mi-24-razbivshegosya-v-kongo-byli-troe-belorusov На борту Ми-24, разбившегося в Конго, были трое белорусов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210624130810/https://www.belnovosti.by/obshchestvo/na-bortu-mi-24-razbivshegosya-v-kongo-byli-troe-belorusov |date=24 чэрвеня 2021 }}, Белновости (1 февраля 2017)</ref>. Пілоты другога верталёта былі грузінамі, адзін з якіх трапіў у палон да баевікоў. За пілота быў прызначаны выкуп у мільён долараў<ref name="грузин">[https://m.sputnik-georgia.ru/incidents/20170223/234985951/Mjatezhniki-v-Kongo-plenili-gruzinskogo-pilota-i-trebujut-1-mln.html?mobile_return=no Мятежники в Конго пленили грузинского пилота и требуют $1 млн]</ref>. [[7 снежня]] [[2017]] г. напад, здзейснены АДС на базу ААН у Семулікі, пацягнуў смерць як мінімум 15 міратворцаў<ref name="Reuters"/>. Страты АДС склалі 72 забітых<ref name="dozens in 2017">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-42285871|title=UN peacekeepers killed in DR Congo|date=8 December 2017|access-date=10 December 2017|via=www.BBC.com|work=BBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116151500/https://www.bbc.com/news/world-africa-42285871|archive-date=16 November 2018}}</ref>. На працягу 2018 года АДС здзейснілі шматлікія напады на горад Бені, атакуючы як грамадзянскіх, так і ўрадавую армію. Акрамя таго, [[16 снежня]] 2018 года міліцыянты Май-Май напалі на склад Незалежнай нацыянальнай выбарчай камісіі ў Бені напярэдадні выбараў [[23 снежня]]. Сілавыя структуры адпусцілі зламыснікаў. Ахвяраў і пацярпелых няма<ref>[https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/185936/drc-mai-mai-militiamen-attack-ceni-warehouse-in-beni-dec-16-update-1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200803022317/https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/185936/drc-mai-mai-militiamen-attack-ceni-warehouse-in-beni-dec-16-update-1 |date=3 жніўня 2020 }}</ref>. У канцы кастрычніка [[2019]] г. кангалезскія ўзброеныя сілы пачалі на ўсходзе краіны найбуйнейшую за апошнія гады аперацыю па выяўленні і знішчэнні баевікоў. Асноўныя дзеянні воінскія часці разгарнулі супраць атрадаў АДС у правінцыі Паўночнае Ківу. Аперацыя стала вынікам дамоўленасці аб умацаванні рэгіянальнай бяспекі, дасягнутай пяццю краінамі — ДРК, Угандай, Руандай, [[Бурундзі]] і [[Танзанія]]й. Яна прадугледжвала правядзенне сумесных ваенных аперацый у прыгранічных зонах<ref>[https://www.trend.az/world/3164070.html Боевики убили более 20 человек на востоке ДР Конго // Trend News Agency, 15 декабря 2019]</ref>. Як паведаміла [[12 лістапада]] [[Міністэрства абароны Украіны]], баевікі атакавалі міратворчыя сілы ў раёне Семуліке. Камандаваннем Місіі ААН па стабілізацыі ў ДР Конга было прынята рашэнне аб неадкладным адкрыцці агню ў адказ. Атрымаўшы адпаведны загад аб агнявой падтрымцы наземных сіл і каардынаты мэтаў, пілоты ўкраінскіх вериалётаў Мі-24 нанеслі паветраны ўдар з выкарыстаннем штатнага ўзбраення. Пасля нападу баевікі спынілі агонь і адступілі углыб джунгляў. У выніку бою з бандфарміраваннямі ні адзін міратворац не пацярпеў<ref>[https://www.unian.net/m/weapons/10752780-ukrainskie-mirotvorcy-nanesli-aviaudar-po-boevikam-v-kongo.html Украинские миротворцы нанесли авиаудар по боевикам в Конго //УНИАН, 12 ноября 2019]</ref>. [[15 снежня]] баевікі АДС напалі на вёску Нтамбі каля горада Бені, забіўшы пры гэтым 22 мясцовых жыхароў<ref>[https://regnum.ru/news/accidents/2808418.html]</ref>. [[13 студзеня]] [[2020]] года кангалезская армія здзейсніла буйны налёт на штаб-кватэру АДС у лагеры Мадзіна, размешчаным недалёка ад Бені. Мэтай аперацыі быў лідар групоўкі Муса Балука. У ходзе перастрэлкі было забіта 30 вайскоўцаў, яшчэ 70 паранена. Паведамлялася таксама аб гібелі 40 паўстанцаў, у тым ліку пяці вышэйшых камандзіраў. Кангалезская армія захоплівае лагер, але лідар АДС не быў затрыманы. [[16 верасня]] ДРК і 70 узброеных груповак, якія дзейнічалі ў Ківу, дамовіліся аб спыненні баявых дзеянняў<ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title='All' armed groups commit to ceasefire in DRC's South Kivu|url=https://www.macaubusiness.com/all-armed-groups-commit-to-ceasefire-in-drcs-south-kivu/|access-date=2020-09-18|website=Macau Business|language=en-GB}}</ref>. Тым не менш, баявыя дзеянні працягваліся<ref>{{Cite web|title=DR Congo army says Burundi rebels forced from strongholds|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/26/dr-congo-army-says-burundi-rebels-ousted-from-strongholds|access-date=2020-10-28|website=www.aljazeera.com|language=en}}</ref>. [[22 лютага]] [[2021]] года аўтакалона [[Сусветнай харчовая праграма|Сусветнай харчовай праграмы]] з трох аўтамабіляў, у якой знаходзілася ў агульнай складанасці сем чалавек з Місіі Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па стабілізацыі ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга (MONUSCO) на дарозе з Гомы ў Рутшуру трапіла ў засаду паўстанцаў. Падчас атакі загінуў пасол Італіі [[Лука Атанасіа]]<ref>{{Cite news|last=Specia|first=Megan|last2=Pianigiani|first2=Gaia|date=22 February 2021|title=Italian Ambassador Among Three Killed in Attack on U.N. Convoy in Congo|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/02/22/world/africa/italy-ambassador-killed-congo-ambush.html|access-date=22 February 2021|issn=0362-4331}}</ref>. Таксама загінулі кіроўца Мустафа Міламба і карабінер Віторыа Якавучы. Пачынаючы з лютага ў Паўночным Ківу актывізаваліся сілы ІД. Да канца жніўня баевікі здзейснілі пяць нападаў: [[4 лютага]] ў раёне Рувензары, забіўшы траіх вайскоўцаў<ref>https://www.terrorism-info.org.il/en/spotlight-on-global-jihad-february-4-10-2021/</ref>; [[26 лютага]] ў Ласілосі ў раёне Бені, забіўшы 35 байцоў урадавай арміі<ref>https://www.terrorism-info.org.il/en/spotlight-on-global-jihad-february-25-march-3-2021/</ref>; [[6 сакавіка]] ў вёсцы блізу Іруму, забіўшы 7 салдат<ref>https://www.terrorism-info.org.il/en/spotlight-on-global-jihad-march-4-10-2021/</ref>; [[24 мая]] ў ваенным лагеры ля турмы Канджабай, забіўшы дваіх лаялістаў<ref>https://www.terrorism-info.org.il/en/spotlight-on-global-jihad-may-19-26-2021/</ref>. У перыяд з 18 па 24 кастрычніка ў Паўночным Ківу баевікі ўчынілі тэракты ў трох населеных пунктах. Ахвярамі тэрарыстаў сталі 18 чалавек, яшчэ 10 прапалі без вестак. 19-га чысла ў акрузе Рувензары яны здзейснілі напад на танзанійскіх міратворцаў. Напад быў адбіты<ref>[https://vk.com/wall-48274222_59302 В сети появилась видеозапись боестолкновения военнослужащих ВС Танзании из состава миротворческого контингента ООН с боевиками Исламского государств в ДР Конго.]</ref>. У сакавіку [[2022]] года Рух 23 сакавіка разгарнуў наступленне ў Ківу<ref>{{cite news |title=M23 rebels attack military positions in eastern DR Congo |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/28/m23-rebels-attack-military-positions-in-eastern-dr-congo |work=aljazeera.com |date=28 March 2022 |access-date=13 June 2022}}</ref>. [[27 студзеня]] [[2025]] года паўстанцы [[Бітва за Гому (2025)|захапілі Гому]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://afrinz.ru/2025/01/povstanczy-m23-zayavili-o-vzyatii-goroda-goma-na-vostoke-drk/?ysclid=m6f9t7m8lc395970032|title=Повстанцы М23 заявили о взятии города Гома на востоке ДРК|last=r2|website=ИА "Африканская инициатива"|date=2025-01-27|access-date=2025-01-27}}</ref>, а 16 лютага [[Бітва за Булаву (2025)|бяруць Букаву]]<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/drc-conflict-pressure-mounts-on-rwanda-as-m23-seize-bukavu/a-71638481|title=DRC conflict: Pressure mounts on Rwanda as M23 seize Bukavu|lang=en|website=dw.com|access-date=2026-02-15}}</ref><ref>{{Cite news|title=Rwanda-backed M23 rebels capture eastern DRC’s second-largest city|first=Carlos|last=Mureithi|url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/17/rwanda-backed-m23-rebels-capture-drc-city-bukavu|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2025-02-17|access-date=2026-02-15|lang=en-GB}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Другая кангалезская вайна]] * [[Паўстанне Камвіны Нсапу]] * [[Катастрофа двух Мі-24 у Рутшуру (2017)]] * [[Паўстанне Гасподняй арміі супраціўлення]] * [[Паўстанне Альянсу дэмакратычных сіл]] == Зноскі == {{reflist}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Войны XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Войны Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2004 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2005 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2006 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2007 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2008 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2009 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2012 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2013 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2015 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2016 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2017 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2018 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2019 года]] [[Катэгорыя:Войны Зімбабвэ]] [[Катэгорыя:Войны Анголы]] erg5ikxtub8piw12wojl9ar18dc2v8q 5130396 5130394 2026-04-21T14:44:53Z DBatura 73587 /* 3 2015 */ 5130396 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канфлікт у Ківу |частка = |выява = M23 in Goma.PNG |памер = 200px |загаловак = Паўстанцы «Руху 23 сакавіка» ў Гоме, лістапад 2012. |дата = [[2004]]—[[2009]]/[[2012]]—[[2013]]/з [[2015]] |месца = правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] і [[Паўднёвае Ківу (правінцыя)|Паўднёвага Ківу]] |прычына = Абарона народнасці тутсі ва ўсходніх кангалезскіх правінцыях |вынік = канфлікт працягваецца |змены = |праціўнік1 = {{Сцягафікацыя|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}}<br>[[File:Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo (grey spear).svg|22px]] [[Май-май]]<br>[[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Дэмакратычныя сілы вызвалення Руанды]] <small>(2006—2009)</small><br>[[Найміты з былых савецкіх рэспублік у Афрыцы|Найміты з былога СССР]]<ref name="найміты">[https://vpk.name/news/236627_remont_i_modernizaciya_shturmovikov_su25_drk_v_baranovichah.html Ремонт и модернизация штурмовиков Су-25 ДРК в Барановичах]</ref><ref name="грузин"/> * '''Замежная падтрымка''': ** {{Сцяг|ААН}} [[MONUSCO]] <small>(дапамога ў навядзенні парадку<ref name="bbc.co.uk/2"/>)</small> ** {{Сцягафікацыя|Ангола}} <small>(удзел арміі 2004—2009<ref name=BBC>{{cite news|url=http://cbs5.com/national/angola.troops.congo.2.859336.html|title=UN Officials: Angolan Troops Fighting In Congo|agency=[[Associated Press]]|date=2008-11-07|access-date=2008-11-18}}{{Недаступная спасылка}}</ref>)</small> ** {{Сцягафікацыя|Зімбабвэ}} <small>(удзел арміі 2004—2008<ref name=BBCforeign>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7726690.stm|title=Foreign troops 'drawn into Congo'|publisher=[[BBC]]|date=2008-11-13|access-date=2008-11-18| archive-url= https://web.archive.org/web/20081226142001/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7726690.stm| archive-date=December 26, 2008| url-status= live}}</ref>)</small> ** {{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}} <small>(ваенная падтрымка, ваенныя інструктары, пастаўкі зброі і тэхнікі<ref>[http://factmil.com/publ/strana/evrosojuz/operacija_evropejskogo_sojuza_v_demokraticheskoj_respublike_kongo_2007/125-1-0-768 Операция Европейского Союза в Демократической Республике Конго (2007)]</ref><ref>The Military Balance 2018. — P. 457.</ref><ref>Wondo, Jean-Jacques (23 May 2018). [http://desc-wondo.org/en/joseph-kabila-continues-to-over-equip-his-regime-militarily-for-the-upcoming-political-deadlines-jj-wondo/ Joseph Kabila continues to over-equip his regime militarily for the upcoming political deadlines – JJ Wondo] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180925215312/http://desc-wondo.org/en/joseph-kabila-continues-to-over-equip-his-regime-militarily-for-the-upcoming-political-deadlines-jj-wondo/ |date=25 верасня 2018 }}. Desc-wondo.</ref>)</small> ***• {{Сцягафікацыя|Францыя}} ***• {{Сцягафікацыя|Бельгія}} ***• невялікая дапамога ад іншых краін-удзельніц ** {{Сцягафікацыя|Беларусь}} <small>(пастаўкі і рамонт авіятэхнікі, ваенныя інструктары<ref name="найміты"/><ref name="politring"/><ref name="Белновости"/><ref>[https://thinktanks.by/publication/2021/02/07/belorusskoe-voennoe-prisutstvie-v-afrike.html Белорусское военное присутствие в Африке] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220727123949/https://thinktanks.by/publication/2021/02/07/belorusskoe-voennoe-prisutstvie-v-afrike.html |date=27 ліпеня 2022 }}</ref>)</small> |праціўнік2 = [[File:Flag of CNDP.svg|22px]] [[Нацыянальны кангрэс народнай абароны]] <small>(2006—2009)</small><br>{{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} [[Рух 23 сакавіка]] <small>(з 2012)</small> * '''Замежная падтрымка''': ** {{Сцягафікацыя|Руанда}}<ref name="bbc.co.uk/3">{{cite web |datepublished = 21.11.2012 |url = http://bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121120_rn_un_drc_resolution.shtml |title = Совбез ООН осудил повстанцев в ДРК, захвативших город |publisher = Би-би-си |access-date = 23.11.2012 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/6Dt5vA7vp?url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121120_rn_un_drc_resolution.shtml |archive-date = 2013-01-23 }}</ref> ** {{Сцягафікацыя|Уганда}} <ref name="bbc.co.uk/3"/> ---- [[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Дэмакратычныя сілы вызвалення Руанды]] <small>(з 2015)</small> ---- [[File:Flag of the Allied Democratic Forces.svg|22px]] [[Альянс дэмакратычных сіл]]<br>[[File:Flag of the Islamic State of Iraq and the Levant2.svg|22px]] [[Ісламская дзяржава]] <small>(з 2016)</small> * '''пры падтрымцы''' ** {{Сцяг|Уганда}} Угандыйская апазіцыя <small>(групоўка «[[Армія супраціўлення Гасподня]]»<ref>{{cite web|url=https://d2071andvip0wj.cloudfront.net/b093-eastern-congo-the-adf-nalu-s-lost-rebellion_0.pdf|title=ADF-NALU's Lost Rebellion|date=19 December 2012|access-date=2 сакавіка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20160921053344/https://d2071andvip0wj.cloudfront.net/b093-eastern-congo-the-adf-nalu-s-lost-rebellion_0.pdf|archive-date=21 верасня 2016|url-status=dead}}</ref>)</small> * {{Сцяг|ДР Конга}} Кангалезская апазіцыя <small>(партыя «[[Сілы абнаўлення]]»<ref>{{cite web|url=http://congoresearchgroup.org/the-beni-killings-our-findings/|title=THE BENI KILLINGS: OUR FINDINGS|publisher=Congo Research Group}}</ref>)</small> |камандзір1 = {{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} [[Жазеф Кабіла]] {{small|(да студзеня 2019)}}<br />{{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} [[Фелікс Чысекеды]] {{small|(са студзеня 2019)}}<br />{{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} [[Люсьен Бахума]]<br>[[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Іньяс Мурванаш’яка]] <small>(да 2014)</small><br>{{Сцяг|ААН}} [[Бабакар Геі]] |камандзір2 = [[File:Flag of CNDP.svg|22px]] [[Ларан Нкунда]] #<br>{{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} [[Боска Нтаганда]] {{капітуляцыя}} ---- [[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Сільвестр Мудакумура]]<br>[[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Калікст Мбарусімана]]<br>[[File:Flagge FDLR.svg|22px]] [[Іньяс Мурванаш’яка]] |страты1 = {{Сцяг|Дэмакратычная Рэспубліка Конга}} 508—808 забітых <small>(да 2015<ref name="ploughshares1990">http://www.ploughshares.ca/content/democratic-republic-congo-1990-first-combat-deaths {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120305152157/http://www.ploughshares.ca/content/democratic-republic-congo-1990-first-combat-deaths |date=5 сакавіка 2012 }}</ref><ref name="Oxford University Press">Estimate for 2013 only presented by Casey-Maslen, Stuart, ed. (2014). The War Report: Armed Conflict in 2013. Oxford: Oxford University Press. pp. 135–6.</ref>)</small><br>2 забітых наймітаў<ref name="найміты"/><ref>[https://www.interfax.ru/world/567176 Повстанцы в ДР Конго подтвердили гибель плененного ими гражданина Грузии // Интерфакс, 19 июня 2017]</ref>, 1 паранены<ref name="грузин"/><br>{{Сцяг|ААН}} 19 забітых<ref name="Reuters">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-congo-un/large-number-of-peacekeepers-killed-and-wounded-in-congo-u-n-official-idUSKBN1E21YK|title=Rebels kill 15 peacekeepers in Congo in worst attack on U.N. in recent|date=8 December 2017|access-date=10 December 2017|via=Reuters|newspaper=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006124628/https://www.reuters.com/article/us-congo-un/large-number-of-peacekeepers-killed-and-wounded-in-congo-u-n-official-idUSKBN1E21YK|archive-date=6 October 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.centerforsecuritypolicy.org/2017/10/11/the-allied-democratic-forces-attacks-two-un-peacekeepers-in-the-drc/|title=The Allied Democratic Forces Attacks Two UN Peacekeepers in the DRC|author=Alexandra Johnson|work=Center for Security Policy|date=11 October 2017|access-date=13 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116160209/https://www.centerforsecuritypolicy.org/2017/10/11/the-allied-democratic-forces-attacks-two-un-peacekeepers-in-the-drc/|archive-date=16 November 2018}}</ref><ref>{{Cite news|date=22 February 2021|title=Attanasio e Iacovacci portati nella foresta e uccisi. Congo: tutti gli aggiornamenti|language=it|work=Quotidiano.net|url=https://www.quotidiano.net/esteri/attentato-congo-ambasciatore-italiano-1.6052463|access-date=22 February 2021}}</ref><ref>{{Cite news|last=Rome|first=Jeremy Kelly, Kinshasa {{!}} Tom Kington|title=Italian ambassador among three killed in Congolese ambush|language=en|url=https://www.thetimes.co.uk/article/italian-ambassador-among-three-killed-in-congolese-ambush-6cjq7gww5|access-date=2021-02-22|issn=0140-0460}}</ref><br>{{Сцяг|Беларусь}} 1 зніклы без вестак<ref>{{Cite web |title=Лихоткин Олег Петрович |url=https://minsk.mvd.gov.by/ru/wanted/1246 |access-date=24 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224140612/https://minsk.mvd.gov.by/ru/wanted/1246 |archive-date=24 лютага 2023 |url-status=dead }}</ref>/загінуўшы<ref name="найміты"/>, 3 параненых<ref name="Белновости"/> |страты2 = 2062—2462 забітых <small>(да 2015<ref name="ploughshares1990"/><ref name="Oxford University Press"/>)</small> |страты3 = |агульныя страты = 11 873 забітых <small>(на пачатак [[2018]]<ref>{{Cite web|url=http://www.war-memorial.net/Kivu-Conflict-3.262|title=Kivu Conflict|site=The Polynational War Memorial|consulté le=30 novembre 2017}}.</ref><ref name="ACLED 2017">{{Cite web|url=http://www.acleddata.com/data/realtime-data|title=Realtime Data (2017)|site=ACLED|consulté le=23 septembre 2017|access-date=28 верасня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170919163104/http://www.acleddata.com/data/realtime-data|archive-date=19 верасня 2017|url-status=dead}}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.rfi.fr/afrique/20171208-rdc-moins-14-casques-bleus-5-fardc-tues-une-attaque-le-nord-est|title=RDC: au moins 15 casques bleus tués et 3 portés disparus dans le nord-est|site=RFI|date=8 décembre 2017|consulté le=10 décembre 2017}}.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hrw.org/news/2017/12/07/dr-congo-new-kivu-security-tracker-maps-eastern-violence|title=DR Congo: New ‘Kivu Security Tracker’ Maps Eastern Violence|site=Human Rights Watch|date=7 décembre 2017|consulté le=10 décembre 2017}}.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.acleddata.com/data/|title=ACLED Data (2018)|site=ACLED|consulté le=1 février 2018}}.</ref>)</small><br>'''Замежныя грамадзяне''':<br>{{Сцяг|Італія}} 1 забіты ([[Лука Атанасіа]]) }} '''Канфлікт у Ківу''' — канфлікт, які пачаўся ў [[2004]] годзе з мяцежа [[Ларан Нкунда|генерала Нкунды]] ва ўсходніх правінцыях [[ДР Конга]], нагодай якога стала абарона народнасці [[тутсі]]. == Перадумовы == Вытокі канфлікту ўзыходзяць да [[Генацыд у Руандзе|генацыду ў Руандзе 1994 года]], калі велізарная колькасць бежанцаў [[тутсі]] апынулася на тэрыторыі Заіра (так да 1997 года называлася [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга]]). Пасля прыходу да ўлады ў Руандзе [[Руандыйскі патрыятычны фронт|Руандыйскага патрыятычнага фронту]] ў Заір лінуў паток бежанцаў [[хуту]], многія з якіх былі замяшаны ў [[генацыд]]зе. [[Дэ-факта]] руандыйская грамадзянская вайна перакінулася на тэрыторыю Заіра, якую ўзброеныя групы радыкалаў-хуту выкарыстоўвалі як тылавую базу для набегаў на Руанду. У 1996—1997 гадах новы руандыйскі ўрад на чале з [[Поль Кагамэ|Полем Кагамэ]], які пераследваў палітычных праціўнікаў, падтрымаў кампанію кааліцыі апазіцыйных рухаў пад агульным кіраўніцтвам [[Ларан Кабіла|Ларана Кабіла]] супраць дыктатара Заіра [[Мабуту Сесе Секо]]. Тутсі, як руандыйскія, так і мясцовыя, якія пражываюць на ўсходзе краіны (вядомыя тут як [[баньямуленге]]), склалі значную частку ўзброеных сіл мяцежнікаў. Вынікам вайны стала падзенне трыццацігадовага рэжыму Мабуту, аднак неўзабаве (у ліпені 1998 года) новы прэзідэнт Заіра Кабіла вырашыў адхіліць былых саюзнікаў ад улады. 27 ліпеня 1998 года ён заявіў, што высылае з краіны ўсіх замежных вайскоўцаў і грамадзянскіх чыноўнікаў (пераважна тутсі) і расфармоўвае падраздзяленні кангалезскай арміі, укамплектаваныя асобамі некангалезскага паходжання, якіх ён абвінаваціў у намеры «аднавіць сярэднявечную імперыю тутсі» (Тутсіленд). У 1998 годзе пачынаецца [[Другая кангалезская вайна|ваенны канфлікт]] паміж урадам Кабілы і паўстанцамі-тутсі. Дадзенае супрацьстаянне стала вядома як «Вялікая Афрыканская вайна» ці «Другая кангалезская вайна». У гэтую вайну ўмяшаліся і іншыя дзяржавы. Падчас канфлікту замежныя ўдзельнікі, наўпрост ці праз пасярэднікаў, узялі пад кантроль большую частку радовішчаў карысных выкапняў ДР Конга, такіх як [[золата]] і [[алмаз]]ы. Дадзеныя рэсурсы знаходзіліся ў руках Анголы, Зімбабвэ, Руанды і Уганды, якія ў гэтай сферы супрацоўнічалі з [[Заходні свет|заходнімі дзяржавамі]], а часам цалкам дзейнічалі ў іх інтарэсах. Акрамя эканамічных аспектаў, у замежнага ўмяшання былі і палітычныя матывы. Так, імі сталі канфлікт паміж Суданам і Угандай, паўстанне УНІТА ў Анголе, якія выкарыстоўвалі тэрыторыю Конга для пастаўкі зброі і боепрыпасаў. Намібія прыняла ўдзел з-за саюзніцкіх абавязацельстваў перад Анголай. Зімбабвэ імкнуліся за кошт канфлікту стаць рэгіянальнай дзяржавай, пацясніўшы ПАР. У 2003 годзе баявыя дзеянні скончыліся. == Ход падзей == === 2004—2009 === Вясной—летам 2004 генерал [[Ларан Нкунда]] сумесна з палкоўнікам Жулем Мутебутсі падняў мяцеж і на чале двухтысячнага корпуса атакаваў сталіцу [[Паўднёвае Ківу (правінцыя)|Паўднёвага Ківу]] горад [[Букаву]] пад нагодай абароны нацыянальнай меншасці [[тутсі]] ад паўтарэння [[Генацыд у Руандзе|руандзійскіх падзей]]. Урад [[ДР Конга]] абвінавачвалі ў бяздзейнасці і патуранні баевікам-[[хуту]] з [[Інтэрахамвэ]], якія гаспадарылі ў памежных з [[Руанда]]й лагерах бежанцаў. У ходзе баёў за горад 20 салдат урадавых сіл загінулі, а горад перайшоў у рукі мяцежнікаў. Аднак прэзідэнт [[Жазеф Кабіла]] заявіў пра намер аднавіць канстытуцыйны парадак у рэгіёне<ref>[http://www.gazeta.ru/2004/06/03/oa_122820.shtml Интерахамве против баньямуленге] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140906095049/http://www.gazeta.ru/2004/06/03/oa_122820.shtml |date=6 верасня 2014 }}</ref>. Урадавыя войскі на чале з генералам Феліс Мбуза Мабэ ўжо праз тыдзень выціснулі мяцежнікаў з Букаву на паўночны захад<ref>[http://www.gazeta.ru/2004/06/09/oa_123438.shtml Мбуза Мабе выгнал Нкунду и Мутебутси]</ref>. У войску Нкунды адбыўся раскол. Яго паплечнік Мутебутсі эміграваў у Руанду. У [[2005]] годзе Нкунда прыкметна ўзмацніўся, шэрагі яго прыхільнікаў папоўніліся дэзертырамі з урадавай арміі, якія раней належалі да [[Кангалезскае аб’яднанне за дэмакратыю|Кангалезскага аб’яднання за дэмакратыю]]. У [[2006]] Нкунда заявіў аб стварэнні [[Нацыянальны кангрэс народнай абароны|Нацыянальнага кангрэса народнай абароны]]. [[30 жніўня]] [[2007]] тысячны корпус Ларана Нкунды атакаваў горад Катале, што за 60 км на паўночны захад ад сталіцы правінцыі Паўночнае Ківу Гома<ref>[http://www.gazeta.ru/news/lenta/2007/08/30/n_1111751.shtml Тысячи беженцев спасаются от боев в ДРК]</ref>. [[11 снежня]] Нкунда захапіў горад Мушак на ўсходзе краіны (за 40 км на паўночны захад ад Гома — сталіцы правінцыі Паўночнае Ківу)<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7137832.stm DR Congo rebels retake key town]</ref>. У кастрычніку [[2008]] года Ларан Нкунда [[Бітва за Гому (2008)|аднавіў баявыя дзеянні]] ў Паўночным Ківу. [[22 студзеня]] [[2009]] года Нкунда быў арыштаваны ў Руандзе, мяжу з якой ён перасёк, падчас сумеснай ваеннай аперацыі УС ДРК і Руанды<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7846339.stm DR Congo rebel leader 'arrested']{{ref-en}}</ref>. === 2012—2013 === У красавіку [[2012]] года салдаты-тутсі паднялі мяцеж супраць урада Дэмакратычнай Рэспублікі Конга. Мяцежнікі сфармавалі паўстанцкую групоўку «[[Рух 23 сакавіка]]» (М23) з былых членаў «Нацыянальнага кангрэса народнай абароны Конга». Мяцеж узначаліў [[Боска Нтаганда]]<ref name="aljazeera.com/1">{{cite web |datepublished = 18.05.2012 |url = http://aljazeera.com/video/africa/2012/05/20125181131799659.html |title = DR Congo troops shell rebel bases |publisher = Аль-Джазира |access-date = 23.11.2012 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6CcZvK0rZ?url=http://www.aljazeera.com/video/africa/2012/05/20125181131799659.html |archive-date = 2012-12-02 }}</ref>. [[17 лістапада]] пасля нападу паўстанцаў з «Руху 23 сакавіка» на горад [[Кібумба]] ўрадавыя сілы пакінулі горад<ref name="bbc.co.uk/1">{{cite web |datepublished = 18.11.2012 |url = http://bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121117_rn_un_congo_rebels.shtml |title = Совбез ООН осуждает нападения повстанцев в ДРК |publisher = Би-би-си |access-date = 23.11.2012 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/6Dt6Kjz52?url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121117_rn_un_congo_rebels.shtml |archive-date = 2013-01-23 }}</ref>. Тады ж ваенныя вертбалёты міратворцаў ААН абстралялі пазіцыі групоўкі «Руху 23 сакавіка» ў Кібумбе. [[Савет Бяспекі ААН]] асудзіў аднаўленне ваенных дзеянняў і запатрабаваў ад «Руху 23 сакавіка» неадкладнага спынення далейшага прасоўвання да горада [[Гома]]. Таксама паўстанцамі быў узяты горад [[Рутшуру]]. 19 лістапада 2012 года камандуючы міратворчымі сіламі ААН на ўсходзе Дэмакратычнай Рэспублікі Конга заявіў, што вайскоўцам атрымалася адбіць напад паўстанцкай групы M23 на аэрапорт у паўночных прыгарадах горада Гома: паўстанцы прайшлі да аэрапорта міма базы міратворцаў ААН, хаваючыся за дамамі мясцовых жыхароў<ref name="bbc.co.uk/2">{{cite web |datepublished = 20.11.2012 |url = http://bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121120_rn_un_peacekeeping_kongo.shtml |title = Миротворцы ООН отбили атаку повстанцев на город в Конго |publisher = Би-би-си |access-date = 23.11.2012 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/6Dt6MxxDE?url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121120_rn_un_peacekeeping_kongo.shtml |archive-date = 2013-01-23 }}</ref>. [[20 лістапада]] «Рух 23 сакавіка» абвясціў аб узяцці горада Гома без супраціву. Армія ДР Конга ўжывала верталёты і артылерыю, але ў выніку пакінула горад паўстанцам. Войскі міратворчай місіі ААН не сталі ўступаць у бой з паўстанцамі, баючыся стратаў сярод мірнага насельніцтва. Таксама [[20 лістапада]] паўстанцы захапілі горад Сакэ, які знаходзіцца за 25 км на захад ад Гомы і працягнулі наступленне на сталіцу ДР Конга, [[Кіншаса|Кіншасу]]<ref name="bbc.co.uk/4">{{cite web |datepublished = 22.11.2012 |url = http://bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121122_rn_kongo_rebels.shtml |title = Повстанцы в ДРК отказываются остановить наступление |publisher = Би-би-си |access-date = 23.11.2012 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/6Dt6PhI3r?url=http://www.bbc.co.uk/russian/rolling_news/2012/11/121122_rn_kongo_rebels.shtml |archive-date = 2013-01-23 }}</ref>. Нягледзячы на ​​тое, што паўстанцы заявілі аб узяцці горада, прадстаўнікі місіі ААН заявілі аб тым, што міратворцы дагэтуль кантралююць аэрапорт<ref name="ria.ru/3">{{cite web |datepublished = 20.11.2012 |url = http://ria.ru/world/20121120/911522756.html |title = ООН заверяет, что контролирует аэропорт в Гоме в ДРК |publisher = РИА Новости |access-date = 23.11.2012 |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/6Dt6S0sq3?url=http://ria.ru/world/20121120/911522756.html |archive-date = 2013-01-23 }}</ref>. У выніку сутыкненняў паміж урадавымі войскамі і паўстанцамі з М23, якія адбыліся [[15 ліпеня]] [[2013]] г., былі забіты па меншай меры 130 чалавек. Баі адбыліся недалёка ад Гомы. У ходзе супрацьстаяння войскі ўжывалі [[танк]]і. Таксама бакі выкарыстоўвалі мінамёты. З раёна сутыкненняў у Гоме беглі каля тысячы чалавек<ref>{{Cite web |url=http://rus.newsru.ua/world/16jul2013/boisd.html |title=В Конго идут бои с применением танков: погибли 130 человек |access-date=2013-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718133945/http://rus.newsru.ua/world/16jul2013/boisd.html |archive-date=2013-07-18 |url-status=dead }}</ref>. [[12 снежня]] ўлады Дэмакратычнай рэспублікі Конга падпісалі з паўстанцкай групоўкай M23 мірнае пагадненне<ref>[https://mobile.twitter.com/MEsipisu/status/411172751765147648?screen_name=MEsipisu Twitter<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. Цырымонія падпісання пагаднення, якая прайшла ў [[Найробі]], павінна была адбыцца яшчэ [[11 лістапада]] ва [[Уганда|Угандзе]]. Аднак тады падпісанне было адкладзена, паколькі бакі не маглі прыйсці да згоды з нагоды таго, як назваць дакумент: пагадненнем або дэкларацыяй<ref>[http://lenta.ru/news/2013/12/13/drc/ Лента.ру]</ref>. === 3 2015 === [[File:Kivuconflict.png|thumb|left|Становішча на ўсходзе ДРК. У цэнтры і на поўдні карты размешчаны рэгіён Ківу.]] [[31 студзеня]] войскі ДРК распачалі кампанію супраць [[Дэмакратычныя сілы вызвалення Руанды|паўстанцаў-хуту (ДСВР/FDLR)]]<ref>{{cite web | url=https://news.yahoo.com/dr-congo-says-offensive-against-hutu-rebels-underway-161230672.html | title=DR Congo says offensive against Hutu rebels underway | date=31 January 2015 | access-date=1 February 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150208222410/http://news.yahoo.com/dr-congo-says-offensive-against-hutu-rebels-underway-161230672.html | archive-date=8 February 2015}}</ref>. [[13 сакавіка]] [[2015]] года ваенны прэс-сакратар абвясціў, што з пачатку студзеньскага наступлення агулам 182 баевікоў FDLR былі забіты<ref>{{cite web|url=http://radiookapi.net/actualite/2015/03/14/traque-contre-les-fdlr-environ-182-rebelles-neutralises-au-nord-sud-kivu/|title=Traque contre les FDLR: environ 182 rebelles neutralisés au Nord et Sud-Kivu|work=Radio Okapi|date=13 March 2015|access-date=15 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315002708/http://radiookapi.net/actualite/2015/03/14/traque-contre-les-fdlr-environ-182-rebelles-neutralises-au-nord-sud-kivu/|archive-date=15 March 2015}}</ref>. У студзені [[2016]] года пачаліся баявыя дзеянні паміж апалчэнцамі FDLR, [[Саюзныя дэмакратычныя сілы|АДС]] і Май-Май, у выніку якіх тысячы чалавек ратаваліся ў прылеглыя раёны Гомы<ref>{{cite web|url=http://www.unhcr.org/56ab5d576.html|title=Fighting in eastern DRC forces thousands to flee|work=News Stories|date=29 January 2016|access-date=26 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053829/http://www.unhcr.org/56ab5d576.html|archive-date=4 March 2016}}</ref>. [[27 студзеня]] [[2017]] года ў раёне Рутшуру паўстанцамі [[Рух 23 сакавіка|М-23]] збіты (па некаторых даных, аварыя адбылася па тэхнічных прычынах) два верталёты [[Мі-24]], на адным з якіх былі трое беларускіх ваенспецаў, якія займаліся падрыхтоўкай лётчыкаў і тэхнікаў [[Ваенна-паветраныя сілы Дэмакратычнай Рэспублікі Конга|кангалезскіх ваенна-паветраных сіл]]. Усе беларусы выжылі, але былі шпіталізаваны ў медустанову горада Гома<ref name="politring">[https://politring.com/country/16736-belarus-postavlyaet-v-kongo-voennuyu-tehniku-smi.html Беларусь поставляет в Конго военную технику — СМИ], Politring (13 мая 2018)</ref><ref>[https://razm.info/ru/9618 В ДР Конго был сбит вертолет Ми-24 с грузинским экипажем]</ref><ref>[https://www.belnovosti.by/obshchestvo/v-kongo-sbili-vertolet-s-predpolozhitelno-belorusskim-ekipazhem В Конго сбили вертолет с предположительно белорусским экипажем] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190328112132/https://www.belnovosti.by/obshchestvo/v-kongo-sbili-vertolet-s-predpolozhitelno-belorusskim-ekipazhem |date=28 сакавіка 2019 }}, Белновости (31 января 2017)</ref><ref name="Белновости ">[https://www.belnovosti.by/obshchestvo/na-bortu-mi-24-razbivshegosya-v-kongo-byli-troe-belorusov На борту Ми-24, разбившегося в Конго, были трое белорусов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210624130810/https://www.belnovosti.by/obshchestvo/na-bortu-mi-24-razbivshegosya-v-kongo-byli-troe-belorusov |date=24 чэрвеня 2021 }}, Белновости (1 февраля 2017)</ref>. Пілоты другога верталёта былі грузінамі, адзін з якіх трапіў у палон да баевікоў. За пілота быў прызначаны выкуп у мільён долараў<ref name="грузин">[https://m.sputnik-georgia.ru/incidents/20170223/234985951/Mjatezhniki-v-Kongo-plenili-gruzinskogo-pilota-i-trebujut-1-mln.html?mobile_return=no Мятежники в Конго пленили грузинского пилота и требуют $1 млн]</ref>. [[7 снежня]] [[2017]] г. напад, здзейснены АДС на базу ААН у Семулікі, пацягнуў смерць як мінімум 15 міратворцаў<ref name="Reuters"/>. Страты АДС склалі 72 забітых<ref name="dozens in 2017">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-42285871|title=UN peacekeepers killed in DR Congo|date=8 December 2017|access-date=10 December 2017|via=www.BBC.com|work=BBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116151500/https://www.bbc.com/news/world-africa-42285871|archive-date=16 November 2018}}</ref>. На працягу 2018 года АДС здзейснілі шматлікія напады на горад Бені, атакуючы як грамадзянскіх, так і ўрадавую армію. Акрамя таго, [[16 снежня]] 2018 года міліцыянты Май-Май напалі на склад Незалежнай нацыянальнай выбарчай камісіі ў Бені напярэдадні выбараў [[23 снежня]]. Сілавыя структуры адпусцілі зламыснікаў. Ахвяраў і пацярпелых няма<ref>[https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/185936/drc-mai-mai-militiamen-attack-ceni-warehouse-in-beni-dec-16-update-1] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200803022317/https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/185936/drc-mai-mai-militiamen-attack-ceni-warehouse-in-beni-dec-16-update-1 |date=3 жніўня 2020 }}</ref>. У канцы кастрычніка [[2019]] г. кангалезскія ўзброеныя сілы пачалі на ўсходзе краіны найбуйнейшую за апошнія гады аперацыю па выяўленні і знішчэнні баевікоў. Асноўныя дзеянні воінскія часці разгарнулі супраць атрадаў АДС у правінцыі Паўночнае Ківу. Аперацыя стала вынікам дамоўленасці аб умацаванні рэгіянальнай бяспекі, дасягнутай пяццю краінамі — ДРК, Угандай, Руандай, [[Бурундзі]] і [[Танзанія]]й. Яна прадугледжвала правядзенне сумесных ваенных аперацый у прыгранічных зонах<ref>[https://www.trend.az/world/3164070.html Боевики убили более 20 человек на востоке ДР Конго // Trend News Agency, 15 декабря 2019]</ref>. Як паведаміла [[12 лістапада]] [[Міністэрства абароны Украіны]], баевікі атакавалі міратворчыя сілы ў раёне Семуліке. Камандаваннем Місіі ААН па стабілізацыі ў ДР Конга было прынята рашэнне аб неадкладным адкрыцці агню ў адказ. Атрымаўшы адпаведны загад аб агнявой падтрымцы наземных сіл і каардынаты мэтаў, пілоты ўкраінскіх вериалётаў Мі-24 нанеслі паветраны ўдар з выкарыстаннем штатнага ўзбраення. Пасля нападу баевікі спынілі агонь і адступілі углыб джунгляў. У выніку бою з бандфарміраваннямі ні адзін міратворац не пацярпеў<ref>[https://www.unian.net/m/weapons/10752780-ukrainskie-mirotvorcy-nanesli-aviaudar-po-boevikam-v-kongo.html Украинские миротворцы нанесли авиаудар по боевикам в Конго //УНИАН, 12 ноября 2019]</ref>. [[15 снежня]] баевікі АДС напалі на вёску Нтамбі каля горада Бені, забіўшы пры гэтым 22 мясцовых жыхароў<ref>[https://regnum.ru/news/accidents/2808418.html]</ref>. [[13 студзеня]] [[2020]] года кангалезская армія здзейсніла буйны налёт на штаб-кватэру АДС у лагеры Мадзіна, размешчаным недалёка ад Бені. Мэтай аперацыі быў лідар групоўкі Муса Балука. У ходзе перастрэлкі было забіта 30 вайскоўцаў, яшчэ 70 паранена. Паведамлялася таксама аб гібелі 40 паўстанцаў, у тым ліку пяці вышэйшых камандзіраў. Кангалезская армія захоплівае лагер, але лідар АДС не быў затрыманы. [[16 верасня]] ДРК і 70 узброеных груповак, якія дзейнічалі ў Ківу, дамовіліся аб спыненні баявых дзеянняў<ref>{{Cite web|date=2020-09-17|title='All' armed groups commit to ceasefire in DRC's South Kivu|url=https://www.macaubusiness.com/all-armed-groups-commit-to-ceasefire-in-drcs-south-kivu/|access-date=2020-09-18|website=Macau Business|language=en-GB}}</ref>. Тым не менш, баявыя дзеянні працягваліся<ref>{{Cite web|title=DR Congo army says Burundi rebels forced from strongholds|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/26/dr-congo-army-says-burundi-rebels-ousted-from-strongholds|access-date=2020-10-28|website=www.aljazeera.com|language=en}}</ref>. [[22 лютага]] [[2021]] года аўтакалона [[Сусветнай харчовая праграма|Сусветнай харчовай праграмы]] з трох аўтамабіляў, у якой знаходзілася ў агульнай складанасці сем чалавек з Місіі Арганізацыі Аб’яднаных Нацый па стабілізацыі ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга (MONUSCO) на дарозе з Гомы ў Рутшуру трапіла ў засаду паўстанцаў. Падчас атакі загінуў пасол Італіі [[Лука Атанасіа]]<ref>{{Cite news|last=Specia|first=Megan|last2=Pianigiani|first2=Gaia|date=22 February 2021|title=Italian Ambassador Among Three Killed in Attack on U.N. Convoy in Congo|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/02/22/world/africa/italy-ambassador-killed-congo-ambush.html|access-date=22 February 2021|issn=0362-4331}}</ref>. Таксама загінулі кіроўца Мустафа Міламба і карабінер Віторыа Якавучы. Пачынаючы з лютага ў Паўночным Ківу актывізаваліся сілы ІД. Да канца жніўня баевікі здзейснілі пяць нападаў: [[4 лютага]] ў раёне Рувензары, забіўшы траіх вайскоўцаў<ref>https://www.terrorism-info.org.il/en/spotlight-on-global-jihad-february-4-10-2021/</ref>; [[26 лютага]] ў Ласілосі ў раёне Бені, забіўшы 35 байцоў урадавай арміі<ref>https://www.terrorism-info.org.il/en/spotlight-on-global-jihad-february-25-march-3-2021/</ref>; [[6 сакавіка]] ў вёсцы блізу Іруму, забіўшы 7 салдат<ref>https://www.terrorism-info.org.il/en/spotlight-on-global-jihad-march-4-10-2021/</ref>; [[24 мая]] ў ваенным лагеры ля турмы Канджабай, забіўшы дваіх лаялістаў<ref>https://www.terrorism-info.org.il/en/spotlight-on-global-jihad-may-19-26-2021/</ref>. У перыяд з 18 па 24 кастрычніка ў Паўночным Ківу баевікі ўчынілі тэракты ў трох населеных пунктах. Ахвярамі тэрарыстаў сталі 18 чалавек, яшчэ 10 прапалі без вестак. 19-га чысла ў акрузе Рувензары яны здзейснілі напад на танзанійскіх міратворцаў. Напад быў адбіты<ref>[https://vk.com/wall-48274222_59302 В сети появилась видеозапись боестолкновения военнослужащих ВС Танзании из состава миротворческого контингента ООН с боевиками Исламского государств в ДР Конго.]</ref>. У сакавіку [[2022]] года Рух 23 сакавіка разгарнуў наступленне ў Ківу<ref>{{cite news |title=M23 rebels attack military positions in eastern DR Congo |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/28/m23-rebels-attack-military-positions-in-eastern-dr-congo |work=aljazeera.com |date=28 March 2022 |access-date=13 June 2022}}</ref>. [[27 студзеня]] [[2025]] года паўстанцы [[Бітва за Гому (2025)|захапілі Гому]]<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://afrinz.ru/2025/01/povstanczy-m23-zayavili-o-vzyatii-goroda-goma-na-vostoke-drk/?ysclid=m6f9t7m8lc395970032|title=Повстанцы М23 заявили о взятии города Гома на востоке ДРК|last=r2|website=ИА "Африканская инициатива"|date=2025-01-27|access-date=2025-01-27}}</ref>, а 16 лютага [[Бітва за Букаву (2025)|бяруць Букаву]]<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/drc-conflict-pressure-mounts-on-rwanda-as-m23-seize-bukavu/a-71638481|title=DRC conflict: Pressure mounts on Rwanda as M23 seize Bukavu|lang=en|website=dw.com|access-date=2026-02-15}}</ref><ref>{{Cite news|title=Rwanda-backed M23 rebels capture eastern DRC’s second-largest city|first=Carlos|last=Mureithi|url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/17/rwanda-backed-m23-rebels-capture-drc-city-bukavu|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2025-02-17|access-date=2026-02-15|lang=en-GB}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Другая кангалезская вайна]] * [[Паўстанне Камвіны Нсапу]] * [[Катастрофа двух Мі-24 у Рутшуру (2017)]] * [[Паўстанне Гасподняй арміі супраціўлення]] * [[Паўстанне Альянсу дэмакратычных сіл]] == Зноскі == {{reflist}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Войны XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Войны Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2004 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2005 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2006 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2007 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2008 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2009 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2012 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2013 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2015 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2016 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2017 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2018 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2019 года]] [[Катэгорыя:Войны Зімбабвэ]] [[Катэгорыя:Войны Анголы]] diu2ujshi0sani15l3qwft1vej6t8f5 Яўген Мікалаевіч Панасенкаў 0 622475 5130337 5123173 2026-04-21T13:07:15Z ~2026-24379-42 167008 5130337 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Яўгеній Мікалаевіч Панасенкаў''' ({{lang-ru|Евгений Николаевич Понасенков}}; нар. {{ДН|13|3|1982}}) — расійскі гісторык, які спецыялізуецца на гістарычным рэвізіянізме, тэлевядучы, рэжысёр. Удзельнік грамадскага аб’яднання «Руская акадэмія навук і мастацтваў»<ref name="Whoiswho">Понасенков Евгений // Who is Who. Русское издание. (Who’s Who. Russian Edition). М.: Астрея, 2006. С. 319</ref>, член Незалежнага савета па правах чалавека<ref>[http://www.mk.ru/blogs/posts/nezavisimyiy-sovet-po-pravam-cheloveka-sozdan-obraschaytes.html Независимый совет по правам человека создан: обращайтесь!]. Московский комсомолец.</ref>. Здымаўся ў фільмах і серыялах. Арганізатар шматлікіх культурных мерапрыемстваў; аўтар публіцыстычных прац на тэму [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]], якія выклікалі супярэчлівую рэакцыю з боку навукова-гістарычнай супольнасці. == Біяграфія == Нарадзіўся 13 сакавіка 1982 года ў [[Масква|Маскве]] ў сям’і ваеннага ўрача і інжынера. Па матчынай галіне мае арыстакратычныя карані<ref>[https://ponasenkov.net/biography/☁ https://ponasenkov.net/biography/]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у маскоўскай школе № 1287 з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы. Па ўласных успамінах Панасенкава цікавіцца эпохай Напалеона ён пачаў з 9 гадоў і сцвярджае, што яшчэ падчас вучобы ў школе ён займаўся вывучэннем спецыяльнай літаратуры і зборнікаў дакументаў у бібліятэцы музея «Барадзінская бітва» . У 1999—2004 гг. вучыўся на гістарычным факультэце [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ]], спецыялізаваўся на гісторыі Напалеонаўскіх войнаў пад кіраўніцтвам Фядосава. Выступаў з дакладамі на навуковых канферэнцыях. Па словах Панасенкава, дыплом аб заканчэнні МДУ не стаў абараняць з-за прызначанага на дзень абароны канцэрту, таму дыплома аб вышэйшай адукацыі не мае<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY☁ https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY]</ref>. З 2001 года браў удзел у навуковых канферэнцыях, публікаваў навуковыя і публіцыстычныя артыкулы, а таксама выступаў з лекцыямі і інтэрв’ю па тэме вайны 1812 года. У 2004 годзе выдаў кнігу «Правда о войне 1812 года», у якой усклаў віну ў развязванні канфлікта на расійскі бок і выказаў пункт гледжання аб бяздарнасці расійскага камандавання, уключаючы імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] і фельдмаршала Кутузава. 26 чэрвеня 2014 года ў Інстытуце навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках РАН на сумесным пасяджэнні Навуковага савета РАН «Гісторыя міжнародных адносін і знешняй палітыкі РФ» і Інстытута расійскай гісторыі РАН выступіў з дакладам «Дзве мадэлі рэфармавання Еўропы: Напалеон і Аляксандр I» па тэме «Замежныя паходы Рускай арміі 1813—1814 гг. і рэфармаванне Еўропы». У 2015 годзе ў часопісе «Мхітар Гош» у сумесным з Т. А. Сакаянам артыкуле «Характар і мэты антыфранцузскіх кааліцый» у агульным выглядзе былі паказаны прычыны ўзнікнення антыфранцузскіх кааліцый і іх мэты. Аўтары асвятлілі прагрэсіўныя рэформы Напалеона, якія выклікалі ўзмацненне варожасці еўрапейскіх манархаў супраць Францыі. У артыкуле абгрунтоўваецца тэзіс, што Напалеон быў супраць магчымай вайны і прыкладаў усе намаганні, каб яе пазбегнуць. У 2017 годзе выдаў кнігу «[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]», у якой працягнуў развіваць думкі, выкладзеныя ў папярэдняй працы. ў 2024 годзе перанёс інсульт. == Бібліяграфія == === Кнігі === {{refbegin|1}} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Правда о войне 1812 года |месца=Москва |выдавецтва=Рейтар |год=2004 |старонак=408 |isbn=5-8067-0019-4 |тыраж=1000|ref= }} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Танго в одиночестве |месца=М. |выдавецтва=Рейтар |год=2007 |старонак=376|isbn=5-8067-0019-4|тыраж=500|ref= }} * {{кніга|аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2017|старонкі=|старонак=800|isbn=978-5-17-102143-6|isbn2=|тыраж=5000|серыя=Скандалы истории}}; {{Кніга|загаловак=[https://cdn.eksmo.ru/v2/ASE000000000835623/PDF/ASE000000000835623.pdf 2-е издание]|выданне=исправленное и дополненное|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2018|старонак=864|isbn2=978-5-17-107656-6|тыраж=24000|серыя=Скандалы истории}} {{refend}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/channel/UCZzCY2vYd-B2mtk9ZYgbGug Канал здравого смысла] на [[YouTube]] * [https://twitter.com/ponasenkov Яўгеній Панасенкаў] у [[Twitter]] * [https://www.instagram.com/evgenii_ponasenkov/ Яўгеній Панасенкаў] у [[Instagram]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Панасенкаў Яўгеній Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] hv2f62l1lzrl9cf84d2c8zy5n7kc0p3 5130338 5130337 2026-04-21T13:10:11Z ~2026-24379-42 167008 5130338 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Яўгеній Мікалаевіч Панасенкаў''' ({{lang-ru|Евгений Николаевич Понасенков}}; нар. {{ДН|13|3|1982}}-пам.21 актавік 2026)— расійскі гісторык, які спецыялізуецца на гістарычным рэвізіянізме, тэлевядучы, рэжысёр. Удзельнік грамадскага аб’яднання «Руская акадэмія навук і мастацтваў»<ref name="Whoiswho">Понасенков Евгений // Who is Who. Русское издание. (Who’s Who. Russian Edition). М.: Астрея, 2006. С. 319</ref>, член Незалежнага савета па правах чалавека<ref>[http://www.mk.ru/blogs/posts/nezavisimyiy-sovet-po-pravam-cheloveka-sozdan-obraschaytes.html Независимый совет по правам человека создан: обращайтесь!]. Московский комсомолец.</ref>. Здымаўся ў фільмах і серыялах. Арганізатар шматлікіх культурных мерапрыемстваў; аўтар публіцыстычных прац на тэму [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]], якія выклікалі супярэчлівую рэакцыю з боку навукова-гістарычнай супольнасці. == Біяграфія == Нарадзіўся 13 сакавіка 1982 года ў [[Масква|Маскве]] ў сям’і ваеннага ўрача і інжынера. Па матчынай галіне мае арыстакратычныя карані<ref>[https://ponasenkov.net/biography/☁ https://ponasenkov.net/biography/]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у маскоўскай школе № 1287 з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы. Па ўласных успамінах Панасенкава цікавіцца эпохай Напалеона ён пачаў з 9 гадоў і сцвярджае, што яшчэ падчас вучобы ў школе ён займаўся вывучэннем спецыяльнай літаратуры і зборнікаў дакументаў у бібліятэцы музея «Барадзінская бітва» . У 1999—2004 гг. вучыўся на гістарычным факультэце [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ]], спецыялізаваўся на гісторыі Напалеонаўскіх войнаў пад кіраўніцтвам Фядосава. Выступаў з дакладамі на навуковых канферэнцыях. Па словах Панасенкава, дыплом аб заканчэнні МДУ не стаў абараняць з-за прызначанага на дзень абароны канцэрту, таму дыплома аб вышэйшай адукацыі не мае<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY☁ https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY]</ref>. З 2001 года браў удзел у навуковых канферэнцыях, публікаваў навуковыя і публіцыстычныя артыкулы, а таксама выступаў з лекцыямі і інтэрв’ю па тэме вайны 1812 года. У 2004 годзе выдаў кнігу «Правда о войне 1812 года», у якой усклаў віну ў развязванні канфлікта на расійскі бок і выказаў пункт гледжання аб бяздарнасці расійскага камандавання, уключаючы імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] і фельдмаршала Кутузава. 26 чэрвеня 2014 года ў Інстытуце навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках РАН на сумесным пасяджэнні Навуковага савета РАН «Гісторыя міжнародных адносін і знешняй палітыкі РФ» і Інстытута расійскай гісторыі РАН выступіў з дакладам «Дзве мадэлі рэфармавання Еўропы: Напалеон і Аляксандр I» па тэме «Замежныя паходы Рускай арміі 1813—1814 гг. і рэфармаванне Еўропы». У 2015 годзе ў часопісе «Мхітар Гош» у сумесным з Т. А. Сакаянам артыкуле «Характар і мэты антыфранцузскіх кааліцый» у агульным выглядзе былі паказаны прычыны ўзнікнення антыфранцузскіх кааліцый і іх мэты. Аўтары асвятлілі прагрэсіўныя рэформы Напалеона, якія выклікалі ўзмацненне варожасці еўрапейскіх манархаў супраць Францыі. У артыкуле абгрунтоўваецца тэзіс, што Напалеон быў супраць магчымай вайны і прыкладаў усе намаганні, каб яе пазбегнуць. У 2017 годзе выдаў кнігу «[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]», у якой працягнуў развіваць думкі, выкладзеныя ў папярэдняй працы. ў 2024 годзе перанёс інсульт. == Бібліяграфія == === Кнігі === {{refbegin|1}} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Правда о войне 1812 года |месца=Москва |выдавецтва=Рейтар |год=2004 |старонак=408 |isbn=5-8067-0019-4 |тыраж=1000|ref= }} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Танго в одиночестве |месца=М. |выдавецтва=Рейтар |год=2007 |старонак=376|isbn=5-8067-0019-4|тыраж=500|ref= }} * {{кніга|аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2017|старонкі=|старонак=800|isbn=978-5-17-102143-6|isbn2=|тыраж=5000|серыя=Скандалы истории}}; {{Кніга|загаловак=[https://cdn.eksmo.ru/v2/ASE000000000835623/PDF/ASE000000000835623.pdf 2-е издание]|выданне=исправленное и дополненное|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2018|старонак=864|isbn2=978-5-17-107656-6|тыраж=24000|серыя=Скандалы истории}} {{refend}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/channel/UCZzCY2vYd-B2mtk9ZYgbGug Канал здравого смысла] на [[YouTube]] * [https://twitter.com/ponasenkov Яўгеній Панасенкаў] у [[Twitter]] * [https://www.instagram.com/evgenii_ponasenkov/ Яўгеній Панасенкаў] у [[Instagram]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Панасенкаў Яўгеній Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] 01v1ki7g2i5pgp7s1wn91r8ffo3biyw 5130339 5130338 2026-04-21T13:10:46Z ~2026-24379-42 167008 5130339 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Яўгеній Мікалаевіч Панасенкаў''' ({{lang-ru|Евгений Николаевич Понасенков}}; нар. {{ДН|13|3|1982}}-пам.21 красавік 2026)— расійскі гісторык, які спецыялізуецца на гістарычным рэвізіянізме, тэлевядучы, рэжысёр. Удзельнік грамадскага аб’яднання «Руская акадэмія навук і мастацтваў»<ref name="Whoiswho">Понасенков Евгений // Who is Who. Русское издание. (Who’s Who. Russian Edition). М.: Астрея, 2006. С. 319</ref>, член Незалежнага савета па правах чалавека<ref>[http://www.mk.ru/blogs/posts/nezavisimyiy-sovet-po-pravam-cheloveka-sozdan-obraschaytes.html Независимый совет по правам человека создан: обращайтесь!]. Московский комсомолец.</ref>. Здымаўся ў фільмах і серыялах. Арганізатар шматлікіх культурных мерапрыемстваў; аўтар публіцыстычных прац на тэму [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]], якія выклікалі супярэчлівую рэакцыю з боку навукова-гістарычнай супольнасці. == Біяграфія == Нарадзіўся 13 сакавіка 1982 года ў [[Масква|Маскве]] ў сям’і ваеннага ўрача і інжынера. Па матчынай галіне мае арыстакратычныя карані<ref>[https://ponasenkov.net/biography/☁ https://ponasenkov.net/biography/]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у маскоўскай школе № 1287 з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы. Па ўласных успамінах Панасенкава цікавіцца эпохай Напалеона ён пачаў з 9 гадоў і сцвярджае, што яшчэ падчас вучобы ў школе ён займаўся вывучэннем спецыяльнай літаратуры і зборнікаў дакументаў у бібліятэцы музея «Барадзінская бітва» . У 1999—2004 гг. вучыўся на гістарычным факультэце [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ]], спецыялізаваўся на гісторыі Напалеонаўскіх войнаў пад кіраўніцтвам Фядосава. Выступаў з дакладамі на навуковых канферэнцыях. Па словах Панасенкава, дыплом аб заканчэнні МДУ не стаў абараняць з-за прызначанага на дзень абароны канцэрту, таму дыплома аб вышэйшай адукацыі не мае<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY☁ https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY]</ref>. З 2001 года браў удзел у навуковых канферэнцыях, публікаваў навуковыя і публіцыстычныя артыкулы, а таксама выступаў з лекцыямі і інтэрв’ю па тэме вайны 1812 года. У 2004 годзе выдаў кнігу «Правда о войне 1812 года», у якой усклаў віну ў развязванні канфлікта на расійскі бок і выказаў пункт гледжання аб бяздарнасці расійскага камандавання, уключаючы імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] і фельдмаршала Кутузава. 26 чэрвеня 2014 года ў Інстытуце навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках РАН на сумесным пасяджэнні Навуковага савета РАН «Гісторыя міжнародных адносін і знешняй палітыкі РФ» і Інстытута расійскай гісторыі РАН выступіў з дакладам «Дзве мадэлі рэфармавання Еўропы: Напалеон і Аляксандр I» па тэме «Замежныя паходы Рускай арміі 1813—1814 гг. і рэфармаванне Еўропы». У 2015 годзе ў часопісе «Мхітар Гош» у сумесным з Т. А. Сакаянам артыкуле «Характар і мэты антыфранцузскіх кааліцый» у агульным выглядзе былі паказаны прычыны ўзнікнення антыфранцузскіх кааліцый і іх мэты. Аўтары асвятлілі прагрэсіўныя рэформы Напалеона, якія выклікалі ўзмацненне варожасці еўрапейскіх манархаў супраць Францыі. У артыкуле абгрунтоўваецца тэзіс, што Напалеон быў супраць магчымай вайны і прыкладаў усе намаганні, каб яе пазбегнуць. У 2017 годзе выдаў кнігу «[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]», у якой працягнуў развіваць думкі, выкладзеныя ў папярэдняй працы. ў 2024 годзе перанёс інсульт. == Бібліяграфія == === Кнігі === {{refbegin|1}} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Правда о войне 1812 года |месца=Москва |выдавецтва=Рейтар |год=2004 |старонак=408 |isbn=5-8067-0019-4 |тыраж=1000|ref= }} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Танго в одиночестве |месца=М. |выдавецтва=Рейтар |год=2007 |старонак=376|isbn=5-8067-0019-4|тыраж=500|ref= }} * {{кніга|аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2017|старонкі=|старонак=800|isbn=978-5-17-102143-6|isbn2=|тыраж=5000|серыя=Скандалы истории}}; {{Кніга|загаловак=[https://cdn.eksmo.ru/v2/ASE000000000835623/PDF/ASE000000000835623.pdf 2-е издание]|выданне=исправленное и дополненное|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2018|старонак=864|isbn2=978-5-17-107656-6|тыраж=24000|серыя=Скандалы истории}} {{refend}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/channel/UCZzCY2vYd-B2mtk9ZYgbGug Канал здравого смысла] на [[YouTube]] * [https://twitter.com/ponasenkov Яўгеній Панасенкаў] у [[Twitter]] * [https://www.instagram.com/evgenii_ponasenkov/ Яўгеній Панасенкаў] у [[Instagram]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Панасенкаў Яўгеній Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] dyegpivqmzo3xl5s7o2o74jq9rphxgf 5130340 5130339 2026-04-21T13:14:03Z ~2026-24379-42 167008 5130340 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Яўгеній Мікалаевіч Панасенкаў''' ({{lang-ru|Евгений Николаевич Понасенков}}; нар. {{ДН|13|3|1982}}-пам.21 красавік 2026)— расійскі гісторык, які спецыялізуецца на гістарычным рэвізіянізме, тэлевядучы, рэжысёр. Удзельнік грамадскага аб’яднання «Руская акадэмія навук і мастацтваў»<ref name="Whoiswho">Понасенков Евгений // Who is Who. Русское издание. (Who’s Who. Russian Edition). М.: Астрея, 2006. С. 319</ref>, член Незалежнага савета па правах чалавека<ref>[http://www.mk.ru/blogs/posts/nezavisimyiy-sovet-po-pravam-cheloveka-sozdan-obraschaytes.html Независимый совет по правам человека создан: обращайтесь!]. Московский комсомолец.</ref>. Здымаўся ў фільмах і серыялах. Арганізатар шматлікіх культурных мерапрыемстваў; аўтар публіцыстычных прац на тэму [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]], якія выклікалі супярэчлівую рэакцыю з боку навукова-гістарычнай супольнасці. == Біяграфія == Нарадзіўся 13 сакавіка 1982 года ў [[Масква|Маскве]] ў сям’і ваеннага ўрача і інжынера. Па матчынай галіне мае арыстакратычныя карані<ref>[https://ponasenkov.net/biography/☁ https://ponasenkov.net/biography/]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у маскоўскай школе № 1287 з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы. Па ўласных успамінах Панасенкава цікавіцца эпохай Напалеона ён пачаў з 9 гадоў і сцвярджае, што яшчэ падчас вучобы ў школе ён займаўся вывучэннем спецыяльнай літаратуры і зборнікаў дакументаў у бібліятэцы музея «Барадзінская бітва» . У 1999—2004 гг. вучыўся на гістарычным факультэце [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ]], спецыялізаваўся на гісторыі Напалеонаўскіх войнаў пад кіраўніцтвам Фядосава. Выступаў з дакладамі на навуковых канферэнцыях. Па словах Панасенкава, дыплом аб заканчэнні МДУ не стаў абараняць з-за прызначанага на дзень абароны канцэрту, таму дыплома аб вышэйшай адукацыі не мае<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY☁ https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY]</ref>. З 2001 года браў удзел у навуковых канферэнцыях, публікаваў навуковыя і публіцыстычныя артыкулы, а таксама выступаў з лекцыямі і інтэрв’ю па тэме вайны 1812 года. У 2004 годзе выдаў кнігу «Правда о войне 1812 года», у якой усклаў віну ў развязванні канфлікта на расійскі бок і выказаў пункт гледжання аб бяздарнасці расійскага камандавання, уключаючы імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] і фельдмаршала Кутузава. 26 чэрвеня 2014 года ў Інстытуце навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках РАН на сумесным пасяджэнні Навуковага савета РАН «Гісторыя міжнародных адносін і знешняй палітыкі РФ» і Інстытута расійскай гісторыі РАН выступіў з дакладам «Дзве мадэлі рэфармавання Еўропы: Напалеон і Аляксандр I» па тэме «Замежныя паходы Рускай арміі 1813—1814 гг. і рэфармаванне Еўропы». У 2015 годзе ў часопісе «Мхітар Гош» у сумесным з Т. А. Сакаянам артыкуле «Характар і мэты антыфранцузскіх кааліцый» у агульным выглядзе былі паказаны прычыны ўзнікнення антыфранцузскіх кааліцый і іх мэты. Аўтары асвятлілі прагрэсіўныя рэформы Напалеона, якія выклікалі ўзмацненне варожасці еўрапейскіх манархаў супраць Францыі. У артыкуле абгрунтоўваецца тэзіс, што Напалеон быў супраць магчымай вайны і прыкладаў усе намаганні, каб яе пазбегнуць. У 2017 годзе выдаў кнігу «[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]», у якой працягнуў развіваць думкі, выкладзеныя ў папярэдняй працы. ў 2024 годзе перанёс інсульт а таксама два мікраінфаркты. Памёр 21 красавіка 2026 года ў Маскве. Пахаваны будзе на Новадзявочых могілках. == Бібліяграфія == === Кнігі === {{refbegin|1}} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Правда о войне 1812 года |месца=Москва |выдавецтва=Рейтар |год=2004 |старонак=408 |isbn=5-8067-0019-4 |тыраж=1000|ref= }} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Танго в одиночестве |месца=М. |выдавецтва=Рейтар |год=2007 |старонак=376|isbn=5-8067-0019-4|тыраж=500|ref= }} * {{кніга|аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2017|старонкі=|старонак=800|isbn=978-5-17-102143-6|isbn2=|тыраж=5000|серыя=Скандалы истории}}; {{Кніга|загаловак=[https://cdn.eksmo.ru/v2/ASE000000000835623/PDF/ASE000000000835623.pdf 2-е издание]|выданне=исправленное и дополненное|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2018|старонак=864|isbn2=978-5-17-107656-6|тыраж=24000|серыя=Скандалы истории}} {{refend}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/channel/UCZzCY2vYd-B2mtk9ZYgbGug Канал здравого смысла] на [[YouTube]] * [https://twitter.com/ponasenkov Яўгеній Панасенкаў] у [[Twitter]] * [https://www.instagram.com/evgenii_ponasenkov/ Яўгеній Панасенкаў] у [[Instagram]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Панасенкаў Яўгеній Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] 2ruq1rh9glczsa20habvtc3ukh98h6c 5130343 5130340 2026-04-21T13:15:15Z ~2026-24379-42 167008 5130343 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Жека Понос''' нар. {{ДН|13|3|1982}}-пам.21 красавік 2026)— расійскі гісторык, які спецыялізуецца на гістарычным рэвізіянізме, тэлевядучы, рэжысёр. Удзельнік грамадскага аб’яднання «Руская акадэмія навук і мастацтваў»<ref name="Whoiswho">Понасенков Евгений // Who is Who. Русское издание. (Who’s Who. Russian Edition). М.: Астрея, 2006. С. 319</ref>, член Незалежнага савета па правах чалавека<ref>[http://www.mk.ru/blogs/posts/nezavisimyiy-sovet-po-pravam-cheloveka-sozdan-obraschaytes.html Независимый совет по правам человека создан: обращайтесь!]. Московский комсомолец.</ref>. Здымаўся ў фільмах і серыялах. Арганізатар шматлікіх культурных мерапрыемстваў; аўтар публіцыстычных прац на тэму [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]], якія выклікалі супярэчлівую рэакцыю з боку навукова-гістарычнай супольнасці. == Біяграфія == Нарадзіўся 13 сакавіка 1982 года ў [[Масква|Маскве]] ў сям’і ваеннага ўрача і інжынера. Па матчынай галіне мае арыстакратычныя карані<ref>[https://ponasenkov.net/biography/☁ https://ponasenkov.net/biography/]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у маскоўскай школе № 1287 з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы. Па ўласных успамінах Панасенкава цікавіцца эпохай Напалеона ён пачаў з 9 гадоў і сцвярджае, што яшчэ падчас вучобы ў школе ён займаўся вывучэннем спецыяльнай літаратуры і зборнікаў дакументаў у бібліятэцы музея «Барадзінская бітва» . У 1999—2004 гг. вучыўся на гістарычным факультэце [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ]], спецыялізаваўся на гісторыі Напалеонаўскіх войнаў пад кіраўніцтвам Фядосава. Выступаў з дакладамі на навуковых канферэнцыях. Па словах Панасенкава, дыплом аб заканчэнні МДУ не стаў абараняць з-за прызначанага на дзень абароны канцэрту, таму дыплома аб вышэйшай адукацыі не мае<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY☁ https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY]</ref>. З 2001 года браў удзел у навуковых канферэнцыях, публікаваў навуковыя і публіцыстычныя артыкулы, а таксама выступаў з лекцыямі і інтэрв’ю па тэме вайны 1812 года. У 2004 годзе выдаў кнігу «Правда о войне 1812 года», у якой усклаў віну ў развязванні канфлікта на расійскі бок і выказаў пункт гледжання аб бяздарнасці расійскага камандавання, уключаючы імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] і фельдмаршала Кутузава. 26 чэрвеня 2014 года ў Інстытуце навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках РАН на сумесным пасяджэнні Навуковага савета РАН «Гісторыя міжнародных адносін і знешняй палітыкі РФ» і Інстытута расійскай гісторыі РАН выступіў з дакладам «Дзве мадэлі рэфармавання Еўропы: Напалеон і Аляксандр I» па тэме «Замежныя паходы Рускай арміі 1813—1814 гг. і рэфармаванне Еўропы». У 2015 годзе ў часопісе «Мхітар Гош» у сумесным з Т. А. Сакаянам артыкуле «Характар і мэты антыфранцузскіх кааліцый» у агульным выглядзе былі паказаны прычыны ўзнікнення антыфранцузскіх кааліцый і іх мэты. Аўтары асвятлілі прагрэсіўныя рэформы Напалеона, якія выклікалі ўзмацненне варожасці еўрапейскіх манархаў супраць Францыі. У артыкуле абгрунтоўваецца тэзіс, што Напалеон быў супраць магчымай вайны і прыкладаў усе намаганні, каб яе пазбегнуць. У 2017 годзе выдаў кнігу «[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]», у якой працягнуў развіваць думкі, выкладзеныя ў папярэдняй працы. ў 2024 годзе перанёс інсульт а таксама два мікраінфаркты. Памёр 21 красавіка 2026 года ў Маскве. Пахаваны будзе на Новадзявочых могілках. == Бібліяграфія == === Кнігі === {{refbegin|1}} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Правда о войне 1812 года |месца=Москва |выдавецтва=Рейтар |год=2004 |старонак=408 |isbn=5-8067-0019-4 |тыраж=1000|ref= }} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Танго в одиночестве |месца=М. |выдавецтва=Рейтар |год=2007 |старонак=376|isbn=5-8067-0019-4|тыраж=500|ref= }} * {{кніга|аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2017|старонкі=|старонак=800|isbn=978-5-17-102143-6|isbn2=|тыраж=5000|серыя=Скандалы истории}}; {{Кніга|загаловак=[https://cdn.eksmo.ru/v2/ASE000000000835623/PDF/ASE000000000835623.pdf 2-е издание]|выданне=исправленное и дополненное|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2018|старонак=864|isbn2=978-5-17-107656-6|тыраж=24000|серыя=Скандалы истории}} {{refend}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/channel/UCZzCY2vYd-B2mtk9ZYgbGug Канал здравого смысла] на [[YouTube]] * [https://twitter.com/ponasenkov Яўгеній Панасенкаў] у [[Twitter]] * [https://www.instagram.com/evgenii_ponasenkov/ Яўгеній Панасенкаў] у [[Instagram]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Панасенкаў Яўгеній Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] e0cvt624emahev8bkn8y9agf22xlpe6 5130345 5130343 2026-04-21T13:20:08Z ~2026-24379-42 167008 5130345 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Жека Понос''' нар. {{ДН|13|3|1982}})— расійскі гісторык, які спецыялізуецца на гістарычным рэвізіянізме, тэлевядучы, рэжысёр. Удзельнік грамадскага аб’яднання «Руская акадэмія навук і мастацтваў»<ref name="Whoiswho">Понасенков Евгений // Who is Who. Русское издание. (Who’s Who. Russian Edition). М.: Астрея, 2006. С. 319</ref>, член Незалежнага савета па правах чалавека<ref>[http://www.mk.ru/blogs/posts/nezavisimyiy-sovet-po-pravam-cheloveka-sozdan-obraschaytes.html Независимый совет по правам человека создан: обращайтесь!]. Московский комсомолец.</ref>. Здымаўся ў фільмах і серыялах. Арганізатар шматлікіх культурных мерапрыемстваў; аўтар публіцыстычных прац на тэму [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]], якія выклікалі супярэчлівую рэакцыю з боку навукова-гістарычнай супольнасці. == Біяграфія == Нарадзіўся 13 сакавіка 1982 года ў [[Масква|Маскве]] ў сям’і ваеннага ўрача і інжынера. Па матчынай галіне мае арыстакратычныя карані<ref>[https://ponasenkov.net/biography/☁ https://ponasenkov.net/biography/]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у маскоўскай школе № 1287 з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы. Па ўласных успамінах Панасенкава цікавіцца эпохай Напалеона ён пачаў з 9 гадоў і сцвярджае, што яшчэ падчас вучобы ў школе ён займаўся вывучэннем спецыяльнай літаратуры і зборнікаў дакументаў у бібліятэцы музея «Барадзінская бітва» . У 1999—2004 гг. вучыўся на гістарычным факультэце [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ]], спецыялізаваўся на гісторыі Напалеонаўскіх войнаў пад кіраўніцтвам Фядосава. Выступаў з дакладамі на навуковых канферэнцыях. Па словах Панасенкава, дыплом аб заканчэнні МДУ не стаў абараняць з-за прызначанага на дзень абароны канцэрту, таму дыплома аб вышэйшай адукацыі не мае<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY☁ https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY]</ref>. З 2001 года браў удзел у навуковых канферэнцыях, публікаваў навуковыя і публіцыстычныя артыкулы, а таксама выступаў з лекцыямі і інтэрв’ю па тэме вайны 1812 года. У 2004 годзе выдаў кнігу «Правда о войне 1812 года», у якой усклаў віну ў развязванні канфлікта на расійскі бок і выказаў пункт гледжання аб бяздарнасці расійскага камандавання, уключаючы імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] і фельдмаршала Кутузава. 26 чэрвеня 2014 года ў Інстытуце навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках РАН на сумесным пасяджэнні Навуковага савета РАН «Гісторыя міжнародных адносін і знешняй палітыкі РФ» і Інстытута расійскай гісторыі РАН выступіў з дакладам «Дзве мадэлі рэфармавання Еўропы: Напалеон і Аляксандр I» па тэме «Замежныя паходы Рускай арміі 1813—1814 гг. і рэфармаванне Еўропы». У 2015 годзе ў часопісе «Мхітар Гош» у сумесным з Т. А. Сакаянам артыкуле «Характар і мэты антыфранцузскіх кааліцый» у агульным выглядзе былі паказаны прычыны ўзнікнення антыфранцузскіх кааліцый і іх мэты. Аўтары асвятлілі прагрэсіўныя рэформы Напалеона, якія выклікалі ўзмацненне варожасці еўрапейскіх манархаў супраць Францыі. У артыкуле абгрунтоўваецца тэзіс, што Напалеон быў супраць магчымай вайны і прыкладаў усе намаганні, каб яе пазбегнуць. У 2017 годзе выдаў кнігу «[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]», у якой працягнуў развіваць думкі, выкладзеныя ў папярэдняй працы. ў 2024 годзе перанёс інсульт а таксама два мікраінфаркты. Памёр 21 красавіка 2026 года ў Маскве. Пахаваны будзе на Новадзявочых могілках. == Бібліяграфія == === Кнігі === {{refbegin|1}} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Правда о войне 1812 года |месца=Москва |выдавецтва=Рейтар |год=2004 |старонак=408 |isbn=5-8067-0019-4 |тыраж=1000|ref= }} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Танго в одиночестве |месца=М. |выдавецтва=Рейтар |год=2007 |старонак=376|isbn=5-8067-0019-4|тыраж=500|ref= }} * {{кніга|аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2017|старонкі=|старонак=800|isbn=978-5-17-102143-6|isbn2=|тыраж=5000|серыя=Скандалы истории}}; {{Кніга|загаловак=[https://cdn.eksmo.ru/v2/ASE000000000835623/PDF/ASE000000000835623.pdf 2-е издание]|выданне=исправленное и дополненное|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2018|старонак=864|isbn2=978-5-17-107656-6|тыраж=24000|серыя=Скандалы истории}} {{refend}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/channel/UCZzCY2vYd-B2mtk9ZYgbGug Канал здравого смысла] на [[YouTube]] * [https://twitter.com/ponasenkov Яўгеній Панасенкаў] у [[Twitter]] * [https://www.instagram.com/evgenii_ponasenkov/ Яўгеній Панасенкаў] у [[Instagram]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Панасенкаў Яўгеній Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] 8jok4b64q50qxxv3sil950eim7lrumf 5130346 5130345 2026-04-21T13:20:40Z ~2026-24379-42 167008 5130346 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Жека Понос''' нар. {{ДН|13|3|1982}})— расійскі гісторык, які спецыялізуецца на гістарычным рэвізіянізме, тэлевядучы, рэжысёр. Удзельнік грамадскага аб’яднання «Руская акадэмія навук і мастацтваў»<ref name="Whoiswho">Понасенков Евгений // Who is Who. Русское издание. (Who’s Who. Russian Edition). М.: Астрея, 2006. С. 319</ref>, член Незалежнага савета па правах чалавека<ref>[http://www.mk.ru/blogs/posts/nezavisimyiy-sovet-po-pravam-cheloveka-sozdan-obraschaytes.html Независимый совет по правам человека создан: обращайтесь!]. Московский комсомолец.</ref>. Здымаўся ў фільмах і серыялах. Арганізатар шматлікіх культурных мерапрыемстваў; аўтар публіцыстычных прац на тэму [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]], якія выклікалі супярэчлівую рэакцыю з боку навукова-гістарычнай супольнасці. == Біяграфія == Нарадзіўся 13 сакавіка 1982 года ў [[Масква|Маскве]] ў сям’і ваеннага ўрача і інжынера. Па матчынай галіне мае арыстакратычныя карані<ref>[https://ponasenkov.net/biography/☁ https://ponasenkov.net/biography/]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у маскоўскай школе № 1287 з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы. Па ўласных успамінах Панасенкава цікавіцца эпохай Напалеона ён пачаў з 9 гадоў і сцвярджае, што яшчэ падчас вучобы ў школе ён займаўся вывучэннем спецыяльнай літаратуры і зборнікаў дакументаў у бібліятэцы музея «Барадзінская бітва» . У 1999—2004 гг. вучыўся на гістарычным факультэце [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ]], спецыялізаваўся на гісторыі Напалеонаўскіх войнаў пад кіраўніцтвам Фядосава. Выступаў з дакладамі на навуковых канферэнцыях. Па словах Панасенкава, дыплом аб заканчэнні МДУ не стаў абараняць з-за прызначанага на дзень абароны канцэрту, таму дыплома аб вышэйшай адукацыі не мае<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY☁ https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY]</ref>. З 2001 года браў удзел у навуковых канферэнцыях, публікаваў навуковыя і публіцыстычныя артыкулы, а таксама выступаў з лекцыямі і інтэрв’ю па тэме вайны 1812 года. У 2004 годзе выдаў кнігу «Правда о войне 1812 года», у якой усклаў віну ў развязванні канфлікта на расійскі бок і выказаў пункт гледжання аб бяздарнасці расійскага камандавання, уключаючы імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] і фельдмаршала Кутузава. 26 чэрвеня 2014 года ў Інстытуце навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках РАН на сумесным пасяджэнні Навуковага савета РАН «Гісторыя міжнародных адносін і знешняй палітыкі РФ» і Інстытута расійскай гісторыі РАН выступіў з дакладам «Дзве мадэлі рэфармавання Еўропы: Напалеон і Аляксандр I» па тэме «Замежныя паходы Рускай арміі 1813—1814 гг. і рэфармаванне Еўропы». У 2015 годзе ў часопісе «Мхітар Гош» у сумесным з Т. А. Сакаянам артыкуле «Характар і мэты антыфранцузскіх кааліцый» у агульным выглядзе былі паказаны прычыны ўзнікнення антыфранцузскіх кааліцый і іх мэты. Аўтары асвятлілі прагрэсіўныя рэформы Напалеона, якія выклікалі ўзмацненне варожасці еўрапейскіх манархаў супраць Францыі. У артыкуле абгрунтоўваецца тэзіс, што Напалеон быў супраць магчымай вайны і прыкладаў усе намаганні, каб яе пазбегнуць. У 2017 годзе выдаў кнігу «[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]», у якой працягнуў развіваць думкі, выкладзеныя ў папярэдняй працы. == Бібліяграфія == === Кнігі === {{refbegin|1}} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Правда о войне 1812 года |месца=Москва |выдавецтва=Рейтар |год=2004 |старонак=408 |isbn=5-8067-0019-4 |тыраж=1000|ref= }} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Танго в одиночестве |месца=М. |выдавецтва=Рейтар |год=2007 |старонак=376|isbn=5-8067-0019-4|тыраж=500|ref= }} * {{кніга|аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2017|старонкі=|старонак=800|isbn=978-5-17-102143-6|isbn2=|тыраж=5000|серыя=Скандалы истории}}; {{Кніга|загаловак=[https://cdn.eksmo.ru/v2/ASE000000000835623/PDF/ASE000000000835623.pdf 2-е издание]|выданне=исправленное и дополненное|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2018|старонак=864|isbn2=978-5-17-107656-6|тыраж=24000|серыя=Скандалы истории}} {{refend}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/channel/UCZzCY2vYd-B2mtk9ZYgbGug Канал здравого смысла] на [[YouTube]] * [https://twitter.com/ponasenkov Яўгеній Панасенкаў] у [[Twitter]] * [https://www.instagram.com/evgenii_ponasenkov/ Яўгеній Панасенкаў] у [[Instagram]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Панасенкаў Яўгеній Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] ik4qz49jo138ipyk8o4vk1hguk9fff1 5130358 5130346 2026-04-21T13:45:50Z Pabojnia 135280 Адхілена 7 апошніх змен (зробленых [[Адмысловае:Contributions/~2026-24379-42|~2026-24379-42]]) і адноўлена версія 5123173, зробленая Lš-k.: маладзец 5130358 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Яўгеній Мікалаевіч Панасенкаў''' ({{lang-ru|Евгений Николаевич Понасенков}}; нар. {{ДН|13|3|1982}}) — расійскі гісторык, які спецыялізуецца на гістарычным рэвізіянізме, тэлевядучы, рэжысёр. Удзельнік грамадскага аб’яднання «Руская акадэмія навук і мастацтваў»<ref name="Whoiswho">Понасенков Евгений // Who is Who. Русское издание. (Who’s Who. Russian Edition). М.: Астрея, 2006. С. 319</ref>, член Незалежнага савета па правах чалавека<ref>[http://www.mk.ru/blogs/posts/nezavisimyiy-sovet-po-pravam-cheloveka-sozdan-obraschaytes.html Независимый совет по правам человека создан: обращайтесь!]. Московский комсомолец.</ref>. Здымаўся ў фільмах і серыялах. Арганізатар шматлікіх культурных мерапрыемстваў; аўтар публіцыстычных прац на тэму [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]], якія выклікалі супярэчлівую рэакцыю з боку навукова-гістарычнай супольнасці. == Біяграфія == Нарадзіўся 13 сакавіка 1982 года ў [[Масква|Маскве]] ў сям’і ваеннага ўрача і інжынера. Па матчынай галіне мае арыстакратычныя карані<ref>[https://ponasenkov.net/biography/☁ https://ponasenkov.net/biography/]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у маскоўскай школе № 1287 з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы. Па ўласных успамінах Панасенкава цікавіцца эпохай Напалеона ён пачаў з 9 гадоў і сцвярджае, што яшчэ падчас вучобы ў школе ён займаўся вывучэннем спецыяльнай літаратуры і зборнікаў дакументаў у бібліятэцы музея «Барадзінская бітва» . У 1999—2004 гг. вучыўся на гістарычным факультэце [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ]], спецыялізаваўся на гісторыі Напалеонаўскіх войнаў пад кіраўніцтвам Фядосава. Выступаў з дакладамі на навуковых канферэнцыях. Па словах Панасенкава, дыплом аб заканчэнні МДУ не стаў абараняць з-за прызначанага на дзень абароны канцэрту, таму дыплома аб вышэйшай адукацыі не мае<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY☁ https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY]</ref>. З 2001 года браў удзел у навуковых канферэнцыях, публікаваў навуковыя і публіцыстычныя артыкулы, а таксама выступаў з лекцыямі і інтэрв’ю па тэме вайны 1812 года. У 2004 годзе выдаў кнігу «Правда о войне 1812 года», у якой усклаў віну ў развязванні канфлікта на расійскі бок і выказаў пункт гледжання аб бяздарнасці расійскага камандавання, уключаючы імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] і фельдмаршала Кутузава. 26 чэрвеня 2014 года ў Інстытуце навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках РАН на сумесным пасяджэнні Навуковага савета РАН «Гісторыя міжнародных адносін і знешняй палітыкі РФ» і Інстытута расійскай гісторыі РАН выступіў з дакладам «Дзве мадэлі рэфармавання Еўропы: Напалеон і Аляксандр I» па тэме «Замежныя паходы Рускай арміі 1813—1814 гг. і рэфармаванне Еўропы». У 2015 годзе ў часопісе «Мхітар Гош» у сумесным з Т. А. Сакаянам артыкуле «Характар і мэты антыфранцузскіх кааліцый» у агульным выглядзе былі паказаны прычыны ўзнікнення антыфранцузскіх кааліцый і іх мэты. Аўтары асвятлілі прагрэсіўныя рэформы Напалеона, якія выклікалі ўзмацненне варожасці еўрапейскіх манархаў супраць Францыі. У артыкуле абгрунтоўваецца тэзіс, што Напалеон быў супраць магчымай вайны і прыкладаў усе намаганні, каб яе пазбегнуць. У 2017 годзе выдаў кнігу «[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]», у якой працягнуў развіваць думкі, выкладзеныя ў папярэдняй працы. == Бібліяграфія == === Кнігі === {{refbegin|1}} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Правда о войне 1812 года |месца=Москва |выдавецтва=Рейтар |год=2004 |старонак=408 |isbn=5-8067-0019-4 |тыраж=1000|ref= }} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Танго в одиночестве |месца=М. |выдавецтва=Рейтар |год=2007 |старонак=376|isbn=5-8067-0019-4|тыраж=500|ref= }} * {{кніга|аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2017|старонкі=|старонак=800|isbn=978-5-17-102143-6|isbn2=|тыраж=5000|серыя=Скандалы истории}}; {{Кніга|загаловак=[https://cdn.eksmo.ru/v2/ASE000000000835623/PDF/ASE000000000835623.pdf 2-е издание]|выданне=исправленное и дополненное|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2018|старонак=864|isbn2=978-5-17-107656-6|тыраж=24000|серыя=Скандалы истории}} {{refend}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/channel/UCZzCY2vYd-B2mtk9ZYgbGug Канал здравого смысла] на [[YouTube]] * [https://twitter.com/ponasenkov Яўгеній Панасенкаў] у [[Twitter]] * [https://www.instagram.com/evgenii_ponasenkov/ Яўгеній Панасенкаў] у [[Instagram]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Панасенкаў Яўгеній Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] rgkl6lhs65czr2uzqbfzmogpr2vjgak 5130371 5130358 2026-04-21T14:12:35Z ~2026-24379-42 167008 5130371 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Яўгеній Мікалаевіч Панасенкаў''' ({{lang-ru|Евгений Николаевич Понасенков}}; нар. {{ДН|13|3|1982}}—пам.21 красавіка 2026) расійскі гісторык, які спецыялізуецца на гістарычным рэвізіянізме, тэлевядучы, рэжысёр. Удзельнік грамадскага аб’яднання «Руская акадэмія навук і мастацтваў»<ref name="Whoiswho">Понасенков Евгений // Who is Who. Русское издание. (Who’s Who. Russian Edition). М.: Астрея, 2006. С. 319</ref>, член Незалежнага савета па правах чалавека<ref>[http://www.mk.ru/blogs/posts/nezavisimyiy-sovet-po-pravam-cheloveka-sozdan-obraschaytes.html Независимый совет по правам человека создан: обращайтесь!]. Московский комсомолец.</ref>. Здымаўся ў фільмах і серыялах. Арганізатар шматлікіх культурных мерапрыемстваў; аўтар публіцыстычных прац на тэму [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]], якія выклікалі супярэчлівую рэакцыю з боку навукова-гістарычнай супольнасці. == Біяграфія == Нарадзіўся 13 сакавіка 1982 года ў [[Масква|Маскве]] ў сям’і ваеннага ўрача і інжынера. Па матчынай галіне мае арыстакратычныя карані<ref>[https://ponasenkov.net/biography/☁ https://ponasenkov.net/biography/]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у маскоўскай школе № 1287 з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы. Па ўласных успамінах Панасенкава цікавіцца эпохай Напалеона ён пачаў з 9 гадоў і сцвярджае, што яшчэ падчас вучобы ў школе ён займаўся вывучэннем спецыяльнай літаратуры і зборнікаў дакументаў у бібліятэцы музея «Барадзінская бітва» . У 1999—2004 гг. вучыўся на гістарычным факультэце [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ]], спецыялізаваўся на гісторыі Напалеонаўскіх войнаў пад кіраўніцтвам Фядосава. Выступаў з дакладамі на навуковых канферэнцыях. Па словах Панасенкава, дыплом аб заканчэнні МДУ не стаў абараняць з-за прызначанага на дзень абароны канцэрту, таму дыплома аб вышэйшай адукацыі не мае<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY☁ https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY]</ref>. З 2001 года браў удзел у навуковых канферэнцыях, публікаваў навуковыя і публіцыстычныя артыкулы, а таксама выступаў з лекцыямі і інтэрв’ю па тэме вайны 1812 года. У 2004 годзе выдаў кнігу «Правда о войне 1812 года», у якой усклаў віну ў развязванні канфлікта на расійскі бок і выказаў пункт гледжання аб бяздарнасці расійскага камандавання, уключаючы імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] і фельдмаршала Кутузава. 26 чэрвеня 2014 года ў Інстытуце навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках РАН на сумесным пасяджэнні Навуковага савета РАН «Гісторыя міжнародных адносін і знешняй палітыкі РФ» і Інстытута расійскай гісторыі РАН выступіў з дакладам «Дзве мадэлі рэфармавання Еўропы: Напалеон і Аляксандр I» па тэме «Замежныя паходы Рускай арміі 1813—1814 гг. і рэфармаванне Еўропы». У 2015 годзе ў часопісе «Мхітар Гош» у сумесным з Т. А. Сакаянам артыкуле «Характар і мэты антыфранцузскіх кааліцый» у агульным выглядзе былі паказаны прычыны ўзнікнення антыфранцузскіх кааліцый і іх мэты. Аўтары асвятлілі прагрэсіўныя рэформы Напалеона, якія выклікалі ўзмацненне варожасці еўрапейскіх манархаў супраць Францыі. У артыкуле абгрунтоўваецца тэзіс, што Напалеон быў супраць магчымай вайны і прыкладаў усе намаганні, каб яе пазбегнуць. У 2017 годзе выдаў кнігу «[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]», у якой працягнуў развіваць думкі, выкладзеныя ў папярэдняй працы. == Бібліяграфія == === Кнігі === {{refbegin|1}} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Правда о войне 1812 года |месца=Москва |выдавецтва=Рейтар |год=2004 |старонак=408 |isbn=5-8067-0019-4 |тыраж=1000|ref= }} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Танго в одиночестве |месца=М. |выдавецтва=Рейтар |год=2007 |старонак=376|isbn=5-8067-0019-4|тыраж=500|ref= }} * {{кніга|аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2017|старонкі=|старонак=800|isbn=978-5-17-102143-6|isbn2=|тыраж=5000|серыя=Скандалы истории}}; {{Кніга|загаловак=[https://cdn.eksmo.ru/v2/ASE000000000835623/PDF/ASE000000000835623.pdf 2-е издание]|выданне=исправленное и дополненное|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2018|старонак=864|isbn2=978-5-17-107656-6|тыраж=24000|серыя=Скандалы истории}} {{refend}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/channel/UCZzCY2vYd-B2mtk9ZYgbGug Канал здравого смысла] на [[YouTube]] * [https://twitter.com/ponasenkov Яўгеній Панасенкаў] у [[Twitter]] * [https://www.instagram.com/evgenii_ponasenkov/ Яўгеній Панасенкаў] у [[Instagram]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Панасенкаў Яўгеній Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] jfhn95byabtwvk418419b38kx7w3ab3 5130378 5130371 2026-04-21T14:15:28Z ~2026-24379-42 167008 5130378 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Яўгеній Мікалаевіч Панасенкаў''' ({{lang-ru|Евгений Николаевич Понасенков}}; нар. {{ДН|13|3|1982}}—пам.21 красавіка 2026) расійскі гісторык, які спецыялізуецца на гістарычным рэвізіянізме, тэлевядучы, рэжысёр. Удзельнік грамадскага аб’яднання «Руская акадэмія навук і мастацтваў»<ref name="Whoiswho">Понасенков Евгений // Who is Who. Русское издание. (Who’s Who. Russian Edition). М.: Астрея, 2006. С. 319</ref>, член Незалежнага савета па правах чалавека<ref>[http://www.mk.ru/blogs/posts/nezavisimyiy-sovet-po-pravam-cheloveka-sozdan-obraschaytes.html Независимый совет по правам человека создан: обращайтесь!]. Московский комсомолец.</ref>. Здымаўся ў фільмах і серыялах. Арганізатар шматлікіх культурных мерапрыемстваў; аўтар публіцыстычных прац на тэму [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]], якія выклікалі супярэчлівую рэакцыю з боку навукова-гістарычнай супольнасці. == Біяграфія == Нарадзіўся 13 сакавіка 1982 года ў [[Масква|Маскве]] ў сям’і ваеннага ўрача і інжынера. Па матчынай галіне мае арыстакратычныя карані<ref>[https://ponasenkov.net/biography/☁ https://ponasenkov.net/biography/]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у маскоўскай школе № 1287 з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы. Па ўласных успамінах Панасенкава цікавіцца эпохай Напалеона ён пачаў з 9 гадоў і сцвярджае, што яшчэ падчас вучобы ў школе ён займаўся вывучэннем спецыяльнай літаратуры і зборнікаў дакументаў у бібліятэцы музея «Барадзінская бітва» . У 1999—2004 гг. вучыўся на гістарычным факультэце [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ]], спецыялізаваўся на гісторыі Напалеонаўскіх войнаў пад кіраўніцтвам Фядосава. Выступаў з дакладамі на навуковых канферэнцыях. Па словах Панасенкава, дыплом аб заканчэнні МДУ не стаў абараняць з-за прызначанага на дзень абароны канцэрту, таму дыплома аб вышэйшай адукацыі не мае<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY☁ https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY]</ref>. З 2001 года браў удзел у навуковых канферэнцыях, публікаваў навуковыя і публіцыстычныя артыкулы, а таксама выступаў з лекцыямі і інтэрв’ю па тэме вайны 1812 года. У 2004 годзе выдаў кнігу «Правда о войне 1812 года», у якой усклаў віну ў развязванні канфлікта на расійскі бок і выказаў пункт гледжання аб бяздарнасці расійскага камандавання, уключаючы імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] і фельдмаршала Кутузава. 26 чэрвеня 2014 года ў Інстытуце навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках РАН на сумесным пасяджэнні Навуковага савета РАН «Гісторыя міжнародных адносін і знешняй палітыкі РФ» і Інстытута расійскай гісторыі РАН выступіў з дакладам «Дзве мадэлі рэфармавання Еўропы: Напалеон і Аляксандр I» па тэме «Замежныя паходы Рускай арміі 1813—1814 гг. і рэфармаванне Еўропы». У 2015 годзе ў часопісе «Мхітар Гош» у сумесным з Т. А. Сакаянам артыкуле «Характар і мэты антыфранцузскіх кааліцый» у агульным выглядзе былі паказаны прычыны ўзнікнення антыфранцузскіх кааліцый і іх мэты. Аўтары асвятлілі прагрэсіўныя рэформы Напалеона, якія выклікалі ўзмацненне варожасці еўрапейскіх манархаў супраць Францыі. У артыкуле абгрунтоўваецца тэзіс, што Напалеон быў супраць магчымай вайны і прыкладаў усе намаганні, каб яе пазбегнуць. У 2017 годзе выдаў кнігу «[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]», у якой працягнуў развіваць думкі, выкладзеныя ў папярэдняй працы.У 2024 годзе ён перанёс інсульт і 2 мікраінфаркты. Памёр 21 красавіка 2026 года ў Маскве і пахаваны на Новадзявочых могілка == Бібліяграфія == === Кнігі === {{refbegin|1}} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Правда о войне 1812 года |месца=Москва |выдавецтва=Рейтар |год=2004 |старонак=408 |isbn=5-8067-0019-4 |тыраж=1000|ref= }} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Танго в одиночестве |месца=М. |выдавецтва=Рейтар |год=2007 |старонак=376|isbn=5-8067-0019-4|тыраж=500|ref= }} * {{кніга|аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2017|старонкі=|старонак=800|isbn=978-5-17-102143-6|isbn2=|тыраж=5000|серыя=Скандалы истории}}; {{Кніга|загаловак=[https://cdn.eksmo.ru/v2/ASE000000000835623/PDF/ASE000000000835623.pdf 2-е издание]|выданне=исправленное и дополненное|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2018|старонак=864|isbn2=978-5-17-107656-6|тыраж=24000|серыя=Скандалы истории}} {{refend}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/channel/UCZzCY2vYd-B2mtk9ZYgbGug Канал здравого смысла] на [[YouTube]] * [https://twitter.com/ponasenkov Яўгеній Панасенкаў] у [[Twitter]] * [https://www.instagram.com/evgenii_ponasenkov/ Яўгеній Панасенкаў] у [[Instagram]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Панасенкаў Яўгеній Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] duql3gtpifizqrnohsafza3xfpfh6pn 5130381 5130378 2026-04-21T14:16:50Z M.L.Bot 261 Адхілена 1 першая змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/~2026-24379-42|~2026-24379-42]]) наступная пасля версіі 5130358, зробленай Pabojnia 5130381 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Яўгеній Мікалаевіч Панасенкаў''' ({{lang-ru|Евгений Николаевич Понасенков}}; нар. {{ДН|13|3|1982}}) — расійскі гісторык, які спецыялізуецца на гістарычным рэвізіянізме, тэлевядучы, рэжысёр. Удзельнік грамадскага аб’яднання «Руская акадэмія навук і мастацтваў»<ref name="Whoiswho">Понасенков Евгений // Who is Who. Русское издание. (Who’s Who. Russian Edition). М.: Астрея, 2006. С. 319</ref>, член Незалежнага савета па правах чалавека<ref>[http://www.mk.ru/blogs/posts/nezavisimyiy-sovet-po-pravam-cheloveka-sozdan-obraschaytes.html Независимый совет по правам человека создан: обращайтесь!]. Московский комсомолец.</ref>. Здымаўся ў фільмах і серыялах. Арганізатар шматлікіх культурных мерапрыемстваў; аўтар публіцыстычных прац на тэму [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]], якія выклікалі супярэчлівую рэакцыю з боку навукова-гістарычнай супольнасці. == Біяграфія == Нарадзіўся 13 сакавіка 1982 года ў [[Масква|Маскве]] ў сям’і ваеннага ўрача і інжынера. Па матчынай галіне мае арыстакратычныя карані<ref>[https://ponasenkov.net/biography/☁ https://ponasenkov.net/biography/]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у маскоўскай школе № 1287 з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы. Па ўласных успамінах Панасенкава цікавіцца эпохай Напалеона ён пачаў з 9 гадоў і сцвярджае, што яшчэ падчас вучобы ў школе ён займаўся вывучэннем спецыяльнай літаратуры і зборнікаў дакументаў у бібліятэцы музея «Барадзінская бітва» . У 1999—2004 гг. вучыўся на гістарычным факультэце [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ]], спецыялізаваўся на гісторыі Напалеонаўскіх войнаў пад кіраўніцтвам Фядосава. Выступаў з дакладамі на навуковых канферэнцыях. Па словах Панасенкава, дыплом аб заканчэнні МДУ не стаў абараняць з-за прызначанага на дзень абароны канцэрту, таму дыплома аб вышэйшай адукацыі не мае<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY☁ https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY]</ref>. З 2001 года браў удзел у навуковых канферэнцыях, публікаваў навуковыя і публіцыстычныя артыкулы, а таксама выступаў з лекцыямі і інтэрв’ю па тэме вайны 1812 года. У 2004 годзе выдаў кнігу «Правда о войне 1812 года», у якой усклаў віну ў развязванні канфлікта на расійскі бок і выказаў пункт гледжання аб бяздарнасці расійскага камандавання, уключаючы імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] і фельдмаршала Кутузава. 26 чэрвеня 2014 года ў Інстытуце навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках РАН на сумесным пасяджэнні Навуковага савета РАН «Гісторыя міжнародных адносін і знешняй палітыкі РФ» і Інстытута расійскай гісторыі РАН выступіў з дакладам «Дзве мадэлі рэфармавання Еўропы: Напалеон і Аляксандр I» па тэме «Замежныя паходы Рускай арміі 1813—1814 гг. і рэфармаванне Еўропы». У 2015 годзе ў часопісе «Мхітар Гош» у сумесным з Т. А. Сакаянам артыкуле «Характар і мэты антыфранцузскіх кааліцый» у агульным выглядзе былі паказаны прычыны ўзнікнення антыфранцузскіх кааліцый і іх мэты. Аўтары асвятлілі прагрэсіўныя рэформы Напалеона, якія выклікалі ўзмацненне варожасці еўрапейскіх манархаў супраць Францыі. У артыкуле абгрунтоўваецца тэзіс, што Напалеон быў супраць магчымай вайны і прыкладаў усе намаганні, каб яе пазбегнуць. У 2017 годзе выдаў кнігу «[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]», у якой працягнуў развіваць думкі, выкладзеныя ў папярэдняй працы.У 2024 годзе ён перанёс інсульт і 2 мікраінфаркты. Памёр 21 красавіка 2026 года ў Маскве і пахаваны на Новадзявочых могілка == Бібліяграфія == === Кнігі === {{refbegin|1}} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Правда о войне 1812 года |месца=Москва |выдавецтва=Рейтар |год=2004 |старонак=408 |isbn=5-8067-0019-4 |тыраж=1000|ref= }} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Танго в одиночестве |месца=М. |выдавецтва=Рейтар |год=2007 |старонак=376|isbn=5-8067-0019-4|тыраж=500|ref= }} * {{кніга|аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2017|старонкі=|старонак=800|isbn=978-5-17-102143-6|isbn2=|тыраж=5000|серыя=Скандалы истории}}; {{Кніга|загаловак=[https://cdn.eksmo.ru/v2/ASE000000000835623/PDF/ASE000000000835623.pdf 2-е издание]|выданне=исправленное и дополненное|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2018|старонак=864|isbn2=978-5-17-107656-6|тыраж=24000|серыя=Скандалы истории}} {{refend}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/channel/UCZzCY2vYd-B2mtk9ZYgbGug Канал здравого смысла] на [[YouTube]] * [https://twitter.com/ponasenkov Яўгеній Панасенкаў] у [[Twitter]] * [https://www.instagram.com/evgenii_ponasenkov/ Яўгеній Панасенкаў] у [[Instagram]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Панасенкаў Яўгеній Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] ajdachdjwk6kkk3ieo5l1m2noy0yjzc 5130383 5130381 2026-04-21T14:17:17Z M.L.Bot 261 Адхілены 3 апошнія змены (зробленыя [[Адмысловае:Contributions/~2026-24379-42|~2026-24379-42]] і [[Адмысловае:Contributions/M.L.Bot|M.L.Bot]]) і адноўлена версія 5130358, зробленая Pabojnia 5130383 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Яўгеній Мікалаевіч Панасенкаў''' ({{lang-ru|Евгений Николаевич Понасенков}}; нар. {{ДН|13|3|1982}}) — расійскі гісторык, які спецыялізуецца на гістарычным рэвізіянізме, тэлевядучы, рэжысёр. Удзельнік грамадскага аб’яднання «Руская акадэмія навук і мастацтваў»<ref name="Whoiswho">Понасенков Евгений // Who is Who. Русское издание. (Who’s Who. Russian Edition). М.: Астрея, 2006. С. 319</ref>, член Незалежнага савета па правах чалавека<ref>[http://www.mk.ru/blogs/posts/nezavisimyiy-sovet-po-pravam-cheloveka-sozdan-obraschaytes.html Независимый совет по правам человека создан: обращайтесь!]. Московский комсомолец.</ref>. Здымаўся ў фільмах і серыялах. Арганізатар шматлікіх культурных мерапрыемстваў; аўтар публіцыстычных прац на тэму [[Напалеонаўскія войны|напалеонаўскіх войнаў]], якія выклікалі супярэчлівую рэакцыю з боку навукова-гістарычнай супольнасці. == Біяграфія == Нарадзіўся 13 сакавіка 1982 года ў [[Масква|Маскве]] ў сям’і ваеннага ўрача і інжынера. Па матчынай галіне мае арыстакратычныя карані<ref>[https://ponasenkov.net/biography/☁ https://ponasenkov.net/biography/]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Пачатковую адукацыю атрымаў у маскоўскай школе № 1287 з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы. Па ўласных успамінах Панасенкава цікавіцца эпохай Напалеона ён пачаў з 9 гадоў і сцвярджае, што яшчэ падчас вучобы ў школе ён займаўся вывучэннем спецыяльнай літаратуры і зборнікаў дакументаў у бібліятэцы музея «Барадзінская бітва» . У 1999—2004 гг. вучыўся на гістарычным факультэце [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава|МДУ]], спецыялізаваўся на гісторыі Напалеонаўскіх войнаў пад кіраўніцтвам Фядосава. Выступаў з дакладамі на навуковых канферэнцыях. Па словах Панасенкава, дыплом аб заканчэнні МДУ не стаў абараняць з-за прызначанага на дзень абароны канцэрту, таму дыплома аб вышэйшай адукацыі не мае<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY☁ https://www.youtube.com/watch?v=62RW5x6FzjY]</ref>. З 2001 года браў удзел у навуковых канферэнцыях, публікаваў навуковыя і публіцыстычныя артыкулы, а таксама выступаў з лекцыямі і інтэрв’ю па тэме вайны 1812 года. У 2004 годзе выдаў кнігу «Правда о войне 1812 года», у якой усклаў віну ў развязванні канфлікта на расійскі бок і выказаў пункт гледжання аб бяздарнасці расійскага камандавання, уключаючы імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] і фельдмаршала Кутузава. 26 чэрвеня 2014 года ў Інстытуце навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках РАН на сумесным пасяджэнні Навуковага савета РАН «Гісторыя міжнародных адносін і знешняй палітыкі РФ» і Інстытута расійскай гісторыі РАН выступіў з дакладам «Дзве мадэлі рэфармавання Еўропы: Напалеон і Аляксандр I» па тэме «Замежныя паходы Рускай арміі 1813—1814 гг. і рэфармаванне Еўропы». У 2015 годзе ў часопісе «Мхітар Гош» у сумесным з Т. А. Сакаянам артыкуле «Характар і мэты антыфранцузскіх кааліцый» у агульным выглядзе былі паказаны прычыны ўзнікнення антыфранцузскіх кааліцый і іх мэты. Аўтары асвятлілі прагрэсіўныя рэформы Напалеона, якія выклікалі ўзмацненне варожасці еўрапейскіх манархаў супраць Францыі. У артыкуле абгрунтоўваецца тэзіс, што Напалеон быў супраць магчымай вайны і прыкладаў усе намаганні, каб яе пазбегнуць. У 2017 годзе выдаў кнігу «[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]», у якой працягнуў развіваць думкі, выкладзеныя ў папярэдняй працы. == Бібліяграфія == === Кнігі === {{refbegin|1}} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Правда о войне 1812 года |месца=Москва |выдавецтва=Рейтар |год=2004 |старонак=408 |isbn=5-8067-0019-4 |тыраж=1000|ref= }} * {{кніга |аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=Танго в одиночестве |месца=М. |выдавецтва=Рейтар |год=2007 |старонак=376|isbn=5-8067-0019-4|тыраж=500|ref= }} * {{кніга|аўтар=Понасенков Е. Н.|загаловак=[[Першая навуковая гісторыя вайны 1812 года|Первая научная история войны 1812 года]]|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2017|старонкі=|старонак=800|isbn=978-5-17-102143-6|isbn2=|тыраж=5000|серыя=Скандалы истории}}; {{Кніга|загаловак=[https://cdn.eksmo.ru/v2/ASE000000000835623/PDF/ASE000000000835623.pdf 2-е издание]|выданне=исправленное и дополненное|месца=М.|выдавецтва=АСТ|год=2018|старонак=864|isbn2=978-5-17-107656-6|тыраж=24000|серыя=Скандалы истории}} {{refend}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/channel/UCZzCY2vYd-B2mtk9ZYgbGug Канал здравого смысла] на [[YouTube]] * [https://twitter.com/ponasenkov Яўгеній Панасенкаў] у [[Twitter]] * [https://www.instagram.com/evgenii_ponasenkov/ Яўгеній Панасенкаў] у [[Instagram]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Панасенкаў Яўгеній Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] rgkl6lhs65czr2uzqbfzmogpr2vjgak Літоўская баскетбольная ліга 0 656539 5130503 3885539 2026-04-21T23:31:06Z ~2026-24693-68 167033 5130503 wikitext text/x-wiki {{Картка каманднага турніру |Назва = Літоўская баскетбольная ліга |Арыгінальнае =Betsson-LKL |Лагатып =Betsson_LKL.svg |Шырыня =300px |Подпіс = |Заснаваны = [[1993]] |Спорт = баскетбол |Рэарганізаваны = |Існаваў = |Краіна = {{Літва}} [[Літва]] |Рэгіён = [[Еўропа]] |Перыядычнасць = штогод |Кол-ць каманд = |Міжнародныя = |Выхад у = |Выбыванне ў = |Дзеючы = [[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс]] |Тытулаваны = [[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс]] (22) |Сайт = https://www.lkl.lt/ |Кіраўнік = |Бягучы сезон = }} '''Літоўская баскетбольная ліга''' ({{lang-lt|Lietuvos krepšinio lyga}}) — камандны турнір па баскетболе ў [[Літва|Літве]]. Заснаваны ў [[1993]] годзе. Складаецца з двух частак — рэгулярнага чэмпіянату і плэй-оф. У рэгулярным чэмпіянаце кожны клуб гуляе з кожным чатыры разы — па два разы дома і ў гасцях. Восем найлепшых каманд выходзяць у плэй-оф, дзе выяўляюцца прызёраў і пераможцы сезона. Найгоршы клуб рэгулярнага чэмпіянату вылятае ў [[Нацыянальная баскетбольная ліга Літвы|Нацыянальную баскетбольную лігу]]. == Спіс прызёраў == {|class="wikitable" !Год||Чэмпіён||Фіналіст |- |1993/1994||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Айсчай (баскетбольны клуб)|Атлетас (Каўнас)]] |- |1994/1995||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Айсчай (баскетбольны клуб)|Атлетас (Каўнас)]] |- |1995/1996||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Айсчай (баскетбольны клуб)|Атлетас (Каўнас)]] |- |1996/1997||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Алімпас (баскетбольны клуб)|Алімпас (Плунге)]] |- |1997/1998||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Айсчай (баскетбольны клуб)|Атлетас (Каўнас)]] |- |1998/1999||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |1999/2000||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]]||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]] |- |2000/2001||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |2001/2002||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]]||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]] |- |2002/2003||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |2003/2004||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |2004/2005||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |2005/2006||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]]||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]] |- |2006/2007||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |2007/2008||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |2008/2009||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]]||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]] |- |2009/2010||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]]||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]] |- |2010/2011||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |2011/2012||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |2012/2013||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |2013/2014||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Нептунас (баскетбольны клуб)|Няптунас (Клайпеда)]] |- |2014/2015||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |2015/2016||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Нептунас (баскетбольны клуб)|Няптунас (Клайпеда)]] |- |2016/2017||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Літкабеліс (баскетбольны клуб)|Літкабеліс (Панявежыс)]] |- |2017/2018||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |2018/2019||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Рытас (Вільнюс)]] |- |2019/2020||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]<ref>Чэмпіянат сезона 2019/2020 быў скончаны датэрмінова з-за [[Пандэмія COVID-19|пандэміі COVID-19]]. Чэмпіёнам быў прызнаны «Жальгірыс», як лідар рэгулярнага сезона</ref>||align="center"|— |} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Баскетбольныя спаборніцтвы]] [[Катэгорыя:Баскетбол у Літве]] 93hhj1n9cxennk5diggao9juk3r13f0 5130530 5130503 2026-04-22T05:16:20Z M.L.Bot 261 арфаграфія, афармленне 5130530 wikitext text/x-wiki {{Картка каманднага турніру |Назва = Літоўская баскетбольная ліга |Арыгінальнае =Betsson-LKL |Лагатып =Betsson_LKL.svg |Шырыня =300px |Подпіс = |Заснаваны = [[1993]] |Спорт = баскетбол |Рэарганізаваны = |Існаваў = |Краіна = {{Літва}} [[Літва]] |Рэгіён = [[Еўропа]] |Перыядычнасць = штогод |Кол-ць каманд = |Міжнародныя = |Выхад у = |Выбыванне ў = |Дзеючы = [[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс]] |Тытулаваны = [[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс]] (22) |Сайт = https://www.lkl.lt/ |Кіраўнік = |Бягучы сезон = }} '''Літоўская баскетбольная ліга''' ({{lang-lt|Lietuvos krepšinio lyga}}) — камандны турнір па баскетболе ў [[Літва|Літве]]. Заснаваны ў 1993 годзе. Складаецца з дзвюх частак — рэгулярнага чэмпіянату і плэй-оф. У рэгулярным чэмпіянаце кожны клуб гуляе з кожным чатыры разы — па два разы дома і ў гасцях. Восем найлепшых каманд выходзяць у плэй-оф, дзе выяўляюцца прызёраў і пераможцы сезона. Найгоршы клуб рэгулярнага чэмпіянату вылятае ў [[Нацыянальная баскетбольная ліга Літвы|Нацыянальную баскетбольную лігу]]. == Спіс прызёраў == {|class="wikitable" !Год||Чэмпіён||Фіналіст |- |1993/1994||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Айсчай (баскетбольны клуб)|Атлетас (Каўнас)]] |- |1994/1995||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Айсчай (баскетбольны клуб)|Атлетас (Каўнас)]] |- |1995/1996||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Айсчай (баскетбольны клуб)|Атлетас (Каўнас)]] |- |1996/1997||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Алімпас (баскетбольны клуб)|Алімпас (Плунге)]] |- |1997/1998||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Айсчай (баскетбольны клуб)|Атлетас (Каўнас)]] |- |1998/1999||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |1999/2000||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]]||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]] |- |2000/2001||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |2001/2002||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]]||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]] |- |2002/2003||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |2003/2004||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |2004/2005||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |2005/2006||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]]||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]] |- |2006/2007||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |2007/2008||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |2008/2009||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]]||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]] |- |2009/2010||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]]||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]] |- |2010/2011||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |2011/2012||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |2012/2013||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |2013/2014||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Нептунас (баскетбольны клуб)|Няптунас (Клайпеда)]] |- |2014/2015||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |2015/2016||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Нептунас (баскетбольны клуб)|Няптунас (Клайпеда)]] |- |2016/2017||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Літкабеліс (баскетбольны клуб)|Літкабеліс (Панявежыс)]] |- |2017/2018||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Летувас Рытас (Вільнюс)]] |- |2018/2019||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]||[[Рытас (баскетбольны клуб)|Рытас (Вільнюс)]] |- |2019/2020||[[Жальгірыс (баскетбольны клуб)|Жальгірыс (Каўнас)]]<ref>Чэмпіянат сезона 2019/2020 быў скончаны датэрмінова з-за [[Пандэмія COVID-19|пандэміі COVID-19]]. Чэмпіёнам быў прызнаны «Жальгірыс», як лідар рэгулярнага сезона</ref>||align="center"|— |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Баскетбольныя спаборніцтвы]] [[Катэгорыя:Баскетбол у Літве]] 3pito17rng03kxpkbvlqs21d2wvojtp Галоўная школа сельскай гаспадаркі ў Варшаве 0 658083 5130510 4674840 2026-04-22T01:35:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130510 wikitext text/x-wiki {{Картка ўніверсітэта |назва = Галоўная школа сельскай гаспадаркі ў Варшаве |скарачэнне = |эмблема = |выява = [[Выява:Kampus SGGW ul. Ciszewskiego w Warszawie.jpg|300px]] |арыгінал = {{lang-pl|Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie}} |міжназва = Warsaw University of Life Sciences – SGGW |ранейшае = |дэвіз = |заснаваны = 1816 |зачынены = 1939 |рэарганізаваны = 1945 |год рэарганізацыі = |тып = |найменне пасады =Рэктар |піб пасады = Міхал Засада |прэзідэнт = |навуковы кіраўнік = |студэнты = 16 000 |замежныя студэнты = |спецыялітэт = |бакалаўрыят = |магістратура = |аспірантура = |дактарантура = |дактары = |прафесары = |выкладчыкі = |размяшчэнне = [[Варшава]] |кампус = |адрас = вул. Новаурсынаўская 166,<br>02-787 г. Варшава, Польшча |сайт = https://www.sggw.pl/ |узнагароды = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = }} '''Галоўная школа сельскай гаспадаркі ў Варшаве''' ({{lang-pl|Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie}}) — [[Польшча|польская]] дзяржаўная [[вышэйшая навучальная ўстанова]] [[Сельская гаспадарка|сельскагаспадарча]]-[[Прыродазнаўчыя навукі|прыродазнаўчага]] профілю з сядзібай у [[Варшава|Варшаве]]. == Гісторыя == Лічыцца найстарэйшым і найбуйнейшым падобным цэнтрам у Польшчы. Вытокі школы ўзыходзяць да [[1816]] года, калі быў створаны Агранамічны інстытут у вёсцы Марымонт (цяпер у варшаўскім раёне Бяляны). У [[1956]] годзе рашэннем Савета Міністраў [[ПНР]] школа атрымала землі на Урсынаве, а таксама суседнія гаспадаркі Воліца, Натолін і Вілянаў, там былі створаны факультэты сельскагаспадарчай тэхнікі і харчавання чалавека ([[1973]] год). Канчаткова перавесці [[кампус]] на Урсынаў было вырашана ў [[2001]] годзе. Рэктарат універсітэта размешчаны ў гістарычным палацы, які належаў [[Юльян Урсын Нямцэвіч|Юліяну Урсыну Нямцэвічу]], які па сваёй функцыі называецца сёння "рэктарскім палацам". == Структура == * факультэт аграноміі і біялогіі * факультэт ветэрынарнай медыцыны * лясны факультэт * факультэт садаводства і біятэхналогіі * факультэт будаўніцтва і экалагічнай інжынерыі * факультэт тэхналогіі драўніны * факультэт жывёлагадоўлі, біяінжынерыі і абароны жывёл * факультэт харчовых тэхналогій * факультэт харчавання чалавека * факультэт эхналогіі вытворчасці * эканамічны факультэт * факультэт сацыялогіі і педагогікі * факультэт інфарматыкі і матэматыкі == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|}} * [https://www.sggw.pl/ Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўніверсітэта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201016044800/https://www.sggw.pl/ |date=16 кастрычніка 2020 }} {{Вышэйшыя навучальныя ўстановы Варшавы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з польскай мовай навучання]] [[Катэгорыя:Варшава]] 8h1utgjp98jl05u5bk1fkk7emqijnl4 Ганаровыя грамадзяне Полацка 0 660867 5130526 4833209 2026-04-22T04:45:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130526 wikitext text/x-wiki '''Ганаро́вы грамадзяні́н го́рада По́лацка''' — званне за выбітны ўклад у развіццё і росквіт горада [[Полацк]]а. == Гісторвя == [[Файл:Ганароваму грамадзяніну Полацка таварышу Дэйнісу.jpg|міні|справа|Ганароваму грамадзяніну Полацка таварышу Дэйнісу]] У 1967 годзе, калі па ўсёй краіне святкавалася 50-годдзе [[Савецкая ўлада|Савецкай улады]], у Полацку было зацверджана Палажэнне аб прысваенні звання «ГАНАРОВЫ ГРАМАДЗЯНІН ГОРАДА ПОЛАЦКА» «за шматгадавую і плённую дзейнасць у розных арганізацыях горада, а таксама за заслугі ў справе камуністычнага выхавання». У лік узнагароджаных увайшло 9 чалавек, удзельнікаў грамадзянскай і [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай войнаў]], якія пражылі дастойнае жыццё і сталі прыкладам для моладзі. У наступныя гады званне прысвойвалася некалькі разоў: у 1970, 1979 і 1987 гадах. Пасля ўтварэння [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] толькі адзін палачанін у 1995 годзе быў удастоены гэтага высокага звання. У пачатку [[ХХІ стагоддзе|ХХІ стагоддзя]] гарадскім кіраўніцтвам было перагледжана і абноўлена Палажэнне аб прысваенні звання, і з 2003 па 2016 год яго атрымала 12 чалавек. На сённяшні дзень званне Ганаровага грамадзяніна горада Полацка прысвоена 36 людзям розных сфер дзейнасці, сярод якіх кіраўнікі прадпрыемстваў і арганізацый, працоўныя, ваеннаслужачыя, настаўнікі, пісьменнікі, музыкі, святары і інш. З гонарам і гордасцю гэтыя людзі носяць званне «ГАНАРОВЫ ГРАМАДЗЯНІН ГОРАДА ПОЛАЦКА»<ref>{{Cite web |url=http://local.polotsk.museum.by/be/node/41436 |title=Ганаровыя грамадзяне горада Полацка |access-date=9 лістапада 2020 |archive-date=2 верасня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902141629/http://local.polotsk.museum.by/be/node/41436 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.academia.edu/41768024/Навуковая_канцэпцыя_стацыянарнай_выставы_Ганаровыя_грамадзяне_горада_Полацка_ Навуковая канцэпцыя стацыянарнай выставы «Ганаровыя грамадзяне горада Полацка»]</ref>. == Спіс == === 1967—1979 === * [[Павел Раманавіч Паповіч|П. Р. Паповіч]] * [[Андрыян Рыгоравіч Нікалаеў|А. Р. Нікалаеў]] * [[Навум Шаламовіч Сіманоўскі|Н. Ш. Сіманоўскі]] * [[Антон Антонавіч Дабравольскі|А. А. Дабравольскі]] * В. С. Свірко * [[Іван Міхеевіч Ліхачоў|І. М. Ліхачоў]] * [[Віктар Сцяпанавіч Барэйка|В. С. Барэйка]] * [[Георгій Сяргеевіч Пятроў|Г. С. Пятроў]] * [[Сямён Паўлавіч Партноў|С. П. Партноў]] * [[Іван Міхайлавіч Чысцякоў|М. І. Чысцякоў]] * [[Валянцін Антонавіч Пянькоўскі|В. А. Пянькоўскі]] * [[Іван Пятровіч Дэйніс|І. П. Дэйніс]] * [[Зінаіда Міхайлаўна Тусналобава-Марчанка|З. М. Тусналобава-Марчанка]] * [[Апанас Васільевіч Глебаў|А. П. Глебаў]] * [[Пётр Рыгоравіч Якаўлевіч|П. Р. Якаўлевіч]] * [[Наталля Аляксандраўна Кляпацкая|Н. А. Кляпацкая]] * [[Сцяпан Апанасавіч Пашкевіч|С. А. Пашкевіч]] * [[Ігнат Піліпавіч Казлоў|І. П. Казлоў]] === 1987 === * [[Пётр Купрыянавіч Пацей|П. К. Пацэй]] * [[Ганна Міхайлаўна Лебедзева|Г. М. Лебедзева]] * [[ Алесь Савіцкі|А. А. Савіцкі]] * [[Лідзія Іванаўна Грыгор’ева|Л. І. Грыгор’ева]] * [[Вольга Пятроўна Кундалевіч|В. П. Кундалевіч]] === 1995 === * [[Мікалай Макаравіч Пятрэнка|М. М. Пятрэнка]] === 2003—2016 === * [[Надзея Стэфанаўна Салодкая|Н. С. Салодкая]] * [[Нінэль Іванаўна Шчасная|Н. І. Шчасная]] * [[Ксенія Максімаўна Пагарэлая|К. М. Пагарэлая]] * [[Навум Якаўлевіч Гальпяровіч|Н. Я. Гальпяровіч]] * [[Эрнст Міхайлавіч Бабенка|Э. М. Бабенка]] * [[Філарэт (Вахрамееў)|Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі Філарэт]] * [[Феадосій (Більчанка)|архіепіскап Полацкі і Глыбоцкі Феадосій]] * ігумення Еўдакія. * [[Уладзімір Сцяпанавіч Тачыла|У. С. Тачыла]] * [[Якаў Аляксандравіч Барысаў|Я. А. Барысаў]] * [[Пётр Іванавіч Цімашэнка |П. І. Цімашэнка]] * П. М. Кляймёнаў === 2017 === * [[Андрэй Уладзіміравіч Праневіч]] * Сямён Яфімавіч Сушчын === 2019 === * Сяргей Уладзіміравіч Аніскевіч<ref>{{Cite web |url=https://www.pvestnik.by/?p=56608 |title=Звания «Почетный гражданин города Полоцка» удостоен врач-хирург Сергей Анискевич |access-date=28 верасня 2021 |archive-date=2 верасня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902141702/https://www.pvestnik.by/?p=56608 |url-status=dead }}</ref> {{зноскі}} [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Полацка| ]] [[Катэгорыя:Спісы ганаровых грамадзян гарадоў|Полац]] 6uo52cour3abzr4gk6teo1hkcwyyt59 Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй 0 661194 5130509 4926105 2026-04-22T01:20:26Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130509 wikitext text/x-wiki {{Спецслужба |Найменне=Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй МУС Беларусі |арыгінал= |эмблема= |апісанне= |краіна= |створана= |распушчана= |юрысдыкцыя= |штаб кватэра=[[Дом віцэ-губернатара (Мінск)|Дом віцэ-губернатара]], [[Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)|Рэвалюцыйная вуліца]], [[Мінск]] |бюджэт= |колькасць= |папярэдняя= |пераемніца= |тып кіраўніка= |кіраўнік= |тып кіраўніка2= |намеснік= |сайт= }} '''Гало́ўнае ўпраўле́нне па барацьбе́ з арганізава́най злачы́ннасцю і кару́пцыяй (ГУБАЗіК)''' ({{lang-ru|Главное управление по борьбе с организованной преступностью и коррупцией (ГУБОПиК)}}) — упраўленне ў [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрстве ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]], якое актыўна выкарыстоўваецца для правядзення рэпрэсій супраць праціўнікаў [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] і для задушэння акцый пратэсту<ref name="svaboda"/>. Супрацоўнікі ГУБАЗіК сістэматычна ўжываюць гвалт і катаванні да схопленых, здымаюць на відэа пагромы кватэр праціўнікаў рэжыму, прымушаюць выбачацца на відэакамеру за палітычную і грамадзянскую пазіцыю. Упраўленне таксама займаецца тылавой падтрымкай [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|расійскага ўварвання ва Украіну]], якое пачалося ў лютым 2022 года, захоплівае і ўжывае гвалт да людзей за публічную падтрымку Украіны{{Пераход|Рэпрэсіі за падтрымку Украіны}}. Цэнтральны офіс упраўлення размяшчаецца ў былым [[Дом віцэ-губернатара (Мінск)|доме віцэ-губернатара]] па [[Рэвалюцыйная вуліца (Мінск)|Рэвалюцыйнай вуліцы]], 3. == Асноўныя функцыі == [[Файл:Revaliucyjnaja street (Minsk, Belarus) p03.jpg|міні|Штаб упраўлення ў Мінску, вуліца Рэвалюцыйная, 3]] Упраўленне дэкларуе, што ягонымі асноўнымі функцыямі ёсць: * супрацьдзеянне карупцыі ў органах дзяржаўнай улады і прыярытэтных галінах эканомікі; * барацьба з арганізаванай злачыннасцю, у тым ліку транснацыянальнага і міжнароднага характару; * прадухіленне і раскрыццё цяжкіх і асабліва цяжкіх злачынстваў агульнакрымінальнай і эканамічнай накіраванасці, якія здзяйсняюцца арганізаванымі групамі; * прадухіленне тэрарыстычных і экстрэмісцкіх праяў; * усталяванне і ліквідацыя каналаў незаконнай міграцыі, а таксама выяўленне і прадухіленне іншых злачынстваў, якія здзяйсняюцца членамі арганізаваных груп, сфармаваных па нацыянальнай ці этнічнай прыкмеце альбо якія дзейнічаюць у арганізацыях дыяспар. Пра гэтым фактычна ўпраўленне таксама выкарыстоўваецца для рэпрэсій супраць праціўнікаў рэжыму Лукашэнкі, задушэння масавых пратэстаў і любых форм супраціву. Пасля фальсіфікацыі [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]] і пачатку палітычнага крызісу ў Беларусі, задушэнне пратэстаў і пераслед праціўнікаў рэжыму Лукашэнкі, катаванні, а таксама пагромы кватэр і ўстаноў, ёсць асноўным кірункам дзейнасці ўпраўлення<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31871904.html|title = Сын за бацьку, маці за сына, брат за брата. Як беларускі рэжым помсьціць сваякам сваіх апанэнтаў|date = 27-5-2022|work = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref><ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31865950.html|title = «Запоем чытаў навіны „русского мира“ і крычаў, што на Кіеў трэба скінуць ядзерную бомбу». Што за людзі кіруюць ГУБАЗіКам|date = 25-5-2022|work = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref><ref>{{cite web|url =https://www.svaboda.org/a/31879889.html|title = Родныя палітзьняволенай Вольгі Рытус: «Каб выбіць паказаньні, яе аблівалі вадой і пагражалі пасадзіць сына» |date = 2-6-2022|work = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref><ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31874675.html|title = Два пагромы адной вайны. Чаму сілавікі ў Беларусі — гэта і ёсьць акупацыя|author = Сяргей Дубавец|author-link = Сяргей Іванавіч Дубавец|date = 30-5-2022|work = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref>. == Гісторыя == 28 сакавіка 1991 года ў цэнтральным апараце [[Міністэрства ўнутраных спраў СССР|МУС СССР]] было заснавана галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю<ref>Приказ Министерства внутренних дел СССР от 28 марта 1991 года № 026 «О создании межрегиональных (региональных) управлений по борьбе с организованной преступностью МВД СССР»</ref>. У яго структуру ўвайшло міжрэгіянальнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю № 1, якое базавалася ў Мінску і знаходзілася ў аператыўным падпарадкаванні кіраўніцтва [[Міністэрства ўнутраных спраў БССР|МУС БССР]]. 30 снежня 2003 года Камітэт па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй пры МУС Беларусі быў скасаваны. Паўнамоцтвы камітэта і падпарадкаваных яму тэрытарыяльных і на транспарце спецыяльных падраздзяленняў па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй былі перададзены Міністэрству ўнутраных спраў, [[Галоўнае ўпраўленне ўнутраных спраў Мінскага гарвыканкама|галоўнаму ўпраўленню ўнутраных спраў Мінгарвыканкама]], упраўленням унутраных спраў аблвыканкамаў, [[Упраўленне ўнутраных спраў на транспарце МУС Беларусі|упраўленню ўнутраных спраў на транспарце]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor37/text37919.htm Указ Президента Республики Беларусь от 30 декабря 2003 года № 603 «О некоторых мерах по совершенствованию системы органов и подразделений внутренних дел Республики Беларусь»]</ref>. У МУС Беларусі было створана галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй. === Пасля палітычнага крызісу 2020 года === 20 лістапада 2020 года [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]] абвясціла пра запуск працэсу міжнароднага прызнання структур ГУБАЗіК і [[АМАП (Беларусь)|АМАП]] [[Тэрарызм|тэрарыстычнымі арганізацыямі]] ў сувязі з учыненымі імі злачынствамі ў час задушэння [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў супраць фальсіфікацыі выбараў і гвалту]] з боку [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]<ref name="svaboda">{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/30960975.html|title = Сьвятлана Ціханоўская запускае працэс прызнаньня ГУБАЗіК і АМАП тэрарыстычнымі арганізацыямі |date = 2020-11-20|work = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref>. У другой палове 2020 года афіцэр ГУБАЗіК Станіслаў Лупаносаў перайшоў на бок апазіцыі, перадаў руху за свабодныя выбары вялікі масіў унутранай інфармацыі і з’ехаў з Беларусі<ref>{{cite web|author=Арцём Гарбацэвіч|title=Афіцэр ГУБАЗіКа, які перадаваў інфармацыю «Байполу», даў першае інтэрв’ю: Хай думаюць, што я адзін такі, хай супакойваюць сябе|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=270383|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-03-25|access-date=2021-12-15}}</ref>. У красавіку 2023 года Мінскі гарадскі суд завочна прыгаварыў Лупаносава да 18 гадоў калоніі ўзмоцненага рэжыму і да штрафу<ref>{{cite web|url=https://spring96.org/be/news/111968|title=Былога афіцэра ГУБАЗіКа Станіслава Лупаносава завочна асудзілі да 18 гадоў калоніі|date=2023-06-16|work=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]}}</ref>. Ідэалогію ўпраўлення часта звязваюць з [[рашызм]]ам і рускім неанацызмам<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/333611|title=У Беларусі зʼявіўся «новы Яўген Прыгожын»?|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-01-07|access-date=2024-06-25}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/335792|title=«Калі ён стане міністрам, Кубракоў падасца пацанёнкам». Гісторыя жыцця Мікалая Карпянкова|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-02-08}}</ref>. Супрацоўнікі ўпраўлення захопваюць беларусаў за нацыянальную сімволіку<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/gubazik-zatrymau-muzhchynu-za-lozung-zhyve-belarus|title=ГУБАЗіК затрымаў мужчыну за лозунг "Жыве Беларусь!"|work=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2023-09-27|access-date=2024-06-25}}</ref>, прымушаюць выводзіць татуіроўкі з нацыянальнай сімволікай, як гербам «[[Пагоня]]»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://malanka.media/news/30871|title=«Погоня» — экстремистская, «Трезуб» — нацистский. За какие тату преследуют беларусов?|website=Маланка Медиа|date=2023-07-20|access-date=2024-06-25}}</ref> або цытатай [[Янка Купала|Янкі Купалы]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/323123|title=ГУБАЗіК прымусіў мужчыну звесці татуіроўку з радком «Не быць скотам»|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-08-02|access-date=2024-06-25}}</ref>. === Рэпрэсіі за падтрымку Украіны === Упраўленне падтрымала [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|Уварванне Расіі ва Украіну ў 2022 годзе]]. Так, ГУБАЗіК стварыў шматлікія падробленыя Тэлеграм-боты, якія ўдаюць сябе за сапраўдных ботаў для ініцыятыў у падтрымку Украіны ў гэтай вайне. Праз зварот у падробленыя боты ГУБАЗіК вылічвае і захоплівае актыўных прыхільнікаў Украіны ў Беларусі<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/31754617.html|title = «ГУБАЗіК стварае фэйкавыя тэлеграм-боты, каб лавіць людзей на жыўца». Як у Беларусі пачалі затрымліваць тых, хто гатовы дапамагаць Украіне |date = 15-3-2022|work = [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language = be}}</ref>. 11 сакавіка 2022 года ГУБАЗіК схапіў у Мінску актыўнага рэдактара [[Руская Вікіпедыя|рускамоўнага раздзела Вікіпедыі]] [[Марк Ізрайлевіч Бернштэйн|Марка Бернштэйна]], прычынай стала ягонае актыўнае рэдагаванне старонак пра [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварванне Расіі ва Украіну ў 2022 годзе]].<ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.theverge.com/2022/3/11/22973293/wikipedia-editor-russia-belarus-ukraine|title=A top Wikipedia editor has been arrested in Belarus|author=Victoria Song|website=[[The Verge]]|date=2022-03-11|access-date=2022-03-12}}</ref><ref name="zerkalo.io">{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/11113.html|title=В Беларуси задержали Марка Бернштейна — активиста и популяризатора интернет-энциклопедии Wikipedia.org|website=[[Zerkalo.io]]|date=2022-03-11|access-date=2022-03-12}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://devby.io/news/gubop-zaderzhal-marka-bernshteina|title=В Беларуси задержали редактора Wikipedia Марка Бернштейна. Возможно, дело в российском законе "о фейках"|website=dev.by|access-date=2022-03-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tjournal.ru/news/560500-po-zaprosu-fsb-v-belarusi-zaderzhan-izvestnyy-redaktor-vikipedii-minchanin-mark-bernshteyn|title=По запросу ФСБ в Беларуси задержан известный редактор Википедии, минчанин Марк Бернштейн|author=Aleksey K|website=[[TJ]]|date=2022-03-11|lang=ru|access-date=22 сакавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220902072946/https://tjournal.ru/news/560500-po-zaprosu-fsb-v-belarusi-zaderzhan-izvestnyy-redaktor-vikipedii-minchanin-mark-bernshteyn|archive-date=2 верасня 2022|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://euroradio.fm/u-minsku-zatrymali-topavaga-redaktara-vikipedyi|title=У Мінску затрымалі топавага рэдактара Вікіпедыі|work=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]}}</ref><ref name="4esnok.by">{{Cite web|lang=ru|url=https://4esnok.by/novosti/v-minske-zaderzhali-topovogo-redaktora-vikipedii-za-antirossijskie-materialy/|title=В Минске задержали топового редактора Википедии за "антироссийские материалы"|website= Общественно-политический журнал «Чеснок»|date=2022-03-11|access-date=2022-03-12}}</ref><ref name="info24.ru">{{Cite web|url=https://info24.ru/news/v-minske-zaderzhali-redaktora-vikipedii-za-rasprostranenie-antirossijskih-materialov.html|title=В Минске задержали редактора «Википедии» за распространение антироссийских материалов|website=Инфо24.ru|access-date=2022-03-12|lang=ru}}</ref><ref name="belsat.eu">{{Cite web|lang=ru|url=https://belsat.eu/ru/news/11-03-2022-bojtsy-gubopika-zaderzhali-it-spetsialista-i-blogera-marka-bernshtejna/|title=Бойцы ГУБОПиКа задержали IT-специалиста и блогера Марка Бернштейна|work=[[Белсат]]|access-date=2022-03-12}}</ref>. 23 сакавіка 2022 года ГУБАЗіК схапіў актывіста [[Зміцер Дашкевіч|Змітра Дашкевіча]], а пазней размясціў здымак, на якім палонны стаіць на фоне дзвярэй упраўлення, на дзвярах размешчаныя плакаты з літарамі Z і V у падтрымку расійскага ўварвання ва Украіну<ref>{{cite web|url = https://nashaniva.com/?c=ar&i=286945|title = У кабінетах ГУБАЗіКа вывесілі знакі расійскіх войскаў|date = 24-3-2022|work = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|language = be}}</ref>. Упраўленне сістэмна захоплівае і ўжывае гвалт да людзей, якія падтрымліваюць Украіну<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://motolko.help/by-news/gubazik-zatrymay-ukrainku-za-padtrymku-svayoj-krainy-y-vajne/|title=ГУБАЗіК затрымаў украінку за падтрымку сваёй краіны ў вайне|last=МатолькаДапамажы|website=МатолькаДапамажы|access-date=2024-06-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/306319|title=ГУБАЗіК затрымаў стыліста Ігара Кароліка за падтрымку Украіны|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2022-12-27|access-date=2024-06-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/332205|title=За падтрымку Украіны і Палка Каліноўскага ў сацсетках затрымалі мінчука|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-12-14|access-date=2024-06-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32235870.html|title=Яшчэ чатырох беларусаў затрымалі за словы падтрымкі Ўкраіне ў чат-рулетцы|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2023-01-23|access-date=2024-06-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/magilyouca-zatrymali-za-padtrymku-ukrainy-u-tiktok|title=Магілёўца затрымалі за падтрымку Украіны ў TikTok|work=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2022-09-02|access-date=2024-06-25}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://d3kcf2pe5t7rrb.cloudfront.net/345691|title=Жыхара Брэста, які зрабіў заўвагу жанчыне з трыкалорам і Z, сілавікі прымусілі прабачацца перад расіянамі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-06-25|access-date=2024-06-25}}</ref>. У 2024 годзе стала вядома, што тэлеграм-канал «Белорусский силовик», у якім з прарасійскіх пазіцый прапагандуецца вайна ва Украіне, вядзе супрацоўнік ГУБАЗіК<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/353663|title=«Дамоклаў Меч». Канал «Белорусскій сіловік» настолькі прарасійскі, што многія меркавалі, што гэта расіяне яго вядуць. Не, за ім стаіць суперагент Лукашэнкі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-10-22|access-date=2024-10-22}}</ref>. == Структура == * Першае ўпраўленне (па барацьбе з карупцыяй) ** Першы аддзел (па прадухіленні супрацьпраўнай дзейнасці ў органах дзяржаўнай улады і кіравання) ** Другі аддзел (па супрацьдзеянні ўсталяванню кантролю арганізаванай злачыннасці над эканомікай) ** Трэці аддзел (па прадухіленні легалізацыі даходаў, атрыманых злачынным шляхам) ** Чацвёрты аддзел (па супрацьдзеянні незаконнай трансплантацыі органаў і тканак чалавека і іншым карупцыйным правапарушэнням у сумежных абласцях медыцынскай дзейнасці) * Другое ўпраўленне (па прадухіленні і раскрыццю злачынстваў, якія носяць заказны і арганізаваны характар) ** Першы аддзел (па раскрыцці злачынстваў, якія носяць заказны і арганізаваны характар) ** Другі аддзел (па прадухіленні супрацьпраўнай дзейнасці «крымінальных аўтарытэтаў» і лідараў крымінальнага асяроддзя) ** Трэці аддзел (па вышуку ўдзельнікаў арганізаваных груп, якія ўцяклі ад органаў крымінальнага пераследу) ** Чацвёрты аддзел (па супрацьдзеянні агульнакрымінальнаму эктрэмізму) * Трэцяе ўпраўленне (па супрацьдзеянні эктрэмізму) ** Першы аддзел (па супрацьдзеянні эктрэмізму ў радыкальных грамадскіх і іншых фарміраванняў) ** Другі аддзел (па супрацьдзеянні эктрэмізму ў этнічных, рэлігійных утварэнняў і незаконнай міграцыі) * Чацвёртае ўпраўленне (агентурна-аператыўнай работы і арганізацыі аператыўна-вышуковай дзейнасці) ** Першы аддзел (агентурна-аператыўнай работы і аператыўна-тэхнічных мерапрыемстваў) ** Другі аддзел (арганізацыі аператыўна-вышуковай дзейнасці і аператыўнага аналізу) ** Трэці аддзел (аператыўна-прафілактычных мерапрыемстваў) ** Чацвёрты аддзел (аператыўна-дзяжурнай службы) ** Аддзел па абароне дзяржаўных сакрэтаў * Пятае ўпраўленне (па г. Мінску) * Шостае ўпраўленне (па Брэсцкай вобласці) * Сёмае ўпраўленне (па Віцебскай вобласці) * Восьмае ўпраўленне (па Гомельскай вобласці) * Дзявятае ўпраўленне (па Гомельскай вобласці) * Дзясятае ўпраўленне (па Мінскай вобласці) * Адзінаццатае ўпраўленне (па Магілёўскай вобласці) У структуру ўсіх тэрытарыяльных упраўленняў уваходзяць: першы аддзел (па барацьбе з карупцыяй), другі аддзел (па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю), трэці аддзел (па супрацьдзеянні экстрэмізму), чацвёрты аддзел (агентурна-аператыўнай работы і аператыўнага аналізу). == Начальнікі == * Сяргей Ігаравіч Рухлядзеў (4 сакавіка 1991 — 14 красавіка 1994)<ref name="hist">[https://www.mvd.gov.by/ru/page/glavnoe-upravlenie-po-bor-be-s-organizovannoj-prestupnost-yu-i-korrupciej/istoriya-gubopik История ГУБОПиК] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200715081208/https://www.mvd.gov.by/ru/page/glavnoe-upravlenie-po-bor-be-s-organizovannoj-prestupnost-yu-i-korrupciej/istoriya-gubopik |date=15 ліпеня 2020 }}</ref>, * Уладзімір Мікалаевіч Шафарэнка (12 жніўня 1994 — 13 сакавіка 1998)<ref name="hist"/>, * Міхаіл Міхайлавіч Мядзведзеў (13 сакавіка 1998 — 25 сакавіка 2003)<ref name="hist"/>, * Аляксандр Яўгенавіч Назаранка (2 ліпеня 2003 — 4 студзеня 2008)<ref name="hist"/>, * Алег Анатолевіч Пякарскі (26 лютага 2008 — 4 снежня 2009)<ref name="hist"/>, * Алег Анатолевіч Шаркоў (2010—2011)<ref name="hist"/>, * Альберт Геранімавіч Ляговіч (2012—2014)<ref name="hist"/>, * [[Мікалай Мікалаевіч Карпянкоў]] (верасень 2014<ref>[https://xn--b1aew.xn--p1ai/upload/site1/document_journal/1-2016.pdf Сила, с которой необходимо считаться] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210131024551/https://xn--b1aew.xn--p1ai/upload/site1/document_journal/1-2016.pdf |date=31 студзеня 2021 }} // Журнал «Содружество», № 1 — 2016, С. 17</ref> — 19 лістапада 2020), * Андрэй Яўгенавіч Паршын (2021—2022)<ref>{{Cite web |url=https://belaruspartisan.by/life/529835/ |title=Начальником ГУБОПиК стал бывший глава службы безопасности МВД Андрей Паршин |access-date=27 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918204226/https://belaruspartisan.by/life/529835/ |archive-date=18 верасня 2021 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.sb.by/articles/groza-dlya-vsekh-ugroz.html Главному управлению по борьбе с организованной преступностью и коррупцией МВД Беларуси исполняется 30 лет]</ref>, * Дзмітрый Ковач (некалькі месяцаў у 2022 годзе), * Андрэй Валер’евіч Ананенка (з 2022). == Санкцыі == 21 чэрвеня 2021 года Галоўнае ўпраўленне было дададзена да санкцыйнага [[Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб|спісу спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] за разгортванне спецыялізаваных падраздзяленняў для здзяйснення гвалту супраць пратэстоўцаў, у тым ліку за рэйд у офіс апазіцыйнага кандыдата ў прэзідэнты, выкраданне [[Марыя Аляксандраўна Калеснікава|Марыі Калеснікавай]] і ўзяцце пад варту [[Раман Дзмітрыевіч Пратасевіч|Рамана Пратасевіча]]. У санкцыйны спіс быў дададзены і былы начальнік упраўлення [[Мікалай Мікалаевіч Карпянкоў|Мікалай Карпянкоў]]<ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy0237 |title=Treasury and International Partners Condemn Ongoing Human Rights Abuses and Erosion of Democracy in Belarus|publisher=[[Міністэрства фінансаў ЗША]]|date=2021-06-21|access-date=2021-09-18|lang=en}}</ref>. У той жа дзень Карпянкоў таксама трапіў пад санкцыі ЕС<ref>{{Cite web|language=ru|url=https://belsat.eu/news/21-06-2021-eurazvyaz-zatsverdziu-novy-paket-sanktsyyau-suprats-pradstaunikou-belarusi-hto-u-spise/|title=Еўразвяз зацвердзіў новы пакет санкцыяў супраць прадстаўнікоў Беларусі. Хто ў спісе?|date=2021-06-21|work=[[Белсат]]|archive-url=https://archive.today/20210627064633/https://belsat.eu/ru/news/21-06-2021-evrosoyuz-utverdil-personalnye-sanktsii-protiv-predstavitelej-belarusi/|archive-date=27 чэрвеня 2021|access-date=2021-06-27|url-status=live}}</ref><ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32021R0997&from=EN COUNCIL IMPLEMENTING REGULATION (EU) 2021/997] — [[EUR-Lex]], 21.06.2021</ref>, Вялікабрытаніі<ref>{{Cite web|language=en|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/996772/Belarus.pdf|title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK|website=Office of Financial Sanctions Implementation HM Treasury|date=2021-06-25}}</ref>, Канады<ref>{{Cite web|url=https://www.international.gc.ca/world-monde/international_relations-relations_internationales/sanctions/consolidated-consolide.aspx?lang=eng|title=Consolidated Canadian Autonomous Sanctions List|publisher={{нп3|Міністэрства міжнародных спраў Канады||en|Global Affairs Canada}}|date=2015-10-19|access-date=2021-06-29|lang=en}}</ref>. 7 ліпеня да санкцый супраць Карпянкова далучылася Швейцарыя<ref>[https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/Aussenwirtschaftspolitik_Wirtschaftliche_Zusammenarbeit/Wirtschaftsbeziehungen/exportkontrollen-und-sanktionen/sanktionen-embargos/sanktionsmassnahmen/suche_sanktionsadressaten.html Searching for subjects of sanctions]</ref>. 2 снежня 2021 года начальнік ГУБАЗіК Андрэй Паршын і іншыя кіраўнікі ўпраўлення патрапілі пад санкцыі ЗША і Канады. Паршын тым самым днём быў уключаны і ў санкцыйны спіс Вялікабрытаніі<ref>{{cite web|title=ЗША і Вялікая Брытанія пашырылі санкцыі адносна Беларусі|url=https://www.svaboda.org/a/31590893.html|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=2021-12-02|access-date=2021-12-12}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2021/12/belarus-sanctions.html|title=Backgrounder: Belarus sanctions|publisher={{нп3|Міністэрства міжнародных спраў Канады||en|Global Affairs Canada}}|access-date=2022-01-02|lang=en|archive-date=2 студзеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220102153921/https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2021/12/belarus-sanctions.html|url-status=dead}}</ref><ref>[https://motolko.help/by-news/hto-trapiy-pad-sankczyi-es-zsha-kanady-i-vyalikabrytanii-poyny-spis/ Хто трапіў пад санкцыі ЕС, ЗША, Канады і Вялікабрытаніі? Поўны спіс] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211215225036/https://motolko.help/by-news/hto-trapiy-pad-sankczyi-es-zsha-kanady-i-vyalikabrytanii-poyny-spis/ |date=15 снежня 2021 }}</ref>. У 2022 годзе да санкцый супраць Паршына далучыліся ЕС<ref>{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/eurasajuz-uvjou-sankcyi-suprac-kiraunika-belteler|title=Еўрасаюз увёў санкцыі супраць кіраўніка «Белтэлерадыёкампаніі», Рыгора Азаронка і Людмілы Гладкай|date=2022-06-03|work=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]}}</ref> і Швейцарыя<ref>{{Cite web |url=https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/Aussenwirtschaftspolitik_Wirtschaftliche_Zusammenarbeit/Wirtschaftsbeziehungen/exportkontrollen-und-sanktionen/sanktionen-embargos/sanktionsmassnahmen/suche_sanktionsadressaten.html |title=Searching for subjects of sanctions |url-status=live |language=en }}</ref>. Летам 2024 года Еўрапейскі саюз і Швейцарыя ўвялі санкцыі супраць кіраўніка ГУБАЗіК Андрэя Ананенкі і дваіх яго намеснікаў<ref>{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/eli/dec_impl/2024/2116/oj|title=Council Decision (CFSP) 2024/2116 of 26 July 2024|publisher=[[EUR-Lex]]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/seco/nsb-news.msg-id-102080.html|title=Ordinance on measures against Belarus|publisher={{iw|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях||de|Staatssekretariat für Wirtschaft}}|language=en}}</ref>. 27 студзеня 2025 года [[Канада]] ўвяла санкцыі супраць упраўлення і Ананенкі «ў сувязі з працяглымі грубымі і сістэматычнымі парушэннямі правоў чалавека рэжымам Лукашэнкі ў Беларусі, а таксама яго падтрымкай парушэння Расіяй суверэнітэту і тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны»<ref>{{cite web|url = https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2025/01/backgrounder-sanctions-against-individuals-and-entities-in-belarus.html|title = Backgrounder: Sanctions against individuals and entities in Belarus|date = 27.01.2025|work = Government of Canada|language = en|access-date = 28 студзеня 2025|archive-date = 1 лютага 2025|archive-url = https://web.archive.org/web/20250201062954/https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2025/01/backgrounder-sanctions-against-individuals-and-entities-in-belarus.html|url-status = dead}}</ref>, а Вялікабрытанія пашырыла санкцыі на Ананенку і Бедункевіча<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/360347|title=Пасля выбараў Вялікабрытанія і Канада пашырылі свае санкцыі супраць рэжыму Лукашэнкі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-01-28}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{cite web|author=Арцём Гарбацэвіч|title=Афіцэр ГУБАЗіКа, які перадаваў інфармацыю «Байполу», даў першае інтэрв’ю: Хай думаюць, што я адзін такі, хай супакойваюць сябе|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=270383|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-03-25|access-date=2021-12-15}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]] kykcwx3huydwcqmp4k8e5oewklgxxje Алег Груздзіловіч 0 661258 5130331 4916489 2026-04-21T12:05:13Z АОГ2025 149835 количество внучек 5130331 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Алег Анатолевіч<!--ад Анатоль — Анатолевіч, ад АнатолІЙ — АнатолЬевіч, ад чаго Анатол’евіч — загадка пакрытая цемрай. Беларуская форма імя — Анатоль, хочаце каб ад рускай формы было імя па бацьку ці што?--> Груздзіловіч''' (нар. {{ДН|||1958}}, [[Маладзечна]]) — беларускі журналіст, [[палітычны зняволены]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1958 годзе ў Маладзечне. Вучыўся ў [[Брэст|Брэсце]], скончыў [[Белдзяржуніверсітэт]]. У журналістыцы з 1980 года. У 1988 годзе, працуючы адказным сакратаром газеты «[[Знамя юности]]», ініцыяваў сход рэдакцыйнай калегіі, якая вырашыла не выконваць загад [[ЦК КПБ]] пра перадрукоўку антыперабудовачнага артыкула з расійскай прэсы «Не могу поступиться принципами». У 1995 годзе звольніўся з дзяржаўнай «[[Народная газета|Народнай газеты]]» пасля таго, як быў зняты ягоны рэпартаж пра [[збіццё дэпутатаў у будынку Вярхоўнага Савета Беларусі]]. На [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]] з 1995 года. Асвятляў тэмы палітвязняў, {{нп3|Знікненні людзей у Беларусі|зніклых дзеячаў апазіцыі|de|Verschwindenlassen von Regierungsgegnern in Belarus (1999–2000)}}, вёў рэпартажы з судовых працэсаў над удзельнікамі акцый пратэсту, палітычнымі дзеячамі, вядомымі гаспадарнікамі, чыноўнікамі і інш. Аўтар кнігі «Хто ўзарваў менскае мэтро» (2013). У маі 2013 года Груздзіловічу вынесена папярэджанне, падпісанае першым намеснікам пракурора Мінска Раманоўскім. Яно тычылася артыкула і кнігі «Хто ўзарваў мінскае метро?». У папярэджанні гаварылася, што журналіст «ажыццявіў акцыю па пранікненні на станцыю метро „Фрунзенская“ з металічнымі прадметамі ў сумцы, якая нагадвае выкарыстаную арганізатарамі тэракту ў мінскім метрапалітэне»<ref>[https://www.svaboda.org/a/31629367.html Пракуратура папярэдзіла Алега Груздзіловіча], [[Радыё Свабода]], 8-05-2013</ref>. == Палітычны пераслед == Летам 2020 года актыўна асвятляў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|грамадска-палітычныя падзеі ў Беларусі]], вёў папулярныя тады стрымы [[Радыё Свабода (Беларусь)|Радыё Свабода]]. У жніўні 2020 года быў пазбаўлены акрэдытацыі МЗС разам з большасцю журналістаў замежных СМІ. У лістападзе быў затрыманы на акцыі пратэсту, якую асвятляў як журналіст, і пакараны арыштам на 15 сутак. Падчас адбыцця сутак у Баранавічах цяжка захварэў на каранавірус. Быў затрыманы 16 ліпеня 2021 года. У рэдакцыі Свабоды правялі ператрус, офіс апячаталі. Праз дзесяць дзён яго выпусцілі. За час гэтага першага арышту ніякіх допытаў не было. Тры дні Груздзіловіч галадаў за кратамі на знак пратэсту супраць затрымання і салідарнасці з [[Інеса Студзінская|Інесай Студзінскай]], якая галадала 9 дзён з патрабаваннем дапусціць да яе адваката<ref>[https://www.svaboda.org/a/31367161.html Груздзіловіч, Дашчынскі, Студзінская — ветэраны Радыё Свабода на Акрэсціна], Радыё Свабода, 19 ліпеня 20121</ref>. 20 ліпеня праваабаронцы прызналі яго [[Палітычныя зняволеныя|палітычным вязнем]]<ref>{{cite web|url=https://spring96.org/be/news/104384|title=Затрыманыя журналісты "Белсат" і "Радыё Свабода", а таксама Таццяна Кузіна і Валерыя Касцюгова прызнаныя палітвязнямі|date=2021-07-20|work=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]}}</ref>. Другі раз затрыманы 23 снежня 2021 года. Яму замянілі меру стрымання з абавязання яўкі на ўтрыманне пад вартай, перавялі ў СІЗА № 1 Мінска. Следчыя выставілі абвінавачанне паводле артыкулу 342 Крымінальгага кодэксу — арганізацыя і падрыхтоўка дзеянняў, якія груба парушаюць грамадскі парадак, альбо актыўны ўдзел у іх. Яму ставілі ў віну ўдзел у несанкцыянаванай акцыі без акрэдытацыі МЗС Беларусі як карэспандэнта замежнага СМІ. Віны за сабой не прызнаў, заявіў, што на той момант быў няштатным супрацоўнікам газеты «[[Народная Воля]]»<ref>[https://www.svaboda.org/a/31629367.html Журналісту Свабоды Алегу Груздзіловічу выставілі абвінавачанне], [[Радыё Свабода]], 28-12-2021</ref>. Алега Груздзіловіча трымалі ў [[СІЗА-1|СІЗА № 1]] у Мінску. Затым яго асудзілі на паўтара года зняволення і перавялі ў калонію ў Магілёве. Вызваліўся з калоніі ў верасні 2022 года (памілаваны, але віну не прызнаў). Пасля вызвалення яго адканваіравалі на мяжу з [[Літва|Літвой]], аддалі пашпарт і выпусцілі з [[Беларусь|Беларусі]].<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://spring96.org/ru/news/104383|title=Задержанные журналисты "Белсат" и "Радио Свобода", а также Татьяна Кузина и Валерия Костюгова признаны политзаключенными|website=spring96.org|date=2021-07-20|access-date=2023-10-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://prisoners.spring96.org/be/person/aleh-hruzdzilovicz|title=Алег Груздзіловіч — Палітычныя вязні ў Беларусі|website=prisoners.spring96.org|access-date=2023-10-30}}</ref><ref>{{Cite web|lang=by|url=https://dissidentby.com/by/prisoners/oleg-anatolevich-gruzdilovich|title=Алег Анатольевіч Груздзіловіч — Dissidentby|website=dissidentby.com|access-date=2023-10-30}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/zhurnalist-aleg-gruzdzilovich-prezentavau-knigu-pra-svayo-turemnae-znyavolenne|title=Журналіст Алег Груздзіловіч прэзентаваў кнігу пра сваё турэмнае зняволенне {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|access-date=2023-10-30}}</ref> == Выбраная бібліяграфія == * <nowiki>Хто ўзарваў менскае мэтро? (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе) — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода</nowiki>, 2012. 354 с.: іл ISBN 978-0-929849-60-7 == Прэміі і ўзнагароды == Пераможца конкурсу «Праваабарончага альянсу Беларусі» за 2009 год у намінацыі «Журналіст году». == Сям’я == Жанаты, мае трох сыноў, чатырох унучак і двух унукаў. Жонка Мар’яна ўвосень 2020 года звольнена з БДУ з палітычных матываў. Хобі Алега — зборка мадэляў караблёў, збіранне рарытэтаў і вырошчванне кветак. == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Груздзіловіч Алег Анатолевіч}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] pwp4jledn1wzfqrmdkzrse6i41qz3a1 Віннікава 0 664320 5130566 4419154 2026-04-22T07:11:57Z M.L.Bot 261 /* Вядомыя носьбіты */ 5130566 wikitext text/x-wiki '''Віннікава''' — жаночая форма прозвішча [[Віннікаў]]. == Вядомыя носьбіты == * [[Анастасія Віннікава]] (нар. 1991) — беларуская спявачка. * [[Марыя Мікалаеўна Віннікава]] (нар. 1950) — беларуская мастацтвазнаўца, даследчыца гісторыі народнага мастацтва. * [[Тамара Дзмітрыеўна Віннікава]] (нар. 1949) — беларуская эканамістка, Старшыня Савета Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь (1996—1997). {{спіс цёзак2}} j0nycqrr2huwzrkafznhrl8nrk6uo89 5130567 5130566 2026-04-22T07:12:17Z M.L.Bot 261 5130567 wikitext text/x-wiki '''Віннікава''' — жаночая форма прозвішча [[Віннікаў]]. == Вядомыя асобы == * [[Анастасія Віннікава]] (нар. 1991) — беларуская спявачка. * [[Марыя Мікалаеўна Віннікава]] (нар. 1950) — беларуская мастацтвазнаўца, даследчыца гісторыі народнага мастацтва. * [[Тамара Дзмітрыеўна Віннікава]] (нар. 1949) — беларуская эканамістка, Старшыня Савета Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь (1996—1997). {{спіс цёзак2}} tappferiiichf139uxuc3dco6rra72p Ганна Іванаўна Дулеба 0 666921 5130528 4844108 2026-04-22T05:12:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130528 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} {{цёзкі2|Дулеба}} '''Ганна Іванаўна Дулеба''' (нар. [[14 кастрычніка]] [[1932]], х. [[Дулебшчына]]<ref>{{Cite web |url=http://www.cherven.by/2011/10/gistarychny-kaljandar-chjervenshchyny-2/ |title=Гістарычны каляндар Чэрвеньшчыны |access-date=2 студзеня 2021 |archive-date=17 верасня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917065654/http://www.cherven.by/2011/10/gistarychny-kaljandar-chjervenshchyny-2/ |url-status=dead }}</ref>, [[Чэрвеньскі раён]], [[Мінская вобласць]]) — беларускі [[гісторык]] і [[беларусазнавец]]. [[Кандыдат гістарычных навук]]. Працавала старшым навуковым супрацоўнікам у [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]. Удзельнічала ў распрацоўцы 8-томнага даследавання «[[Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі]]» (выйшлі ўсе тамы) і «[[Гарады і вёскі Беларусі]]»<ref>{{Cite web |url=http://liblh.by/bez-rubriki/duleba-ganna.html |title=Людзі навукі нашага краю |access-date=2 студзеня 2021 |archive-date=17 верасня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917125537/http://liblh.by/bez-rubriki/duleba-ganna.html |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Дулеба Ганна Іванаўна}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларусісты]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] k8kl844ppvg4ll8xwif7w9gpdq7ivp0 Галоўная школа турызму і гасціннасці «Vistula» 0 671697 5130511 4587550 2026-04-22T01:35:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130511 wikitext text/x-wiki {{Картка ўніверсітэта |назва = Галоўная школа турызму і гасціннасці «Vistula» |скарачэнне = |эмблема = |выява = Uczelnia vistula.jpg |арыгінал = Szkoła Główna Turystyki i Hotelarstwa Vistula |міжназва = Vistula School of Hospitality |ранейшае = |дэвіз = |заснаваны = |зачынены = |рэарганізаваны = |год рэарганізацыі = |тып = |найменне пасады = |піб пасады = |прэзідэнт = |навуковы кіраўнік = |студэнты = |замежныя студэнты = |спецыялітэт = |бакалаўрыят = |магістратура = |аспірантура = |дактарантура = |дактары = |прафесары = |выкладчыкі = |размяшчэнне = [[Варшава]] |кампус = |адрас = |сайт = https://wszechnicapolska.edu.pl/ |узнагароды = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = }} '''Галоўная школа турызму і гасціннасці «Vistula»''' — [[Польшча|польская]] прыватная [[вышэйшая навучальная ўстанова]] з сядзібай у [[Варшава|Варшаве]]. == Агульная характарыстыка == Галоўная школа турызму і гасціннасці «Vistula» разам з [[Акадэмія фінансаў і бізнесу Vistula|Акадэміяй фінансаў і бізнесу «Vistula»]] утварае аснову Групы ўстаноў «Vistula». У Групе ўстаноў «Vistula» працуюць 750 выкладчыкаў. Яна мае 44 праграмы бакалаўрыяту і магістратуры. Цяпер у Групе ўстаноў «Vistula» па ўсёй Польшчы навучаецца каля 9 тысяч студэнтаў. Сённяшняя ўстанова была створана ў выніку зліцця трох турыстычных вышэйшых навучальных устаноў — Вышэйшай школы турызму і адпачынку імя [[Мечыслаў Арловіч|Мечыслава Арловіча]] ў Варшаве, сталічнай Вышэйшай школы гасціннасці, гастранаміі і турызму, а таксама Вышэйшай школы турызму і гасціннасці ў [[Лодзь|Лодзі]]. Да іх таксама далучыўся Інстытут турызму — адзіная ў [[Польшча|Польшчы]] навукова-даследчая ўстанова, якая ажыццяўляе комплексныя міждысцыплінарныя даследаванні ў галіне турызму. == Структура == * Факультэт турызму і рэкрэацыі * Інстытут турызму == Спасылкі == {{Commons|}} * [https://wszechnicapolska.edu.pl/ Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210305165012/https://wszechnicapolska.edu.pl/ |date=5 сакавіка 2021 }} {{Вышэйшыя навучальныя ўстановы Варшавы}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з польскай мовай навучання]] [[Катэгорыя:Вышэйшыя навучальныя ўстановы Варшавы]] ltlkws6zaqcerfs2e9zy3zsorpibj0t Ганна Шведская 0 675566 5130564 4739538 2026-04-22T07:04:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130564 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Ганна Шведская (1545—1610)}} {{ДД}} '''Ганна Ваза Шведская''' ({{Lang-pl|Anna Wazówna}}; [[17 мая]] [[1568]] — [[26 лютага]] [[1625]]) — польская і шведская княгіня, [[Староста|стараста]] [[Брадніца|Брадніцы]] і [[Голюб-Добжынь|Голуба]]. Яна была малодшым дзіцём караля [[Юхан III|Швецыі Юхана III]] і [[Кацярына Ягелонка|Кацярыны Ягелонкі]]. Яна была блізкая са сваім братам [[Жыгімонт Ваза|Жыгімонтам Вазай]], [[Каралі польскія|каралём Польшчы]] (1587—1632) і каралём Швецыі (1592-99). Выхавана каталічкай, Ганна перайшла ў [[лютэранства]] ў 1584 годзе, што зрабіла яе недапушчальнай нявестай для многіх каталіцкіх каралеўскіх асоб Еўропы, і яна засталася незамужняй. == Біяграфія == === Ранні перыяд жыцця === Ганна была малодшым дзіцём [[Юхан III|герцага Юхана Фінляндскага]] і [[Кацярына Ягелонка|Кацярыны Ягелонкі]], сястры караля [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчы]] [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта II Аўгуста]]. Яна нарадзілася ў Эскільстунахусе адразу пасля вызвалення яе сям’і з палону ў [[Грыпсхольм|замку Грыпсхольм]]. Яе бацька ўзышоў на шведскі трон у 1569 годзе, як Юхан III. Як і яе брат Жыгімонт, Ганна выхоўвалася каталіком ад маці і наведвала каталіцкую імшу.<ref name="Anna">Anna, urn:sbl:18719, Svenskt biografiskt lexikon (art av H. Almquist.), hämtad 2013-12-07.</ref> Ёй было прапанавана некалькі шлюбаў. У 1577 годзе вяліся дыскусіі па арганізацыі шлюбу паміж Ганнай і аўстрыйскім эрцгерцагам — [[Маціяс Габсбург|Маціясам]] альбо [[Максіміліян II Габсбург|Максіміліянам II]], але гэта стала немагчымым пасля яе змены веры праз год пасля смерці маці.<ref name="Anna"/> Калі яе каталіцкая цётка прынцэса Цэцылія са Швецыі прапанавала ёй каталіцкі каралеўскі шлюб у 1585 годзе, Юхан III адказаў, што Ганна перайшла ў [[лютэранства]] годам раней. Паводле летапісаў, змена веры была здейснена з-за смерці маці ў 1583 годзе: маці, якая баялася чысцілішча, суцяшаў яе [[Езуіты|спаведнік-езуіт,]] які запэўніў яе, што чысцілішча не існуе, а выкарыстоўваецца проста для папярэджання звычайных і прастадушныя людзей. Каралева адправіла езуіта, але гэта выклікала ў Ганны непрыязнасць да фальшу рыма-каталіцтва. Пасля смерці маці яе цётка па маці [[Ганна Ягелонка]] прапанавала адправіць яе ў Польшчу, каб там выхоўваць, але Юхан III адмовіўся. У яе быў свой двор, пад наглядам былой гаспадыні мантый яе маці Карын Гіленстыерна; адной з фрэйлін была яе стрыечная сястра, [[Сігрыд Шведская (1566–1633)|прынцэса Сігрыд Шведская]]. === Пераезд у Польшчу === У 1587 годзе яе брат Жыгімонт быў абраны [[Каралі польскія|польскім каралём]] і [[Вялікія князі літоўскія|вялікім князем літоўскім]] як Жыгімонт III. Яе цётка [[Ганна Ягелонка]] паўтарыла сваю прапанову правесці Ганну з сабой у Польшчу, і на гэты раз Юхан III даў згоду дзеля Жыгімонта: «Каб час на пачатку не быў занадта доўгім для вашага дарагога пана брата».<ref name="Anna"/> Ганна з’ехала з Жыгімонтам у Польшчу 12 верасня 1587 года і прысутнічала на яго каранацыі. Падчас знаходжання пры польскім двары яна прыцягнула негатыўную ўвагу, праводзячы лютэранскія імшы ў сваім двары. У 1589 годзе Ганна суправаджала Жыгімонта на сустрэчы з іх бацькам у [[Талін|Рэвеле]], [[шведская Эстляндыя]]. Яна прысутнічала падчас бурных сэсій Рыксрода, дзе кароль Юхан настойваў на тым, каб Жыгімонт адрокся ад польскага прастола і вярнуўся ў Швецыю. Шведскія саветнікі пратэставалі супраць гэтай ідэі, і раз’юшаны Юхан паабяцаў пераследваць іх.<ref name="Anna"/> Эрык Спарэ папрасіў Ганну заступіцца пасярэднікам і супакоіць бацьку. Пакуль Жыгімонт вярнуўся ў Польшчу, Ганна пайшла за бацькам у Швецыю, дзе правяла наступныя тры гады. У 1592 годзе Ганна вярнулася ў Польшчу для ўдзелу ў вяселлі паміж братам і [[Ганна Аўстрыйская (1573—1598)|Ганнай Аўстрыйскай]]. У польскім двары яе не любілі з-за рэлігіі і ўплыву, які яна аказала на Жыгімонта, і яе падазравалі ў падтрымцы няўдалага плана бацькі арганізаваць пратэстанцкі шлюб для Жыгімонта з [[Крысціна Шлезвіг-Гольштэйн-Готарпская|Крысцінай Гольштэйн-Готарпскай]].<ref name="Anna"/> Арцыбіскуп быў настолькі правакаваны яе лютэранскімі службамі, што пагражаў і Ганне, і Жыгімонту адлучэннем ад царквы. Аднак яе нявестка Ганна Аўстрыйская не дапусціла пераследу. У ліпені 1593 года яна вынесла на хрышчэнне новую пляменніцу Ганну Марыю. Кардынал Андраш Баторы прапанаваў ёй шлюб з прынцам Трансільваніі. Тым ня менш, яна ўзяла шлюб з першым стрыечным братам свайго бацькі графам Густавам Браге (1558—1615), сын Пер Брагі Старэйшай і будучы генерал ў Польшчы.<ref name="Anna"/> Іх выхоўвалі разам пры двары, і, як паведамляецца, яны ўзаемна закахаліся адзін у аднаго, і там ходзяць чуткі, што яны таемна сустракаліся ў доме сястры Браге Эбы Спарэ.<ref name="ReferenceA">Gustaf Brahe, urn:sbl:18043, Svenskt biografiskt lexikon (art av B. BOËTHIUS.), hämtad 2017-12-29.</ref> У 1587 годзе Густаў Браге паехаў за Жыгімонтам і Ганнай у Польшчу, калі Жыгімонт быў абраны там каралём. У 1589 годзе ён афіцыйна папрасіў у Жыгімонта рукі Ганны, і хаця яму не далі адназначнага адказу, яму не адмовілі, што прымусіла яго спадзявацца, што яго могуць прыняць. Патэнцыйнаму шлюбу паміж прынцэсай Ганнай і Густавам Браге жорстка супрацьстаяў [[Карл IX (кароль Швецыі)|герцаг Карл]], які разглядаў яго як змову Густава Браге зрабіць княгіню Ганну кіруючай каралевай-рэгентам Швецыі, а яе адзіны брат Жыгімонт адсутнічаў у Польшчы, і таму ён выкарыстаў іх адносіны у сваёй паклёпніцкай хроніцы ''«Karlskrönikan»''. Хоць гэта быў не самы пажаданы шлюб, Ганна адмовілася ад усіх іншых сватоў. З цягам часу з задуманага шлюбу нічога не атрымалася, і Ганна, і Браге засталіся незамужнімі. Пэўнага тлумачэння гэтаму ў гістарычных крыніцах не знайсці, але Густаў Браге ўсё жыццё заставаўся на баку Жыгімонта і Ганны і ў канчатковым рахунку рушыў услед за імі ў Польшчу, калі яны назаўсёды пакінулі Швецыю. === Шведскае праўленне яе брата === У лістападзе 1592 года яе брат Жыгімонт перайшоў на шведскі прэстол пасля смерці іх бацькі. У верасні 1593 года Ганна вярнулася ў Швецыю ў кампаніі брата караля Жыгімонта і нявесткі каралевы Ганны. Папскі пасланнік Германіка Малашпіна паставіўся да яе з недаверам.<ref name="Anna"/> У часы скандальнага бунту паміж каталікамі і пратэстантамі падчас адпявання свайго польскага музыкі Соўкі ў [[Царква Рыдархольмена|Царкве Рыдархольмена]] ў лістападзе 1593, яе уласны святар Олаўс Сімоніс ўдзельнічаў на баку пратэстатаў. Сама Ганна ў лютым 1594 года ва [[Упсала|Упсале]] наведала свайго дзядзьку [[Карл IX (кароль Швецыі)|Карла, герцага Сёдэрманландскага]], і прысутнічала на антыкаталіцкай пропаведзі Эрыкуса Шэперуса. Жыгімонт меў планы зрабіць Ганну сваім рэгентам у Швецыі падчас знаходжання ў Польшчы. Аднак супраць гэтага плана выступіў герцаг Карл, які дамогся прызначэння Шведскай рады. У 1594 годзе Жыгімонт вярнуўся ў Польшчу, а Ганна засталася ў Швецыі. Папскі пасланнік Маласпіна пераканаў яго пакінуць яе з-за ўдзелу ў рэлігійных беспарадках у Рыдархолмскіркане і нагадаў пра пагрозу архіепіскапа адлучэння ад царквы.<ref name="Anna"/> Ганна атрымала ў дапамогу замак Стэгеборг як месца жыхарства ўласнага двара ў феадальных раёнах Хамаркінд, Б’ёркекінд, Эсткінд і Лёсінг Хярад. У Стэгеборгу яна развівала свае інтарэсы да фітатэрапіі. У 1595 годзе Ганна дамовілася пра шлюб паміж фрэйлінай Сігрыд Браге і Ёханам Гіленстыернай. Гэта стала вялікім скандалам, калі Браге была заручана з іншай сям’ёй. Герцаг Карл адмовіўся ад пасярэдніцтва, і Ганна, нарэшце, здолела стварыць паселішча паміж сем’ямі ў Сёдэрчэпінгскім [[рыксдаг]]у 1595 годзе. Вяселле таксама выклікала часовае адчужэнне ў адносінах паміж Ганнай і Густавам Браге, але неўзабаве яны памірыліся.<ref name="ReferenceA"/> Справа «Спарэ» павінна была стаць апошнім разрывам паміж Ганнай і герцагам Карлам. Граф Эрык Ларсан Спарэ быў заўзятым прыхільнікам Жыгімонта, і Ганна захоўвала скрынку для яго жонкі Эбы Спарэ, сястры яе галоўнай фрэйліны, якая чакала Маргарыту Браге (1559—1638), у Стэгеборгу, якую герцаг Карл падазраваў, што яна ўтрымлівае падазроныя дакументы.<ref name="Anna"/> Калі Ганна пакінула Стэгеборг каб прысутнічаць на смяротным ложы каралевы ўдавы [[Гуніла Бельке|Гунілы Бельке]] ў 1597 годзе, герцаг Карл абшукаў яе дом, скрынка Эбы Спарэ і перапіска Ганны з парай Спарэ былі канфіскаваныя, і падверглі Эбу Спарэ, а таксама яе сястру, старэйшую фрэйліну Ганны, Маргарыту Браге, на допыт з нагоды [[Крыптаграфія|крыптаграфіі]], якую ён знайшоў у лістах Ганны, і абвінаваціў Эбу Спарэ ў кантрабандзе з яе братам, меркаваным каханым Ганны, Густавам Браге.<ref>Tegenborg Falkdalen, Karin, Vasadrottningen: en biografi över Katarina Stenbock 1535—1621, Historiska media, Lund, 2015</ref> З 1592 года Жыгімонт вёў перамовы аб шлюбе паміж Ганнай і маркграфам Янам Георгам Брандэнбургскім, але палітычная напружанасць працягвала затрымліваць пагадненне.<ref name="Anna"/> У лютым 1598 года Жыгімонт запатрабаваў, каб Карл дазволіў Ганне вярнуцца ў Польшчу, бо яе вяселле з Янам Георгам было нарэшце прызначана на Вялікдзень у гэтым годзе. Карл паспрабаваў прадухіліць яе выезд, патрабуючы інвентарызацыі яе шведскай маёмасці і абяцання, што яна будзе канфіскавана дзяржавай, калі яна памрэ незамужняй. Ганна пратэставала, параіла Карлу супрацоўнічаць з Жыгімонтам і прапанавала сябе як пасярэдніка. Па вяртанні Жыгімонта ў Швецыю Ганна адразу ж далучылася да яго ў грамадзянскай вайне, якая разгарэлася паміж Жыгімонтам і Карлам. Ёй было дадзена заданне быць пасярэднікам, але з-за недаверу Карла да яе яна не змагла шмат чаго дасягнуць. Пасля паразы Жыгімонта ў бітве пры Стонгебру ў 1598 годзе яна пакінула Швецыю, каб жыць з ім у Польшчы. === Пазнейшае жыццё ў Польшчы === Пасля 1598 года Ганна правяла астатняе жыццё ў Польшчы, хаця заўсёды называла сябе прынцэсай Швецыі. Яна вядома як ''Anna of Svecia'' (Ганна Шведская), яна была [[Пратэстанцтва|пратэстантам-]]<nowiki/>членам каталіцкай каралеўскай сям’і і выступала ў якасці абаронцы высланых пратэстанцкіх шведскіх лаялістаў Жыгімонта і польскіх пратэстантаў.<ref name="Anna"/> Княгіня Ганна падтрымлівала добрыя адносіны і ўплыў на Жыгімонта, і яна выконвала функцыі яго палітычнага саветніка па дзяржаўных справах, што зрабіла яе супярэчлівай фігурай у Польшчы. Падчас палону Карла Гіленхельма, пазашлюбнага сына герцага Карла, у Польшчы ў 1610-13 гадах, яна надавала яму вялікую ўвагу. Ёй было даручана Жыгімонтам дапытаць Гіленхельма, у той час, калі Жыгімонт, схаваўшыся за заслонай, падслухваў.<ref name="Anna"/> Яна абвінаваціла Карла ў змове з мэтай прыцягнуць канфлікт паміж Жыгімонтам і Юханам III, што Гіленхэльм адмаўляў. [[Файл:Anne_of_Sweden_(1568)_grave.jpg|міні|Магіла княгіні Ганны ў Торыну]] Ганна засталася незамужняй. У 1602 годзе герцаг Карл дэ Гансага-Невер прапанаваў шлюб з французскім прынцам, які так і не быў рэалізаваны. Перамовы з Янам Георгам Брандэнбургскім былі канчаткова спынены ў 1609 годзе. Чуткі пра тое, што яна мела любоўныя адносіны са ссыльным шведскім графам Густавам Браге, прыхільнікам Жыгімонта, ніколі не пацвердзіліся, але імі карыстаўся Карл IX, які баяўся яе палітычнага ўплыву і ў лісце да Жыгімонта 1607 года пісаў: «Твая атрутная сястра, стваральніца ўсяго злога і народжаная да знішчэння ўсіх зямель і каралеўства».<ref name="Anna"/> Калісьці Карл IX баяўся, што яна выйдзе замуж за расійскага [[Ілжэдзмітрый I|цара Дзмітрыя]], што, аднак, было ілжывай чуткай. Жыгімонт зрабіў Ганну [[Староста|старастай]] [[Брадніца|Брадніцы]] ў 1605 годзе і [[Голюб-Добжынь|Голубы]] ў 1611 годзе. Яна падзяляла свой час паміж сваімі феадальным валоданнямі і дваром брата. [[Апанаж]]ам Ганны быў Страсбург (цяпер [[Брадніца]]), [[Каралеўская Прусія|каралеўскі прускі]] раён у Польшчы недалёка ад [[Балтыйскае мора|Балтыкі]], дзе яна жыла ў [[Голюб-Добжынь|Голубе]] і Страсбургу. Яна стала вельмі паважанай дзякуючы сваёй выдатнай вучобе. Яна цікавілася літаратурай, музыкай, садоўніцтвам і медыцынай. Яна была спецыялістам у галіне лекавых траў і мела ўласную аптэку. З дапамогай італьянскага памочніка яна самастойна правяла эксперыменты ў галіне фітатэрапіі.<ref name="Anna"/> Яна фінансавала [[гербарый]] Сымона Сірэнія. Ганну пахавалі ў касцёле Найсвяцейшай Марыі ў [[Торунь|Торуні]], Польшча, праз некалькі гадоў пасля яе смерці, бо Папа ўпершыню забараніў пахаванне пратэстанта на блаславёных могілках у каталіцкай Польшчы. Толькі яе пляменнік, кароль [[Уладзіслаў Ваза|Уладзіслаў IV Ваза]], атрымаў адмену гэтага ўказа. Ён пабудаваў выдатны чорны помнік з [[мармур]]овай грабніцы [[Алебастр|з белай алебастравай]] фігурай каханай цёткі. == Галерэя == <gallery> Файл:Elbfas Portrait of a lady with a fan (detail).jpg|Ганна Шведская праца Эльбфаса (неўстаноўлена [[Нацыянальны музей Швецыі|Нацыянальным музеем]], але прынята акадэмічнымі пісьменнікамі) Файл:Brodnica, Pałac Anny Wazówny.JPG|Палац Ганны Вазы ў [[Брадніца|Брадніцы]], дзе яна пражывала. Файл:Brodnica (js)2.jpg|Вежа замка ў Брадніцы, дзе яна пражывала. Замак быў знесены [[Прусія|прусамі]] ў 1785 годзе. Файл:Brodnica, pomnik Anny Wazówny 1.JPG|Помнік Ганне ў Брадніцы Файл:Golub-Dobrzyn1 ver.jpg|Замак у [[Голюб-Добжынь|Голубе-Добжыні]], яе рэзідэнцыя паміж 1616 і 1623 гадамі, якую яна ўпрыгожыла [[Атык|мансардай]]. Файл:Torun kosciol NMP wnetrze.jpg|Неф царквы Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў [[Торунь|Торуні]], дзе і была пахавана. Файл:Torun kosciol NMP mauzoleum Anny Wazowny (portal) 01.jpg|Партал да маўзалея Ганны Вазы ў касцёле Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Торуні. Файл:Torun kosciol NMP mauzoleum Anny Wazowny (postac).jpg|Выява Ганны Вазы з яе маўзалея </gallery> {{Зноскі}}  == Спасылкі == * [https://runeberg.org/sqvinnor/0024.html Anteckningar om svenska qvinnor /] (па-шведску) * [https://runeberg.org/sbh/a0039.html Svenskt biografiskt handlexikon /] (па-шведску) * http://www.visittorun.pl/386,l2.html#vasa{{Недаступная спасылка}} * http://www.historiesajten.se/visainfo.asp?id=588 {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прынцэсы Швецыі]] [[Катэгорыя:Ваза (дынастыя)]] 32p44vjuaqxlwkteq7br82457tvcf9d ГК Гомель 0 684610 5130462 5124266 2026-04-21T17:41:21Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Галоўныя трэнеры */ 5130462 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Гомель (значэнні)}} {{Гандбольны клуб | назва = Гомель | выява = ГК Гомель.png | поўная_назва = Гандбольны клуб «Гомель» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 1960 | расфарміраваны = | горад = [[Гомель]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = Аляксандр Падасінаў | пасада_кіраўніка = Дырэктар | трэнер = Сяргей Цыганкоў | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2020/2021 | месца = 3 месца | сайт = http://www.hc-gomel.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''«Гомель»''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Гомель]]. Заснаваны ў [[1960]] годзе. == Назвы == * «Марэна-Універсітэт» (1994—1996) * «Універсітэт» * ГГК * «Гомель» == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (8): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Бр}} 3-е месца (1): [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1992/93|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | 1993/94|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 1994/95|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 1995/96|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 1996/97|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 1997/98|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 1998/99|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 1999/00|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2000/01|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2001/2002 ГК Універсітэт Гомель|2001/02]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2002/2003 ГК Універсітэт Гомель|2002/03]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2003/2004 ГК Універсітэт Гомель|2003/04]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2004/05|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2005/06|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2006/07|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2007/2008 ГК ГГК Гомель|2007/08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2008/2009 ГК ГГК Гомель|2008/09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК ГГК Гомель|2009/10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 9 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Гомель|2010/11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК ГГК Гомель|2011/12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 5 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Гомель|2012/13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 2013/14|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || [[Кубак Беларусі па гандболе 2014|першы этап]]|| |- | 2014/15|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр |||| |- | 2015/16|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 2016/17|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 2017/18|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 2018/19|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2019/20|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 6 ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|3-е месца]]|| |- | 2020/21|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |} == Галоўныя трэнеры == * [[Ігар Чаброў]] (2002, 2008) * [[Сяргей Мікалаевіч Цыганкоў|Сяргей Цыганкоў]] (2011 ,2020) <ref>[https://web.archive.org/web/20130327233323/http://handball.by/%D0%93%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1/%D0%93%D0%9A-%D0%93%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C.html ГК «Гомель»]</ref> * [[Андрэй Уладзіміравіч Мачалаў|Андрэй Мачалаў]] (з 2020) {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.hc-gomel.by/ Сайт клуба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220522175636/http://hc-gomel.by/ |date=22 мая 2022 }} {{Склад ГК Гомель}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1960 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:ГК Гомель| ]] ktep89nnzotz75mupi67egzosinyj8a ГК Кронан Гродна 0 684614 5130341 5129784 2026-04-21T13:14:26Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Статыстыка выступленняў */ 5130341 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Кронан | выява = ГК Кронан Гродна.png | поўная_назва = Гандбольны клуб «Кронан» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 2002 | расфарміраваны = | горад = [[Гродна]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = Ігар Сідзько | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2020/2021 | месца = 3 месца | сайт = http://gorodnichanka.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''Кронан ''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Гродна]]. Заснаваны ў [[2002]] годзе. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (2): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Бр}} 3-е месца (3) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 2006-07|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | 2007-08|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 2008-09|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | 2009-10|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Кронан Гродна|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|першы этап]] || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Кронан Гродна|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 7 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Кронан Гродна|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Кронан Гродна|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 5 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Кронан Гродна|2014-15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Кронан Гродна|2015-16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Кронан Гродна|2016-17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|3-е месца]] || |- | 2017-18|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2018-19|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 2019-20|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2020-21|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |} == Галоўныя трэнеры == * [[Дзмітрый Валер’евіч Ціхан|Дзмітры Ціхан]] * [[Ігар Анатолевіч Сідзько|Ігар Сідзько]] (2015—2016) * [[Ігар Анатолевіч Сідзько|Ігар Сідзько]] (з 2024) == Літаратура == * {{Крыніцы/Гандбол на Брестчине}} == Спасылкі == * [http://gorodnichanka.by/Сайт клуба]{{Недаступная спасылка}} {{Склад ГК Кронан Гродна}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2002 год у Гродне]] [[Катэгорыя:ГК Кронан Гродна| ]] 4v2reay2zil2lq1g62huu2dmwxg78l8 5130386 5130341 2026-04-21T14:20:24Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Статыстыка выступленняў */ 5130386 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Кронан | выява = ГК Кронан Гродна.png | поўная_назва = Гандбольны клуб «Кронан» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 2002 | расфарміраваны = | горад = [[Гродна]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = Ігар Сідзько | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2020/2021 | месца = 3 месца | сайт = http://gorodnichanka.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''Кронан ''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Гродна]]. Заснаваны ў [[2002]] годзе. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (2): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Бр}} 3-е месца (3) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 2006-07|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | 2007-08|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 2008-09|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Кронан Гродна|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Кронан Гродна|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|першы этап]] || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Кронан Гродна|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 7 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Кронан Гродна|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Кронан Гродна|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 5 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Кронан Гродна|2014-15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Кронан Гродна|2015-16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Кронан Гродна|2016-17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2017/2018 ГК Кронан Гродна|2017-18]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2018/2019 ГК Кронан Гродна|2018-19]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2019/2020 ГК Кронан Гродна|2019-20]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2020/2021 ГК Кронан Гродна|2020-21]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |} == Галоўныя трэнеры == * [[Дзмітрый Валер’евіч Ціхан|Дзмітры Ціхан]] * [[Ігар Анатолевіч Сідзько|Ігар Сідзько]] (2015—2016) * [[Ігар Анатолевіч Сідзько|Ігар Сідзько]] (з 2024) == Літаратура == * {{Крыніцы/Гандбол на Брестчине}} == Спасылкі == * [http://gorodnichanka.by/Сайт клуба]{{Недаступная спасылка}} {{Склад ГК Кронан Гродна}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2002 год у Гродне]] [[Катэгорыя:ГК Кронан Гродна| ]] 28ployc6pjdj18pda6e1erhdyxvha9u 5130492 5130386 2026-04-21T19:41:44Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Галоўныя трэнеры */ 5130492 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Кронан | выява = ГК Кронан Гродна.png | поўная_назва = Гандбольны клуб «Кронан» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 2002 | расфарміраваны = | горад = [[Гродна]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = Ігар Сідзько | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2020/2021 | месца = 3 месца | сайт = http://gorodnichanka.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''Кронан ''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Гродна]]. Заснаваны ў [[2002]] годзе. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (2): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Бр}} 3-е месца (3) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 2006-07|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | 2007-08|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 2008-09|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Кронан Гродна|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Кронан Гродна|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|першы этап]] || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Кронан Гродна|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 7 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Кронан Гродна|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Кронан Гродна|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 5 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Кронан Гродна|2014-15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Кронан Гродна|2015-16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Кронан Гродна|2016-17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2017/2018 ГК Кронан Гродна|2017-18]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2018/2019 ГК Кронан Гродна|2018-19]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2019/2020 ГК Кронан Гродна|2019-20]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2020/2021 ГК Кронан Гродна|2020-21]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |} == Галоўныя трэнеры == * [[Дзмітрый Валер’евіч Ціхан|Дзмітры Ціхан]] (2011) * [[Ігар Анатолевіч Сідзько|Ігар Сідзько]] (2015—2016) * [[Ігар Анатолевіч Сідзько|Ігар Сідзько]] (з 2024) == Літаратура == * {{Крыніцы/Гандбол на Брестчине}} == Спасылкі == * [http://gorodnichanka.by/Сайт клуба]{{Недаступная спасылка}} {{Склад ГК Кронан Гродна}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2002 год у Гродне]] [[Катэгорыя:ГК Кронан Гродна| ]] oj4t8qr9acl92sfjig3yby2fn03kdou ГК Машэка Магілёў 0 684647 5130449 5125709 2026-04-21T17:04:27Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Галоўныя трэнеры */ 5130449 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Машэка | выява = ГК Машэка Магілёў.png | поўная_назва = Гандбольны клуб «Машэка» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 2007 | расфарміраваны = | горад = [[Магілёў]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = Аляксей Васільеў | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2019/2020 | месца = 3-е мейсца | сайт = http://gkmasheka.mogilev.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''«Машэка»''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Магілёў]]. Заснаваны ў [[2007]] годзе. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (4): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], 2024/2025 * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Ср}} Фіналіст (3): [[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] ** {{Бр}} 3-е месца (1) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- |- | [[Сезон 2007/2008 ГК Машэка Магілёў|2007-08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2008/2009 ГК Машэка Магілёў|2008-09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Машэка Магілёў|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2010|3-е месца]]|| |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Машэка Магілёў|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 4 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Машэка Магілёў|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | 2013-14|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | 2014-15|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2015-16|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2016-17|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2017-18|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 2018-19|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|3-е месца]] || |- | 2019-20|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 2020-21|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|4-е месца]] || |- | 2021-22|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 4|| bgcolor="Silver" |[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|Фіналіст]] || |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|3}} * [[Леанід Іванавіч Бразінскі|Леанід Бразінскі]] (2008, 2011) * [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (2012) * [[Казімір Казіміравіч Катлінскі|Казімір Катлінскі]] (2014—2017) * [[Сяргей Уладзіміравіч Багатыроў|Сяргей Багатыроў]] (2017—2021) * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў|Аляксей Васільеў]] (з 2021<ref>[http://www.ska-minsk.by/news_item/?ni=5221 Алексей Васильев назначен стал главным тренером «Машеки»]</ref>) {{div col end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://gkmasheka.mogilev.by/ Сайт клуба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210216174839/http://gkmasheka.mogilev.by/ |date=16 лютага 2021 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Склад ГК Машэка Магілёў}} [[Катэгорыя:2007 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:ГК Машэка Магілёў| ]] 0xb4hcg95wqogkqhcdi085wn4ljazrm ГК імя Лёвіна Наваполацк 0 684985 5130485 5058365 2026-04-21T19:15:46Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Трэнеры */ 5130485 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = ГК Левіна | выява = | поўная_назва = Гандбольны клуб імя Левіна | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 1975 | расфарміраваны = 2016 | горад = [[Наваполацк]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2014/2015 | месца = 7 | сайт = }} '''«ГК імя Левіна»''' — былы беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Наваполацк]]. Заснаваны ў [[1975]] годзе на базе Полацкага політэхнічнага інстытута (цяпер — [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкі дзяржаўны універсітэт]]). У 2016 годзе клуб спыніў існаванне з-за фінансавых праблем<ref>{{Cite web |url=https://belaruspartisan.by/sport/354356/#google_vignette |title=Гандбольный клуб им. Левина прекратил существование из-за финансовых проблем |access-date=18 жніўня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210818125421/https://belaruspartisan.by/sport/354356/#google_vignette |archivedate=18 жніўня 2021 |url-status=dead }}</ref>. == Назвы == * Палітэхнік (да 1993) * Універсітэт (1993—1999) * Белаўтасэрвіс (2000—2002) * Наваполацк (2003—2006) * Гандбольны клуб імя Левіна (2007—2016) == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1992-93|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 1993-94|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | 1994-95|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 1995-96|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 1996-97|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | 1997-98|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | |- | 2000-01|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2001-02|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2002/2003 ГК Наваполацк|2002-03]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2003/2004 ГК Наваполацк|2003-04]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | [[Сезон 2004/2005 ГК Наваполацк|2004-05]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2005/2006 ГК Наваполацк|2005-06]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | [[Сезон 2006/2007 ГК Наваполацк|2006-07]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | [[Сезон 2007/2008 ГК імя Лёвіна Наваполацк|2007-08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 9 || || |- | [[Сезон 2008/2009 ГК імя Лёвіна Наваполацк|2008-09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК імя Лёвіна Наваполацк|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 14 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК імя Лёвіна Наваполацк|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК імя Лёвіна Наваполацк|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | [[Сезон 2012/2013 ГК імя Лёвіна Наваполацк|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК імя Лёвіна Наваполацк|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 7 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|4 месца]]|| |- | [[Сезон 2014/2015 ГК імя Лёвіна Наваполацк|2014-15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | [[Сезон 2015/2016 ГК імя Лёвіна Наваполацк|2015-16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |} == Трэнеры == * [[Сяргей Пятровіч Лёвін|Сяргей Лёвін]] (1994—2007) * Віталь Русак (2011) * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхута|Уладзімір Міхута]]<ref>[https://web.archive.org/web/20130327230913/http://handball.by/%D0%93%D0%9A-%D0%B8%D0%BC.-%D0%9B%D1%91%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0/%D0%93%D0%9A-%D0%B8%D0%BC.-%D0%A1.%D0%9F.%D0%9B%D1%91%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0.html ГК им. С. П. Лёвина]</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://handball.by/?sp_year=2021&sp_month=5 Беларуская федэрацыя гандбола]* * [https://web.archive.org/web/20111206013832/http://handball.by/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%A0%D0%91/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2.html Спіс прызёраў чэмпіяната Беларусі па гандболе] * [https://handball.by/istoriya-chempionatov-respubliki-belarus-po-gandbolu/ ИСТОРИЯ ЧЕМПИОНАТОВ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ ПО ГАНДБОЛУ] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:ГК імя Лёвіна| ]] 1tn9paiknv6glc9iccqoiecj6sjv8l9 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск 0 685463 5130376 5058372 2026-04-21T14:14:44Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Галоўныя трэнеры */ 5130376 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Вікторыя-Рэгія | выява = | поўная_назва = | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = | расфарміраваны = | горад = {{Сцяг|Беларусь}} [[Беларусь]], г. [[Мінск]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = | чэмпіянат = | сезон = | месца = | сайт = }} '''«Вікторыя-Рэгія»''' — былы беларускі [[гандбол]]ьны клуб. == Назвы == * Случ-СКАФ * СКАФ-РШВСМ * СКАФ * СКАФ-Ноякс (2000—2001) * СКАФ-Кіравец (2001—2002) * СКАФ-СДЮШАР (2002—2004) * БДУФК-Вікторыя-Рэгія * Вікторыя-Рэгія == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (4): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|1993/1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|1995/1996]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|1996/1997]], ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (5): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|2002/2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|2003/2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|2005/2006]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1992-93|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|3 || || |- | 1993-94|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|'''2''' || || |- | 1994-95|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|'''2''' || || |- | 1995-96|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|'''2''' || || |- | 1996-97|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|'''2''' || || |- | |- | 1999-00|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 2000-01|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | 2001-02|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | 2002-03|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"| 3 || || |- | 2003-04|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"| 3 || || |- | [[Сезон 2004/2005 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2004-05]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"| 3 || || |- | [[Сезон 2005/2006 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2005-06]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"| 3 || || |- | [[Сезон 2006/2007 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2006-07]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2007/2008 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2007-08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2008/2009 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2008-09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 11 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|першы этап]]|| |} == Галоўныя трэнеры == * [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (2004—2005) * [[Уладзімір Валянцінавіч Жук|Уладзімір Жук]] (2008—2009, 2011) {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://handball.by/istoriya-chempionatov-respubliki-belarus-po-gandbolu/ ИСТОРИЯ ЧЕМПИОНАТОВ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ ПО ГАНДБОЛУ] * [https://handball-by.ucoz.ru/index/0-6 «Виктория-Регия» — Профсоюзы (БГУФК)] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:ГК Вікторыя-Рэгія Мінск| ]] 49kyj6gb4e4acppwhwiwud032ktw5rc Ганна Міхайлаўна Эйсмант 0 687308 5130555 5008671 2026-04-22T06:26:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130555 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Ганна Міхайлаўна Эйсмант''' — беларуская журналістка. == Біяграфія == Нарадзілася ў [[Гродна]]. Вучылася на [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэце журналістыкі БДУ]] па спецыяльнасці «Радыё і тэлебачанне». У 2020 годзе мадэльер [[Аляксандр Леанідавіч Варламаў|Аляксандр Варламаў]] заявіў, што прыкладна ў 2002 годзе пазнаёміў Ганну Эйсмант з [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандрам Лукашэнка]] на прыватнай вечарыне, што, па яго сцверджанню, паспрыяла кар’ернаму росту Ганны, яе брата і яго жонкі<ref name="tvr">[https://www.tvr.by/leaders/atn/anna-eysmont/ Анна Эйсмонт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201120204347/https://www.tvr.by/leaders/atn/anna-eysmont/ |date=20 лістапада 2020 }}</ref><ref>[https://lenta.ru/news/2020/09/24/varlamov/ Белорусский модельер рассказал об отправке женщин в баню к Лукашенко]</ref><ref>[https://kliker.com.ua/anna-ejsmont-v-bane-otkuda-vzyalos/ «Анна Эйсмонт в бане» — откуда взялось]</ref><ref>{{Cite web |url=http://brestnote.by/23979-modeler-varlamov-priznalsya-chto-postavlyal-devushek-lukashenko.html |title=Модельер Варламов признался, что поставлял девушек Лукашенко |access-date=18 верасня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210918162702/http://brestnote.by/23979-modeler-varlamov-priznalsya-chto-postavlyal-devushek-lukashenko.html |archivedate=18 верасня 2021 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.mk.ru/politics/2020/09/24/belorusskiy-modeler-rasskazal-kak-vodil-zhenshhin-v-banyu-k-lukashenko.html Белорусский модельер рассказал, как водил женщин в баню к Лукашенко]</ref>. У 2003 году скончыла [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БД''У'']]. Працавала на Радыё Рокс, затым стала вядучай спартыўных навін на каналах [[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|Белтэлерадыёкампаніі]]. Пасля стала аўтарам тэлефільмаў пра беларускіх спартсменаў і спартсменак. У 2013—2014 гадах яе фільм аб хакеісце [[Руслан Альбертавіч Салей|Руслане Салее]] атрымаў узнагароды Беларускай асацыяцыі спартыўнага друку і Міжнароднага фестывалю спартыўных фільмаў. У 2017 году атрымала ўзнагароду [[Міжнародны алімпійскі камітэт|Міжнароднага алімпійскага камітэта]] ''«у знак прызнання выдатнага ўкладу ў прапаганду і развіццё ідэй удзелу жанчын і дзяўчат у спорце»''<ref name="tvr"/><ref name="tvr" /><ref name="tvr" /><ref>[https://www.noc.by/news/avtor-i-vedushchaya-proekta-zhenshchiny-i-sport-anna-ejsmont-nagrazhdena-diplomom-mok/ Автор и ведущая проекта «Женщины и спорт» Анна Эйсмонт награждена дипломом МОК]</ref>. == Дачыненне да забойства Рамана Бандарэнкі == {{main|Раман Ігаравіч Бандарэнка}} Паводле дадзеных «[[BYPOL]]», праз атрыманыя аўдыёзапісы і {{нп3|Аўтаматызаваная сістэма аплаты|білінг|uk|Автоматизована система розрахунків}} нумароў мабільных тэлефонаў аб’яднанню ўдалося дакладна ўсталяваць кола асоб, якія маюць дачыненне да забойства мінчука Рамана Бандарэнкі, які памёр у шпіталі пасля таго, як быў збіты<ref name="tut-6442">{{cite web|url=https://news.tut.by/society/710991.html|title=Месяц после гибели Романа Бондаренко. Что мы выяснили за это время?|language=ru|publisher=[[TUT.BY]]|date=2020-12-12|accessdate=2020-12-12|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201212205234/https://news.tut.by/society/710991.html|archivedate=2020-12-12}}</ref>. Эйсмант уваходзіць у гэты лік<ref>[https://aperturescience.ru/threads/predvaritelnaja-proverka-bypol-po-faktu-smerti-romana-bondarenko.566222/ Предварительная проверка BYPOL по факту смерти Романа Бондаренко] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210803163048/https://aperturescience.ru/threads/predvaritelnaja-proverka-bypol-po-faktu-smerti-romana-bondarenko.566222/ |date=3 жніўня 2021 }}</ref><ref name="bypol">{{cite web|url=https://news.tut.by/society/716569.html|title=«Нет, алкоголем не пахнет вообще». BYPOL опубликовал свое расследование по факту смерти Романа Бондаренко|language=ru|publisher=[[TUT.BY]]|date=2021-01-27|accessdate=2021-01-27|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127203928/https://news.tut.by/society/716569.html|archivedate=2021-01-27}}</ref>. == Сям’я == Брат [[Іван Міхайлавіч Эйсмант]], старшыня [[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|Белтэлерадыёкампаніі]]. Міліцыянер па прафесіі Іван прыйшоў на тэлебачанне па пратэкцыі сястры<ref>{{Cite web |url=https://grodno24.com/authority/urozhenec-grodno-ivan-ejsmont-vozglavil-belteleradiokompaniyu.html |title=Уроженец Гродно Иван Эйсмонт возглавил «Белтелерадиокомпанию» |access-date=18 верасня 2021 |archive-date=18 верасня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918162702/https://grodno24.com/authority/urozhenec-grodno-ivan-ejsmont-vozglavil-belteleradiokompaniyu.html |url-status=dead }}</ref>. У шлюбе, ёсць дачка Іванка<ref>{{Cite web |title=Жизнь в прямом эфире, или эти незвездные Эйсмонты |url=https://rgazeta.by/ru/society/zhizn-v-pryamom-efire-ili-eti-nezvezdnye-ejsmonty.html |accessdate=18 верасня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201123070423/https://rgazeta.by/ru/society/zhizn-v-pryamom-efire-ili-eti-nezvezdnye-ejsmonty.html |archivedate=23 лістапада 2020 |url-status=dead }}</ref>. == Зноскі == {{Reflist}} == Спасылкі == * [https://zviazda.by/be/news/20200610/1591778533-anna-eysmont-gorzhus-tem-chto-zanimayus-lyubimym-delom Анна Эйсмонт: «Горжусь тем, что занимаюсь любимым делом»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210918162716/https://zviazda.by/be/news/20200610/1591778533-anna-eysmont-gorzhus-tem-chto-zanimayus-lyubimym-delom |date=18 верасня 2021 }} {{DEFAULTSORT:Эйсмант Ганна Міхайлаўна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гродне]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] m8uxlmh8swchap09jyom3kleuowlyjn Марат Сяргеевіч Маркаў 0 690568 5130589 5043840 2026-04-22T08:53:06Z Culamar 102133 /* Прапаганда і ўдзел у рэпрэсіях */ 5130589 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Маркаў}} {{Дзяржаўны дзеяч |імя = Марат Сяргеевіч Маркаў |выява = |памер = |подпіс = |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |нацыянальнасць = [[грузін]] |адукацыя = [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь|Мінскае вышэйшае інжынернае зенітна-ракетнае вучылішча СПА]] (1991), [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Акадэмія кіравання пры прэзідэнце Беларусі]] ([[аспірантура]]) |прафесія = [[ваенны]], [[юрыст]] і [[эканаміст]] |месца працы = «[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне]]» |гады дзейнасці = |вядомы як = аўтар інтэрв’ю з палітвязнем [[Раман Пратасевіч|Раманам Пратасевічам]] (3.6.2021) |пасада = 2-і старшыня ЗАТ «[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне|Другі нацыянальны тэлеканал]]» |перыядпачатак = 24 сакавіка 2017 года — 13 чэрвеня 2024 года |папярэднік = [[Рыгор Кісель]] |пераемнік = [[Ігар Уладзіміравіч Луцкі|Ігар Луцкі]] |пасада_2 = Міністр інфармацыі Рэспублікі Беларусь |перыядпачатак_2 = 13 чэрвеня 2024 года |папярэднік_2 = [[Уладзімір Пярцоў]] }} '''Мара́т Сярге́евіч Ма́ркаў''' ({{lang-ru|Марат Сергеевич Марков}}; {{ВД-Прэамбула}}) — беларускі тэлевядучы, медыя-менеджар, другі старшыня «[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне|Агульнанацыянальнага тэлебачання]]» (2017—2024). [[Прапаганда ў Беларусі|Прапагандыст]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://ont.by/news/rukovoditel-ont-marat-markov-vystupil-na-x-forume-molodyh-zhurnalistov|title=Руководитель ОНТ Марат Марков выступил на X форуме молодых журналистов|website=ont.by|date=2023-12-15|access-date=2023-12-22|quote=Тэму свайго выступу ў рамках Х форума маладых журналістаў Марат Маркаў абазначыў як "Слова прапагандыста".}}</ref> [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. З 13 чэрвеня 2024 года Міністр інфармацыі Рэспублікі Беларусь. Фігурант санкцыйных спісаў [[ЕС]] і шэрагу іншых краін{{Пераход|Міжнародныя санкцыі}}. == Біяграфія == [[Грузін]]скага паходжання і мае [[родзіч]]аў у Грузіі. Маці — Лілія Канстанцінаўна Маркава, 25 гадоў адпрацавала загадчыцай [[Натарыят|натарыяльнай]] канторы ў [[Лунінец|Лунінцы]] (Брэсцкая вобласць)<ref name="а"/>. У 1986 годзе скончыў школу № 2 у Лунінцы<ref>[https://vb.by/politics/rebublic/urozhenecz-brestchiny-marat-markov-vozglavil-ont.html Уроженец Брестчины Марат Марков возглавил ОНТ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210604192654/https://vb.by/politics/rebublic/urozhenecz-brestchiny-marat-markov-vozglavil-ont.html|date=4 чэрвеня 2021}} [Ураджэнец Брэстчыны Марат Маркаў узначаліў АНТ] — [[Вечерний Брест|Вячэрні Брэст]], 28 сакавіка 2017 {{ref-ru}}</ref>, быў акцябронкам, піянерам і [[камсамол]]ьцам. Двойчы бываў у дзіцячых лагерах «Зубраня» ([[Зубранёўка]], [[Мядзельскі раён]]) і «[[Артэк]]» (пасёлак [[Гурзуф]], [[Ялта]], [[Украінская ССР]]). Спяваў і граў на [[Бас-гітара|бас-гітары]] ў школьным [[Рок-гурт|рок-гурце]]. Пасля 5 гадоў навучання гранню на [[Скрыпка|скрыпцы]] перайшоў у [[футбол]]ьную секцыю. Займаўся таксама барацьбой дзюдо. Скончыў школу з [[Залаты медаль|залатым медалём]]. У 1986 годзе паступіў у [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь|Мінскае вышэйшае інжынернае зенітна-ракетнае вучылішча СПА]], дзе атрымаў тэхнічную адукацыю. У 19 гадоў пачаў займацца ў трэнажорнай зале з трэнерам, з якім працягнуў заняткі цягам больш як 30 гадоў. Праслужыў у [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|беларускім войску]] 13 гадоў, дзе даслужыўся да намесніка камандзіра [[Узвод|ўзводу]]. Па сканчэнні [[Юрыдычны факультэт БДУ|юрыдычнага факультэта БДУ]] некалькі гадоў працаваў [[аўдыт]]арам. Пазней уладкаваўся на [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]. Адтуль атрымаў запрашэнне на пасаду галоўнага радцы ў [[Адміністрацыя прэзідэнта Беларусі|Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі]], дзе дайшоў да пасады 1-га намесніка начальніка галоўнага ідэалагічнага ўпраўлення. У верасні 2011 года паступіў у [[Акадэмія кіравання пры прэзідэнце Беларусі|Акадэмію кіравання пры прэзідэнце Беларусі]] на эканамічную спецыяльнасць. У снежні 2011 года быў прызначаны намеснікам старшыні [[Белтэлерадыёкампанія|Белтэлерадыёкампаніі]] ў інфармацыйнай галіне. У [[Аспірантура|аспірантуры]] пісаў працу па выбарчых тэхналогіях і вывучаў [[Тэорыя кіравання|тэорыю кіравання]]. У 2015 годзе набыў амерыканскі [[матацыкл]] «[[Харлі-Дэвідсан]]», юбілейнай да 105-годдзя брэнду мадэлі, якую аматары называюць «Электрычкай»<ref name="а"/>. Быў аўтарам і вядучым перадачы «Буйным планам» на тэлеканале «[[Беларусь 1]]». 24 сакавіка 2017 года прызначаны старшынёй праўлення ЗАТ «Другі нацыянальны тэлеканал», якому належыць «[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне]]» («АНТ»)<ref>{{Навіна|загаловак=Марат Маркаў прызначаны cтаршынёй праўлення ЗАТ «Другі нацыянальны тэлеканал»|спасылка=https://www.tvr.by/bel/news/obshchestvo/marat_markov_naznachen_predsedatelem_pravleniya_zao_vtoroy_natsionalnyy_telekanal/|выдавец=[[Белтэлерадыёкампанія]]|дата публікацыі=24 сакавіка 2017|дата доступу=7 чэрвеня 2021}}</ref>. Цягам 2017 года правёў першы з 2006 года адбор вядучых на тэлеканале «[[АНТ]]»<ref>{{Артыкул|аўтар=Вікторыя Целяшук|загаловак=Вечны рухавік інфармацыі|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20180329/1522333984-ruslan-paddubski-vydavac-novy-pradukt-treba-pastayanna|выданне=Мясцовае самакіраванне|год=30 сакавіка 2018|нумар=13 (446)|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/30sak-13_optim.pdf 5]|archive-date=22 кастрычніка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022081629/https://zviazda.by/be/news/20180329/1522333984-ruslan-paddubski-vydavac-novy-pradukt-treba-pastayanna}}</ref>. У студзені 2018 года [[ютуб]]-канал «АНТ» 1-м сярод СМІ Беларусі набраў 100 млн праглядаў<ref name="б"/>. 10 красавіка 2018 года паведаміў, што 54 % эфіру «[[АНТ]]» складаў расійскі змест, а рэшту — змест беларускай вытворчасці<ref>{{Навіна|аўтар=Вольга Мядзведзева, Уладзіслаў Лукашэвіч|загаловак=Сустрэча з прэзідэнтам адбылася на тэлестудыі|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20180409/1523281289-syonnya-adbudzecca-sustrecha-z-prezidentam-na-telestudyi|выдавец=Газета «[[Звязда (газета)|Звязда]]»|дата публікацыі=11 красавіка 2018|дата доступу=7 чэрвеня 2021|access-date=22 кастрычніка 2021|archive-date=22 кастрычніка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022081702/https://zviazda.by/be/news/20180409/1523281289-syonnya-adbudzecca-sustrecha-z-prezidentam-na-telestudyi|url-status=dead}}</ref>. Увосень 2018 года ў [[Сіянь|Сіяні]] (правінцыя [[Шэньсі]]) падпісаў шматбаковае пагадненне з «[[Цэнтральнае тэлебачанне Кітая|Цэнтральным тэлебачаннем Кітая]]» аб стварэнні супольнага навіновага партала. У лістападзе 2018 года перавёў «[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне]]» на [[высокае разрозненне]]<ref name="а">{{Артыкул|аўтар=Валянціна і Іван Ждановічы.|загаловак=«Тут маё жыццё»|выданне=[[Беларусь (часопіс)|Беларусь]]|тып=часопіс|год=Кастрычнік 2018|нумар=[https://zviazda.by/sites/default/files/belarus_n10-2018-bel.pdf 10 (1021)]|старонкі=18—23|issn=0320-7544}}</ref>. У лістападзе 2018 года стаў весці аўтарскую перадачу інтэрв’ю «Нічога асабістага» на канале «АНТ»<ref>{{Артыкул|аўтар=Вікторыя Целяшук.|загаловак=Нічога лішняга|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20181108/1541694270-na-ant-budze-vyhodzic-autarskaya-pragrama-marata-markava|выданне=Мясцовае самакіраванне|год=9 лістапада 2018|нумар=45 (478)|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/9lis-13_optim_0.pdf 5]|archive-date=22 кастрычніка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022081726/https://zviazda.by/be/news/20181108/1541694270-na-ant-budze-vyhodzic-autarskaya-pragrama-marata-markava}}</ref>. 13 лістапада 2018 года ў рэзідэнцыі [[Віскулі]] ў [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] ўдзельнічаў у заснаванні Клуба кіраўнікоў [[СМІ]] Беларусі і Расіі<ref>{{Навіна|загаловак=Заснаваны Клуб рэдактараў Беларусі і Расіі|спасылка=https://blr.belta.by/society/view/zasnavany-klub-redaktarau-belarusi-i-rasii-73618-2018/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=13 лістапада 2018|дата доступу=7 чэрвеня 2021}}</ref>. У 2018 годзе доля забаўляльнага зместу з «[[Першы канал|Першага канала]]» Расіі на «АНТ» склала 44 %<ref name="б">{{Артыкул|аўтар=Вікторыя Целяшук|загаловак=Нічога асабістага|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20181221/1545415019-kiraunik-ant-marat-markau-pra-reytyngi-lichbu-i-zhurnalisckae-nahabstva|выданне=[[Звязда (газета)|Звязда]]|тып=газета|год=22 снежня 2018|нумар=[https://zviazda.by/be/number/249-29363 249 (29363)]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/22sne-5_optim_0.pdf 5]|issn=1990-763x|archive-date=22 кастрычніка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022081638/https://zviazda.by/be/news/20181221/1545415019-kiraunik-ant-marat-markau-pra-reytyngi-lichbu-i-zhurnalisckae-nahabstva}}</ref>. На ліпень 2020 года ютуб-канал «АНТ» меў звыш 360 000 падпісчыкаў і звыш 50 млн праглядаў ад пачатку года<ref>{{Артыкул|загаловак=Канал, які аб’ядноўвае|выданне=Беларусь|год=Ліпень 2020|нумар=[https://zviazda.by/sites/default/files/belarus_n7-2020-bel_compressed.pdf 7 (1042)]|старонкі=19}}</ref>. === Прапаганда і ўдзел у рэпрэсіях === Выступаў у СМІ з апраўданнем створанай рэжымам Лукашэнкі сістэмы СМІ і дзяржаўнай цэнзуры<ref>[https://minsknews.by/ploshhad-soglasiya-marat-markov-lyubvi-k-rodine-ne-byivaet-mnogo/ Марат Марков: Любви к родине не бывает много] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210604191152/https://minsknews.by/ploshhad-soglasiya-marat-markov-lyubvi-k-rodine-ne-byivaet-mnogo/|date=4 чэрвеня 2021}} [Марат Маркаў: Любові да радзімы шмат не бывае] — [[Минск-новости]], 18 красавіка 2019 {{ref-ru}}</ref>. У 2020 годзе, пасля гвалтоўнага падаўлення сілавымі структурамі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|хвалі масавых пратэстаў]], выкліканых фальсіфікацыяй прэзідэнцкіх выбараў, з ачоленага Маркавым [[АНТ]] у знак пратэсту супраць цэнзуры і прапаганды звольнілася больш супрацоўнікаў, чым з іншых дзяржаўных тэлеканалаў: каля чвэрці ўсіх працаўнікоў<ref name="З АНТ" />. Паводле сведкаў, Маркаў пагражаў тым, хто звальняўся, крымінальнымі справамі і {{нп5|Знікненні людзей у Беларусі|гвалтоўнымі знікненнямі|ru|Исчезновения людей в Белоруссии}}<ref name="З АНТ">{{Cite web|date=2020-11-20|title=З АНТ звольніліся каля чвэрці ўсіх супрацоўнікаў. Кім іх замянілі і што там адбываецца цяпер|url=https://www.svaboda.org/a/30960306.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607150401/https://www.svaboda.org/a/30960306.html|archive-date=2021-06-07|access-date=2021-06-20|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language=be-tarask}}</ref>. Акрамя гэтага, Маркаў уваходзіў у склад так званай «камісіі па інфармацыйнай бяспецы» пры [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савеце бяспекі Рэспублікі Беларусь]], якая ў канцы лета пазбавіла акрэдытацыі шматлікіх журналістаў замежных СМІ<ref>{{cite web|url=https://www.currenttime.tv/a/belarus-markov-tv-protasevich/31290589.html|title=«Ничего личного» Марата Маркова. Что известно об авторе интервью с Протасевичем и почему его называют «белорусским Соловьёвым»|work=[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]|date=4 чэрвеня 2021|lang=ru}}</ref>. 3 чэрвеня 2021 года на АНТ было апублікавана інтэрв’ю Марата Маркава з палітвязнем [[Раман Пратасевіч|Раманам Пратасевічам]] пасля таго, як той быў зняты з [[Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978|прымусова пасаджанага ў Мінску самалёта Ryanair]] і, па распаўсюджаных падазрэннях, быў катаваны сілавікамі Лукашэнкі<ref>{{cite web|author=[[Наста Захарэвіч]]|url=https://www.svaboda.org/a/31289211.html|title=Чаму не варта аналізаваць «прызнанні» Пратасевіча|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=3 чэрвеня 2021|lang=be-tarask}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31289876.html|title=«Прызнанне пад руляй аўтамата». Бацька Рамана Пратасевіча і Франак Вячорка пра «інтэрв’ю» Рамана Пратасевіча|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=4 чэрвеня 2021|lang=be-tarask}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=273998|title=Пратасевіч даў інтэрв’ю АНТ|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=3 чэрвеня 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://belaruspartisan.by/politic/536550/|title=«Интервью с пленными не бывает»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210604191934/https://belaruspartisan.by/politic/536550/|archivedate=4 чэрвеня 2021|work=[[Беларускі партызан]]|date=4 чэрвеня 2021|lang=ru}}</ref>. На X форуме маладых журналістаў у снежні 2023 года ўзняў пытанне прапагандысцкай работы, назваўшы свой выступ «Слова прапагандыста»<ref name=":0" />. У красавіку 2024 года быў выбраны дэлегатам на [[Усебеларускі народны сход 7-га склікання]] ад рэспубліканскага грамадскага аб’яднання «[[Белая Русь (грамадская арганізацыя)|Белая Русь]]»<ref name=":022">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/publikuem-polnyy-spisok-delegatov-vsebelorusskogo-narodnogo-sobraniya.html|title=Публикуем полный список делегатов Всебелорусского народного собрания|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2024-04-19|access-date=2024-12-29}}</ref>. 13 чэрвеня 2024 года заняў пасаду [[Міністр інфармацыі Рэспублікі Беларусь|міністра інфармацыі Рэспублікі Беларусь]]<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/344834|title=Марата Маркава прызначылі міністрам інфармацыі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-06-13}}</ref>. 9 красавіка 2026 года прызначаны [[Міністр культуры Беларусі|міністрам культуры Беларусі]]<ref>[https://blr.belta.by/president/view/marat-markau-naznachany-ministram-kultury-belarusi-156637-2026/ Марат Маркаў назначаны міністрам культуры Беларусі]</ref>. == Узнагароды і прэміі == * [[Прэмія «За духоўнае адраджэнне»]] (2020)<ref>{{cite web|url=https://reform.by/190839-rukovoditel-ont-markov-poluchil-specpremiju-lukashenko|title=Руководитель ОНТ Марков получил спецпремию Лукашенко|work=[[Reform.by]]|lang=ru}}</ref>; * [[Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва]] (2020) ''«за стварэнне аўтарскіх тэлеперадач аб людзях, падзеях і дасягненнях суверэннай Беларусі»''<ref name="П2020">[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000499&p1=1 УКАЗ ПРЭЗІДЭНТА РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ 29 снежня 2020 г. № 499 Аб прысуджэнні спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]</ref>. * [[Медаль «За працоўныя заслугі»]] (2022)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=P32200132 Указ Президента Республики Беларусь от 31 марта 2022 г. № 132 «Аб узнагароджанні»] // Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь</ref>. == Міжнародныя санкцыі == 21 чэрвеня 2021 года Маркаў быў унесены ў санкцыйны спіс [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] як кіраўнік «[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне|Агульнанацыянальнага тэлебачання]]», ''«адказны за праграмныя і рэдактарскія рашэнні, у тым ліку за рашэнне пра запіс і трансляцыю „інтэрв’ю“»'' з Раманам Пратасевічам з прыкметамі жорсткага абыходжання з ім і якое, ''«паводле шырока распаўсюджаных меркаванняў, здымалася пад прымусам»<ref>{{Cite web|language=en|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/996772/Belarus.pdf|title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK|publisher=Office of Financial Sanctions Implementation HM Treasury|date=2021-06-25}}</ref>.'' 2 снежня 2021 года Маркаў быў даданы ў [[чорны спіс Еўрасаюза]]<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=281293|title=ЕС прыняў пяты пакет санкцый супраць Беларусі ў сувязі з міграцыйным крызісам|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-12-02|access-date=2021-12-23}}</ref>. 20 снежня Маркава ў свой санкцыйны спіс уключыла Швейцарыя<ref>[https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/Aussenwirtschaftspolitik_Wirtschaftliche_Zusammenarbeit/Wirtschaftsbeziehungen/exportkontrollen-und-sanktionen/sanktionen-embargos/sanktionsmassnahmen/suche_sanktionsadressaten.html Searching for subjects of sanctions]</ref>. 22 снежня да адпаведнага пакета санкцый ЕС далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Сербія, Чарнагорыя<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=282093|title=Яшчэ некалькі еўрапейскіх краін далучыліся да пятага санкцыйнага пакета Еўразвязу, у тым ліку прарасійская Сербія|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-12-23|access-date=2021-12-23}}</ref><ref>{{cite web|title=Declaration by the High Representative on behalf of the European Union on the alignment of certain countries concerning restrictive measures in view of the situation in Belarus |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/12/22/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-european-union-on-the-alignment-of-certain-countries-concerning-restrictive-measures-in-view-of-the-situation-in-belarus/|publisher=[[Савет Еўрапейскага саюза]]|date=2021-12-22|access-date=2021-12-23|language=en}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Навіна|загаловак=Марат Маркаў|спасылка=https://zviazda.by/be/tags/marat-markau|выдавец=Газета «[[Звязда (газета)|Звязда]]»|дата публікацыі=22 снежня 2018|дата доступу=7 чэрвеня 2021|access-date=22 кастрычніка 2021|archive-date=22 кастрычніка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022081737/https://zviazda.by/be/tags/marat-markau|url-status=dead}} * [https://ont.by/company/commands/markov-marat-sergeevich Біяграфія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210604191154/https://ont.by/company/commands/markov-marat-sergeevich |date=4 чэрвеня 2021 }} // [[АНТ]]{{ref-ru}} {{Дзеючы Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь}} {{Міністры інфармацыі Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Маркаў Марат Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Прапагандысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі]] [[Катэгорыя:Агульнанацыянальнае тэлебачанне]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Выпускнікі юрыдычнага факультэта БДУ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] [[Катэгорыя:Міністры інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Дэлегаты Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання]] e2jdpz5qwp5zeqfpwvlhvo0h2qqxq8n 5130591 5130589 2026-04-22T08:54:32Z Culamar 102133 5130591 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Маркаў}} {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Мара́т Сярге́евіч Ма́ркаў''' ({{lang-ru|Марат Сергеевич Марков}}; {{ВД-Прэамбула}}) — беларускі тэлевядучы, медыя-менеджар, другі старшыня «[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне|Агульнанацыянальнага тэлебачання]]» (2017—2024). [[Прапаганда ў Беларусі|Прапагандыст]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://ont.by/news/rukovoditel-ont-marat-markov-vystupil-na-x-forume-molodyh-zhurnalistov|title=Руководитель ОНТ Марат Марков выступил на X форуме молодых журналистов|website=ont.by|date=2023-12-15|access-date=2023-12-22|quote=Тэму свайго выступу ў рамках Х форума маладых журналістаў Марат Маркаў абазначыў як "Слова прапагандыста".}}</ref> [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. З 13 чэрвеня 2024 года Міністр інфармацыі Рэспублікі Беларусь. Фігурант санкцыйных спісаў [[ЕС]] і шэрагу іншых краін{{Пераход|Міжнародныя санкцыі}}. == Біяграфія == [[Грузін]]скага паходжання і мае [[родзіч]]аў у Грузіі. Маці — Лілія Канстанцінаўна Маркава, 25 гадоў адпрацавала загадчыцай [[Натарыят|натарыяльнай]] канторы ў [[Лунінец|Лунінцы]] (Брэсцкая вобласць)<ref name="а"/>. У 1986 годзе скончыў школу № 2 у Лунінцы<ref>[https://vb.by/politics/rebublic/urozhenecz-brestchiny-marat-markov-vozglavil-ont.html Уроженец Брестчины Марат Марков возглавил ОНТ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210604192654/https://vb.by/politics/rebublic/urozhenecz-brestchiny-marat-markov-vozglavil-ont.html|date=4 чэрвеня 2021}} [Ураджэнец Брэстчыны Марат Маркаў узначаліў АНТ] — [[Вечерний Брест|Вячэрні Брэст]], 28 сакавіка 2017 {{ref-ru}}</ref>, быў акцябронкам, піянерам і [[камсамол]]ьцам. Двойчы бываў у дзіцячых лагерах «Зубраня» ([[Зубранёўка]], [[Мядзельскі раён]]) і «[[Артэк]]» (пасёлак [[Гурзуф]], [[Ялта]], [[Украінская ССР]]). Спяваў і граў на [[Бас-гітара|бас-гітары]] ў школьным [[Рок-гурт|рок-гурце]]. Пасля 5 гадоў навучання гранню на [[Скрыпка|скрыпцы]] перайшоў у [[футбол]]ьную секцыю. Займаўся таксама барацьбой дзюдо. Скончыў школу з [[Залаты медаль|залатым медалём]]. У 1986 годзе паступіў у [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь|Мінскае вышэйшае інжынернае зенітна-ракетнае вучылішча СПА]], дзе атрымаў тэхнічную адукацыю. У 19 гадоў пачаў займацца ў трэнажорнай зале з трэнерам, з якім працягнуў заняткі цягам больш як 30 гадоў. Праслужыў у [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|беларускім войску]] 13 гадоў, дзе даслужыўся да намесніка камандзіра [[Узвод|ўзводу]]. Па сканчэнні [[Юрыдычны факультэт БДУ|юрыдычнага факультэта БДУ]] некалькі гадоў працаваў [[аўдыт]]арам. Пазней уладкаваўся на [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]. Адтуль атрымаў запрашэнне на пасаду галоўнага радцы ў [[Адміністрацыя прэзідэнта Беларусі|Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі]], дзе дайшоў да пасады 1-га намесніка начальніка галоўнага ідэалагічнага ўпраўлення. У верасні 2011 года паступіў у [[Акадэмія кіравання пры прэзідэнце Беларусі|Акадэмію кіравання пры прэзідэнце Беларусі]] на эканамічную спецыяльнасць. У снежні 2011 года быў прызначаны намеснікам старшыні [[Белтэлерадыёкампанія|Белтэлерадыёкампаніі]] ў інфармацыйнай галіне. У [[Аспірантура|аспірантуры]] пісаў працу па выбарчых тэхналогіях і вывучаў [[Тэорыя кіравання|тэорыю кіравання]]. У 2015 годзе набыў амерыканскі [[матацыкл]] «[[Харлі-Дэвідсан]]», юбілейнай да 105-годдзя брэнду мадэлі, якую аматары называюць «Электрычкай»<ref name="а"/>. Быў аўтарам і вядучым перадачы «Буйным планам» на тэлеканале «[[Беларусь 1]]». 24 сакавіка 2017 года прызначаны старшынёй праўлення ЗАТ «Другі нацыянальны тэлеканал», якому належыць «[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне]]» («АНТ»)<ref>{{Навіна|загаловак=Марат Маркаў прызначаны cтаршынёй праўлення ЗАТ «Другі нацыянальны тэлеканал»|спасылка=https://www.tvr.by/bel/news/obshchestvo/marat_markov_naznachen_predsedatelem_pravleniya_zao_vtoroy_natsionalnyy_telekanal/|выдавец=[[Белтэлерадыёкампанія]]|дата публікацыі=24 сакавіка 2017|дата доступу=7 чэрвеня 2021}}</ref>. Цягам 2017 года правёў першы з 2006 года адбор вядучых на тэлеканале «[[АНТ]]»<ref>{{Артыкул|аўтар=Вікторыя Целяшук|загаловак=Вечны рухавік інфармацыі|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20180329/1522333984-ruslan-paddubski-vydavac-novy-pradukt-treba-pastayanna|выданне=Мясцовае самакіраванне|год=30 сакавіка 2018|нумар=13 (446)|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/30sak-13_optim.pdf 5]|archive-date=22 кастрычніка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022081629/https://zviazda.by/be/news/20180329/1522333984-ruslan-paddubski-vydavac-novy-pradukt-treba-pastayanna}}</ref>. У студзені 2018 года [[ютуб]]-канал «АНТ» 1-м сярод СМІ Беларусі набраў 100 млн праглядаў<ref name="б"/>. 10 красавіка 2018 года паведаміў, што 54 % эфіру «[[АНТ]]» складаў расійскі змест, а рэшту — змест беларускай вытворчасці<ref>{{Навіна|аўтар=Вольга Мядзведзева, Уладзіслаў Лукашэвіч|загаловак=Сустрэча з прэзідэнтам адбылася на тэлестудыі|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20180409/1523281289-syonnya-adbudzecca-sustrecha-z-prezidentam-na-telestudyi|выдавец=Газета «[[Звязда (газета)|Звязда]]»|дата публікацыі=11 красавіка 2018|дата доступу=7 чэрвеня 2021|access-date=22 кастрычніка 2021|archive-date=22 кастрычніка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022081702/https://zviazda.by/be/news/20180409/1523281289-syonnya-adbudzecca-sustrecha-z-prezidentam-na-telestudyi}}</ref>. Увосень 2018 года ў [[Сіянь|Сіяні]] (правінцыя [[Шэньсі]]) падпісаў шматбаковае пагадненне з «[[Цэнтральнае тэлебачанне Кітая|Цэнтральным тэлебачаннем Кітая]]» аб стварэнні супольнага навіновага партала. У лістападзе 2018 года перавёў «[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне]]» на [[высокае разрозненне]]<ref name="а">{{Артыкул|аўтар=Валянціна і Іван Ждановічы.|загаловак=«Тут маё жыццё»|выданне=[[Беларусь (часопіс)|Беларусь]]|тып=часопіс|год=Кастрычнік 2018|нумар=[https://zviazda.by/sites/default/files/belarus_n10-2018-bel.pdf 10 (1021)]|старонкі=18—23|issn=0320-7544}}</ref>. У лістападзе 2018 года стаў весці аўтарскую перадачу інтэрв’ю «Нічога асабістага» на канале «АНТ»<ref>{{Артыкул|аўтар=Вікторыя Целяшук.|загаловак=Нічога лішняга|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20181108/1541694270-na-ant-budze-vyhodzic-autarskaya-pragrama-marata-markava|выданне=Мясцовае самакіраванне|год=9 лістапада 2018|нумар=45 (478)|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/9lis-13_optim_0.pdf 5]|archive-date=22 кастрычніка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022081726/https://zviazda.by/be/news/20181108/1541694270-na-ant-budze-vyhodzic-autarskaya-pragrama-marata-markava}}</ref>. 13 лістапада 2018 года ў рэзідэнцыі [[Віскулі]] ў [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] ўдзельнічаў у заснаванні Клуба кіраўнікоў [[СМІ]] Беларусі і Расіі<ref>{{Навіна|загаловак=Заснаваны Клуб рэдактараў Беларусі і Расіі|спасылка=https://blr.belta.by/society/view/zasnavany-klub-redaktarau-belarusi-i-rasii-73618-2018/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=13 лістапада 2018|дата доступу=7 чэрвеня 2021}}</ref>. У 2018 годзе доля забаўляльнага зместу з «[[Першы канал|Першага канала]]» Расіі на «АНТ» склала 44 %<ref name="б">{{Артыкул|аўтар=Вікторыя Целяшук|загаловак=Нічога асабістага|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20181221/1545415019-kiraunik-ant-marat-markau-pra-reytyngi-lichbu-i-zhurnalisckae-nahabstva|выданне=[[Звязда (газета)|Звязда]]|тып=газета|год=22 снежня 2018|нумар=[https://zviazda.by/be/number/249-29363 249 (29363)]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/22sne-5_optim_0.pdf 5]|issn=1990-763x|archive-date=22 кастрычніка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022081638/https://zviazda.by/be/news/20181221/1545415019-kiraunik-ant-marat-markau-pra-reytyngi-lichbu-i-zhurnalisckae-nahabstva}}</ref>. На ліпень 2020 года ютуб-канал «АНТ» меў звыш 360 000 падпісчыкаў і звыш 50 млн праглядаў ад пачатку года<ref>{{Артыкул|загаловак=Канал, які аб’ядноўвае|выданне=Беларусь|год=Ліпень 2020|нумар=[https://zviazda.by/sites/default/files/belarus_n7-2020-bel_compressed.pdf 7 (1042)]|старонкі=19}}</ref>. === Прапаганда і ўдзел у рэпрэсіях === Выступаў у СМІ з апраўданнем створанай рэжымам Лукашэнкі сістэмы СМІ і дзяржаўнай цэнзуры<ref>[https://minsknews.by/ploshhad-soglasiya-marat-markov-lyubvi-k-rodine-ne-byivaet-mnogo/ Марат Марков: Любви к родине не бывает много] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210604191152/https://minsknews.by/ploshhad-soglasiya-marat-markov-lyubvi-k-rodine-ne-byivaet-mnogo/|date=4 чэрвеня 2021}} [Марат Маркаў: Любові да радзімы шмат не бывае] — [[Минск-новости]], 18 красавіка 2019 {{ref-ru}}</ref>. У 2020 годзе, пасля гвалтоўнага падаўлення сілавымі структурамі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|хвалі масавых пратэстаў]], выкліканых фальсіфікацыяй прэзідэнцкіх выбараў, з ачоленага Маркавым [[АНТ]] у знак пратэсту супраць цэнзуры і прапаганды звольнілася больш супрацоўнікаў, чым з іншых дзяржаўных тэлеканалаў: каля чвэрці ўсіх працаўнікоў<ref name="З АНТ" />. Паводле сведкаў, Маркаў пагражаў тым, хто звальняўся, крымінальнымі справамі і {{нп5|Знікненні людзей у Беларусі|гвалтоўнымі знікненнямі|ru|Исчезновения людей в Белоруссии}}<ref name="З АНТ">{{Cite web|date=2020-11-20|title=З АНТ звольніліся каля чвэрці ўсіх супрацоўнікаў. Кім іх замянілі і што там адбываецца цяпер|url=https://www.svaboda.org/a/30960306.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607150401/https://www.svaboda.org/a/30960306.html|archive-date=2021-06-07|access-date=2021-06-20|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language=be-tarask}}</ref>. Акрамя гэтага, Маркаў уваходзіў у склад так званай «камісіі па інфармацыйнай бяспецы» пры [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савеце бяспекі Рэспублікі Беларусь]], якая ў канцы лета пазбавіла акрэдытацыі шматлікіх журналістаў замежных СМІ<ref>{{cite web|url=https://www.currenttime.tv/a/belarus-markov-tv-protasevich/31290589.html|title=«Ничего личного» Марата Маркова. Что известно об авторе интервью с Протасевичем и почему его называют «белорусским Соловьёвым»|work=[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]|date=4 чэрвеня 2021|lang=ru}}</ref>. 3 чэрвеня 2021 года на АНТ было апублікавана інтэрв’ю Марата Маркава з палітвязнем [[Раман Пратасевіч|Раманам Пратасевічам]] пасля таго, як той быў зняты з [[Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978|прымусова пасаджанага ў Мінску самалёта Ryanair]] і, па распаўсюджаных падазрэннях, быў катаваны сілавікамі Лукашэнкі<ref>{{cite web|author=[[Наста Захарэвіч]]|url=https://www.svaboda.org/a/31289211.html|title=Чаму не варта аналізаваць «прызнанні» Пратасевіча|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=3 чэрвеня 2021|lang=be-tarask}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31289876.html|title=«Прызнанне пад руляй аўтамата». Бацька Рамана Пратасевіча і Франак Вячорка пра «інтэрв’ю» Рамана Пратасевіча|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=4 чэрвеня 2021|lang=be-tarask}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=273998|title=Пратасевіч даў інтэрв’ю АНТ|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=3 чэрвеня 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://belaruspartisan.by/politic/536550/|title=«Интервью с пленными не бывает»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210604191934/https://belaruspartisan.by/politic/536550/|archivedate=4 чэрвеня 2021|work=[[Беларускі партызан]]|date=4 чэрвеня 2021|lang=ru}}</ref>. На X форуме маладых журналістаў у снежні 2023 года ўзняў пытанне прапагандысцкай работы, назваўшы свой выступ «Слова прапагандыста»<ref name=":0" />. У красавіку 2024 года быў выбраны дэлегатам на [[Усебеларускі народны сход 7-га склікання]] ад рэспубліканскага грамадскага аб’яднання «[[Белая Русь (грамадская арганізацыя)|Белая Русь]]»<ref name=":022">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/publikuem-polnyy-spisok-delegatov-vsebelorusskogo-narodnogo-sobraniya.html|title=Публикуем полный список делегатов Всебелорусского народного собрания|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2024-04-19|access-date=2024-12-29}}</ref>. 13 чэрвеня 2024 года заняў пасаду [[Міністр інфармацыі Рэспублікі Беларусь|міністра інфармацыі Рэспублікі Беларусь]]<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/344834|title=Марата Маркава прызначылі міністрам інфармацыі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-06-13}}</ref>. 9 красавіка 2026 года прызначаны [[Міністр культуры Беларусі|міністрам культуры Беларусі]]<ref>[https://blr.belta.by/president/view/marat-markau-naznachany-ministram-kultury-belarusi-156637-2026/ Марат Маркаў назначаны міністрам культуры Беларусі]</ref>. == Узнагароды і прэміі == * [[Прэмія «За духоўнае адраджэнне»]] (2020)<ref>{{cite web|url=https://reform.by/190839-rukovoditel-ont-markov-poluchil-specpremiju-lukashenko|title=Руководитель ОНТ Марков получил спецпремию Лукашенко|work=[[Reform.by]]|lang=ru}}</ref>; * [[Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва]] (2020) ''«за стварэнне аўтарскіх тэлеперадач аб людзях, падзеях і дасягненнях суверэннай Беларусі»''<ref name="П2020">[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000499&p1=1 УКАЗ ПРЭЗІДЭНТА РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ 29 снежня 2020 г. № 499 Аб прысуджэнні спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]</ref>. * [[Медаль «За працоўныя заслугі»]] (2022)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=P32200132 Указ Президента Республики Беларусь от 31 марта 2022 г. № 132 «Аб узнагароджанні»] // Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь</ref>. == Міжнародныя санкцыі == 21 чэрвеня 2021 года Маркаў быў унесены ў санкцыйны спіс [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] як кіраўнік «[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне|Агульнанацыянальнага тэлебачання]]», ''«адказны за праграмныя і рэдактарскія рашэнні, у тым ліку за рашэнне пра запіс і трансляцыю „інтэрв’ю“»'' з Раманам Пратасевічам з прыкметамі жорсткага абыходжання з ім і якое, ''«паводле шырока распаўсюджаных меркаванняў, здымалася пад прымусам»<ref>{{Cite web|language=en|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/996772/Belarus.pdf|title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK|publisher=Office of Financial Sanctions Implementation HM Treasury|date=2021-06-25}}</ref>.'' 2 снежня 2021 года Маркаў быў даданы ў [[чорны спіс Еўрасаюза]]<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=281293|title=ЕС прыняў пяты пакет санкцый супраць Беларусі ў сувязі з міграцыйным крызісам|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-12-02|access-date=2021-12-23}}</ref>. 20 снежня Маркава ў свой санкцыйны спіс уключыла Швейцарыя<ref>[https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/Aussenwirtschaftspolitik_Wirtschaftliche_Zusammenarbeit/Wirtschaftsbeziehungen/exportkontrollen-und-sanktionen/sanktionen-embargos/sanktionsmassnahmen/suche_sanktionsadressaten.html Searching for subjects of sanctions]</ref>. 22 снежня да адпаведнага пакета санкцый ЕС далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Сербія, Чарнагорыя<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=282093|title=Яшчэ некалькі еўрапейскіх краін далучыліся да пятага санкцыйнага пакета Еўразвязу, у тым ліку прарасійская Сербія|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-12-23|access-date=2021-12-23}}</ref><ref>{{cite web|title=Declaration by the High Representative on behalf of the European Union on the alignment of certain countries concerning restrictive measures in view of the situation in Belarus |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/12/22/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-european-union-on-the-alignment-of-certain-countries-concerning-restrictive-measures-in-view-of-the-situation-in-belarus/|publisher=[[Савет Еўрапейскага саюза]]|date=2021-12-22|access-date=2021-12-23|language=en}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Навіна|загаловак=Марат Маркаў|спасылка=https://zviazda.by/be/tags/marat-markau|выдавец=Газета «[[Звязда (газета)|Звязда]]»|дата публікацыі=22 снежня 2018|дата доступу=7 чэрвеня 2021|access-date=22 кастрычніка 2021|archive-date=22 кастрычніка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022081737/https://zviazda.by/be/tags/marat-markau}} * [https://ont.by/company/commands/markov-marat-sergeevich Біяграфія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210604191154/https://ont.by/company/commands/markov-marat-sergeevich |date=4 чэрвеня 2021 }} // [[АНТ]]{{ref-ru}} {{Дзеючы Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь}} {{Міністры інфармацыі Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Маркаў Марат Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Прапагандысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі]] [[Катэгорыя:Агульнанацыянальнае тэлебачанне]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Выпускнікі юрыдычнага факультэта БДУ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] [[Катэгорыя:Міністры інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Дэлегаты Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання]] mdfrjkdre01a923iioq8jzftci4xhfz 5130599 5130591 2026-04-22T09:02:06Z Culamar 102133 /* Спасылкі */ 5130599 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Маркаў}} {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Мара́т Сярге́евіч Ма́ркаў''' ({{lang-ru|Марат Сергеевич Марков}}; {{ВД-Прэамбула}}) — беларускі тэлевядучы, медыя-менеджар, другі старшыня «[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне|Агульнанацыянальнага тэлебачання]]» (2017—2024). [[Прапаганда ў Беларусі|Прапагандыст]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://ont.by/news/rukovoditel-ont-marat-markov-vystupil-na-x-forume-molodyh-zhurnalistov|title=Руководитель ОНТ Марат Марков выступил на X форуме молодых журналистов|website=ont.by|date=2023-12-15|access-date=2023-12-22|quote=Тэму свайго выступу ў рамках Х форума маладых журналістаў Марат Маркаў абазначыў як "Слова прапагандыста".}}</ref> [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] ў [[Беларусь|Беларусі]]. З 13 чэрвеня 2024 года Міністр інфармацыі Рэспублікі Беларусь. Фігурант санкцыйных спісаў [[ЕС]] і шэрагу іншых краін{{Пераход|Міжнародныя санкцыі}}. == Біяграфія == [[Грузін]]скага паходжання і мае [[родзіч]]аў у Грузіі. Маці — Лілія Канстанцінаўна Маркава, 25 гадоў адпрацавала загадчыцай [[Натарыят|натарыяльнай]] канторы ў [[Лунінец|Лунінцы]] (Брэсцкая вобласць)<ref name="а"/>. У 1986 годзе скончыў школу № 2 у Лунінцы<ref>[https://vb.by/politics/rebublic/urozhenecz-brestchiny-marat-markov-vozglavil-ont.html Уроженец Брестчины Марат Марков возглавил ОНТ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210604192654/https://vb.by/politics/rebublic/urozhenecz-brestchiny-marat-markov-vozglavil-ont.html|date=4 чэрвеня 2021}} [Ураджэнец Брэстчыны Марат Маркаў узначаліў АНТ] — [[Вечерний Брест|Вячэрні Брэст]], 28 сакавіка 2017 {{ref-ru}}</ref>, быў акцябронкам, піянерам і [[камсамол]]ьцам. Двойчы бываў у дзіцячых лагерах «Зубраня» ([[Зубранёўка]], [[Мядзельскі раён]]) і «[[Артэк]]» (пасёлак [[Гурзуф]], [[Ялта]], [[Украінская ССР]]). Спяваў і граў на [[Бас-гітара|бас-гітары]] ў школьным [[Рок-гурт|рок-гурце]]. Пасля 5 гадоў навучання гранню на [[Скрыпка|скрыпцы]] перайшоў у [[футбол]]ьную секцыю. Займаўся таксама барацьбой дзюдо. Скончыў школу з [[Залаты медаль|залатым медалём]]. У 1986 годзе паступіў у [[Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь|Мінскае вышэйшае інжынернае зенітна-ракетнае вучылішча СПА]], дзе атрымаў тэхнічную адукацыю. У 19 гадоў пачаў займацца ў трэнажорнай зале з трэнерам, з якім працягнуў заняткі цягам больш як 30 гадоў. Праслужыў у [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|беларускім войску]] 13 гадоў, дзе даслужыўся да намесніка камандзіра [[Узвод|ўзводу]]. Па сканчэнні [[Юрыдычны факультэт БДУ|юрыдычнага факультэта БДУ]] некалькі гадоў працаваў [[аўдыт]]арам. Пазней уладкаваўся на [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]. Адтуль атрымаў запрашэнне на пасаду галоўнага радцы ў [[Адміністрацыя прэзідэнта Беларусі|Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі]], дзе дайшоў да пасады 1-га намесніка начальніка галоўнага ідэалагічнага ўпраўлення. У верасні 2011 года паступіў у [[Акадэмія кіравання пры прэзідэнце Беларусі|Акадэмію кіравання пры прэзідэнце Беларусі]] на эканамічную спецыяльнасць. У снежні 2011 года быў прызначаны намеснікам старшыні [[Белтэлерадыёкампанія|Белтэлерадыёкампаніі]] ў інфармацыйнай галіне. У [[Аспірантура|аспірантуры]] пісаў працу па выбарчых тэхналогіях і вывучаў [[Тэорыя кіравання|тэорыю кіравання]]. У 2015 годзе набыў амерыканскі [[матацыкл]] «[[Харлі-Дэвідсан]]», юбілейнай да 105-годдзя брэнду мадэлі, якую аматары называюць «Электрычкай»<ref name="а"/>. Быў аўтарам і вядучым перадачы «Буйным планам» на тэлеканале «[[Беларусь 1]]». 24 сакавіка 2017 года прызначаны старшынёй праўлення ЗАТ «Другі нацыянальны тэлеканал», якому належыць «[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне]]» («АНТ»)<ref>{{Навіна|загаловак=Марат Маркаў прызначаны cтаршынёй праўлення ЗАТ «Другі нацыянальны тэлеканал»|спасылка=https://www.tvr.by/bel/news/obshchestvo/marat_markov_naznachen_predsedatelem_pravleniya_zao_vtoroy_natsionalnyy_telekanal/|выдавец=[[Белтэлерадыёкампанія]]|дата публікацыі=24 сакавіка 2017|дата доступу=7 чэрвеня 2021}}</ref>. Цягам 2017 года правёў першы з 2006 года адбор вядучых на тэлеканале «[[АНТ]]»<ref>{{Артыкул|аўтар=Вікторыя Целяшук|загаловак=Вечны рухавік інфармацыі|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20180329/1522333984-ruslan-paddubski-vydavac-novy-pradukt-treba-pastayanna|выданне=Мясцовае самакіраванне|год=30 сакавіка 2018|нумар=13 (446)|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/30sak-13_optim.pdf 5]|archive-date=22 кастрычніка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022081629/https://zviazda.by/be/news/20180329/1522333984-ruslan-paddubski-vydavac-novy-pradukt-treba-pastayanna}}</ref>. У студзені 2018 года [[ютуб]]-канал «АНТ» 1-м сярод СМІ Беларусі набраў 100 млн праглядаў<ref name="б"/>. 10 красавіка 2018 года паведаміў, што 54 % эфіру «[[АНТ]]» складаў расійскі змест, а рэшту — змест беларускай вытворчасці<ref>{{Навіна|аўтар=Вольга Мядзведзева, Уладзіслаў Лукашэвіч|загаловак=Сустрэча з прэзідэнтам адбылася на тэлестудыі|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20180409/1523281289-syonnya-adbudzecca-sustrecha-z-prezidentam-na-telestudyi|выдавец=Газета «[[Звязда (газета)|Звязда]]»|дата публікацыі=11 красавіка 2018|дата доступу=7 чэрвеня 2021|access-date=22 кастрычніка 2021|archive-date=22 кастрычніка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022081702/https://zviazda.by/be/news/20180409/1523281289-syonnya-adbudzecca-sustrecha-z-prezidentam-na-telestudyi}}</ref>. Увосень 2018 года ў [[Сіянь|Сіяні]] (правінцыя [[Шэньсі]]) падпісаў шматбаковае пагадненне з «[[Цэнтральнае тэлебачанне Кітая|Цэнтральным тэлебачаннем Кітая]]» аб стварэнні супольнага навіновага партала. У лістападзе 2018 года перавёў «[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне]]» на [[высокае разрозненне]]<ref name="а">{{Артыкул|аўтар=Валянціна і Іван Ждановічы.|загаловак=«Тут маё жыццё»|выданне=[[Беларусь (часопіс)|Беларусь]]|тып=часопіс|год=Кастрычнік 2018|нумар=[https://zviazda.by/sites/default/files/belarus_n10-2018-bel.pdf 10 (1021)]|старонкі=18—23|issn=0320-7544}}</ref>. У лістападзе 2018 года стаў весці аўтарскую перадачу інтэрв’ю «Нічога асабістага» на канале «АНТ»<ref>{{Артыкул|аўтар=Вікторыя Целяшук.|загаловак=Нічога лішняга|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20181108/1541694270-na-ant-budze-vyhodzic-autarskaya-pragrama-marata-markava|выданне=Мясцовае самакіраванне|год=9 лістапада 2018|нумар=45 (478)|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/9lis-13_optim_0.pdf 5]|archive-date=22 кастрычніка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022081726/https://zviazda.by/be/news/20181108/1541694270-na-ant-budze-vyhodzic-autarskaya-pragrama-marata-markava}}</ref>. 13 лістапада 2018 года ў рэзідэнцыі [[Віскулі]] ў [[Белавежская пушча|Белавежскай пушчы]] ўдзельнічаў у заснаванні Клуба кіраўнікоў [[СМІ]] Беларусі і Расіі<ref>{{Навіна|загаловак=Заснаваны Клуб рэдактараў Беларусі і Расіі|спасылка=https://blr.belta.by/society/view/zasnavany-klub-redaktarau-belarusi-i-rasii-73618-2018/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|дата публікацыі=13 лістапада 2018|дата доступу=7 чэрвеня 2021}}</ref>. У 2018 годзе доля забаўляльнага зместу з «[[Першы канал|Першага канала]]» Расіі на «АНТ» склала 44 %<ref name="б">{{Артыкул|аўтар=Вікторыя Целяшук|загаловак=Нічога асабістага|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20181221/1545415019-kiraunik-ant-marat-markau-pra-reytyngi-lichbu-i-zhurnalisckae-nahabstva|выданне=[[Звязда (газета)|Звязда]]|тып=газета|год=22 снежня 2018|нумар=[https://zviazda.by/be/number/249-29363 249 (29363)]|старонкі=[https://zviazda.by/sites/default/files/22sne-5_optim_0.pdf 5]|issn=1990-763x|archive-date=22 кастрычніка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022081638/https://zviazda.by/be/news/20181221/1545415019-kiraunik-ant-marat-markau-pra-reytyngi-lichbu-i-zhurnalisckae-nahabstva}}</ref>. На ліпень 2020 года ютуб-канал «АНТ» меў звыш 360 000 падпісчыкаў і звыш 50 млн праглядаў ад пачатку года<ref>{{Артыкул|загаловак=Канал, які аб’ядноўвае|выданне=Беларусь|год=Ліпень 2020|нумар=[https://zviazda.by/sites/default/files/belarus_n7-2020-bel_compressed.pdf 7 (1042)]|старонкі=19}}</ref>. === Прапаганда і ўдзел у рэпрэсіях === Выступаў у СМІ з апраўданнем створанай рэжымам Лукашэнкі сістэмы СМІ і дзяржаўнай цэнзуры<ref>[https://minsknews.by/ploshhad-soglasiya-marat-markov-lyubvi-k-rodine-ne-byivaet-mnogo/ Марат Марков: Любви к родине не бывает много] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210604191152/https://minsknews.by/ploshhad-soglasiya-marat-markov-lyubvi-k-rodine-ne-byivaet-mnogo/|date=4 чэрвеня 2021}} [Марат Маркаў: Любові да радзімы шмат не бывае] — [[Минск-новости]], 18 красавіка 2019 {{ref-ru}}</ref>. У 2020 годзе, пасля гвалтоўнага падаўлення сілавымі структурамі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|хвалі масавых пратэстаў]], выкліканых фальсіфікацыяй прэзідэнцкіх выбараў, з ачоленага Маркавым [[АНТ]] у знак пратэсту супраць цэнзуры і прапаганды звольнілася больш супрацоўнікаў, чым з іншых дзяржаўных тэлеканалаў: каля чвэрці ўсіх працаўнікоў<ref name="З АНТ" />. Паводле сведкаў, Маркаў пагражаў тым, хто звальняўся, крымінальнымі справамі і {{нп5|Знікненні людзей у Беларусі|гвалтоўнымі знікненнямі|ru|Исчезновения людей в Белоруссии}}<ref name="З АНТ">{{Cite web|date=2020-11-20|title=З АНТ звольніліся каля чвэрці ўсіх супрацоўнікаў. Кім іх замянілі і што там адбываецца цяпер|url=https://www.svaboda.org/a/30960306.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607150401/https://www.svaboda.org/a/30960306.html|archive-date=2021-06-07|access-date=2021-06-20|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language=be-tarask}}</ref>. Акрамя гэтага, Маркаў уваходзіў у склад так званай «камісіі па інфармацыйнай бяспецы» пры [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савеце бяспекі Рэспублікі Беларусь]], якая ў канцы лета пазбавіла акрэдытацыі шматлікіх журналістаў замежных СМІ<ref>{{cite web|url=https://www.currenttime.tv/a/belarus-markov-tv-protasevich/31290589.html|title=«Ничего личного» Марата Маркова. Что известно об авторе интервью с Протасевичем и почему его называют «белорусским Соловьёвым»|work=[[Настоящее время (тэлеканал)|Настоящее время]]|date=4 чэрвеня 2021|lang=ru}}</ref>. 3 чэрвеня 2021 года на АНТ было апублікавана інтэрв’ю Марата Маркава з палітвязнем [[Раман Пратасевіч|Раманам Пратасевічам]] пасля таго, як той быў зняты з [[Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978|прымусова пасаджанага ў Мінску самалёта Ryanair]] і, па распаўсюджаных падазрэннях, быў катаваны сілавікамі Лукашэнкі<ref>{{cite web|author=[[Наста Захарэвіч]]|url=https://www.svaboda.org/a/31289211.html|title=Чаму не варта аналізаваць «прызнанні» Пратасевіча|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=3 чэрвеня 2021|lang=be-tarask}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31289876.html|title=«Прызнанне пад руляй аўтамата». Бацька Рамана Пратасевіча і Франак Вячорка пра «інтэрв’ю» Рамана Пратасевіча|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|date=4 чэрвеня 2021|lang=be-tarask}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=273998|title=Пратасевіч даў інтэрв’ю АНТ|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=3 чэрвеня 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://belaruspartisan.by/politic/536550/|title=«Интервью с пленными не бывает»|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210604191934/https://belaruspartisan.by/politic/536550/|archivedate=4 чэрвеня 2021|work=[[Беларускі партызан]]|date=4 чэрвеня 2021|lang=ru}}</ref>. На X форуме маладых журналістаў у снежні 2023 года ўзняў пытанне прапагандысцкай работы, назваўшы свой выступ «Слова прапагандыста»<ref name=":0" />. У красавіку 2024 года быў выбраны дэлегатам на [[Усебеларускі народны сход 7-га склікання]] ад рэспубліканскага грамадскага аб’яднання «[[Белая Русь (грамадская арганізацыя)|Белая Русь]]»<ref name=":022">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/publikuem-polnyy-spisok-delegatov-vsebelorusskogo-narodnogo-sobraniya.html|title=Публикуем полный список делегатов Всебелорусского народного собрания|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2024-04-19|access-date=2024-12-29}}</ref>. 13 чэрвеня 2024 года заняў пасаду [[Міністр інфармацыі Рэспублікі Беларусь|міністра інфармацыі Рэспублікі Беларусь]]<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/344834|title=Марата Маркава прызначылі міністрам інфармацыі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-06-13}}</ref>. 9 красавіка 2026 года прызначаны [[Міністр культуры Беларусі|міністрам культуры Беларусі]]<ref>[https://blr.belta.by/president/view/marat-markau-naznachany-ministram-kultury-belarusi-156637-2026/ Марат Маркаў назначаны міністрам культуры Беларусі]</ref>. == Узнагароды і прэміі == * [[Прэмія «За духоўнае адраджэнне»]] (2020)<ref>{{cite web|url=https://reform.by/190839-rukovoditel-ont-markov-poluchil-specpremiju-lukashenko|title=Руководитель ОНТ Марков получил спецпремию Лукашенко|work=[[Reform.by]]|lang=ru}}</ref>; * [[Спецыяльная прэмія Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь дзеячам культуры і мастацтва]] (2020) ''«за стварэнне аўтарскіх тэлеперадач аб людзях, падзеях і дасягненнях суверэннай Беларусі»''<ref name="П2020">[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32000499&p1=1 УКАЗ ПРЭЗІДЭНТА РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ 29 снежня 2020 г. № 499 Аб прысуджэнні спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]</ref>. * [[Медаль «За працоўныя заслугі»]] (2022)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=P32200132 Указ Президента Республики Беларусь от 31 марта 2022 г. № 132 «Аб узнагароджанні»] // Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь</ref>. == Міжнародныя санкцыі == 21 чэрвеня 2021 года Маркаў быў унесены ў санкцыйны спіс [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] як кіраўнік «[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне|Агульнанацыянальнага тэлебачання]]», ''«адказны за праграмныя і рэдактарскія рашэнні, у тым ліку за рашэнне пра запіс і трансляцыю „інтэрв’ю“»'' з Раманам Пратасевічам з прыкметамі жорсткага абыходжання з ім і якое, ''«паводле шырока распаўсюджаных меркаванняў, здымалася пад прымусам»<ref>{{Cite web|language=en|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/996772/Belarus.pdf|title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK|publisher=Office of Financial Sanctions Implementation HM Treasury|date=2021-06-25}}</ref>.'' 2 снежня 2021 года Маркаў быў даданы ў [[чорны спіс Еўрасаюза]]<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=281293|title=ЕС прыняў пяты пакет санкцый супраць Беларусі ў сувязі з міграцыйным крызісам|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-12-02|access-date=2021-12-23}}</ref>. 20 снежня Маркава ў свой санкцыйны спіс уключыла Швейцарыя<ref>[https://www.seco.admin.ch/seco/en/home/Aussenwirtschaftspolitik_Wirtschaftliche_Zusammenarbeit/Wirtschaftsbeziehungen/exportkontrollen-und-sanktionen/sanktionen-embargos/sanktionsmassnahmen/suche_sanktionsadressaten.html Searching for subjects of sanctions]</ref>. 22 снежня да адпаведнага пакета санкцый ЕС далучыліся Албанія, Ісландыя, Ліхтэнштэйн, Нарвегія, Паўночная Македонія, Сербія, Чарнагорыя<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=282093|title=Яшчэ некалькі еўрапейскіх краін далучыліся да пятага санкцыйнага пакета Еўразвязу, у тым ліку прарасійская Сербія|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2021-12-23|access-date=2021-12-23}}</ref><ref>{{cite web|title=Declaration by the High Representative on behalf of the European Union on the alignment of certain countries concerning restrictive measures in view of the situation in Belarus |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/12/22/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-european-union-on-the-alignment-of-certain-countries-concerning-restrictive-measures-in-view-of-the-situation-in-belarus/|publisher=[[Савет Еўрапейскага саюза]]|date=2021-12-22|access-date=2021-12-23|language=en}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Навіна|загаловак=Марат Маркаў|спасылка=https://zviazda.by/be/tags/marat-markau|выдавец=Газета «[[Звязда (газета)|Звязда]]»|дата публікацыі=22 снежня 2018|дата доступу=7 чэрвеня 2021|access-date=22 кастрычніка 2021|archive-date=22 кастрычніка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022081737/https://zviazda.by/be/tags/marat-markau}} * [https://ont.by/company/commands/markov-marat-sergeevich Біяграфія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210604191154/https://ont.by/company/commands/markov-marat-sergeevich |date=4 чэрвеня 2021 }} // [[АНТ]]{{ref-ru}} {{Дзеючы Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь}} {{Міністры культуры Беларусі}} {{Міністры інфармацыі Беларусі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Маркаў Марат Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Прапагандысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Беларусі]] [[Катэгорыя:Агульнанацыянальнае тэлебачанне]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Выпускнікі юрыдычнага факультэта БДУ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] [[Катэгорыя:Міністры інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Дэлегаты Усебеларускага народнага сходу 7-га склікання]] mmuipkmdaru9qq3npwzrbjttiv825p8 Шальнік трыпутнікавы 0 727073 5130608 4984976 2026-04-22T10:10:29Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5130608 wikitext text/x-wiki {{Таксон |regnum = Расліны |parent = Alisma |rang = Від |latin = Alisma plantago-aquatica |author = [[L.]] (1753) |syn = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = LC |wikispecies = Alisma plantago-aquatica }} '''Шальнік трыпутнікавы''', або '''Водны трыпутнік''' ({{Lang-la|Alisma plantago-aquatica}}) — [[Біялагічны від|від]] раслін з роду [[Шальнік]] сямейства {{Bt-bellat|Шальнікавыя|Alismataceae}}, [[тыпавы від]] гэтага роду. == Назва == [[Біялагічны від|Відавы эпітэт]] у [[Біялагічны від|навуковай назве віду]] — ''plantago-aquatica'' — перакладаецца як «вадзяны трыпутнік». == Батанічнае апісанне == [[Файл:Illustration_Alisma_aquatica0.jpg|злева|міні|{{Бат.іл.|Тамэ}}]] {{Фотакалонка|Alisma plantago-aquatica20090812 251.jpg|Alisma plantago-aquatica20090812 239.jpg|ш=210|align=right|color=#BBDD99}}[[Шматгадовыя расліны|Шматгадовая]] [[Трава|травяністая]] расліна з кароткім тоўстым [[Карэнішча|карэнішчам]]. Вышыня расліны вагаецца звычайна ў межах 20-60 см. [[Ліст|Лісце]] з доўгім хвосцікам, сэрцападобнай або закругленай асновай, яйцападобнай або ланцэтна-яйцападобнай пласцінкай, можа дасягаць у даўжыню 20 см; сабрана ў прыкаранёвую разетку. Як і для іншых відаў шальніку, для шальніку трыпутнікавага характэрная гетэрафілія (розналісцевасць): падводная форма расліны мае лінейнае лісце. [[Кветканос]]ы з’яўляюцца з цэнтра ліставых разетак, могуць падымацца ў вышыню да 90 см; у падводных раслін суквеццяў звычайна не ўтвараецца. [[Кветка|Кветкі]] [[Кветка|актынаморфныя]], з [[Кветка|падвойным калякветнікам]]. [[Чашалісцік]]і зеленаватыя, застаюцца на пладах. [[Пялёстак|Пялёсткі]] свабодныя, ападаюць; белыя. Чашалісцікаў і пялёсткаў — па тры. Кветкі абодваполыя, з шасцю [[Тычынка|тычынкамі]] і шматлікімі плодалісткамі, размешчанымі на амаль плоскім кветаложы. Даўжыня пылавікоў — ад 0,7 да 1,1 мм. [[Плод|Плады]] — дробныя, па баках пляскатыя шматарэшкі зялёнага колеру; распадаюцца на плывучыя сегменты (плодзікі), кожны з якіх змяшчае па адной [[Насенне|насеніне]]. Плодзікі з амаль прамым брушным бокам, з тонкаскурыстымі, не празрыстымі бакамі. Насеніна — з гладкай паверхняй. Лік [[Храмасома|храмасом]]: 2n = 14. == Распаўсюджанне і экалогія == [[Арэал]] віду ахоплівае ўсе [[Умераны клімат|ўмераныя]] рэгіёны [[Паўночнае паўшар’е|Паўночнага паўшар’я]], расліна сустракаецца таксама ў [[Афрыка|Афрыцы]] і Паўднёвай [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Расце ў розных месцах з павышаным увільгатненнем — па берагах вадаёмаў і на плыткаводдзях, на багністых лугах, у канавах. Апыляецца галоўным чынам мухамі, у некаторых выпадках пылок таксама пераносіцца патокамі паветра. == Значэнне і прымяненне == Расліна ў свежым выглядзе [[Яд|атрутная]] для жывёлы; змяшчае рэчывы, якія могуць выклікаць раздражненне пры кантакце са скурай чалавека. Выкарыстоўваецца ў [[Дэкаратыўныя расліны|дэкаратыўным садаводстве]] — іх саджаюць па краях сажалак або ў забалочаных месцах садоў і паркаў; расліны цэняцца ў тым ліку і па той прычыне, што практычна не патрабуюць догляду. Размнажэнне — насеннем і дзяленнем. Карэнішча расліны багата [[крухмал]]ам, ядомае пасля тэрмічнай апрацоўкі (напрыклад, у печаным выглядзе) падобна карэнішчам [[Рагоз|рагозу]]{{Sfn|Колесников|1943}}. Ядомасць карэнішча пасля адмірання верхняй часткі расліны застаецца пад пытаннем. Меданос і пылканос. У цёплыя дні, калі тэмпература паветра вышэй 15°, яго кветкі вылучаюць слабацукрысты нектар. За суткі адна кветка можа даць 0,2 мг пры канцэнтрацыі цукроў каля 40 %{{Sfn|Суворова|1997}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{ІВРСР|частка=80. ''Alisma plantago-aquatica'' L. — Частуха подорожниковая|том=1|стар=160}} *{{кніга|аўтар=Колесников Б. П.|загаловак=Дикие съедобные растения|месца=Владивосток|год=1943|старонкі=7—8|старонак=55|ref=Колесников}} *{{артыкул|ref=Суворова|аўтар=Суворова С. Д.|загаловак=Медоносы рязанской мещеры|год=1997|выданне=Пчеловодство|тып=часопіс|нумар=4|старонкі=17—20}} == Спасылкі == * {{Плантарыум|1838|Частуха подорожниковая|{{V|19|10|2012}}}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пустазелле]] [[Катэгорыя:Расліны, апісаныя ў 1753 годзе]] [[Катэгорыя:Флора Аўстраліі і Акіяніі]] [[Катэгорыя:Флора Паўночнай Амерыкі]] [[Катэгорыя:Флора Афрыкі]] [[Катэгорыя:Флора Еўразіі]] [[Катэгорыя:Шальнікавыя]] ks2j6crnf0226jvlg9e1u3ev8ecdsgx Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане 0 737253 5130375 5127151 2026-04-21T14:14:03Z DBatura 73587 /* Санкцыі */ 5130375 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} {{Узброены канфлікт |канфлікт = Канфлікт у Судане |частка = [[Пераход Судана да дэмакратыі]] |выява = War in Sudan (2023).svg |памер = |загаловак = Карта сітуацыі ў Судане. {{legend|#ffccccff|Пад кантролем [[Узброеныя сілы Судана|Узброеных сіл Судана]] і [[Вызваленчы рух Судана|саюзнікаў]]}} {{legend|#008080|Пад кантролем [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]]}} {{legend|#e3d975|Пад кантролем [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач|Народна-вызваленчага руха Судана–Поўнач]] ([[Абдэлазіз аль-Хілу|аль-Хілу]])}} {{legend|#800033|Пад кантролем [[Вызваленчы рух Судана|Вызваленчага руха Судана]] ([[Абдул Вахід аль-Нур|аль-Нур]])}} {{legend|#9affffff|Пад кантролем [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Аб’яднаных сіл абароны Дарфура]]}} {{legend|#ffac6f|Пад сумесных кантролем Сіл аператыўнай падтрымкі і Народна-вызваленчага руха Судана—Поўнач (аль-Хілу)}} |дата =з [[15 красавіка]] [[2023]] |месца = {{flag|Судан}} [[Судан]] |прычына = барацьба за ўладу, спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі |casus belli = |статус = канфлікт працягваецца, у 2023 годзе неаднаразова ўводзіўся рэжым спынення агню {{Collapsible list |bullets =yes |title = |''16.04:'' з 16:00 па 19:00 штодня ўведзены рэжым спынення агню для гуманітарнай дапамогі |''18.04:'' з 18:00 дзейнічала 24-гадзіннае перамір’е |''21.04:'' абвешчана трохдзённае перамір’е |''25.04:'' з 00:00 дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''30.04:'' дзейнічае 74-гадзіннае перамір’е |''04.05:'' дзейнічае тыднёвае спыненне агню |''22.05:'' з 21:45 дзейнічае тыднёвае спыненне агню (29.05 падоўжана да 03.06) |''10.06:'' з 06:00 дзейнічае 24-гадзіннае перамір’е |''18.06:'' з 06:00 дзейнічае 72-гадзіннае перамір’е |''27.06:'' дзейнічае перамір’е з нагоды свята Курбан-байрам }} |змены = |праціўнік1 =[[Файл:Logo of the Transitional Sovereignty Council of Sudan (2023).jpg|22px]] [[Пераходны суверэнны савет Судана|Пераходны суверэнны савет]]<br/>[[File:Insignia of the Sudanese Armed Forces.svg|22px]] [[Узброеныя сілы Судана]]<br/>[[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Малік Агар|М. Агара]])<br>[[File:Flag of SLM (Tambour).svg|22px]]/[[File:Flag of SLM (Minnawi).svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыі [[Мустафа Тамбур|М. Тамбура]] і [[Міні Мінаві|М. Мінаві]])<br>{{flagicon image|JEM Logo June 2013.jpg}} [[Рух за справядлівасць і роўнасць]]<br>[[Народнае супраціўленне Судана]]<br>{{Сцягафікацыя|Егіпет}}<ref>{{Cite news |date=15 April 2023 |title=Sudan's RSF says it's ready to cooperate over Egyptian troops |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |url-status=live |url-access=registration |access-date=2023-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415161133/https://www.reuters.com/world/africa/sudans-paramilitary-force-shares-video-they-claim-shows-surrendered-egyptian-2023-04-15/ |archive-date=15 April 2023}}</ref><ref name="auto6">{{cite web |url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops |title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Egyptian withdrawal from Sudan |url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20230829_ACAPS_thematic_report_Sudan_Northern_State_pre-crisis_and_current_situation.pdf}}</ref><br>{{Сцягафікацыя|Украіна}}<ref name="auto5">{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |access-date=2023-09-19 |last1=Butenko|first1=Butenko|display-authors=et al|website=CNN |language=en |archive-date=11 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011090624/https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |url-status=live }}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{Сцягафікацыя|Іран}}<ref name=TimeKholood>{{cite magazine|url=https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|title=Sudan's Dangerous Descent Into Warlordism|magazine=Time|last1=Khair|first1=Kholood|last2=Akam|first2=Asmahan|date=7 December 2023|access-date=9 December 2023|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209052018/https://time.com/6342732/sudan-burhan-hemedti-descent-warlordism/|url-status=live}}</ref> | {{Сцягафікацыя|Нігер}}<ref>{{cite web |title=Niger willing to collaborate with Sudan to retrieve items plundered by mercenaries |url=https://sudantribune.com/article277694/ |website=Sudan Tribune |date=27 September 2023}}</ref> | {{сцягафікацыя|Саудаўская Аравія}}<ref name=TimeKholood/> | {{сцягафікацыя|Турцыя}}<ref name=TimeKholood/> |{{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia>{{cite web | url=https://hrf.org/russias-influence-in-sudan/ | title=Russia's Influence in Sudan |website=Human Rights Foundation|last1=Hashi|first1=Huda|last2=Keita|first2=Mohamed| date=11 August 2023 }}</ref> |{{flagicon image|Flag of the Tigray People's Liberation Front.svg}} [[Народны фронт вызвалення Тыграя]]<ref>{{cite web |title=Coordination And Support Between The Sudanese Army And Tigray Forces |url=https://www.thereporterethiopia.com/46212/ |website=The Reporter Ethiopia |access-date=5 April 2026 |date=29 July 2025}}</ref> }} |праціўнік2 = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]]<br>[[Урад міру і адзінства]] (з 2025)<br>[[File:Logo of The Third Front.jpg|22px]] [[Тамазудж]]<br>{{flagicon image|Flag of The Libyan National Army (Variant).svg}} [[Лівійская нацыянальная армія]]<ref>{{cite web |url=https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |date=15 April 2023 |work=al-Arabiya |language=en |access-date=15 April 2023 |title=Libyan Militia and Egypt's Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict |archive-date=19 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419190701/https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b |url-status=live }}</ref><br>{{flagicon image|PMC Wagner Center logo.png}} [[ПВК «Вагнер»]]<ref name=CAR>{{cite web|url=https://adf-magazine.com/2023/05/sudans-connections-with-car-chad-could-cause-conflict-to-spread/|title=Sudan's Connections With CAR, Chad Could Cause Conflict To Spread|website=Africa Defence Forum|date=30 May 2023|access-date=3 January 2024}}</ref><ref name="Wagner">{{cite news |last1=Elbagir |first1=Nima |last2=Mezzofiore |first2=Gianluca |last3=Qiblawi |first3=Tamara |title=Exclusive: Evidence emerges of Russia's Wagner arming militia leader battling Sudan's army |url=https://www.cnn.com/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |access-date=20 April 2023 |publisher=CNN |date=20 April 2023 |quote=The Russian mercenary group Wagner has been supplying Sudan's Rapid Support Forces (RSF) with missiles to aid their fight against the country's army, Sudanese and regional diplomatic sources have told CNN. The sources said the surface-to-air missiles have significantly buttressed RSF paramilitary fighters and their leader Mohamed Hamdan Dagalo |archive-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420194129/https://amp.cnn.com/cnn/2023/04/20/africa/wagner-sudan-russia-libya-intl/index.html |url-status=live }}</ref><br>{{Сцяг|Калумбія}} [[Пустынныя ваўкі]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/08/colombian-mercenaries-sudan-war|title=‘War is a business’: the Colombian mercenaries training Sudan’s child fighters to ‘go and get killed’|date=2025-10-08|publisher=[[The Guardian]]|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-mercenaries-fighting-in-sudan-with-alleged-uae-links|title=‘Colombian mercenaries fighting in Sudan with alleged UAE links’|date=2024-11-28|publisher=Dabanga|access-date=2025-12-23|url-status=live}}</ref><br>{{flagicon|Central African Republic}} [[Кааліцыя патрыётаў за перамены]]<ref>{{cite letter |first1=Mariam |last1=Yazdani| first2=Fadhel |last2=Bouzidi |first3=Mohamed |last3=Mamadou Diatta |first4=Hanna |last4=Mollan |recipient=Hwang Joon-Kook |date=5 June 2024 |subject=Letter dated 5 June 2024 from the Panel of Experts on the Central African Republic extended pursuant to resolution 2693 (2023) addressed to the President of the Security Council |url=https://www.ecoi.net/en/file/local/2112058/n2412413.pdf |access-date=27 October 2025}}</ref> {{Collapsible list | framestyle=border:none; padding:0; | title = пры падтрымцы | {{сцягафікацыя|ЦАР}}<ref name=CAR/> | {{сцягафікацыя|Чад}}<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article279446/|title=Key Darfur groups join Sudanese army in its war against RSF paramilitary forces|website=Sudan Tribune|date=17 November 2023|access-date=17 November 2023|archive-date=18 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118234229/https://sudantribune.com/article279446/|url-status=live}}</ref><ref name=TalkingPeace/> | {{сцягафікацыя|ААЭ}}<ref name=TalkingPeace>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | title=Talking Peace in Sudan, the U.A.E. Secretly Fuels the Fight | work=The New York Times | date=29 September 2023 | last1=Walsh | first1=Declan | last2=Koettl | first2=Christoph | last3=Schmitt | first3=Eric | access-date=30 September 2023 | archive-date=29 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230929071026/https://www.nytimes.com/2023/09/29/world/africa/sudan-war-united-arab-emirates-chad.html | url-status=live }}</ref> | {{сцягафікацыя|Кенія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|title=Sudanese general warns Kenya against sending peacekeepers|website=Reuters|date=24 July 2023|access-date=17 December 2023|last1=Eltahir|first1=Nafisa|last2=Holland|first2=Hereward|archive-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013030251/https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-general-warns-kenya-against-sending-peacekeepers-2023-07-24/|url-status=live}}</ref> | {{сцягафікацыя|Расія}}<ref name=Russia/> | {{сцягафікацыя|Уганда}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-uganda-first-known-wartime-foreign-trip-2023-12-27/|title=Sudan RSF leader visits Uganda in first known wartime foreign trip|website=Reuters|last1=El Taher|first1=Nafisa|last2=Paravicini|first2=Giulia|last3=Ehab|first3=Yomna|last4=El Safty|first4=Sarah|date=27 December 2023|access-date=31 December 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Джыбуці}}<ref>{{cite web |title=Anonymous Sudan hacks IGAD countries over alleged RSF support |url=https://sudantribune.com/article282046/ |website=Sudan Tribune |date=7 February 2024}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Эфіопія}}<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-rsf-leader-visits-ethiopia-first-public-wartime-tour-2023-12-28/|title=Sudan RSF leader visits Ethiopia in first public wartime tour|website=Reuters|last1=Endeshaw|first1=Dawit|last2=Awadalla|first2=Nadine|last3=Holland|first3=Hereward|last4=Lewis|first4=Aidan|date=28 December 2023|access-date=23 January 2023}}</ref> |{{Сцягафікацыя|Паўднёвы Судан}}<ref>{{cite web |title=South Sudan denies smuggled Fuel to Sudan's paramilitary forces |url=https://sudantribune.com/article281564/ |website=Sudan Tribune |date=22 January 2024}}</ref> |[[File:Flag of Puntland.svg|22пкс]] [[Пунтленд]]<ref>{{Cite web |date=27 April 2025 |title=UAE deployed radar to Somalia's Puntland to defend from Houthi attacks, supply Sudan's RSF |url=https://www.middleeastmonitor.com/20250427-uae-deployed-radar-to-somalias-puntland-to-defend-from-houthi-attacks-supply-sudans-rsf/ |access-date=31 October 2025 |website=Middle East Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan Accuses Puntland of Enabling RSF Operations via Bosaso Airport |url=https://www.africansecurityanalysis.com/updates/sudan-accuses-puntland-of-enabling-rsf-operations-via-bosaso-airport |access-date=31 October 2025 |website=African Security Analysis}}</ref> }} ---- [[File:Flag of SPLM-N.svg|22px]] [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]] (фракцыя [[Абдэлазіз аль-Хілу|А. Хілу]]) ---- [[File:Flag_of_Sudan_Liberation_Movement-Army.svg|22px]] [[Вызваленчы рух Судана]] (фракцыя [[Абдул Вахід аль-Нур|А. Нура]]) ---- [[Выява:Joint Darfur Force Logo.jpg|22пкс]] [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]],<br>[[Ясір аль-Ата]],<br>[[Шамс ад-Дзін Хабашы]] |камандзір2 = [[Махамед Хамдан Дагала]],<br>[[Абдэльрахім Дагала]],<br>[[Абдэль Рахман Джума]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = ад 100 000 да 150 000 байцоў<ref>[https://www.indexmundi.com/factbook/compare/sudan.ethiopia/military], 15 April 2023</ref> |сілы2 = 100 000 байцоў<ref name=Reuters>{{Cite news |date=2023-04-13 |title=Factbox: Who are Sudan's Rapid Support Forces? |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/africa/who-are-sudans-rapid-support-forces-2023-04-13/ |access-date=2023-04-15 |quote=Analysts estimate the force numbers about 100,000, with bases and deployments across the country.}}</ref> |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = |страты2 = |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = 150 000 — 522 000 загінулых пры баявых дзеяннях <small>(станам на 20.01.25)</small>, 522 000 загінулых ад голаду <small>(станам на 08.05.25)</small> ---- 8,8 млн унутрана перамешчаных асоб і 3,5 млн бежанцаў за мяжой <small>(станам на 05.02.25)</small> ---- 200 вайскоўцаў УС Егіпта трапілі ў палон да прыхільнікаў Дагала <small>(захоплены 15.04.23, вызвалены 19.04.23)</small> |заўвага = |Commons = }}{{Суданскі канфлікт (2023)}} '''Трэцяя грамадзянскай вайна ў Судане''' — узброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж ''[[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС)'' і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] ''«[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП)'', якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні ўспыхнулі [[15 красавіка]] [[2023]] года, спачатку ахапіўшы сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. Першапачаткова асобныя [[СМІ]] назвалі падзеі ''спробай дзяржаўнага перавароту''<ref>{{cite news |title=Chad closes border with Sudan, calls for calm |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-chad-idAFL1N36I0B1 |access-date=15 April 2023 |work=[[Reuters]] |date=15 April 2023}}</ref>. З часам у медыя загаварылі аб перарастанні барацьбы ў ''[[Грамадзянская вайна|грамадзянскую вайну]]''<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2023/04/17/971128-voennii-konflikt-v-sudane-pererastaet-v-novuyu-grazhdanskuyu-voinu Военный конфликт в Судане перерастает в новую гражданскую войну]</ref>. Сутыкненні выклікалі гуманітарны крызіс у сталіцы краіны і прыпыненне паветраных зносін. Міжнародная супольнасць аднадушна выказалася ў нейтральным ключы і заклікала бакі да міру. Аднак асобныя дзяржавы і замежныя сілы былі абвінавачаны ў падтрымцы таго ці іншага боку. УСС і САП неадразова абвяшчалі аб часовым спыненні баявых дзеянняў, але не адно перамір’е не выконвалася фракцыямі канфлікту, таму супрацьстаянне працягвалася. == Перадгісторыя == [[19 снежня]] [[2018]] года ў Судане ўспыхнулі пратэсты з-за рэзкага росту цэн і пагаршэння эканамічнага стану<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2018/12/protests-rising-prices-spread-sudan-khartoum-181220132130661.html Several killed in Sudan as protests over rising prices continue]</ref>. У студзені [[2019]] года ўвага пратэстуючых пераключылася з эканамічных пытанняў на заклікі да адстаўкі прэзідэнта краіны [[Амар аль-Башыр|Амара аль-Башыра]], які знаходзіўся ва ўладзе амаль 30 гадоў<ref>[https://www.theguardian.com/world/2019/jan/17/sudanese-police-fire-on-protesters-demanding-president-step-down Sudanese police fire on protesters demanding president step down]</ref><ref>[https://www.middleeasteye.net/news/its-more-bread-why-are-protests-sudan-happening 'It’s more than bread': Why are protests in Sudan happening?]</ref>. На гэтым фоне [[11 красавіка]] адбыўся [[Ваенны пераварот у Судане (2019)|дзяржаўны пераварот]], і да ўлады прыйшлі вайскоўцы. Новым кіраўніком дзяржавы стаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан]], узначаліўшы [[Другі пераходны ваенны савет Судана|Пераходны ваенны савет]]. На змену яму прыйшоў [[Суверэнны савет Судана|Суверэнны савет]]. У яго склад увайшлі як грамадзянскія асобы, так і вайскоўцы. За два гады дадзены орган так і не змог прымірыць бакі з глыбокімі палітычнымі рознагалоссямі, што існавалі яшчэ ў часы аль-Башыра. Больш за тое, Савет пачаў праводзіць жорсткія эканамічныя рэформы, каб прэтэндаваць на пазыкі [[міжнародны валютны фонд|Міжнароднага валютнага фонду]], аднак такое рашэнне выклікала супраціў сярод насельніцтва<ref name="partizan">[https://belaruspartisan.by/politic/547021/ В Судане произошла попытка переворота, задержали 40 военных — СМИ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415143548/https://belaruspartisan.by/politic/547021/ |date=15 красавіка 2023 }} // Белорусский партизан, 21 сентября 2021</ref>. [[21 верасня]] [[2021]] года прыхільнікамі экс-прэзідэнта Амара аль-Башыра была арганізавана [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Судане (2021)|спроба дзяржаўнага перавароту]], але яна правалілася<ref>{{cite news|date=2021-09-21|title=Sudan failed coup: Government blames pro-Bashir elements|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-58629978|access-date=2021-09-21}}</ref><ref>{{cite web|title=Sudanese officials say coup attempt has failed|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/21/sudan-state-media-reports-failed-coup-attempt|access-date=2021-09-21|work=Al Jazeera|language=en}}</ref>. [[25 кастрычніка]] таго ж года, у выніку канфлікту паміж вайсковымі і грамадзянскімі прадстаўнікамі ўлады, генерал Бурхан здзейсніў [[Ваенны пераварот у Судане (2021)|дзяржаўны пераварот]], усталяваўшы поўнае панаванне арміі ва ўрадзе. Быў арыштаваны прэм’ер-міністр [[Абдала Хамдок]]. == Прычыны і пазіцыі == З моманту апошняга перавароту краінай кіравала [[хунта|ваенная хунта]] ([[Пераходны суверэнны савет Судана]])<ref name="CNN" />. Камандуючы Узброенымі сіламі Судана Абдэль Фатах аль-Бурхан і камандзір Сіл аператыўнай падтрымкі [[Махамед Хамдан Дагала]] былі лідарамі змоўшчыкаў. Аднак паколькі аль-Бурхан, які ўзначальваў хунту, манапалізаваў уладу, Дагала выказаў шкадаванне з нагоды перавароту<ref>{{cite news |last1=Olewe |first1=Dickens |title=Mohamed 'Hemeti' Dagalo: Top Sudan military figure says coup was a mistake |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-64704858 |access-date=22 March 2023 |work=[[BBC News]] |date=20 February 2023}}</ref> . У пачатку красавіка [[2023]] года было адкладзена падпісанне пагаднення паміж хунтай і прадстаўнікамі больш за 50 грамадзянскіх арганізацый і груп. Пагадненне прадугледжвала стварэнне ў краіне пераходнай грамадзянскай улады. Акрамя таго, дакумент, подпіс пад якім паставілі таксама лідары апазіцыйнага альянсу «[[Сілы за свабоду і перамены]]», устанаўліваў тэрміны пераходнага перыяду, за якім павінны рушыць услед выбары. Прычынай пераносу падпісання стала неабходнасць узгадніць інтэграцыю САП у склад [[Узброеныя сілы|Узброеных Сіл]]. Паміж арміяй і войскамі Дагала пачаліся рознагалоссі з нагоды будучай структуры бяспекі і прынцыпаў фарміравання. У прыватнасці пра тое, хто павінен узначаліць узброеныя сілы як галоўнакамандуючы — прафесійны вайсковец (пазіцыя Бурхана<ref name="беларусы">[https://sputnik.by/20230504/strelba-vzryvy-i-nekhvatka-edy-istoriya-spaseniya-belorusa-iz-sudana-1075180877.html Стрельба, взрывы и нехватка еды: история спасения белоруса из Судана]</ref>) або грамадзянскі лідар (пазіцыя Дагала<ref name="беларусы"/>)<ref>Андрей Резчиков. [https://m.vz.ru/world/2023/4/15/1207686.html Столкновения в Судане имеют отношение к интересам России] // Взгляд : газета. — 15 апреля 2023.</ref>. З [[11 красавіка]] атрады САП былі разгорнуты паблізу горада Мерове, а таксама ў [[Хартум]]е. Улады загадалі ім сысці, аднак байцы адмовіліся падпарадкоўвацца<ref>[https://www.agenzianova.com/en/news/sudan-scontri-intorno-al-palazzo-presidenziale-si-teme-un-tentativo-di-golpe-a-khartum/ Sudan: clashes around the presidential palace, there are fears of a coup attempt in Khartoum — video], 15 April 2023.</ref>. [[13 красавіка]] САП пачалі мабілізацыю. Гэта выклікала асцярогі з нагоды магчымага паўстання супраць хунты. Суданскія ўлады заявілі, што мабілізацыя была незаконнай<ref>{{Cite news |title=Fears in Sudan as army and paramilitary force face off |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/13/sudans-army-warns-of-rsfs-movements-in-khartoum-other-cities |access-date=2023-04-15 |agency=[[Al Jazeera]]|language=en}}</ref>. Аргументуючы сваю пазіцыю, Дагала абвінаваціў Бурхана ў спробе вярнуць да ўлады Башыра<ref>[https://web.archive.org/web/20230415111143/https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A8%D9%84%D8%AD%D8%B8%D8%A9-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4 لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع".]</ref>. У сваю чаргу суданская армія абвінаваціла САП у «здрадлівай змове» супраць краіны і заявіла, што арганізацыя будзе распушчана<ref name="CNN">{{cite news |title=At least 25 killed, 183 injured in ongoing clashes across Sudan as paramilitary group claims control of presidential palace |url=https://www.cnn.com/2023/04/15/africa/sudan-presidential-palace-intl/index.html |access-date=15 April 2023 |work=[[CNN]] |date=15 April 2023}}</ref>. == Ход падзей == {{Main|Храналогія суданскага канфлікту (2023)|Храналогія суданскага канфлікту (2024)|Храналогія суданскага канфлікту (2025)}} {{Гл. таксама|Катэгорыя:Бітвы суданскага канфлікту (з 2023)}} === Падзеі 15 красавіка === Баявыя дзеянні пачаліся [[15 красавіка]] з нападаў байцоў САП на некалькі вайсковых лагераў у Хартуме. Сутыкненні распаўсюдзіліся на сталічныя раёны Джабра, Кафуры і Шамбат<ref>[https://sudantribune.com/article272958/ Fighting broke out in Sudan between national army and RSF militiamen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230415124257/https://sudantribune.com/article272958/ |date=15 красавіка 2023 }}, 15 April 2023</ref>. Прадстаўнікі ваенізаваных фарміраваній заявілі, што яны захапілі міжнародны аэрапорт. Побач з галоўным камандаваннем і рэзідэнцыяй Бурхана была чутна стральба. Атрады, лаяльныя Дагала, умацавалі свае пазіцыі ў аэрапорце, а ўрадавыя сілы размясцілі бранятэхніку каля прэзідэнцкага палаца<ref name="aj">[https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/السودان-اشتباكات-مسلحة-بين-الجيش السودان.. اشتباكات مسلحة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة)], 15 April 2023</ref>. Пазней паўстанцы паведамілі пра захоп прэзідэнцкай рэзідэнцыі, аднак улады абверглі гэта<ref name="aj"/>. Наступныя баі вяліся з ужываннем цяжкага ўзбраення<ref name=":1">{{Cite web |title=لحظة بلحظة.. اشتباكات بين الجيش السوداني والدعم السريع |url=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/4/15/%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a8%d9%84%d8%ad%d8%b8%d8%a9-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.net |language=ar}}</ref>. УСС задзейнічалі авіяцыю, а войскі Дагала выкарыстоўвалі сістэмы [[СПА|супрацьпаветранай абароны]] і цяжкую артылерыю для адбіцця варожых нападаў<ref>{{Cite web |title=Powerful explosions rock Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Самыя жорсткія баі назіраліся ў цэнтры каля прэзідэнцкага палаца і штаба арміі<ref>{{Cite web |title=Khartoum on edge hours before agreed ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Сутыкненні закранулі і [[Амдурман]] (горад-спадарожнік сталіцы)<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647179530249838595 Al-Arabiya correspondent: Clashes with heavy weapons between the army and the Rapid Support Forces in Omdurman]</ref>. У першую палову дня баі ахапілі Мерове<ref name="BBC News">{{cite news |last1=Zeinab Mohammed Salih and Damian Zane |title=Sudan: Fighting erupts in Khartoum as army and paramilitary force clash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023 |work=[[BBC News]] |publisher=British Broadcasting Corporation |date=15 April 2023}}</ref>. Тут барацьба вялася за аэрапорт і бліжэйшую ваенную базу<ref name="aj"/>. Адначасна мяцежнікі захапілі паветраную гавань Аль-Абейд<ref>[https://www.voaafrique.com/a/soudan-des-tirs-nourris-à-khartoum-déploiement-militaire-à-omdurman/7051705.html Soudan: des tirs nourris à Khartoum, déploiement militaire à Omdurman], 15 April 2023</ref>. У 13:30 прыхільнікі Бурхана заявілі, што камандуючы сіламі САП у штаце Белы Ніл здаўся, а мяцежныя лагеры Тайба і Соба былі «знішчаны»<ref>{{Cite web |title=القوات المسلحة السودانية |url=https://www.facebook.com/sudanese.armed.forces |access-date=2023-04-15 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref>. Атрады Дагала паведамілі, што яны захапілі аэрапорт, штаб сувязі і медыцынскі корпус у Аль-Фахіры. Урад у сваю чаргу абвясціў аб перамогах у правінцыях Гедарэф і Касала<ref name=":1" />. Хутка пачалі паступаць звесткі пра баі ў горадзе [[Порт-Судан]]<ref>[https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 Sudan’s army and rival force clash, wider conflict feared] 15 April 2023</ref>. Таксама сутычкі зафіксаваны ў [[Дарфур]]ы, а менавіта ў Залінгеі<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647251394577956865 مراسل العربية: قتال بين الجيش والدعم السريع في مدينة زالنجي في ولاية وسط دارفور #العربية_عاجل https://alarabiya.net], 15 April 2023</ref> і Эль-Фашыры<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Eng/status/1647190671772532739 Eyewitnesses in #Sudan’s North Darfur State say clashes have erupted between the army and paramilitary Rapid Support Forces (#RSF) in the capital el-Fasher.]</ref>. Адначасна паўстанцы амаль без баёў захапілі Эль-Генейну<ref>{{Cite news |last=Badshah |first=Nadeem |last2=Abdul |first2=Geneva |last3=Mackay |first3=Hamish |last4=Badshah (now) |first4=Nadeem |last5=Mackay (earlier) |first5=Hamish |date=2023-04-15 |title=Sudanese air force urges people to stay indoors as doctors union says at least 25 dead – as it happened |language=en-GB |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104709/https://www.theguardian.com/world/live/2023/apr/15/sudan-fighting-khartoum-latest-news-updates |url-status=live }}</ref>. Гэтая перамога дазволіла войскам Дагала ўзяць і іншыя гарады Дарфура<ref>{{Cite web |last=Camille |date=2023-04-25 |title=Darfur update: clashes in El Geneina, extended truce in El Fasher, and popular initiatives in Nyala |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-update-clashes-in-el-geneina-extended-truce-in-el-fasher-and-popular-initiatives-in-nyala |access-date=2023-04-29 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref>, у ліку якіх Кабкабія<ref>{{Cite web |date=2023-04-30 |title=Mass exodus from Sudan as deadly fighting enters third week |url=https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |access-date=2023-05-02 |website=France 24 |language=en |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501030500/https://www.france24.com/en/africa/20230430-mass-exodus-from-sudan-as-deadly-fighting-enters-third-week |url-status=live }}</ref> і Ньяла<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=correspondent |first2=Jason Burke Africa |date=2023-04-20 |title=Sudan: up to 20,000 flee violence as rival leaders refuse to negotiate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |access-date=2023-05-02 |issn=0261-3077 |archive-date=30 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430195855/https://www.theguardian.com/world/2023/apr/20/egyptian-soldiers-captured-by-sudanese-paramilitary-return-home |url-status=live }}</ref>. {{external media |topic = Фотаздымкі за 16 красавіка 2020 |subtopic = |width = |image1 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan2-1681659510728_1878ab7bfe3_medium.jpg Суданцы вітаюць салдат арміі, верных Бурхану, г. Порт-Судан.] |image2 = [https://imagevars.gulfnews.com/2023/04/16/sudan3-1681659512953_1878ab7c886_original-ratio.jpg Дым над жылымі дамамі, г. Хартум.] |audio1 = |video1 = }} === Наступныя сутыкненні === [[Файл:Battle of Khartoum (April 2023).svg|міні|злева|Наступальныя дзеянні САП у сталіцы і ваколіцах (красавік 2023).]] [[16 красавіка]] Служба агульнай разведкі абвясціла аб паланенні генерал-маёра і брыгаднага генерала з атрадаў САП<ref name="aj" />. [[19 красавіка]] байцы Бурхана абвінавацілі праціўніка ў нападах на мірных жыхароў у Хартуме і іншых частках краіны, здзяйсненні актаў рабаванняў і падпалаў на рынку ў Хартум-Бахры, а таксама ў рабаваннях і нападах на людзей у Мерове<ref>{{Cite web |title=Army blames RSF for ceasefire breakdown |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/19/sudan-unrest-live-news-fighting-rages-as-ceasefire-breaks-down |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[20 красавіка]] паведамлялася аб выбухах у Эль-Абейдзе, сталіцы штата Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Clashes in Sudan despite calls for Eid ceasefire |url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2054206.html |access-date=2023-04-21 |website=www.rtl.lu |language=en}}</ref>. [[25 красавіка]] ўрадавыя сілы захапілі горад Вад-Банда ў штаце Заходні Кардафан<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date=2023-04-25| work= BBC|access-date=2023-04-25}}</ref>. Прыхільнікі Дагала на наступны дзень заявілі, што захапілі нафтаперапрацоўчы завод і электрастанцыю ў Гарыры. Паведамлялася аб новых баях у Заходнім Кардафане. У штаце Блакітны Ніл фіксаваліся міжабшчынныя сутыкненні<ref>{{cite news|url= https://www.france24.com/en/africa/20230426-ceasefire-shaky-as-sudanese-and-foreigners-flee|title= Shaky ceasefire enters second day as Sudanese, foreigners flee|date= 2023-04-26| work= France24|access-date={{date|2023-04-26}}}}</ref>. [[1 мая]] прадстаўнікі арміі генерала Бурхана паведамілі, што адбілі шэраг удараў праціўніка ў розных частках краіны, у тым ліку наступленні з заходніх рэгіёнаў, уздоўж паўночна-заходняй мяжы і з Эль-Багіра ў Джэбель-Аулію<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Sudanese army: RSF’s combat capabilities reduced|website=Al Jazeera|date= 1 May 2023|access-date=1 May 2023}}</ref>. Крыху пазней актывізаваліся баі за дарфурскія гарады Эль-Фашыр<ref>{{Cite web |last=Lisa |date=2023-05-12 |title=Heavy fighting in North Darfur capital amidst ‘alarming increase in food prices’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/heavy-fighting-in-north-darfur-capital-amidst-alarming-increase-in-food-prices |access-date=2023-05-23 |website=Dabanga Radio TV Online |language=en-GB}}</ref> і Эль-Генейна<ref name="12may">{{Cite news |title=Heavy gunfire in Sudan ahead of ceasefire talks |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65582425 |access-date=14 May 2023 |work=[[BBC]] |language=en-UK }}</ref>. Акрамя таго, да ўзброенай барацьбы на захадзе краіны далучыўся апазіцыйны «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]»<ref>{{Cite web |last=SudanTribune |date=2023-05-24 |title=Rapid Support Forces ambush peace groups in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article274055/ |access-date=2023-05-24 |website=Sudan Tribune |language=en-US |archive-url=https://archive.today/20230820011359/https://sudantribune.com/article274055/ |archive-date=20 жніўня 2023 |url-status=dead }}</ref>. [[26 мая]] міністэрства абароны абвясціла мабілізацыю адстаўных вайскоўцаў<ref name=Perthes>{{Cite news|date=2023-05-27 |title=United Nations backs Sudan envoy as army seeks to expel him|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/27/united-nations-backs-sudan-envoy-as-army-seeks-to-expel-him|access-date=2023-05-27}}</ref>. [[11 чэрвеня]] баі ўспыхнулі з новай сіла: паведамлялася аб новых выпадках нападаў арабскіх апалчэнцаў у Эль-Генейне і авіяцыйных бамбардзіроўках сталіцы, а горад Аль-Абейд быў абложаны паўстанцамі<ref>{{Cite news|date=2023-06-11|title= ‘Most fearless’ fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13}}</ref>. [[21 чэрвеня]] да канфлікту далучылася фракцыя аль-Хілу з групоўкі «[[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]]». Разам з САП яе баевікі атакавалі часці УСС у штаце Паўднёвы Кардафан, а менавіта ў гарадах Кадуглі і Аль-Даланджы<ref>{{Cite news|date=2023-06-23|title= South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=al-Arabiya|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23}}</ref>. У ліпені на поўдні краіны ўзмацніліся сутыкненні УСС з атрадамі Дагала і аль-Хілу. Прыхільнікі апошняга захапілі некалькі гарнізонаў у Паўднёвым Кардафане і пачалі атакі ў Блакітным Ніле<ref>{{Cite news |date=3 July 2023 |title=SPLM-N El Hilu wins terrain in South Kordofan |language=en |work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-wins-terrain-in-south-kordofan |url-status=live |access-date=15 July 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=11 July 2023|title=SPLM-N El Hilu launches new attack in Blue Nile region and wins terrain in South Kordofan|language=en|work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/splm-n-el-hilu-launches-attack-in-blue-nile-region-and-wins-terrain-in-south-kordofan|access-date=15 July 2023}}</ref>. [[24 ліпеня]] ўрадавыя сілы перакрылі дарогу Хартум — Бара. Паводле заяў прадстаўнікоў Бурхана, шашу выкарыстоўвалі часці САП<ref>{{cite news |date=25 July 2023 |title=Army threatens to destroy vehicles on Khartoum-Bara road |url=https://sudantribune.com/article275417/ |work=Sudan Tribune |access-date=25 July 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275417/ |title=Архіўная копія |access-date=26 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192947/https://sudantribune.com/article275417/ |archive-date=19 лістапада 2023 }}</ref>. [[31 ліпеня]] [[Мустафа Тамбур]], лідар адной з фракцый групоўкі «[[Вызваленчы рух Судана]]», абвясціў, што яго сілы далучыліся да Бурхана ў барацьбе супраць Дагала<ref>{{Cite news |date=1 August 2023 |title=SLM faction joins Sudanese army against RSF in Darfur |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275601/ |access-date=2 August 2023 }} {{Cite web |url=https://sudantribune.com/article275601/ |title=Архіўная копія |access-date=10 жніўня 2023 |archive-url=https://archive.today/20230905001443/https://sudantribune.com/article275601/ |archive-date=5 верасня 2023 }}</ref>. [[Файл:Khartoum Fire.png|міні|Пажар ад артабстрэлаў у Хартуме, 20 верасня 2023.]] [[17 верасня]] офіс Суданскай падатковай службы<ref name="fires">{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |archive-date=20 кастрычніка 2023 |url-status=dead }}</ref> і 18-павярховая вежа Greater Nile Petroleum Oil Company<ref name="gnoc">{{Cite web |last=Nimoni |first=Fiona |date=2023-09-17 |title=Sudan conflict: Landmark skyscraper in Khartoum engulfed in flames |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66837026 |access-date=2023-09-17 |website=BBC |language=en-GB}}</ref>, славутасць Хартума, загарэліся падчас баёў. УСС абвінавацілі САП у падпале будынкаў. Байцы Бурхана атакавалі пазіцыі паўстанцаў у Эль-Абейдзе і адбілі ў ворага лагер Аль-Хасахіса ў Залінгеі<ref name="fires"/>. [[18 верасня]] ў Порт-Судане ўспыхнулі баі паміж УСС і апалчэннем племя беджа пад правадырствам Шэбы Дарара<ref>{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Clashes in Port Sudan for first time since war began |url=https://www.africanews.com/2023/09/19/clashes-in-port-sudan-for-first-time-since-war-began/ |access-date=2023-09-19 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>. [[23 верасня]] баевікі фракцыі групоўкі «Вызваленчы рух Судана» пад пачаткам аль-Нура захапілі горад Тавіла<ref>{{Cite web |date=2023-09-23 |title=SLM-Nur expands control to several areas in Darfur to protect civilians: official |url=https://sudantribune.com/article277603/ |access-date=2023-09-25 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[6 кастрычніка]] САП усталявалі кантроль на Аль-Айлафунам у 30 км ад сталіцы<ref>{{Cite web |date=6 October 2023 |title= RSF takes control of Khartoum state area, displaces residents |url=https://sudantribune.com/article278067/ |access-date=7 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[1 кастрычніка]] часці САП атакавалі горад Вад-Ашан у Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |date=October 2, 2023 |title=RSF attack Wad Ajana in North Kordofan |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-attack-wad-ajana-in-north-kordofan |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite news |date=October 2, 2023 |title=Thousands flee southern Sudan town as war spreads: witnesses |work=Yahoo News |agency=AFP |url=https://news.yahoo.com/thousands-flee-southern-sudan-town-162021815.html}}</ref>. 5—6 кастрычніка яны ўсталявалі кантроль над горадам Аль-Айлафун на паўднёвы ўсход ад Хартума, захапіўшы помпавую станцыю на нафтаправодзе<ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Rapid Support Forces attack al-'Aylafun |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rapid-support-forces-attack-al-aliyifun |website=Sudan War Monitor}}</ref><ref>{{Cite web |date=October 6, 2023 |title=Sudan paramilitaries capture key oil station: Witnesses |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/10/06/Sudan-paramilitaries-capture-key-oil-station-Witnesses |website=Al-Arabiya |agency=AFP}}</ref>. У канцы месяца атрады войск Дагала ўзялі штабы УСС у Ньяле (16-я дывізія)<ref>{{Cite web |date=October 26, 2023 |title=Fall of the 16th Division headquarters in Nyala |url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-the-16th-division-headquarters |website=Sudan War Monitor}}</ref> і Залінгеі (21-я пяхотная дывізія)<ref>{{Cite web |date=31 October 2023 |title=Rapid Support Forces seize Sudanese army base in Central Darfur |url=https://sudantribune.com/article278858/ |access-date=31 October 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[4 лістапада]] САП бяруць штаб 15-й дывізіі ў Генейне<ref>{{Cite web |date=4 November 2023 |title=RSF seize Sudanese army headquarters in El-Geneina |url=https://sudantribune.com/article279034/ |access-date=6 November 2023 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[16 лістапада]] фракцыя ВРС Міні Мінаві і [[Рух за справядлівасць і роўнасць]] заявілі, што далучаюцца да сіл Бурхана ў барацьбе з генералам Дагала<ref>{{Cite web |date=2023-11-17 |title=Darfur armed movements renounce neutrality in Sudan war |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/armed-movements-renounce-neutrality-in-sudan-war |access-date=2023-11-20 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. У канцы лістапада абвастрыліся баі ў Заходнім Кардафане (Эль-Адэе<ref>{{Cite web |date=2023-11-24 |title=Sudan war: East Darfur capital ‘stable’ as SAF-RSF tensions simmer in West Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-east-darfur-capital-stable-as-saf-rsf-tensions-simmer-in-west-kordofan |access-date=2023-11-25 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Бабануса<ref>{{Cite web |date=2023-11-26 |title=IGAD plans emergency summit as RSF attacks West Kordofan SAF base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/igad-plan-emergency-summit-as-rsf-attack-west-kordofan-saf-base |access-date=2023-11-28 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>, Муглад<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Shots fired over the Nile in Khartoum, atrocities reported in Darfur |url=https://www.africanews.com/2023/11/28/shots-fired-over-the-nile-in-khartoum-atrocities-reported-in-darfur/ |access-date=2023-11-29 |website=Africanews |language=en-GB}}</ref>). [[27 лістапада]] групоўкі АСАД дасягнулі пагаднення з баевікамі аль-Нура аб абароне грамадзянскага насельніцтва ў Эль-Фашыры ад нападаў САП<ref>{{Cite web |date=2023-11-27 |title=Darfur holdout groups arrive in El-Fasher to protect civilians from RSF attacks |url=https://sudantribune.com/article279806/ |access-date=2023-11-28 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. [[8 снежня]] войскі Дагала ўварваліся ў штат Гедарэф<ref name=Qadarif>{{Cite web |last=Monitor |first=Sudan War |title=RSF enter Gedaref State for the first time |url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-enter-gedaref-state-for-the-first |access-date=2023-12-09 |website=sudanwarmonitor.com |language=en}}</ref>. [[16 снежня]] разгарнуліся баі за Вад-Медані, адміністрацыйны цэнтр штата Гезіра<ref>{{Cite web |date=2023-12-17 |title=RSF attacks in Sudan’s El Gezira causes mass exodus, hundreds of youths detained |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-attacks-in-sudans-el-gezira-causes-mass-exodus-hundreds-of-youths-detained |access-date=2023-12-18 |website=Radio Dabanga |language=en-GB}}</ref>. [[19 снежня]] горад захоплены. [[Аль-Джазіра]] назвала страту Вад-Медані «важным паваротам» у вайне<ref name="losinghope">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/features/2023/12/19/losing-hope-sudan-civilians-terrified-as-rsf-attacks-second-biggest-city|title=‘Losing hope’: Sudan civilians terrified as RSF attacks second-biggest city|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|date=19 December 2023|access-date=19 December 2023}}</ref>. Суданскае грамадства стала губляюць веру ў тое, што ўрад Бурхана здольны разграміць Дагала<ref name="losinghope" />. Выраслі заклікі да дзяржаўнага перавароту з мэтай адхілення цяперашняга ваеннага кіраўніцтва<ref name="WMcoup">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fall-of-wad-madani-fuels-criticism|title=Fall of Wad Madani fuels criticism of army|website=Sudan War Monitor|date=20 December 2023|access-date=20 December 2023}}</ref>. === Падзеі 2024 года === У пачатку [[2024]] года паўстанцы Дагала здзейснілі атакі на Паўднёвы Кардафан, разграміўшы сілы праціўніка ў горадзе Хабіла ў нубійскіх гарах і прасунуўшыся ў бок Даланга<ref>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/rsf-habila-kordofan|title=RSF attack Habila in the Nuba Mountains|website=Sudan War Monitor|date=4 January 2024|access-date=12 January 2024}}</ref>. [[8 студзеня]] адбыліся сутыкненні ў гарах Нубы з удзелам УСС, САП і НВРС-П. Урадавая авіяцыя атакавала лагер байцоў Дагала пад Далангам<ref>{{cite web |title=Sudanese army, SPLA-N clash with RSF in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281115/ |website=Sudan Tribune |date=8 January 2024}}</ref>. Напярэдадні атрады НВРС-П захапілі горад<ref>{{cite web |title=Dilling town falls to SPLM-N in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article281102/ |website=Sudan Tribune |date=7 January 2024}}</ref>. Суданская армія паспрабавала адбіць яго, але прыхільнікі Дагала і аль-Хілу сумесна адбілі атаку праціўніка<ref>{{cite web |title=Sudanese joint forces repel fresh RSF attack on South Kordofan’s town |url=https://sudantribune.com/article281166/ |website=Sudan Tribune |date=10 January 2024}}</ref>. У рэшце рэшт пачаліся сутычкі паміж НВРС-П і САП. Апошнія былі вымушаны адступіць. Потым прыхільнікі Дагала, якія адыходзілі з-пад Даланга, увайшлі ў горад Муглад у Заходнім Кардафане, лёгка ўзяўшы горад пад свой кантроль<ref name=RSFDalangDefeat>{{cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/kordofan-conflict-spirals-in-dangerous|title=Kordofan conflict spirals in dangerous direction|website=Sudan War Monitor|date=13 January 2024|access-date=13 January 2024}}</ref>. [[13 студзеня]] Узброеныя сілы Судана атакавалі гарады Эль-Бувейда (штат Гезіра) і Эль-Фаў (штат Гедарэф)<ref>{{cite web |title=El Faw standoff: Sudan army deploys reinforcements as RSF regroup |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/el-faw-standoff-sudan-army-deploys-reinforcements-as-rsf-regroup |website=Radio Dabanga |date=14 January 2024}}</ref>. На наступны дзень актывізаваліся сутыкненні пад Эль-Генейнай, дзе авіяцыя прыхільнікаў Бурхана нанесла ўдары па старажытных меройскіх гарадах Нага і Мусаварат-эс-Суфра, якія абодва ўключаны ў [[Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА|спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]<ref>{{Cite web |date=17 January 2024 |title=Sudan fighting spreads to World Heritage Site |url=https://www.france24.com/en/live-news/20240117-sudan-fighting-spreads-to-world-heritage-site |access-date=15 January 2024 |website=France 24 |language=en}}</ref>. [[17 студзеня]] паведамлялася аб баях на ўсход ад Аль-Мангала, апошняга буйнога горада Гезіры, які не знаходзіўся пад кантролем атрадаў Дагала. Так як гарнізон быў адрэзаны ад асноўных сіл, войскі Бурхана забяспечвалі абаронцаў па паветры на верталётах. У такіх цяжкіх умовах [[Служба агульнай разведкі (Судан)|Служба агульнай разведкі]] пачала выбарачна вербаваць і ўзбройваць грамадзянскіх асоб, каб адбіць варожае наступленне на Аль-Мангалу<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-in-west-of-sennar-after|title=Fighting west of Sennar after IGAD summit|website=Sudan War Monitor|date=January 19, 2024}}</ref>. Пазней САП пачалі наступленне на Бабануса<ref>{{Cite web |date=25 January 2024 |title=Rising civilian death toll as RSF attacks West Kordofan base |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rising-civilian-death-toll-as-rsf-attacks-west-kordofan-base |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. Ужо [[26 студзеня]] Sudan War Monitor паведаміла, што войскі Дагала захапілі большую частку горада, і паказала, што паўстанцы праніклі ў штаб 22-й пяхотнай дывізіі УСС<ref>{{Cite web |date=26 January 2024 |title=Sudan capital clashes continue, Babanousa ‘largely in hands of RSF’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-capital-clashes-continue-babanousa-largely-in-hands-of-rsf |access-date=26 January 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. У сакавіку прасоўванне паўстанцаў у штаце прыпынілася<ref name="sudanwarmonitor.com">{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|title=Fighting escalates on the Jazira front|date=March 3, 2024|website=Sudan War Monitor|access-date=4 March 2024|archive-date=4 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240304143328/https://sudanwarmonitor.com/p/fighting-escalates-on-the-jazira|url-status=live}}</ref>. У лютым армія Бурхана правяла паспяховае наступленне ў Амдурмане, аб’яднаўшы свае сілы ў паўночнай частцы горада і і дэблакаваўшы атрады ў цэнтры, якія 10 месяцаў знаходзіліся ў акружэнні<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-close-to-breaking-omdurman|title=Sudan army close to breaking Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 4, 2024}}</ref>. Гэта стала першым буйным прарывам для Узброеных сіл у вайне. Тым не менш, станам на [[19 лютага]], значную частку горада (захад і поўдзень) кантралявалі паўстанцы Дагала<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-omdurman-breakthrough|title=Map: Sudan army breaks Omdurman siege|website=Sudan War Monitor|date=February 19, 2024}}</ref>. У красавіку актывізаваліся баявыя дзеянні ў Эль-Фашыры, што вымусіла Бурхана адцягнуць сілы і рэсурсы з іншых участкаў. Гэта запаволіла ваенныя аперацыі ўрадавай арміі ў Хартуме і Амдурмане. У прыватнасці, для перакідцы войск і грузаў у абложаны горад задзейнічана авіяцыя<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|title=Understanding the fighting in El Fasher|website=Sudan War Monitor|date=May 24, 2024|access-date=25 May 2024|archive-date=26 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526175335/https://sudanwarmonitor.com/p/understanding-el-fasher-battle|url-status=live}}</ref>. У маі САП пачалі наступленне ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|date=May 8, 2024|title=Sudan army routed in heavy fighting along El Obeid-Kosti road|website=Sudan War Monitor|access-date=8 May 2024|archive-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508143400/https://sudanwarmonitor.com/p/sudan-army-routed-in-heavy-fighting|url-status=live}}</ref>. 20 чэрвеня пасля некалькіх гадзін баёў армія Дагала захапіла сталіцу Заходняга Кардафана Аль-Фулах, вымусіўшы УСС адступіць да Бабанусы<ref>{{Cite news |date=20 June 2024 |title=Sudan’s RSF captures key army stronghold of el-Fula |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/20/sudans-rsf-captures-key-army-stronghold-of-el-fula |access-date=20 June 2024 |work=Al Jazeera}}</ref>. У канцы месяца яна прасунуліся ў штаце Сенар, захапіўшы раён Джэбель-Мая і горад Сінгу<ref>{{Cite news|title=Blitzkrieg: RSF advance deep into Sennar State and storm into the capital Sinja |url=https://sudanwarmonitor.com/p/blitzkrieg-rsf-advance-deep-into |access-date=2024-06-29 |website=Sudan war monitor}}</ref><ref>{{Cite news|title=RSF consolidates control over Sinjah, expands eastward|url=https://sudantribune.com/article287669/|access-date=2024-07-01|website=Sudan Tribune}}</ref>. У пачатку ліпеня паўстанцы ў ходзе маштабнага наступлення захапілі вялікія ўчасткі тэрыторыі і паселішчы Мазмум, Вадан-Найл, Сукі і Дзіндэр, прасунуўшыся да мяжы [[Паўднёвы Судан|Паўднёвага Судана]]<ref>{{Cite news|title=Map: Sudan's Rapid Support Forces extend control in Sennar State|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-offensive|access-date=2024-07-03|website=Sudan war monitor}}</ref>. У канцы верасня ўрадавыя сілы разгарнулі буйное наступленне ў сталіцы<ref>{{Cite web |date=2024-09-26 |title=Air strikes in Khartoum as Sudan army attacks paramilitary RSF positions |url=https://www.newarab.com/news/air-strikes-khartoum-sudan-army-attacks-rsf-positions |access-date=2024-09-26 |website=The New Arab}}</ref>. 1 кастрычніка войскі аль-Нура і Сілы вызвалення Судана на чале з Эль-Тахірам Хаджарам стварылі нейтральны ваенны альянс, накіраваны на абарону мірных жыхароў у Дарфуры<ref>{{Cite web |date=2 October 2024 |title=Two Darfur movements form ‘neutral military alliance’ to protect civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-darfur-movements-form-neutral-military-alliance-to-protect-civilians |access-date=3 October 2024 |website=Radio Dabanga |language=en-us}}</ref>. У кастрычніку войскі Бурхана актывізуюць свае дзеянні ў рэгіёнах Сенар і Гезіра, адбіўшы Дындэр<ref>{{Cite web|url=https://sudanwarmonitor.com/p/map-sennar-jazira-offensive|title=Map: Sudan army advances in eastern states|date=October 23, 2024|website=Sudan War Monitor}}</ref>. У лістападзе бакі афіцыйна выключылі магчымасць урэгулявання грамадзянскай вайны шляхам перамоваў<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-11 |title=War in Sudan: Death strikes at every corner in devastated Khartoum |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/11/war-in-sudan-death-strikes-at-every-corner-in-devastated-khartoum_6732461_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-12 |work=[[Le Monde]] |language=en }}</ref>. У гэты час усё больш людзей далучаюцца да прыхільнікаў Бурхана, бо насельніцтва Судана стамілася ад злачынстваў з боку САП<ref>{{Cite news |last=Brachet |first=Eliott |date=2024-11-17 |title=The lost children of Sudan's revolution: 'We fight today alongside the men who fought us yesterday' |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/11/17/the-lost-children-of-sudan-s-revolution-we-fight-today-alongside-the-men-who-fought-us-yesterday_6733111_124.html |url-access=subscription |access-date=2024-11-18 |work=[[Le Monde]] |language=en}}</ref>. 23 лістапада ўрадавыя войскі бяруць Сінгу<ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Sudan Army Says Recaptures Key State Capital |url=https://www.barrons.com/articles/sudan-army-says-recaptures-key-state-capital-b9d1b033 |website=Barron’s}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-23 |title=Burhan arrives in Sinjah after army recaptures city |url=https://sudantribune.com/article293730/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. === Падзеі 2025 года === [[File:تحرير الخرطوم.jpg|міні|злева|Мірныя жыхары, лаяльныя да ўрада, і байцы пра-бурханаўскіх сіл святкуюць вызваленне часткі Хартума, сельская мясцовасць у наваколлях Амдурмана, 11 лютага 2025.]] У пачатку года войскі Бурхана разгарнулі наступленне ў штаце Гезіра, адбіўшы гарады Хадж Абдалах<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295656/ |title=Sudanese army retakes key town in Al Jazirah state |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эш-Шабарка<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295704/ |title=Sudanese army gains ground in Al Jazirah state, tightens grip near Wad Madani |date=9 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Ад-эль-Кура<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295750/ |title=Sudanese army recaptures town in push for Al Jazirah capital |date=10 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. 11 студзеня яны ўзялі Вад-Медані, сталіцу штата<ref>{{Cite news |date=2025-01-11 |title=Sudanese army advances to retake city of Wad Madani from RSF |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-advances-retake-city-wad-madani-rebels-2025-01-11/ |work=Reuters}}</ref>. На 8 лютага ўлады адваявалі большую частку Паўночнага Хартума, працягваючы паспяховае наступленне на тэрыторыі сталіцы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/8/sudan-army-claims-major-advances-against-rsf-in-greater-khartoum|title=Sudan army claims major advances against RSF in greater Khartoum|quote=Development marks one of army’s most significant advances since war broke out between army chief al-Burhan and RSF.|website=Al Jazeera|date=February 8, 2025|access-date=February 12, 2025}}</ref>. 10 лютага ўрад Бурхана абвясціў аб планах стварыць [[Пераходны ўрад Судана|пераходны ўрад]]. Папярэднічалі таму поспехі ў барацьбе з САП<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://northafricapost.com/84268-sudan-army-plans-transitional-govt-and-elections-as-it-seeks-to-recapture-khartoum.html|title=Sudan army plans transitional gov’t and elections as it seeks to recapture Khartoum – The North Africa Post|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c9830566073o|title=Sudan civil war: Army plans new government as it advances in capital|website=BBC News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Як заяўлялася, гэта будзе тэхнакратычны кабінет на чале з цывільным прэм’ер-міністрам<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/08/02/2025/sudans-army-chief-plans-transitional-govt-amid-military-advances|title=Sudan's army chief plans transitional govt amid military advances|author=Newspaper|first=The Peninsula|website=thepeninsulaqatar.com|date=2025-02-08|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://gazettengr.com/sudans-foreign-ministry-announces-plans-for-transitional-government/|title=Sudan’s foreign ministry announces plans for transitional government|author=Nigeria|first=News Agency of|website=Peoples Gazette Nigeria|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў Судана апублікавала дарожную карту, дзе было прадугледжана фарміраванне пераходнага ўрада і нацыянальны дыялог з групамі грамадзянскай супольнасці. Як вынік гэтага працэсу планавалася правесці выбары<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.arise.tv/sudanese-army-unveils-roadmap-to-democratic-government-calls-for-global-support/|title=Sudanese Transitional Government Announces Roadmap to Democratic Rule|author=Olugbode|first=Michael|website=Arise News|date=2025-02-10|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/10/sudan-army-aligned-foreign-ministry-sets-path-to-elections-amid-civil-war|title=Sudan army-aligned foreign ministry sets path to elections amid civil war|website=Al Jazeera|access-date=2025-03-05}}</ref>. Міністэрства замежных спраў звярнулася за падтрымкай да [[Афрыканскі Саюз|Афрыканскага саюза]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] і [[Ліга арабскіх дзяржаў|Лігі арабскіх дзяржаў]] для падтрымкі дарожнай карты<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-govt-asks-intl-partners-to-support-roadmap-for-sudan-dialogue|title=Sudan govt asks int’l partners to support roadmap for dialogue|author=AMB|website=Dabanga Radio TV Online|date=2025-02-09|access-date=2025-03-05}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dailywestnile.info/news-now/sudan-charts-a-path-to-peace-government-announces-post-war-roadmap|title=Sudan Charts a Path to Peace: Government Announces Post-War Roadmap|website=Daily West Nile|access-date=2025-03-05}}</ref>. У адказ 18 лютага Сілы аператыўнай падтрымкі абвясцілі аб планах стварыць свой канкуруючы [[Урад у выгнанні|ўрад у выгнанні]], [[Урад міру і адзінства]], для кіравання часткамі Судана, якія знаходзіліся пад кантролем мяцежнікаў<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/02/sudans-militia-backed-factions-agree-to-form-parallel-govts/|title=Sudan's militia backed factions agree to form parallel govts|author=CORRESPONDENT|website=Capital News|date=2025-02-18|access-date=2025-03-05}}</ref>. 23 лютага ў Найробі САП і саюзныя групы падпісалі Хартыю аб стварэнні паралельнага ўрада — Урада міру і адзінства<ref>{{cite web |title=Sudan's RSF, allies sign charter for rival government |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250223-sudan-s-rsf-allies-sign-charter-for-rival-government-sources |website=France 24 |access-date=23 February 2025}}</ref>. На наступны дзень урадавыя часці знялі двухгадовую аблогу Аль-Абейда<ref>{{cite web |title=Sudanese army ends RSF's two-year siege of El Obeid |url=https://sudantribune.com/article297800/ |website=Sudan Tribune |date=23 February 2025}}</ref>. 21 сакавіка ўлады заявілі, што суданская армія адбіла Рэспубліканскі палац у Хартуме<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crmj0x8jr3wo |title=Sudan army recaptures presidential palace after two years of war |date=21 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=BBC}}</ref>. Ужо 26 сакавіка УСС адбілі міжнародны аэрапорт і мост Маншыя праз Блакітны Ніл<ref>{{Cite web |title=Sudanese army retakes Khartoum airport from rebels |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250326-sudanese-army-retakes-khartoum-airport-from-rebels |access-date=2025-03-26 |website=RFI|language=en}}</ref>. У той жа дзень Аль-Бурхан наведаў прэзідэнцкі палац і абвясціў аб вызваленні сталіцы<ref>{{Cite web |title=‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf|access-date=2025-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. У красавіку мяцежныя войскі генерала Дагала пачалі буйное наступленне ў Паўночным Дарфуры, імкнучыся захапіць Эль-Фашыр, апошні падкантрольны Бурхану горад у рэгіёне. Пачынаючы з 11 красавіка, мяцежнікі неадразовала атакавалі Эль-Фашыр і наваколле як з зямлі, так і з паветра пры падтрымцы дронаў. Да 13 красавіка пасля разлютаваных баёў, у выніку якіх загінула больш за 200 мірных жыхароў, уключаючы дзяцей і гуманітарных работнікаў, САП узялі пад кантроль [[Лагер бежанцаў Замзам|лагер Замзам]]<ref>{{Cite web |title=Sudan’s RSF claims control of famine-hit Zamzam camp in Darfur |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/13/sudans-rsf-claims-control-of-famine-hit-zamzam-camp-in-darfur |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan paramilitaries kill at least 100 people in Darfur attack, UN says |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/4/12/sudan-paramilitaries-kill-at-least-100-people-in-darfur-attack-un-says |access-date=2025-04-16 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. 23 красавіка адна з фракцый групоўкі «Рух за справядлівасць і роўнасць» на чале з Махамедам Башарай Ях’я абвясціла аб сваёй вернасці ўраду<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300066/ |title=JEM faction sides with Sudan army, plans to break El Fasher siege |date=24 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. У маі ўрадавыя войскі правялі наступальныя дзеянні ў Кардафане, адбіўшы Эль-Хівай<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300773/ |title=Sudan army says it recaptured West Kordofan town from RSF |date=11 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, Эль-Хамадзі<ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Sudan army captures key South Kordofan town, gains in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article300845/ |access-date=2025-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>, Дэбібад<ref>{{Cite web |date=2025-05-23 |title=Sudanese army, allied forces seize strategic city in South Kordofan state |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/sudanese-army-allied-forces-seize-strategic-city-in-south-kordofan-state/3577666 |access-date=2025-05-21 |website=[[Anadolu Agency]] }}</ref>. Ад баевікоў цалкам ачышчаны штаты Белы Ніл<ref>{{cite web|url=https://www.youm7.com/story/2025/5/21/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9/6994825 |title=بعد تحرير الخرطوم بالكامل.. السلطات السودانية تعلن ولاية جديدة خالية من الدعم السريع |work=اليوم السابع |date=21 May 2025|access-date=24 May 2025|publisher=[[Youm7]]}}</ref> і Хартум<ref>{{Cite web |date=2025-05-20 |title=Sudan war: RSF entirely pushed out of Khartoum state, army says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cwynn0vy3n4o.amp |access-date=2025-05-21 |website=[[BBC News]] |language=en-gb}}</ref>. 10 чэрвеня разгортваюцца баі на мяжы з Лівіяй, дзе армію Дагала падтрымала Лівійская нацыянальная армія<ref>{{Cite web |title=«الدعم السريع» تعلن سيطرتها على مناطق قرب الحدود مع ليبيا ومصر |url=https://aawsat.com/node/5153298 |access-date=2025-06-16 |website=Aawsat|language=ar}}</ref><ref>{{Cite web |title=الحدث عاجل {{!}} الجيش السوداني : الجيش الليبي بقيادة خليفة حفتر ساند الدعم السريع في هجومه على نقاط حدودية |url=https://nabd.com/s/156287683-f3255c/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D8%AD%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%81%D9%8A-%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B7-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%8A%D8%A9 |access-date=2025-06-16 |website=موقع نبض}}</ref>. 28 кастрычніка генерал Аль-Бурхан пацвердзіў, што УСС вывелі войскі з Эль-Фашыра. Горад перайшоў пад кантроль войск Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-10-30 |title=Sudan war: US senators press Trump for action after RSF 'horrors' in Al Fasher |url=https://www.trtafrika.com/english/article/bed56904c81c|access-date=2025-10-31 |work=TRT Afrika |language=en-AU}}</ref> 1 снежня мяцежнікі абвясцілі, што ўзялі пад кантроль Бабанусу, апошні горад у Заходнім Кардафане, які ўтрымліваўся ўрадам<ref>{{cite web |url=https://sudanwarmonitor.com/p/babanusa-captured |title=Sudanese Army Base in Babanusa Overrun After Protracted Siege |work=Sudan War Monitor |date=1 December 2025 |access-date=1 December 2025}}</ref>. === Падзеі 2026 года === У пачатку 2026 года ўзмацніліся баявыя дзеянні ў рэгіёне Кардафан, дзе амаль штодзённыя ўдары беспілотнікаў прыводзілі да значных ахвяр сярод грамадзянскага насельніцтва. Дроны атакавалі рынкі, медыцынскі ўстановы і жылыя раёны. Зрушэнне эпіцэнтра канфлікту ў Кардафан садзейнічала тое, што прыхільнікі Бурхана адбілі Хартум, а мяцежнікі ўкараніліся ў Дарфуры.<ref>{{cite web | last=Usher | first=Barbara Plett | title=Kordofan drone strikes: Sudan's pivotal new front line as truce remains elusive | website=BBC | date=2026-02-25 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cjwz6z14w65o | access-date=2026-02-25}}</ref> == Мірныя ініцыятывы == === Першапачатковы працэс === У першы дзень канфлікту былы прэм’ер-міністр Абдала Хамдок публічна звярнуўся да Бурхана і Дагала з просьбай спыніць баявыя дзеянні<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |title=Sudan's army and rival force battle, killing at least 56 |website=Associated Press |last1=Magdy |first1=Samy |last2=Gambrell |first2=Jon |date=16 April 2023 |access-date=16 April 2023 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415102737/https://apnews.com/article/sudan-khartoum-firing-coup-deal-85464b8f9b7eaf1f7ec77eb7337d7881 |url-status=live }}</ref>. 16 красавіка 2023 года бакі, паводле прапановы [[ААН]], дамовіліся прыпыніць баявыя дзеянні з 16:00 да 19:00 па мясцовым часе штодня для бяспечнага праходу ў выпадку неадкладных гуманітарных сітуацый. У той жа час, як папярэдзілі прыхільнікі Бурхана, яны пакідаюць за сабой права рэагаваць, калі САП «здзейсняць якія-небудзь парушэнні»<ref>{{Cite web |title=Sudan approves passage for urgent humanitarian cases|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudanese army and RSF back 'urgent humanitarian ceasefire'|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254|access-date=2023-04-16 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref>. [[18 красавіка]] генерал Дагала заявіў, што яго ваенізаваныя фармаванні пагадзіліся на аднадзённае перамір’е, каб забяспечыць бяспечны праход грамадзянскіх асоб, у тым ліку параненых. Рашэнне было прынята пасля размовы з [[дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратаром ЗША]] [[Энтані Блінкен]]ам<ref>{{Cite web |title=RSF leader agrees to 24-hour armistice|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. УСС таксама пагадзіліся на 24-гадзіннае спыненне агню, якое пачалося ў 18:00 па мясцовым часе<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Гэтыя дамоўленасці не былі выкананы, і ў пазначаныя тэрміны баявыя дзеянні працягваліся. УСС і САП выступілі з заявамі, у якіх абвінавачвалі адзін аднаго ў незахаванні рэжыму спынення агню<ref>{{Cite web |title=Fighting continues in Sudan hours after ceasefire was to begin|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/18/heavy-gunfire-shatters-khartoum-despite-sudan-truce-deal |access-date=2023-04-19 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. [[21 красавіка]] САП заявілі, што будуць выконваць 72-гадзіннае спыненне агню, якое ўступіць у сілу ў 6:00 таго дня, у пачатак ісламскага свята Ід аль-Фітр (Ураза-байрам)<ref name="Eid">{{Cite news |title=Sudan's RSF announces 72-hour ceasefire amid Khartoum fighting |url=aljazeera.com/news/2023/4/21/sudans-rsf-announces-72-hour-ceasefire-amid-khartoum-fighting |access-date=2023-04-21 |work=Al Jazeera |language=en}}</ref>. Нягледзячы на тое, што ў другой палове дня армія пагадзілася на трохдзённае перамір’е, баявыя дзеянні працягваліся<ref>{{Cite news |title=Sudan's army says it agrees to three-day truce starting Friday |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-22 |work=[[Al Jazeera]] |language=en |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}</ref>. 24-га бакі дамовіліся аб спыненні агню на 72 гадзіны. Перамір’е павінна было пачацца з паўночы<ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=New Sudan ceasefire announced but doubts remain |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |access-date=2023-04-24 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425004413/https://www.bbc.com/news/world-africa-65380154 |url-status=live }}</ref>. У САП заявілі, што мэтай спынення агню было стварэнне гуманітарных калідораў для мірных жыхароў і эвакуцыі дыпламатычных місій<ref>{{Cite news |title=Sudan fighting in its 11th day: A list of key events |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events |access-date={{date|2023-04-25}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425094100/https://www.aljazeera.com/news/2023/4/25/sudan-fighting-in-its-11th-day-a-list-of-key-events|archive-date=2023-04-25}}</ref>. [[26 красавіка]] [[Міжурадавы орган па развіцці]] прапанаваў падоўжыць рэжым спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite news |title=Sudan army chief backs ceasefire extension as skirmishes continue |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/27/sudan-army-chief-backs-ceasefire-extension-as-skirmishes-continue |access-date=27 April 2023 |work=[[Al Jazeera]] |language=en}}</ref>. [[30 красавіка]] варагуючыя сілы абвясцілі аб падаўжэнні рэжыму спынення агню яшчэ на 72 гадзіны<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Sudan army says it agreed to extend truce with RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/30/sudan-live-news-fighting-enters-third-week-un-warns-of-collapse|title=Humanitarian truce extended: RSF|access-date=2023-04-30|date=2023-04-30|work=Aljazeera}}</ref>. === Перамоўны працэс у Джыдзе === 1 мая 2023 года спецыяльны пасланнік ААН у Судане Фолькер Пертэс абвясціў, што бакі дамовіліся накіраваць прадстаўнікоў для перамоваў пры пасярэдніцтве міжнароднай арганізацыі, але не назваў дату і месца правядзення сустрэчы<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/5/1/sudan-conflict-live-un-warns-of-humanitarian-breaking-point|title=Rivals agree to send representatives to UN negotiations: AJ correspondent|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=Aljazeera}}</ref>. На наступны дзень варагуючыя фракцыі абвясцілі аб пачатку з 4 мая чарговага перамір’я тэрмінам на тыдзень<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361155|title=Sudan rivals agree 'in principle' to a week's truce|access-date=2023-05-02|date=2023-05-02|work=[[BBC]]}}</ref>. [[6 мая]] бакі сустрэліся на перамовах у саудаўскай [[Джыда|Джыдзе]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/6/rival-sudan-factions-meet-in-saudi-arabia-as-pressure-mounts|title=Rival Sudan factions meet in Saudi Arabia as pressure mounts|access-date=2023-05-06|date=2023-05-06|work=Aljazeera}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sudan’s warring military factions to meet face-to-face for first time since conflict began |url=https://www.cnn.com/2023/05/06/world/sudan-conflict-talks-saudi-arabia-intl-hnk/index.html |website=CNN}}</ref>. [[11 мая]] варагуючыя фракцыі падпісалі пагадненне, якое дазваляла бяспечны праход людзям з зоны баявых дзеянняў. Аднак дамоўленасці аб перамір’і дасягнута не было<ref>{{Cite news |title=Sudan conflict: Army and RSF agree deal to protect civilians |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |access-date=12 May 2023 |archive-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512095107/https://www.bbc.com/news/world-africa-65569513 |url-status=live }}</ref>. [[20 мая]] ў Джыдзе фракцыі канфлікту дамовіліся аб тыднёвым спыненні агню, пачынаючы з 21:45 22-га чысла<ref>{{Cite news |title=Sudan’s army, Rapid Support Forces sign 7-day ceasefire|work=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/21/sudans-army-rapid-support-forces-sign-7-day-ceasefire |access-date=21 May 2023}}</ref>. [[29 мая]] перамір’е падоўжана да [[3 чэрвеня]]<ref>{{Cite news|date=2023-05-29 |title=Sudan’s military, RSF agree ceasefire extension|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/29/fighting-continues-in-sudan-as-latest-ceasefire-close-to-expiring|access-date=2023-05-30}}</ref>. [[31 мая]] прадстаўнікі суданскай арміі прыпынілі свой удзел у перамовах у Джыдзе. Напярэдадні, як яны заявілі, праціўнік парушыў дамоўленасці і нанёс серыю артылерыйскіх і паветраных удараў<ref>{{Cite news|date=2023-05-31|title=Sudan army suspends participation in Jeddah ceasefire talks|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/31/sudan-army-suspends-participation-in-jeddah-ceasefire-talks|access-date=2023-06-01}}</ref>. Аднак потым бакі аднавілі перамоўны працэс<ref>{{Cite web |date=2023-06-06 |title=Sudan’s warring parties resume ceasefire talks in Jeddah |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/06/Sudan-s-warring-parties-resume-ceasefire-talks-in-Jeddah |access-date=2023-06-07 |website=Al Arabiya English |language=en}}</ref>. [[9 чэрвеня]] фракцыі дамовіліся аб перамір’і на суткі, пачынаючы з 6 раніцы 10-га чысла<ref>{{Cite news|date=2023-06-09|title= Mediators announce 24-hour Sudan ceasefire from early Saturday|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/9/saudi-arabia-us-announce-24-hour-sudan-ceasefire-from-saturday|access-date=2023-06-13}}</ref>. Яшчэ адзін рэжым спынення агню, у гэты раз на 72 гадзіны, пачаўся з 6:00 [[18 чэрвеня]]<ref name="seventeen">{{Cite news|date=2023-06-17|title= Sudan crisis: Five children among 17 killed in air strikes|language=en|work=[[BBC]]|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65938868|access-date=2023-06-18}}</ref>. [[27 чэрвеня]] абвешчана чарговае перамір’е з нагоды свята [[Курбан-байрам]]<ref>{{Cite news|date=27 June 2023|title=Sudanese army declares ‘unilateral’ ceasefire on first day of Eid|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/27/rsf-announces-two-day-unilateral-ceasefire-in-sudan-for-eid|access-date=27 June 2023}}</ref>. [[13 ліпеня]] падчас саміту ў [[Каір]]ы УСС, САП і лідары суседніх з Суданам дзяржаў дамовіліся аб новай ініцыятыве па ўрэгуляванні канфлікту. Прэзідэнт Егіпта [[Абдул Фатах ас-Сісі]] заявіў, што ініцыятыва будзе ўключаць у сябе ўсталяванне трывалага спынення агню, стварэнне бяспечных гуманітарных калідораў для дастаўкі дапамогі і пабудову дыялогавай платформы, у якой будуць удзельнічаць усе палітычныя партыі і дзеячы краіны. Ён таксама заклікаў бакі пачаць мірныя перамовы пад кіраўніцтвам Афрыканскага саюза<ref>{{Cite news|date=13 July 2023|title=Sudan’s neighbors meeting in Cairo for summit agree to Egypt’s initiative to try to end conflict|language=en|work=AP|url=https://apnews.com/article/egypt-sudan-summit-ethiopia-dam-6c2877b05df9fa045ca59b257e9e59e8|access-date=14 July 2023}}</ref>. [[15 ліпеня]] аднавіліся перамовы ў Джыдзе<ref>{{Cite news|date=15 July 2023|title=Sudan army returns for talks in Jeddah as war enters fourth month |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/15/sudan-army-returns-for-talks-in-jeddah-as-war-enters-fourth-month |access-date=16 July 2023}}</ref>, але [[27 ліпеня]] УСС іх зноў прыпынілі, абвінаваціўшы САП у новых парушэннях рэжыму спынення агню і запатрабаваўшы вываду войск Дагала з Хартума<ref>{{Cite news |date=29 July 2023 |title=Sudanese army’s return to negotiations hinges on RSF withdrawal from Khartoum: statement |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275554/ |access-date=31 July 2023 |archive-date=25 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225103718/https://sudantribune.com/article275554/ |url-status=dead }}</ref>. [[3 снежня]] новая хваля перамоў у Джыдзе была прыпынена бакамі<ref>{{Cite web |date=2023-12-03 |title=Mediators suspended Sudan’s ceasefire talks Indefinitely |url=https://sudantribune.com/article280013/ |access-date=2023-12-05 |website=Sudan Tribune |language=en-GB}}</ref>. Станам на сярэдзіну снежня мірны працэс так і не атрымалася аднавіць<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/31/why-are-sudans-warring-factions-meeting-in-jeddah|title=Why are Sudan’s warring factions meeting in Jeddah?|website=Al Jazeera|date=31 October 2023|access-date=18 December 2023|last1=Lawal|first1=Shola}}</ref>. [[24 снежня]] Фарыс Эльнур, галоўны перамоўшчык ад САП на мірных працэсе, падаў у адстаўку, абвінаваціўшы праціўніка ў перашкодзе перамовам<ref>{{Cite news |date=2023-12-24 |title=RSF chief negotiator resigns to focus on ending Sudan’s war |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article280632/ |access-date=2023-12-25}}</ref>. Выступаючы перад войскамі [[12 красавіка]] 2024 года, Бурхан заявіў, што папярэдняй умовай перамоў з’яўляецца вывад САП з усіх буйных гарадскіх цэнтраў<ref>{{cite news |newspaper=Sudan Tribune |date=2024-04-12 |url=https://sudantribune.com/article284391/ |title=Sudan's military announces progress in restoring defence capabilities |access-date=13 April 2024 |archive-date=28 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240428165106/https://sudantribune.com/article284391/ |url-status=live }}</ref>. Чакалася, што ў красавіку будуць адноўлены перамовы ў Джыдзе, але бакі выбралі новую пляцоўкі — [[Каір]]<ref name="Lodhi">{{cite news |work=Al Jazeera |last=Lodhi |first=Areesha |title=After a year of war in Sudan, what is the situation now? |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |date=2021-04-11 |access-date=12 April 2024 |archive-date=9 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609212541/https://www.aljazeera.com/news/2024/4/11/why-did-war-break-out-in-sudan-a-year-ago-where-does-it-currently-stand |url-status=live }}</ref>. [[29 мая]] адбылася тэлефонная размова Бурхана з дзяржсакратаром ЗША Энтані Блінкенам, які запатрабаваў аднаўлення працэсу менавіта ў Джыдзе. Суданскі ўрад адмовіўся, спаслаўшыся на адсутнасць папярэдніх кансультацый<ref>{{Cite web |date=May 29, 2024 |title=Blinken and top general discuss need to end Sudan war |url=https://www.reuters.com/world/africa/blinken-discusses-need-end-sudan-conflict-sudan-with-general-state-dept-says-2024-05-28/ |website=Reuters}}</ref><ref>{{cite web |date=May 29, 2024 |title=Sudan's Agar refuses U.S. invitation to resume Jeddah talks |url=https://sudantribune.com/article286314/ |website=Sudan Tribune |access-date=31 May 2024 |archive-date=30 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240530080447/https://sudantribune.com/article286314/ |url-status=live }}</ref>. === Далейшы працэс === У пачатку 2025 года прадпрымаліся намаганні па заключэнні перамір’я, але ў цэлым не ўвянчаліся поспехам. Мірныя перамовы, якія праходзілі ў [[Лондан]]е, [[Вашынгтон]]е і [[Жэнева|Жэневе]], не прывялі да дасягнення доўгатэрміновага пагаднення.<ref>{{Cite news |last=Gardner |first=Tom |date=12 November 2025 |title=A quick, dirty, Trump-backed ceasefire is possible in Sudan |url=https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251112112120/https://www.economist.com/the-world-ahead/2025/11/12/a-quick-dirty-trump-backed-ceasefire-is-possible-in-sudan |archive-date=12 November 2025 |access-date=12 November 2025 |newspaper=[[The Economist]]}}</ref> У красавіку на канферэнцыі пад кіраўніцтвам Вялікабрытаніі ў Лондане была зроблена спроба стварыць кантактную групу для аднаўлення перамоў, але намаганні зайшлі ў тупік, калі ключавыя арабскія дзяржавы (асабліва Егіпет, Саудаўская Аравія і ААЭ) адмовіліся ўхваліць ініцыятыву.<ref name=":37">{{Cite news |last=Wintour |first=Patrick |date=15 April 2025 |title=UK conference on Sudan fails to set up contact group for ceasefire talks |url=https://www.theguardian.com/world/2025/apr/15/uk-conference-hopes-to-map-pathway-to-end-suffering-in-sudan |access-date=21 November 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> Да верасня Злучаныя Штаты сумесна з Саудаўскай Аравіяй, Егіптам і ААЭ прадставілі афіцыйны план мірнага ўрэгулявання. Дарожная карта прадугледжвала трохмесячнае гуманітарнае перамір’е, за якім рушыць услед пастаяннае спыненне агню і дзевяцімесячны палітычны пераход да грамадзянскага кіравання. Аднак рэалізацыя плана заставалася нявызначанай: УСС выказалі сур’ёзныя сумневы, у прыватнасці, запатрабаваўшы вываду сіл праціўніка з грамадзянскіх раёнаў да ўступлення перамір’я ў сілу.<ref name=":39">{{Cite web |last1=Eltahir|first1=Nafisa |last2=Alashray |first2=Enas |editor1=Alexandra Hudson |editor2=Lisa Shumaker|date=12 September 2025 |title=US, Saudi Arabia, UAE, Egypt propose roadmap for Sudan peace |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-saudi-arabia-uae-egypt-propose-roadmap-sudan-peace-2025-09-12/}}</ref><ref name=":40">{{Cite web |date=6 November 2025 |last1=Khaled|first1=Fatma|agency=Associated Press |title=Sudan's paramilitary forces agree to truce proposed by U.S.-led mediator group |url=https://www.pbs.org/newshour/world/sudans-paramilitary-forces-agree-to-truce-proposed-by-u-s-led-mediator-group |access-date=21 November 2025 |website=PBS News |language=en-us}}</ref><ref name=":41">{{Cite web |date=7 November 2025 |last1=Abdelaziz|first1=Khalid|last2=Eltahir|first2=Nafisa|last3=Psaledakis|first3=Daphne|last4=Alashray|first4=Enas|editor1=Alex Richardson|editor2=Aidan Lewis|editor3=Diane Craft|title=Sudan's RSF agrees to US proposal for humanitarian ceasefire |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudans-rsf-agrees-us-proposal-humanitarian-ceasefire-2025-11-06/}}</ref> Тым часам лідары САП падтрымалі прапанову.<ref name=":40" /><ref name=":41" /><ref name=":43">{{Cite web |last=Rogers |first=Abby |title=RSF says it agrees to ceasefire in Sudan war |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/11/6/rsf-says-it-agrees-to-mediators-ceasefire-proposal-in-sudan-war |access-date=21 November 2025|date=6 November 2025 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Прыхільнікі Бурхана сцвярджалі, што перамір’е дазволіць мяцежнікам замацаваць поспехі пасля падзення Эль-Фашыра.<ref name=":44">{{Cite web |last=Knox |first=Brady |date=6 November 2025|title=RSF agrees to US humanitarian ceasefire proposal |url=https://www.washingtonexaminer.com/news/world/3878559/sudanese-rapid-support-forces-agrees-us-humanitarian-ceasefire-proposal/ |access-date=21 November 2025 |website=Washington Examiner |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=27 October 2025 |title=Sudan's RSF rebels say they captured army base in key city, as fears grow of split in war-torn nation |url=https://www.cnn.com/2025/10/27/africa/sudan-rsf-captures-el-fasher-base-intl |access-date=31 October 2025 |website=[[CNN]] |agency=[[Reuters]]}}</ref> == Замежны фактар == === Міжнародная рэакцыя === Шэраг краін ([[ЗША]]<ref>{{Cite tweet |user=USAMBSudan |number=1647171894993403904 |title=Escalation of tensions within the military component to direct fighting is extremely dangerous. I urgently call on senior military leaders to stop the fighting.}}</ref>, [[Расія]]<ref>{{Cite web |last=Новости |first=Р. И. А. |date=2023 |title=Россияне не пострадали во время обострения ситуации в Судане |url=https://ria.ru/20230415/sudan-1865530497.html |archive-date=15 April 2023 |access-date=15 April 2023 |website=РИА Новости |language=ru}}</ref>, [[Вялікабрытанія]]<ref>{{Cite tweet|number=1647261026612568065|user=JamesCleverly|title=The ongoing violence across Sudan must stop immediately. The UK calls on the Sudanese leadership to do all they can to restrain their troops and deescalate to prevent further bloodshed. Military action will not resolve this situation.|author=James Cleverly|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[Іспанія]]<ref>{{Cite web |last=José Manuel Albares |first=[@jmalbares] |date=15 April 2023 |title=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |url=https://twitter.com/jmalbares/status/1647307110823219202 |access-date=2023-04-15 |website=Twitter |language=en}}</ref>, [[Турцыя]], [[Саудаўская Аравія]], [[Катар]], [[ААЭ]], [[Іарданія]], [[Эфіопія]]<ref name=":1" />, [[Кітай]]<ref>{{cite web |title=China, highly concerned about Sudan situation, calls for ceasefire |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-china-idAFB8N35N026 |website=Reuters |publisher=Reuters |access-date=18 April 2023 |language=en |date=16 April 2023}}</ref>) і міжнародных арганізацый ([[Афрыканскі Саюз]]<ref>{{Cite web |title=The Chairperson of the AU Commission's statement on on the developing situation in Sudan {{!}} African Union |url=https://au.int/ar/pressreleases/20230415/statement-developing-situation-sudan |access-date=2023-04-15 |website=au.int}}</ref>, [[еўрапейскі саюз|ЕС]]<ref>{{Cite tweet|number=1647206717518761986|user=JosepBorrellF|title=Alarming news of fighting in #Sudan. The EU calls on all forces to stop the violence immediately. An escalation will only aggravate the situation. Protection of citizens is a priority. All EU staff in the country is safe and accounted for.|author=Josep Borrell|date=15 April 2023|access-date=15 April 2023}}</ref>, [[ААН]], [[Ліга арабскіх дзяржаў]]<ref name=":1" />) асудзілі гвалт і заклікалі спыніць баі. [[Егіпет]] і [[Паўднёвы Судан]] прапанавалі свае паслугі ў якасці дзяржаў-пасярэднікаў у мірным урэгуляванні<ref>{{Cite news|date=2023-04-16 |title=Egypt and South Sudan offer to mediate between Sudanese sides |language=en |work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16}}</ref>. [[Чад]] абвясціў аб часовым закрыцці сваёй мяжы з Суданам<ref>{{Cite web |title='People are terrified': Heavy fighting erupts in Sudan |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/15/heavy-gunfire-heard-south-of-sudanese-capital-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=aljazeera.com |language=en}}</ref> (нягледзячы на гэта, паводле агенцтва ААН па справах бежанцаў на 20 красавіка, ад 10 000 да 20 000 суданцаў здолелі перайсці дзяржаўную граніцу<ref>{{cite news |title=UN says 10,000-20,000 have fled Sudan fighting for Chad|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023 |work=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref>). Некалькі авіякампаній, пасля [[Знішчэнне самалётаў у аэрапорце Хартума (2023)|абстрэлу самалётаў]] у аэрапорце Хартума, прыпынілі палёты ў сталіцу краіны<ref name="BBC">{{cite news |author1=Salih |first=Zeinab Mohammed |author2=Igunza |first2=Emmanuel |date=15 April 2023 |title=Sudan: Army and paramilitaries battle over key sites |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945 |access-date=15 April 2023}}</ref>. [[Савет па правах чалавека ААН|Савет ААН па правах чалавека]] прыняў [[11 мая]] 2023 года дакумент, накіраваны на ўзмацненне маніторынгу парушэнняў падчас канфлікту ў Судане, нягледзячы на супраціў суданскага ўрада. Ён таксама заклікаў пакласці канец гвалту і пашырыць мандат эксперта ААН па Судану, уключыўшы ў яго маніторынг злоўжыванняў, ''«якія вынікаюць непасрэдна з бягучага канфлікту»''. 18 членаў прагаласавалі за рэзалюцыю, 15 прагаласавалі супраць і 14 устрымаліся<ref>{{Cite news |title=UN Rights Council Votes To Strengthen Monitoring Of Abuses In Sudan|work=Barron's|url=https://www.barrons.com/news/un-rights-council-votes-to-strengthen-monitoring-of-abuses-in-sudan-2502ed29 |access-date=11 May 2023}}</ref>. [[10 ліпеня]] Міжурадавы орган па развіцці на саміце ў [[Адыс-Абеба|Адыс-Абебе]] пагадзіўся запытаць Рэзервовыя сілы Усходняй Афрыкі разглядзець пытанне магчымага разгортвання міратворцаў для абароны грамадзянскіх асоб і забеспячэння гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite news|date=10 July 2023|title=Regional bloc calls for summit to consider Sudan troop deployment|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/10/regional-bloc-calls-for-summit-to-consider-sudan-troop-deployment|access-date=11 July 2023}}</ref>. ==== Санкцыі ==== [[1 чэрвеня]] 2023 года Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да чатырох фірмаў: двух, звязаных з Дагала, і двух, звязаных з Бурханам. Як паведамілі ў [[Белы дом|Белым доме]], гэта стала адказам на шматлікія парушэнні рэжыму спынення агню і напады на мірных жыхароў<ref>{{Cite news|date=2023-06-01|title=US imposes first sanctions over Sudan conflict|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/1/us-imposes-first-sanctions-over-sudan-conflict|access-date=2023-06-02}}</ref>. [[12 ліпеня]] Злучанае Каралеўства абвясціла аб санкцыях у дачыненні да фірмаў, звязаных з САП і УСС, за прадастаўленне сродкаў і зброі ў ходзе канфлікту<ref>{{cite web|title=War in Sudan has displaced over three million people, says UN|url=https://www.france24.com/en/live-news/20230712-un-wants-sudan-sides-held-to-account-as-3-million-flee|website=France 24|date=12 July 2023|access-date=13 July 2023}}</ref>. [[22 студзеня]] 2024 года [[Еўрапейскі савет]] увёў санкцыі супраць шасці фірмаў «за падтрымку дзейнасці, якая падрывае стабільнасць і палітычны пераход у Судане». Сярод іх апынуліся дзве фірмы, якія займаюцца вытворчасцю зброі і транспартных сродкаў для арміі Бурхана<ref>{{Cite web |date=22 January 2024 |title=Six firms involved in Sudan war sanctioned by EU council |url=https://www.africanews.com/2024/01/22/six-firms-involved-in-sudan-war-sanctioned-by-eu-council/ |access-date=22 January 2024 |website=Africanews |language=en}}</ref>. [[31 студзеня]] ЗША ўвялі санкцыі супраць трох фірмаў, звязаных з САП<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=US imposes sanctions on three Sudanese companies tied to the warring parties |url=https://apnews.com/article/sudan-burhan-dagalo-war-sanctions-b1bb39cc1b3fe029173bff021103cf54 |access-date=1 February 2024 |website=Associated Press |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.foxnews.com/world/us-sanctions-3-firms-direct-connections-sudan-civil-war|title=US sanctions 3 firms over direct connections to Sudan Civil War|publisher=Fox news|access-date=31 January 2024|date=1 February 2024|language=en}}</ref>, а [[15 мая]] — у дачыненні да кіраўніка аперацый мяцежнікаў Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага паўстанцамі ў Цэнтральным Дарфуры Алі Ягуба Джыбрыла<ref>{{Cite web |title=U.S. sanctions RSF commanders over civilian deaths in Darfur |url=https://sudantribune.com/article285602/ |access-date=16 May 2024 |website=Sudan Tribune |date=15 May 2024 |language=en}}</ref>. [[23 чэрвеня]] Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі ў дачыненні да шасці арганізацый за вытворчасць і закупку зброі для УСС і САП<ref>{{Cite news |date=24 June 2024 |title=RSF accuses SAF of 'criminal act' as Khartoum Bahri power station burns |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/eu-imposes-sanctions-on-six-sudan-entities |access-date=25 June 2024 |work=Radio Dabanga}}</ref>. 11 верасня Савет Бяспекі ААН аднагалосна прагаласаваў за падаўжэнне эмбарга на пастаўкі зброі і іншых санкцый, звязаных з вайной у Судане, да 2025 года<ref>{{cite news |title=UN Security Council extends Sudan sanctions until 2025 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/un-security-council-extends-sudan-sanctions-until-2025 |access-date=12 September 2024 |work=Radio Dabanga |date=12 September 2024 }}</ref>. 24 кастрычніка ЗША ўвялі санкцыі супраць Міргані Ідрыса Сулеймана, дырэктара суданскай сістэмы абароннай прамысловасці, за яго ролю ў набыцці зброі УСС<ref>{{Cite web |date=2024-10-25 |title=SAF procurement chief latest hit by US sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/saf-procurement-chief-latest-hit-by-us-sanctions |access-date=2024-10-26 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. 8 лістапада Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі ў дачыненні да кіраўніка аперацый САП Асмана Махамеда Хаміда Махамеда і камандуючага войскамі мяцежнікаў у Заходнім Дарфуры [[Абдэль Рахман Джума|Абдэля Рахмана Джумы Баркалы]] за іх ролю ў парушэннях правоў чалавека падчас канфлікту<ref>{{cite web |title=UN Security Council sanctions two generals from Sudan's paramilitary RSF |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/un-security-council-sanctions-two-generals-from-sudans-paramilitary-rsf |website=Al Jazeera |date=9 November 2024}}</ref>. 16 снежня ЕС увёў санкцыі ў дачыненні да былога кіраўніка ваеннай разведкі Салаха Гоша, кіраўніка аперацый САП Асмана Хаміда, губернатара Заходняга Дарфура Тыджані Каршума і дырэктара ваеннай разведкі УСС Махамеда Алі за іх ролю ў ваенных злачынствах, падрыў пераходу да грамадзянскага ўраду ў Судане і закупку абсталявання і зброі, якія выкарыстоўваюцца бакамі ў канфлікце<ref>{{Cite web |date=16 December 2024 |title=Senior Sudan officials latest hit by EU sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senior-sudan-officials-latest-hit-by-eu-sanctions |website=Radio Dabanga}}</ref>. 7 студзеня 2025 года Злучаныя Штаты афіцыйна заявілі, што САП здзейснілі генацыд, і ўвялі санкцыі супраць генерала Дагала<ref>{{cite web |title=US says Sudan’s RSF committed genocide, announces sanctions on leaders |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/us-says-sudans-rsf-committed-genocide-announces-sanctions-on-leaders |website=Al Jazeera |publisher=Al Jazeera |access-date=7 January 2025}}</ref>. 16 студзеня 2025 года ЗША таксама ўвялі санкцыі супраць генерала Абдэля Фатаха Аль-Бурхана<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=David |last2=Psaledakis |first2=Daphne |date=16 January 2025 |title=US issues sanctions on Sudanese army chief Burhan |url=https://www.reuters.com/world/us-impose-sanctions-sudanese-leader-burhan-2025-01-16/ |access-date=16 January 2025 |work=[[Reuters]]}}</ref>. 18 ліпеня Еўрапейскі Саюз увёў санкцыі супраць камандзіра УСС Абукалы Махамеда Кайкала, камандзіра САП Хусейна Баршама, а таксама фірмаў Al-Khaleej Bank і Red Rock Mining<ref>{{Cite news|title=Sudan rejects new EU sanctions, objects to 'equating' army with militia |url=https://sudantribune.com/article303050/ |access-date=2025-07-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. 12 верасня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да міністра фінансаў і лідара Руху за справядлівасць і роўнасць Джыбрыла Ібрагіма і батальёна «Аль-Бара ібн Малік» за іх ролю ў грамадзянскай вайне і сувязі з Іранам.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=US sanctions Sudan's finance minister, allied militia over Iran ties |url=https://sudantribune.com/article304903/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}</ref> 9 снежня Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 12 снежня Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць чатырох высокапастаўленых камандзіраў САП, а менавіта Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, брыгаднага генерала Аль-Фатэха Абдулы Ідрыса і палявога камандзіра Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда, за іх ролю ў разні ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308081 |title=UK sanctions senior RSF commanders over El Fasher atrocities |website=[[Sudan Tribune]] |date=12 December 2025 |access-date=13 December 2025}}</ref>. 30 студзеня 2026 года ЕС увёў санкцыі супраць сямі чалавек за іх ролю ў эскалацыі канфлікту ў Судане, уключаючы брата Дагала, маёра Алганея Хамдана Дагала Мусу, і Аль-Місбаха Абу Заіда Тальху, камандзіра [[Батальён Аль-Бара ібн Малік|батальёна Аль-Бара ібн Малік]]<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=EU blacklists seven in Sudan, including RSF leader's brother |url=https://sudantribune.com/article/310021 |access-date=2026-01-30 |website=Sudan Tribune }}</ref>. 5 лютага Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць шасці чалавек за іх ролю ў падтрыманні канфлікту, уключаючы трох калумбійцаў, абвінавачаных у вярбоўцы наймітаў для арміі Дагала, палявога камандзіра САП [[Хусейн Бармаш|Хусейна Баршама]] і камандуючага [[Сілы шчыта Судана|сіламі «Шчыт Судана]]» [[Абу Акла Кайкал|Абу Аклу Кайкала]]<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref>. 19 лютага Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць камандзіраў паўстанцаў Абу Лулу, [[Геда Хамдан Ахмед|Геда Хамдана Ахмеда]] і Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда за іх дзеянні ў Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220210003/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |title=Treasury Sanctions Sudanese Paramilitary Commanders for Atrocities in El-Fasher |language=en |publisher=U.S. Department of the Treasury |date=19 February 2026 |archive-date=20 February 2026}}</ref>. * 24 лютага Савет Бяспекі ААН увёў санкцыі супраць чатырох камандзіраў САП, уключаючы брата Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, Абу Лулу і Тыджані Ібрагіма Мусу Махамеда, за зверствы, учыненыя ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=UN sanctions 4 commanders in Sudan’s paramilitary force accused of atrocities in Darfur |url=https://apnews.com/article/un-sudan-rsf-darfur-atrocities-sanctions-paramilitary-93fa977773e81f5c34543edad833ce49 |website=AP News}}</ref> === Замежны ўдзел === Вечарам 15 красавіка стала вядома аб паланенні САП 200 егіпецкіх вайскоўцаў недалёка ад Мерове<ref>{{Cite web |title=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |url=https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 |date=2023-04-15 |website=Twitter |language=ar | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230415175509/https://twitter.com/RSFSudan/status/1647253056000610307 | archivedate=2023-04-15}}</ref>. Першапачаткова не было дадзена ніякага афіцыйнага тлумачэння прысутнасці егіпецкіх салдат, хоць Егіпет і Судан мелі цеснае ваеннае супрацоўніцтва з-за дыпламатычнай напружанасці з Эфіопіяй<ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|title=Sudan's paramilitary shares video they claim shows 'surrendered' Egyptian troops|date=2023-04-15|work=al-Arabiya|language=en|access-date=15 April 2023|archive-date=15 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415192027/https://english.alarabiya.net/News/world/2023/04/15/Sudan-s-paramilitary-shares-video-they-claim-shows-surrendered-Egyptian-troops|url-status=live}}</ref>. Пазней афіцыйны Каір заявіў, што яго вайскоўцы знаходзіліся ў краіне для правядзення сумесных вучэнняў з суданскай арміяй<ref name="BBC News" />. 16-га чысла САП заявілі, што замежныя знішчальнікі атакавалі іх войскі ў Порт-Судане<ref name=egy1>{{cite news |title=الدعم السريع: نتعرض لهجوم من طيران أجنبي في بورتسودان |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |trans-title=Rapid Support: We are under attack from foreign aircraft in Port Sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=Al Arabiya |date=16 April 2023 |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417105900/https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2023/04/16/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%B9-%D9%86%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%88%D9%85-%D9%85%D9%86-%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A3%D8%AC%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86 |url-status=live }}</ref>. Як меркавалася, гэта былі егіпецкія самалёты. На наступны дзень спадарожнікавыя здымкі, атрыманыя The War Zone, паказалі, што на авіябазе Мерове адзін знішчальнік [[МіГ-29]] егіпецкіх ВПС быў знішчаны. Два іншых былі моцна пашкоджаны або знішчаны<ref>{{cite news |last1=Tack |first1=Sim |last2=Rogoway |first2=Tyler |title=Egyptian MiG-29s Destroyed In Sudan |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |access-date=18 April 2023 |publisher=The War Zone|date=17 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418003826/https://www.thedrive.com/the-war-zone/egyptian-mig-29s-destroyed-in-sudan |url-status=live }}</ref>. Акрамя [[ВПС]], у баях на баку арміі Бурхана верагодна заўважаны [[спецпрызн]]<ref name=egy2>{{cite news |last1=Rickett |first1=Oscar |title=Sudan and a decade-long path to turmoil |url=https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |access-date=18 April 2023 |publisher=Middle East Eye |quote="The Egyptians are already heavily involved," Cameron Hudson, a former CIA analyst, told MEE. "They are actively in the fight. There are Egyptian fighter jets that are part of these bombing campaigns. Egyptian special forces units have been deployed and the Egyptians are providing intelligence and tactical support to the SAF." |date=18 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418160458/https://www.middleeasteye.net/news/sudan-decade-long-path-turmoil |url-status=live }}</ref>. У інтэрв’ю тэлеканалу «Аль-Арабія» генерал суданскай арміі заявіў, што дзве суседнія краіны, якія ён не назваў, спрабавалі аказаць дапамогу САП<ref>{{Cite web |title=Sudanese Army agrees to 24-hour ceasefire |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418085840/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |url-status=live }}</ref>. Асобныя крыніцы паведамлялі пра падтрымку з боку [[Група Вагнера|ПВК «Вагнер»]]. Яе кіраўнік [[Яўген Прыгожын]] адмаўляў удзел у падзеях, заявіўшы, што кампанія не мае прысутнасці ў Судане больш за два гады<ref>{{cite news |title=Russia’s Wagner denies involvement in Sudan crisis |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=19 April 2023 |publisher=BBC |date=19 April 2023}}</ref>. [[Лівійская нацыянальная армія]], якую таксама абвінавацілі ў супрацоўніцтве з САП, зрабіла аналагічную заяву<ref>{{cite news |title=Libya denies involvement in Sudan fighting |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 |access-date=20 April 2023 |publisher=[[BBC]] |date=20 April 2023}}</ref>. Аднак, па паведамленнях The Wall Street Journal, лівійскі военачальнік [[Халіфа Хафтар]] пры падтрымцы [[ААЭ]] і «Вагнера» накіраваў як мінімум адзін самалёт з ваенным рыштункам для войск Дагала<ref>[https://www.wsj.com/articles/libyan-militia-and-egypts-military-back-opposite-sides-in-sudan-conflict-87206c3b «Libyan Militia and Egypt’s Military Back Opposite Sides in Sudan Conflict»]</ref>. 19 красавіка эфіопскія вайскоўцы атакавалі атрады УСС у памежным раёне Эль-Фашэр. Паводле суданскіх уладаў, эфіопы ўзмацнілі сваю ваенную актыўнасць на агульнай мяжы з пачаткам сутыкненняў<ref name=eth1>{{cite news |title=عاجل (السُّوداني): الجيش يوقف غزواً إثيوبياً على الفشقة الصغرى ويُكبِّدهم خسائر فادحة في الأرواح والعتاد |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |access-date=20 April 2023 |publisher=Al Sudani |date=19 April 2023 |quote=Ethiopian forces carried out an invasion and attack on Al-Fashqa Al-Sughra, reinforced by tanks, armored vehicles, and large crowds of infantry. Immediately, the armed forces units dealt with them with their various long-range fire systems, causing them heavy losses in personnel and equipment |archive-date=19 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |url-status=dead }} {{Cite web |url=https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |title=Архіўная копія |access-date=20 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419204128/https://www.alsudaninews.com/ar/?p=171052 |archive-date=19 красавіка 2023 |url-status=dead }}</ref>. Аднак прэм’ер-міністр Эфіопіі [[Абій Ахмед Алі]] адмаўляў факт якіх-небудзь баёў на мяжы<ref>[https://www.bbc.com/news/live/world-africa-64393826 «Ethiopian PM denies reports of clashes with Sudan forces»]</ref>. У той жа час захопленыя егіпецкія вайскоўцы былі вызвалены і адпраўлены на радзіму на борце трох егіпецкіх ваенна-транспартных самалётаў, якія вылецелі з аэрапорта Хартума<ref>{{cite news |title=Egyptian air force personnel remain in Khartoum: Sudanese army corrects earlier statement|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed|access-date=20 April 2023 |publisher=Aljazeera |date=20 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|date=April 20, 2023|title=Egyptian army says soldiers stuck in Sudan back home or at embassy|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-says-177-egyptian-air-force-troops-evacuated-egypt-2023-04-20/|website=Reuters|access-date=April 21, 2023}}</ref>. [[19 верасня]] тэлеканал [[CNN]] паведаміў, што ўкраінскія ССА меркавана стаялі за серыяй удараў беспілотнікаў і наземнай аперацыяй супраць САП у раёне Хартума 8 верасня<ref name="Ukraine">{{cite web |last1=Butenko |first1=Victoria |last2=Elbagir |first2=Nima |last3=Mezzofiore |first3=Gianluca |last4=Qiblawi |first4=Tamara |last5=Goodwin |first5=Allegra |last6=Carey |first6=Andrew |last7=Munsi |first7=Pallabi |last8=Zene |first8=Mahamat Tahir |last9=Arvanitidis |first9=Barbara |last10=Platt |first10=Alex |last11=Baron |first11=Mark |last12=Lauren |first12=Kent |title=Exclusive: Ukraine's special services 'likely' behind strikes on Wagner-backed forces in Sudan, a Ukrainian military source says |url=https://www.cnn.com/2023/09/19/africa/ukraine-military-sudan-wagner-cmd-intl/index.html |website=[[CNN]] |date=19 September 2023 |access-date=19 September 2023}}</ref>. Начальнік Галоўнага ўпраўлення разведкі [[Міністэрства абароны Украіны|Мінабароны Украіны]] [[Кірыл Аляксеевіч Буданаў|Кірыл Буданаў]] заявіў у інтэрв’ю [[22 верасня]], што не можа ні адмаўляць, ні пацвярджаць дачыненне дзяржавы да канфлікту ў Судане<ref>{{Cite web |last=Altman |first=Howard |author-link=Howard Altman |date=2023-09-22 |title=Exclusive Interview With Ukraine's Spy Boss From His D.C. Hotel Room |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/exclusive-interview-with-ukraines-spy-boss-from-his-dc-hotel-room |access-date=2023-09-24 |website=The War Zone |language=en |quote=TWZ: (...) Were you guys involved with the attack on a Wagner-backed militia in Sudan? CNN reported that Ukrainians were likely involved in the attack on the Rapid Support Forces (RSF) forces with FPV drones. KB: I will only say the following: About two to three months ago I was giving an interview to one of the media, I don’t remember which specific one. I answered them back then that anywhere across the world we will be seeking and hunting down Russian military criminals, and sooner or later that time will come whenever they are. That is why we shouldn't be surprised when in any territory, something happens to Russian military criminals. Then speaking about your specific question about Sudan, regretfully I cannot confirm or deny.}}</ref>. 6 лістапада былі апублікаваны кадры, знятыя БПЛА, дзе ў невядомым суданскім горадзе вялі бой украінскі спецназ і вагнераўцы<ref>{{Cite news |date= 6 November 2023 |url= https://www.kyivpost.com/post/23722 |title= EXCLUSIVE: Videos Show Ukrainian Special Forces 'Cleaning Up' Wagner Fighters in Sudan |work=The Kyiv Post |access-date= 9 November 2023}}</ref>. У лютым Кіеў афіцыйна пацвердзіў удзел прадстаўнікоў Галоўнага ўпраўлення разведкі МА ў баявых дзеяннях<ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|назва=ГУР і Африка: Буданов розкрив мету спецоперацій української розвідки у Судані|видавець=24 Канал|date=26 лютого 2024|url-архіву=http://web.archive.org/web/20240227004454/https://24tv.ua/operatsiyi-gur-sudani-budanov-prokomentuvav-metu-ukrayini_n2502194|archive-date=27 лютого 2024|мертвий-url=no|access-date=27 лютого 2024}}</ref>. 28 чэрвеня 2024 года Судан адклікаў свайго пасля ў Чадзе Асмана Мухамеда Юніса, абвінаваціўшы суседнію краіну ў падтрымцы Дагала<ref>{{Cite news |date=28 June 2024 |title=Sudan recalls ambassador from Chad over allegations of supporting RSF |url=https://sudantribune.com/article287511/ |access-date=28 June 2024 |work=Sudan Tribune}}</ref>. 9 кастрычніка Дагала абвінаваціў Егіпет ва ўдзеле ў аперацыях УСС і нанясенні авіяўдараў па пазіцыях САП у Гара-Мая, што Каір адмаўляў. Ён таксама сцвярджаў, што ў канфлікце ўдзельнічалі тыграйскія, эрытрэйскія, азербайджанскія і ўкраінскія найміты<ref>{{Cite web |date=9 October 2024 |title=Egypt rejects RSF leader’s claim of military support for Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article291904/ |access-date=10 October 2024 |website=Sudan Tribune |language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 October 2024 |title=Sudan’s RSF accuses Egypt of involvement in air strikes on its forces |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/10/sudans-rsf-accuses-egypt-of-involvement-in-air-strikes-on-its-forces |access-date=10 October 2024 |website=Al Jazeera |language=en-us}}</ref>. 6 мая 2025 года ўрад Судана разарваў дыпламатычныя адносіны з ААЭ з-за меркаванай падтрымкі паўстанцаў<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Sudan cuts ties with UAE over alleged RSF support as drone strikes on Port Sudan continue |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly1ygvxvq3o |access-date=2025-05-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>. 10 чэрвеня УСС абвінавацілі ЛНА ў сумесным нападзе з САП у памежным трыкутніку Лівія—Егіпет—Судан.<ref>{{Cite web |date=10 June 2025 |title=Sudanese army accuses Libya's Haftar forces of border attack|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-military-says-rival-paramilitary-forces-backed-by-libyas-haftar-forces-2025-06-10/|access-date=11 June 2025 |website=[[Reuters]]}}</ref> 2 жніўня УСС і АСАД заявілі пра гібель у Эль-Фашыры камандзіра САП, які меў калумбійскае грамадзянства<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. 6 жніўня, паводле заявы Хартума, самалёт ВПС ААЭ з калумбійскімі наймітамі на борце быў збіты ВПС Судана пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла, у выніку чаго загінулі 40 чалавек. Міністэрства замежных спраў Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў адмаўляе гэтае абвінавачванне і называе яго беспадстаўным і недаказаным.<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref> 5 верасня Судан падаў скаргу ў Савет Бяспекі ААН, абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку прыхільнікаў Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> === Эвакуацыя замежнікаў === {{Main|Эвакуацыя замежнікаў з Судана (2023)}} {{Гл. таксама|Аперацыя «Сажытэр»|Аперацыя «Raus aus Khartum» (2023)|Аперацыя «Каверы»}} [[Файл:أثناء عمليات إجلاء السعودية لمواطنيها ورعايا الدول الشقيقة والصديقة لها.jpg|thumb|Саудаўскія жанчыны-вайскоўцы падчас вывазу замежнікаў у Джыду, 26 красавіка 2023.]] Успышка гвалту заахвоціла свет сачыць за сітуацыяй у Судане, а ўрады дзяржаў перайсці да выратавання сваіх грамадзян з «гарачай кропкі». У краіне на той момант знаходзілася вялікая колькасць замежнікаў. Самымі буйнымі групамі былі амерыканцы (16 000 чалавек, большасць з якіх мелі падвойнае грамадзянства<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=US has evacuated American diplomatic personnel from Sudan|url=https://edition.cnn.com/2023/04/22/politics/us-diplomatic-personnel-sudan/index.html |access-date=2023-04-24|work=[[CNN]] |language=en}}</ref>) і егіпцяне (10 000 чалавек<ref name="Foreigners">{{Cite web |title=Foreigners evacuated as factions battle in Sudan’s Khartoum|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/23/foreign-citizens-evacuated-as-factions-battle-in-khartoum |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>). Аднак сама [[эвакуацыя]] была абцяжарана з-за баявых дзеянняў у сталічным Хартуме, асабліва ў міжнародным аэрапорце і вакол яго. Гэта вымусіла многіх ехаць на машынах у Порт-Судан, які знаходзіцца прыкладна ў 650 км на паўночны ўсход ад Хартума<ref>{{Cite news |date=2023-04-23|title=Which countries have evacuated nationals from Sudan?|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-24|work=Al Jazeera |language=en}}</ref>, адкуль замежнікі вывазіліся па паветры альбо караблямі. Іншыя эвакуацыі праводзіліся праз наземныя пагранпераходы. == Гуманітарны крызіс == {{Main|Гуманітарны крызіс у Судане (2023)}} {{Гл. таксама|Суданскі крызіс бежанцаў (2023)}} Баявыя дзеянні ў Хартуме прывялі да таго, што многія жыхары апынуліся ў сваіх дамах без [[электрычнасць|электрычнасці]] і вады больш чым на 48 гадзін, што яшчэ больш пагоршылася гвалтам, які меў месца падчас поснага месяца [[Рамадан]]. Хартумцы праз вулічныя перастрэлкі не маглі выйсці за прадуктамі ў краму. У бальніцах адчуваўся недахоп персаналу і запасаў матэрыялаў з-за патоку параненых<ref>{{cite news |last1=Dahir |first1=Abdi Latif |title=As New Wave of Violence Hits Sudan’s Capital, Civilians Feel the Strain |url=https://www.nytimes.com/2023/04/17/world/africa/sudan-fighting-khartoum.html |access-date=17 April 2023 |publisher=[[The New York Times]] |date=17 April 2023}}</ref>. Жахлівае становішча склалася таксама ў Дарфуры<ref name="aj" />. Міжнародная федэрацыя таварыстваў [[Чырвоны Крыж|Чырвонага Крыжа]] і Чырвонага Паўмесяца заявіла, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў ваколіцах Хартума практычна немагчыма, і папярэдзіла, што сістэма аховы здароўя Судана знаходзіцца на мяжы калапсу<ref>{{Cite web |title=‘Almost impossible’ to provide aid in Sudanese capital: IFRC |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/18/sudan-live-news-rsf-fighting-for-rights-of-our-people |access-date=2023-04-18 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Больш за тое, [[Сусветная харчовая праграма]] абвясціла аб прыпыненні ўсіх аперацый у Судане пасля гібелі сваіх супрацоўнікаў<ref>{{Cite news |date=16 April 2023 |title=WFP temporarily halts operations in Sudan |language=en |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |access-date=2023-04-16 |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415115739/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65285254 |url-status=live}}</ref>. На 24 красавіка 2023 года краіну пакінулі больш за 30 000 чалавек<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo,Usaid |title=Sudan updates: Army says foreign evacuations to begin |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/22/sudan-fighting-live-news-army-says-foreign-evacuations-to-begin |access-date=2023-04-24 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-04-24 |title=South Sudan receives about 10,000 refugees fleeing Sudan fighting |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/south-sudan-receives-about-10000-refugees-fleeing-sudan-fighting/articleshow/99734417.cms |access-date=2023-04-24 |issn=0971-8257}}</ref>. Першапачаткова асноўны паток бежанцаў прынялі суседнія Чад і Паўднёвы Судан<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |last2=Salih |first2=Zeinab Mohammed |last3=Ahmed |first3=Kaamil |date=2023-04-24 |title=Sudan: thousands flee Khartoum as civilian casualties escalate |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/24/sudan-thousands-flee-khartoum-as-civilian-casualties-escalate |access-date=2023-04-24 |issn=0261-3077}}</ref>. Уцекачы пераважна прыбывалі з Хартума і Дарфура<ref>{{Cite news |date=2023-04-20 |title=UN says up to 20,000 have fled Sudan fighting for Chad |language=en |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/04/20/un-says-up-to-20-000-have-fled-sudan-fighting-for-chad_6023671_4.html |access-date=2023-04-24}}</ref>. На [[2 мая]] ў ААН паведамілі аб 334 000 унутрана перамешчаных асоб і 100 000 бежанцаў за мяжой<ref name="100k">{{cite news |title=Sudan crisis: Civilians facing 'catastrophe' as 100,000 flee fighting - UN|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65448691|access-date=2 May 2023 |work=[[BBC]] |date=2 May 2023}}</ref>. У маі на фоне канфлікту зафіксавана ўспышка [[туберкулёз]]у<ref>{{Cite web |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.ctvnews.ca/health/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis-1.6389483 |access-date=2023-05-08 |website=CTVNews |language=en}}</ref>. Павелічэнне колькасці хворых у краіне адбылося адначасна з [[Украіна]]й, дзе на той момант пацверджана больш за 34 000 выпадкаў<ref>{{Cite journal |last=Hassanain |first=Sara A. |last2=Edwards |first2=Jeffrey K. |last3=Venables |first3=Emilie |last4=Ali |first4=Engy |last5=Adam |first5=Khadiga |last6=Hussien |first6=Hafiz |last7=Elsony |first7=Asma |date=2018-05-16 |title=Conflict and tuberculosis in Sudan: a 10-year review of the National Tuberculosis Programme, 2004-2014 |url=https://doi.org/10.1186/s13031-018-0154-0 |journal=Conflict and Health |volume=12 |issue=1 |pages=18 |doi=10.1186/s13031-018-0154-0 |issn=1752-1505 |pmc=5954449 |pmid=29785203}}</ref><ref name=eml>{{Cite web |first=Edith M. |last=Lederer |agency=The Associated Press |date=2023-05-08 |title=Ukraine, Sudan conflicts fuel alarming surge in tuberculosis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2023-05-08/ukraine-sudan-conflicts-fuel-alarming-surge-in-tuberculosis |access-date=2023-05-08 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}</ref>. Пра ўспышку ўпершыню паведаміла [[8 мая]] ААН. Было адзначана, што ад хваробы штодзённа паміраюць 4400 чалавек, у тым ліку 700 дзяцей<ref name=eml />. [[Файл:Screengrab of refugee camp from Number of Refugees Who Fled Sudan for Chad Double in Week.jpg|thumb|Лагер суданскіх бежанцаў у Чадзе.]] На працягу 2024 года назіралася праблема [[Голад у Судане (2024)|моцнага недаядання і тэхнагеннага голаду]], што было выклікана наступствамі ўнутранага канфлікту. Бедства закранула [[Дарфур]], Кардафан і суседнія краіны, якія прымалі бежанцаў, асабліва Чад. Голад часткова абумоўлены тым, што бакі перакрылі шляхі паставак ежы і гуманітарнай дапамогі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/2024/6/18/sudanese-refugees-in-chad-fleeing-starvation-as-much-as-theyre-fleeing-war|title=Starving to death is as scary as the war for Sudanese refugees in Chad|author=Nashed|first=Mat|website=Al Jazeera|access-date=2024-06-19}}</ref>. Станам на лета 2025 года ад голаду загінула 522 000 чалавек<ref>{{cite web|title= Khartoum: Destroyed buildings, cars covered in ash tell horrors of war in Sudan capital|url= https://www.newarab.com/news/khartoum-extensive-destruction-tells-horror-war-sudan|website=[[The New Arab]]|date=8 July 2025|quote= It caused one of the world’s biggest humanitarian crises and at least 150,000 people have been killed. Rights organisations say the number is likely to be much higher. The conflict has also triggered a widespread famine, impacting millions of Sudanese, especially children. An estimated 522,000 children have already died from starvation, the [[Sudan Tribune]] has reported.|access-date=14 August 2025|language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=وفاة أكثر من 500 ألف طفل في السودان جراء سوء التغذية |trans-title=More than 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |website=[[Sudan Tribune]] |quote=The Preparatory Committee of the [[Sudanese Doctors Syndicate]] revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today.|language=Arabic}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 February 2024 |title=Sudan war leaves 700,000 children facing life-threatening malnutrition|url=https://news.un.org/en/story/2024/02/1146392 |access-date=29 July 2025 |website=UN News |language=en}}</ref>. == Шкода і страты == === Стан эканомікі === Паводле ацэнак ААН, эканамічная актыўнасць у Судане ўпала больш чым на траціну за першыя тры тыдні канфлікту<ref name="80m">{{cite news |date=12 September 2023|title=Sudan war causes daily economic loss of $80 million |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/daily-economic-loss-of-sudan-war-estimated-at-80-million |work=Radio Dabanga |access-date=12 September 2023}}</ref>. У ліпені суданскія эканамісты ацанілі агульную суму шкоды ў $9 млрд, або ў сярэднім у $100 млн<ref>{{cite news |date=18 July 2023|title=$49 billion of economic loss and looted property in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |work=Radio Dabanga|access-date=19 July 2023 |archive-date=19 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719121727/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/49-billion-of-economic-loss-and-looted-property-in-sudan |url-status=live}}</ref>. У лютым 2024 года міністр фінансаў Джыбрыл Ібрагім заявіў, што з-за баявых дзеянняў у 2023 годзе эканоміка Судана скарацілася на 40 працэнтаў, а ў 2024 годзе чакаецца дадатковы спад на 28 працэнтаў. Дададзена, што дзяржаўныя даходы скараціліся на 80 адсоткаў<ref>{{cite news |date=29 February 2024 |title=Sudan's economy contracts 40% as war rages |url=https://www.africanews.com/2024/02/28/sudans-economy-contracts-40-as-war-rages/ |work=Africanews|access-date=1 March 2024 }}</ref>. === Сувязь і зносіны === У пачатку падзей суданская армія абвясціла аб закрыцці ўсіх аэрапортаў краіны<ref name=nyala>{{Cite web |date=2023-04-15 |title=استمرار الاشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالخرطوم ومروي |url=https://www.darfur24.com/2023/04/15/استمرار-الاشتباكات-بين-الجيش-والدعم-ا/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415111108/https://www.darfur24.com/2023/04/15/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF%D8%B9%D9%85-%D8%A7/ |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-16 |website=موقع دارفور٢٤ الاخباري |language=ar}}</ref>. Каля 13:00 17-га чысла ўпраўленне грамадзянскай авіяцыі цалкам закрыла паветраную прастору для палётаў<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Mersiha Gadzo, Usaid |title=Sudan's army orders RSF dissolved; claims control of state TV |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread |access-date=2023-04-17 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. 16-га чысла тэлекамунікацыйны правайдэр MTN адключыў інтэрнэт-паслугі па ўсёй краіне па загадзе суданскага рэгулятара тэлекамунікацый<ref>{{Cite web |last=Siddiqui |first=Arwa Ibrahim,Usaid |title=Dozens of people killed as Sudan fighting enters second day |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/16/sudan-unrest-live-news-dozens-dead-as-fighting-enters-second-day |access-date=2023-04-16 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>, а тэлеканал Sudan TB цалкам спыніў сваё вяшчанне<ref>{{Cite news |last=Abdelaziz |first=Khalid |last2=Eltahir |first2=Nafisa |last3=Eltahir |first3=Nafisa |date=2023-04-16 |title=Sudan's army pounds paramilitary bases with air strikes in power struggle |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-military-rivals-fight-power-killing-least-25-2023-04-16/ |access-date=2023-04-16}}</ref>. На [[23 красавіка]] паведамлялася амаль аб поўным адключэнні [[Інтэрнэт]]у<ref>{{Cite web |title=Convoy carrying French national attacked: RSF|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/23/sudan-fighting-internet-outage-reported-across-the-country |access-date=2023-04-23 |website=www.aljazeera.com |language=en |date=23 April 2023}}</ref>. На 1 мая 2023 года канфлікт прывёў да спынення паступлення суданскіх тавараў у Чад, што выклікала рост цэн у краіне<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=V-Z23MmwyXI|title=Gunfire heard in Khartoum: Here is the situation on Monday, May 1, 2023|website=Al Jazeera|via=[[YouTube]]}}</ref>. У пачатку лютага 2024 года ў краіне адбылося масавае адключэнне інтэрнэту, якое закранула 65 % насельніцтва Судана<ref>{{Cite web |date=31 January 2024 |title=Sudan communications blackout widens amid accusations |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-telecom-networks-blackout-widens-amid-accusations |access-date=5 February 2024 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. === Чалавечыя ахвяры === На дадзены момант паступаюць супярэчлівыя паведамленні аб ахвярах. Згодна з першапачатковай інфармацыяй тэлеканала «[[Аль-Джазіра]]», у ходзе першых сутыкненняў у Эль-Абейдзе і Хартуме прынамсі трое мірных жыхароў загінулі і дзясяткі атрымалі раненні<ref name="aj"/>. У Паўночным Дарфуры, паводле «Аль-Арабія», прынамсі двое мірных жыхароў былі забіты і 26 паранены. Яшчэ трое мірных жыхароў загінулі ад стрэлу гранатамёта. Адна жанчына была паранена куляй<ref>[https://twitter.com/AlArabiya_Brk/status/1647232265762623488 مراسل العربية: مقتل شخصين وإصابة 26 آخرين من المدنيين في الخرطوم بحري #العربية_عاجل https://alarabiya.net]</ref>. У заяве Камітэта лекараў Судана гаворыцца, што двое мірных жыхароў былі забіты ў аэрапорце Хартума і адзін чалавек быў застрэлены ў штаце Паўночны Кардафан<ref>{{Cite web |title=Three killed, dozens injured: Doctors' committee|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/15/sudan-unrest-live-news-explosions-shooting-rock-khartoum |access-date=2023-04-15 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref>. Падчас [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)|баёў у Фора-Баранзе]] ў Заходнім Дарфуры паведамлялася пра дзясяткі забітых і сотні параненых<ref>[https://www.darfur24.com/2023/04/15/سقوط-قتلى-وجرحي-جراء-اشتباكات-بين-الجي/ سقوط قتلى وجرحي جراء اشتباكات بين الجيش والدعم السريع بالفاشر], 15 April 2023</ref>. У Паўднёвым Дарфуры загінулі 5 чалавек<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/Elmosharaf_E/status/1647288341149151233?s=20}}</ref>. Сярод загінулых былі грамадзянін [[Індыя|Індыі]]<ref>[https://ria.ru/20230416/sudan-1865635280.html Во время столкновений в Судане погиб гражданин Индии]</ref>, грамадзянін [[ЗША]]<ref name="cbsnews.com">{{Cite web |title=1 American dead in Sudan as U.S. readies troops for potential embassy evacuation amid heavy fighting |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-american-dead-us-troops-embassy-evacuation-khartoum/ |access-date=2023-04-20 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref>, грамадзянін [[Ірак]]а<ref name="cbsnews.com"/>, грамадзянін Егіпта<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2023-04-24 |title=Egypt’s foreign ministry says embassy staff killed in Khartoum |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/egypts-foreign-ministry-says-embassy-staff-killed-khartoum-2023-04-24/ |access-date=2023-04-25}}</ref> і двухгадовая дзяўчынка з [[Турцыя|Турцыі]]<ref>{{Cite web |title=Turkish toddler killed in ongoing clashes in Sudan|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/turkish-toddler-killed-in-ongoing-clashes-in-sudan/2875179 |access-date=2023-04-20 |website=www.aa.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>, а таксама 15 сірыйцаў<ref>{{cite web|url=https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan|title=Diplomat Says 15 Syrians Killed Amid Clashes in Sudan|work=Asharq Al-Awsat|date=27 April 2023|url-status=live|access-date=4 May 2023|archive-date=4 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230504163158/https://english.aawsat.com/home/article/4296896/diplomat-says-15-syrians-killed-amid-clashes-sudan}}</ref>, 15 эфіопаў<ref>{{cite web|url=https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|title=At least 15 Ethiopians killed in Sudan crossfires|work=Apa News|date=23 April 2023|access-date=29 мая 2023|archive-date=30 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630183511/https://apanews.net/2023/04/23/at-least-15-ethiopians-killed-in-sudan-crossfires/|url-status=dead}}</ref>, 9 эрытрэйцаў<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|title=Eritrea accused of forcibly repatriating civilians caught up in Sudan fighting|work=The Guardian|date=7 May 2023|access-date=12 May 2023|archive-date=12 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512004130/https://www.theguardian.com/world/2023/may/07/eritrea-accused-of-forcibly-repatriating-civilians-caught-up-in-sudan-fighting|url-status=live}}</ref> і 10 студэнтаў з [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]]<ref>{{Cite news|date=2023-06-06|title=Air strikes on Sudan campus kill Congolese - government|language=en|work=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65495446|access-date=2023-06-06}}</ref>. На другі дзень паведамлялася, што ў Кабкабіі трое супрацоўнікаў Сусветнай харчовай праграмы былі забіты ў выніку перастрэлкі на ваеннай базе. Два іншыя супрацоўнікі былі сур’ёзна паранены, а байцы САП разрабавалі некалькі аўтамабіляў арганізацыі. Агулам на раніцу 56 чалавек загінулі і не менш за 595 атрымалі раненні па ўсёй краіне, з якіх 25, у тым ліку 17 мірных жыхароў, загінулі ў Хартуме<ref>{{Cite web |title=Sudan: Army and RSF battle over key sites, leaving 56 civilians dead|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65284945|publisher= BBC News|access-date=16 April 2023}}</ref>. На трэці дзень канфлікту Камітэт Суданскіх лекараў заявіў, што па меншай меры 97 чалавек былі забіты і 1100 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan fighting: RSF and army clash in Khartoum for third day|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65293538|access-date=2023-04-17|website=www.bbc.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>, адзначыўшы, што гэтая лічба не ўключае ўсіх пацярпелых, паколькі многія людзі не маглі дабрацца да бальніц<ref>{{Cite web |title=Nearly 100 people dead across Sudan|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/17/sudan-fighting-live-news-nearly-100-killed-as-clashes-spread|access-date=2023-04-17|website=www.aljazeera.com|language=en |date=17 April 2023}}</ref>. Са слоў спецпрадстаўніка ААН Фолькера Пертэса, на 18 красавіка прынамсі 185 чалавек былі забіты і больш за 1800 паранены<ref>{{Cite web |title=Sudan's generals battle for 3rd day; death toll soars to 185 |url=https://apnews.com/article/sudan-fighting-military-rsf-eafa3246b1e3004a1a9f2b9af9561362|access-date=2023-04-18 |website=www.apnews.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. 19-га чысла прадстаўнікі [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]] (СААЗ) паведамілі, што па меншай меры 270 чалавек загінулі і больш за 2600 атрымалі раненні<ref>{{Cite web |title=Ceasefire crumbles amid chaos in Sudan as death toll reaches 270 |url=https://edition.cnn.com/2023/04/18/africa/sudan-fighting-intensifies-students-intl-hnk/index.html|access-date=2023-04-19 |website=www.cnn.com |language=en |date=18 April 2023}}</ref>. На наступны дзень колькасць ахвяр павялічалася да 330 і 3200 адпаведна<ref name="330dead">{{Cite news |date=20 April 2023 |title=Death toll now more than 300 |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/20/sudan-live-news-ceasefire-falters-as-nearly-300-killed |access-date=20 April 2023}}</ref>, на 21-га — 413 і 3551<ref name="413dead">{{Cite news |date=21 April 2023 |title=Sudan fighting live news: UN says more than 400 killed |publisher=Aljazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=21 April 2023}}</ref>, 23-га — 420 і 3700<ref>[https://edition.cnn.com/2023/04/22/africa/sudan-army-foreign-evacuations-intl/index.html First evacuations of foreign nationals stuck in Sudan announced]</ref>, 25-га — 459 (на наступны день — 559<ref name="CBS">{{Cite web |title=Sudan ceasefire eases fighting as army denies rumors about deposed dictator Omar al-Bashir's whereabouts |url=https://www.cbsnews.com/news/sudan-ceasefire-omar-al-bashir-fighting-eases-dictator-said-to-be-in-hospital/ |access-date=2023-04-26 |website=CBS News |language=en-US}}</ref>) і 4072<ref name="Biohazard">{{Cite news |date=25 April 2023 |title=WHO says ‘high risk of biological hazard’ after laboratory seized |publisher=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/25/sudan-live-news-sporadic-gunfire-in-khartoum-despite-new-truce|access-date=25 April 2023}}</ref>. На 9 мая паведамлялася пра 700 забітых<ref name="24th">{{Cite web |title=Sudan fighting in its 24th day: A list of key events |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/5/8/sudan-fighting-in-its-24th-day-a-list-of-key-events |access-date=2023-05-09 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> і 5100 параненых<ref name="5100abc">{{Cite news|date=9 May 2023|title=No sign Sudan warring parties ready to 'seriously negotiate': UN|publisher=ABC|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/sudans-death-toll-rises-warring-sides-continue-talks-99193665|access-date=9 May 2023}}</ref>, на 16-га — пра 1000<ref name="photos">{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/gallery/2023/5/16/photos-sudanese-capital-devastated-by-a-month-of-brutal-fighting|title=Photos: Sudanese capital devastated by a month of brutal fighting|publisher=Aljazeera|date=16 May 2023}}</ref>, на 27-га — 1800<ref name="Perthes"/>. [[15 чэрвеня]] Праект даных аб месцазнаходжанні і падзеях узброеных канфліктаў паведаміў, што колькасць загінулых склала больш за 2000 чалавек<ref name="2,000">{{cite web|url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|title=Sudan war death toll surges past 2,000 as fighting enters third month|publisher=Ahram|date=15 June 2023|access-date=16 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616114444/https://english.ahram.org.eg/NewsContent/26/1259/503117/War-in-Sudan/War-in-Sudan/Sudan-war-death-toll-surges-past-,-as-fighting-ent.aspx|archive-date=16 чэрвеня 2023|url-status=dead}}</ref>. 21 красавіка [[Міжнародная арганізацыя па міграцыі]] паведаміла, што адзін з яе супрацоўнікаў быў забіты падчас перастрэлкі падчас падарожжа з сям’ёй каля Аль-Абейда<ref>{{Cite news |date=2023-04-21 |title=Humanitarian worker killed in Sudan crossfire, IOM says |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/sudan-politics-iom-idAFL8N36O3PT |access-date=2023-04-21}}</ref>. Станам на [[20 чэрвеня]], як заявіў міністр аховы здароўя Хайтам Ібрагім, загінула больш за 3000 чалавек, яшчэ 6000 паранены<ref name="3000jpost">{{Cite news|date=17 June 2023|title=More than 3,000 people killed, 6,000 injured in Sudan conflict|publisher=The Jerusalem Post|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|access-date=20 June 2023|archive-date=20 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230620061616/https://www.jpost.com/breaking-news/article-746662|url-status=live}}</ref>. Аднак султанат Дар Масаліт паведаміў, што толькі ў Заходнім Дарфуры налічвалася больш за 5000 загінулых і каля 8000 параненых<ref name="dabanga5k">{{Cite news |title=More than 5,000 reportedly killed in El Geneina ‘genocide’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-than-5000-reportedly-killed-in-el-geneina-genocide|date=20 June 2023 |access-date=23 June 2023 |work=Radio Dabanga}}</ref>. [[22 ліпеня]] амерыканскі тэлеканал [[CNN]] са спасылкай на правадыроў мясцовых плямён заявіў, што з пачатку канфлікту толькі ў Заходнім Дарфуры загінула 10 000 чалавек<ref name="10kcnn">{{Cite news|date=26 July 2023|title=10,000 reported killed in one West Darfur city, as ethnic violence ravages Sudanese region|publisher=[[CNN]]|url=https://edition.cnn.com/2023/07/26/africa/sudan-west-darfur-thousands-killed-intl/index.html|access-date=27 July 2023}}</ref>. [[16 кастрычніка]], паводле ацэнкі ААН, было заяўлена пра гібель 9000 чалавек за ўвесь час баёў<ref>{{Cite news |last=Magdy |first=Sam |date=16 October 2023 |title=UN aid chief says six months of war in Sudan has killed 9,000 people |language=en |work=Associated Press |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |access-date=18 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015214513/https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-conflict-khartoum-f12975eb72c830ed86ed6a7a49e9658d |url-status=live }}</ref>. На [[19 снежня]] арганізацыя паведаміла пра 12 000 загінулых і 33 000 пацярпелых<ref name="aa12">{{Cite web |date=19 December 2023 |title=UN humanitarian office raises alarm over fighting in eastern Sudanese state |url=https://www.aa.com.tr/en/world/un-humanitarian-office-raises-alarm-over-fighting-in-eastern-sudanese-state/3087061 |website=Anadolu Agency}}</ref>. Да 21 студзеня колькасць забітых павялічылася да 13 тысяч, заяўлена аб 26 тысячах пацярпелых<ref>[https://www.trtworld.com/africa/more-than-13000-people-killed-in-sudan-conflict-un-16729902 More than 13,000 people killed in Sudan conflict: UN]</ref>. 8 верасня, паводле ацэнак ААН, у выніку канфлікту загінула не менш за 20 000 чалавек<ref>{{cite news |title=UN official says Sudan’s war has killed at least 20,000 people |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-f885e161c4eb4151377c25a20929de25 |access-date=8 September 2024 |work=Associated Press |date=8 September 2024 }}</ref>. На лістапад 2024 года заяўлена пра 61 000<ref name="ap20">{{cite news |last1=Yibeltal |first1=Kalkidan |last2=Rukanga |first2=Basillioh |date=14 November 2024 |title=Sudan death toll far higher than previously reported - study |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crln9lk51dro |access-date=15 November 2024 |publisher=[[BBC News]]}}</ref>-150 000<ref name="dabanga150">{{cite news |title=US Senate hears urgent plea from envoy to Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |access-date=7 May 2024 |work=Radio Dabanga |date=2 May 2024 |archive-date=3 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503160346/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/senate-hears-urgent-plea-from-u-s-envoy-on-sudan |url-status=live}}</ref> загінулых. Падрыхтоўчы камітэт сіндыката суданскіх лекараў на 20 студзеня 2025 года паведаміў пра 522 000 загінулых<ref>{{cite news |title=More then 500,000 children die in Sudan due to malnutrition |url=https://sudantribune.net/article296185/ |access-date=20 January 2025 |work=Sudan Tribune |quote=The Preparatory Committee of the Sudanese Doctors Syndicate revealed on Saturday that more than 500,000 infants have died due to malnutrition. Adiba Ibrahim Al-Sayed, a member of the Omdurman Private Branch of the Preparatory Committee of the Doctors Syndicate, told Sudan Tribune that the number of child deaths reached 522,000 infants, while cases of malnutrition rose to 286,000 cases since the outbreak of the war until today. |archive-date=18 студзеня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118191727/https://sudantribune.net/article296185/ |url-status=dead }}</ref>. == Злачынствы і парушэнні == {{Асноўны артыкул|Ваенныя злачынствы падчас Трэцяй грамадзянскай вайны ў Судане}} Медыйныя арганізацыі абвінавацілі як УСС, так і САП у пагрозах, нападах і нават забойствах некалькіх журналістаў падчас канфлікту. Суданскі сіндыкат журналістаў толькі за другую палову мая задакументаваў больш за 40 такіх выпадкаў<ref>{{Cite news|date=6 June 2023|title=Violations against journalists in Sudan war|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war|url-status=live|access-date=19 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20230629010338/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/violations-against-journalists-in-sudan-war}}</ref>. Абодва бакі заўважаны ў нападах на медыцынскія ўстановы і медперсанал, пра што сведчыць BBC News Arabic. Па шпіталях неаднаразова наносіліся паветраныя і артылерыйскія ўдары<ref name=":3">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|title=Sudan hospital strikes potential war crimes, BBC told|website=BBC News|date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816064253/https://www.bbc.com/news/world-africa-65718968|archive-date=2023-08-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Гэтыя напады сур’ёзна паўплывалі на стан сістэмы аховы здароўя краіны<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|title=Attacks on Health Care in Sudan, 26July - 08 August 2023 - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119192944/https://reliefweb.int/report/sudan/attacks-health-care-sudan-26july-08-august-2023|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-11-15|url-status=live}}</ref>, паставіўшы пад пагрозу дзейнасць бальніц<ref>{{Cite news|date=2023-07-21|title=Sudan: Attacks on health workers jeopardise remaining hospitals operating in Khartoum|language=en-GB|website=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|access-date=2023-11-15|archivedate=https://web.archive.org/web/20231109185455/https://www.theguardian.com/global-development/2023/jul/21/sudan-attacks-on-health-workers-jeopardise-remaining-hospitals-operating-in-khartoum|url-status=live}}</ref>. У Дарфуры зафіксаваны шматлікія выпадкі масавых забойстваў. Урад Вялікабрытаніі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|title=Atrocities in Sudan: Minister for Africa's statement, 22 August 2023|website=GOV.UK|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116195654/https://www.gov.uk/government/news/minister-for-africa-statement-on-atrocities-in-sudan-22-august-2023|archive-date=2023-11-16|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>, відавочцы і назіральнікі ахарактарызавалі гвалт у рэгіёне як этнічную чыстку ці нават [[генацыд]]. Галоўнымі ахвярамі забойстваў сталі неарабскія народы, напрыклад масаліты<ref name="auto42">{{Cite news |date=2023-06-19 |title=New killings reported in Darfur on second day of Sudan ceasefire |language=en |work=[[CNN]] |url=https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |url-status=live |access-date=2023-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629171052/https://edition.cnn.com/2023/06/19/africa/sudan-ceasefire-darfur-killings-intl-hnk/index.html |archive-date=2023-06-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|title=Sudan Violence Rages as Paramilitaries Deny Darfur War Crimes|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719193559/https://www.voanews.com/amp/sudan-violence-rages-as-paramilitaries-deny-darfur-war-crimes/7182985.html|archive-date=2023-07-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Са жніўня нарастае колькасць доказаў таго, што Сілы аператыўнай падтрымкі праводзяць у Дарфуры этнічную чыстку. Вярхоўны камісар ААН Філіпа Грандзі выпусціў папярэджанне аб патэнцыйным перарастанні гвалту ў поўнамаштабны генацыд<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|title=UN sounds alarm on Darfur, warns world not to repeat history|author=Ewing|first=Giselle Ruhiyyih|website=POLITICO|date=2023-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20231114055216/https://www.politico.com/news/2023/11/11/un-sounds-alarm-on-darfur-warns-world-not-to-repeat-history-00126708|archive-date=2023-11-14|access-date=2023-11-14|url-status=live}}</ref>. Падчас канфлікту вялікая колькасць жанчын сталі ахвярамі згвалтавання. Некаторыя трапілі ў [[сексуальнае рабства]]<ref>{{Cite web|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/sudan-war-crimes-rampant-civilians-killed-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks|title=Sudan: War crimes rampant as civilians killed in both deliberate and indiscriminate attacks - New Report|website=Amnesty|access-date=2023-11-21}}</ref>. Ахвярамі сталі як суданкі, так і замежніцы<ref name=":17">{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|title='Don't let the other soldiers watch': Rape as a weapon of war in Sudan|author=Abdelmoniem|first=Nils Adler,Dallia M.|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230924063938/https://www.aljazeera.com/features/longform/2023/8/14/dont-let-the-other-soldiers-watch-rape-as-a-weapon-of-war-in-sudan|archive-date=2023-09-24|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Асабліва часта пад сексуальны гвалт траплялі масаліткі і іншыя неарабкі<ref name=":18">{{Cite web|lang=en|url=https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|title=Darfur: Rapid Support Forces, Allied Militias Rape Dozens [EN/AR] - Sudan {{!}} ReliefWeb|website=reliefweb.int|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231119193245/https://reliefweb.int/report/sudan/darfur-rapid-support-forces-allied-militias-rape-dozens-enar|archive-date=2023-11-19|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сярод асноўных злачынцаў названы арабскія апалчэнцы, саюзныя САП. Эксперты ААН сцвярджалі, што згвалтаванне выкарыстоўваецца як «інструмент пакарання»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|title=Rape by Sudan's RSF militia used to 'punish and terrorise' warn rights experts {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004053701/https://news.un.org/en/story/2023/08/1139847|archive-date=2023-10-04|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Арганізацыя выказала глыбокую заклапочанасць у сувязі з шырока распаўсюджаным сексуальным гвалтам падчас канфлікту<ref>{{Cite web|url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|title=UN experts alarmed by reported widespread use of rape and sexual violence against women and girls by RSF in Sudan|website=OHCHR|date=2023-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929131348/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2023/08/un-experts-alarmed-reported-widespread-use-rape-and-sexual-violence-against|archive-date=2023-09-29|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. І ААН, і суданскія праваабарончыя арганізацыі заяўлялі, што гэтыя лічбы ўяўляюць сабой толькі невялікую частку рэальнага маштабу правапарушэнняў<ref name=":20">{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|title=Gang-raped and racially abused in Sudan|website=BBC News|date=2023-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015064311/http://www.bbc.com/news/world-africa-66317210|archive-date=2023-10-15|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паведамлялася, што САП і арабскія апалчэнцы таксама здзяйснялі рабаванні<ref name=":16">{{Cite news|date=25 July 2023|title=RSF accused of killings, robberies and sexual violence|website=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence|url-status=live|access-date=25 July 2023|archivedate=https://web.archive.org/web/20231004102426/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-accused-of-killings-robberies-and-sexual-violence}}</ref>. Мірныя жыхары краіны выказалі заклапочанасць з нагоды масавых крадзяжоў і рабаванняў<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|title=In Sudan's South Darfur, armed men pillage, loot under cover of fighting|author=Nashed|first=Mat|website=www.aljazeera.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230928073449/https://www.aljazeera.com/news/2023/9/5/in-sudans-south-darfur-armed-men-pillage-loot-under-cover-of-fighting|archive-date=2023-09-28|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/a/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|title=Shelling, Looting in Sudan's Capital as Military Factions Battle for 8th Week|website=www.voanews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616112826/https://www.voanews.com/amp/shelling-looting-in-sudan-s-capital-as-military-factions-battle-for-8th-week/7123954.html|archive-date=2023-06-16|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Сітуацыя дапаўнялася поўнай адсутнасцю прысутнасці паліцыі і праваахоўных органаў<ref>{{Cite news|date=2023-05-10|title=Sudan capital rocked by air strikes, looting|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|access-date=2023-09-30|archivedate=https://web.archive.org/web/20230522100928/https://www.reuters.com/world/africa/sudan-faces-displacement-crisis-truce-talks-yield-no-progress-2023-05-09/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|title=Shoes to TVs - looting spree ravages war-hit Sudan|website=BBC News|date=2023-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926072409/https://www.bbc.com/news/world-africa-66637454|archive-date=2023-09-26|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Суданская пракуратура зафіксавала больш за 500 выпадкаў знікнення людзей без вестак па ўсёй краіне з пачатку баёў<ref name=":15">{{Cite news |date=3 August 2023 |title=RSF accused of over 500 cases of enforced disappearance in Sudan |language=en |work=Sudan Tribune |url=https://sudantribune.com/article275738/ |access-date=4 August 2023 |archive-date=12 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230812201312/https://sudantribune.com/article275738/ |url-status=dead }}</ref>. Як заўлялася, войскі Дагала і іх саюзнікі наўмысна забівалі асобных юрыстаў, назіральнікаў за правамі чалавека, лекараў, правадыроў неарабскіх плямёнаў<ref>{{Cite web |last=Nashed |first=Mat |title=RSF atrocities pile up in Darfur after 100 days of Sudan fighting |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011083838/https://www.aljazeera.com/news/2023/7/24/after-one-hundred-days-of-sudan-war-rsf-atrocities-pile-up-in-darfur |archive-date=11 October 2023 |access-date=2023-07-29 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news |date=24 July 2023 |title=RSF and Kababish clash in North Kordofan |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |url-status=live |access-date=25 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231006160937/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-kababish-clash-in-north-kordofan |archive-date=6 October 2023}}</ref>, чыноўнікаў<ref>{{Cite news |title=Sudan's warring sides trade blame over church attack |language=en-UK |work=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |url-status=live |access-date=16 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516144238/https://www.bbc.com/news/live/world-africa-65361197/page/3 |archive-date=16 May 2023}}</ref>, копскіх святароў<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|title=War crimes and civilian suffering in Sudan|website=Amnesty International|date=2023-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925175201/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/08/sudan-war-crimes-rampant-as-civilians-killed-in-both-deliberate-and-indiscriminate-attacks-new-report/|archive-date=2023-09-25|access-date=2023-09-30|url-status=live}}</ref>. Паступала шмат паведамленняў аб вярбоўцы дзяцей ва ўзброеныя групы<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|title=Sudan: Children dying amid healthcare system collapse {{!}} UN News|website=news.un.org|date=2023-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030064905/https://news.un.org/en/story/2023/09/1141012|archive-date=2023-10-30|access-date=2023-11-19|url-status=live}}</ref>. Назіральнікі абвінавацілі войскі Дагала ў наборы ў свае атрады непаўналетнік ва ўзросце 14 гадоў. Некаторых з дзяцей-салдат бачылі на перадавой у Хартуме<ref name="childsoldier">{{Cite news |date=22 August 2023 |title=Child soldiers reported in Sudan battles |language=en |work=Radio Dabanga |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |access-date=23 August 2023 |archive-date=23 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823125553/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/continuous-shelling-in-khartoum-and-omdurman-kills-more-than-eleven-in-fiercest-battles-yet |url-status=live }}</ref>. == Фэйкі == У ходзе канфлікту было адзначана некалькі выпадкаў дэзынфармацыі, накіраванай на маніпуляванне грамадскай думкай, распаўсюджванне ілжывай інфармацыі і стварэнне блытаніны. І УСС, і САП удзельнічалі ў кампаніях па дэзынфармацыі ў сацыяльных сетках. Прадстаўнікі бакоў выкарыстоўвалі [[Твітэр]] у [[інфармацыйная вайна|інфармацыйнай барацьбе]]<ref>{{cite web |last=Suleiman |first=Ali Sam |date=2023-05-19 |title=How Disinformation Campaigns Endanger Lives in Sudan |url=https://smex.org/how-disinformation-campaigns-endanger-lives-in-sudan/ |access-date=2023-07-28 |website=SMEX |language=en-US}}</ref>. Афіцыйная старонка «[[Бі-бі-сі]]» апублікавала відэа, дзе нібыта паказаны авіяналёт ВПС Судана на пазіцыі прыхільнікаў Дагала. Падраздзяленне маніторынгу і праверкі «[[Аль-Джазіра|Аль-Джазіры]]» заявіла, што відэа сфабрыкавана з выкарыстаннем кадраў з кампутарнай гульні «Arma 3», апублікаваных на платформе [[TikTok]] у сакавіку 2023 года. Іншае відэа, на якім камандуючы суданскай арміяй Абдэль Фатах аль-Бурхан інспектуе бранятанкавы корпус, знята яшчэ да пачатку баявых дзеянняў. Відэа, на якім, як паведамлялася, суданскія верталёты пралятаюць над Хартумам, аказалася датаваным лістападам 2022 года<ref name=":4">{{Cite web|lang=ar|url=https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/2023/4/16/%d9%88%d8%ad%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%ad%d9%82%d9%82-%d8%a8%d8%a7%d9%84%d8%ac%d8%b2%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d9%85%d8%a8%d8%a7%d8%b4%d8%b1-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d9%82%d9%8a%d9%82%d8%a9-3|title=وحدة التحقق بالجزيرة مباشر تكشف حقيقة مقاطع فيديو نشرها الجيش السوداني ووسائل إعلام (فيديو)|website=mubasher.aljazeera.net|access-date=2023-04-26}}</ref>. Таксама высветлілася, што дзве фатаграфіі, шырока распаўсюджаныя ў сацыяльных сетках, на якіх знаходзіліся падпалены мост і разбомблены будынак у Хартуме, былі зроблены падчас [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварвання Расіі ва Украіну]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://pesacheck.org/partly-false-two-of-these-photos-are-not-from-the-april-2023-sudan-unrest-45c170e197de|title=PARTLY FALSE: Two of these photos are not from the April 2023 Sudan unrest|author=PesaCheck|website=Medium|date=2023-04-19|access-date=2023-04-26}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Другая грамадзянская вайна ў Судане]] * [[Дарфурскі канфлікт]] * [[Канфлікт у Паўднёвым Кардафане і Блакітным Ніле]] * [[Эфіопа-суданскі памежны канфлікт (2020—2022)]] * [[Сутыкненні ў Блакітным Ніле (2022)]] * [[Сутыкненні ў Фора-Баранзе (2023)]] == Заўвагі == {{reflist}} == Літаратура == * Захар Бурак. [https://zviazda.by/sites/default/files/29kras-2023-11.pdf «Вароты Афрыкі» ў агні: Што адбываецца ў Судане?] // Звязда : газета. — 29 красавіка 2023. == Спасылкі == * [https://kp.ua/incidents/a667944-mid-rekomenduet-ukraintsam-vozderzhatsja-ot-poezdok-v-sudan-hde-vspykhnuli-boi МИД рекомендует украинцам воздержаться от поездок в Судан, где вспыхнули бои] * [https://fakty.com.ua/ru/svit/20230415-pid-chas-zbrojnyh-sutychok-u-sudani-poshkodzheno-litak-ukrayinskoyi-aviakompaniyi/ Во время вооруженных столкновений в Судане поврежден самолет украинской авиакомпании] * [https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html У Судане ідуць баі паміж сілавымі структурамі краіны. Што не падзялілі і адкуль там украінскія самалёты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230417140045/https://d250hycyrk20dg.cloudfront.net/a/32365243.html |date=17 красавіка 2023 }} * [https://www.svaboda.org/a/32365079.html У Судане ваенізаваная групоўка «Сілы хуткай падтрымкі» заявіла пра захоп прэзыдэнцкага палацу і аэрапорту] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Красавік 2023 года]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] 0sm7gpipetdwldt8th5lly6tp71dpto Партал:Беларусь/Новыя артыкулы 100 753287 5130416 5130009 2026-04-21T15:50:41Z NirvanaBot 40832 +11 новых 5130416 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Дынама Мінск|2026-04-21T15:45:18Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Мяшкоў Брэст|2026-04-21T14:32:43Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Кронан Гродна|2026-04-21T14:24:49Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2026-04-21T14:18:57Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Аркатрон Мінск|2026-04-21T14:13:31Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК СКА Мінск|2026-04-21T14:04:51Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў|2026-04-21T13:56:47Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Зміцер Шапавалаў|2026-04-21T13:28:33Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Кубак Беларусі па гандболе 2011|2026-04-21T13:14:36Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Уладзімір Сямёнавіч Падаляка|2026-04-20T18:52:04Z|CheburekWithMeat}} {{Новы артыкул|Люд беларускі на Русі Літоўскай|2026-04-20T16:57:58Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Магілёў (тэлерадыёкампанія)|2026-04-20T14:05:16Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Сезон 2015/2016 ГК Мяшкоў Брэст|2026-04-20T11:34:02Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2015/2016 ГК Кронан Гродна|2026-04-20T09:14:09Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Магілёў (телерадыёкампанія)|2026-04-20T09:11:14Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Сезон 2014/2015 ГК СКА Мінск|2026-04-20T08:42:33Z|Паўлюк Шапецька}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> tgg0s3m04lnxhhnhu3polcmhmoko3xd Ганна Аляксееўна Перасільд 0 754777 5130535 4739790 2026-04-22T05:24:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130535 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} {{External media |image1 = [https://s09.stc.yc.kpcdn.net/share/i/4/2312376/wr-420.webp Ганна Перасільд у 2023 годзе] }} '''Ганна Аляксееўна Перасільд''' ({{lang-ru|Анна Алексеевна Пересильд}}; нар. [[20 мая]] [[2009]]) — расійская актрыса, дачка актрысы [[Юлія Сяргееўна Перасільд|Юліі Перасільд]] і рэжысёра [[Аляксей Яфімавіч Учыцель|Аляксея Учыцеля]]. Шырокую вядомасць атрымала дзякуючы адной з галоўных роляў у серыяле «[[Слова пацана. Кроў на асфальце]]» (2023). == Біяграфія == Нарадзілася 20 мая 2009 года ў [[Масква|Маскве]]. Маці — актрыса [[Юлія Сяргееўна Перасільд|Юлія Перасільд]], бацька — рэжысёр [[Аляксей Яфімавіч Учыцель|Аляксей Учыцель]]<ref>{{Cite web|url=http://www.marieclaire.ru/stil-zjizny/yuliya-peresild-exclusive-interview-2017/|title=Юлия Пересильд: «Бороться за роли и бороться за мужчин бессмысленно»|date=2017-09-09|publisher=[[Marie Claire]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170911204526/http://www.marieclaire.ru/stil-zjizny/yuliya-peresild-exclusive-interview-2017/|archive-date=2017-09-11|access-date=2017-09-11|url-status=live}}</ref><ref>[https://www.cosmo.ru/stars/news/09-09-2017/yuliya-peresild-priznalas-chto-aleksey-uchitel-otec-ee-docherey/ Юлия Пересильд призналась, что Алексей Учитель — отец её дочерей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170910173947/https://www.cosmo.ru/stars/news/09-09-2017/yuliya-peresild-priznalas-chto-aleksey-uchitel-otec-ee-docherey/ |date=10 верасня 2017 }} // cosmo.ru, 9 сентября 2017</ref>. Бацькі былі супраць таго, каб дзяўчынка пачынала кар’еру ў кіно, і нейкі час адхілялі адпаведныя прапановы<ref>[https://www.rbc.ru/life/news/642ecfc29a7947570a1a7d24 «Тяжело». Пересильд озвучила их с Учителем позицию о кинокарьере дочерей. Актриса и режиссер пытались не допустить, чтобы их дети снимались в кино]</ref>. Тым не менш у 2018 годзе Перасільд-малодшая атрымала ролю ў фільме [[Сяргей Яўгенавіч Макрыцкі|Сяргея Макрыцкага]] «[[Чарнавік (фільм)|Чарнавік]]». У 2020 годзе яна знялася ў карціне [[Наталія Андрэеўна Канчалоўская|Наталіі Канчалоўскай]] «[[Першы снег (фільм, 2021)|Першы снег]]»<ref>[https://spletnik.ru/98926-doch-yulii-peresild-poluchila-rol-v-kino-96028 Старшая дочь Юлии Пересильд и Алексея Учителя получила новую роль в кино]</ref><ref>[https://www.novochag.ru/obshchestvo/novosti/11-letyaya-doch-yulii-peresild-i-alekseya-uchitelya-debyutirovala-v-kino/ 11-летняя дочь Юлии Пересильд и Алексея Учителя дебютировала в кино]</ref><ref>[https://www.kp.ru/daily/27368/4550141/ Пересильд и Учитель воссоединились на премьере фильма своей дочери]</ref>. У 2022 годзе згуляла галоўную ролю дзяўчынкі-альбіноса Мука ў фільме Ганны Гараян «[[Тыбра]]»<ref>[https://www.rbc.ru/life/news/62fcce029a79473f59ea0502 Дочь Юлии Пересильд стала девочкой-альбиносом в триллере «Тибра». В работе над картиной также приняли участие Юрий Мороз и Виктория Исакова]</ref>, прычым атрымала за гэтую карціну галоўную жаночую ўзнагароду на кінафестывалі SOL<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://cultgoroda.com/2022/07/05/8532-2/|title=Фильм «Тибра» получил приз на фестивале SOL в Испании|website=КУЛЬТ'ГОРОДА|date=2022-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220731193553/https://cultgoroda.com/2022/07/05/8532-2/|archive-date=2022-07-31|access-date=2022-07-31|url-status=live}}</ref><ref>[https://www.gazeta.ru/family/news/2023/11/03/21635611.shtml Пересильд заявила, что у ее дочери все в порядке с головой]</ref>. Яе гульню высока ацанілі рэцэнзенты<ref>[https://www.kinoafisha.info/reviews/8329243/ «Тибра»: Рецензия Киноафиши]</ref>. У 2023 годзе актрыса з’явілася ў серыяле [[Жора Крыжоўнікаў|Жоры Крыжоўнікава]] «[[Слова пацана. Кроў на асфальце]]» ў адной з галоўных роляў. Яна згуляла Айгуль<ref>[https://www.thevoicemag.ru/stars/news/10-11-2023/est-odna-dogovorennost-doch-peresild-i-uchitelya-raskryla-pravdu-ob-otnosheniyah-s-roditelyami-posle-ih-rasstavaniya/ «Есть одна договоренность»: дочь Пересильд и Учителя раскрыла правду об отношениях с родителями после их расставания]</ref><ref>[https://muz-tv.ru/news/yuliya-peresild-razreshila-docheri-snyatsya-v-roli-devochki-perezhivshey-nasilie-bylo-strashno/ Дочь Юлии Пересильд сыграла девочку, пережившую насилие: «Было очень страшно»]</ref>. Карціна стала адным з самых гучных расійскіх тэлепраектаў 2023 года, а Ганна за кошт гэтага хутка абышла па папулярнасці сваю маці: пра гэта кажуць, у прыватнасці, даныя пошукавіка Яндэкса<ref>{{Cite web |url=https://vk-smi.ru/persona/1212490 |title=В поисковике Яндекса дочь Юлии Пересильд обогнала мать по популярности |access-date=19 снежня 2023 |archive-date=4 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231204171130/https://vk-smi.ru/persona/1212490 |url-status=dead }}</ref>. Дзяўчынка рана стала аб’ектам цікавасці СМІ як дачка знакамітай маці. Шэраг федэральных тэлеканалаў узяў у яе інтэрв’ю ў 2021 годзе ў [[Байканур (горад)|Байкануры]], калі Юлія Перасільд знаходзілася ў космасе, на здымках фільма «[[Выклік (фільм, 2023)|Выклік]]»<ref>[https://www.woman.ru/news/ty-nash-kosmos-docheri-yulii-peresild-vstretili-ee-posle-vozvrasheniya-na-zemlyu-id686978/ «Ты — наш космос»: дочери Юлии Пересильд встретили ее после возвращения на Землю]</ref>. Ганна выканала аднайменную песню, напісаную для фільма. Маці і дачка ўдзельнічалі ў тэлевізійным шоу «Дзве зоркі»<ref>[https://utro.ru/news/showbiz/2023/07/20/1530856.shtml «Всегда в цене»: юной дочери Пересильд нашли необычную работу]</ref>. У 2022 годзе ў часопісе «Москва» было апублікавана меркаванне Ганны Перасільд пра асаблівасці сталічнага жыцця<ref>[https://lenta.ru/news/2022/09/14/peresild_msc/ Дочь Пересильд высказалась о москвичах]</ref>. == Фільмаграфія == {{УФільмеВерх|ру}} {{У фільме|2018|[[Чарнавік (фільм)|Чарнавік]]|дачка Пятра Мікалаевіча}} {{У фільме|2021|[[Першы снег (фільм, 2021)|Першы снег]]|Аліса}} {{У фільме|2022|[[Тыбра]]|Мука}} {{УСерыяле|2023||[[Слова пацана. Кроў на асфальце]]|Айгуль Ахмерава}} {{УСерыяле|2024||[[Пяшчота 2]]|Агата}} {{УФільмеНіз|ру}} == Заўвагі == {{Reflist}} == Спасылкі == * [https://moskvichmag.ru/lyudi/eto-moj-gorod-aktrisa-anka-peresild Это мой город: актриса Анка Пересильд] * [https://www.vokrug.tv/article/show/17016164491/ Анна Пересильд раскрыла подробности съемок сцены с поцелуем в сериале «Слово пацана. Кровь на асфальте»] * [https://www.gazeta.ru/culture/news/2023/12/03/21840919.shtml 14-летняя дочь Юлии Пересильд поцеловалась на съемках впервые в жизни] * [https://www.kinoafisha.info/articles/udar-dlya-uchitelya-doch-peresild-obeschestili-v-seriale-slovo-pacana-krov-na-asfalte_id66464_a14984812/ Удар для Учителя: дочь Пересильд обесчестили в сериале «Слово пацана. Кровь на асфальте»] {{продкі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Дзеці-акцёры Расіі]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы Расіі]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] jxjmejdnqj4kzljbqz9tqc483c90f7v Беларуская граматыка для школ 0 763355 5130413 5110795 2026-04-21T15:43:51Z Jaŭhien 59102 вікіфікацыя 5130413 wikitext text/x-wiki {{Не блытаць|Тарашкевіца}} '''«Беларуская граматыка для школ»''' — кніга беларускага мовазнаўцы [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]], якая выйшла ў 1918 годзе і некалькі разоў перавыдавалася ў розныя гады. Гэта праца стала асновай сучаснага [[Правапіс беларускай мовы|правапісу беларускай мовы]]. Першае выданне кнігі друкавалася [[Кірыліца|кірылічным]] і [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінскім]] пісьмом. == Выданні == ''Выданні пад рэдакцыяй самога аўтара:'' * [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|1-е выданне]] — 1918 год, [[Вільнюс|Вільня]]. {{Commonsfile|Беларуская граматыка для школ (1918).pdf|Выданне кірыліцай}}, {{Commonsfile|Biełaruskaja hramatyka dla škoł (1918).pdf|Выданне лацінкай}}. * 3-е выданне — 1920 год, Вільня. {{Commonsfile|Беларуская граматыка для школ (1920).pdf|Выданне кірыліцай}} * 4-е выданне — 1921 год, [[Менск]] — Вільня — [[Берлін]]. {{Commonsfile|Беларуская граматыка для школ (1921).pdf|Выданне кірыліцай}} * [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1929)|5-е выданне]] — 1929 год, Вільня. * 6-е выданне<ref group="заўв.">Перавыданне выдання 1918 года лацінскай графікай.</ref> — 1931 год, Вільня. {{Commonsfile|Taraškiewič. Biełaruskaja hramatyka dla škoł (1931).pdf|Выданне лацінкай}} ''Выданні пад рэдакцыяй іншых аўтараў:'' * 7-е выданне (вядома таксама як «6-е выданне»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bibliotekanauki.pl/articles/594060|title=Тарашкевіца і наркамаўка: ці ёсць граматычнае процістаянне?|author=Таццяна Рамза|website=bibliotekanauki.pl|access-date=2024-04-14}}</ref>) — снежань 1943 года, Мінск. Адрэдагавана [[Антон Яўстаф’евіч Адамовіч|А. Адамовічам]], [[Антон Юр’евіч Лёсік|А. Лёсікам]] і [[К. Шкуцька]]м і выдадзена пад назвай «Беларуская граматыка». * 8-е выданне — так часамі называюць «Беларускую граматыку» [[Антон Юр’евіч Лёсік|А. Лёсіка]]. 1943 год, Мінск. {{Commonsfile|Беларускі правапіс (1943).pdf|Выданне кірыліцай}} ''Факсіміле:'' * 5-е выданне — 1991 год, Мінск.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://kamunikat.org/belaruskaya-gramatyka-dlya-shkol-tarashkevich-branislaw|title=Беларуская граматыка для школ|website=Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org|access-date=2024-04-14}}</ref> == Гл. таксама == * [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч]] * [[Гісторыя беларускай мовы]] * [[Тарашкевіца]] == Заўвагі == <references group="заўв." /> == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Вікісховішча|Bielaruskaja hramatyka dlia škol}} * {{Cite web|lang=be|url=https://bibliotekanauki.pl/articles/594060|title=Тарашкевіца і наркамаўка: ці ёсць граматычнае процістаянне?|author=Таццяна Рамза|website=bibliotekanauki.pl|access-date=2024-04-14}} [[Катэгорыя:Граматыкі беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Правапісы беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Браніслаў Тарашкевіч]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускай мовы]] bzhw5o792sx5kqd6ylcp43wi8lmhwsq Партал:Спорт/Новыя артыкулы 100 763680 5130418 5130014 2026-04-21T15:51:34Z NirvanaBot 40832 +9 новых 5130418 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Дынама Мінск|2026-04-21T15:45:18Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Мяшкоў Брэст|2026-04-21T14:32:43Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Кронан Гродна|2026-04-21T14:24:49Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2026-04-21T14:18:57Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Аркатрон Мінск|2026-04-21T14:13:31Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК СКА Мінск|2026-04-21T14:04:51Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў|2026-04-21T13:56:47Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Кубак Беларусі па гандболе 2011|2026-04-21T13:14:36Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Уладзімір Сямёнавіч Падаляка|2026-04-20T18:52:04Z|CheburekWithMeat}} {{Новы артыкул|Сезон 2015/2016 ГК Мяшкоў Брэст|2026-04-20T11:34:02Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2015/2016 ГК Кронан Гродна|2026-04-20T09:14:09Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2014/2015 ГК СКА Мінск|2026-04-20T08:42:33Z|Паўлюк Шапецька}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 5jypruq0l2jvv93a78ls5qqygdoot3f Размовы:Міхал Федароўскі 1 765708 5130594 4749317 2026-04-22T08:54:38Z Lš-k. 16740 Lš-k. перанёс старонку [[Размовы:Міхал Адольфавіч Федароўскі]] у [[Размовы:Міхал Федароўскі]]: Больш распаўсюджаная назва 4749317 wikitext text/x-wiki {{Пераклад|pl|Michał Federowski|72392809}} a17v2lzldym4z72cesuguswqzkina1t Леанід Сямёнавіч Кароль 0 775382 5130557 4973306 2026-04-22T06:42:20Z Bahusia 150630 ілюстрацыя 5130557 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кароль (значэнні)}}{{Асоба}} '''Леванід Кароль''', часам '''Лявон Кароль''', поўнае імя '''Леанід Сямёнавіч Кароль''' (1922—1998) — беларускі грамадскі дзеяч, журналіст. == Біяграфія == {{Падвойная выява|злева|Сямён Вікенцьевіч Кароль.jpg|4=Зінаіда Іванаўна Кароль.jpg|6=Сымон і Зінаіда — бацькі Леаніда Караля.|100|5=100}} Нарадзіўся на Валожыншчыне ў сям’і настаўнікаў [[Сямён Вікенцьевіч Кароль|Сямёна]] і Зінаіды Каралёў, з 1931 года жыў у [[Вільня|Вільні]]. Вучыўся ў [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]].<ref name=":0">{{Кніга|спасылка=https://kamunikat.org/ikh-lyosy-zvyazany-z-vilnyay-sharetski-syamyon|аўтар=Сямён Шарэцкі|загаловак=Іх лёсы звязаны з Вільняй|год=2002|месца=Вільня}}</ref> [[File:Grave of Symon i Zinaida Karoĺ at the St. Euphrosyne Cemetery (Vilnius, Lithuania).jpg|thumb|Магіла Леаніда і Зінаіды Каралёў на Свята-Ефрасіннеўскіх могілках]] Выключаны з чацвёртага курса інстытута як брат «ворага народу» [[Усевалад Сямёнавіч Кароль|Усевалада Караля]]. Давучваўся на завочным аддзяленні, адначасова працаваў на заводзе. У 1958 годзе атрымаў вышэйшую адукацыю ў галіне хіміі.<ref name=":0" /> Пасля дыплома да пенсіі працаваў у {{нп5|Навукова-даследчы інстытут электраграфіі|Навукова-даследчым інстытуце электраграфіі|lt|Elektrografijos mokslinio tyrimo institutas}} ў Вільні, дзе распрацоўвалі капіравальныя апараты, у тым ліку капіравальную машыну «ERA». Аўтар 17 патэнтаў на вынаходніцтвы.<ref name=":0" /> З 1980-х гадоў актыўна ўдзельнічаў у грамадскім жыцці [[Беларусы Літвы|беларускай грамады ў Літве]]. На Устаноўчым з’едзе [[Таварыства беларускай культуры ў Літве|Таварыства беларускай культуры ў Літве (ТБК)]] 4 лютага 1989 года абраны сябрам Рады ТБК. Разам з [[Хведар Нюнька|Хведарам Нюнькам]], [[Лявон Антонавіч Луцкевіч|Лявонам Луцкевічам]] і [[Аляксей Сцяпанавіч Анішчык|Аляксеем Анішчыкам]] уваходзіў у рэдакцыйную раду штотыднёвіка «[[Беларус Віленшчыны]]».<ref name=":0" /> Памёр у 1998 годзе. Пахаваны на [[Свята-Ефрасіннеўскія могілкі (Вільнюс)|Свята-Ефрасіннеўскіх могілках]] у Вільні.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=lt|url=https://zemelapiai.vplanas.lt/kapines/map/06A0F053-111C-4CD1-8266-B351F66CF645|title=Vilniaus miesto kapinių registras|website=zemelapiai.vplanas.lt|access-date=2024-10-21}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Кароль Леанід Сямёнавіч}} [[Катэгорыя:Беларусы ў Літве]] reu4e6bv6618en9mh4z102pr6916q3o Храналогія суданскага канфлікту (2025) 0 779930 5130387 5109028 2026-04-21T14:22:02Z DBatura 73587 /* Люты */ 5130387 wikitext text/x-wiki {{Суданскі канфлікт (2023)}} У красавіку [[2023]] года пачалося ўзброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж [[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС) і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] «[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП), якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні спачатку ахапілі сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. == Храналогія == === Студзень === * 1 студзеня — АСАД заявілі, што забілі 462 байцоў САП у няўдалай атацы на Аль-Малху (Паўночны Дарфур). Акрамя таго, былі знішчаны тры транспартныя сродкі<ref>{{cite web |title=Joint Darfur Force heavily ambushes RSF in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article295382/ |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 2 студзеня — УСС заявілі, што пры дапамозе БПЛА ліквідавалі ў Эль-Фашыры брыгаднага генерала САП Ібрагіма Дэліба. Разам з ім забіты 32 байцы Дагала, уключаючы грамадзяніна [[Маўрытанія|Маўрытаніі]]<ref>{{cite web |title=Sudan army repels RSF attack in El Fasher, hospital hit by shelling |url=https://sudantribune.com/article295413/ |website=Sudan Tribune |date=2 January 2025}}</ref>. * 4 студзеня — два чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу саудаўскай бальніцы ў Эль-Фашыры сіламі Дагала<ref>{{cite web |title=El Fasher hospital shelled again, two dead |url=https://sudantribune.com/article295484/ |website=Sudan Tribune |date=4 January 2025}}</ref>. Яшчэ чатыры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу Амдурмана паўстанцамі<ref>{{cite web |title=RSF shelling kills four civilians in Sudan's Omdurman - health ministry |url=https://sudantribune.com/article295478/ |website=Sudan Tribune |date=4 January 2025}}</ref>. * 5 студзеня — дзесяць чалавек загінулі ў выніку авіяўдару ўрадавых ВПС у Хартуме<ref>{{cite web |title=Airstrike kills 10 civilians in Sudan's Khartoum - activists |url=https://sudantribune.com/article295507/ |website=Sudan Tribune |date=5 January 2025}}</ref>. УСС і АСАД заявілі, што адбілі атаку праціўніка на Эль-Фашыр з усходу і паўднёвага ўсходу горада. Байцы АСАД таксама перахапілі канвой са зброяй, паланіўшы невядомую колькасць грамадзян [[Лівія|Лівіі]]<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article295516/|title=Fighting resumes in El Fasher, weapons convoy intercepted|date=5 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 7 студзеня — Злучаныя Штаты афіцыйна заявілі, што САП здзейснілі генацыд, і ўвялі санкцыі супраць генерала Дагала<ref>{{cite web |title=US says Sudan’s RSF committed genocide, announces sanctions on leaders |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/us-says-sudans-rsf-committed-genocide-announces-sanctions-on-leaders |website=Al Jazeera |publisher=Al Jazeera |access-date=7 January 2025}}</ref>. УСС адбілі адміністрацыйны цэнтр Амбада, а таксама Аль-Шагла і заходнюю частку раёна Аль-Фітаіхаб у Амдурмане. Вайскоўцы заявілі аб вызваленні трох палонных афіцэраў у Аль-Фітаіхабе падчас спецаперацыі, у выніку якой загінула больш за 20 прыхільнікаў Дагала<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article295635/ |title=Sudanese army gains ground in Omdurman, frees captive officers |date=7 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Чатыры чалавекі загінулі ў выніку авіяўдару ВПС Судана па лагеры ўнутрана перамешчаных асоб Фата-Борна ў Кутуме (Паўночны Дарфур)<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article295596/ |title=Four killed in airstrike on Darfur IDP camp, says spokesperson |date=7 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 8 студзеня — УСС аблілі горад Хадж Абдалах у штаце Гезіра, за 58 кіламетраў ад Вад-Медані, і вёску Махала, за 13 кіламетраў ад Вад-Медані<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295656/ |title=Sudanese army retakes key town in Al Jazirah state |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 9 студзеня — УСС адбілі горад Эш-Шабарка ў штаце Гезіра, за 13 кіламетраў на ўсход ад Вад-Медані<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295704/ |title=Sudanese army gains ground in Al Jazirah state, tightens grip near Wad Madani |date=9 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 10 студзеня — УСС адібілі горад Ад-эль-Кура ў штаце Гезіра, за 40 кіламетраў на ўсход ад Вад-Медані, у той час як саюзныя ўраду сілы «Шчыт Судана» адбілі Вад-эль-Аб’яд, за 20 кіламетраў ад моста Хантуб<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article295750/ |title=Sudanese army recaptures town in push for Al Jazirah capital |date=10 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 11 студзеня — армія Бурхана ўзяла Вад-Медані, сталіцу штата Гезіра<ref>{{Cite news |date=2025-01-11 |title=Sudanese army advances to retake city of Wad Madani from RSF |url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-army-advances-retake-city-wad-madani-rebels-2025-01-11/ |work=Reuters}}</ref>. Шаснаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу войскамі САП лагера ўнутрана перамешчаных асоб Замзам<ref>{{Cite news |date=2025-01-12 |title=16 killed in shelling of displaced persons camp in Sudan's North Darfur |url=https://sudantribune.com/article295846/ |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 12 студзеня — УСС адбілі жылы комплекс Аль-Равад у Хартуме<ref>{{Cite news |date=2025-01-12 |title=Sudanese army advances in Khartoum, captures strategic residential complex |url=https://sudantribune.com/article295832/ |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 13 студзеня — прынамсі 120 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу паўстанцаў на захадзе Амдурмана<ref>{{Cite news |date=2025-01-14 |title=Sudan Rescuers Say More Than 120 Killed By Shelling Near Capital |url=https://www.barrons.com/news/sudan-rescuers-say-more-than-120-killed-by-shelling-near-capital-ef26bd16 |work=Barron's}}</ref>. Электрастанцыя на плаціне Мераве была пашкоджана беспілотнікамі войск Дагала, што прывяло да пажару на аб’екце і адключэння электраэнергіі ў Шэндзі, Порт-Судане, Атбары і Амдурмане<ref>{{Cite news |date=2025-01-13 |title=Drone attack on Merowe dam power station disrupts electricity supply |url=https://sudantribune.com/article295881/ |work=Sudan Tribune}}</ref>. Армія Бурхана адбіла Хаджар-аль-Джавада на дарозе паміж Далангам і Кадуглі ў Паўднёвым Кардафане ў атрадаў [[Абдэлазіз аль-Хілу|аль-Хілу]]<ref>{{Cite news |date=2025-01-13 |title=Sudan army, SPLM-N clash in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article295926/ |work=Sudan Tribune}}</ref>. Трынаццаць чалавек былі забітыя УСС і саюзнымі ім апалчэнцамі падчас нападу на нефармальнае паселішча Камба Тайба ў штаце Гезіра<ref>{{Cite news |date=2025-01-13 |title=Civilians accused of RSF ties killed in Sudan's Al-Jazirah state |url=https://sudantribune.com/article295922/ |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 14 студзеня — АСАД заявілі пра забойства сотняў байцоў САП, знішчэнне 262 транспартных сродкаў і захоп 21 байца і 67 транспартных сродкаў падчас сутыкненняў у Аль-Малха і Халафе ў Паўночным Дарфуры<ref>{{Cite news |date=2025-01-14 |title=Joint Force thwarts RSF attack in Darfur |url=https://sudantribune.com/article295970/ |work=Sudan Tribune}}</ref>. Прынамсі 18 чалавек загінулі ў выніку нападаў сіл «Шчыт Судана» на лагер Шукаба і лагер 16 у штаце Гезіра<ref>{{Cite news |date=2025-01-14 |title=18 killed in attacks on farming communities in central Sudan |url=https://sudantribune.com/article295959/ |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 15 студзеня — дзевяць чалавек загінулі ў выніку нападаў бакоў канфлікту на членаў абшчыны Канабі, якія ў асноўным з’яўляюцца выхадцамі з Дарфура, у Абу-Гуце, штат Гезіра<ref>{{Cite news |date=2025-01-15 |title=Sudan war: Nine dead amid accusations of sexual violence in El Gezira |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-9-dead-amid-accusations-of-sexual-violence-in-el-gezira |work=Radio Dabanga}}</ref>. Па меншай меры 120 чалавек загінулі ў выніку нападу паўстанцаў на грамадзянскі канвой, які суправаджаўся [[Вызваленчы рух Судана|Рухам за вызваленне Судана]] і Аб’яднаннем сіл вызвалення Судана, недалёка ад Кабкабіі (Паўночны Дарфур)<ref>{{Cite news |date=2025-01-17 |title=North Darfur: RSF attack on convoy kills scores of civilians |url=https://sudantribune.com/article296141/ |work=Sudan Tribune}}</ref>. Пятнаццаць чалавек загінулі ў выніку нападу САП на вёску Аль-Хізан у Абу-Гуце<ref>{{Cite news |date=2025-01-15 |title=Dozens of civilians killed in RSF attacks in Sudan's Al Jazirah state, groups say |url=https://sudantribune.com/article296082/ |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 16 студзеня — высокапастаўленыя прадстаўнікі ЗША паведамілі, што ўлады нядаўна як мінімум двойчы ўжылі хімічную зброю супраць праціўніка<ref>{{Cite news |last=Walsh |first=Declan |last2=Barnes |first2=Julian E. |date=2025-01-16 |title=Sudan’s Military Has Used Chemical Weapons Twice, U.S. Officials Say |url=https://www.nytimes.com/2025/01/16/world/africa/sudan-chemical-weapons-sanctions.html |access-date=2025-01-17 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref>. ЗША таксама ўвялі санкцыі супраць генерала Абдэля Фатаха Аль-Бурхана<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=David |last2=Psaledakis |first2=Daphne |date=16 January 2025 |title=US issues sanctions on Sudanese army chief Burhan |url=https://www.reuters.com/world/us-impose-sanctions-sudanese-leader-burhan-2025-01-16/ |access-date=16 January 2025 |work=[[Reuters]]}}</ref>. * 18 студзеня — шэсць дронаў нанеслі ўдар па электрастанцыі Аль-Шавак у штаце Гедарэф, выклікаўшы адключэння электраэнергіі па ўсім штаце і ў штаце Касала. Іншыя дроны нанеслі ўдар па вадаправоднай станцыі штата Гедарэф, а яшчэ адзін разбіўся каля аўтобуснай станцыі ўздоўж шашы Гедарэф — Касала — Порт-Судан<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article296147/ |title=Drone attacks on key power station in eastern Sudan cause casualties |date=18 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Прыхільнікі Бурхана дасягнулі скрыжавання Аль-Шукры ў Шамбат, Хартум-Бахры<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article296190/ |title=Sudanese army advances in Khartoum North, RSF retreats |date=18 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Прынамсі тры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу САП у Амдурмане<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article296189/ |title=Deadly shelling in Omdurman as water crisis worsens amid power outage |date=18 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Прыхільнікі Дагала заявілі, што захапілі Аль-Халафа, Дрышакі і Мао ў Паўночным Дарфуры<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article296210/ |title=Conflicting claims of victory emerge after clashes in North Darfur |date=18 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 20 студзеня — прынамсі 11 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП лагера ўнутрана перамешчаных асоб Абу-Шук у Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296280/ |title=Darfur: Civilians killed in renewed shelling as RSF issues ultimatum in El Fasher |date=20 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Прыхільнікі Бурхана і саюзнікі заявілі, што адбілі два ўварвання САП у Паўночны Дарфур паблізу патройнай мяжы з [[Чад]]ам і [[Лівія]]й, забіўшы ў агульнай складанасці больш за 950 байцоў і знішчыўшы 61 транспартны сродак<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296272/|title=Darfur rebels claim victory over RSF forces entering from Libya|date=20 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 21 студзеня — падраздзяленні ўрадавай арміі, абложаныя ў гарнізоне корпуса сувязі ў Хартум-Бахры, пачалі сваё першае буйное наступленне з верасня 2024 года, прымусіўшы праціўніка адступіць на ўсход у бок раёна Кафуры. УСС таксама адбілі парк Абуд у Хартум-Бахры, школу Джувайрыя і школы Афрыканскага савета ў раёне Аль-Сафія<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296337/ |title=Sudan army tightens noose on RSF in Khartoum Bahri |date=21 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. САП прад’явілі 48-гадзінны ўльтыматум ураду з патрабаваннем вывесці войскі з Эль-Фашыра<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296323/ |title=El Fasher faces imminent attack as RSF deadline expires Wednesday |date=21 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 22 студзеня — войскі Бурхана пачалі наступленне на нафтаперапрацоўчы завод Эль-Джэйлі<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article296383/ |title=Sudanese army claims gains near key oil refinery north of Khartoum |date=22 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 23 студзеня — загарэўся нафтаперапрацоўчы завод Эль-Джэйлі ў Хартуме. Бакі абвінавацілі адзін аднаго ў падпале<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296435/ |title=Two killed as shelling hits displaced persons camp in Sudan's North Darfur |date=23 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Два чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу САП лагера для перамешчаных асоб Абу-Шук<ref>{{cite web |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudans-bashair-hospital-on-open-ended-strike-following-rsf-attack |title=Sudan’s Bashair Hospital on ‘open-ended strike’ following RSF attack |date=24 January 2025|publisher=Radio Dabanga}}</ref>. * 24 студзеня — армія Бурхана заявіла, што прарвала аблогу базы Корпуса сувязі ў Хартуме. У САП абверглі гэтыя заявы<ref>{{cite web|url=https://www.barrons.com/news/sudan-army-breaks-paramilitary-siege-on-key-base-military-source-08f3465b|title=Sudan Army Breaks Paramilitary Siege On Key Base: Military Source|date=24 January 2025|publisher=Barron's}}</ref>. Улады таксама заявілі, што прарвалі аблогу генеральнага штаба ў Хартуме і адбілі нафтаперапрацоўчы завод Эль-Джэйлі<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250124-sudan-army-breaks-paramilitary-siege-on-key-base-military-source-1 |title=Sudan’s military says it breaks siege of army headquarters |date=24 January 2025 |publisher=France 24 }}</ref>. УСС і саюзныя апалчэнцы адбілі атаку праціўніка на Эль-Фашыр. Байцы АСАД заявілі, што забілі больш за 400 баевікоў Дагала і знішчылі больш за 25 транспартных сродкаў<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296469/ |title=Sudanese troops, allied groups repel RSF attack on El Fasher |date=24 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 27 студзеня — УСС заявілі, што прасунуліся ў частцы Усходняга Хартума каля каледжа Аль-Рабат у раёне Буры, правёўшы наступленне праз вялікія часткі раёнаў Аль-Азба, Кафуры, Ад-Бабакер і Рамалах у раёне Хартуна-Норт і працягнулі прасоўванне да моста Эль-Мек-Німр<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296591/|title=Sudanese army gains ground in Khartoum intensifies RSF pressure|date=27 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Больш за 100 чалавек загінулі ў выніку нападу паўстанцаў на вёску Бруш у Паўночным Дарфуры<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296597/ |title=Scores killed in attacks near El Fasher, residents and SLM say |date=27 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 28 студзеня — паўстанцы заявілі, што захапілі Медыцынскае ўпраўленне УСС, размешчанае на былой базе дэсантнікаў у Шамбаце, а таксама вежы Блю і Башыр у Хартум-Бахры<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296631/ |title=Sudanese army advances in Khartoum, takes control of key areas |date=28 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. САП абвясцілі аб гібелі ў баі аднаго са сваіх старэйшых камандзіраў, Рахмталы аль-Махдзі, таксама вядомага як «Джалха», разам з яго братам. Паведамляецца, што яны абодва былі забітыя ў выніку авіяўдару на ўсход ад Хартума<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296626/ |title=RSF commander 'Jalha' killed under unclear circumstances |date=28 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 29 студзеня — урадавыя войскі прасунуліся да моста Эль-Мек-Німр, выцесніўшы праціўніка амаль з усёй тэрыторыі Хартума, за выключэннем Хілет-Хамада<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296667/|title=Sudanese army advances in Khartoum Bahri, pushing back RSF|date=29 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. У Эль-Фашыры загінулі 7 чалавек. УСС заявілі, што адбілі атаку арміі Дагала на горад<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296671/|title=At least 7 killed in renewed fighting in El Fasher, Darfur|date=29 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 30 студзеня — улады адбілі горад Ум-Руваба ў Паўночным Кардафане<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296667/|title=Sudanese army advances in Khartoum Bahri, pushing back RSF|date=29 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. === Люты === * 1 лютага — па меншай меры 54 чалавекі загінулі, а 158 атрымалі раненні ў выніку атакі САП на рынак Сабрэйн у Амдурмане<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/sudan-rsf-omdurman-sabrein-market-1ae73e6e00c2a390f44cd955fed26673 |title=Paramilitary group attacks an open market in Sudan, killing 54 people and wounding at least 158 |date=1 February 2025 |publisher=AP News}}</ref>. Яшчэ двое загінулі ў выніку авіяўдару ВПС Судана ў Хартуме<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250201-at-least-56-killed-as-fighting-grips-greater-khartoum |title=At least 56 killed as fighting grips greater Khartoum |date=1 February 2025 |publisher=France 24}}</ref>, а па меншай меры сем чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП у Эль-Абейдзе<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296824/ |title=RSF shelling kills, injures civilians in North Kordofan's capital |date=1 February 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. УСС заявілі, што адбілі гарады Тамбул, Руфаа і Аль-Хасахіса ў штаце Гезіра<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296828/ |title=Sudanese army says it retakes key cities in Al Jazirah state |date=1 February 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 2 лютага — у АСАД заявілі, што адбілі атаку прыхільнікаў Дагала на Эль-Фашыр, забіўшы 140 байцоў і наймітаў, знішчыўшы 43 транспартныя сродкі і захапіўшы яшчэ 12<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296868/|title=Darfur Joint Force says they repelled RSF attack on El Fasher|date=2 February 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. УСС адбілі Вад-Равах і аль-Набаці ў штаце Гезіра<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296876/ |title=Sudanese army claims gains in al-Jazirah state |date=2 February 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Аднавіліся баі і авіяўдары ў Дарфуры, загінула і пацярпела па меншай меры 248 чалавек<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296894/|title=Hundreds killed, wounded in Darfur airstrikes, ground aAttacks|date=2 February 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 3 лютага — Абдала Хусейн, адзін з кіраўнікоў САП, быў забіты ў выніку авіяўдару ў Эль-Камеліне ў штаце Гезіра<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article296902/ |title=Key RSF commander killed in Al-Jazirah state |date=3 February 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Улады заявілі, што прарвалі аблогу свайго гарнізона інжынернага корпуса ў раёне Аль-Айлафун і адбілі раёны Аль-Асайлат, Ум-Дау-Бан і Аль-Айлафун у раёне Усходняга Ніла<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296927/|title=Sudanese army breaks siege of garrison east of Khartoum|date=3 February 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Са слоў міністра аховы здароўя штата Паўднёвы Кардафан, баевікі [[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач|Народна-вызвольнага руху Судана—Поўнач]] (фракцыя аль-Хілу) забілі 44 жыхароў Кадуглі падчас абстрэлу галоўнага рынку, жылых кварталаў і часовых сховішчаў у школах<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-outrage-as-south-kordofan-shelling-leaves-at-least-44-civilians-dead |title=Sudan war: Outrage as South Kordofan shelling leaves at least 44 civilians dead |date=3 February 2025|publisher=Radio Dabanga}}</ref>. Дваццаць пяць чалавек загінулі ў выніку авіяўдару ўрадавых ВПС па Ньяле<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250203-at-least-65-killed-as-sudan-fighting-escalates |title=Dozens killed as fierce fighting rages in south and west Sudan |date=3 February 2025 |publisher=France 24}}</ref>. * 4 лютага — па меншай меры шэсць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу бальніцы Аль-Нао ў Амдурмане сіламі паўстанцаў<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article296951/ |title=Dozens killed, injured in Al-shelling of Omdurman hospital |date=4 February 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі Эль-Камелін<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article296955/ |title=Sudanese army retakes Al-Kamlin, advances near Khartoum |date=4 February 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref> і аблажылі горад Наіма ў штаце Белы Ніл<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-army-advances-in-northern-el-gezira-approaches-khartoum |title=Sudan army advances in northern El Gezira, approaches Khartoum |date=5 February 2025|publisher=Radio Dabanga}}</ref>. Інжынеры з упраўлення водных рэсурсаў штата Хартум былі абстраляныя снайперамі паўстанцаў<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article296958/|title=RSF snipers fire on engineers inspecting damaged Khartoum water plant|date=4 February 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 5 лютага — улады заявілі, што адбілі раён Эр-Румайла ў Хартуме, а таксама цэнтральны манетны двор<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article296998/ |title=Sudanese army claims gains in Khartoum, fighting intensifies elsewhere |date=5 February 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 6 лютага — войскі Бурхана заявілі, што адбілі раёны Эль-Тэкейна, Эль-Масід і Эль-Ноба на поўдзень ад Гіяда, прамысловы комплекс Сарыя каля Абу-Хамамы ў Хартуме і Вадзі-эль-Ахдар у раёне Шарг-Эль-Ніл у Хартум-Бахры<ref>{{cite web |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-fighting-over-khartoum-continues-army-advances-from-the-south-and-east |title=Sudan war: Fighting over Khartoum continues, army advances from the south and east |date=7 February 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. * 7 лютага — УСС заявілі, што адбілі завод па вытворчасці дарожных знакаў і нумарных знакаў разам з усёй прамысловай зонай Хартума. Яны таксама заявілі, што адбілі Аль-Масудзі ў штаце Хартум<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article297036/|title=Sudanese army tightens grip on Khartoum as fighting intensifies|date=7 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref> і Абу Куту на паўночным захадзе штата Гезіра<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article297062/ |title=Sudan's army claims control of key town near Khartoum |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Улады заявілі, што збілі сем беспілотнікаў праціўніка над Дэбай, Паўночны штат<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article297053/ |title=Sudan military shot down seven drones in Debba |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Тры чалавекі загінулі ў выніку нападу САП на лагер унутрана перамешчаных асоб Замзам<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article297077/ |title=RSF attacks town near Zamzam camp, accuses displaced of aiding SAF |date=8 January 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 8 лютага — УСС заявілі, што адбілі раён Кафуры ў Хартум-Бахры<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/8/sudan-army-claims-major-advances-against-rsf-in-greater-khartoum |title=Sudan army claims major advances against RSF in greater Khartoum |date=8 January 2025|publisher=Al Jazeera}}</ref>. Байцы АСАД пачалі ўварванне ў Чад з Дарфура, што прывяло да сутыкненняў з арміяй Чада ў раёне патройнай мяжы з Суданам і Лівіяй. Шэсць суданцаў былі забітыя, 13 атрымалі раненні. Тры транспартныя сродкі таксама былі знішчаны, а два суданскія камандзіры былі захопленыя ў Амджарасе<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article297098/ |title=Chadian army attacks Darfur groups, killing and wounding fighter |date=8 January 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 12 лютага — па меншай меры 31 чалавек загінуў у выніку двух дзён атак паўстанцаў на лагер ўнутрана перамешчаных асоб Замзам<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article297358/ |title=Death toll in Zamzam camp attack rises to 112 |date=13 February 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 13 лютага — прынамсі 30 чалавек былі забітыя ў выніку нападаў мяцежнікаў на Аль-Джамалаб і Наіму ў штаце Белы Ніл. Пятнаццаць іншых патанулі ў рацэ [[Белы Ніл]], калі яны садзіліся ў лодку, каб выратавацца ад нападаў<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article297296/ |title=Dozens of civilians killed in RSF attack on villages in Sudan's White Nile state: group |date=13 February 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 15 лютага — падраздзяленне прыхільнікаў Дагала колькасцю 100 чалавек, дыслакаванае ў Аль-Музмуме, штат Сенар, здалося ўладам у Сінзе<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article297415/ |title=Sudan’s Rapid Support Forces unit surrenders to army in Sinjah |date=15 February 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі Ісламскі комплекс Эль-Нур і цеплаэлектрастанцыю Бахры ў Хартуме<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-saf-advancing-on-khartoums-republican-palace |title=Sudan war: 'SAF advancing on Khartoum's Republican Palace' |date=16 February 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. * 16 лютага — дзесяць чалавек загінулі ў выніку нападаў прыхільнікаў Дагала на станцыі Меліт у Эль-Фашыры. УСС заявілі, што знішчылі базу праціўніка на ўсходзе горада<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-army-repels-new-rsf-attack-on-famine-stricken-north-darfur-camp |title=Sudan army repels new RSF attack on famine-stricken North Darfur camp |date=18 February 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. * 17 лютага — урадавыя войскі ўзялі пад кантроль раён Кафуры, апошні аплот паўстанцаў у Паўночным Хартуме, і горад Эр-Рахад у Паўночным Кардафане<ref>https://www.punjabnewsexpress.com/world/news/sudanese-army-reports-advancements-in-fight-against-paramilitary-forces-280369</ref>. Яны таксама адбілі Міністэрства рэсурсаў жывёл, падатковую вежу, малазійскую вежу і штаб-кватэру Дэпартамента аховы здароўя недалёка ад цэнтра Хартума<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article297547/ |title=Sudanese army gains more ground in Khartoum, seizing key sites |date=17 February 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 18 лютага — УСС адваявалі мост Кобер, які злучае Хартум з Хартум-Бахры, а таксама большую частку раёнаў Эль-Саджана і Эль-Хіла-Эль-Джадзіда на паўднёвым усходзе Хартума<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/emergency-lawyers-sudan-army-executing-more-people-in-khartoum |title=Emergency Lawyers: Sudan army executing more people in Khartoum |date=19 February 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. САП абвясціла аб планах сфармаваць паралельны ўрад у выгнанні, урад міру і адзінства, у [[Найробі]], [[Кенія]]<ref>https://www.capitalfm.co.ke/news/2025/02/sudans-militia-backed-factions-agree-to-form-parallel-govts/</ref>. Больш за 200 чалавек загінулі ў выніку трох дзён нападаў мяцежнікаў у раёне Эль-Гетэйна ў штаце Белы Ніл<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/18/sudan-paramilitaries-kill-hundreds-in-white-nile-villages-ngo |title=Sudan paramilitaries kill hundreds in White Nile villages: NGO |date=18 February 2025 |publisher=Al Jazeera}}</ref>. * 19 лютага — шэсць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку САП у Амдурмане<ref>{{cite web |title=Sudan’s RSF shelling kills family, including four children, in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article297660/ |website=Sudan Tribune |access-date=20 February 2025}}</ref>. Прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі мост Эль-Хурыя ў цэнтральнай частцы Хартума, а таксама Сідру ў Паўночным Кардафане<ref name="khazan"/>. [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый]] пацвердзіла наяўнасць голаду ў лагерах для ўнутрана перамешчаных асоб Замзам, Абу-Шук і Аль-Салам у Паўночным Дарфуры, а таксама ў двух месцах у заходніх нубійскіх гарах<ref>{{cite web |title=UN confirms famine in 5 areas of Sudan, warns of catastrophic hunger |url=https://sudantribune.com/article297671/ |website=Sudan Tribune |access-date=21 February 2025}}</ref>. * 20 лютага — дзесяць чалавек загінулі ў выніку авіяўдару ў Эль-Хазан-Джадзід, Усходні Дарфур<ref name="khazan">{{cite web |title=Airstrikes in Darfur, RSF shells El Fasher, army advances in central Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/airstrikes-in-darfur-rsf-shells-el-fasher-army-advances-in-central-sudan |website=Radio Dabanga |access-date=21 February 2025}}</ref>. * 22 лютага — УСС і групоўка «Шчыт Судана» заявілі, што прымусілі праціўніка адступіць з раёна Соба ва Усходнім Хартуме і адваявалі раёны Аль-Лулуа і Аль-Самра на паўднёвы ўсход ад моста Соба, які злучае паўднёвыя і ўсходнія раёны сталіцы з сельскімі раёнамі Усходняга Ніла, дадаўшы, што 17 байцоў САП былі забітыя, а дзевяць транспартных сродкаў былі знішчаны або захопленыя<ref>{{cite web |title=Sudanese army and allies advance in Khartoum, claim gains against RSF |url=https://sudantribune.com/article297770/ |website=Sudan Tribune |access-date=23 February 2025}}</ref>. * 23 лютага — САП і саюзныя групы падпісалі Хартыю аб стварэнні паралельнага ўрада, [[Урад міру і адзінства|Урада міру і адзінства]], пасля сустрэчы ў Найробі<ref>{{cite web |title=Sudan's RSF, allies sign charter for rival government |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250223-sudan-s-rsf-allies-sign-charter-for-rival-government-sources |website=France 24 |access-date=23 February 2025}}</ref>. Сілы «Саяд» арміі ўрада знялі двухгадовую аблогу Аль-Абейда<ref>{{cite web |title=Sudanese army ends RSF's two-year siege of El Obeid |url=https://sudantribune.com/article297800/ |website=Sudan Tribune |date=23 February 2025}}</ref>. УСС таксама адбілі Эль-Гетэйну<ref>{{cite web |title=Sudanese army retakes key city of Al-Qutayna in White Nile state |url=https://sudantribune.com/article297827/ |website=Sudan Tribune |date=23 February 2025}}</ref>. * 24 лютага — УСС заявілі, што занялі ўсходнюю частку моста Соба<ref>{{cite web |title=Sudanese army claims partial control of key Khartoum bridge |url=https://sudantribune.com/article297835/ |website=Sudan Tribune |date=24 February 2025}}</ref>, часткова прарвалі аблогу Даланга і захапілі рэгіёны Аль-Каркаль, Колі і Кіка на поўнач ад Кадуглі, а таксама Хаджар аль-Джавада і Каркарыю на поўдні<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article297869/|title=Sudanese army breaks part of SPLM-N siege on Dilling in South Kordofan|date=24 February 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. САП заявілі, што збілі знішчальнік Іл над Ньялай, у выніку чаго загінуў яго экіпаж<ref>{{cite web |url=https://english.ahram.org.eg/NewsContentP/2/541119/World/Officers-killed-in-Sudan-plane-crash-Military-sour.aspx |title=Officers killed in Sudan plane crash: Military source |date=25 February 2025 |publisher=al-Ahram}}</ref>. * 25 лютага — транспартны самалёт [[Ан-26]] ВПС Судана [[Катастрофа Ан-26 у Амдурмане|ўрэзаўся ў жылы раён Карары, Амдурман]], у выніку чаго загінулі прынамсі 46 чалавек, уключаючы генерал-маёра Бахра Ахмеда, старэйшага камандзіра ў Хартуме<ref>{{Cite web |title=Death toll in Sudan military plane crash rises to 46 |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/2/26/several-feared-killed-as-sudan-army-plane-crashes-near-capital-khartoum |access-date=2025-02-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Death toll in Sudan military plane crash rises to 46 |url=https://apnews.com/article/sudan-war-miliary-rsf-4311a36df4d48680770253a8bf13dcff |access-date=2025-02-26 |website=AP News |language=en}}</ref>. УСС адбілі Эль-Хіваі<ref>{{cite web |title=Institute for the Study of War |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/africa-file-february-27-2025-saf-advances-west-toward-darfur-m23-and-drc-reset |website=Institute for the Study of War |language=en}}</ref>. * 26 лютага — харчовая дапамога была спыненая з-за працяглых нападаў на лагер Замзам<ref>{{cite web |title=Sudan fighting halts food aid in famine-hit Zamzam camp, WFP warns of starvation |url=https://sudantribune.com/article297932/ |website=Sudan Tribune |date=26 February 2025}}</ref>. * 28 лютага — паўстанцы нанеслі ўдар з дапамогай беспілотнікаў па электрастанцыі Мераве, што прывяло да адключэння электраэнергіі ў горадзе.<ref>{{cite web |title=RSF drone attacks cause power outage in Sudan's Merowe |url=https://sudantribune.com/article298018/ |website=Sudan Tribune |date=1 March 2025}}</ref>. У АСАД заявілі, што перахапілі партыю паставак САП у Паўночным Дарфуры і нейтралізавалі [[Пустынныя ваўкі|калумбійскіх наймітаў]]<ref>{{cite web |title=Sudan army ally ‘intercepts RSF supply shipment’ |url=https://www.arabnews.com/node/2592000/middle-east |website=Arab News |language=en |date=1 March 2025}}</ref>. === Сакавік === * 2 сакавіка — УСС адваявалі ўчастак 13 і часткі раёнаў Эль-Наср і Эль-Худа ў Хартуме<ref>{{cite web |title=Sudanese Armed Forces ‘take eastern bank of El Manshiya Bridge’ – what next? |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudanese-armed-forces-take-eastern-bank-of-el-manshiya-bridge-what-next |website=Radio Dabanga |date=1 March 2025}}</ref>. * 3 сакавіка — прыхільнікі Бурхана дасягнулі ўсходняга краю моста Аль-Маншыя ва Усходнім Ніле, Хартум, і адбілі штаб-кватэру цэнтральных рэзервовых сіл Усходняга Ніла<ref>{{cite web |title=Sudanese army tightens grip on East Khartoum, eyes key bridges |url=https://sudantribune.com/article298095/ |website=Sudan Tribune |date=3 March 2025}}</ref>. Сем чалавек загінулі ў выніку авіяўдару ўрада па Ум-Курайдзіму, на поўнач ад Эль-Абейда<ref>{{cite web |title=Seven civilians die as SAF and RSF clash in North Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/seven-civilians-die-as-saf-and-rsf-clash-in-north-kordofan |website=Radio Dabanga |date=3 March 2025}}</ref>. * 4 сакавіка — больш за 80 чалавек загінулі або атрымалі раненні ў выніку абстрэлу лагера для перамешчаных асоб Абу-Шук войскамі Дагала<ref>{{cite web |title=Dozens killed, injured as shelling hits North Darfur camp |url=https://sudantribune.com/article298134/ |website=Sudan Tribune |date=4 March 2025}}</ref>. * 5 сакавіка — войскі Бурхана адбілі Эль-Далі і Эль-Мазлум, апошнія апірышчы RSF у штаце Сенар, а таксама Аль-Джабалайн у штаце Белы Ніл<ref>{{cite web |title=Sudan army gains ground in Sennar, Blue Nile, White Nile states |url=https://sudantribune.com/article298155/ |website=Sudan Tribune |date=5 March 2025}}</ref>. * 9 сакавіка — сем чалавек загінулі ў выніку атакі байцоў САП на Аль-Хіваі (Заходні Кардафан)<ref>{{Cite news |date=2025-03-09 |title=At least seven killed in RSF attack on Al Khiwai, West Kordofan |url=https://sudantribune.com/article298366/ |access-date=2025-03-10 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref>, а яшчэ двое загінулі ў выніку ўдараў беспілотнікаў паўстанцаў у Аль-Маліха (Паўночны Дарфур)<ref>{{Cite news |date=2025-03-09 |title=Drone attack kills two, injures four in North Darfur’s Al-Maliha |url=https://sudantribune.com/article298358/ |access-date=2025-03-10 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. * 10 сакавіка — УСС заявілі, што знішчылі 47 транспартных сродкаў і 100 беспілотнікаў праціўніка ў Эль-Фашыры на працягу 10 дзён. Урадавыя войскі таксама заявілі, што мясцовыя сілы забілі 15 байцоў. Ад паўстанцаў адбіты ўвесь раён Аль-Салам і будынкі Лафет Таўра на поўдні горада<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298412/|title=Sudan army says it destroyed dozens of RSF vehicles, drones in El Fasher|date=10 March 2025|access-date=12 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 12 сакавіка — дзесяць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку САП у Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298490/ |title=Darfur violence escalates: at least 10 killed in artillery strike, villages attacked |date=12 March 2025|access-date=13 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 13 сакавіка — у выніку абстрэлу Аль-Абейда войскамі Дагала загінула адна жанчына<ref name=":1"/>. * 14 сакавіка — войскі Бурхана заявілі, што збілі эскадрыллю беспілотнікаў, якія нацэліліся на Атбару<ref name=":1">{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298599/ |title=RSF shelling kills civilians in El Obeid; army downs drones in Atbara |date=14 March 2025 |access-date=15 March 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Восем мірных жыхароў былі забітыя падчас рэйдаў САП на Усходні Хартум<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298602/|title=Rights group accuses RSF of killing eight civilians in Khartoum|date=14 March 2025|access-date=16 March 2025|publisher=Sudan Tribne}}</ref>. * 16 сакавіка — УСС заявілі, што ўзялі пад кантроль Хартум 3 і частку Хартум 2 і адрэзалі апошні шлях паставак САП у прэзідэнцкі палац<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298671/|title=Army advances in central Khartoum, tightening siege on RSF|date=16 March 2025|access-date=18 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Чатыры чалавекі загінулі і 30 чалавек атрымалі раненні, у тым ліку 18 дзяцей, у выніку абстрэлу з боку САП у Карары, Амдурман<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298669/|title=Shelling in Omdurman kills four, wounds dozens, mostly children – officials|date=16 March 2025|access-date=18 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. УСС заявілі, што іх бранятанкавы корпус злучыўся з сіламі ў штабе Генеральнага камандавання ў Хартуме пасля зачысткі Народнага навучальнага шпіталя ад мяцежнікаў<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298711/ |title=Armoured Corps Links with Sudanese forces in HQ, squeezing RSF in Khartoum |date=17 March 2025|access-date=20 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 17 сакавіка — Арганізацыя Аб’яднаных Нацый заявіла, што сілы Дагала затрымалі больш за 60 міратворцаў, выкралі восем грамадзянскіх супрацоўнікаў і канфіскавалі восем транспартных сродкаў і 280 000 літраў паліва ЮНІСФА<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/unsc-condemns-rsf-for-abducting-un-staff-and-looting-convoy-in-sudan |title=UNSC condemns RSF for abducting UN staff and looting convoy in Sudan |date=18 March 2025|access-date=20 March 2025|publisher=Radio Dabanga}}</ref>. * 19 сакавіка — улады заявілі, што пры бамбардзіроўках Эль-Фашыра загінула 16 мяцежнікаў<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-army-within-500-meters-of-republican-palace-battles-in-north-darfur-and-north-kordofan |title=Sudan army within 500m of Republican Palace, battles in North Darfur and North Kordofan |date=20 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=Radio Dabanga}}</ref>. * 20 сакавіка — САП заявілі, што ўзялі Аль-Маліку, аднак АСАД гэта адмаўлялі, дадаўшы, што восем старэйшых афіцэраў праціўніка, уключаючы палявога камандзіра палкоўніка Аюба Ахімера, былі забітыя<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298824/ |title=Joint Forces say they repelled RSF attack on Al-Maliha, North Darfur |date=20 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 21 сакавіка — улады заявілі, што суданская армія адбіла Рэспубліканскі палац у Хартуме<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crmj0x8jr3wo |title=Sudan army recaptures presidential palace after two years of war |date=21 March 2025|access-date=21 March 2025|publisher=BBC}}</ref>. У той жа дзень у выніку ўдару беспілотніка мяцежнікаў па палацы загінулі шэсць журналістаў, у тым ліку два ваенныя рэпарцёры і чатыры члены здымачнай групы суданскага тэлебачання<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298917/ |title=Sudan state TV crew, military reporters killed in drone attack near presidential palace |date=21 March 2025|access-date=22 March 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 22 сакавіка — улады адбілі гатэль «Карынція», штаб-кватэру цэнтральнага банка Судана і Службы агульнай разведкі ў Хартуме<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-khartoum-c41e1d829ea2560c9ff8eb43daac85da |title=Sudan’s army says it seized key buildings in Khartoum after retaking the Republican Palace |date=22 March 2025|access-date=22 March 2025 |publisher=AP News}}</ref>. Сорак восем чалавек загінулі ў выніку этнічных чыстак з боку САП у Аль-Маліку<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298942/ |title=Dozens killed in North Darfur amid accusations of RSF ethnic attacks |date=22 March 2025|access-date=23 March 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 23 сакавіка — тры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу з боку САП у Амдурмане<ref name="tuti">{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250323-paramilitary-shelling-kills-3-in-omdurman-after-sudan-army-gains-medic |title=Paramilitary shelling kills 3 in Omdurman after Sudan army gains: medic |date=23 March 2025|access-date=23 March 2025 |publisher=France 24}}</ref>. Васемнаццаць чалавек загінулі ў выніку трохдзённай разні, учыненай мяцежнікамі, на вёскі ў штаце Гезіра на паўночны захад ад Вад-Медані<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article298967/ |title=RSF attacks kill at least 18 in Sudan’s Al-Jazira state: Activists |date=23 March 2025 |access-date=24 March 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 24 сакавіка — войскі Дагала распачалі серыю нападаў ва Усходнім Хартуме, у выніку якіх загінулі прынамсі пяць чалавек і дзясяткі атрымалі раненні<ref>{{Cite web |title=At least five killed in RSF shelling in Sudan’s Khartoum: Lawyers’ group |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/24/at-least-five-killed-in-rsf-shelling-in-sudans-khartoum-lawyers-group |access-date=2025-03-25 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. У той жа час армія Дагала адступіла з раёнаў Салама, Азхары, Ад-Хусейн, Маё, Герэйф-Уэст, Буры, Сахафат і Калакла<ref>{{Cite web |title=RSF reportedly retreating from Khartoum neighbourhoods amid army advances |url=https://sudantribune.com/article299057/ |access-date=2025-03-26 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref>. Дарфурская ініцыятыва за справядлівасць і мір заявіла, што сотні мірных жыхароў загінулі ў выніку авіяўдару войск Дагала па рынку турах недалёка ад Эль-Фашыра<ref>{{Cite web |title=Sudan army accused of killing hundreds in airstrike on Darfur market |url=https://www.bbc.com/news/articles/ckgz5kxy8d2o |access-date=2025-03-25 |website=BBC |language=en}}</ref>. * 26 сакавіка — УСС адбілі міжнародны аэрапорт і мост Маншыя праз Блакітны Ніл у Хартуме. Яны таксама адбілі лагер Тыба аль-Хасанаб<ref>{{Cite web |title=Sudanese army retakes Khartoum airport from rebels |url=https://www.rfi.fr/en/africa/20250326-sudanese-army-retakes-khartoum-airport-from-rebels |access-date=2025-03-26 |website=RFI|language=en}}</ref>. Аль-Бурхан наведаў прэзідэнцкі палац і абвясціў аб вызваленні сталіцы<ref>{{Cite web |title=‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf|access-date=2025-03-26 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref>. * 27 сакавіка — УСС ачысцілі апошнія ачагі супраціву праціўніка на поўдзень ад Хартума. Яны таксама заявілі, што нейтралізавалі 23 байца САП і захапілі артылерыйскую гармату<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299144/|title=Sudanese army claims clearing RSF pockets from Khartoum district|date=27 March 2025|access-date=28 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Зграя дронаў атакавала горад Ад-Дамазін у штаце Блакітны Ніл, паведамлялася аб некалькіх выбухах і дыме. УСС заявілі, што збілі пяць дронаў над базай бранятанкавага корпуса, штабам 4-й пяхотнай дывізіі і гарадскім аэрапортам<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299147/|title=Drones attack Sudan’s Blue Nile state capital for first time in war|date=27 March 2025|access-date=28 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 29 сакавіка — урадавыя войскі адваявалі рынак Сук Лівія на захад ад Амдурмана<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250329-sudan-army-says-retakes-khartoum-area-market-from-paramilitaries |title=Sudan army says retakes Khartoum-area market from paramilitaries |date=29 March 2025|access-date=29 March 2025|publisher=France 24}}</ref>. * 30 сакавіка — УСС і саюзнікі адбілі напад атрадаў Дагала на Эль-Фашыр і атакавалі калону забеспячэння, знішчыўшы 16 транспартных сродкаў і забіўшы дзясяткі байцоў САП. Дзевяць мірных жыхароў загінулі і яшчэ 17 атрымалі раненні ў выніку абстрэлу з боку мяцежнікаў<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299228/|title=Nine civilians killed in Sudan’s El Fasher shelling, army says attack repelled|date=30 March 2025|access-date=31 March 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 31 сакавіка — сем чалавек загінулі ў выніку абстрэлу лагера Абу-Шук сіламі САП<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/renewed-deadly-rsf-shelling-strikes-north-darfur-camp |title=Renewed deadly RSF shelling strikes North Darfur camp |date=2 April 2025 |access-date=3 April 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. Паўстанцы заявілі, што ўзялі Хор-эль-Далайб у Паўднёвым Кардафане пасля сутыкненняў, у выніку якіх загінула 12 мірных жыхароў. Яны таксама заявілі, што забілі 70 байцоў Ісламскага руху і знішчылі або захапілі 13 транспартных сродкаў<ref name="antonov"/>. === Красавік === * 2 красавіка — два чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу лагера Абу-Шук сіламі САП<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/sudan-displacement-famine-elfasher-military-rapid-support-forces-un-38b47acc8fd199f7d5873423bfb441d3 |title=2 killed as Sudan’s paramilitary intensifies attacks on displacement camp in North Darfur |date=2 April 2025 |access-date=2 April 2025 |publisher=AP News}}</ref>. Прынамсі 96 чалавек загінулі ў выніку чатырохдзённых нападаў на ўрадавыя войскі ў раёне Аль-Джумуа на поўдзень ад Амдурмана<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299298/ |title=RSF attacks kill 96 south of Sudan’s Omdurman, triggering displacement |date=2 April 2025 |access-date=3 April 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 3 красавіка — САП заявілі, што збілі варожы самалёт Ан над Эль-Фашырам, у выніку чаго загінулі восем членаў экіпажа<ref name="antonov">{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-claims-to-down-sudan-air-force-plane-in-north-darfur |title=RSF claims to down Sudan Air Force plane in North Darfur |date=4 April 2025 |access-date=4 April 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. * 4 красавіка — больш за 100 мірных жыхароў загінулі ў сутыкненнях у Аль-Мальхе. Горад захапілі паўстанцы. Адзначаліся рабаванні, забойствы і катаванні<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299379/|title=Over 100 civilians killed in AEl Malha clashes, RSF blamed|date=4 April 2025|access-date=7 April 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 5 красавіка — электрастанцыя Мерове падвергнулася нападу беспілотніка арміі Дагала, што прывяло да адключэння электраэнергіі ў Амдурмане і Паўночным штаце<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299398/ |title=Power outages hit Sudan areas after drone attack on Merowe Dam |date=6 April 2025 |access-date=7 April 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 6 красавіка — прынамсі 15 мірных жыхароў загінулі ў сутыкненнях у Амбадзе<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299431/ |title=Renewed Omdurman clashes leave civilians dead; RSF accused of abuses |date=6 April 2025 |access-date=7 April 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Чатыры чалавекі загінулі ў выніку атакі беспілотнікаў САП на Аль-Дабах (Паўночны штат)<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299455/ |title=RSF drone attack destroys fuel depot at Dongola airport in Northern Sudan |date=8 April 2025 |access-date=8 April 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 7 красавіка — тры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу лагера для перамешчаных асоб Абу-Шук сіламі Дагала<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299461/ |title=Shelling kills three at Darfur IDP camp; RSF assault on El Fasher feared |date=8 April 2025 |access-date=8 April 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Яшчэ некалькі чалавек загінулі ў выніку сумеснага нападу САП і атрадаў аль-Хілу ў Рашадзе, Паўднёвы Кардафан<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/dozen-dead-in-rsf-splm-attacks-in-kordofan |title=Dozen dead in RSF-SPLM attacks in Kordofan |date=10 April 2025 |access-date=10 April 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. * 8 красавіка — УСС адбілі ў САП лагеры Аль-Кусур і Аль-Конан, а таксама раёны Фаташа, Аль-Хілал Аль-Джадзіда і Іскан Аль-Сафва ў Амдурмане<ref>{{cite web |url=https://sudantribune.com/article299492/ |title=Sudan army advances in Omdurman’s Ombada, captures camps from RSF |date=8 April 2025 |access-date=9 April 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 9 красавіка — у выніку ўдараў беспілотнікаў і артылерыі мяцежнікаў у Эль-Абейдзе і Аль-Дабе загінулі 13 чалавек<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299513/|title=RSF attacks kill at least 13 civilians in Sudan’s El-Obeid, Al-Dabbah|date=9 April 2025|access-date=10 April 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 10 красавіка — прынамсі 15 мірных жыхароў загінулі ў выніку абстрэлу лагера Абу-Шук сіламі мяцежнікаў. Прыхільнікі Дагала заявілі, што ўзялі Ум-Кедаду<ref>{{cite web|url=https://thedefensepost.com/2025/04/11/killed-darfur-camp-intensifies/|title=15 Killed in Darfur Camp as Battle for Last Army-Held City Intensifies|date=11 April 2025|work=The Defense Post}}</ref>. * 11 красавіка — па меншай меры 32 мірных жыхара загінулі ў выніку абстрэлаў беспілотнікаў САП у Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299611/ |title=RSF attack kills 32 civilians in Sudan’s El Fasher, army says |date=11 April 2025|work=Sudan Tribune}}</ref>. * 12 красавіка — у выніку атакі САП на лагер бежанцаў Замзам загінулі і атрымалі раненні сотні чалавек, большасць з якіх-жанчыны і дзеці<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/hundreds-feared-killed-sudan-rsf-launches-attack-famine-stricken-camp-2025-04-12/ |title=Hundreds feared killed in Sudan as RSF launches attack on famine-stricken camp|date=12 April 2025|work=Reuters}}</ref>. * 13 красавіка — САП заявілі, што захапілі лагер бежанцаў Замзам<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299682/ |title=RSF seizes Zamzam camp, displacing thousands; hundreds reported dead |date=13 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 14 красавіка — беспілотнікі паўстанцаў пачалі атаку на Атбару, уразіўшы паліўны склад і электрастанцыю, што прывяло да адключэння электраэнергіі<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299725/ |title=RSF drone attacks cause blackout in north Sudan's Atbara |date=14 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 15 красавіка — Дагала афіцыйна абвясціў аб стварэнні ўрада міру і адзінства<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-civil-war-darfur-a25fe0ef9a3769ecab1838286ab0b38b |title=Sudanese paramilitary group says its forming a rival government |date=16 April 2025|work=AP News}}</ref>. У адказ на атакі паўстанцаў у Эль-Фашыры быў абвешчаны вячэрні каменданцкі час<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299721/ |title=North Darfur imposes curfew in El Fasher after mass casualties in RSF attack on Zamzam camp |date=14 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 16 красавіка — прынамсі 57 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку САП у Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250417-clashes-in-sudan-s-besieged-darfur-city-kill-57 |title=57 killed in Sudan's Darfur as trapped civilians fear bloodbath |date=17 April 2025 |work=France 24}}</ref>. * 19 красавіка — армію генерала Дагала абвінавацілі ў забойствах мірных жыхароў вёскі Бруш (Паўночны Дарфур)<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article299928/ |title=RSF accused of deadly attack on North Darfur village, civilian casualties reported |date=19 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 20 красавіка — прынамсі 30 чалавек загінулі падчас нападаў САП у Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-darfur-e3b3c58966ff9ac2693764140eec85df |title=Sudan’s paramilitaries kill more than 30 in a new attack on a Darfur city, activists say |date=22 April 2025 |work=AP News}}</ref>. * 22 красавіка — прынамсі 55 чалавек загінулі за два дні абстрэлаў паўстанцамі Эль-Фашыра<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300024/ |title=Sudan army says RSF shelling killed 55 civilians in two days in El Fasher |date=22 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 23 красавіка — адна з фракцый групоўкі «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]» на чале з Махамедам Башарай Ях’я абвясціла аб сваёй вернасці ўраду<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300066/ |title=JEM faction sides with Sudan army, plans to break El Fasher siege |date=24 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 24 красавіка — прынамсі 74 чалавекі загінулі ў выніку атакі САП на вёску Аль-Сафа ў Заходнім Кардафане<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300097/ |title=Sudan’s RSF kills at least 74 in West Kordofan village attack, doctors say |date=24 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 25 красавіка — прынамсі 11 чалавек загінулі ў выніку ўдару мяцежнага беспілотнікау Атбары<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300127/ |title=RSF drone strike kills 11, hits power facility in north Sudan |date=25 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. Артылерыя паўстанцаў з раёна Салхі ў Амдурмане нанесла ўдар па Генеральным штабе УСС у Хартуме<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300124/ |title=Sudan’s RSF shells army command in Khartoum |date=25 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 27 красавіка — САП абвінавацілі ў забойстве 31 чалавека ў стылі пакарання ў раёне Салха, Амдурман<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/outcry-as-rsf-accused-of-executing-31-civilians-in-omdurman |title=Outcry as RSF accused of executing 31 civilians in Omdurman |date=28 April 2025 |work=Radio Dabanga}}</ref>. Баевікі, звязаныя з войсками Дагала, выкралі 40 гуманітарных работнікаў і каля 50 грамадзянскіх асоб з лагера Замзам<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300194/ |title=Sudan camp spokesman says RSF allies arrested 40 aid workers in Darfur |date=27 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 29 красавіка — 45 чалавек загінулі пры абстрэле войскамі Дагала Эль-Фашыра<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300283/ |title=Sudan army says 45 civilians killed in El Fasher shelling |date=29 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 30 красавіка — у Хартум прыбыла першая з пачатку вайны гуманітарная дапамога [[ААН]]<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300345/ |title=First U.N. aid reaches central Khartoum since Sudan war began, U.N. says |date=30 April 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. === Май === * 1 мая — часці САП захапілі Эн-Нахуд у Заходнім Кардафане, забіўшы 19 чалавек<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/2/sudanese-paramilitaries-kill-19-after-taking-city-of-al-nahud-sources |title=Sudanese paramilitary RSF kills 19 after taking city of al-Nahud: Sources |date=2 May 2025 |work=Al Jazeera}}</ref>. * 2 мая — УСС адбілі вёскі Аль-Суфі, Аль-Алка і Аль-Шакік на Заходнім беразе Белага Ніла ў штаце Белы Ніл. Дроны САП здзейснілі атаку на штаб-кватэру 18-й пяхотнай дывізіі<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300417/ |title=Sudanese army retakes towns from RSF in White Nile state, Omdurman areas |date=2 May 2025 |work=Sudan Tribune}}</ref>. * 3 мая — войскі Бурхана заявілі, што САП выпусцілі некалькі дронаў-камікадзэ ў напрамку Касала і Порт-Судана<ref>{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/sudanese-paramilitary-forces-carried-out-1st-drone-attack-on-port-sudan-army-says/ |title=Sudanese paramilitary forces carried out 1st drone attack on Port Sudan, army says |date=3 May 2025 |publisher=The Times of Israel}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.newarab.com/news/sudan-paramilitary-drone-strike-hits-border-city-near-eritrea |title=Sudan paramilitary drone strike hits border city near Eritrea |date=3 May 2025 |publisher=The New Arab}}</ref>. Урадавыя ВПС нанеслі ўдары па аэрапорце Ньялы<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300476/ |title=Sudan army bombs Nyala airport after suspected RSF supply flight |date=3 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>, [[Інцыдэнт з Boeing 737 у Ньяле (2025)|знішчыўшы кенійскі самалёт]]. * 6 мая — войскі Дагала атакавалі з беспілотнікаў Порт-Судан<ref>{{cite web|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/renewed-drone-strikes-pummel-port-sudan-for-third-day-as-civilian-infrastructure-hit |title=Renewed drone strikes pummel Port Sudan for third day as civilian infrastructure hit |date=6 May 2025 |publisher=Radio Dabanga}}</ref>. Шэсць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу лагера Абу-Шук САП<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300582/ |title=At least six killed, 20 wounded in shelling of Sudan's El Fasher camp |date=6 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Урад Судана разарваў дыпламатычныя адносіны з ААЭ з-за меркаванай падтрымкі паўстанцаў<ref>{{Cite web |date=2025-05-06 |title=Sudan cuts ties with UAE over alleged RSF support as drone strikes on Port Sudan continue |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly1ygvxvq3o |access-date=2025-05-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref>. * 7 мая — чацвёрты дзень запар САП наносяць удары з выкарыстаннем беспілотнікаў па Порт-Судане<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/7/port-sudan-explosions-lifeline-for-aid-comes-under-attack-for-fourth-day |title=Port Sudan explosions: Lifeline for aid comes under attack for fourth day |date=6 May 2025 |publisher=Al Jazeera}}</ref>. * 8 мая — восем чалавек загінулі ў выніку нападаў САП на Амдурман<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300664/ |title=RSF attacks in Omdurman leave 8 civilians dead, including children in drone strike |date=8 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 9 мая — чатырнаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу лагера Абу-Шук паўстанцамі<ref>{{cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2025/05/10/strike-on-sudans-darfur-kills-14-members-of-one-family-rescuers |title=33 killed in Sudan strikes blamed on paramilitary RSF |date=10 May 2025 |publisher=al-Arabiya}}</ref>. * 10 мая — прынамсі 20 зняволеных загінулі ў выніку меркаванага ўдару дрона САП па турме Аль-Абейда<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-war-e55bca6562f4d9d29630480bc47e6a84 |title=At least 20 people killed in Sudan after a suspected drone strike hits a prison |date=10 May 2025 |publisher=AP News}}</ref>. * 11 мая — урадавыя часці заявілі, што адбілі горад Аль-Хуваі ў Заходнім Кардафане<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article300773/ |title=Sudan army says it recaptured West Kordofan town from RSF |date=11 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. Сем чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку войск Дагала Эль-Фашыра<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/12/renewed-rsf-shelling-killed-several-in-sudans-el-fasher-army-says |title=Renewed RSF shelling killed several in Sudan's el-Fasher, army says |date=12 May 2025 |publisher=Al Jazera}}</ref>. * 13 мая — УСС заявілі , што адбіл горад Аль-Хамадзі ў Паўднёвым Кардафане, а таксама кварталы Аль-Джамія і Аль-Шакла на поўдні Амдурмана<ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Sudan joint force says it retook West Kordofan town from RSF after fierce battle |url=https://sudantribune.com/article300836/ |access-date=2025-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Sudan army captures key South Kordofan town, gains in Omdurman |url=https://sudantribune.com/article300845/ |access-date=2025-05-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 14 мая — дроны мяцежнікаў атакавалі тры электрастанцыі ў Амдурмане, што прывяло да адключэння электраэнергіі па ўсім Хартуму<ref>{{Cite web |date=2025-05-14 |title=Drone strikes hit Omdurman power plants, trigger Khartoum blackouts |url=https://sudantribune.com/article300898/ |access-date=2025-05-15 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 15 мая — чатыры чалавекі загінулі ў выніку меркаванага ўдару беспілотніка САП па шпіталі УСС у Аль-Абейдзе<ref>{{Cite web |date=2025-05-15 |title=RSF drone strike on Sudan army hospital kills four, injures dozens |url=https://sudantribune.com/article300950/ |access-date=2025-05-16 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 16 мая — дзесяць чалавек былі забітыя ў выніку абстрэлу атрадамі аль-Хілу Кадуглі. Урадавыя войскі захапілі Аль-Тарыду і Аль-Даку ў Кадзіры, Паўднёвы Кардафан, выбіўшы войскі аль-Хілу<ref>{{Cite web |date=2025-05-16 |title=Shelling kills 10 in Kadugli as Sudanese army claims South Kordofan advances |url=https://sudantribune.com/article300989/ |access-date=2025-05-17 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. * 18 мая — чатырнаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу рынку ў лагеры Абу-Шук САП<ref>{{Cite web |date=2025-05-18 |title=14 civilians killed in RSF shelling of Abu Shouk market, activists say |url=https://sudantribune.com/article301061/ |access-date=2025-05-19 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. Адзін чалавек загінуў у выніку нападу мяцежнікаў на вёску Аль-Самра ў штаце Белы Ніл<ref>{{Cite web |date=2025-05-18 |title=RSF kills one, injures three, loots villages in Sudan’s White Nile |url=https://sudantribune.com/article301065/ |access-date=2025-05-19 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>. Дзевяць чалавек, у тым ліку сем вайскоўцаў, загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па базе сіл «Шчыт Судана» на раўніне Аль-Бутана ў штаце Гезіра<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article301071/|title=Drone attack kills nine at Sudan Shield Forces camp|date=18 May 2025|access-date=19 May 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 19 мая — УСС адбілі Вадзі-эль-Атрун у Аль-Мальзе на стратэгічнай дарозе, якая злучае Паўночны штат і Паўночны Дарфур<ref>{{Cite web |date=2025-05-19 |title=Army and allies take control of strategic area near triangle border area, Minawi says |url=https://sudantribune.com/article301058/ |access-date=2025-05-19 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref>, а таксама захапілі Аль-Сальху ў Амдурмане, Аль-Альку ў Белым Ніле і раён Ум-Лібана ў Заходнім Кардафане<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article301092/|title=Sudanese army reclaims Al-Salha, advances towards Al-Nuhud|date=19 May 2025|access-date=19 May 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 20 мая — улады заявілі, што ачысцілі штат Хартум ад праціўніка<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/20/sudans-army-declares-khartoum-state-completely-free-of-paramilitary-rsf |title=Sudan’s army declares Khartoum state ‘completely free’ of paramilitary RSF |date=20 May 2025|access-date=21 May 2025|publisher=Al Jazeera}}</ref>. * 21 мая — УСС заявілі, што ачысцілі штат Белы Ніл ад войск Дагала<ref>{{cite web|url=https://www.youm7.com/story/2025/5/21/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%B7%D9%88%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9/6994825 |title=بعد تحرير الخرطوم بالكامل.. السلطات السودانية تعلن ولاية جديدة خالية من الدعم السريع |date=21 May 2025|access-date=24 May 2025|publisher=[[Youm7]]}}</ref>. * 22 мая — ЗША абвясцілі аб новых санкцыях супраць Судана ў сувязі з ужываннем УСС хімічнай зброі<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cwynkdyk14zo |title=US says Sudan used chemical weapons in war as it issues new sanctions |date=23 May 2025|access-date=23 May 2025|publisher=BBC}}</ref>. Улады заявілі, што выявілі масавыя пахаванні ў Аль-Сальхі, Амдурман, у якіх знаходзяцца астанкі 465 чалавек, забітых САП<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article301174/ |title=Sudanese army unearths mass graves in Omdurman, 465 victims found |date=23 May 2025 |access-date=23 May 2025 |publisher=Sudan Tribune}}</ref>. * 23 мая — УСС і іх саюзнікі абвясцілі аб узяцці Дыбебада ў Паўднёвым Кардафане<ref>{{Cite web |date=2025-05-23 |title=Sudanese army, allied forces seize strategic city in South Kordofan state |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/sudanese-army-allied-forces-seize-strategic-city-in-south-kordofan-state/3577666 |access-date=2025-05-21 |website=[[Anadolu Agency]] }}</ref>. * 27 мая — дроны САП атакавалі базу і паліўны склад праціўніка ў Косці<ref>{{Cite web |date=2025-05-28 |title=Sudan's RSF attacks army amid cholera outbreak |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250527-sudan-s-rsf-attacks-army-amid-cholera-outbreak |access-date=2025-05-28 |website=[[France 24]] }}</ref>. Тры чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка паўстанцаў па прыпынку грамадскага транспарту ў Эр-Рахадзе<ref>{{Cite web |date=2025-05-27 |title=RSF drone strikes kill three, hit fuel depot in Sudan's states |url=https://sudantribune.com/article301351/ |access-date=2025-05-28 |website=[[Sudan Tribune]] }}</ref>. * 28 мая — восем чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП у Эль-Хуваі, яшчэ двое загінулі ў выніку асобнай атакі ў Дыбебадзе<ref>{{Cite web |date=2025-05-28 |title=RSF drone strikes kill at least 10 civilians in Sudan’s Kordofan – sources |url=https://sudantribune.com/article301392/ |access-date=2025-05-29 |website=[[Sudan Tribune]] }}</ref>. * 29 мая — САП заявілі, што адбілі Дыбебад і Эль-Хуваі<ref>{{Cite web |date=2025-05-29 |title=‘RSF reclaims towns in Kordofan’, conflict and displacement surge across Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-reclaims-towns-in-kordofan-conflict-and-displacement-surge-across-sudan |access-date=2025-05-30 |website=[[Radio Dabanga]] }}</ref>. * 30 мая — прынамсі 28 чалавек загінулі ў выніку нападаў войск Дагала на Аль-Абейд, Дыбебад і Аль-Хуваі<ref>{{Cite web |date=2025-05-30 |title=A suspected drone attack on a hospital in Sudan kills 6, activists say |url=https://apnews.com/article/sudan-hospital-drone-attack-1a29054740572b791a2f39fb40a397d6 |access-date=2025-05-30 |website=[[AP News]] }}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-05-30 |title=Sudan’s RSF shells El Obeid, hospital hit, as ministry reports 28 dead in Kordofan |url=https://sudantribune.com/article301461/ |access-date=2025-05-31 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. Склад Сусветнай харчовай праграмы ў Эль-Фашыры быў пашкоджаны ў выніку абстрэлу САП<ref>{{Cite web |date=2025-05-30 |title=WFP facility in Sudan’s Darfur shelled, U.N. and U.S. condemn RSF |url=https://sudantribune.com/article301461/ |access-date=2025-05-31 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 31 мая — прынамсі 13 чалавек загінулі ў выніку нападаў войск Дагала на Заходні і Паўднёвы Кардафан<ref>{{Cite web |date=2025-05-31 |title=At least 13 civilians killed in RSF attacks in Sudan’s Kordofan states |url=https://sudantribune.com/article301505/ |access-date=1 June 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. Дроны УСС нанеслі ўдары па Ньяле<ref>{{Cite web |date=2025-05-31 |title=Sudan army drones strike RSF positions in Nyala for second day |url=https://sudantribune.com/article301497/ |access-date=1 June 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. === Чэрвень === * 2 чэрвеня — Урад Судана і паўстанцы абвінавацілі адзін аднаго ў нападзе на сумесны канвой Сусветнай праграмы харчавання і ЮНІСЕФ у Эль-Кома, у выніку якога загінулі пяць чалавек і былі знішчаны некалькі грузавікоў з гуманітарнай дапамогай.<ref>{{Cite web |date=3 June 2025 |title=Accusations fly after aid convoy destroyed in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article301569/ |access-date=3 June 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 June 2025 |title=WFP-UNICEF: 5 die in raid on aid convoy in North Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/wfp-unicef-5-die-in-raid-on-aid-convoy-in-north-darfur |access-date=4 June 2025 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref> * 4 чэрвеня — чатырнаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу лагера Абу-Шук САП.<ref name="abushouk20"/> * 5 чэрвеня — пяць чалавек загінулі ў выніку атакі дрона паўстанцаў у Эль-Абейдзе.<ref>{{Cite web |date=5 June 2025 |title=Sudan army says RSF drone strike kills 5 in El Obeid |url=https://sudantribune.com/article301670/ |access-date=6 June 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> Шэсць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП лагера Абу-Шук.<ref name="abushouk20">{{Cite web |date=5 June 2025 |title=RSF shelling kills at least 20 at displacement camp in Sudan's Darfur |url=https://sudantribune.com/article301659/ |access-date=6 June 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 7 чэрвеня — САП і атрады аль-Хілу захапілі горад Ум-Дэхіліб, Паўднёвы Кардафан.<ref>{{Cite web |date=7 June 2025 |title=RSF and allied rebels seize town from army in Sudan's South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article301691/ |access-date=8 June 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 9 чэрвеня — САП заявілі, што захапілі штаб-кватэру 22-й пяхотнай дывізіі ў Бабанусе.<ref>{{Cite web |date=9 June 2025 |title=Sudan army, RSF clash in Kordofan with shelling, drone strikes |url=https://sudantribune.com/article301728/ |access-date=10 June 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> Баевікі распачалі шырокамаштабную кампанію арыштаў па ўсім Паўднёвым і Усходнім Дарфуры.<ref>{{Cite web |date=10 June 2025 |title=RSF detains scores in Darfur, accuses them of spying for army |url=https://sudantribune.com/article301730/ | access-date=10 June 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 10 чэрвеня — УСС абвінавацілі ЛНА ў сумесным нападзе з САП у памежным трыкутніку Лівія—Егіпет—Судан.<ref>{{Cite web |date=10 June 2025 |title=Sudanese army accuses Libya's Haftar forces of border attack|url=https://www.reuters.com/world/africa/sudanese-military-says-rival-paramilitary-forces-backed-by-libyas-haftar-forces-2025-06-10/|access-date=11 June 2025 |website=[[Reuters]]}}</ref> Восем чалавек загінулі ў выніку нападу ўрадавага беспілотніка на школу, дзе размяшчаліся ўнутрана перамешчаныя асобы, у Абу-Забадзе, Заходні Кардафан.<ref>{{Cite web |date=11 June 2025 |title=Sudan army drone strike kills 8 at shelter for displaced, group says |url=https://sudantribune.com/article301797/ |access-date=11 June 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 11 чэрвеня — восем чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП Абу-Шука.<ref>{{Cite news|title=Shelling on Darfur camp kills 8 as residents flee besieged El Fasher|url=https://sudantribune.com/article301829/|access-date=2025-06-12|website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 12 чэрвеня — атрады Мінаві абвінаваціла САП у выкраданні 100 мірных жыхароў, якія ўцякалі з Эль-Фашыра, для прымусовага прызыву ў войска.<ref>{{Cite news|title=SLM-Minawi accuses RSF of abducting 100 people fleeing besieged El Fasher|url=https://sudantribune.com/article301870/|access-date=2025-06-13|website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 13 чэрвеня — САП правялі серыю ўдараў беспілотнікаў па Ньяле.<ref>{{Cite news|title=Sudanese army drones strike RSF targets in Nyala, witnesses say|url=https://sudantribune.com/article301883/ |access-date=2025-06-13|website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> Сем чалавек, у тым ліку пяць дзяцей, загінулі ў выніку абстрэлу баевікамі Эль-Абейда.<ref>{{Cite news|title=RSF shelling kills 7 people including 5 children in El Obeid|url=https://sudantribune.com/article301888/ |access-date=2025-06-14|website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 15 чэрвеня — прынамсі 35 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП сховішча для ўнутрана перамешчаных асоб у будынку Міністэрства сельскай гаспадаркі ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite news |title=Deadly strike hits shelter for displaced during heavy El Fasher fighting |url=https://sudantribune.com/article301940/ |access-date=2025-06-16 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> Улады заявілі, што адбілі напад войск Дагала на Эль-Фашыр, знішчыўшы два бронетранспарцёры, дзве баявыя браніраваныя машыны, а таксама забіўшы і параніўшы дзясяткі салдат.<ref>{{cite web|url=https://sudantribune.com/article301933/|title=Sudan's army, allies say they repelled new RSF attack on El Fasher|date=15 June 2025|access-date=16 June 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref> * 16 чэрвеня — САП захапілі аазіс Карб-эль-Тум каля лівійскай мяжы.<ref>{{Cite news|title=Sudan's RSF says it seized key northern area near Libyan border |url=https://sudantribune.com/article301967/ |access-date=2025-06-17 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> У Бабанусе ўпершыню са студзеня 2024 года адбыліся баі паміж УСС і САП.<ref>{{Cite news|title=Fighting erupts between Sudanese army and RSF in Kordofan's Babanusa |url=https://sudantribune.com/article301978/ |access-date=2025-06-17 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 17 чэрвеня — прыхільнікі Бурхана адбілі атаку войск аль-Хілу на Кадуглі.<ref>{{Cite news|title=Sudan army says it repels SPLM-N attack, battles paramilitary RSF in Kordofan|url=https://sudantribune.com/article301987/ |access-date=2025-06-17 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 19 чэрвеня — ВПС Судана заявілі, што падчас авіяўдараў каля Бабанусы знішчылі 14 транспартных сродкаў праціўніка<ref>{{Cite news|title=Sudan's army launches air strikes on RSF in two Kordofan states |url=https://sudantribune.com/article302074/ |access-date=2025-06-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 20 чэрвеня — атрады аль-Хілу абстралялі Кадуглі, пацярпелых няма<ref>{{Cite news|title=SPLM-N rebels shell South Kordofan's Dilling, sources say|url=https://sudantribune.com/article302103/ |access-date=2025-06-21 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 21 чэрвеня — больш за 40 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу бальніцы Аль-Муджлад у Мугладзе, Заходні Кардафан, у чым абвінавацілі УСС<ref>{{Cite news|title=Children killed in 'appalling' Sudan hospital attack - WHO head |url=https://www.bbc.com/news/articles/c8j18w3ndg9o |access-date=2025-06-24 |website=[[BBC]]}}</ref>. * 25 чэрвеня — дрон паўстанцаў атакаваў грамадзянскіх і вайскоўцаў у Далангу, загінулі чатыры мірныя жыхары і невядомая колькасць салдат.<ref>{{Cite news|title=Four killed in drone strike in Sudan's South Kordofan, sources say|url=https://sudantribune.com/article302257/|access-date=2025-06-26|website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> Улады заявілі, што адбілі горад Балдага ў штаце Блакітны Ніл<ref>{{Cite news|title=Sudan's army says it seized positions in Blue Nile state |url=https://sudantribune.com/article302266/ |access-date=2025-06-26|website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 26 чэрвеня — падраздзяленне САП атакавала турмы Кобер і Дагрыс у Ньяле, спрабуючы вызваліць аднаго са сваіх камандзіраў, што справакавала сутычкі, у выніку якіх загінулі як мінімум 23 чалавекі, а дзясяткі зняволеных уцяклі.<ref name="nyala">{{Cite news|title=Sudanese army drones strike RSF training centre in Nyala |url=https://sudantribune.com/article302384/ |access-date=2025-06-29 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 27 чэрвеня — трынаццаць чалавек загінулі ў Эль-Фашыры ў выніку абстрэлу САП.<ref>{{Cite news |title=13 killed including 3 children in Sudan paramilitary strikes in Darfur |url=https://www.arabnews.com/node/2606075/middle-east |access-date=2025-06-28 |website=[[Arab News]]}}</ref> * 28 чэрвеня — УСС заявілі аб адваёве ключавых дарог, якія злучаюць Кадуглі і Даланг<ref>{{Cite news |title=Sudan's army says it retook key road from insurgents in South Kordofan|url=https://sudantribune.com/article302368/ |access-date=2025-06-28 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>, а таксама нанеслі ўдары беспілотнікамі па пазіцыях САП у Ньяле.<ref name="nyala"/> * 29 чэрвеня — тры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу лагера ўнутрана перамешчаных асоб Абу-Шук.<ref>{{Cite news |title=Sudan's RSF shells El Fasher killing three, as child hunger deaths mount|url=https://sudantribune.com/article302403/ |access-date=2025-06-29 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> ===Ліпень=== * 1 ліпеня — байцы Бурхана перахапілі беспілотнікі САП у Мерове і Эль-Дабе<ref>{{Cite news |title=Sudanese army says it downed RSF drones in Northern state |url=https://sudantribune.com/article302482/ |access-date=2025-07-01 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. Войскі Дагала і фракцыя Аль-Хілу абвясцілі аб стварэнні ў Ньяле кіруючага альянсу на чале з Дагала, а яго намеснікам стаў аль-Хілу<ref>{{Cite news |title=RSF's Hemetti to head new alliance with SPLM-N leader al-Hilu |url=https://sudantribune.com/article302486/ |access-date=2025-07-02 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 6 ліпеня — пяць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП лагера Абу-Шук<ref>{{Cite news |title=Shelling kills at least 5 in besieged El Fasher as food prices soar|url=https://sudantribune.com/article302603/ |access-date=2025-07-06 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 7 ліпеня — войскі Бурхана захапілі Эр-Рыяш і Казгалі ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite news |title=Sudanese army says it seized two areas in North Kordofan from RSF|url=https://sudantribune.com/article302620/ |access-date=2025-07-07 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 8 ліпеня — восем чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка паўстанцаў у Эль-Фашыры<ref>{{Cite news |title=RSF's drone strike kills at least 8 in North Darfur capital |url=https://sudantribune.com/article302716/ |access-date=2025-07-10 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. Вызваленчая армія Судана арыштавала двух журналістаў у Эль-Фашыры<ref>{{Cite news |title=Government-allied Darfur faction arrests two journalists in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article302637/ |access-date=2025-07-08 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 10 ліпеня — чатыры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу САП Эль-Абейда<ref>{{Cite news|title=Sudanese paramilitary attack leaves at least 4 dead as fighting intensifies in Kordofan region |url=https://apnews.com/article/sudan-kordofan-rapid-support-forces-humanitarian-crisis-574e767ae69562ab05d6a9d2e5bee1b5 |access-date=2025-07-12 |website=[[AP News]]}}</ref>. * 11 ліпеня — восем чалавек загінулі ў выніку авіяўдару ВПС Судана ў Абу-Забадзе, Заходні Кардафан<ref>{{Cite news|title=Sudanese army airstrike kills at least 8 in displacement shelters, local group says|url=https://sudantribune.com/article302774/ |access-date=2025-07-12 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. САП пачалі маштабнае наступленне на Эль-Фашыр, захапіўшы галоўны жывёлагадоўчы рынак горада, турму Шала і штаб-кватэру Цэнтральных рэзервовых сіл, але на наступны дзень паўстанцы былі адкінуты<ref name="storm">{{Cite news|title=RSF storms cattle market and prison in 'death trap' Sudanese city |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn7d84k3r43o |access-date=2025-07-14 |website=[[BBC]]}}</ref>. * 12 ліпеня — у Эль-Фашыры ў выніку абстрэлу САП загінулі пяць чалавек<ref name="storm"/>. * 13 ліпеня — дзесяць чалавек загінулі ў выніку ўрадавых авіяўдараў у Абу-Забадзе і Аль-Фуле ў Заходнім Кардафане<ref>{{Cite news|title=Sudanese army air strikes kill 10 civilians; RSF-aligned official threatens oil fields |url=https://sudantribune.com/article302842/ |access-date=2025-07-14 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. САП заявілі пра захоп горада Ум-Сумайма ў Паўночным Дарфуры. Аднак губернатар Дарфура Міні Мінаві заявіў, што горад быў адбіты АСАД<ref>{{Cite news|title=Conflicting claims over control of vital North Kordofan area |url=https://sudantribune.com/article302834/ |access-date=2025-07-14 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 14 ліпеня — больш за 200 чалавек былі забітыя паўстануамі ў Бараху, Паўночны Кардафан<ref>{{Cite news|title=Sudan's RSF killed over 200 in Kordofan attacks, rights group and party say|url=https://sudantribune.com/article302874/ |access-date=2025-07-15 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 15 ліпеня — шэсць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу рынку Нываша ў лагеры Абу-Шук<ref name="nyvasha">{{Cite news|title=Five children killed as shelling, clashes hit Sudan's El Fasher |url=https://sudantribune.com/article302963/ |access-date=2025-07-17 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 16 ліпеня — у выніку абстрэлу баевікамі Эль-Фашыра загінулі пяць чалавек, у тым ліку дзеці<ref name="nyvasha"/>. * 18 ліпеня — [[Еўрапейскі Саюз]] увёў санкцыі супраць камандзіра УСС Абукалы Махамеда Кайкала, камандзіра САП Хусейна Баршама, а таксама фірмаў Al-Khaleej Bank і Red Rock Mining<ref>{{Cite news|title=Sudan rejects new EU sanctions, objects to 'equating' army with militia |url=https://sudantribune.com/article303050/ |access-date=2025-07-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 21 ліпеня — УСС і АСАД адбілі буйную атаку мяцежнікаў на Эль-Фашыр<ref>{{Cite news|title=Sudanese army, allies say they repelled major attack on Darfur city |url=https://sudantribune.com/article303116/ | access-date=2025-07-21 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. Пяць чалавек загінулі ў выніку меркаваных удараў беспілотнікаў ВПС Судана па паліўных рынках у Эль-Фуле і Абу-Забадзе.<ref>{{Cite news|title=Suspected army drone strikes on Sudan fuel markets kill at least five |url=https://sudantribune.com/article303123/ | access-date=2025-07-22 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 22 ліпеня — у Кадуглі адбыліся сутычкі паміж УСС і апалчэнцамі на чале з Кафі Таярам з-за спроб апошняга захапіць прадукты харчавання на рынку.<ref>{{Cite news|title=Clashes in Sudan's Kadugli after allied militia attempts to seize food |url=https://sudantribune.com/article303136/ | access-date=2025-07-23 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 23 ліпеня — генерал САП Аль-Тадж Юсеф Абукадайр быў забіты ў выніку ўдару беспілотніка ў Абу-Забадзе, у выніку якога таксама загінулі два іншыя камандзіры баевікоў<ref>{{Cite news |title=Sudanese army drone strike kills key paramilitary commander in Kordofan |url=https://sudantribune.com/article303166/ |access-date=2025-07-23 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. Прынамсі 32 чалавекі загінулі ў выніку нападу САП на вёску Брыма Рашыд у Заходнім Кардафане.<ref>{{Cite news|title=Paramilitary group kills 32 in a rampage in southern Sudan, activist group says |url=https://apnews.com/article/sudan-was-rfs-military-korofan-cb1192e92d1e250de696033568278e42 |access-date=2025-07-25 |website=[[AP News]]}}</ref> * 24 ліпеня — неўстаноўленая колькасць мірных жыхароў загінула ў выніку меркаванага нападу беспілотніка САП на транспартныя сродкі, якія рухаліся паміж Ум-Дам Хадж Ахмед у Паўночным Кардафане і Эд-Дуэймам у штаце Белы Ніл.<ref name="dueim">{{Cite news |title=Sudan army base hit by Drone; separate strike kills civilians |url=https://sudantribune.com/article303231/ |access-date=2025-07-26 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 26 ліпеня — Кіраўнічая рада Суданскага ўстаноўчага альянсу, кааліцыя на чале з САП, абвясціла аб стварэнні паралельнага ўрада з Дагала ў якасці старшыні прэзідэнцкай рады з 15 чалавек і Мухамедам Хасанам Асманам аль-Таішы ў якасці прэм’ер-міністра.<ref>{{Cite news |title=RSF paramilitary-led coalition forms parallel government in war-torn Sudan |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/26/rsf-paramilitary-led-coalition-forms-parallel-government-in-war-torn-sudan |access-date=2025-07-27 |website=[[Al Jazeera]]}}</ref> * 30 ліпеня — армія Дагала заявілі пра захоп горада Ум-Сумейма на захад ад Эль-Абейда, а УСС — пра захоп горада Эль-Хамра ў штаце Белы Ніл.<ref>{{Cite news |title=RSF and SAF both claim control of key North Kordofan town amid widespread displacement |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-saf-both-claim-control-of-key-north-kordofan-town-amid-widespread-displacement |access-date=2025-08-01 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref> === Жнівень === * 2 жніўня — УСС і АСАД заявілі пра гібель у Эль-Фашыры камандзіра САП, які меў калумбійскае грамадзянства<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. Пятнаццаць чалавек, якія спрабавалі ўцячы з Эль-Фашыра ў Гарні, былі забітыя байцамі Дагала<ref>{{Cite news |title=RSF kills at least 15 civilians fleeing El Fasher |url=https://sudantribune.com/article303508/ |access-date=2025-08-03 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 6 жніўня — паводле заявы Хартума, самалёт ВПС ААЭ з калумбійскімі наймітамі на борце быў збіты ВПС Судана пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла, у выніку чаго загінулі 40 чалавек. Міністэрства замежных спраў [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты|Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў]] адмаўляе гэтае абвінавачванне і называе яго беспадстаўным і недаказаным.<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref> * 7 жніўня — васямнаццаць чалавек загінулі ў выніку нападаў САП на вёскі Марказ Аль-Зіядыя і Ламіна Аль-Зіядыя ў Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |title=RSF kills 18 civilians in Sudan's North Kordofan, rights group says |url=https://sudantribune.com/article303777/ |access-date=2025-08-10 |website=Sudan Tribune |date=10 August 2025 |language=en}}</ref> * 11 жніўня — прынамсі 40 чалавек загінулі ў выніку нападу САП на лагер Абу-Шук.<ref>{{Cite web |title=Dozens killed in attack on Sudan camp for people who had fled war |url=https://www.bbc.com/news/articles/c890dx9vk8do |access-date=2025-08-12 |website=BBC |date=12 August 2025 |language=en}}</ref> Улады заявілі, што забілі больш за 200 байцоў САП і знішчылі або захапілі 46 баявых машын пры нападзе баевікоў на Эль-Фашыр.<ref>{{Cite web |title=Sudanese army says it repelled major RSF assault on North Darfur's El Fasher |url=https://sudantribune.com/article303829/ |access-date=2025-08-12 |website=Sudan Tribune |date=11 August 2025 |language=en}}</ref> Пры гэтым мяцежнікі выкралі дзевяць чалавек.<ref>{{Cite web |title=RSF abducts nine civilians in El Fasher raid, witnesses say |url=https://sudantribune.com/article303958/ |access-date=2025-08-15 |website=Sudan Tribune |date=14 August 2025 |language=en}}</ref> * 13 жніўня — тры чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па мерапрыемстве, арганізаваным Арміяй шчыта Судана ў Тамбуле, штат Гезіра.<ref>{{Cite web |title=RSF drone strike kills three at military-allied celebration in Sudan's Al Jazirah |url=https://sudantribune.com/article303922/ |access-date=2025-08-14 |website=Sudan Tribune |date=13 August 2025 |language=en}}</ref> САП абвінавацілі праціўніка ў авіяўдары, у выніку якога быў разбураны будынак Міністэрства гарадскога планавання ў Эд-Даіне і некалькі чалавек атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |title=Sudan army airstrike hits RSF-held building in Darfur, dozens injured, officials say |url=https://sudantribune.com/article303925/ |access-date=2025-08-14 |website=Sudan Tribune |date=13 August 2025 |language=en}}</ref> * 15 жніўня — тры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу лагера Абу-Шук прыхільнікамі Дагала.<ref>{{Cite web |title=Sudanese army drone strikes hit RSF in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article303979/ |access-date=2025-08-16 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref> * 16 жніўня — у выніку абстрэлу лагера Абу-Шук паўстанцамі загінуў прынамсі 31 чалавек.<ref>{{Cite web |title=Shelling kills at least 31 in Sudan's El Fasher, activists and doctors say |url=https://sudantribune.com/article304016/ |access-date=2025-08-17 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref> * 17 жніўня — САП абвінавацілі ў пакаранні смерцю 12 чалавек у Шакры, на захад ад Эль-Фашыра.<ref>{{Cite web |title=RSF accused of summary executions in El Fasher as violence surges |url=https://sudantribune.com/article304042/ |access-date=2025-08-18 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref> Два чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка па рынку ў Меліце, Паўночны Дарфур.<ref>{{Cite web |title=UN aid convoy bombed in Mellit, North Darfur – Who is responsible? |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/un-aid-convoy-bombed-in-mellit-north-darfur-who-is-responsible |access-date=2025-08-25 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref> * 19 жніўня — сем чалавек загінулі ў выніку нападу прыхільнікаў Дагала на вёску аль-Габшан аль-Марамра ў Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |title=RSF fighters ambush a Sudanese village, killing 7 and burning homes |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-kordofan-darfur-f449bb5b63a50369b2a15c7414b88cc8 |access-date=2025-08-20 |website=AP News |language=en}}</ref> Бакі абвінавацілі адзін аднаго ў налёце беспілотніка, у выніку якога пашкоджаны тры грузавікі гуманітарнага канвою Сусветнай праграмы харчавання ў Меліце.<ref>{{Cite web |title=Sudan's army denies attacking aid convoy, blames paramilitary rivals |url=https://sudantribune.com/article304179/ |access-date=2025-08-21 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref> * 20 жніўня — Муханад Ібрагім Фадл, камандзір батальёна «Аль-Бара ібн Малік», быў забіты ў засадзе на захад ад Эль-Абейда.<ref name="qawad">{{Cite web |title=Sudan army says it inflicted heavy losses on RSF in Kordofan |url=https://sudantribune.com/article304207/ |access-date=2025-08-22 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fighting intensifies in Sudan's Kordofan as army pushes for Darfur |url=https://sudantribune.com/article304246/ |access-date=2025-08-25 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref> * 21 жніўня — у выніку абстрэлу з боку САП у лагеры Абу-Шук загінулі прынамсі 14 чалавек.<ref>{{Cite web |title=RSF shells Darfur camp, Killing at least 14, medics and activists say |url=https://sudantribune.com/article304203/ |access-date=2025-08-22 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref> * 22 жніўня — паводле звестак УСС, пасля сутыкненняў у Абу-Кавадзе, недалёка ад Эль-Абейда, яны знішчылі 130 баявых машын праціўніка і захапілі яшчэ 92.<ref name="qawad"/> * 23 жніўня — шэсць жанчын і іх дзяцей былі выкрадзеныя байцамі САП з лагера Абу-Шук.<ref>{{Cite web |title=RSF kidnaps women, children from Darfur camp, sources say |url=https://sudantribune.com/article304278/ |access-date=2025-08-25 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref> * 24 жніўня — прынамсі 13 чалавек, большасць з якіх былі дзецьмі і жанчынамі, былі забітыя байцамі САП на дарозе паміж Эль-Фашырам і Таўілай.<ref>{{Cite web |title=Sudan's paramilitary forces kill 13 people in Darfur, mostly women and children, group says |url=https://apnews.com/article/sudan-war-darfur-military-rsf-5b6097247acae800f1b9ca300e229d2d |access-date=2025-08-24 |website=Associated Press |language=en}}</ref> * 25 жніўня — паўстанцы заявілі, што збілі беспілотнік праціўніка над Ньялой.<ref>{{Cite web |title=RSF claim 'Baykar Bayraktar Akıncı drone downed over South Darfur capital' |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-claim-baykar-bayraktar-akinci-drone-downed-over-south-darfur-capital |access-date=2025-08-26 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref> Адзін чалавек загінуў у выніку нападу на бальніцу ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |title=Sudan's RSF pushes into Abu Shouk camp as fierce fighting engulfs El Fasher |url=https://sudantribune.com/article304349/ |access-date=2025-08-26 |website=Sudan Tribune |language=en}}</ref> Упершыню з кастрычніка 2024 года ў Даланг прыбыў гуманітарны канвой ААН пад кіраўніцтвам ЮНІСЕФ.<ref>{{Cite web |title=UNICEF aid convoy to Sudan’s South Kordofan ‘first since October 2024’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/unicef-aid-convoy-to-sudans-south-kordofan-first-since-october-2024 |access-date=2025-08-28 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref> * 26 жніўня — дрон САП ударыў па аэрапорце Хегліг, у выніку чаго загінулі пяць чалавек. <ref name="heglig"/> * 28 жніўня — войскі Дагала абстралялі густанаселены раён Эль-Фашыра, у выніку чаго загінула прынамсі 24 чалавекі і было паранена 55.<ref>{{cite news |last1=Magdy |first1=Samy |title=Sudan’s Rapid Support Forces shell a besieged Darfur city, killing 24 and wounding 55, group says |url=https://apnews.com/article/sudan-military-rsf-darfur-el-fasher-d5f8bb5589f1c77b95c107bd72d15449 |access-date=28 August 2025 |work=[[Associated Press]] |date=28 August 2025}}</ref> * 30 жніўня — прынамсі 35 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка ВПС Судана па спецыялізаванай бальніцы Яшфін у Ньяле. <ref>{{cite news |title=North Darfur RSF siege deepens, hospital strike kills dozens in South Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/north-darfur-rsf-siege-deepens-hospital-strike-kills-dozens-in-south-darfur/ |access-date=2 September 2025 |work=[[Radio Dabanga]] |date=1 September 2025}}</ref> Упершыню з красавіка УСС нанеслі ўдары беспілотнікаў па пазіцыях паўстанцаў у Эль-Фашыры.<ref>{{cite news |title=Army drone strikes RSF in El Fasher as battle for city intensifies |url=https://sudantribune.com/article304501/ |access-date=31 August 2025 |work=[[Sudan Tribune]] |date=30 August 2025}}</ref> У выніку абстрэлу горада САП загінулі сем чалавек.<ref>{{cite news |title=Sudan army strike kills at least 12 in Darfur: monitors |url=https://www.rfi.fr/en/international-news/20250831-sudan-army-strike-kills-at-least-12-in-darfur-monitors |access-date=1 September 2025 |work=[[Radio France International]] |date=31 August 2025 |agency=AFP}}</ref> Армія Дагала здзейсніла напады на Хегліг<ref name="heglig">{{cite news |title=Sudan condemns RSF attack on Heglig oil fields, hints at shutdown |url=https://sudantribune.com/article304509/ |access-date=31 August 2025 |work=[[Sudan Tribune]] |date=30 August 2025}}</ref>. ===Верасень=== * 1 верасня — САП заявілі пра захоп раёнаў Дымсілк і Зіядыя ў Эль-Фашыры, а таксама аўтобуснага вакзала Меліт у тым жа горадзе. У той жа час чатыры чалавекі загінулі ў выніку абстрэлу лагера Абу-Шук з боку паўстанцаў,<ref>{{cite news |title=RSF claims advances in El Fasher as shelling kills displaced persons |url=https://sudantribune.com/article304568/ |access-date=2 September 2025 |work=[[Sudan Tribune]] |date=1 September 2025}}</ref>, а прынамсі 18 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу Эль-Фашыра.<ref>{{cite news |title=Sudan appeals for aid after landslide kills more than 1,000 people in single village in Darfur |url=https://apnews.com/article/sudan-darfur-landslide-rain-village-0ff996583d79ecb97c912d0dc44ec018 |access-date=2 September 2025 |work=[[AP News]] |date=2 September 2025}}</ref> * 2 верасня — трынаццаць чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка арміі Бурхана па рынку ў Меліце.<ref>{{Cite news |date=2025-09-03 |title=Sudanese army drone strike kills 13 in North Darfur market |url=https://sudantribune.com/article304616/ |access-date=2025-09-03 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> * 4 верасня — адзін чалавек загінуў у выніку ўдару беспілотніка УСС па рынку ў Манавашы, Паўднёвы Дарфур. Беспілотнік пазней быў збіты баевікамі над Мершынгам<ref>{{Cite news |date=2025-09-04 |title='RSF down Turkish-made drone in South Darfur' |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-down-turkish-made-drone-in-south-darfur |access-date=2025-09-05 |work=Radio Dabanga |language=en}}</ref>. * 5 верасня — Судан падаў скаргу ў [[Савет Бяспекі ААН]], абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку прыхільнікаў Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> * 7 верасня — УСС заявілі, што адбілі ў мяцежнікаў Казгейл і Фартангул у Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite news |date=2025-09-07 |title=Fighting flares in Sudan's Kordofan as army claims gains |url=https://sudantribune.com/article304732/ |access-date=2025-09-08 |work=Sudan Tribune}}</ref> * 8 верасня — Аль-Садык Макін, старшы камандзір Узброеных сіл Судана ў Кардафане, быў забіты падчас сутыкненняў у Казгейле.<ref>{{Cite news |date=2025-09-08 |title=Senior RSF commander killed in North Kordofan clashes |url=https://sudantribune.com/article304749/ |access-date=2025-09-09 |work=Sudan Tribune }}</ref> * 9 верасня — мяцежныя дроны атакавалі Хартум<ref>{{Cite news |date=2025-09-09 |title=RSF drone attacks hit Khartoum, cause power outage |url=https://sudantribune.com/article304770/ |access-date=2025-09-09 |work=Sudan Tribune}}</ref>, загінуў генерал-маёр Абу Абейда Фадлала.<ref>{{Cite news |date=2025-09-09 |title=Sudan's Tasis coalition claims Tuesday's drone strikes on army |url=https://sudantribune.com/article304784/ |access-date=2025-09-09 |work=Sudan Tribune}}</ref> * 11 верасня — прыхільнікі Бурхана адбілі горад Барах у Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=RSF lose stronghold city Bara to Sudanese army and allies |url=https://www.africanews.com/2025/09/12/rsf-lose-stronghold-city-bara-to-sudanese-army-and-allies/ |access-date=12 September 2025 |website=Africanews}}</ref> * 12 верасня — дзесяць чалавек былі забітыя падчас рэйду баевікоў у раёне Аль-Наср у Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=RSF kills at least 10 civilians in El Fasher, survivors say |url=https://sudantribune.com/article304914/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}</ref> Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі ў дачыненні да міністра фінансаў і лідара Руху за справядлівасць і роўнасць Джыбрыла Ібрагіма і батальёна «Аль-Бара ібн Малік» за іх ролю ў грамадзянскай вайне і сувязі з Іранам.<ref>{{Cite web |date=12 September 2025 |title=US sanctions Sudan's finance minister, allied militia over Iran ties |url=https://sudantribune.com/article304903/ |access-date=13 September 2025 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 13 верасня — паўстанцы захапілі вёску Аль-Аяра ў Паўночным Кардафане<ref>{{Cite web |date=2025-09-14 |title=Sudanese army, RSF battle for key routes in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article305002/ |access-date=2025-09-14 |website=Sudan Tribune }}</ref>. Урадавыя часці заявілі, што збілі 15 беспілотнікаў над Эль-Абейдам. Байцы Тамбура сцвярджалі, што беспілотнікі былі нацэлены на губернатара цэнтральнага Дарфура Мустафу Тамбура.<ref>{{Cite web |date=2025-09-13 |title=Sudanese army foils drone attack targeting allied group leader in El Obeid |url=https://sudantribune.com/article304972/ |access-date=2025-09-15 |website=Sudan Tribune}}</ref> Пяць чалавек былі забітыя ў выніку нападу ПВК «Вагнер« і яе саюзнікаў з Цэнтральнаафрыканскай Рэспублікі на Ум-Дафук, Паўднёвы Дарфур.<ref>{{Cite web |date=15 September 2025 |title=Five Sudanese dead in 'Wagner Group' attack near South Darfur-CAR border |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/five-sudanese-dead-in-wagner-group-attack-near-south-darfur-car-border |access-date=20 September 2025 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 15 верасня — вайскоўцы Дагала заявілі, што адбілі Казгейл і Аль-Рыяш у Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |date=2025-09-15 |title=Heavy fighting rocks Sudan's Kordofan as army advances, RSF reinforces |url=https://sudantribune.com/article305054/ |access-date=2025-09-16 |website=Sudan Tribune }}</ref> САП былі абвінавачаныя ў гвалтоўным перасяленні жыхароў вёскі Тура, размешчанай на поўнач ад Эль-Фашыра, і ператварэнні яе ў гарнізон.<ref>{{Cite web |date=2025-09-15 |title=Sudan's RSF clears north Darfur village for military base |url=https://sudantribune.com/article305070/ |access-date=2025-09-16 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 16 верасня — дрон САП знішчыў склад боепрыпасаў на тэрыторыі гарнізона 5-й дывізіі ў Эль-Абейдзе.<ref>{{Cite web |date=2025-09-18 |title=Battles on four axes in North Kordofan, intensity decreases in El Fasher |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-on-four-axes-in-north-kordofan-intensity-decreases-in-el-fasher |access-date=2025-09-20 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 18 верасня — САП на кароткі час захапілі былы гарнізон UNAMID у Эль-Фашыры, перш чым былі выцесненыя адтуль ударамі беспілотнікаў.<ref>{{Cite web |date=2025-09-18 |title=Fighting in El Fasher moves inside a joint force base |url=https://sudantribune.com/article305178/ |access-date=2025-09-20 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 19 верасня — прынамсі 78 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па мячэці ў раёне аль-Дараджа ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2025-09-19 |title=Scores killed by RSF drone strike on mosque in besieged Sudanese city |url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/19/rsf-drone-strike-kills-scores-people-mosque-sudan |access-date=2025-09-20 |website=The Guardian }}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-19 |title=Drone strike on Sudan mosque kills 78, medic tells BBC |url=https://www.bbc.com/news/articles/cp8wzzjze8xo |access-date=2025-09-20 |website=BBC}}</ref> * 23 верасня — прынамсі 15 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па рынку ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2025-09-25 |title=Drone strike on a market in Sudan kills 15, aid worker and local group say |url=https://apnews.com/article/sudan-rapid-support-forces-darfur-market-war-96a0496aa54900a67f5aeb28a4ab1807 |access-date=2025-09-25 |website=AP News}}</ref> * 24 верасня — сем чалавек загінулі ў выніку абстрэлу комплексу ЮНІСЕФ у Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2025-09-25 |title=Seven killed in shelling of UNICEF compound in Sudan's al-Fasher |url=https://sudantribune.com/archives/305411 |access-date=2025-09-26 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 26 верасня — Узброеныя сілы Судана заявілі, што адбілі Ум-Сумейму.<ref>{{Cite web |date=2025-09-26 |title=Sudanese army, allied forces claim control of a strategic town in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/305464 |access-date=2025-09-27 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 29 верасня — УСС ажыццявілі першую з красавіка паспяховую перакідку грузаў па паветры ў гарнізон Эль-Фашыра.<ref>{{Cite web |date=2025-09-29 |title=Sudanese army airdrops supplies to besieged El Fasher base |url=https://sudantribune.com/article/305543 |access-date=2025-09-30 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 30 верасня — у Эль-Фашыры шэсць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП школы Абу Бакр аль-Сідык, у якой размяшчаліся перамешчаныя асобы.<ref>{{Cite web |date=2025-09-30 |title=Six killed in RSF shelling of crowded displacement shelter in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article/305572 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> === Кастрычнік === * 1 кастрычніка — шаснаццаць чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП Эль-Фашыра.<ref>{{Cite web |date=2025-10-01 |title=Shelling kills 16 civilians in Sudan’s El Fasher, doctors’ group says |url=https://sudantribune.com/article/305608 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> Атрады Бурхана заявілі, што забілі калумбійскіх і ўкраінскіх наймітаў, якія працавалі на атрады Дагала, з засады ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2025-10-01 |title=Sudan’s army says it killed Colombian, Ukrainian fighters in Darfur |url=https://sudantribune.com/article/305601 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 2 кастрычніка — дзясяткі мірных жыхароў былі забітыя або параненыя ў выніку ўдару беспілотніка САП па рынку ў Альз-Орзе, у рэгіёне, які мяжуе з Чадам і Лівіяй.<ref>{{Cite web |date=2025-10-02 |title=Sudan’s army attacks RSF positions in Nyala, El Fasher |url=https://sudantribune.com/article/305621 |access-date=2025-10-03 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 5 кастрычніка — прыхільнікі Дагала правялі масіраваную атаку беспілотных лятальных апаратаў на Эль-Абейд.<ref>{{Cite web |date=2025-10-05 |title=RSF launches drone attacks on Sudan's El Obeid, Kosti |url=https://sudantribune.com/article/305702 |access-date=2025-10-06 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 6 кастрычніка — прынамсі 13 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу паўстанцамі Эль-Фашыра.<ref>{{Cite web |date=2025-10-06 |title=13 civilians killed in RSF shelling of Sudan's El Fasher, doctors say|url=https://sudantribune.com/article/305735 |access-date=2025-10-06 |website=Sudan Tribune}}</ref> САП абвінавацілі ў пакаранні смерцю без суда і следства трох чалавек у школьным прытулку Абу Талібы ў раёне Абу-Шук ў горадзе Эль-Фашыр,<ref>{{Cite web |date=2025-10-07 |title=RSF accused of executing displaced civilians in Darfur shelter |url=https://sudantribune.com/article/305785 |access-date=2025-10-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> а таксама абвінавацілі ў правядзенні хімічных нападаў на горад з выкарыстаннем беспілотнікаў.<ref>{{Cite web |date=2025-10-06 |title=RSF accused of using drone-delivered toxic gas on civilians in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article/305763 |access-date=2025-10-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 7 кастрычніка — прынамсі 12 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку сіл Дагала Саудаўскай бальніцы для жанчын і радзільнага дома ў Эль-Фашыры.<ref name="oct7-8">{{Cite web |date=2025-10-08 |title=RSF shelling on El Fasher hospital, shelter leaves over 60 casualties |url=https://sudantribune.com/article/305815 |access-date=2025-10-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> УСС правялі другую паветраную аперацыю супраць абложанага гарнізона ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2025-10-07 |title=Sudanese army completes second airdrop to besieged forces in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article/305789 |access-date=2025-10-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 8 кастрычніка — прынамсі 35 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу з боку САП перамешчаных асоб у раёне Абушук Аль-Хіла ў Эль-Маджэйры.<ref name="oct7-8"/> * 11 кастрычніка — прынамсі 60 чалавек загінулі ў выніку абстрэлу САП цэнтра ўцекачоў Дар-эль-Аркам у Эль-Маджэйры.<ref>{{Cite web |date=2025-10-11 |title=Militia strikes kill at least 60 in Sudan displacement camp, says El Fasher group |url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/11/militia-drone-strike-kills-people-at-displacement-shelter-in-sudan-says-local-group |access-date=2025-10-11 |website=The Guardian}}</ref> Прынамсі 20 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка УСС па Аль-Куме, Паўночны Дарфур.<ref>{{Cite web |date=2025-10-13 |title=At least 20 civilians killed in North Darfur air raid by SAF |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/at-least-20-civilians-killed-in-north-darfur-air-raid-by-saf |access-date=2025-10-14 |website=Radio Dabanga}}</ref> Неўстаноўленая колькасць людзей загінула ў выніку ўдару беспілотнага лятальнага апарата паўстанцаў у Даламі, Паўднёвы Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2025-10-11 |title=Shelling hits Sudan's Dilling, drone strike kills civilians in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/305926 |access-date=2025-10-12 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 12 кастрычніка — адзін чалавек загінуў у выніку ўдару беспілотніка па штаб-кватэры прынца Абдэль Кадэра Манема Мансура, вярхоўнага правадыра племя Хамар, у Эн-Нахудзе.<ref>{{Cite web |date=2025-10-12 |title=Drone strike hits tribal leader's base in Sudan's Kordofan, killing one |url=https://sudantribune.com/article/305958 |access-date=2025-10-13 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 14 кастрычніка — пяць чалавек загінулі ў выніку ўдару САП па Дэбе і яшчэ двое загінулі ў выніку асобнага нападу на маёнтак Хартума ад-Бабікер.<ref>{{Cite web |date=2025-10-14 |title=7 killed in drone attacks on eastern Khartoum, al-Dabbah in Northern State |url=https://sudantribune.com/article/305995 |access-date=2025-10-14 |website=Sudan Tribune}}</ref> Сем салдат спецназа загінулі ў выніку ўдару беспілотніка мяцежнікаў па Абу-Джубейху ў нубійскіх гарах на поўдні Кардафана.<ref>{{Cite web |date=2025-10-14 |title=Renewed RSF drone strikes across Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/renewed-rsf-drone-strikes-across-sudan |access-date=2025-10-15 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 15 кастрычніка — паўстанцы нанеслі ўдары з выкарыстаннем беспілотных лятальных апаратаў у раёне Хартума.<ref>{{Cite web |date=2025-10-15 |title=RSF drones attack military sites in Khartoum for second day |url=https://sudantribune.com/article/306040 |access-date=2025-10-15 |website=Sudan Tribune}}</ref> Атрады АСАД атакавалі горад Абу-Гамра ў Паўночным Дарфуры.<ref>{{Cite web |date=2025-10-16 |title=RSF attacks North Darfur town, forcing civilians to flee to Chad |url=https://sudantribune.com/article/306067 |access-date=2025-10-16 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 17 кастрычніка — варожыя бакі абмяняліся абвінавачваннямі ў атацы беспілотнікаў на сход абшчыны ў Аль-Мазрубе, Паўночны Кардафан, у выніку якой загінулі 17 чалавек, у тым ліку Назір Сулейман Джабер Джумаа Сахл, лідар племя маджанін.<ref>{{Cite web |date=2025-10-17 |title=Sudan’s warring sides trade blame over deadly strike on tribal leader |url=https://sudantribune.com/article/306119 |access-date=2025-10-19 |website=Sudan Tribune}}</ref> Праўрадавыя сілы заявілі, што адбілі атаку САП на Эль-Фашыр, знішчыўшы 10 транспартных сродкаў.<ref>{{Cite web |date=2025-10-17 |title=Sudanese army, allied fighters repel major RSF attack on El Fasher |url=https://sudantribune.com/article/306117 |access-date=2025-10-19 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 19 кастрычніка — САП ажыццявілі атаку з выкарыстаннем беспілотнікаў, у выніку якой быў знішчаны склад боепрыпасаў і падпалены ўрадавы сакратарыят у Джэнейне <ref>{{Cite web |date=2025-10-20 |title=Air strikes and cholera outbreak ravage Kordofan and Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/air-strikes-and-cholera-outbreak-ravage-kordofan-and-darfur |access-date=2025-10-20 |website=Radio Dabanga}}</ref> Сем чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотнікаў паўстанцаў па галоўным рынку Сараф Омра ў Паўночным Дарфуры.<ref>{{Cite web |date=2025-10-19 |title=Sudanese army drone strikes kill 7 in Darfur market, hit RSF sites |url=https://sudantribune.com/article/306164 |access-date=2025-10-20 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 20 кастрычніка — дзясяткі салдат Бурхана загінулі ў выніку ўдараў беспілотнікаў праціўніка па Эль-Абейдзе.<ref>{{Cite web |date=2025-10-23 |title=Dozens of SAF recruits killed and injured in RSF drone strike on North Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/dozens-of-saf-recruits-killed-and-injured-in-rsf-drone-strike-on-north-kordofan |access-date=2025-10-24 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 21 кастрычніка — на Міжнародны аэрапорт Хартума была здзейсненая атака беспілотнікаў.<ref>{{Cite web |date=2025-10-21 |title=Drones hit Khartoum airport on eve of planned reopening |url=https://sudantribune.com/article/306222 |access-date=2025-10-21 |website=Sudan Tribune}}</ref> Атакі дронаў САП прывялі да адключэння электраэнергіі ў Сенаре і Дамазіне.<ref>{{Cite web |date=2025-10-21 |title=Suspected RSF drone attacks cause blackouts in Sudan’s southeast |url=https://sudantribune.com/article/306250 |access-date=2025-10-23 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 22 кастрычніка — Міжнародны аэрапорт Хартума зноў трапіў пад удар дронаў.<ref>{{Cite web |date=2025-10-22 |title=Khartoum airport reopening delayed after second day of drone attacks |url=https://sudantribune.com/article/306280 |access-date=2025-10-23 |website=Sudan Tribune}}</ref> Нягледзячы на гэта, аэрапорт зноў адкрыўся ўпершыню з пачатку вайны.<ref>{{Cite web |date=2025-10-22 |title=Khartoum airport reopens with first flight after two-year closure |url=https://sudantribune.com/article/306310 |access-date=2025-10-23 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 23 кастрычніка — трэцяя атака з ужываннем беспілотнікаў была здзейсненая на Міжнародны аэрапорт Хартума.<ref>{{Cite web |date=2025-10-23 |title=Sudan’s capital is targeted by paramilitary drone attack for third day |url=https://apnews.com/article/sudan-rsf-drones-war-khartoum-airport-772591bba3abf58d51e4578794d400d3 |access-date=2025-10-23 |website=AP News}}</ref> Пяць чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка па рынку ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2025-10-23 |title=Five killed in drone strike on Sudan’s El Fasher, army says attack repelled |url=https://sudantribune.com/article/306329 |access-date=2025-10-24 |website=Sudan Tribune}}</ref> Цэнтральны банк Судана арыштаваў актывы былога прэм’ер-міністра Абдалы Хамдока і 38 іншых палітыкаў па абвінавачванні ў падтрымцы САП.<ref>{{Cite web |date=2025-10-23 |title=Sudan freezes bank accounts of ex-PM Hamdok, dozens of political figures |url=https://sudantribune.com/article/306343 |access-date=2025-10-24 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 24 кастрычніка — чацвёртая атака з ужываннем беспілотнікаў была здзейсненая на Міжнародны аэрапорт Хартума.<ref>{{Cite web |date=2025-10-24 |title=RSF drones target Sudan’s Khartoum in fourth day of sustained attacks |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/24/rsf-drones-target-sudans-khartoum-in-fourth-day-of-sustained-attacks |access-date=2025-10-24 |website=Al Jazeera}}</ref> * 26 кастрычніка — мяцежнікі заявілі, што яны цалкам узялі пад свой кантроль базу 6-й пяхотнай дывізіі, галоўную базу УСС у Эль-Маджэйры.<ref>{{cite news |title=Sudan’s RSF says it seized key army base in El Fasher |url=https://sudantribune.com/article/306424 |access-date=26 October 2025 |work=[[Sudan Tribune]] |date=26 October 2025}}</ref> * 28 кастрычніка — генерал Аль-Бурхан пацвердзіў, што УСС вывелі войскі з Эль-Фашыра. Горад перайшоў пад кантроль войск Дагала.<ref>{{Cite news |date=2025-10-30 |title=Sudan war: US senators press Trump for action after RSF 'horrors' in Al Fasher |url=https://www.trtafrika.com/english/article/bed56904c81c|access-date=2025-10-31 |work=TRT Afrika |language=en-AU}}</ref> * 30 кастрычнік — брыгадны генерал САП [[Аль-Фатэх Абдула Ідрыс]] быў арыштаваны сваім кіраўніцтвам за тое, што здымаў пакаранні мірных жыхароў і выхваляўся забойствам больш за 2000 чалавек.<ref>{{Cite news |last=Ahmed |first=Kaamil |date=2025-10-31 |title=Sudan's RSF accused of 'PR stunt' after arresting fighters behind civilian killings |url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/31/sudan-rsf-accused-pr-stunt-after-arresting-fighters-behind-civilian-killings |access-date=2025-11-06 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> * 31 кастрычніка — у выніку ўдараў беспілотнікаў САП па цэнтры бежанцаў Колба ў Кадуглі загінулі пяць чалавек і чацвёра атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |date=2025-10-31 |title=Five killed in RSF drone attack on Kadugli displacement camp |url=https://sudantribune.com/article/306680 |access-date=2025-11-02 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> ===Лістапад=== * 1 лістапада — сем чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка войск Дагала па лагеры ўнутрана перамешчаных асоб у Абасіі Тагалі, Паўднёвы Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2025-11-01 |title=Seven killed in RSF drone strike on South Kordofan shelter, doctors say |url=https://sudantribune.com/article/306700 |access-date=2025-11-03 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 3 лістапада — у Эль-Абейдзе ў выніку ўдару беспілотніка САП па пахаванні загінула 40 мірных жыхароў.<ref>{{Cite news|title=RSF drone strike kills 40 civilians at Sudan funeral, official says|date=3 November 2025|url=https://sudantribune.com/article/306782|access-date=4 November 2025|website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> Таксама дрон мяцежнікаў ударыў па бальніцы ў Корне, Паўночны Дарфур.<ref>{{Cite news|title=MSF withdraws from North Darfur, fears safety after drone strikes |date=6 November 2025 |url=https://sudantribune.com/article/306882 |access-date=9 November 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 4 лістапада — прыхільнікі Бурхана заявілі, што збілі варожы беспілотнік у раёне Бабанусы. У той жа час паўстанцы заявілі, што збілі самалёт Іл над тым жа горадам. Урадавыя сілы прызналі страту ў горадзе грузавога самалёта разам з усім яго экіпажам, але патлумачылі інцыдэнт тэхнічнай няспраўнасцю.<ref>{{Cite news|title=Military plane crashes due to technical fault in Kordofan; drone destroyed |date=5 November 2025|url=https://sudantribune.com/article/306815 |access-date=5 November 2025|website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 6 лістапада — САП пагадзіліся на трохмесячнае гуманітарнае перамір’е, прапанаванае ЗША, Саудаўскай Аравіяф, ААЭ і Егіпетам.<ref>{{Cite news|title=RSF agrees to Quad-proposed humanitarian truce |date=6 November 2025 |url=https://sudantribune.com/article/306873 |access-date=9 November 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> Тым часам войскі Бурхана адхілілі гуманітарнае перамір’е, спаслаўшыся на злачынствы праціўніка супраць мірных жыхароў у Эль-Фашыры, а таксама заявіўшы, што гэта хітрасць, якая дазваляе САП кансалідаваць кантроль над Дарфурам і часткамі Кардафана.<ref>{{Cite web |date=2025-11-06 |title=Sudanese army rejects US ceasefire proposal, vows to continue fighting |url=https://www.middleeastmonitor.com/20251106-sudanese-army-rejects-us-ceasefire-proposal-vows-to-continue-fighting/ |access-date=2025-11-10 |website=Middle East Monitor}}</ref> * 7 лістапада — дроны паўстанцаў ударылі па Амдурмане, Атбары, Эль-Абейду і Далангу.<ref>{{Cite news|title=RSF launches drone attacks on four Sudanese cities |date=7 November 2025 |url=https://sudantribune.com/article/306891 |access-date=9 November 2025 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 8 лістапада — УСС збілі варожы дрон над Эль-Абейдам.<ref>{{Cite web |last=Sio |first=Mohammad |title=Sudanese army shoots down RSF drone in North Kordofan |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/sudanese-army-shoots-down-rsf-drone-in-north-kordofan/3738351 |date=8 November 2025 |access-date=10 November 2025 |website=[[Anadolu Agency]]}}</ref> * 11 лістапада — Сетка лекараў Судана паведаміла, што прыхільнікі Дагала затрымалі сем сем’яў мірных жыхароў у раёне Бабанусы. У САП адмаўлялі гэта абвінавачванне.<ref>{{cite news |title=RSF detains women, children in West Kordofan, accusing relatives of army ties |url=https://sudantribune.com/article/307057 |access-date=12 November 2025 |work=[[Sudan Tribune]] |date=11 November 2025}}</ref> * 12 лістапада — САП заявілі, што акружылі штаб-кватэру 22-й дывізіі УСС у Бабанусе.<ref>{{cite news |title=Fierce clashes erupt in West Kordofan as RSF claims gains |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/fierce-clashes-erupt-in-west-kordofan-as-rsf-claims-gains |access-date=14 November 2025 |work=[[Radio Dabanga]] |date=13 November 2025}}</ref> * 13 лістапада — дроны паўстанцаў атакавалі Мерове.<ref>{{cite news |title=RSF drones attack Merowe airport, dam, army command |url=https://sudantribune.com/article/307102 |access-date=13 November 2025 |work=[[Sudan Tribune]] |date=13 November 2025}}</ref> * 15 лістапада — УСС адбілі ў САП Ум-Дам-Хадж-Ахмед і Казгейл у Паўночным Кардафане.<ref>{{cite news |title=Sudanese army recaptures Kazgail, Um Dam Haj Ahmed in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/307198 |access-date=17 November 2025 |work=[[Sudan Tribune]] |date=15 November 2025}}</ref> Адзін чалавек загінуў у выніку меркаванай атакі беспілотнікаў паўстанцаў на нафтаперапрацоўчую станцыю Башаер у Эль-Джабалайне, штат Белы Ніл.<ref>{{cite news |title=One engineer killed in drone attack on Bashayer oil station |url=https://sudantribune.com/article/307205 |access-date=17 November 2025 |work=[[Sudan Tribune]] |date=15 November 2025}}</ref> * 16 лістапада — дзесяць чалавек загінулі і 42 атрымалі раненні ў выніку ўдару беспілотніка ВПС Судана па шахце Такру, на поўнач ад Аль-Мальхі.<ref>{{cite web|title=10 killed in suspected army drone strike on North Darfur mine|url=https://sudantribune.com/article/307236|date=16 November 2025|access-date=18 November 2025|publisher=Sudan Tribune}}</ref> * 17 лістапада — УСС адбілі Барах пасля двухтыднёвай аблогі.<ref>{{Cite web |date=2025-11-17 |title=قوات موالية للجيش السوداني تعلن دخول بارا في شمال كردفان |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/sudan/2025/11/17/%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%AA%D8%AF%D8%AE%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7-%D9%81%D9%8A-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%81%D8%A7%D9%86 |access-date=2025-11-17 |website=Al Arabiya |language=ar}}</ref> * 18 лістапада — САП вызвалілі міністра аховы здароўя Паўночнага Дарфура Хадыджу Мусу, які быў затрыманы пасля падзення Эль-Фашыра, разам з 25 медыцынскімі работнікамі.<ref>{{Cite web |date=2025-11-18 |title=RSF releases North Darfur health minister, 25 medical staff|url=https://sudantribune.com/article/307312 |access-date=2025-11-19 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 24 лістапада — САП абвясцілі аднабаковае трохмесячнае гуманітарнае спыненне агню.<ref>{{Cite web |date=2025-11-24 |title=Sudan's RSF declares truce after army rejects US plan |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251124-sudan-s-rsf-declares-truce-after-army-rejects-us-plan |access-date=2025-11-25 |website=France 24}}</ref> * 25 лістапада — прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі напад мяцежнікаў на штаб 22-й пяхотнай дывізіі ў Бабанусе.<ref>{{Cite web |date=2025-11-25 |title=Sudanese army repels fresh RSF attack in West Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/307507 |access-date=2025-11-26 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 29 лістапада — Народна-вызваленчы рух Судана заявіў, што ў выніку ўдару ўрадавага беспілотніка па вёсцы Кума ў нубійскіх гарах Паўднёвага Кардафана загінула 45 чалавек.<ref>{{Cite web |date=2025-11-29 |title=SPLM-N says Sudan army drone strike kills 45 civilians in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/307621 |access-date=2025-12-01 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 30 лістапада — урадавыя сілы адбілі ў баевікоў Аль-Хілу вёскі Табаса, Аль-Даміра, Аль-Шавая, Аль-Джубайлат, Аль-Санадра, Гурдуд і Джам ў Паўднёвым Кардафане.<ref>{{Cite web |date=2025-11-30 |title=Sudan army seizes villages from SPLM-N rebels in first gains since 2023 |url=https://sudantribune.com/article/307648 |access-date=2025-12-01 |website=Sudan Tribune}}</ref> === Снежань === * 1 снежня — прыхільнікі Дагала захапілі штаб 22-й пяхотнай дывізіі ў Бабанусе і заявілі аб поўным кантролі над горадам.<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307673 |title=RSF says it seized Sudan army division HQ after breaching truce |website=[[Sudan Tribune]] |date=1 December 2025 |access-date=1 December 2025}}</ref> Атрады аль-Хілу заявілі, што адваявалі горад Кардуд Нама ў Паўднёвым Кардафане.<ref>{{Cite web |date=2025-12-01 |title=SPLM-N claims recapture of South Kordofan town from Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article/307693 |access-date=2025-12-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 2 снежня — камандзір 22-й пяхотнай дывізіі генерал-маёр Абдэльмаджыд Аль-Хадж і неапазнаны брыгадны генерал, які камандаваў 170-й артылерыйскай брыгадай, былі забітыя ў засадзе мяцежнікаў пры адступленні з Бабанусы ў напрамку Хегліга.<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307721 |title=Sudan army division deputy killed in RSF ambush, military sources say |website=[[Sudan Tribune]] |date=2 December 2025 |access-date=3 December 2025}}</ref> Урадавыя войскі адваявалі горад Мабсута ў Паўднёвым Кардафане войск аль-Хілу.<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307718 |title=Sudan army seizes SPLM-N stronghold, advances toward key town |website=[[Sudan Tribune]] |date=2 December 2025 |access-date=3 December 2025}}</ref> * 4 снежня — па меншай меры 116 чалавек, у тым ліку 43 дзяцей, загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па Калозе, Паўднёвы Кардафан.<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307817 |title=Death toll from drone strike in Sudan's South Kordofan rises to 79 |website=[[Sudan Tribune]] |date=6 December 2025 |access-date=7 December 2025}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/5/rsf-kills-dozens-mostly-children-in-war-torn-sudans-kalogi-saf-sources |title=RSF kills 116 people in Sudan's Kalogi, including 46 children |website=[[Al Jazeera]] |date=6 December 2025 |access-date=7 December 2025}}</ref> У Хамрат-Эль-Шэйху, Паўночны Кардафан, калона УСС падвергнулася нападу, у выніку чаго быў пашкоджаны грузавік, а яго кіроўца атрымаў раненні.<ref>{{Cite web |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/wfp-convoy-attacked-in-north-kordofan |title=WFP convoy attacked in North Kordofan |website=[[Radio Dabanga]] |date=6 December 2025 |access-date=8 December 2025}}</ref> * 5 снежня — Сілы аператыўнай падтрымкі абвінавацілі праціўніка ў здзяйсненні паветранага нападу на рынак у Адыконе, недалёка ад памежнага пераходу Адрэ, у выніку якога загінулі 20 чалавек, у асноўным гандляры з Чада.<ref>{{Cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/6/rsf-alleges-saf-forces-struck-crucial-border-crossing-near-chad |title=RSF alleges SAF forces struck crucial border crossing in Sudan near Chad |website=[[Al Jazeera]] |date=6 December 2025 |access-date=7 December 2025}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/darfur-bound-aid-destroyed-20-civilians-dead-as-drones-hit-eastern-chad-market |title=Darfur-bound aid destroyed, 20 civilians dead as drones hit eastern Chad market |website=[[Radio Dabanga]] |date=7 December 2025 |access-date=8 December 2025}}</ref> * 6 снежня — дрон САП ударыў па электрападстанцыі ў Ад-Дамазіне<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307904 |title=RSF drone strike hits Blue Nile power station, causing widespread blackouts |website=[[Sudan Tribune]] |date=7 December 2025 |access-date=8 December 2025}}</ref>. * 8 снежня — САП усталявалі кантроль над нафтавым радовішчам Хегліг<ref>{{Cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/8/rsf-claims-seizure-of-key-heglig-oil-field-in-sudan |title=RSF seizes key Heglig oilfield as it pushes to expand control in Sudan |website=[[Al Jazeera]] |date=8 December 2025 |access-date=8 December 2025}}</ref>. * 9 снежня — у выніку ўдару беспілотніка УСС па Хеглігу загінулі сем членаў дэлегацыі племя Місерыя і некалькі дзясяткаў байцоў Дагала.<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307975 |title=Sudanese army drone strike kills tribal leaders, RSF fighters near oil field |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref> Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. * 10 снежня — Сілы народнай абароны Паўднёвага Судана накіравалі кантынгент для забеспячэння бяспекі нафтавага радовішча Хегліг пасля трохбаковага пагаднення з удзелам прэзідэнта Паўднёвага Судана Сальвы Кііра, генералаў Аль-Бурхана і Дагала аб абароне жыццёва важнай энергетычнай інфраструктуры ў гэтым раёне.<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308012 |title=South Sudan army deploys to secure Heglig oilfield after deal with Sudan, RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=10 December 2025 |access-date=12 December 2025}}</ref> * 12 снежня — Вялікабрытанія ўвяла санкцыі супраць чатырох высокапастаўленых камандзіраў САП, а менавіта Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, брыгаднага генерала Аль-Фатэха Абдулы Ідрыса і палявога камандзіра Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда, за іх ролю ў разні ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308081 |title=UK sanctions senior RSF commanders over El Fasher atrocities |website=[[Sudan Tribune]] |date=12 December 2025 |access-date=13 December 2025}}</ref>. * 13 снежня — тры чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па плошчы, размешчанай побач з паліцэйскім участкам у раёне Тайба горада Эль-Абейд.<ref>{{Cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/13/rsf-drone-strike-kills-at-least-three-in-central-sudan-injures-several |title=RSF drone strike kills at least three in central Sudan, injures several atrocities |website=[[Al Jazeera]] |date=13 December 2025 |access-date=13 December 2025}}</ref> Шэсць бангладэшскіх міратворцаў ААН загінулі ў выніку ўдару беспілотніка па іх базе ў Кадуглі.<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/308125 |title=Six UN peacekeepers killed in drone attack in Sudan's Kadugli |website=[[Sudan Tribune]] |date=13 December 2025 |access-date=14 December 2025}}</ref> * 17 снежня — у выніку абстрэлу Даланга з боку атрадаў аль-Хілу загінулі сем чалавек.<ref>{{Cite news|title=Seven killed in SPLM-N shelling on Dilling, South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/308310 |access-date=2025-12-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> Адначасова баевікі абвінавацілі УСС у нанясенні ўдару беспілотнікам па Аль-Натэлю, у выніку якога таксама загінулі сем чалавек.<ref>{{Cite news|title=SPLM-N accuses Sudanese army of killing seven civilians in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/308383 |access-date=2025-12-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 18 снежня — у выніку ўдару беспілотніка па трансфарматарнай падстанцыі Аль-Магран у Атбары загінулі два супрацоўнікі грамадзянскай абароны.<ref>{{Cite news|title=Two civil defence members killed in drone attack on Atbara power station |url=https://sudantribune.com/article/308332 |access-date=2025-12-20 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 19 снежня — САП заявілі, што захапілі вёску Борна на поўнач ад Кадуглі.<ref>{{Cite news |date=20 December 2025 |title=The Rapid Support Forces announce their control over the village of Borno, north of Kadugli, the capital of South Kordofan. |url=https://sudan.liveuamap.com/en/2025/19-december-15-the-rapid-support-forces-announce-their-control |access-date=21 December 2025 |work=Sudan Livemap}}</ref> * 20 снежня — у выніку ўдару беспілотніка па Аль-Мальзе загінулі дзесяць чалавек.<ref>{{Cite news |date=20 December 2025 |title=Ten killed in drone strike on North Darfur's Malha market |url=https://sudantribune.com/article/308441 |access-date=21 December 2025 |work=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 22 снежня — УСС адбілі ў праціўніка вёску Алуба, размешчаную на паўднёвы захад ад Эр-Рахада.<ref>{{Cite news |date=22 December 2025 |title=Sudanese army regains strategic North Kordofan area |url=https://sudantribune.com/article/308520 |access-date=23 December 2025 |work=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 24 снежня — прыхільнікі Дагала захапілі гарады Абу-Камра, Амбара<ref>{{Cite news|title=RSF takes control of Abu Qamra, Ambara in North Darfur|url=https://sudantribune.com/article/308593|access-date=2025-12-25|website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> і Алуба<ref>{{Cite news|title=Arab League welcomes Sudanese gov't peace plan presented at UN|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/24/arab-league-welcomes-sudanese-govt-peace-plan-presented-at-un|access-date=2025-12-25|website=[[Al-Jazeera]]}}</ref>. * 25 снежня — САП заявілі, што ўзялі Карнай, што было аспрэчана праўрадавымі сіламі<ref>{{Cite news|title=Sudan joint force, RSF clash in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article/308639 |access-date=2025-12-26 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. Мяцежнікі абвінавацілі войскі Бурхана ў нападзе на паліўны рынак у Ньяле<ref>{{Cite news|title=RSF official accuses army of targeting Nyala fuel market |url=https://sudantribune.com/article/308636 |access-date=2025-12-26 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 26 снежня — прынамсі 17 чалавек загінулі ў выніку ўдараў беспілотнікаў УСС па Генейне<ref>{{Cite news|title=Drone strike kills 17 in West Darfur capital |url=https://sudantribune.com/article/308684 |access-date=2025-12-27 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> і яшчэ дванаццаць чалавек па Біях Джалду ў Паўднёвым Кардафане<ref>{{Cite news|title=Twelve killed, 19 wounded in army drone strike on South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/308689 |access-date=2025-12-27 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. Двое чадскіх салдат загінулі пры нападзе дрона на памежны лагер<ref>{{Cite news|title=Two Chadian soldiers killed in drone strike near Sudan border |url=https://sudantribune.com/article/308679 |access-date=2025-12-27 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. Улады Судана і Чада абвінавацілі ў нападзе САП<ref>{{Cite news|title=Sudan, Chad accuse RSF of cross-border drone attack |url=https://sudantribune.com/article/308715 |access-date=2025-12-28 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref>. * 30 снежня — у выніку ўдару беспілотніка САП па Далангу загінулі трыццаць пяць чалавек.<ref>{{Cite news|title=RSF drone strike kills 35 in South Kordofan as siege tightens |url=https://sudantribune.com/article/308860 |access-date=2026-01-01 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> Прыхільнікі Дагала і аль-Хілу захапілі скрыжаванне Аль-Такату ў Паўднёвым Кардафане, фактычна перакрыўшы галоўную аўтамагістраль паміж Кадуглі і Далангам. Абедзве фракцыі таксама захапілі гарнізоны УСС у Аль-Такату, Аль-Бальфе і Хаджар-Далібе.<ref>{{Cite news|title=SPLM-N and RSF cut key South Kordofan road, threaten Kadugli |url=https://sudantribune.com/article/308829 |access-date=2025-12-31 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> * 31 снежня — урадавыя войскі адбілі Аль-Раяш, Казгайл, Аль-Хаммадзі і Эд Дубейбат на поўдзень ад Эль-Абейда, у той час як мяцежнікі захапілі Аль-Кувайк, размешчаны за 18 км на захад ад Кадуглі.<ref>{{Cite news|title=Sudanese army advances in Kordofan as RSF nears Kadugli |url=https://sudantribune.com/article/308851 |access-date=2026-01-01 |website=[[Sudan Tribune]]}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Храналогіі]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] hxh4ronqo1v1glyre0uaqwd5sp0zicj Бітва за Гому (2025) 0 781398 5130395 4931866 2026-04-21T14:43:21Z DBatura 73587 5130395 wikitext text/x-wiki {{Картка:Бітва | Канфлікт = Бітва за Гому (2025) | Частка = [[Канфлікт у Ківу]] | Выява = | Подпіс = | Дата = з 25 па 30 студзеня | Год = 2025 | Месца = [[Гома]] | Вынік = перамога паўстанцаў | Бок1 = [[File:M23 Logo.png|22пкс]] [[Рух 23 сакавіка]]<br>{{Сцягафікацыя|Руанда}} | Бок2 = {{Сцягафікацыя|ДР Конга}}<br>{{Сцяг|ААН}} [[MONUSCO]]<br/>[[Файл:Flag of SADC.svg|22пкс]] [[Садружнасць развіцця краін Паўднёвай Афрыкі]] | Камандуючы1 = | Камандуючы2 = | Сілы1 = | Сілы2 = | Страты1 = | Страты2 = }} '''Бітва за Гому''' ({{Lang-fr|Bataille de Goma}}) — бітва за сталіцу [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|кангалезскай]] правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] ў студзені [[2025]] года. == Сітуацыя == У правінцыі Паўночнае Ківу знаходзяцца шахты [[золата]], [[калтан]]у і [[волава]]. У 2004 годзе на тэрыторыі правінцыі пачалося [[Канфлікт у Ківу|ўзброенае паўстанне]] прадстаўнікоў народа [[тутсі]], падтрыманых суседняй [[Руанда|Руандай]]. У 2022 годзе баевікі актывізавалі баявыя дзеянні. З сакавіка 2022 года Руанда наўпрост [[Кангалезска-руандыйскі канфлікт|удзельнічала]] ў канфлікце з [[ДР Конга]]<ref name="ReuJan25">{{cite web |title=Congo severs ties with Rwanda as eastern conflict escalates |url=https://www.reuters.com/world/africa/congo-repels-overnight-rebel-advance-goma-city-say-sources-2025-01-25/ |work=[[Reuters]] |date=25 January 2025 |access-date=26 January 2025}}</ref>. == Ход падзей == Раніцай [[25 студзеня]] паўстанцы групоўкі «[[Рух 23 сакавіка]]», падтрыманыя руандыйскімі інтэрвентамі<ref name="DW2">{{Cite web |title=DR Congo updates: UN chief urges Rwanda to pull back troops |access-date=26 January 2025 |work=[[Deutsche Welle]] |url=https://www.dw.com/en/dr-congo-updates-un-chief-urges-rwanda-to-pull-back-troops/live-71416951 }}</ref>, прасунуліся на ўскраіну Гомы<ref name="Aikman">{{cite web |last1=Aikman |first1=Ian |last2=Cursino |first2=Malu |title=DR Congo rebels close in on key city as 13 peacekeepers killed |url=https://www.bbc.com/news/articles/c2l07e550qko |work=[[BBC]] |date=26 January 2025 |access-date=26 January 2025}}</ref>, але, як паведамляецца, прасоўванне было адкінута сіламі ДР Конга<ref name="ReuJan25"/>. Баевікі захапілі і закрылі Міжнародны аэрапорт Гомы<ref name="Aikman"/>. Да вечара [[26 студзеня]] паступілі паведамленні аб тым, што паўстанцы прарваліся праз раён Мунігі за 9 кіламетраў ад цэнтра горада<ref name="ReuJan26">{{Cite web |title=Congo's M23 rebels say they will seize eastern city overnight |date=26 January 2026 |work=[[Reuters]] |access-date=26 January 2025 |url=https://www.reuters.com/world/africa/un-peacekeeper-death-toll-eastern-congo-rises-six-2025-01-26/ }}</ref>. Падчас сутычак загінула 13 міратворцаў<ref name="LeMonde">{{Cite web |title=13 peacekeepers killed in eastern DRC, Kinshasa withdraws diplomats from Rwanda |work=[[Le Monde]] |date=25 January 2025 |access-date=26 January 2025 |url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2025/01/25/13-peacekeepers-killed-as-fighting-rages-in-eastern-drc_6737423_124.html }}</ref>. [[27 студзеня]] паўстанцы цалкам захапілі Гому<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://afrinz.ru/2025/01/povstanczy-m23-zayavili-o-vzyatii-goroda-goma-na-vostoke-drk/?ysclid=m6f9t7m8lc395970032|title=Повстанцы М23 заявили о взятии города Гома на востоке ДРК|last=r2|website=ИА "Африканская инициатива"|date=2025-01-27|access-date=2025-01-27}}</ref>. Са слоў уругвайскіх міратворцаў, 100 кангалезскіх жаўнераў здаліся і перадалі сваю зброю на базе [[MONUSCO]], як таго патрабавалі паўстанцы, у той час як 26 іншых вайскоўцаў і адзін паліцэйскі здаліся руандыйскім памежнікам блізу Гомы<ref name="ReuJan27">{{Cite web |last1=Bashizi |first1=Arlette |last2=Al-Katanty |first2=Djaffar |last3=Rolley |first3=Sonia |title=Congo rebels reach centre of eastern city in major escalation |date=27 January 2025 |access-date=27 January 2025 |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/africa/rebels-enter-centre-congos-goma-after-claiming-capture-city-2025-01-27/ }}</ref>. [[28 студзеня]] баявыя дзеянні працягваліся ў ваколіцах. Было афіцыйна пацверджана пра захоп аэрапорта Гома<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/africa/rwanda-backed-congo-rebels-face-pockets-resistance-after-entering-goma-2025-01-28/|title=Congo's M23 rebels take control of Goma airport, embassies attacked in capital|lang=En}}</ref>. Да [[29 студзеня]] колькасць загінулых мірных жыхароў дасягнула 100 чалавек<ref>{{Cite web|url=https://www.ridus.ru/france-presse--v-stolknoveniyah-v-gome-pogiblo-bolee-100-chelovek-553070.html?ysclid=m6h1j09spn237030715|title=France-Presse: В столкновениях в Гоме погибло более 100 человек|website=Ридус|access-date=2025-01-28}}</ref>. Большая частка Гомы кантралявалася баевікамі<ref name="AJ29">{{Cite web |title=DR Congo live news: Rwanda-backed M23 rebels tighten grip on Goma |date=29 January 2025 |access-date=29 January 2025 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/1/29/dr-congo-live-news-rwanda-backed-m23-rebels-tighten-grip-on-goma }}</ref>. [[30 студзеня]] асноўныя сутыкненні вяліся ў паўночных ваколіцах. Асабліва цяжкія баі ішлі ў раёне вёскі Турунга<ref>{{Cite web |title=M23 : reprise des combats à Turunga dans le Nyiragongo |trans-title=M23: Resumed fighting in Turunga in Nyiragongo |date=30 January 2025 |access-date=30 January 2025 |work=Actualite.cd |url=https://actualite.cd/2025/01/30/m23-reprise-des-combats-turunga-dans-le-nyiragongo }}</ref>. У ходзе баёў баевікі захапілі [[Су-25]] і 20 беларускіх дронаў «[[Беркут (Індэла)|Беркут-ВМ]]»<ref>[https://news.zerkalo.io/economics/90288.html Беспилотники из Беларуси захватили повстанцы в Демократической Республике Конго]</ref>. == Ахвяры == Міністэрства аховы здароўя Дэмакратычнай Рэспублікі Конга паведаміла, што станам на 30 студзеня ў бальнічных моргах горада Гома і вакол яго знаходзіліся 773 целы. Па словах міністэрства, шмат цел ляжаць на вуліцах, з 26 па 30 студзеня зафіксавана 2880 параненых<ref>{{Cite web |title=Congo health ministry says 773 bodies in Goma hospital morgues|date=1 February 2025|access-date=1 February 2025 |url=https://www.reuters.com/world/africa/fighting-stalls-east-congo-troops-push-back-rwanda-backed-rebels-2025-02-01/}}</ref>. == Крыніцы == {{Reflist}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Бітвы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2025 года]] [[Катэгорыя:Студзень 2025 года]] 0q8emw0cmriwf5jxxb97bjk0oylt5qy Журналісцкая этыка 0 787228 5130627 5127397 2026-04-22T11:09:37Z MocnyDuham 99818 афармленне 5130627 wikitext text/x-wiki '''Журналістычная этыка''' або '''медыяэтыка''' — гэта сукупнасць правілаў і нормаў паводзін, якіх павінны прытрымлівацца ўсе, хто збірае, апрацоўвае і распаўсюджвае масавую [[Інфармацыя|інфармацыю]]. Нормы медыяэтыкі у першую чаргу накіраваны на праўдзівасць інфармацыі, яе дакладнасць і аб’ектыўнасць, а таксама на мінімізацыю магчымай рэпутацыйнай шкоды для аб’ектаў публікацый. У ідэале нормаў медыяэтыкі павінны прытрымлівацца ўсе, хто збірае, апрацоўвае і распаўсюджвае масавую [[Інфармацыя|інфармацыю]]. У некаторых краінах этычныя нормы замацаваны заканадаўча або падтрымліваюцца самарэгулюемымі медыйнымі арганізацыямі і служаць падмуркам для даверу паміж [[журналіст]]амі і [[грамадства]]м, забяспечваючы права на праўдзівую і актуальную інфармацыю. == Асноўныя прынцыпы == # Аб’ектыўнасць і непрадузятасць. Журналіст абавязаны аддзяляць факты ад меркаванняў, пазбягаць прадузятасці і маніпуляцыі інфармацыяй. # Сумленнасць і дакладнасць. Інфармацыя павінна быць праверанай, а крыніцы — надзейнымі. Журналіст абавязаны пазбягаць скажэнняў і наўмыснай [[дэзынфармацыя|дэзынфармацыі]]. # Адказнасць перад грамадствам. Журналіст абавязаны ўлічваць грамадскія інтарэсы, пазбягаючы публікацый, здольных нанесці шкоду, выклікаць паніку ці распаліць варожасць. # Канфідэнцыяльнасць крыніц. Захаванне ананімнасці інфарматараў пры іх жаданні — адзін з ключавых этычных стандартаў. # Павага да прыватнага жыцця. Журналіст павінен паважаць права на прыватнасць, пазбягаючы ўмяшання ў асабістае жыццё без дастатковых падстаў. == Парушэнні і выклікі == Распаўсюджванне [[фэйкавыя навіны|фэйкавых навін]], канфлікт інтарэсаў, выкарыстанне сенсацыйных матэрыялаў для павелічэння аўдыторыі з’яўляюцца асноўнымі праблемамі, звязанымі з парушэннем этычных норм. == Рэгуляванне медыяэтыкі ў Беларусі == У Беларусі рэгуляваннем пытанняў журналісцкай этыкі з 1995 года займаецца [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]. Пасля [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|падзей 2020—2021 гадоў]] арганізацыя рашэннем Вярхоўнага суд Беларусі 27 жніўня 2021 года была ліквідавана<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.interfax.ru/world/787001|title=Суд ликвидировал Белорусскую ассоциацию журналистов|website=interfax.ru|date=27 жніўня 2021}}</ref>, а 28 лютага 2023 года КДБ прызнаў асацыяцыю экстрэмісцкім фарміраваннем<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/kgb-belarusi-priznal-ekstremistskim-formirovaniem-belorusskuu-associaciu-zurnalistov/a-64909730|title=БАЖ признали в Беларуси "экстремистским формированием" – DW – 07.03.2023|website=dw.com|access-date=2025-04-28}}</ref> і з гэтага моманту арганізацыя вымушана працуе ў выгнанні. У сакавіку 2025 года 15 [[Сродкі масавай інфармацыі|сродкаў масавай інфармацыі]] і тры мэдыяарганізацыі падпісалі Пагадненне аб самарэгуляванні сектара незалежных СМІ<ref>{{Cite web|url=https://baj.media/be/nakirunki-i-kampanii/apublikavany-kodjeks-jetyki/|title=Кодэкс этыкі беларускіх журналістаў апублікаваны|website=web.archive.org|date=2025-03-24|access-date=2025-04-28|archive-date=24 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250324202411/https://baj.media/be/nakirunki-i-kampanii/apublikavany-kodjeks-jetyki/|url-status=bot: unknown}}</ref>, а таксама Кодэкс этыкі беларускіх журналістаў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33354733.html|title=15 незалежных беларускіх СМІ і тры мэдыяарганізацыі падпісалі Кодэкс этыкі журналістаў|last=Позірк|website=Радыё Свабода|date=2025-03-21|access-date=2025-04-28}}</ref>. Да пагаднення далучыліся беларускія медыя і медыяарганізацыі, якія вымушана працуюць з Грузіі, Літвы, Польшчы і [[Чэхія|Чэхіі]], у тым ліку<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/nakirunki-i-kampanii/rjeestr-udzelnika-medyjaasamblei/|title=Рэестр удзельнікаў Медыяасамблеі|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2025-05-02}}</ref>: * 6TV Biełaruś * Belarus tomorrow * [[Hrodna.life]] * [[Маланка Медыя|Malanka media]] * [[Reform.news]] * [[Беларускі расследавальніцкі цэнтр]] * [[Белсат|Белсат TV]] * «[[Брестская газета]]»/BGmedia * «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]» * «[[Новы Час (газета)|Новы Час]]» * «Позірк» * «[[Флагшток (СМІ)|Флагшток]]» * [[Press Club Belarus|Прэс-клуб Беларусь]] * Free Press for Eastern Europe * Віцебскі Кур’ер NEWS * MOST Media * This Minsk Media Момант падпісання Пагаднення лічыцца момантам стварэння Медыяасамблеі, якая на тры гады абірае Раду па медыяэтыцы з 7 незалежных экспертаў. У сваю чаргу Рада ў далейшым будзе разглядаць скаргі на парушэнні этычных стандартаў (прапісаных у Кодэксе этыкі беларускіх журналістаў) у недзяржаўных беларускіх медыя і выносіць рашэнні. У прэс-рэлізе БАЖ, са слоў намесніка старшыні Алега Агеева, паведамляцца<ref>{{Cite web|url=https://baj.media/be/padpisali-novy-kodjeks-jetyki/|title=Новы Кодэкс этыкі падпісаны|website=web.archive.org|date=2025-03-22|access-date=2025-04-28|archive-date=22 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250322195148/https://baj.media/be/padpisali-novy-kodjeks-jetyki/|url-status=bot: unknown}}</ref>, што з прыняццем гэтых дакументаў:<blockquote> Пачынае дзейнічаць новая сыстэма этычнага самарэгуляваньня і разгляду скаргаў на матэрыялы СМІ. Аналагічныя органы існуюць у многіх дэмакратычных краінах у розных фарматах — з удзелам дзяржавы або без яго. Наш вопыт унікальны тым, што, нягледзячы на гэтыя цёмныя часы, нам удалося атрымаць згоду 18 суб’ектаў сэктара незалежных СМІ, а па-другое, прынялі этычныя стандарты і абавязаліся іх выконваць </blockquote>7 траўня 2025 года адбыліся<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/rada-pa-medyjaetycy/u-radu-pa-medyjajetycy-abrali-karbalevicha-novik-gurnevicha-hruckuju-so-s-buryevu-i-belahvoscik/|title=Абраны першы склад новай Рады па медыяэтыцы|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|access-date=2025-05-07}}</ref> выбары першага складу Рады па медыяэтыцы. Па выніках галасавання ў Раду ўвайшлі [[Валерый Іванавіч Карбалевіч|Валер Карбалевіч]], Зміцер Гурневіч, Ірына Новік, Лола Бурыева, Надзея Белахвосцік, [[Ганна Соўсь]] і Зоя Хруцкая. == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20250428181928/https://baj.media/wp-content/uploads/2025/03/kodjeks_prafesijnaj_jetyki_belaruskih_zhurnalista-1-1.pdf Кодэкс этыкі беларускіх журналістаў] * [https://web.archive.org/web/20250324202411/https://baj.media/wp-content/uploads/2025/03/pagadnenne_ab_samarjeguljavanni_nezalezhnaga_belaruskaga_medyjasektara.pdf Пагадненне аб самарэгуляванні незалежнага беларускага медыясектара] == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Журналістыка]] [[Катэгорыя:Журналістыка ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Этыка]] [[Катэгорыя:Прафесійная этыка]] qfm7wydepyc4skdstx9h36y1pxugjfr Генацыд беларускага народа 0 788346 5130347 5074134 2026-04-21T13:26:19Z DBatura 73587 5130347 wikitext text/x-wiki [[Файл:Генпракурор Андрэй Швед.jpeg|міні|Генеральны пракурор Беларусі ў 2020—2025 гадах [[Андрэй Іванавіч Швед|Андрэй Швед]], асноўны аўтар навелы «Генацыд беларускага народа»]] '''Генацыд беларускага народа''' ({{lang-ru|Геноцид белорусского народа}}) — [[заканадаўства|заканадаўча]]-[[Ідэалогія беларускай дзяржавы|ідэалагічная]] [[Навела ў праве|навела]] ў [[Беларусь|Беларусі]], распачатая ў 2021 годзе генеральным пракурорам [[Андрэй Іванавіч Швед|Андрэем Шведам]] з мэтай перагляду вынікаў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў бок павелічэння маштабаў злачынстваў [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|нацыстаў на тэрыторыі Беларусі]] і вывядзення паралеляў паміж тагачаснымі акупантамі і сённяшнімі [[Захад (геапалітыка)|краінамі Захаду]] ды [[беларуская дэмакратычная апазіцыя|праціўнікамі]] [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]]. У прапагандысцкай літаратуры, прысвечанай «генацыду», часта маніпуляцыйна побач змешчаны здымкі [[Беларускі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне|беларускіх калабарацыянісцкіх фарміраванняў часоў вайны]] і здымкі з [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|масавах пратэстаў 2020 года]] супраць далейшай узурпацыі ўлады [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандрам Лукашэнкам]]. == Перадумовы == Жорсткія разгоны пратэстаў у 2020 годзе, калі ўжывалася зброя і мелі месца катаванні затрыманых, выклікалі шматлікія параўнанні сілавікоў з нацысцкімі карнікамі. Гвалт супраць пратэстоўцаў, што прывёў да [[Спіс загінуўшых падчас пратэстаў у Беларусі (2020—2021)|гібелі людзей]] і цяжкіх калецтваў, быў успрыняты як праява [[генацыд]]у беларускага народа<ref>{{Cite web|url=https://t.me/radiosvaboda/7976|title=Радыё Свабода — Беларусь|website=Telegram|access-date=2025-05-24}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://t.me/belsat/18352|title=Белсат|website=Telegram|access-date=2025-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://t.me/belsat/24834|title=Белсат|website=Telegram|access-date=2025-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://svabod1.azureedge.net/a/31026827.html|title=Старшыня Рады БНР Івонка Сурвіла: «Вы даказалі, што страхам і сілаю вас ужо не перамагчы»|website=Радыё Свабода|access-date=2025-05-24|archive-date=31 снежня 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201231072613/https://svabod1.azureedge.net/a/31026827.html|url-status=dead}}</ref> — нягледзячы на тое, што фармальна не адпавядае яго вызначэнню, — а рэжым Лукашэнкі — як [[Фашызм|фашысцкі]]<ref name=":0" />. Гэтыя тэзісы толькі падмацоўвала паказное ігнараванне небяспекі [[Распаўсюджванне COVID-19 у Беларусі|пандэміі каранавірусу]], у выніку якога [[залішняя смяротнасць]] у Беларусі за перыяд з 2020 па 2022 гады склала больш за 90 000 чалавек<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/88991.html|title=«Киберпартизаны» опубликовали уточненные данные смертности от коронавируса в Беларуси. Цифра пугает|website=Зеркало|date=2025-01-21|access-date=2025-05-24}}</ref>, што з’яўляецца найгоршых паказчыкам у параўнанні з усімі суседнімі краінамі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/359836|title=Кавід забраў у Беларусі 90 тысяч жыццяў, а не 7 тысяч, як сцвярджалі ўлады|website=Наша Ніва|date=2025-01-20|access-date=2025-05-24}}</ref>. Рэжым Лукашэнкі, ідэалогія якога грунтуецца на савецкіх наратывах і перамозе над нацызмам у Другой сусветнай вайне, успрыняў падобныя абвінавачванні асабліва хваравіта, бо лічыць сябе спадкаемцам гэтай перамогі. Найбольш выразна гэтая пазіцыя прагучала 19 кастрычніка 2020 года ў эфіры тэлеканала «Беларусь 1», калі [[Мікалай Мікалаевіч Карпянкоў|Мікалай Карпянкоў]], кіраўнік [[Галоўнае ўпраўленне па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй|ГУБАЗіКа]] — аднаго з галоўных рэпрэсіўных органаў, што вызначыўся асаблівай жорсткасцю падчас пратэстаў, — прамовіў фразу, якая хутка стала крылатай<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/kiraunik-gubazik-karpyankou-geta-vy-fashysty-ne-my-fashysty|title=Кіраўнік ГУБАЗіК Карпянкоў: "Гэта вы фашысты, а не мы — фашысты" {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2020-10-19|access-date=2025-05-24}}</ref>: {{Цытата|Гэта вы фашысты, а не мы — фашысты. Па-сапраўднаму сілу мы яшчэ ні да каго не ўжывалі}} == Выбудоўванне ідэалогіі «генацыду» супраць Захаду == У жніўні 2020 года большасць краін [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага саюза]] не прызналі перамогу Лукашэнкі на прэзідэнцкіх выбарах і падтрымалі масавыя пратэсты. У адказ на фальсіфікацыю вынікаў выбараў і гвалтоўныя дзеянні супраць пратэстоўцаў к канцу 2020 года Еўрасаюз, [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і [[Канада]] прынялі 3 пакеты санкцый супраць беларускіх уладаў, у тым ліку Аляксандра Лукашэнкі, членаў выбарчых камісій, кіраўнікоў і супрацоўнікаў сілавых органаў, кіраўнікоў буйных дзяржаўных прадпрыемстваў. 19 сакавіка 2021 года, выступаючы перад калектывам прадпрыемства ў Гродне, Аляксандр Лукашэнка заявіў: {{Цытата|Вось мы збіраем матэрыялы і мы цяпер усяму свету прад’явім. І тым, хто нас сёння дэмакратыі павучае, мы ім пакажам, дзе быў генацыд і што такое генацыд беларускага народа.}} Праз некалькі дзён, выступаючы 21 сакавіка ў [[Хатынь|Хатыні]], Лукашэнка звязаў [[бела-чырвона-белы сцяг]], які выкарыстоўваецца яго праціўнікамі, з генацыдам беларускага народа<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/31162370.html|title=Лукашэнка выступіў у Хатыні і зьвязаў бчб-сьцяг з генацыдам беларускага народу|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2021-03-21|access-date=2025-05-24}}</ref>. У пачатку красавіка 2021 года [[Генеральная пракуратура Рэспублікі Беларусь|Генеральная пракуратура Беларусі]] завяла крымінальную справу па факце генацыду насельніцтва Беларусі ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] і ў пасляваенны перыяд. Генеральны пракурор [[Андрэй Іванавіч Швед|Андрэй Швед]] заявіў, што яна была заведзена ім «у мэтах сацыяльнай і гістарычнай справядлівасці, ліквідацыі „белых“ плям гісторыі, умацавання канстытуцыйнага ладу і нацыянальнай бяспекі». Вынікі расследавання павінны былі быць пакладзены ў аснову [[Ідэалогія беларускай дзяржавы|ідэалагічнай вучэбна-выхаваўчай і інфармацыйнай працы]]. Таксама пракурор заявіў пра складанне спісаў усіх памерлых і жывых злачынцаў, і што Беларусь будзе дабівацца выдачы апошніх для суду<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/articles/271180/|title=Генпракуратура завяла крымінальную справу па факце генацыду ў гады вайны|website=Наша Ніва|date=2021-04-09|access-date=2025-05-24}}</ref>. Пасля генеральны пракурор Андрэй Швед непасрэдна звязваў з’яўленне крымінальнай справы з [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|палітычным крызісам]] у краіне<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/31601097.html|title=Законапраект: генацыд беларускага народу праводзіўся да канца 1951 году, за яго адмаўленьне – турма|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2021-12-09|access-date=2025-05-24}}</ref>: {{Цытата|У ходзе расследавання шэрагу крымінальных спраў устаноўлена, што арганізацыя і фінансаванне названых замахаў на суверэнітэт і тэрытарыяльную цэласнасць Беларусі ажыццяўляюцца некаторымі заходнееўрапейскімі дзяржавамі, якія маюць дачыненне да масавага знішчэння беларусаў і прадстаўнікоў іншых нацыянальнасцяў у перыяд Вялікай Айчыннай вайны і пасляваенны час}} == Закон «Аб генацыдзе беларускага народа» == У пачатку снежня 2021 года быў апублікаваны праект закона «Аб генацыдзе беларускага народа», які быў аднагалосна прыняты 14 снежня [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палатай прадстаўнікоў]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/281716|title=Закон «Аб генацыдзе беларускага народа» ў двух чытаннях прыняты Палатай прадстаўнікоў|website=Наша Ніва|date=2021-12-14|access-date=2025-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://t.me/belsat/62760|title=Белсат|website=Telegram|access-date=2025-05-24}}</ref> і падпісаны 5 студзеня 2022 года Лукашэнкам<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/31640873.html|title=Лукашэнка падпісаў закон аб генацыдзе беларускага народу|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2022-01-05|access-date=2025-05-24}}</ref>. Генацыдам беларускага народа законапраект абвяшчае «ўчыненыя нацысцкімі злачынцамі і іх памагатымі, нацыяналістычнымі фарміраваннямі, у перыяд Вялікай Айчыннай вайны і пасляваенны перыяд злачынствы, накіраваныя на планамернае фізічнае знішчэнне беларускага народа». Пад пасляваенным разумеецца перыяд да 31 снежня 1951 года, а пад беларускім народам «[[савецкія грамадзяне]], якія жылі на тэрыторыі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]] ў перыяд Вялікай Айчыннай вайны і (або) пасляваенны перыяд»<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/31601097.html|title=Законапраект: генацыд беларускага народу праводзіўся да канца 1951 году, за яго адмаўленьне – турма|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2021-12-09|access-date=2025-05-24}}</ref>. == У адукацыі == За адмаўленне генацыду беларускага народа прадугледжана пакаранне [[Абмежаванне волі|абмежаваннем волі]] на тэрмін да пяці гадоў або [[Пазбаўленне свабоды|пазбаўленнем свабоды]] на той жа тэрмін, у выпадку паўторнага адмаўлення — ад 3 да 10 гадоў пазбаўлення волі. Ураду краіны прадпісваецца прымаць меры для ўшанавання памяці ахвяр генацыду беларускага народу, а таксама для прызнання і асуджэння яго на міжнародным узроўні<ref name=":1" />. У 2022 годзе ў школе пачалі выкарыстоўваць інфармацыйна-аналітычныя матэрыялы крымінальнага расследавання генацыду беларускага народа, прадстаўленыя Генеральнай пракуратурай<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/pershaklasnika-mensh.html|title=Першакласнікаў у Беларусі меншае тры гады запар|website=budzma.org|access-date=2025-05-24}}</ref>. У лістападзе 2023 года былі прэзентаваныя вучэбныя дапаможнікі «Генацыд беларускага народа ў гады Вялікай Айчыннай вайны» для 1-4-х, 5-9-х і 10-11-х класаў устаноў сярэдняй адукацыі былі распрацаваныя ў 2023 годзе<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://pozirk.online/be/news/49275/|title=Ціханоўская: Генацыд беларускага народа не застаўся ў 1940-х, ён адбываецца проста зараз|website=Pozirk|access-date=2025-05-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://adu.by/en/component/content/article/yak-pratsavats-pa-novykh-vuchebnykh-dapamozhnikakh-genatsyd-belaruskaga-naroda-u-gady-vyalikaj-ajchynnaj-vajny.html?catid=548&Itemid=239|title=Як працаваць па новых вучэбных дапаможніках «Генацыд беларускага народа ў гады Вялікай Айчыннай вайны» - Национальный образовательный портал|website=adu.by|access-date=2025-05-24|url-status=dead}}</ref>. У 2024 годзе ў новым вучэбным годзе ўвялі штомесячныя інфармацыйныя гадзіны па вывучэнні «пытанняў генацыду беларускага народа»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/349797|title=У школах уводзяць штомесячныя інфармацыйныя гадзіны пра генацыд беларускага народа|website=Наша Ніва|date=2024-08-21|access-date=2025-05-24}}</ref>. Як заўважыў спецыяліст у сферы адукацыі [[Андрэй Лаўрухін]], з’яўленне навучальных дапаможнікаў гэта спроба ўладаў дэзавуяваць абвінавачанні дэмакратычных краін у злачынствах у адрас беларускага і ўкраінскага народаў праз рытарычны [[Tu quoque|дэмагагічны прыём «да чалавека»]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://vasminoh.school/padruchniki-pa-genacydze-belaruskaga-naroda-gjeta-sproba-adcjagnennja-vagi-ad-ulasnyh-zlachynstva/|title=Падручнікі па генацыдзе беларускага народа – гэта спроба адцягнення ўвагі ад уласных злачынстваў|last=admin_vasminoh|website=Васьміног|date=2023-11-15|access-date=2025-05-24}}</ref>. == У культуры == Ва ўсіх музеях краіны, нават няпрофільных, былі створаны стэнды на тэму «Генацыд беларускага народа», дзе былі вывешаны здымкі з калабарацыяністамі часоў Другой сусветнай вайны і каля іх — фота з бела-чырвона-белымі сцягамі з пратэстаў 2020 года<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/312851|title=На кніжнай выставе ў Мінску дабіўся трыумфу «Генацыд беларускага народа»|website=Наша Ніва|date=2023-03-24|access-date=2025-05-24}}</ref>. У радавым гняздзе [[Тадэвуш Касцюшка|Тадэвуша Касцюшкі]] ў [[Малыя Сяхновічы|Малых Сяхновічах]] з [[Жабінкаўскі раённы гісторыка-краязнаўчы музей|Жабінкаўскага раённага гісторыка-краязнаўчага музея]], які ўзнік у невялікай вёсцы дзеля ўшанавання асобы нацыянальнага героя трох краін, у лютым 2022 года была цалкам прабраная зала, прысвечаная Касцюшку, а на яе месцы створана экспазіцыя «Злачынствы фашызму. Генацыд беларускага народа ў гады Вялікай Айчыннай вайны»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/368240|title=З радавога гнязда ў Сяхновічах прыбралі бюст Касцюшкі. Замест экспазіцыі пра героя — зала генацыду беларускага народа|website=Наша Ніва|date=2025-05-20|access-date=2025-05-24}}</ref>. == Серыя кніг «Генацыд беларускага народа» == У 2022 годзе таксама пад агульнай рэдакцыяй генеральнага пракурора Андрэя Шведа выйшла кніга «Генацыд беларускага народа» (Genocide of the Belarusian people)<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/bchb-yak-svastyka-ukrainy-nyama-shto-ne-tak-z-knigay-genacyd-belaruskaga-naroda|title=БЧБ як свастыка, Украіны няма: што не так з кнігай “Генацыд беларускага народа” {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2022-09-07|access-date=2025-05-24}}</ref> тыражом 1000 асобнікаў<ref>{{Cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/pages.view_doc?off=0&siz=20&qid=58840&format=full&nn=15|title=Геноцид белорусского народа = Genocide of the belarusian people : информационно-аналитические материалы и документы / Генеральная прокуратура Республики Беларусь ; [под общей редакцией А. И. Шведа]|website=unicat.nlb.by|access-date=2025-05-24}}</ref>, які ў наступным годзе быў павялічаны яшчэ на 2000 асобнікаў<ref>{{Cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/pages.view_doc?off=0&siz=20&qid=58840&format=full&nn=10|title=Геноцид белорусского народа = Genocide of the belarusian people : информационно-аналитические материалы и документы / Генеральная прокуратура Республики Беларусь ; [под общей редакцией А. И. Шведа]|website=unicat.nlb.by|access-date=2025-05-24}}</ref> У кнізе маніпулятыўным чынам праводзяцца паралелі паміж нацысцкімі злачынцамі і ўдзельнікамі пратэстаў 2020 года, нацыянальная сімволіка беларусаў, [[Пагоня|герб «Пагоня»]] і [[бела-чырвона-белы сцяг]], названая нацысцкай сімволікай<ref name=":2" />. У 2022 годзе таксама выдадзена кніга «Генацыд беларускага народа. Лагеры смерці» тыражом 3000 асобнікаў<ref>{{Cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/pages.view_doc?off=0&siz=20&qid=58840&format=full&nn=16|title=Геноцид белорусского народа. Лагеря смерти = Genocide of the Belarusian people. Death camps : информационно-аналитические материалы и документы / Генеральная прокуратура Республики Беларусь ; [под общей редакцией А. И. Шведа]|website=unicat.nlb.by|access-date=2025-05-24}}</ref>, які ў наступным годзе быў павялічаны яшчэ на 4000 асобнікаў<ref>{{Cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/pages.view_doc?off=0&siz=20&qid=58840&format=full&nn=8|title=Геноцид белорусского народа. Лагеря смерти : информационно-аналитические материалы и документы / Генеральная прокуратура Республики Беларусь ; [под общей редакцией А. И. Шведа]|website=unicat.nlb.by|access-date=2025-05-24}}</ref>. У 2023 годзе ў двух частках выйшла кніга «Генацыд беларускага народа. Карныя аперацыі»<ref>{{Cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/pages.view_doc?off=0&siz=20&qid=58840&format=full&nn=11|title=Геноцид белорусского народа. Карательные операции = Genocide of the Belarusian people. Punitive operations : в 2 ч. / Генеральная прокуратура Республики Беларусь ; [под общей редакцией А. И. Шведа]|website=unicat.nlb.by|access-date=2025-05-24}}</ref> тыражом 3000 асобнікаў, які ў наступным годзе быў павялічаны яшчэ на 1500 асобнікаў<ref>{{Cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/pages.view_doc?format=full&qid=58840&siz=20&off=0&yy=1&nn=5&id=11427217&siz=20|title=Геноцид белорусского народа. Карательные операции = Genocide of the Belarusian people. Punitive operations : в 2 ч. / Генеральная прокуратура Республики Беларусь ; [под общей редакцией А. И. Шведа]|website=unicat.nlb.by|access-date=2025-05-24}}</ref>. У 2025 годзе выйшла кніга «Генацыд беларускага народа. Злачынствы катаў 118-га карнага батальёна» тыражом 2200 асобнікаў<ref>{{Cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/pages.view_doc?off=0&siz=20&qid=58840&format=full&nn=1|title=Геноцид белорусского народа. Преступления палачей 118-го карательного батальона / Генеральная прокуратура Республики Беларусь ; [под общей редакцией А. И. Шведа]|website=unicat.nlb.by|access-date=2025-05-24}}</ref>. У сакавіку 2023 годзе кнігі «Генацыд беларускага народа» і «Генацыд беларускага народа. Лагеры смерці» былі ўганараваныя найвышэйшай узнагародай нацыянальнага конкурсу «[[Мастацтва кнігі]]» ў намінацыі «Трыумф»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/312851|title=На кніжнай выставе ў Мінску дабіўся трыумфу «Генацыд беларускага народа»|website=Наша Ніва|date=2023-03-24|access-date=2025-05-24}}</ref>. == Крымінальны пераслед за адмаўленне генацыду беларускага народа == 30 кастрычніка 2024 года [[Мінскі гарадскі суд]] вынес першы прысуд за адмаўленне генацыду беларускага народа, асудзіў мужчыну за каментары пра Хатынь і Лукашэнку да 3 гадоў калоніі агульнага рэжыму<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33188605.html|title=Вынесьлі першы вырак за «адмаўленьне генацыду беларускага народу»|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-11-05|access-date=2025-05-24}}</ref>. У снежні 2025 года арыштавалі 18‑гадовага жыхара Магілёва, які ў верасні 2024 года ў тэлеграме ад імя адміністратара ў агульнадаступным чаце размясціў каментар, у якім «''адмаўляў агульнавядомыя гістарычныя факты, у прыватнасці, планамернае знішчэнне нямецка-фашысцкімі захопнікамі і іх памагатымі насельніцтва БССР у гады Вялікай Айчыннай вайны і само існаванне [[Генеральны план Ост|генеральнага плану «ОСТ»]] нацысцкай Германіі''», паведамляе пракуратура. Дзеянні маладога чалавека кваліфікаваны паводле часткі 1 артыкула 130‑2 Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://reform.news/18-letnego-mogilevchanina-obvinjajut-v-otricanii-genocida-belarusskogo-naroda|title=18-летнего могилевчанина обвиняют в отрицании геноцида беларусского народа|website=Reform.news|date=2025-12-08|access-date=2025-12-08}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Гістарычная палітыка Беларусі]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} [[Катэгорыя:Прапаганда ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)]] [[Катэгорыя:2021 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Генеральная пракуратура Беларусі]] [[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] l9ngzl0eluo48ob2p0ff5yqen3h0ci9 Сезон 2004/2005 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск 0 789690 5130454 5129716 2026-04-21T17:30:56Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5130454 wikitext text/x-wiki У сезоне 2004/2005 гандбольны клуб «[[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|Вікторыя-Рэгія]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|2004/2005]] ({{Бр}}'''3-е месца'''). == Склад каманды == * Мікалай Ладуцька (1985) * Максім Мамончык (1981) * Максім Каршакевіч (1983) * [[Віктар Недаліўка]] (1986) * Сяргей Якаўлеў (1982) * [[Міхаіл Міхута]] (1982) * Антон Цярэнька (1982) * Дзяніс Лейка (1982) * Алег Сямёнаў (1982) * Андрэй Сергіевіч (1982) * Аляксандр Чарнагораў (1979, [[Расія]]) * Сяргей Жыркевіч (1982) * [[Вадзім Лісіца]] (1982) * Міхаіл Шчурэвіч (1981) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2003/2004 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск]] * [[Сезон 2005/2006 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/6037/ ЕВРОКУБКИ. Под обстрел] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2004/2005]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2004/2005|Вікторыя-Рэгія]] [[Катэгорыя:2004 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2005 год у Мінску]] k6z97lpdo0eg6y6yvfapgguuogyq1ny 5130457 5130454 2026-04-21T17:36:16Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5130457 wikitext text/x-wiki У сезоне 2004/2005 гандбольны клуб «[[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|Вікторыя-Рэгія]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|2004/2005]] ({{Бр}}'''3-е месца'''). == Склад каманды == * Мікалай Ладуцька (1985) * Максім Мамончык (1981) * Максім Каршакевіч (1983) * [[Віктар Недаліўка]] (1986) * Сяргей Якаўлеў (1982) * [[Міхаіл Міхута]] (1982) * Антон Цярэнька (1982) * Дзяніс Лейка (1982) * Алег Сямёнаў (1982) * Андрэй Сергіевіч (1982) * Аляксандр Чарнагораў (1979, [[Расія]]) * [[Сяргей Жыркевіч]] (1982) * [[Вадзім Лісіца]] (1982) * Міхаіл Шчурэвіч (1981) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2003/2004 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск]] * [[Сезон 2005/2006 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/6037/ ЕВРОКУБКИ. Под обстрел] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2004/2005]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2004/2005|Вікторыя-Рэгія]] [[Катэгорыя:2004 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2005 год у Мінску]] o6va74yimote5cbzhjca54etb5ojp8c Сезон 2008/2009 ГК Машэка Магілёў 0 789844 5130365 5124268 2026-04-21T13:54:22Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5130365 wikitext text/x-wiki У сезоне 2008/2009 гандбольны клуб «[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]]» з горада [[Магілёў]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]] ('''4-е месца'''). == Склад каманды == * [[Мікалай Мікалаевіч Зянько (трэнер)|Мікалай Зянько]] (1977) * [[Станіслаў Закржэўскі |Станіслаў Закржэўскі]] (1982) * Максім Каршакевіч (1983) * Павел Лакіза (1976) * [[Алег Яўгенавіч Шарэйка|Алег Шарэйка]] (1982) * Дзмітрый Бразінскі (1984) * Максім Максімаў (1984, [[Расія]]) * Антон Цярэнька (1982) * Алег Сямёнаў (1982) * Уладзімір Клімавец (1976) * Ігар Сілко(1982) * Аляксандр Чарнагораў (1979, [[Расія]]) * [[Раман Каляснёў]] (1983) * Дзмітрый Лобач (1984) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Леанід Іванавіч Бразінскі|Леанід Бразінскі]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2007/2008 ГК Машэка Магілёў]] * [[Сезон 2009/2010 ГК Машэка Магілёў]] == Спасылкі == * [https://handball-by.ucoz.ru/news/2008-09-17-6 Грядет ли переворот?] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Машэка Магілёў|2008/2009]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2008/2009|ГК Машэка Магілёў]] [[Катэгорыя:2008 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:2009 год у Магілёве]] bw06kwmg7ksohcx5xi9dobs0bn984ti 5130366 5130365 2026-04-21T13:54:48Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5130366 wikitext text/x-wiki У сезоне 2008/2009 гандбольны клуб «[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]]» з горада [[Магілёў]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]] ('''4-е месца'''). == Склад каманды == * [[Мікалай Мікалаевіч Зянько (трэнер)|Мікалай Зянько]] (1977) * [[Станіслаў Закржэўскі]] (1982) * Максім Каршакевіч (1983) * Павел Лакіза (1976) * [[Алег Яўгенавіч Шарэйка|Алег Шарэйка]] (1982) * Дзмітрый Бразінскі (1984) * Максім Максімаў (1984, [[Расія]]) * Антон Цярэнька (1982) * Алег Сямёнаў (1982) * Уладзімір Клімавец (1976) * Ігар Сілко (1982) * Аляксандр Чарнагораў (1979, [[Расія]]) * [[Раман Каляснёў]] (1983) * Дзмітрый Лобач (1984) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Леанід Іванавіч Бразінскі|Леанід Бразінскі]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2007/2008 ГК Машэка Магілёў]] * [[Сезон 2009/2010 ГК Машэка Магілёў]] == Спасылкі == * [https://handball-by.ucoz.ru/news/2008-09-17-6 Грядет ли переворот?] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Машэка Магілёў|2008/2009]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2008/2009|ГК Машэка Магілёў]] [[Катэгорыя:2008 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:2009 год у Магілёве]] 2mvnengkrxpaltpybe8a8og3afxn2wb 5130464 5130366 2026-04-21T17:43:46Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5130464 wikitext text/x-wiki У сезоне 2008/2009 гандбольны клуб «[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]]» з горада [[Магілёў]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]] ('''4-е месца'''). == Склад каманды == * [[Мікалай Мікалаевіч Зянько (трэнер)|Мікалай Зянько]] (1977) * [[Станіслаў Закржэўскі]] (1982) * Максім Каршакевіч (1983) * Павел Лакіза (1976) * [[Алег Яўгенавіч Шарэйка|Алег Шарэйка]] (1982) * Дзмітрый Бразінскі (1984) * Максім Максімаў (1984, [[Расія]]) * Антон Цярэнька (1982) * Алег Сямёнаў (1982) * У[[ладзімір Клімавец]] (1976) * Ігар Сілко (1982) * Аляксандр Чарнагораў (1979, [[Расія]]) * [[Раман Каляснёў]] (1983) * Дзмітрый Лобач (1984) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Леанід Іванавіч Бразінскі|Леанід Бразінскі]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2007/2008 ГК Машэка Магілёў]] * [[Сезон 2009/2010 ГК Машэка Магілёў]] == Спасылкі == * [https://handball-by.ucoz.ru/news/2008-09-17-6 Грядет ли переворот?] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Машэка Магілёў|2008/2009]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2008/2009|ГК Машэка Магілёў]] [[Катэгорыя:2008 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:2009 год у Магілёве]] 0z890fsuo08rlha0wyewb3hw7zo85ox Сезон 2008/2009 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск 0 789863 5130453 5129717 2026-04-21T17:30:44Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5130453 wikitext text/x-wiki У сезоне 2008/2009 гандбольны клуб «[[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|Вікторыя-Рэгія]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]] ('''6-е месца'''). == Склад каманды == * [[Канстанцін Грыбаў]] (1987) * Мікалай Ладуцька (1985) * Мікалай Буданаў (1990) * Віктар Віннік (1986) * Сяргей Кучура (1988) * Аляксей Трухановіч (1990) * Артур Голубеў (1990) * Андрэй Салав’янчык (1989) * [[Віктар Недаліўка]] (1986) * Віталь Бавін (1989) * [[Міхаіл Міхута]] (1982) * [[Антон Анатолевіч Ладуцька|Антон Ладуцька]] (1987) * Кірыл Булавацкі (1991) * Валерый Сяміёшкін (1988) * Сяргей Якаўлеў (1982) * [[Вадзім Лісіца]] (1982) * Кірыл Пятроўскі (1988) * Павел Красін (1990) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Валянцінавіч Жук|Уладзімір Жук]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2007/2008 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск]] * [[Сезон 2009/2010 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск]] == Спасылкі == * [https://handball-by.ucoz.ru/news/2008-09-17-6 Грядет ли переворот?] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2008/2009]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2008/2009|Вікторыя-Рэгія]] [[Катэгорыя:2008 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2009 год у Мінску]] tg10juf9w8ket5k5vm6h49ng6ht579n Сезон 2008/2009 ГК Аркатрон Мінск 0 789865 5130482 5129854 2026-04-21T19:06:57Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5130482 wikitext text/x-wiki У сезоне 2008/2009 гандбольны клуб «[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]] ('''7-е месца'''). == Склад каманды == * [[Сяргей Фурс]] (1986) * Уладзімір Жук (1988) * Вадзім Котаў (1988) * Павел Галавач (1988) * [[Яўген Камароў]] (1986) * [[Іван Юркевіч (гандбаліст)|Іван Юркевіч]] (1990) * [[Юрый Лук’янчук]] (1990) * [[Аляксандр Пацыкайлік]] (1990) * Кірыл Скарабагатаў (1990) * [[Яўген Несцярэнка]] (1987) * [[Яўген Кавальчук]] (1990) * Уладзімір Васілевіч (1991) * Яўген Сільніцкі (1990) * Артур Барзенкоў (1987) * [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Дзмітрый Камышык]] (1990) * [[Арцём Чыкун]] (1990) * [[Ілья Дударонак]] (1990) * [[Арцём Красуцкі]] (1991) * [[Эдуард Стралец]] (1990) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Рыгоравіч Азоў|Уладзімір Азоў]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} Артур Красуцкі (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2007/2008 ГК Аркатрон-РЦАП Мінск]] * [[Сезон 2004/2005 ГК Аркатрон Мінск]] == Спасылкі == * [https://handball-by.ucoz.ru/news/2008-09-17-6 Грядет ли переворот?] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Аркатрон Мінск|2008/2009]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2008/2009|Аркатрон]] [[Катэгорыя:2008 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2009 год у Мінску]] nnaqb6xkeagoryhs8otr5wq33fy9sr0 Сезон 2003/2004 ГК СКА Мінск 0 789885 5130364 5125768 2026-04-21T13:54:15Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5130364 wikitext text/x-wiki У сезоне 2003/2004 гандбольны клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|2003/2004]] ({{Ср}}'''Срэбраны прызёр'''). == Склад каманды == * [[Аляксей Раманавіч Жук|Аляксей Жук]] (1980) * [[Станіслаў Закржэўскі |Станіслаў Закржэўскі]] (1982) * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў|Аляксей Васільеў]] (1982) * Сяргей Ісачанка (1986) * Іван Антушэвіч (1981) * Сяргей Кастрама (1983) * [[Аляксандр Уладзіміравіч Цітоў|Аляксандр Цітоў]] (1986) * Сяргей Гоўша (1982) * Аляксей Даманцэвіч (1982) * Ілья Міцкавец (1983) * [[Аляксандр Падасінаў]] (1984) * [[Дзмітрый Васілевіч Чыстабаеў|Дзмітрый Чыстабаеў]] (1986) * [[Васіль Уладзіміравіч Астроўскі|Васіль Астроўскі]] (1981) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Спартак Пятровіч Мірановіч|Спартак Мірановіч]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} Васіль Паўленка (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2002/2003 ГК СКА Мінск]] * [[Сезон 2004/2005 ГК СКА Мінск]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/5972/ Разъехались, разлетелись] [[Катэгорыя:Сезоны ГК СКА Мінск|2003/2004]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2003/2004|ГК СКА Мінск]] [[Катэгорыя:2003 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2004 год у Мінску]] t1o63cwxutp477h5o657nmgm12ukgij Ганаровы работнік юстыцыі Беларусі 0 791579 5130525 5029486 2026-04-22T04:38:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130525 wikitext text/x-wiki {{Картка ўзнагароды |Назва = Нагрудны знак адрознення Міністэрства юстыцыі «Ганаровы работнік юстыцыі Беларусі» |Выява =Нагрудны знак адрознення «Ганаровы работнік юстыцыі Беларусі».png |Выява стужка = |Выява2ст = |Выява стужка2ст = |Выява3ст = |Выява стужка3ст = |Памер выявы = |Памер стужкі = |Арыгінальная назва = «Ганаровы работнiк юстыцыi Беларусi» |Дэвіз = |Краіна = [[Беларусь]] |Рэгіён = |Тып = [[нагрудны знак]] |Каму ўручаецца = работнікі Міністэрства юстыцыі і арганізацый яго сістэмы; іншыя асобы за заслугі ў развіцці сферы юстыцыі |Кім уручаецца = [[Міністр юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Міністр юстыцыі]] або яго намеснікі |Падставы = узорнае выкананне службовых абавязкаў, паспяховае выкананне задач, стаж працы не менш за 10 гадоў |Аўтар праекта = |Дата заснавання = [[24 мая]] [[2012]] |Статус = уручаецца |Першае ўзнагароджанне = |Апошняе ўзнагароджанне = |Колькасць = |Матэрыял = метал залацістага і серабрыстага колеру, эмаль |Вага = |Памеры = дыяметр 35 мм; калодка 26 × 25 мм |Старэйшая ўзнагарода = |Малодшая ўзнагарода = |Адпавядае = |Сайт = |Вікісховішча = }} '''«Ганаровы работнік юстыцыі Беларусі»''' — [[нагрудны знак]] адрознення [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь]]. Зацверджаны [[Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] ад 24 мая 2012 года № 238<ref name=":0">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p31200238|title=Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 24 мая 2012 г. № 238 «Аб заснаванні нагруднага знака адрознення Міністэрства юстыцыі "Ганаровы работнік юстыцыі Беларусі"»|website=etalonline.by|access-date=2025-08-30}}</ref>. Зарэгістраваны ў [[Дзяржаўны геральдычны рэгістр Беларусі|Дзяржаўным геральдычным рэгістры]] 6 лютага 2014 года пад № А-187<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://gs.archives.gov.by/?page_id=12592&lang=be|title=Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь – Афіцыйныя геральдычныя сімвалы Рэспублікі Беларусь|access-date=2025-08-30|url-status=dead}}</ref>. == Статут == Нагрудным знакам узнагароджваюцца работнікі [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства юстыцыі]] і арганізацый яго сістэмы, якія праслужылі ў іх, як правіла, не менш за 10 гадоў, за ўзорнае выкананне службовых абавязкаў і паспяховае выкананне задач, што стаяць перад гэтымі арганізацыямі<ref name=":0" />. Нагрудным знакам могуць быць узнагароджаныя і іншыя асобы, якія ўнеслі значны ўклад у рэалізацыю дзяржаўнай палітыкі ў сферы [[юстыцыя|юстыцыі]]<ref name=":0" />. Парадак прадстаўлення да ўзнагароды і форма пасведчання вызначаюцца [[Міністр юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Міністрам юстыцыі]]. Узнагароджанне ажыццяўляецца на падставе загада Міністра<ref name=":0" />. Знак і пасведчанне ўручаюцца [[Міністр юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Міністрам юстыцыі]] або яго намеснікамі асабіста, ва [[Урачыстасць|ўрачыстай абстаноўцы]]<ref name=":0" />. Асобы, узнагароджаныя нагрудным знакам, якія ўчынілі [[Намер (права)|наўмыснае]] [[злачынства]] або дапусцілі грубыя [[дысцыплінарная правіна|дысцыплінарныя правіны]], загадам Міністра юстыцыі могуць быць пазбаўленыя нагруднага знака<ref name=":0" />. Запісы пра ўзнагароджанне і пазбаўленне заносяцца ў [[працоўная кніжка|працоўную кніжку]]<ref name=":0" />. Знак носіцца на правай грудзі форменнай або грамадзянскай вопраткі, пасля [[ордэн]]аў і [[медаль|медалёў]], а пры іх адсутнасці — на іх месцы<ref name=":0" />. Паўторнае ўзнагароджанне не прадугледжана, [[дублікат]]ы пры страце не выдаюцца<ref name=":0" />. == Апісанне == Нагрудны знак мае выгляд [[зорка|васьміпрамянёвай зоркі]] [[залацісты колер|залацістага колеру]] з асновай [[Сіні колер|цёмна-сіняга колеру]] ў цэнтры. На ёй размешчаны [[чырвоны колер|чырвоны]] фігурны [[шчыт]] з [[аблямоўка]]й [[серабрысты колер|серабрыстага колеру]] з [[Заклёпка|заклёпкамі]]. У цэнтры шчыта — [[калона]] серабрыстага колеру, увянчаная [[Дзяржаўны герб Рэспублікі Беларусь|дзяржаўным гербам Рэспублікі Беларусь]]. Пад [[Капітэль|капітэллю]] калоны змешчаная таблічка з надпісам «ЗАКОН». У ніжняй частцы шчыта — [[чырвоны колер|чырвоная]] дэвізная [[стужка]] з надпісам у дзве радкі «ГАНАРОВЫ РАБОТНІК ЮСТЫЦЫІ БЕЛАРУСІ». Шчыт і калона абрамлены [[лаўровы вянок|лаўровым вянком]] [[залацісты колер|залацістага колеру]]<ref name=":0" />. Адваротны бок мае гладкую паверхню з рэльефным надпісам «МІНІСТЭРСТВА ЮСТЫЦЫІ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ» у два радкі і парадкавым нумарам знака<ref name=":0" />. Дыяметр нагруднага знака — 35 мм<ref name=":0" />. Знак злучаецца пры дапамозе вушка і кольца з [[ордэнская калодка|калодкай]] прамавугольнай формы (26 × 25 мм). На калодцы замацаваная [[муаравая стужка]] [[Сіні колер|цёмна-сіняга колеру]], па краях якой праходзяць па дзве [[вертыкальная лінія|вертыкальныя палосы]] [[чырвоны колер|чырвонага]] і [[зялёны колер|зялёнага]] колеру (шырыня палос — 2 мм). У ніжняй частцы калодкі знаходзіцца [[планка]] [[залацісты колер|залацістага колеру]] з выгравіраваным [[Беларускі парламент|беларускім арнаментам]]. На адваротным баку калодкі — [[шпілька]] для мацавання<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Нагрудныя знакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Міністэрства юстыцыі Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2012 годзе]] [[Катэгорыя:2012 год у Беларусі]] 71wadpbu9j8072xiq6zvazwigb3oq8b Гарадок (тэлеперадача) 0 793108 5130583 5052621 2026-04-22T08:31:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130583 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|Гарадок (значэнні)}} {{Тэлеперадача | transfer_name = Гарадок | выява = Gorodok-OS.jpg | шырыня = 250 | description_images = Застаўка праграмы (1996—2006) | жанр = гумарыстычная праграма | аўтар = Аляксандр Жукаў | рэжысёр = Юрый Стаянаў<br>Ілля Алейнікаў | сцэнарыст = Уладзімір Трухнін<br>Ірына Палтарак<br>[[Пелішэнка, Святаслаў Барысавіч|Святаслаў Пелышэнка]]<br>[[Гельман, Ян Альбертавіч|Ян Гельман]]<br>Аляксей Карановіч<br>Ігар Осіпаў<br>Алег Расіін<ref>{{cite web | url = http://porto-fr.odessa.ua/index.php?art_num=art007&year=2010&nnumb=10 | назва = Ах, як людзям падабаецца "Гарадок" |дата=2010-03-19| выдавец = Porto Franco, нумар 10 (1006) | дата доступу = 2024-03-18 | дата архівавання = 2024-03-18 | URL архіва = https://web.archive.org/web/20240318082755/http://porto-fr.odessa.ua/index.php?art_num=art007&year=2010&nnumb=10 | статус URL = live}}</ref> | вытворчасць = Студыя "Наваком" (1993—1995)<br>да "Гарадка"<br>(1995—2004)<br>кінастудыя "Пазітыў-ТБ" (1995—2012) | вядучы = [[Алейнікаў, Ілля Львовіч|Ілля Алейнікаў]]<br>[[Стаянаў, Юрый Мікалаевіч|Юрый Стаянаў]] | галоўныя_ролі = [[Алейнікаў, Ілля Львовіч|Ілля Алейнікаў]]<br>[[Стаянаў, Юрый Мікалаевіч|Юрый Стаянаў]] | пачатковая_тэма = Чэзарэ Меніконі "Noche de Plegaria", асабліва. {{np4|Гыбш, Вацлаў|Вацлаў Гыбш|cs|Вацлаў Гыбш}} <small>(з нумара 9 «''Дню абаронцы Айчыны прысвячаецца'')</small> | final_topic = [[Варум, Анжаліка|Анжаліка Варум]] "[[Гарадоцкая (песня, 1992)|Гарадоцкая]]" <small>(з выпуску № 12 "''Камуналка''")</small> | кампазітар = Уладзімір Гарбенка<br>Артур Гарбенка | краіна = {{Flagification|Расія}} | мова = [[Руская мова|Руская]] | сезоны = 20 | выпускі = 284 | прадзюсар = Аляксандр Чыжэнак (1993)<br>Вячаслаў Макараў (1993—1995)<br>Марына Харкевіч (1995—2012) | месца здымак = [[Санкт-Пецярбург]] | фармат_выявы = [[Суадносіны бакоў экрана № 1.33:1 (4:3)|4:3]] | фармат_гуку = [[Монафанія]] | працягласць = 24-30 хвілін | статус = '''зачынена''' | канал = {{тэлепаказы|1996-цяпер|{{Сцяг России}}, Расія (з 2005, паўторы з 2000)|2005-2007|{{Сцяг России}}, [[НСТ]]|2007-цяпер|{{Сцяг России}}, [[TV 1000. Русское кино]]}} | першая_перадача = 10 траўня 1993 г | последняя_трансляция = 22 кастрычніка 2012 г | наступныя_перадачы = 100 ен | сайт = http://www.gorodok.tv }} '''Гарадок''' — тэлевізійная камедыйная праграма, якая выходзіць у эфір з красавіка [[1993|1993]] г. На канале «[[Расія (Тэлеканал)|Расія]]» з удзелам [[Юрый Мікалаевіч Стаянаў|Юрый Стаянаў]] і [[Ілья Львовіч Алейнікаў|Ілья Алейнікава]]. Узнагароджана прэміяй «[[ТЭФІ]]» у намінацыі «Забаўляльная праграма» ў [[1999]] і [[2002]] гадах, а яе вядучыя — у намінацыі «Вядучы забаўляльнай праграмы» ў [[1996]] і [[2001]] гадах. Перадача ўяўляе сабой серыю пастановачных сюжэтаў, аб’яднаных адной тэмай. [[8 верасня]] [[2002 г.]]а ад стваральнікаў «Гарадка» з’явілася праграма «[[У горадзе]]» — праграма ў скарочаным фармаце (каля 15 хвілін), прысвечаная, як правіла, нейкай бягучай падзеі ў календары. == Рубрыкі == * '''Рэклама''' * '''«Кіно»''' * '''«Аповесць»''' * '''«Жахі нашага горада»'' * '''«ЖЗЛ»''' (Жыццё выдатных людзей) * '''«Спецыяльны рэпартаж»''' * '''«Пасляслоўе»''' * '''Вернісаж'''' Здымкі фільма праходзяць у [[Санкт-Пецярбургу]]е. Раней былі загалоўкі: * '''«Музычная паўза»''' * '''«Забавы нашага горада»'' * '''перадача «Дзве Весці»''' (пародыя на праграму «[[Весці (праграма)|Весці]]»). * «„Мультфільмы нашага горада“» Стаянаў і Алейнікаў падчас працы над шоу сыгралі ў агульнай складанасці больш за 6000 розных персанажаў. == Узнагароды == Узнагароджаны прэміяй «[[ТЭФІ]]» у намінацыі «Забаўляльная праграма» ў [[1999]] і [[2002]] гадах, а яе вядучымі ў намінацыі «Вядучы забаўляльнай праграмы» ў [[1996]] і [[2001]] гадах. == Цікавыя факты == * Стаянаў і Алейнікаў нарадзіліся ў адзін дзень — [[10 ліпеня]] з розніцай у 10 гадоў. 10 ліпеня 2002 года Алейнікаў, якому споўнілася 55 гадоў, і Стаянаў, якому споўнілася 45 гадоў, адзначылі так званае «стагоддзе горада». * Апошнія некалькі гадоў Ілля Алейнікаў і Юрый Стаянаў не ўдзельнічалі ў напісанні сцэнарыяў праграмы.<ref>http://news.mail.ru/society/1676850</ref> * Да стварэння «Гарадка» Ю. Стаянаў і І. Алейнікаў прадзюсавалі тэлевізійную праграму «[[Адамава яблыка]]». * Першыя выпускі «Гарадка» былі экранізацыямі анекдотаў. Затым да стварэння праграмы прыцягваліся аўтары, якія ствараюць арыгінальныя сцэнарыі. Аднак многія гледачы дагэтуль успрымаюць «Гарадок» як праграму, заснаваную на вядомых анекдотах. У значнай ступені гэтаму спрыяе тое, што найбольш удалыя жарты і фразы з эфіру даўно сталі афарызмамі, крылатымі фразамі і, сярод іншага, анекдотамі. == Паўторы == З 1996 па 2005 год старыя выпускі праграмы паўтараліся на РТР у рамках дайджэста «Гарадка». З 2005 па 2007 год выпускі праграмы паўтараліся на канале НСТ («Настоящее смешное телевидение»). З 2007 года выпускі 1994—1997 гадоў паўтараюцца на канале TV1000. Расійскае кіно", і праграма паўтараецца без папярэджання. == Гл. таксама == * [[Маска-шоу]] * [[Шоу джэнтльменаў]] * [[Часопіс «Каламбур»]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://gorodok.tv/ Афіцыйны сайт праграмы] * [http://www.gorodok.net.ru/ Неафіцыйны сайт праграмы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201209232951/http://www.gorodok.net.ru/ |date=9 снежня 2020 }} {{ізаляваны артыкул|date=2025-10-06}} [[Катэгорыя:Тэлевізійныя гумарыстычныя праграмы]] [[Катэгорыя:Тэлебачанне Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:З'явілася ў 1993 годзе]] [[Катэгорыя:Тэлеперадачы Расіі]] posuirfwohggvnqqajme6191vumfgw2 Віталія Антанаўна Калеснікава 0 794241 5130440 5051536 2026-04-21T16:43:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130440 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Калеснікава}} {{навуковец}} '''Віталія Антанаўна Палубайціце-Кале́снікава''' ({{lang-lt|Vitalija Palubaitytė-Kolesnikova}}; нар. {{ДН|24|3|1946}}, [[Шаўлі]], [[Літва]]) — беларускі [[філолаг]], [[выкладчыца]] [[Французская мова|французскай мовы]], [[грамадская дзяячка]]. [[Кандыдат філалагічных навук]] (1983), [[дацэнт]] (1993). Старшыня Рэспубліканскага грамадскага аб’яднання «[[Беларуская абшчына літоўцаў]]»<ref name=":0">{{Cite web|url=http://en.nationalcultures.by/advisory-board/|title=Віталія Антанаўна Калеснікава|website=nationalcultures.by|access-date=2025-10-05}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзілася {{ДН|24|3|1946}} года ў [[Шаўляй|Шаўлях]] ([[Літва]]). У 1964 годзе скончыла сярэднюю школу № 5 у Шаўлях (цяпер гімназія Вітаўта Вялікага) і паступіла на факультэт нямецкай, іспанскай і французскай моў [[Кіргізскі дзяржаўны ўніверсітэт|Кіргізскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] ў [[Бішкек]]у<ref name=":0" />. Пасля аднаго года навучання вярнулася ў [[Літоўская Савецкая Рэспубліка|Літву]] і ў 1965 годзе паступіла на аналагічны факультэт [[Маскоўскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя У. І. Леніна|Маскоўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя У. І. Леніна]]<ref name=":0" />. У 1969 годзе была накіравана на працу ў [[Алжырская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка|Алжыр]], дзе працавала перакладчыцай [[Французская мова|французскай мовы]]. У 1971 годзе выйшла замуж за беларуса — студэнта [[Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў|Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута замежных моў]] — і працягнула навучанне ў гэтым інстытуце, які скончыла ў 1972 годзе<ref name=":0" />. Да 2005 гада працавала на кафедры замежных моў [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук Рэспублікі Беларусь]]<ref name=":0" />. У 1983 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю<ref name=":0" /> па спецыяльнасці "10.02.06 – Раманскія мовы"<ref name=":1">{{Cite web|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-363793&strq=l_siz=20|title=Калеснікава, Віталія Антанаўна (кандыдат філалагічных навук ; нар. 1946)|website=unicat.nlb.by|access-date=2025-10-30}}</ref>, у 1993 годзе атрымала званне [[дацэнт]]а<ref name=":0" />. == Навуковая дзейнасць == Аўтарка 86 навуковых і вучэбна-метадычных публікацый, падручнікаў і дапаможнікаў па французскай мове. Удзельнічала ў [[Сусветны кангрэс выкладчыкаў французскай мовы|Сусветных кангрэсах выкладчыкаў французскай мовы]] ў [[Лазана|Лазане]] (1992) і [[Токіа]] (1996). У 1991 годзе прайшла стажыроўку ва [[Універсітэт Грэнобля|Універсітэце Грэнобля]]<ref name=":0" />. == Грамадская дзейнасць == У 1994—2000 гадах была членам праўлення [[Беларуская асацыяцыя выкладчыкаў французскай мовы|Беларускай асацыяцыі выкладчыкаў французскай мовы]], з 1994 года — старшынёй [[Асацыяцыя супрацоўніцтва з франкамоўнымі краінамі і краінамі Балтыі|Асацыяцыі супрацоўніцтва з франкамоўнымі краінамі і краінамі Балтыі]]<ref name=":0" />. З 2005 года — старшыня [[Беларуская абшчына літоўцаў|РГА «Беларуская абшчына літоўцаў»]], у 2006—2012 гадах — намесніца старшыні праўлення [[Сусветная абшчына літоўцаў|Сусветнай абшчыны літоўцаў]]<ref name=":0" />. Член [[Кансультатыўны міжэтнічны савет пры Упаўнаважаным па справах рэлігій і нацыянальнасцяў|Кансультатыўнага міжэтнічнага савета пры Упаўнаважаным па справах рэлігій і нацыянальнасцяў]] у Мінску<ref name=":1" />. == Сям’я == Мае сына Андрэя (нар. 1972) і дачок Веру (нар. 1975) і Ганну (нар. 1985)<ref name=":0" />. == Узнагароды == Узнагароджана Ганаровай граматай [[Упаўнаважаны па справах рэлігій і нацыянальнасцей|Упаўнаважанага па справах рэлігій і нацыянальнасцяў]] за плённую шматгадовую грамадскую дзейнасць на карысць беларускага грамадства і літоўскага народа да свайго 70-гадовага юбілею<ref>{{Cite web|url=https://belarus21.by/New/k-ra-n-ku-belaruskaj-abshchyny-l-to-ca-70|title=Кіраўніку "Беларускай абшчыны літоўцаў" - 70|website=belarus21.by|access-date=2025-10-30|url-status=dead}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Калеснікава Віталія Антанаўна}} [[Катэгорыя:Філолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты філалагічных навук]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1946 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Шаўлях]] [[Катэгорыя:Літоўцы ў Беларусі]] opf7kmqe92pjms3esh0wo3zetf6ollu Сезон 2011/2012 ГК Машэка Магілёў 0 794680 5130361 5057249 2026-04-21T13:49:40Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Спасылкі */ 5130361 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]]» з горада [[Магілёў]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ('''4-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] ('''першы этап ''').. == Склад каманды == * [[Дзмітрый Бабічаў]] * Янчанка * [[Алег Аляксандравіч Астрашапкін|Астрашапкін]] * Бараўской * [[Аляксандр Падасінаў]] * Багатыроў * Засімовіч * Несцярэнка * Лісіца * [[Антон Цыганкоў|Цыганкоў]] * Дамянікоў == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў]] * [[Сезон 2012/2013 ГК Машэка Магілёў]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120206014936/http://handball.by/Новости/Кубок-Беларуси.-1/4-финала.-Первые-матчи.-03.02.2012.html Кубок Беларуси. 1/4 финала. Первые матчи. 03.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120207045734/http://handball.by/Новости/Стали-известны-полуфиналисты-Кубка-Беларуси-04.02.2012.html Стали известны полуфиналисты Кубка Беларуси 04.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120128141945/http://handball.by/Новости/В-ожидании-битвы-12.01.2012.html В ожидании битвы 11.01.2012] * [https://handball.by/prav-li-boris/ Прав ли Борис?] * [https://web.archive.org/web/20120206161049/http://handball.by/Новости/Чемпионат-Беларуси-29.01.2012.html Чемпионат Беларуси 29.01.2012] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Машэка Магілёў|2011/2012]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2011/2012|ГК Машэка Магілёў]] [[Катэгорыя:2011 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:2012 год у Магілёве]] 1n4e8b3yu8qrahmmo2td21arayt39n0 5130436 5130361 2026-04-21T16:38:26Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5130436 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]]» з горада [[Магілёў]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ('''4-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] ('''першы этап ''').. == Склад каманды == * [[Дзмітрый Бабічаў]] * Янчанка * [[Алег Аляксандравіч Астрашапкін|Астрашапкін]] * Бараўской * [[Аляксандр Падасінаў]] * Багатыроў * Засімовіч * [[Яўген Несцярэнка|Несцярэнка]] * Лісіца * [[Антон Цыганкоў|Цыганкоў]] * Дамянікоў == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў]] * [[Сезон 2012/2013 ГК Машэка Магілёў]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120206014936/http://handball.by/Новости/Кубок-Беларуси.-1/4-финала.-Первые-матчи.-03.02.2012.html Кубок Беларуси. 1/4 финала. Первые матчи. 03.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120207045734/http://handball.by/Новости/Стали-известны-полуфиналисты-Кубка-Беларуси-04.02.2012.html Стали известны полуфиналисты Кубка Беларуси 04.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120128141945/http://handball.by/Новости/В-ожидании-битвы-12.01.2012.html В ожидании битвы 11.01.2012] * [https://handball.by/prav-li-boris/ Прав ли Борис?] * [https://web.archive.org/web/20120206161049/http://handball.by/Новости/Чемпионат-Беларуси-29.01.2012.html Чемпионат Беларуси 29.01.2012] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Машэка Магілёў|2011/2012]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2011/2012|ГК Машэка Магілёў]] [[Катэгорыя:2011 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:2012 год у Магілёве]] of4wh79rnnbi1j1ihwdgh02idygfsza 5130460 5130436 2026-04-21T17:38:58Z Паўлюк Шапецька 37440 5130460 wikitext text/x-wiki У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]]» з горада [[Магілёў]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ('''4-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] ('''першы этап ''').. == Склад каманды == * Андрэй Кажуроў (1988) * [[Аляксандр Падасінаў]] (1989) * Віталь Разгонаў (1988) * [[Алег Аляксандравіч Астрашапкін|Алег Астрашапкін]](1992) * Генадзь Жура (1990) * Аляксандр Дамянікоў (1992) * Антон Кампаноўскі (1993) * [[Сяргей Жыркевіч]] (1982) * Леанід Цітоў (1989) * [[Дзмітрый Бабічаў]] (1984) * [[Яўген Несцярэнка]] (1987) * Аляксандр Лук’янаў (1989) * [[Вадзім Лісіца]] (1982) * Кірыл Багатыроў (1992) * Яўген Бараўской (1992) * [[Аляксандр Падасінаў]] (1984) * Янчанка * Засімовіч * [[Антон Цыганкоў|Цыганкоў]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Леанід Іванавіч Бразінскі|Леанід Бразінскі]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}}[[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў]] * [[Сезон 2012/2013 ГК Машэка Магілёў]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120206014936/http://handball.by/Новости/Кубок-Беларуси.-1/4-финала.-Первые-матчи.-03.02.2012.html Кубок Беларуси. 1/4 финала. Первые матчи. 03.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120207045734/http://handball.by/Новости/Стали-известны-полуфиналисты-Кубка-Беларуси-04.02.2012.html Стали известны полуфиналисты Кубка Беларуси 04.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120128141945/http://handball.by/Новости/В-ожидании-битвы-12.01.2012.html В ожидании битвы 11.01.2012] * [https://handball.by/prav-li-boris/ Прав ли Борис?] * [https://web.archive.org/web/20120206161049/http://handball.by/Новости/Чемпионат-Беларуси-29.01.2012.html Чемпионат Беларуси 29.01.2012] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Машэка Магілёў|2011/2012]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2011/2012|ГК Машэка Магілёў]] [[Катэгорыя:2011 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:2012 год у Магілёве]] 9rvvsyutrd3p3bn6nnbxot8ktgf5efo 5130461 5130460 2026-04-21T17:39:25Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5130461 wikitext text/x-wiki У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]]» з горада [[Магілёў]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ('''4-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] ('''першы этап ''').. == Склад каманды == * Андрэй Кажуроў (1988) * [[Аляксандр Падасінаў]] (1989) * Віталь Разгонаў (1988) * [[Алег Аляксандравіч Астрашапкін|Алег Астрашапкін]] (1992) * Генадзь Жура (1990) * Аляксандр Дамянікоў (1992) * Антон Кампаноўскі (1993) * [[Сяргей Жыркевіч]] (1982) * Леанід Цітоў (1989) * [[Дзмітрый Бабічаў]] (1984) * [[Яўген Несцярэнка]] (1987) * Аляксандр Лук’янаў (1989) * [[Вадзім Лісіца]] (1982) * Кірыл Багатыроў (1992) * Яўген Бараўской (1992) * [[Аляксандр Падасінаў]] (1984) * Янчанка * Засімовіч * [[Антон Цыганкоў|Цыганкоў]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Леанід Іванавіч Бразінскі|Леанід Бразінскі]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}}[[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў]] * [[Сезон 2012/2013 ГК Машэка Магілёў]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120206014936/http://handball.by/Новости/Кубок-Беларуси.-1/4-финала.-Первые-матчи.-03.02.2012.html Кубок Беларуси. 1/4 финала. Первые матчи. 03.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120207045734/http://handball.by/Новости/Стали-известны-полуфиналисты-Кубка-Беларуси-04.02.2012.html Стали известны полуфиналисты Кубка Беларуси 04.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120128141945/http://handball.by/Новости/В-ожидании-битвы-12.01.2012.html В ожидании битвы 11.01.2012] * [https://handball.by/prav-li-boris/ Прав ли Борис?] * [https://web.archive.org/web/20120206161049/http://handball.by/Новости/Чемпионат-Беларуси-29.01.2012.html Чемпионат Беларуси 29.01.2012] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Машэка Магілёў|2011/2012]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2011/2012|ГК Машэка Магілёў]] [[Катэгорыя:2011 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:2012 год у Магілёве]] ffkptrqtlfy5m2urufai5adtiu4kwdj Сезон 2011/2012 ГК Аркатрон Мінск 0 794685 5130483 5057193 2026-04-21T19:13:57Z Паўлюк Шапецька 37440 5130483 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ('''6-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] ('''першы этап'''). == Склад каманды == * Арцём Таболін (1992) * Аляксандр Лапін (1990) * Аляксей Мірончык (1993) * [[Ігар Сакалоўскі]] (1976) * Вадзім Захарэвіч (1994) * Іван Кухарэнка (1994) * Арцём Каваленка (1993) * Іван Слінько (1993) * Аляксей Пятчанка (1992) * [[Арцём Чыкун]] (1990) * [[Арцём Красуцкі]] (1990) * Андрэй Каляровіч (1993) * Максім Хоміч (1994) * Аляксандр Філімонаў (1994) * Максім Марчанка (1992) * Аляксандр Азоў (1993) * [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Падшывалаў]] * Лось * Русенчык == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Леанідавіч Маліноўскі|Аляксандр Маліноўскі]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Рыгоравіч Азоў|Уладзімір Азоў]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК Аркатрон Мінск]] * [[Сезон 2012/2013 ГК Аркатрон Мінск]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120206014936/http://handball.by/Новости/Кубок-Беларуси.-1/4-финала.-Первые-матчи.-03.02.2012.html Кубок Беларуси. 1/4 финала. Первые матчи. 03.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120207045734/http://handball.by/Новости/Стали-известны-полуфиналисты-Кубка-Беларуси-04.02.2012.html Стали известны полуфиналисты Кубка Беларуси 04.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120206161049/http://handball.by/Новости/Чемпионат-Беларуси-29.01.2012.html Чемпионат Беларуси 29.01.2012] * [https://pressball.by/blog/pressball/73386/ Анонс. Суверенный двадцатый] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Аркатрон Мінск|2011/2012]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2011/2012|Аркатрон]] [[Катэгорыя:2011 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2012 год у Мінску]] bc6ph2j61dpinya9kudk8xltoe2e1yd 5130484 5130483 2026-04-21T19:14:15Z Паўлюк Шапецька 37440 5130484 wikitext text/x-wiki У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ('''6-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] ('''першы этап'''). == Склад каманды == * Арцём Таболін (1992) * Аляксандр Лапін (1990) * Аляксей Мірончык (1993) * [[Ігар Сакалоўскі]] (1976) * Вадзім Захарэвіч (1994) * Іван Кухарэнка (1994) * Арцём Каваленка (1993) * Іван Слінько (1993) * Аляксей Пятчанка (1992) * [[Арцём Чыкун]] (1990) * [[Арцём Красуцкі]] (1990) * Андрэй Каляровіч (1993) * Максім Хоміч (1994) * Аляксандр Філімонаў (1994) * Максім Марчанка (1992) * Аляксандр Азоў (1993) * [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Падшывалаў]] * Лось * Русенчык == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Леанідавіч Маліноўскі|Аляксандр Маліноўскі]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Рыгоравіч Азоў|Уладзімір Азоў]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК Аркатрон Мінск]] * [[Сезон 2012/2013 ГК Аркатрон Мінск]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120206014936/http://handball.by/Новости/Кубок-Беларуси.-1/4-финала.-Первые-матчи.-03.02.2012.html Кубок Беларуси. 1/4 финала. Первые матчи. 03.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120207045734/http://handball.by/Новости/Стали-известны-полуфиналисты-Кубка-Беларуси-04.02.2012.html Стали известны полуфиналисты Кубка Беларуси 04.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120206161049/http://handball.by/Новости/Чемпионат-Беларуси-29.01.2012.html Чемпионат Беларуси 29.01.2012] * [https://pressball.by/blog/pressball/73386/ Анонс. Суверенный двадцатый] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Аркатрон Мінск|2011/2012]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2011/2012|Аркатрон]] [[Катэгорыя:2011 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2012 год у Мінску]] to1dd0dzbepstmtv5hkw45q2n9sn890 Сезон 2011/2012 ГК Мяшкоў Брэст 0 794689 5130443 5129841 2026-04-21T16:53:44Z Паўлюк Шапецька 37440 5130443 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ({{Ср}}'''Срэбраны прызёр '''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] ({{Ср}}'''Фіналіст'''). == Склад каманды == * Уладзімір Божыч (1983, [[Харватыя]]) * [[Віталь Міхайлавіч Чарапенька|Віталь Чарапенька]] (1984) * Раман Калеснеў (1983) * [[Юрый Татарын]] (1985, [[Расія]]) * [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] (1988) * [[Павел Яўгенавіч Башкін|Павел Башкін]] (1978, [[Расія]]) * [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] (1988) * [[Юрый Грамыка]] (1984) * Артур Барзенкоў (1987) * [[Антон Генадзевіч Пракапеня|Антон Пракапеня]] (1988) * Міхал Рэвін (1984, [[Расія]]) * [[Рыгор Благанадзеждзін]] (1981, [[Расія]]) * Максім Бутэнка (1985, [[Малдова]]) * Аляксандр Кірыленка (1986, [[Украіна]]) * Вальдас Навіцкіс (1986, [[Літва]]) * Вайдотас Грасас(1983, [[Літва]]) * Стаянавіч * [[Арцём Сельвясюк|Сельвясюк]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Літвы}} [[Гінтарас Савукінас]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2012/2013 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120206014936/http://handball.by/Новости/Кубок-Беларуси.-1/4-финала.-Первые-матчи.-03.02.2012.html Кубок Беларуси. 1/4 финала. Первые матчи. 03.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120207045734/http://handball.by/Новости/Стали-известны-полуфиналисты-Кубка-Беларуси-04.02.2012.html Стали известны полуфиналисты Кубка Беларуси 04.02.2012] * [https://handball.by/prav-li-boris/ Прав ли Борис?] * [https://pressball.by/blog/pressball/73386/ Анонс. Суверенный двадцатый] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2011/2012]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2011/2012|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2011 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2012 год у Брэсце]] 6gwu0wgpwhvcd43atoqjb77tbnv3qi9 5130444 5130443 2026-04-21T16:53:56Z Паўлюк Шапецька 37440 5130444 wikitext text/x-wiki У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ({{Ср}}'''Срэбраны прызёр '''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] ({{Ср}}'''Фіналіст'''). == Склад каманды == * Уладзімір Божыч (1983, [[Харватыя]]) * [[Віталь Міхайлавіч Чарапенька|Віталь Чарапенька]] (1984) * Раман Калеснеў (1983) * [[Юрый Татарын]] (1985, [[Расія]]) * [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] (1988) * [[Павел Яўгенавіч Башкін|Павел Башкін]] (1978, [[Расія]]) * [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] (1988) * [[Юрый Грамыка]] (1984) * Артур Барзенкоў (1987) * [[Антон Генадзевіч Пракапеня|Антон Пракапеня]] (1988) * Міхал Рэвін (1984, [[Расія]]) * [[Рыгор Благанадзеждзін]] (1981, [[Расія]]) * Максім Бутэнка (1985, [[Малдова]]) * Аляксандр Кірыленка (1986, [[Украіна]]) * Вальдас Навіцкіс (1986, [[Літва]]) * Вайдотас Грасас(1983, [[Літва]]) * Стаянавіч * [[Арцём Сельвясюк|Сельвясюк]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Літвы}} [[Гінтарас Савукінас]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2012/2013 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120206014936/http://handball.by/Новости/Кубок-Беларуси.-1/4-финала.-Первые-матчи.-03.02.2012.html Кубок Беларуси. 1/4 финала. Первые матчи. 03.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120207045734/http://handball.by/Новости/Стали-известны-полуфиналисты-Кубка-Беларуси-04.02.2012.html Стали известны полуфиналисты Кубка Беларуси 04.02.2012] * [https://handball.by/prav-li-boris/ Прав ли Борис?] * [https://pressball.by/blog/pressball/73386/ Анонс. Суверенный двадцатый] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2011/2012]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2011/2012|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2011 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2012 год у Брэсце]] kehzmp9tfjsef4zqalg3s3rsiq4y0d8 Сезон 2011/2012 ГК СКА Мінск 0 794695 5130405 5129853 2026-04-21T15:24:43Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5130405 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''). == Склад каманды == * [[Кірыл Андрэевіч Князеў|Кірыл Князеў]] * [[Аляксей Васільевіч Гайса|Гайса]] * [[Аляксей Станіслававіч Ушал|Ушал]] (з 2012) * Лукашук * [[Эдуард Стралец]] (з 2012) * [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Дзмітрый Камышык]] (з 2012) * [[Аляксандр Пацыкайлік|Пацыкайлік]] (з 2012) * [[Юрый Лук’янчук|Лук’янчук]] (з 2012) * [[Аляксей Аляксандравіч Хадкевіч|Хадкевіч]] * Мацюшонак * Клімовіч * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў|Зайцаў]] * [[Дзяніс Крыцкі|Крыцкі]] * [[Барыс Валер’евіч Пухоўскі|Барыс Пухоўскі]] * [[Іван Міхайлавіч Мацкевіч|Іван Мацкевіч]] * [[Віталь Андрэевіч Кіслюк|Кіслюк]] * Яўсееў == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Спартак Пятровіч Мірановіч|Спартак Мірановіч]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК СКА Мінск]] * [[Сезон 2012/2013 ГК СКА Мінск]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120204142308/http://handball.by/Новости/Кубок-Беларуси.-1/4-финала.-Первые-матчи-01.02.2012.html Кубок Беларуси. 1/4 финала. Первые матчи 01.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120207045734/http://handball.by/Новости/Стали-известны-полуфиналисты-Кубка-Беларуси-04.02.2012.html Стали известны полуфиналисты Кубка Беларуси 04.02.2012] * [https://handball.by/prav-li-boris/ Прав ли Борис?] * [https://web.archive.org/web/20120203224659/http://handball.by/Новости/Page-2.html Чемпионат Беларуси 25.01.2012] [[Катэгорыя:Сезоны ГК СКА Мінск|2011/2012]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2011/2012|ГК СКА Мінск]] [[Катэгорыя:2011 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2012 год у Мінску]] qzpwj6j8lni9j2qs3i46pbyvxgeroia 5130406 5130405 2026-04-21T15:25:09Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5130406 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''). == Склад каманды == * [[Кірыл Андрэевіч Князеў|Кірыл Князеў]] * [[Аляксей Васільевіч Гайса|Гайса]] * [[Аляксей Станіслававіч Ушал|Ушал]] * Лукашук * [[Эдуард Стралец]] * [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Дзмітрый Камышык]] * [[Аляксандр Пацыкайлік|Пацыкайлік]] * [[Юрый Лук’янчук|Лук’янчук]] * [[Аляксей Аляксандравіч Хадкевіч|Хадкевіч]] * Мацюшонак * Клімовіч * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў|Зайцаў]] * [[Дзяніс Крыцкі|Крыцкі]] * [[Барыс Валер’евіч Пухоўскі|Барыс Пухоўскі]] * [[Іван Міхайлавіч Мацкевіч|Іван Мацкевіч]] * [[Віталь Андрэевіч Кіслюк|Кіслюк]] * Яўсееў == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Спартак Пятровіч Мірановіч|Спартак Мірановіч]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК СКА Мінск]] * [[Сезон 2012/2013 ГК СКА Мінск]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120204142308/http://handball.by/Новости/Кубок-Беларуси.-1/4-финала.-Первые-матчи-01.02.2012.html Кубок Беларуси. 1/4 финала. Первые матчи 01.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120207045734/http://handball.by/Новости/Стали-известны-полуфиналисты-Кубка-Беларуси-04.02.2012.html Стали известны полуфиналисты Кубка Беларуси 04.02.2012] * [https://handball.by/prav-li-boris/ Прав ли Борис?] * [https://web.archive.org/web/20120203224659/http://handball.by/Новости/Page-2.html Чемпионат Беларуси 25.01.2012] [[Катэгорыя:Сезоны ГК СКА Мінск|2011/2012]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2011/2012|ГК СКА Мінск]] [[Катэгорыя:2011 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2012 год у Мінску]] e3ag224upscyekrv0hbhg934jfbdhi1 5130445 5130406 2026-04-21T17:01:14Z Паўлюк Шапецька 37440 5130445 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''). == Склад каманды == * [[Іван Міхайлавіч Мацкевіч|Іван Мацкевіч]] (1991) * [[Вячаслаў Ігаравіч Салдаценка|Вячаслаў Салдаценка]] (1995) * Ілья Мацюшонак (1992) * [[Аляксей Васільевіч Гайса|Аляксей Гайса]] (1990) * Раман Лукашук (1991) * [[Аляксандр Пацыкайлік|Пацыкайлік]] (1990) * [[Аляксей Станіслававіч Ушал|Аляксей Ушал]] (1990) * [[Юрый Лук’янчук]] (1990) * [[Дзяніс Крыцкі]] (1988) * [[Кірыл Андрэевіч Князеў|Кірыл Князеў]] (1990) * [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Дзмітрый Камышык]] (1990) * Павел Клімовіч (1992) * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў|Віктар Зайцаў]] (1992) * [[Эдуард Стралец]] (1990) * [[Аляксей Аляксандравіч Хадкевіч|Хадкевіч]] * [[Барыс Валер’евіч Пухоўскі|Барыс Пухоўскі]] * [[Віталь Андрэевіч Кіслюк|Кіслюк]] * Яўсееў == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Спартак Пятровіч Мірановіч|Спартак Мірановіч]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Уладзіміравіч Каршакевіч|Аляксандр Каршакевіч]] (трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Ігар Папруга]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК СКА Мінск]] * [[Сезон 2012/2013 ГК СКА Мінск]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120204142308/http://handball.by/Новости/Кубок-Беларуси.-1/4-финала.-Первые-матчи-01.02.2012.html Кубок Беларуси. 1/4 финала. Первые матчи 01.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120207045734/http://handball.by/Новости/Стали-известны-полуфиналисты-Кубка-Беларуси-04.02.2012.html Стали известны полуфиналисты Кубка Беларуси 04.02.2012] * [https://handball.by/prav-li-boris/ Прав ли Борис?] * [https://web.archive.org/web/20120203224659/http://handball.by/Новости/Page-2.html Чемпионат Беларуси 25.01.2012] * [https://pressball.by/blog/pressball/73386/ Анонс. Суверенный двадцатый] [[Катэгорыя:Сезоны ГК СКА Мінск|2011/2012]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2011/2012|ГК СКА Мінск]] [[Катэгорыя:2011 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2012 год у Мінску]] ej8cq9v65lkmyesk1ybzubnrk5q6hz6 5130446 5130445 2026-04-21T17:01:45Z Паўлюк Шапецька 37440 5130446 wikitext text/x-wiki У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''). == Склад каманды == * [[Іван Міхайлавіч Мацкевіч|Іван Мацкевіч]] (1991) * [[Вячаслаў Ігаравіч Салдаценка|Вячаслаў Салдаценка]] (1995) * Ілья Мацюшонак (1992) * [[Аляксей Васільевіч Гайса|Аляксей Гайса]] (1990) * Раман Лукашук (1991) * [[Аляксандр Пацыкайлік|Пацыкайлік]] (1990) * [[Аляксей Станіслававіч Ушал|Аляксей Ушал]] (1990) * [[Юрый Лук’янчук]] (1990) * [[Дзяніс Крыцкі]] (1988) * [[Кірыл Андрэевіч Князеў|Кірыл Князеў]] (1990) * [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Дзмітрый Камышык]] (1990) * Павел Клімовіч (1992) * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў|Віктар Зайцаў]] (1992) * [[Эдуард Стралец]] (1990) * [[Аляксей Аляксандравіч Хадкевіч|Хадкевіч]] * [[Барыс Валер’евіч Пухоўскі|Барыс Пухоўскі]] * [[Віталь Андрэевіч Кіслюк|Кіслюк]] * Яўсееў == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Спартак Пятровіч Мірановіч|Спартак Мірановіч]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Уладзіміравіч Каршакевіч|Аляксандр Каршакевіч]] (трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Ігар Папруга]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК СКА Мінск]] * [[Сезон 2012/2013 ГК СКА Мінск]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120204142308/http://handball.by/Новости/Кубок-Беларуси.-1/4-финала.-Первые-матчи-01.02.2012.html Кубок Беларуси. 1/4 финала. Первые матчи 01.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120207045734/http://handball.by/Новости/Стали-известны-полуфиналисты-Кубка-Беларуси-04.02.2012.html Стали известны полуфиналисты Кубка Беларуси 04.02.2012] * [https://handball.by/prav-li-boris/ Прав ли Борис?] * [https://web.archive.org/web/20120203224659/http://handball.by/Новости/Page-2.html Чемпионат Беларуси 25.01.2012] * [https://pressball.by/blog/pressball/73386/ Анонс. Суверенный двадцатый] [[Катэгорыя:Сезоны ГК СКА Мінск|2011/2012]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2011/2012|ГК СКА Мінск]] [[Катэгорыя:2011 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2012 год у Мінску]] br4va3xk85yjc7ek9ume1jdar99i0gn 5130447 5130446 2026-04-21T17:02:15Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5130447 wikitext text/x-wiki У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''). == Склад каманды == * [[Іван Міхайлавіч Мацкевіч|Іван Мацкевіч]] (1991) * [[Вячаслаў Ігаравіч Салдаценка|Вячаслаў Салдаценка]] (1995) * Ілья Мацюшонак (1992) * [[Аляксей Васільевіч Гайса|Аляксей Гайса]] (1990) * Раман Лукашук (1991) * [[Аляксандр Пацыкайлік]] (1990) * [[Аляксей Станіслававіч Ушал|Аляксей Ушал]] (1990) * [[Юрый Лук’янчук]] (1990) * [[Дзяніс Крыцкі]] (1988) * [[Кірыл Андрэевіч Князеў|Кірыл Князеў]] (1990) * [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Дзмітрый Камышык]] (1990) * Павел Клімовіч (1992) * [[Віктар Валер’евіч Зайцаў|Віктар Зайцаў]] (1992) * [[Эдуард Стралец]] (1990) * [[Аляксей Аляксандравіч Хадкевіч|Хадкевіч]] * [[Барыс Валер’евіч Пухоўскі|Барыс Пухоўскі]] * [[Віталь Андрэевіч Кіслюк|Кіслюк]] * Яўсееў == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Спартак Пятровіч Мірановіч|Спартак Мірановіч]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Уладзіміравіч Каршакевіч|Аляксандр Каршакевіч]] (трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Ігар Папруга]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК СКА Мінск]] * [[Сезон 2012/2013 ГК СКА Мінск]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120204142308/http://handball.by/Новости/Кубок-Беларуси.-1/4-финала.-Первые-матчи-01.02.2012.html Кубок Беларуси. 1/4 финала. Первые матчи 01.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120207045734/http://handball.by/Новости/Стали-известны-полуфиналисты-Кубка-Беларуси-04.02.2012.html Стали известны полуфиналисты Кубка Беларуси 04.02.2012] * [https://handball.by/prav-li-boris/ Прав ли Борис?] * [https://web.archive.org/web/20120203224659/http://handball.by/Новости/Page-2.html Чемпионат Беларуси 25.01.2012] * [https://pressball.by/blog/pressball/73386/ Анонс. Суверенный двадцатый] [[Катэгорыя:Сезоны ГК СКА Мінск|2011/2012]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2011/2012|ГК СКА Мінск]] [[Катэгорыя:2011 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2012 год у Мінску]] f21on0bvzaog176hpklxxuwjj52lzdf Сезон 2011/2012 ГК ГГК Гомель 0 794699 5130465 5057190 2026-04-21T17:51:59Z Паўлюк Шапецька 37440 5130465 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Гомель|Гомель]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ('''5-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] ('''4-е месца'''). == Склад каманды == * [[Іван Сяргеевіч Мароз|Іван Мароз]] (1992) * [[Павел Ярашук]] (1992) * [[Віталь Зінчанка]] (1992) * Валянцін Мажака (1994) * [[Дзмітрый Сяргеевіч Смолікаў|Дзмітрый Смолікаў]] (1994) * Павел Сердзюкоў (1989) * [[Анатоль Патароча]] (1989) * Дзмітрый Старчанка (1992) * [[Дзмітрый Марчанка]] (1991) * [[Андрэй Яшчанка]] (1992) * Радыён Заноўскі (1992) * [[Мацвей Малышэнка]] (1994) * Ігар Поух (1991) * [[Дзяніс Валынцаў]] (1992) * [[Багдан Сергель]] (1994) * [[Аляксандр Віктаравіч Ліпінскі|Аляксандр Ліпінскі]] (1982) * Малікаў == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Мікалаевіч Цыганкоў|Сяргей Цыганкоў]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Клімавец]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК Гомель]] * [[Сезон 2012/2013 ГК Гомель]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120204142308/http://handball.by/Новости/Кубок-Беларуси.-1/4-финала.-Первые-матчи-01.02.2012.html Кубок Беларуси. 1/4 финала. Первые матчи 01.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120207045734/http://handball.by/Новости/Стали-известны-полуфиналисты-Кубка-Беларуси-04.02.2012.html Стали известны полуфиналисты Кубка Беларуси 04.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120206161049/http://handball.by/Новости/Чемпионат-Беларуси-29.01.2012.html Чемпионат Беларуси 29.01.2012] * [https://pressball.by/blog/pressball/73386/ Анонс. Суверенный двадцатый] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Гомель|2011/2012]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2011/2012|Гомель]] [[Катэгорыя:2011 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:2012 год у Гомелі]] dwt932n45hgqn0c8f52cpn2493xq514 5130466 5130465 2026-04-21T17:52:07Z Паўлюк Шапецька 37440 5130466 wikitext text/x-wiki У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Гомель|Гомель]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ('''5-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] ('''4-е месца'''). == Склад каманды == * [[Іван Сяргеевіч Мароз|Іван Мароз]] (1992) * [[Павел Ярашук]] (1992) * [[Віталь Зінчанка]] (1992) * Валянцін Мажака (1994) * [[Дзмітрый Сяргеевіч Смолікаў|Дзмітрый Смолікаў]] (1994) * Павел Сердзюкоў (1989) * [[Анатоль Патароча]] (1989) * Дзмітрый Старчанка (1992) * [[Дзмітрый Марчанка]] (1991) * [[Андрэй Яшчанка]] (1992) * Радыён Заноўскі (1992) * [[Мацвей Малышэнка]] (1994) * Ігар Поух (1991) * [[Дзяніс Валынцаў]] (1992) * [[Багдан Сергель]] (1994) * [[Аляксандр Віктаравіч Ліпінскі|Аляксандр Ліпінскі]] (1982) * Малікаў == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Мікалаевіч Цыганкоў|Сяргей Цыганкоў]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Клімавец]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК Гомель]] * [[Сезон 2012/2013 ГК Гомель]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120204142308/http://handball.by/Новости/Кубок-Беларуси.-1/4-финала.-Первые-матчи-01.02.2012.html Кубок Беларуси. 1/4 финала. Первые матчи 01.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120207045734/http://handball.by/Новости/Стали-известны-полуфиналисты-Кубка-Беларуси-04.02.2012.html Стали известны полуфиналисты Кубка Беларуси 04.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120206161049/http://handball.by/Новости/Чемпионат-Беларуси-29.01.2012.html Чемпионат Беларуси 29.01.2012] * [https://pressball.by/blog/pressball/73386/ Анонс. Суверенный двадцатый] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Гомель|2011/2012]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2011/2012|Гомель]] [[Катэгорыя:2011 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:2012 год у Гомелі]] mda3pgcebfanq12n431xfw0foh1oohi Галаўэй 0 794724 5130506 5058898 2026-04-22T00:52:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130506 wikitext text/x-wiki {{Гістарычная вобласць |Геаграфічны рэгіён = [[Брытанскія астравы]] |Назва = Галаўэй |Выява = Autumn colours, Loch Trool - geograph.org.uk - 3727317.jpg |Подпіс да выявы = [[Лох-Трул]], Галаўэйскі лясны парк |Іншыя назвы = {{lang-en|Galloway}}<br/>{{lang-gd|Gall-Ghàidhealaibh}} {{lang-sco|Gallowa}} |Экзатапонімы = {{lang-la|Gallovidia}} |Перыяд = |Лакалізацыя = паўднёвы захад [[Шатландыя|Шатландыі]] |Насельніцтва = галаўэйцы |Плошча = |У складзе = [[Вялікабрытанія]] |Уключае = [[Уігтаўншыр]], [[Керкубрышыр]] |Карта рэгіёна = Galloway.svg |Вікісховішча = }} '''Галаўэй''' ({{lang-en|Galloway}}; {{lang-gd|Gall-Ghàidhealaibh}}; {{lang-sco|Gallowa}}; {{lang-la|Gallovidia}})<ref>{{cite web |author=Andy Eagle |url=http://www.scots-online.org/dictionary/read.asp?letter=G&CurPage=5 |title=The Online Scots Dictionary |publisher=Scots-online.org |date=2003-02-27 |access-date=2014-06-18 |archive-date=8 July 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100708045652/http://www.scots-online.org/dictionary/read.asp?letter=G&CurPage=5 |url-status=dead }}</ref> — [[гістарычная вобласць]] на паўднёвым захадзе [[Шатландыя|Шатландыі]], якая ўключае ў сябе [[Графствы Шатландыі|гістарычныя графствы]] [[Уігтаўншыр]] і [[Керкубрышыр]]. Цяпер рэгіён адміністрацыйна ўваходзіць у склад [[Вобласці Шатландыі|вобласці]] [[Дамфрыс-энд-Галаўэй]]. Галаўэй абмываецца [[Ірландскае мора|Ірландскім морам]] з захаду і поўдня, на поўначы мяжуе з [[Галаўэйскія пагоркі|Галаўэйскімі пагоркамі]], а на ўсходзе — з ракой [[Ніт (рака, Шатландыя)|Ніт]]; мяжа паміж Керкубрышырам і Уігтаўншырам праходзіць па рацэ [[Кры (рака, Галаўэй)|Кры]]. На працягу гісторыі вызначэнне і памеры рэгіёна неаднаразова мяняліся. Жыхароў Галаўэя называюць «галаўэйцамі» або «галавідыйцамі» (ад ''Gallovidian'')<ref>{{cite web |date=n.d. |url=http://www.dictionary.com/browse/gallovidian |title=Gallovidian |website=[[Dictionary.com]] |access-date=27 верасня 2016}}</ref><ref>{{cite web |date=n.d. |title=Gallovidian, adj. and n. |url=http://www.oed.com/view/Entry/76356;jsessionid=72F9E7A6D6211C6765C59021F80FA921?redirectedFrom=gallovidian |website=[[OED Online]] |access-date=18 верасня 2016 |ref=G1 }}</ref>. Рэгіён атрымаў сваю назву ад ''Gall-Gàidheil'' (літар. «гэлы-чужынцы») — народа змешанага гэльска-скандынаўскага паходжання, які, відаць, пасяліўся тут у X стагоддзі<ref>{{cite thesis |last=Jennings |first=Andrew |date=1993 |title=An Historical Study of the Gael and Norse in Western Scotland from c. 795 to c. 1000 |url=https://era.ed.ac.uk/handle/1842/15749 |degree=PhD |pages=138–146 |publisher=The University of Edinburgh}}</ref>. Галаўэй заставаўся [[Гэлтахт|гэльскамоўным рэгіёнам]] нашмат даўжэй, чым іншыя вобласці [[Лоўленд|Шатландскай нізіны]], а асобная [[Галаўэйская гэльская мова|мясцовая разнавіднасць]] [[Шатландская гэльская мова|шатландскай гэльскай мовы]] захоўвалася тут прынамсі да XVIII стагоддзя. Лічыцца, што апошнім яе носьбітам была [[Маргарэт МакМюрэй]] з Карыка, спачылая ў 1760 годзе. == Назва == Назва рэгіёна Галаўэй паходзіць ад старагэльскага «i nGall Gaidhealaib», што азначае «сярод [народа] гал-гайдэлаў». Гэльскае слова «Gaidheal» (мн. л. ''Gaidheil'') — гэта саманазва [[Гэлы|гэлаў]], г.зн. носьбітаў [[Гайдэльскія мовы|гайдэльскіх (гэльскіх) моў]]{{sfn|Learmonth|1920|p=2}}. Словам «Gall» (мн. л. ''Gaill''), насупраць, гэлы абазначалі «чужынцаў»{{sfn|Learmonth|1920|p=2}}, а менавіта ў тую эпоху — [[Вікінгі|прышлых скандынаваў]]. Такім чынам, Gall Gaidheil — гэта «чужынцы-гайдэлы», або [[нарвега-гэлы]]. Напэўна, так называлі насельніцтва змешанага скандынаўска-гэльскага паходжання, якое насяляла [[Гебрыдскія астравы]] і частку былога каралеўства [[Дал Рыяда]]{{sfn|Learmonth|1920|p=2}}. Упершыню тэрмін «Gall Gaidheil» пісьмова засведчаны ў IX стагоддзі. Ён згадваецца ў [[Аналы Ульстэра|Аналах Ульстэра]] ў сувязі з правадыром нарвега-гэлаў па імені [[Кайтыль Фінд]], які пацярпеў паразу ў бітве ў Ірландыі ў 857 годзе. Гэты тапонім таксама пацвярджаецца [[Старажытнаскандынаўская мова|старажытнаскандынаўскімі]] крыніцамі: у «[[Сага пра аркнейцаў|Сазе пра аркнейцаў]]» (XIII стагоддзе) Галаўэй згадваецца як ''Gaddgeðlar'' — назва, відавочна вытворная ад «Gall Gaidheil». У сучаснай [[Шатландская гэльская мова|шатландскай гэльскай мове]] рэгіён называецца ''Gall-Ghaidhealaibh''. У [[Валійская мова|валійскай мове]] тапонім мае выгляд ''{{lang|cy|Gallwyddel}}'', адкуль узніклі сярэднявечныя формы ''Gallwitheia'', ''Gallwitha'', а таксама [[Лацінская мова|лацінскае]] ''Gallovidia'' і [[Англійская мова|англійскае]] ''Galloway''{{sfn|Learmonth|1920|p=2}}. == Геаграфія і рэльеф == [[Файл:Galloway.rivers.towns.jpg|міні|злева|Асноўныя рэкі і гарады Галаўэя]] Галаўэй ахоплівае тую частку Шатландыі, што ляжыць на поўдзень ад [[водападзел]]у [[Паўднёва-Шатландскае ўзвышша|Паўднёва-Шатландскага ўзвышша]] і на захад ад ракі Ніт. Традыцыйна яго апісвалі як тэрыторыю, што распасціраецца ад «схілаў Гленапа (''Braes of Glenapp'') да ракі Ніт»<ref>{{cite news |url=http://www.heraldscotland.com/news/12107615.Those_green_hills_that_are_the_haunt_of_angels/ |title=Those green hills that are the haunt of angels |work=[[The Herald (газета, Глазга)|The Herald]] |date=13 May 1995 }}</ref>. Даліны рэк [[Ур-Уотэр]], [[Уотэр-оф-Кэн]], [[Ды (рака, Галаўэй)|Ды]] і [[Кры (рака, Галаўэй)|Кры]], якія цякуць з поўначы на поўдзень, даюць большую частку ворных зямель, хоць яны сустракаюцца і на ўзбярэжжы. У цэлым, аднак, ландшафт тут перасечаны, а глебавае покрыва пераважна неглыбокае. Агульны ўхіл мясцовасці на поўдзень і паўднёвае ўзбярэжжа абумоўліваюць мяккі і вільготны клімат, дзякуючы чаму тут шмат добрых пашы. Паўночная частка Галаўэя вызначаецца надзвычай перасечаным рэльефам і ўяўляе сабой найбуйнейшы масіў [[Дзікія землі|дзікай прыроды]] ў Брытаніі на поўдзень ад [[Паўночна-Шатландскае нагор’е|Шатландскага нагор’я]]. Гэтая мясцовасць вядомая як [[Галаўэйскія пагоркі]]. == Землекарыстанне == Гістарычна Галаўэй славіўся як [[конегадоўля]]й, так і развядзеннем буйной рагатай жывёлы; вытворчасць [[Малако|малака]] і [[Ялавічына|ялавічыны]] па-ранейшаму застаецца тут асноўнымі галінамі прамысловасці. Таксама ў рэгіёне развітыя [[Лесанарыхтоўка|лесанарыхтоўкі]] і, у пэўнай ступені, [[рыбная лоўля]]. Спалучэнне пагорыстага рэльефу і высокага ўзроўню ападкаў стварае найлепшыя ўмовы для вытворчасці [[Гідраэнергетыка|гідраэлектраэнергіі]], і ў 1929 годзе было распачата будаўніцтва сеткі плацін [[Галаўэйская гідраэнергетычная схема|Галаўэйскай гідраэнергетычнай схемы]]. З таго часу выпрацоўка электраэнергіі з’яўляецца важнай галіной эканомікі рэгіёна. Апошнім часам на водападзеле быў усталяваны шэраг [[Ветрагенератар|ветраных турбін]], таксама плануецца будаўніцтва буйной марской ветраэлектрастанцыі, што павялічвае выпрацоўку «зялёнай энергіі» ў Галаўэі. Галаўэй з’яўляецца радзімай вынослівай пароды чорнай камолай (бязрогай) каровы, вядомай як [[Галаўэйская парода|галаўэйская]]. Разам з ёй існуе і больш адметная разнавіднасць — [[Галаўэйская апяразаная парода|галаўэйская апяразаная]]. == Гісторыя == === Каменны век === [[Файл:Torehousekie Stone Circle - geograph.org.uk - 1098160.jpg|thumb|[[Торхаўскі|Каменны круг Торхаўскі]]]] [[Файл:Cairn Holy, Galloway.JPG|thumb|Камерны кайрн [[Кэрнхолі]]]] Мяркуецца, што археалагічны помнік Барсалах-Форт (''Barsalloch Fort'') у Галаўэі часткова датуецца перыядам [[Мезаліт|сярэдняга каменнага веку (мезаліту)]], што больш за 6000 гадоў да н. э.<ref>{{cite web |url=https://www.whithorn.com/archaeology/ |publisher=The Whithorn Trust |title=Archaeology |access-date=17 кастрычніка 2024}}</ref> Да часу [[неаліт]]у адносіцца ўжо цэлы шэраг помнікаў: [[стаячыя камяні Драмтродан]] (''Drumtroddan''), каменны круг [[Торхаўскі]] (''Torhousekie'') і камерны кайрн [[Кэрнхолі]] (''Cairnholy''). Знамянальна таксама, што каля [[Гленлус (Уігтаўншыр)|Гленлуса]] (Уігтаўншыр) была знойдзена адна з самых старажытных ва ўсёй Еўропе пастак-ям. === Жалезны век === У Галаўэі жалезны век — гэта перыяд, у якім археалагічныя знаходкі дагістарычнай эпохі і пісьмовая гісторыя пачынаюць перасякацца. Помнікі жалезнага веку ў Галаўэі падобныя да тых, што знаходзяць у астатняй Шатландыі. Да ягоных уласцівых археалагічных помнікаў адносяцца [[кранаг]]і, мысавыя гарадзішчы і [[Дун (крэпасць)|дуны]]{{sfn|Toolis|2015|p=17}}. У Галаўэі назіраецца відавочная перавага кранагаў у параўнанні з некаторымі іншымі рэгіёнамі Шатландыі. Гэта ў многім тлумачыцца геаграфіяй рэгіёна, багатага азёрамі (або цяпер зніклымі азёрамі), а таксама тым, што асушэнне азёр у Галаўэі адбылося пазней, чым у іншых рэгіёнах. Гэта прывяло да больш высокай захаванасці некранутых помнікаў, даступных для археалагічных даследаванняў, а выяўленне такіх аб’ектаў выклікала цікавасць у [[антыквар]]аў{{sfn|Toolis|2015|p=18}}. Напрыклад, помнік Блэк-Лох-оф-Міртан (''Black Loch of Myrton''; верагодна, датаваны V стагоддзем да н.э.){{sfn|Toolis|2015|p=21}} быў знойдзены ў XIX стагоддзі падчас асушальных работ у маёнтку сям’і Максвэлаў. Гэты аб’ект прыцягнуў увагу мясцовага антыквара, сэра [[Герберт Максвел|Герберта Максвэла]], які правёў першасныя [[Археалагічныя раскопкі|раскопкі]]<ref name=life-cycle>{{cite journal |last1=Crone |first1=Anne |last2=Cavers |first2=Graeme |last3=Allison |first3=Enid |last4=Davies |first4=Kimberley |last5=Hamilton |first5=Derek |last6=Henderson |first6=Andrew |last7=Mackay |first7=Helen |last8=McLaren |first8=Dawn |last9=Robertson |first9=Jackaline |last10=Roy |first10=Lynne |last11=Whitehouse |first11=Nicki |date=2018 |title=Nasty, Brutish and Short?; The Life Cycle of an Iron Age Roundhouse at Black Loch of Myrton, SW Scotland |journal=Journal of Wetland Archaeology |volume=18 |issue=2 |doi=10.1080/14732971.2019.1576413 |pages=138–162}}</ref>. Першапачаткова Блэк-Лох-оф-Міртан лічыўся кранагам, але пазней быў перакваліфікаваны ў «прыазёрнае паселішча» (''lochside village''){{sfn|Toolis|2015|p=19}}. Размяшчэнне мысавых гарадзішчаў строга вызначана рэльефам мясцовасці. У Галаўэі яны, як правіла, займаюць прыбярэжныя мысы, якія выходзяць на заліў [[Солўэй-Ферт]]. Па словах Туліса, даследаванне аднаго такога помніка ў Каргідаўне (''Carghidown'') выявіла «спарадычна займаны прытулак», а таксама тое, што «амаль ніводнае мысавае гарадзішча займала надзейнае абарончае становішча або мела непасрэдны выхад да мора»{{sfn|Toolis|2015|p=17}}. Хоць многія з захаваных помнікаў уяўляюць сабой часова заселеныя месцы або асобныя жытлы, існуюць таксама прыклады паселішчаў з некалькімі домагаспадаркамі{{sfn|Toolis|2015|p=20}}. Адным з іх з’яўляецца стаянка [[Рыспейн-Кэмп]] (''Rispain Camp'') каля Уітхарна (''Whithorn''), дзе выяўлена разнавіднасць хлебнай пшаніцы, унікальная для паселішчаў жалезнага веку ў Галаўэі. Гэта можа сведчыць пра тое, што ў Рыспейн-Kэмпе прымяняліся іншыя метады вядзення сельскай гаспадаркі, чым у астатнім Галаўэі, асабліва ўлічваючы адносна малую колькасць знаходак абаротных ручных [[Жорны|жорнаў]] на стаянках у гэтым раёне{{sfn|Toolis|2015|p=21}}. Прыкладна ў адзін час са стаянкай Рыспейн-Kэмп, у Данрагіце (''Dunragit'') існавала група круглых дамоў (датаваная першымі стагоддзямі н.э.), дзе былі выяўлены абразцы мясцовай (нерымскай) керамікі{{sfn|Toolis|2015|p=21}}. Некаторыя домагаспадаркі ў Галаўэі, відаць, набылі сацыяльную значнасць пазней{{sfn|Toolis|2015|p=22}}. З’яўляюцца [[Свінец|свінцовыя]] вырабы; ізатопны аналіз знаходак з шэрагу помнікаў познежалезнага і рымскага перыядаў указвае на Паўднёва-Шатландскае ўзвышша як на магчымую крыніцу свінцовай [[Руда|руды]]<ref>{{cite journal |last=Pickin |first=John |date=2010 |title=Early lead smelting in southern Scotland |journal=Historical Metallurgy |publisher=Historical Metallurgy Society |url=https://hmsjournal.org/index.php/home/article/download/149/145}}</ref>, хоць незразумела, як менавіта ў Галаўэі магла ажыццяўляцца ранняя здабыча свінцу. Металургічны аналіз трох свінцовых пацерак, знойдзеных у Каргідаўне (каля 360 г. да н.э. — 60 г. н.э.), паказаў іхнюю большую блізкасць да руд Паўднёва-Шатландскага ўзвышша, чым да абразца з [[Востраў Мэн|вострава Мэн]]{{sfn|Toolis|2007|p=284}}. Ваколіцы Ўітхарна, дзе знаходзяцца і Каргідаўн, і Рыспейн-Kэмп, відаць, былі мясцовым цэнтрам улады{{sfn|Toolis|2015|p=21}}. Стаянка Каргідаўн размешчана ўсяго за некалькі міль на ўсход уздоўж узбярэжжа ад [[Пячора Святога Нініяна|пячоры Святога Нініяна]], а Рыспейн-Kэмп — за некалькі міль углыб сушы. === Рымскі перыяд === Пасля пачатку [[Рымскае заваяванне Брытаніі|рымскага заваявання Брытаніі]] палкаводзец [[Гней Юлій Агрыкала]], прасоўваючыся на поўнач, дасягнуў Шатландыі каля 79 г. н.э. Існуе меркаванне, што ягоная згадка пра «бездарожныя пусткі» адносіцца да Галаўэя, аднак гэтая трактоўка застаецца прадметам тэксталагічных спрэчак. Крыніцай гэтага каментарыя служыць «[[Езіянскі кодэкс]]» (''{{lang|la|Codex Aesinas}}'') — рукапіс XV стагоддзя, які змяшчае працу [[Публій Карнелій Тацыт|Тацыта]] «[[Агрыкала (Тацыт)|Агрыкала]]». Гэты кодэкс, у сваю чаргу, заснаваны на цяпер страчаным «[[Герсфельдскі кодэкс|Герсфельдскім кодэксе]]» (''{{lang|la|Codex Hersfeldensis}}'') IX стагоддзя, які і ўтрымліваў арыгінальны тэкст. У існуючым рукапісе выраз «annonave prima transgressus» граматычна няправільны. Даследчыкі рэканструююць яго як скажэнне зыходнага тэксту, які, верагодна, гучаў як «{{lang|la|in avia primum transgressus}}» («упершыню перайшоўшы праз бездарожныя месцы»). Меркаванне, што гэты ўрывак адносіцца да Галаўэя, грунтуецца на далейшай згадцы «часткі Брытаніі, звернутай да Ірландыі», у якой бачаць відавочнае ўказанне на паўднёвы захад Шатландыі<ref>{{cite book |last=Campbell |first=Duncan B. |date=2010 |title=Mons Graupius AD 83: Rome's Battle at the Edge of the World |publisher=Osprey |location=Oxford |isbn=9781846039263 |pages=45–46}}</ref>. [[Файл:Galloway.ptolemy.names.Ptolemy.map.png|thumb|right|Мапа Гэлаўэя з [[тапаніміка]]й паводле [[Клаўдзій Пталемей|Пталамея]]. Абазначаны мясцовыя плямёны [[Наванты|навантаў]] і [[Селговы|селговаў]].]] У II стагоддзі [[Александрыя|александрыйскі]] географ [[Клаўдзій Пталемей|Пталемей]] стварыў сваю працу «[[Геаграфія (Пталемей)|Геаграфія]]», напісаную каля 150 г. н.э. Гэтая праца ўключала ў сябе і апісанне Брытаніі. Не захавалася ніводнай копіі «Геаграфіі», старэйшай за XIII стагоддзе<ref>{{citation |last=Dilke |first=Oswald Ashton Wentworth |author-link=Освальд Дзілк |contribution=15 · Cartography in the Byzantine Ermpire |pages=258–275 |contribution-url=http://www.press.uchicago.edu/books/HOC/HOC_V1/HOC_VOLUME1_chapter15.pdf |title=History of Cartography |publisher=University of Chicago Press |date=1987 |location=Chicago |volume=I}}.</ref>, што дазваляе меркаваць, што некаторыя дэталі маглі быць страчаны або скажоныя. Пталемей адзначаў, што ў значнай меры ягоная праца заснавана на цяпер страчаным атласе [[Марын Тырскі|Марына Тырскага]] — географа, які быў ягоным папярэднікам і чыя праца, як мяркуюць, была створана каля 114 г. н.э. Хоць праца Пталемея і была напісана цягам стагоддзя пасля паходу Агрыкалы, яна ўяўляе сабой рымскі погляд на Брытанію ўжо пасля яе заваявання, і не абавязкова адлюстроўвае сапраўднае становішча дарымскіх сацыяльных або этнічных груп. Пталемей пералічыў два народы, якія насялялі ваколіцы Галаўэя: [[Наванты|навантаў]] (''{{lang|la|Novantae}}'') на захадзе (звязаныя з Уігтаўншырам, Керкубрышырам і паўднёвым Айршырам) і [[Селговы|селговаў]] (''{{lang|la|Selgovae}}'') на ўсходзе (пераважна звязаныя з сучасным Дамфрысшырам)<ref name=novantae>{{cite web |url=https://www.kirkcudbrighthistorysociety.org.uk/news/the-novantae-of-galloway/ |title=The Novantae of Galloway |publisher=Kirkcudbright History Society |date=11 August 2023 |access-date=18 кастрычніка 2024}}</ref>. Мяркуецца, што жыхарамі гарадзішча Барсалах-Форт у жалезным веку былі наванты<ref>{{cite web |url=https://www.historicenvironment.scot/visit-a-place/places/barsalloch-fort/history/ |publisher=[[Historic Environment Scotland]] |title=Barsalloch Fort |access-date=17 кастрычніка 2024}}</ref>. Гарадзішча Рыспейн-Кэмп таксама звязваюць з навантамі<ref>{{cite web |url=https://www.nature.scot/doc/landscape-character-assessment-dumfries-and-galloway-landscape-evolution-and-influences |title=Landscape Character Assessment: Dumfries and Galloway - Landscape Evolution and Influences |publisher=[[NatureScot]] |access-date=18 кастрычніка 2024}}</ref>. На захадзе рэгіёна калісьці знаходзіўся адзначаны Пталемеем горад Рэрыгоніум (''Rerigonium''; даслоўна «вельмі царскае месца»). Яго часта атаясамліваюць з Пен-Рыянідам (''Pen Rhionydd'') — адным з «трох прастолаў Брытаніі», звязаных з [[Кароль Артур|каралём Артурам]], што згадваецца ў «[[Валійскія трыяды|Валійскіх трыядах]]». Існуе таксама версія, што Рэрыгоніум быў сталіцай [[Паслярымская Брытанія|постраманскага]] [[Брыты|брыцкага]] каралеўства [[Рэгед]]. Хоць дакладнае месцазнаходжанне Рэрыгоніума не ўстаноўлена, вядома, што ён знаходзіўся на беразе заліва [[Лох-Раян]], недалёка ад сучаснага [[Странрар]]а, што на заходнім ускрайку рэгіёна. Магчыма, гэта сучаснае паселішча [[Данрагіт]] (''Dunragit''), чыя назва, як мяркуюць, паходзіць ад ''Dun Rheged'' («Крэпасць Рэгеда»). Паводле падання, яшчэ да заканчэння [[Рымская Брытанія|рымскага панавання ў Брытаніі]], [[Святы Нініян]] заснаваў у [[Уітхарн|Ўітхарне]] манастыр. Гэты кляштар заставаўся важным цэнтрам [[паломніцтва]] аж да эпохі [[Рэфармацыя ў Шатландыі|Рэфармацыі]]. === Сярэднія вякі === {{Падрабязны артыкул|Лорд Галаўэй}} [[Файл:NW Britain 11th cent.jpg|thumb|[[Нарвега-гэлы|Нарвега-гэльскія]] ўладанні і каралеўствы на захадзе Шатландыі і Камбрыі станам на XI стагоддзе. На тэрыторыі Галаўэя вылучана ''Na Renne''. На гэтай выяве захад размешчаны ўверсе, поўнач — справа.]] Да канца VII стагоддзя ў Галаўэі панавалі мясцовыя брыты, пакуль яны не былі паглынутыя каралеўствам [[Англы|англаў]] [[Берніцыя]]й. У IX—XI стагоддзях англійскае панаванне ў рэгіёне аслабла, і на змену прыйшлі брыты і [[нарвега-гэлы]]. Гэта можна патлумачыць як вакуумам улады пасля аслаблення англійскай [[Нартумбрыя|Нартумбрыі]] на ўсходзе, які запаўнялі [[Стратклайд|камбрыйскія брыты]], што адраджаліся, так і прытокам скандынаваў у [[Ірландскае мора]], уключаючы іхняе рассяленне на [[Гебрыдскія астравы|Гебрыдскіх астравах]], [[Востраў Мэн|востраве Мэн]] і ў заходняй [[Камбрыя|Камбрыі]] (на поўдзень ад Галаўэя). [[Файл:Gallovidian lordship map.png|thumb|300px|Падзел лорства Галаўэй (зялёным) і навакольных лорстваў у XII стагоддзі. [[Дыяцэзія Галаўэй|Дыяцэзія Ўітхарн]] ахоплівала ўсе рэгіёны Галаўэя, за выключэннем Дэснес-Іаана (''Desnes Ioan''), які адносіўся да шатландскай [[Архідыяцэзія Глазга|дыяцэзіі Глазга]] і, відаць, быў уключаны ў лордства толькі падчас праўлення сыноў [[Фергус Галаўэйскі|Фергуса]].]] Калі б не [[Фергус Галаўэйскі]], які зацвердзіўся ў Галаўэі ў сярэдзіне XII стагоддзя, рэгіён быў бы хутка паглынуты шатландскім [[Каралеўства Альба|каралеўствам Альба]]. Гэтага не адбылося, паколькі Фергус, ягоныя сыны, унукі і праўнук [[Алан Галаўэйскі|Алан]], пастаянна мянялі сваю лаяльнасць, прысягаючы то шатландскім, то англійскім каралям. Падчас аднаго з такіх перыядаў вернасці Шатландыі галаўэйскі кантынгент рушыў за [[Давід I|каралём Давідам]] у ягонае ўварванне ў Англію. Галаўэйцы ўзначальвалі атаку ў [[Бітва штандараў|Бітве штандараў]] (1138 г.), якая, зрэшты, завяршылася паразай шатландцаў. Алан Галаўэйскі памёр у 1234 годзе, пакінуўшы пасля сябе трох дачок і незаконнанароджанага сына [[Томас мак-Айлейн|Томаса]] (''{{lang|gd|Tomás mac Ailein}}''). [[Аляксандр II Шатландскі]], як [[сюзерэн]] Галаўэя, вырашыў падзяліць рэгіён паміж трыма дочкамі Алана і іхнімі мужамі — нарманскімі дваранамі. Томаса ж, у адпаведнасці з нарманскім феадальным правам, ён выключыў са спадчыны. Аднак сам Томас лічыў наследнікам менавіта сябе, апелюючы да гэльскай сістэмы [[таністры]]. Гэта прывяло да [[Галаўэйскае паўстанне (1234–1235)|Галаўэйскага паўстання 1234—1235 гадоў]], падчас якога галаўэйскія мяцежнікі ўчынілі засаду і амаль разграмілі каралеўскія войскі Аляксандра, але тым своечасова падаспела падмацаванне. Мяцежнікі адступілі ў Ірландыю. Аляксандр даручыў [[Уолтэр Комін (лорд Бадэнаха)|Уолтэру Коміну, лорду Бадэнаха]], уціхамірыць Галаўэй. Комін спустошыў мясцовыя абацтвы, але быў змушаны ўцякаць, калі паўстанцы вярнуліся. Урэшце, каралеўскім войскам удалося здушыць паўстанне. Вынікам гэтых падзей стаў падзел Галаўэя, што прывяло да ягонай адміністрацыйнай раздробленасці. Старэйшая дачка Алана, [[Дэрваргіла Галаўэйская|Дэрбаргайл]] (у лацінізаванай форме — Дэрваргіла), выйшла замуж за [[Джон дэ Баліял|Джона дэ Баліяла]]. Іхні сын (таксама [[Іаан I Баліял|Джон]]) стаў адным з прэтэндэнтаў на шатландскую карону. З прычыны гэтага [[войны за незалежнасць Шатландыі]] вяліся ў непамерна вялікай ступені менавіта на прасторах Галаўэя. Пасля 1320 года з’явілася вялікая колькасць новых гэльскіх тапонімаў (напрыклад, [[Балмаклелан]]), паколькі ў Галаўэі на працягу яшчэ некалькіх стагоддзяў пражывала значная колькасць насельніцтва, якое размаўляе на гэльскай мове. Пасля Войнаў за незалежнасць Галаўэй стаў [[феод]]ам [[Арчыбальд Дуглас, 3-і граф Дуглас|Арчыбальда Дугласа]]{{sfn|Learmonth|1920|p=1}}. У 1369 годзе ён атрымаў частку Галаўэя на ўсход ад ракі [[Кры (рака, Галаўэй)|Кры]], дзе прызначыў кіраўніка тэрыторыяй, якая стала вядомая як [[Керкубрышыр|сцюарства Керкубры]] (''Stewartry of Kirkcudbright''). У наступным годзе ён набыў частку Галаўэя на захад ад Кры, якая засталася пад кіраваннем каралеўскага шэрыфа і таму стала вядомая як [[Уігтаўншыр|шыр Уігтаўн]] (''Shire of Wigtown''){{sfn|Learmonth|1920|p=2}}. З таго часу гэтыя дзве часткі Галаўэя кіраваліся асобна, стаўшы асобнымі [[Графствы Шатландыі|графствамі]]. У перыяд [[Высокае Сярэднявечча|Высокага Сярэднявечча]] адбывалася паступовае ўключэнне Галаўэя ў склад Шатландыі. Прававая сістэма Шатландыі ўяўляла сабой сістэму трох правінцый, у кожнай з якіх быў свой юстыцыярый (вышэйшая судовая службовая асоба). [[Юстыцыярый Галаўэя]] быў адным з іх, нароўні з юстыцыярыямі Латыяна і «Скотыі» (зямель на поўнач ад рэк Форт і Клайд). Акрамя таго, Уітхарн заставаўся важным культурным цэнтрам: сярэднявечныя каралі Шатландыі здзяйснялі сюды пілігрымкі. === Рэфармацыя і каванантэры === Паводле падання, каля 1520 года ў Галаўэі ўжо мела хаджэнне копія [[Біблія Ўікліфа|Бібліі Уікліфа]], якая стала галоўнай крыніцай натхнення перадрэфармацыйнага руху, што адмаўляў многія важныя вучэнні [[Рымска-Каталіцкая царква|каталіцкай царквы]]. Паслухаць пропаведзі нейкага Аляксандра Гордана, які чытаў па ёй, збіраліся тайныя групы{{sfn|Livingston|2009|p=32}}. Наступствы [[Рэфармацыя ў Шатландыі|Рэфармацыі]] былі значнымі. Са скасаваннем манастыроў шырокія царкоўныя землеўладанні, утвораныя ў часы Лордства Галаўэй, былі раздробнены і перайшлі ў рукі соцень дробных землеўладальнікаў. Так, большая частка зямель [[абацтва Дандрэнан]] апынулася ў руках сям’і ягонага апошняга [[абат]]а, Эдварда Максвэла{{sfn|Livingston|2009|p=33}}. Акрамя таго, пасля смерці ў 1575 годзе апошняга дарэформеннага [[Біскуп Галаўэя|біскупа Галаўэя]], спрэчкі пра пераемніка зайшлі ў тупік. Праз ярасны супраціў [[Прэсвітарыянства|прэсвітэрыянскай]] фракцыі ў [[Царква Шатландыі|Царкве Шатландыі]] самому [[Епіскапалізм|епіскапальнаму ладу кіравання]], кафедра ў Галаўэі доўгі час заставалася вакантнай. У 1603 годзе «[[Унія Карон]]» (аб’яднанне англійскай і шатландскай карон) прывяла да панавання [[Сцюарты|Сцюартаў]] у Брытаніі і Ірландыі. [[Якаў I (кароль Шатландыі)|Якаў]] (Джэймс), манарх абедзвюх краін, усталяваў жорсткі кантроль над «[[Набегі ў англа-шатландскім памежжы|рэйдавымі кланамі]]» суседняга [[Скотыш-Бордэрс|Шатландскага Памежжа]]. У выніку многія жыхары Памежжа былі вымушаны эміграваць або былі прымусова высланы ў Ірландыю і амерыканскія калоніі. Прыкладна ў гэты ж час пачалася і [[плантацыя Ольстэра]] — гвалтоўнае замяшчэннем кельтаў на поўначы [[Ірландыя (востраў)|Ірландскага вострава]] перасяленцамі з Брытаніі. Спробы [[Якаў VI Шатландскі|Якава VI]] (а пазней і ягоных пераемнікаў) насадзіць у Царкве Шатландыі [[цэзарапапізм]], [[епіскапалізм]], «[[Высокая царква|высокацаркоўнае]]» [[англіканства]] і [[лаўдыянства]], урэшце справакавалі магутны адказ прэсвітэрыян. Гэты канфлікт выліўся ў [[Біскупскія войны]] XVII стагоддзя, падчас якіх [[Кавенанцкі рух|кавенантары]] заявілі пра сябе як пра ўплывовую рэлігійную, палітычную і ваенную сілу. Рух кавенантараў пачынаўся з [[канвентыкл]]яў — тайных, несанкцыянаваных набажэнстваў пад адкрытым небам, у хлявах або гумнах (падобна таму, як па-за законам знаходзілася і [[каталіцкая царква ў Шатландыі]], якая выкарыстоўвала [[камяні для імшы]]). Рух карыстаўся асаблівай папулярнасцю на паўднёвым захадзе Шатландыі. У Галаўэі кавенантары ўступалі ў сутычкі з урадавымі войскамі, падчас якіх часам выкарыстоўваўся «галаўэйскі цэп» — [[баявы цэп]], перароблены з сельскагаспадарчай прылады<ref>{{cite book |last=Simpson |first=Robert |date=1846 |title=Traditions of the Covenanters, or Gleanings Among the Mountains |publisher=Presbyterian Board of Publication |url=https://digital.nls.uk/antiquarian-books-of-scotland/archive/118864336 |access-date=11 кастрычніка 2024 |page=38 |url-status=dead }}</ref>. === Гандаль жывёлай === [[Плантацыя Ольстэра|Каланізацыя Ольстэра]] ў XVII стагоддзі ўскосна паўплывала на аграрную эканоміку Галаўэя. Традыцыйны ўклад, які склаўся з Сярэднявечча, спалучаў інтэнсіўнае земляробства з [[Адгонная жывёлагадоўля|адгоннай жывёлагадоўляй]], з упорам на малочную гаспадарку. Адны сяляне апрацоўвалі наяўныя [[ворныя землі]], а іншыя качавалі са статкамі паміж высакагорнымі і нізіннымі [[паша]]мі{{sfn|Livingston|2009|p=8}}. Становішча змянілася, калі буйныя землеўладальнікі, такія як сэр Джон Мюрэй, граф [[Анандэйл]], атрымалі ў [[Ольстэр]]ы шырокія землі, прыдатныя толькі для пашы. Каб іхнія ірландскія арандатары маглі плаціць рэнту, патрабаваўся рынак збыту. Неўзабаве Тайная рада Шатландыі дазволіла экспарт ірландскай жывёлы ў Англію транзітам праз Галаўэй. У XVII стагоддзі гэты гандаль жывёлай дазволіў некаторым землеўладальнікам пашырыць свае ўладанні. Існая дагэтуль сістэма дробных гаспадарак пачала саступаць месца буйным маёнткам{{sfn|Livingston|2009|p=20}}. Гандаль ірландскай жывёлай рос, дасягнуўшы 10 000 галоў у год да 1667 года. Менавіта ў гэтым годзе Англія забараніла ўвоз жывёлы з Ірландыі. Аднак на імпарт шатландскай жывёлы забарона не распаўсюджвалася. Гэта адкрыла землеўладальнікам Галаўэя новую магчымасць для заробку — [[Кантрабанда|нелегальны ўвоз]] ірландскай жывёлы{{sfn|Livingston|2009|pp=28–29}}. Да гэтага часу шэраг уплывовых асоб, звязаных з манархіяй Сцюартаў, валодалі землямі і ў Галаўэі, і ў Ольстэры. Гэта аблягчала нелегальны гандаль, які, «магчыма, цярпеўся з палітычных прычын»{{sfn|Livingston|2009|p=28}}. Многія з гэтых землеўладальнікаў да таго ж былі «[[Англіканства|епіскапаліянамі]]» (прыхільнікамі [[Царква Англіі|Царквы Англіі]]){{sfn|Livingston|2009|p=29}}. === Найноўшы час === [[Файл:Concrete barges Cairnryan.jpg|міні|справа|Рэшткі бетонных [[Баржа|барж]] часоў Другой сусветнай вайны на поўнач ад Кэрнраяна.]] Падчас Другой сусветнай вайны глыбакаводны заліў [[Лох-Раян]], размешчаны на заходняй ускраіне Галаўэя, набыў ключавое значэнне як важны тылавы аб’ект. Ягоны порт, [[Кэрнраян]], быў прызначаны «ваенным портам № 2» Брытаніі і служыў стратэгічным дублёрам на выпадак, калі варожыя бамбардзіроўкі выведуць са строю асноўныя парты на рэках Мерсі і Клайд. Тут жа вялося будаўніцтва асобных секцый для «[[Малберы (гавань)|Малберы]]» — знакамітых плывучых гаваняў, якія адыгралі вырашальную ролю ў забеспячэнні [[Антыгітлераўская кааліцыя|саюзнікаў]] пасля [[Высадка ў Нармандыі|высадкі ў Нармандыі]]. Па завяршэнні вайны ў Еўропе заліў Лох-Раян паслужыў месцам збору для [[Трэці рэйх|нямецкага]] падводнага флоту, які капітуляваў. 154 падводныя лодкі стаялі тут на якары, перш чым большую частку іх адбуксіравалі ў [[Паўночны праліў]] і [[Самазатапленне|затапілі]]. Гэтая маштабная аперацыя па ліквідацыі атрымала кодавую назву «[[Аперацыя «Дэдлайт»|Аперацыя „Дэдлайт“]]». Доўгі час у [[Странрар]]ы дзейнічаў буйны [[паром]]ны порт кампаніі «Stena Lines», пакуль у 2011 годзе кампанія не пераехала ў суседні Кэрнраян — на месца былога ваеннага порта. Адтуль штодня ходзяць паромы ў [[Белфаст]] ([[Паўночная Ірландыя]]). == Галаўэй у літаратуры == Галаўэй стаў месцам дзеяння цэлага шэрагу твораў, у тым ліку [[Гістарычная проза|гістарычнага рамана]] «[[Гай Мэнэрынг, або Астролаг]]» [[Вальтэр Скот|Вальтэра Скота]]. Сярод іншых твораў — трылогія гістарычных раманаў Ліз Кертыс Хігс: «Шып у маім сэрцы» (''Thorn in My Heart''), «Ружа прыгожая» (''Fair is the Rose'') і «Адкуль з’явіўся прынц» (''Whence Came a Prince''). Рычард Ханэй, герой рамана [[Джон Б’юкен|Джона Б’юкена]] «[[Трыццаць дзевяць прыступак]]», уцякае з Лондана, каб «залегчы на дно» менавіта ў Галаўэі. У «[[Пяць фальшывых слядоў|Пяці фальшывых слядах]]» (''The Five Red Herrings'') — дэтэктыўным рамане [[Дораці Лі Сэерс]] — [[лорд Пітэр Уімзі]] падчас адпачынку ў [[Керкубры]] расследуе смерць мастака з [[Гейтхаўс-оф-Фліт]]. Кніга змяшчае некалькі выдатных апісанняў мясцовых краявідаў. [[Сэмюэл Рэзерфорд Крокет|С. Р. Крокет]], аўтар папулярных гістарычных раманаў, які тварыў да [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], таксама змясціў дзеянне некалькіх сваіх кніг, уключаючы «Рэйдэры» (''The Raiders'') і «Сярэбраны пясок» (''Silver Sand''), у гэты рэгіён. Галаўэй таксама паслужыў «дэкарацыямі» для некалькіх мемуараў. Сярод іх — «Дні Дэрваргілы» (''Devorgilla Days'') ураджэнкі Уігтаўншыра Кэтлін Харт. Гэта аповед пра жыццё ва Уігтаўне, які носіць званне «Нацыянальнага кніжнага горада Шатландыі». Што да [[Шатландская гэльская мова|шатландскай гэльскай]] літаратуры, то адзіным вядомым тэкстам, які захаваўся на [[Галаўэйская гэльская мова|галаўэйскім гэльскім дыялекце]], з’яўляецца песня «Оран Баграй» (''Òran Bagraidh''). Яна была запісана [[Кельталогія|кельтолагам]] Дональдам МакРуры са слоў {{iw|шэнехі||en|Seanchaí}} ({{lang-gd|seanchaidh}}; «казачніка, захавальніка паданняў») з вострава [[Норт-Уіст]]<ref>{{Cite book |editor-last=Fergusson |editor-first=Donald |date=1978 |title=From the Farthest Hebrides – Bho na h-Innse Gall as Iomallaiche |publisher=MacMillan |isbn=0-333-24760-4}}</ref>. У [[Канадская літаратура|канадскай літаратуры]], візіт паэта і драматурга [[Уотсан Кірконел|Уотсана Кірконела]] ў ягоную радавую вёску ў гэтым рэгіёне натхніў яго на стварэнне верша «Кірконел, Галаўэй, 600 г. н.э. Наведванне ў 1953 г. н.э.» (''Kirkconnell, Galloway, A.D. 600. Visited A.D. 1953''). Паэт разважаў пра тое, наколькі моцна змяніліся культура рэгіёна і традыцыі святкавання [[Раство|Раства]] з таго часу, як абацтва [[Кірконел]] было заснавана [[Святы Конал|Святым Коналам]] — манахам-[[кулдзі]] з [[Гэльская Ірландыя|гэльскай Ірландыі]] і місіянерам [[Кельцкая царква|Кельцкай царквы]]. Краявід, паводле ягонай заўвагі, застаўся амаль нязменным, і паэт заклікаў сваіх чытачоў пранікнуцца тым святым трапятаннем, які іхнія продкі калісьці адчувалі перад таямніцай Увасаблення і Нараджэння [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]]<ref>{{Cite book |author=Watson Kirkconnell |date=1966 |title=Centennial Tales and Selected Poems |publisher= [[Выдавецтва Таронцкага ўніверсітэта|University of Toronto Press]], for [[Універсітэт «Акадыя»|Acadia University]] |pages=132-133}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Галаўэйскі поні]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == {{refbegin}} * {{cite book |last1=Brooke |first1=Daphne |date=1994 |title=Wild Men and Holy Places: St. Ninian, Whithorn and the medieval realm of Galloway |url=https://archive.org/details/wildmenholyplace0000broo |location=Edinburgh |publisher=Canongate Press |isbn=0-86241-479-2}} * {{cite book |last1=Learmonth |first1=William |date=1920 |title=Kirkcudbrightshire and Wigtownshire |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |url=https://archive.org/details/kirkcudbrightshi00learuoft/page/n15/mode/2up |access-date=27 лістапада 2022}} * {{cite thesis |last=Livingston |first=Alistair |date=2009 |title=The Galloway Levellers: a study of the origins, events and consequences of their actions |publisher=University of Glasgow (Dumfries Campus) |url=https://theses.gla.ac.uk/874/1/2009livingstonmphil.pdf |access-date=10 кастрычніка 2024}} * {{cite book |last1=Oram |first1=Richard |date=1988 |title=The Lordship of Galloway |publisher=University of St Andrews}} * {{Citation |last=Ptolemy |author-link=Клаўдзій Пталемей |date=c. 140 |title=Geographia |url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Periods/Roman/_Texts/Ptolemy/2/2*.html |editor-last=Thayer |editor-first=Bill |access-date=26 красавіка 2008 |publisher=LacusCurtius website at the University of Chicago |ref={{sfnref|Ptolemy|140}}}} * {{cite journal |last=Toolis |first=Ronan |date=2007 |title=Intermittent occupation and forced abandonment: excavation of an Iron Age promotory fort at Carghidown, Dumfries and Galloway |journal=Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland |publisher=[[Таварыства антыквараў Шатландыі|Society of Antiquaries of Scotland]] |url=https://archaeologydataservice.ac.uk/archiveDS/archiveDownload?t=arch-352-1/dissemination/pdf/vol_137/137_265_318.pdf |pages=265–318}} * {{cite journal |last=Toolis |first=Ronan |date=2015 |title=Iron Age Settlement Patterns in Galloway |location=Dumfries |journal=Transactions of the Dumfriesshire and Galloway Natural History and Antiquarian Society |series=3 |volume=89 |issn=0141-1292 |pages=17–33}} {{refend}} == Спасылкі == {{Commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20110717174442/http://www.scotslanguage.com/tags/view/29/793 Галаўэйскі дыялект] у Шатландскім моўным цэнтры (''Scots Language Centre'') {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Дамфрыс і Галаўэй]] [[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Шатландыі]] bkqe2gpl3b2mhjx5g3qd4vvq7ga4ulm Сезон 2011/2012 ГК імя Лёвіна Наваполацк 0 794770 5130490 5059007 2026-04-21T19:38:29Z Паўлюк Шапецька 37440 5130490 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК імя Лёвіна Наваполацк|Наваполацк]]» з горада [[Наваполацк]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ('''8 месца'''). == Склад каманды == * Аляксандр Купцоў (1985) * Максім Цыганкоў (1988) * Ігар Жылінскі (1993) * Уладзіслаў Ермаловіч (1995) * [[Ігар Юр’евіч Чэрнікаў|Ігар Чэрнікаў]] (1995) * Вячаслаў Шынелька (1984) * Аляксей Лебедзеў (1986) * Роберт Гусак (1994) * [[Мікіта Юр’евіч Вайлупаў|Мікіта Вайлупаў]] (1995) * Аляксандр Бабіч (1995) * Іван Колесень (1995) * Андрэй Мачалаў (1977) * Аляксей Блюмінаў (1986) * Арцём Філіпаў (1992) * [[Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў|Канстанцін Якаўлеў]] (1985) * Ягор Драздоў (1995) * Яўген Лебедзеў (1986) * Андрэй Мірановіч (1995) * Данііл Тарасаў (1995) * Арцём Шкіранда (1994) * Уладзіслаў Івашкевіч (1993) * Уладзіслаў Паўлоўскі (1995) * Міхаіл Шышпар (1995) * [[Дзмітрый Пасевіч]] (1975) * [[Павел Пархоменка]] (1987) * [[Яўген Бялянка]] (1994) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} Віталь Русак (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК імя Лёвіна Наваполацк]] * [[Сезон 2012/2013 ГК імя Лёвіна Наваполацк]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120206161049/http://handball.by/Новости/Чемпионат-Беларуси-29.01.2012.html Чемпионат Беларуси 29.01.2012] * [https://pressball.by/blog/pressball/73426/ Беларусь. Ради чего?] * [https://pressball.by/blog/pressball/73386/ Анонс. Суверенный двадцатый] [[Катэгорыя:Сезоны ГК імя Лёвіна|2011/2012]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2011/2012|ГК імя Лёвіна]] [[Катэгорыя:2011 год у Наваполацку]] [[Катэгорыя:2012 год у Наваполацку]] a32zmvm6psrzxtywhjd1sez7z8ydont 5130491 5130490 2026-04-21T19:38:35Z Паўлюк Шапецька 37440 5130491 wikitext text/x-wiki У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК імя Лёвіна Наваполацк|Наваполацк]]» з горада [[Наваполацк]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ('''8 месца'''). == Склад каманды == * Аляксандр Купцоў (1985) * Максім Цыганкоў (1988) * Ігар Жылінскі (1993) * Уладзіслаў Ермаловіч (1995) * [[Ігар Юр’евіч Чэрнікаў|Ігар Чэрнікаў]] (1995) * Вячаслаў Шынелька (1984) * Аляксей Лебедзеў (1986) * Роберт Гусак (1994) * [[Мікіта Юр’евіч Вайлупаў|Мікіта Вайлупаў]] (1995) * Аляксандр Бабіч (1995) * Іван Колесень (1995) * Андрэй Мачалаў (1977) * Аляксей Блюмінаў (1986) * Арцём Філіпаў (1992) * [[Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў|Канстанцін Якаўлеў]] (1985) * Ягор Драздоў (1995) * Яўген Лебедзеў (1986) * Андрэй Мірановіч (1995) * Данііл Тарасаў (1995) * Арцём Шкіранда (1994) * Уладзіслаў Івашкевіч (1993) * Уладзіслаў Паўлоўскі (1995) * Міхаіл Шышпар (1995) * [[Дзмітрый Пасевіч]] (1975) * [[Павел Пархоменка]] (1987) * [[Яўген Бялянка]] (1994) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} Віталь Русак (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК імя Лёвіна Наваполацк]] * [[Сезон 2012/2013 ГК імя Лёвіна Наваполацк]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120206161049/http://handball.by/Новости/Чемпионат-Беларуси-29.01.2012.html Чемпионат Беларуси 29.01.2012] * [https://pressball.by/blog/pressball/73426/ Беларусь. Ради чего?] * [https://pressball.by/blog/pressball/73386/ Анонс. Суверенный двадцатый] [[Катэгорыя:Сезоны ГК імя Лёвіна|2011/2012]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2011/2012|ГК імя Лёвіна]] [[Катэгорыя:2011 год у Наваполацку]] [[Катэгорыя:2012 год у Наваполацку]] flt4wu0b50ybn6d62405xw6xx6i81ag Гангста-рэп 0 795120 5130527 5062894 2026-04-22T04:56:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130527 wikitext text/x-wiki {{Музычны жанр|Назва=Гангста-рэп|напрамкі=[[хіп-хоп]]|Узнікненне={{hlist|1985|[[Філадэльфія]], [[Пенсільванія]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]}}<ref>{{cite web|last=Balfour|first=Jay|url=https://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/6784905/schoolly-d-psk-first-gangsta-rap-song-anniversary|title=Schoolly D Reflects on Creating Gangsta Rap With 'P.S.K.' on Its 30th Anniversary|date=2015-12-03|access-date=2019-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190923063727/https://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/6784905/schoolly-d-psk-first-gangsta-rap-song-anniversary|archive-date=2019-09-23}}</ref>|месца=|інструменты={{hlist|вакал ([[рэп]], [[бітбокс]])|[[драм-машына]]|[[семплер]]}}|Росквіт=канец [[1980-я гады ў музыцы|1980-х]] гадоў|Паджанры=[[Дрыл (музыка)]], [[Трэп]]|разнавіднасці=мафіёза-рэп|Роднасныя={{hlist|[[джы-фанк]]|[[Mobb music]]}}|Гл_таксама=[[Хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[Хіп-хоп ўсходняга ўзбярэжжа]], [[Паўднёвы рэп]], [[Midwest Rap|Мідвест-рэп]]|Вытокі={{hlist|[[хіп-хоп]]|[[хардкор-хіп-хоп]]|[[палітычны хіп-хоп]]}}}}'''Гангста-рэп''' ({{Lang-en|gangsta rap}} скажэнне ад ''gangster rap'' - "''гангстарскі рэп''") — стыль [[Хіп-хоп|хіп-хопа]], які характарызуецца тэмамі і тэкстамі, якія звычайна падкрэсліваюць стыль жыцця "[[Гангстар|гангстара]]", "OG" і "Thug-Life". Гэты жанр ператварыўся з хардкор-рэпу ў самастойны жанр, упершыню створаны ў сярэдзіне 1980-х гадоў такімі рэперамі, як {{Не перакладзена 3|Ice-T|Ice-T|ru|Ice-T}}, і папулярызаваны ў канцы 1980-х гадоў рэп-гуртамі, такімі як [[N.W.A]]<ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=rap.about.com/od/genresstyles/p/GangstaRap.htm|title=Gangsta Rap – What Is Gangsta Rap|website=Rap.about.com|date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514232338/rap.about.com/od/genresstyles/p/GangstaRap.htm|archive-date=2011-05-14|access-date=2015-03-03}}</ref> 1990-х гадоў, гангста-рэп, які першапачаткова з'яўляўся вельмі андэграўднай і альтэрнатыўнай формай хіп-хопа, неўзабаве стаў самым камерцыйна прыбытковым паджанрам хіп-хопа. Многія гангста-рэп-артысты адкрыта выхваляюцца сваімі асацыяцыямі з рознымі актыўнымі вулічнымі бандамі як часткай сваёй мастацкай выявы, прычым найбольш часта прадстаўленыя банды альянсаў {{Не перакладзена 3|Crips|Crips|ru|Crips}} і {{Не перакладзена 3|Bloods|Bloods|ru|Bloods}}<ref>[https://books.google.com/books?id=wLNZ10G5B4sC&pg=PA69&dq=bloods+crips+gangster+rap#v=onepage Gangs and Gang Crime] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220601190940/https://books.google.com/books?id=wLNZ10G5B4sC&pg=PA69&dq=bloods+crips+gangster+rap#v=onepage |date=1 чэрвеня 2022 }} (2008) Michael Newton</ref>. Тэма, уласцівая гангста-рэпу, выклікала шмат спрэчак. Крытыка зыходзіла як ад [[Левыя (палітыка)|левых]], так і ад [[Правыя (палітыка)|правых]] каментатараў, а таксама ад [[Духавенства|рэлігійных лідараў]], якія абвінавачвалі жанр у заахвочванні [[Злачынства|злачынстваў]] ([[забойства|забойствы]], стральба з аўтамабіля, серыйныя забойствы, [[гвалт]], парушэнне грамадскага парадку, непавага да паліцэйскіх, [[вандалізм]], [[Крадзеж|крадзяжы]], кіраванне ў стане алкагольнага ап'янення, наркагандаль), [[дыскрымінацыя]] ([[гамафобія]], жаноненавісць, [[расізм]]), [[Абсцэнная лексіка|ненарматыўная лексіка]], палавыя сувязі з многімі партнёрамі, сэксуальная залежнасць, вулічныя банды, злоўжыванне алкаголем, злоўленне псіхаактыўнымі рэчывамі, матэрыялізм і [[Нарцысізм|нарцысцызм]]. Адміністрацыі прэзідэнтаў ЗША [[Джордж Герберт Уокер Буш|Джорджа Буша]]-старэйшага і [[Біл Клінтан|Біла Клінтана]] раскрытыкавалі гэты жанр<ref name="rap, race, and censorship4">{{cite news|last=Philips|first=Chuck|title=COVER STORY : The Uncivil War : The battle between the Establishment and supporters of rap music reopens old wounds of race and class|url=http://articles.latimes.com/1992-07-19/entertainment/ca-4391_1_uncivil-war/2|date=1992-07-19|access-date=2014-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104003238/http://articles.latimes.com/1992-07-19/entertainment/ca-4391_1_uncivil-war/2|archive-date=2014-01-04}}</ref>. «Многія чорныя рэперы, у тым ліку Ice-T і Sister Souljah, сцвярджаюць, што іх несправядліва вылучаюць, таму што іх музыка адлюстроўвае глыбокія змены ў грамадстве, пра якія нідзе не гаворыцца ў публічнай сферы.<ref name="rap, race, and censorship4" /> Белыя палітыкі, артысты скардзяцца, і не разумеюць ні музыкі, ні жадання чуць, што адбываецца ў спустошаных супольнасцях, якія спарадзілі форму мастацтва», — напісаў журналіст Чак Філіпс у аглядзе бітвы паміж "[[Істэблішмент|істэблішментам]]" і абаронцамі рэп-музыкі. «Прычына, па якой рэп падвяргаецца нападкам, заключаецца ў тым, што ён выстаўляе напаказ усе супярэчнасці амерыканскай культуры ... тое, што пачыналася як андэграўндная форма мастацтва, стала інструментам выкрыцця многіх крытычных пытанняў, якія звычайна не абмяркоўваюцца ў амерыканскай палітыцы. Праблема тут у тым, што Белы дом і яго пераймальнікі, такія як Біл Клінтан, прадстаўляюць палітычную сістэму, якая ніколі не мае намеру мець справу з хаосам ва ўнутранай частцы горада», — сказала рэперка Sister Souljah у інтэрв'ю Філіпсу<ref name="rap, race, and censorship4" />. З іншага боку, некаторыя каментатары (напрыклад, [[Спайк Лі]] ў сваім сатырычным фільме ''Bamboozled'') раскрытыкавалі гангста-рэп як аналаг чорных менестрэль-шоў і выступаў блэкфейсаў, у якіх выканаўцаў — як чорных, так і белых — прымушалі выглядаць афраамерыканцамі і не весці сябе афраамерыканцамі. манеры забавы. Гангста рэперы часта абараняюць сябе, сцвярджаючы, што яны апісваюць рэальнасць жыцця ў гета, і што яны выбіраюць толькі такога персанажа, дзеянні якога яны не ўхваляюць. Гангста рэперы таксама вядомыя (або сумна вядомыя) тым, што выглядаюць значна больш жорстка ў параўнанні з раннімі ідэямі і тэмамі хіп-хоп выканаўцаў, і вядомыя тым, што кажуць рэчы, якія часта лічацца [[табу]]; Напрыклад, гурт N.W.A выпусціў знакамітую песню пратэсту "{{Не перакладзена 3|Fuck tha Police|Fuck tha Police|ru|Fuck tha Police}}" аб жорсткасці паліцыі і расавым прафіляванні. У раёнах з высокім узроўнем злачыннасці прытворства гэтых выдуманых персанажаў небяспечнае для жыцця, але той факт, што гангсты рэперы расказваюць гісторыі іншых людзей, часта ўспрымаецца як заваёва імі павагі за павышэнне дасведчанасці аб сур'ёзнасці злачынстваў у гета. Многія гангсты рэперы сцвярджаюць, што ў свеце іх жанру існуюць эмоцыі і перспектывы людзей, чые пакуты занадта часта ігнаруюцца і прыніжаюцца грамадствам. Гангста-рэп, як сцвярджаюць некаторыя, быў следствам розных правапарушэнняў, учыненых у адносінах да афраамерыканцаў у няшчасных раёнах. Розныя беспарадкі, выкліканыя збіццём Родні Кінга, і апраўданне паліцыянтаў, адказных за збіццё, выклікалі гнеў і абурэнне ў той вобласці, якая ўжо была ў небяспецы. Гангста-рэп служыў рэперам у якасці выхаду, каб выказаць свой гнеў наконт сацыяльнай несправядлівасці ў грамадстве, пры гэтым не баючыся, што іх прымусяць замаўчаць за тое, што яны сказалі праўду. Яны часта выкарыстоўвалі гангста-рэп, каб расказаць гісторыі свайго жыцця, якія часам уключалі залішнюю жорсткасць, гіперсэксуальнасць і злоўжыванне наркотыкамі<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CnhUYWbW3jQ|title=Cam'ron on The O'Reilly Factor|date=2006-01-27|publisher=[[YouTube]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114142547/https://www.youtube.com/watch?v=CnhUYWbW3jQ|archive-date=2015-11-14|access-date=2015-03-03}}</ref>. == Паходжанне: 1985-1990 == === Пачатак: Ice-T і Schoolly D === Трэйсі «Ice-T» Морраў нарадзіўся ў [[Ньюарк (Нью-Джэрсі)|Ньюарку]], штат [[Нью-Джэрсі]], у 1958 годзе. Падлеткам ён пераехаў у [[Лос-Анджэлес]], дзе заняў вядомае месца на хіп-хоп сцэне Заходняга ўзбярэжжа. У 1986 годзе Ice-T выпусціў песню "6 in the Mornin'", якую часта разглядаюць як першую гангста рэп-песню. Ice-T займаўся рэпам з пачатку 80-х, але ўпершыню звярнуўся да тэм гангста-рэпу пасля таго, як на яго паўплываў Філадэльфійскі рэпер {{Не перакладзена 3|Schoolly D|Schoolly D|en|Schoolly D}} і яго альбом ''Schoolly D'' 1985 года. У інтэрв'ю часопісу ''PROPS'' Ice-T сказаў: : Вось дакладны храналагічны парадак таго, што насамрэч адбылося: першы запіс, які выйшаў у гэтым кірунку, была песня «PSK» ад Schoolly D. Затым сінкапіраванне гэтага рэпа выкарыстоўвалася мной, калі я зрабіў «6 in the Mornin'». Вакальная падача была аднолькавай: «…P.S.K. мы робім зялёным», «… шэсць раніцы, паліцыя ля маіх дзвярэй». Калі я пачуў гэты запіс, я сказаў: "О, чорт!" і называйце гэта капіраваннем стылю ці як хочаце, але я добра вывучыў гэты запіс. Мой запіс не гучаў як «P.S.K.», але мне спадабалася, як ён гучыць з ім. "PSK" казаў пра банду Park Side Killers, але гэта было вельмі расплывіста. Гэта было адзінае адрозненне, калі Schoolly зрабіў гэта, гэта было "… адзін за адным я накаўтую вас". Усё, што ён рабіў, гэта ўяўляў банду ў сваім запісе. Я ўзяў гэта і напісаў песню пра зброю, збіццё людзей, і ўсё гэта з "6 in the Mornin'". У той жа самы час, калі выйшаў мой сінгл, Boogie Down Productions з'явіліся з альбомам ''Criminal Minded'', які быў гангстарскім альбомам. Гаворка ішла не пра паведамленні ці песню "You Must Learn", а пра бандытызм<ref>{{Cite web|url=http://www.daveyd.com/iceprops.html|title=Ice T Interview|website=Daveyd.com|date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20060718115817/http://www.daveyd.com/iceprops.html|archive-date=2006-07-18|access-date=2015-03-03}}</ref>. У 2011 годзе Ice-T паўтарыў у сваёй аўтабіяграфіі, што Schoolly D быў яго натхненнем для гангста-рэпу<ref>''Ice: A Memoir of Gangster Life and Redemption—from South Central to Hollywood'', Chapter 8: Six in the Mornin', One World, New York, 2011</ref>. Ice-T працягваў выпускаць гангсты альбомы да канца 1980-х гадоў: ''Rhyme Pays'' у 1987 годзе, ''Power'' у 1988 годзе і ''The Iceberg/Freedom of Speech…Just Watch What You Say у 1989 годзе'' Лірыка Ice-T таксама змяшчала моцныя палітычныя каментары і часта гуляла грань паміж услаўленнем гангстарскага ладу жыцця і яго крытыкай як бязвыхаднай сітуацыяй. Дэбютны альбом Schoolly D, ''Schoolly D'', і асабліва песня «P.S.K. What Does It Mean?», моцна паўплываў не толькі на Ice-T, але і на {{Не перакладзена 3|Eazy-E|Eazy-E|ru|Eazy-E}} з N.W.A (асабліва ў песні «Boyz-n-the-Hood»), а таксама на гурт [[Beastie Boys]] у іх альбоме ''Licensed to Ill'' (1986)<ref name="hess">{{Кніга|ref=Hess|год=2009|isbn=9780313343216}}</ref>. === Boogie Down Productions і NWA === Boogie Down Productions выпусціла свой першы сінгл "Say No Brother (Crack Attack Don't Do It)" у 1986 годзе. За ім рушылі ўслед "South-Bronx/P is Free" і "9mm Goes Bang" у тым жа годзе. Апошні трэк — самая гангста-тэматычная песня з трох; у ёй {{Не перакладзена 3|KRS-One|KRS-One|ru|KRS-One}} выхваляецца аб растрэле гандляра крэкам і яго смерці (у мэтах самаабароны)<ref>{{Cite web|url=http://www.ohhla.com/anonymous/boogiedp/cri_mind/9mm_goes.bdp.txt|title=The Original Hip-Hop (Rap) Lyrics Archive|website=Ohhla.com|date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20060814055106/http://www.ohhla.com/anonymous/boogiedp/cri_mind/9mm_goes.bdp.txt|archive-date=2006-08-14|access-date=2015-03-03}}</ref>. Альбом {{Не перакладзена 3|Criminal Minded|Criminal Minded|ru|Criminal Minded}} які выйшаў у 1987 годзе, стаў першым рэп-альбомам з агнястрэльнай зброяй на вокладцы. Неўзабаве пасля выхаду гэтага альбома дыджэя BDP, Скота Ла Рока ({{Lang-en|Scott La Rock}}), застрэлілі. Пасля гэтага наступныя запісы BDP былі больш сфакусаваныя на ўхіленні неадэкватнага абгрунтавання. Першым блокбастарам у гангста-рэпе стаў альбом N.W.A {{Не перакладзена 3|Straight Outta Compton|Straight Outta Compton|ru|Straight Outta Compton}}, выпушчаны ў 1988 годзе. ''Straight Outta Compton'' заявіць аб хіп-хопе Заходняга ўзбярэжжа як аб асобным жывым стылі і зробіць [[Лос-Анджэлес]] канкурэнтам [[Нью-Ёрк|Нью-Ёрка]], які быў сталіцай хіп-хопа. Альбом ''Straight Outta Compton'' справакаваў і першыя сур'ёзныя рознагалоссі ў дачыненні да тэкстаў у хіп-хопе. З-за песні "Fuck tha Police" удзельнікі N.W.A атрымалі ліст ад памочніка дырэктара [[Федэральнае бюро расследаванняў|ФБР]] Мілта Алерыха, у якім той рашуча выказваў непрыязнасць праваахоўных органаў да гэтай песні<ref>{{cite news|first=Ryan|last=Ritchie|title=Eazy to be hard|url=http://www.presstelegram.com/entertainment/ci_5315527|website=Presstelegram.com|date=2007-02-28|access-date=2008-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20070304170024/http://www.presstelegram.com/entertainment/ci_5315527|archive-date=2007-03-04}}</ref><ref>Deflem, Mathieu. 2020. [https://deflem.blogspot.com/2019/07/music-censorship-labeling.html «Popular Culture and Social Control: The Moral Panic on Music Labeling.»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190803015238/https://deflem.blogspot.com/2019/07/music-censorship-labeling.html|date=2019-08-03}} ''American Journal of Criminal Justice'' 45(1):2-24 (First published online July 24, 2019).</ref>. З-за вялікага ўплыву Ice-T, N.W.A і {{Не перакладзена 3|Ice Cube|Ice Cube|ru|Ice Cube}} на гангста-рэп, яго часта памылкова лічаць феноменам Заходняга ўзбярэжжа, нягледзячы на уклад у фармаванне жанру групы Ўсходняга ўзбярэжжа Boogie Down Productions і рэпера з Філадэльфіі Schoolly D, які лічыцца першым гангста-рэперам. У пачатку 1990-х гадоў былы ўдзельнік групы N.W.A, Ice Cube, яшчэ больш паўплываў на гангста-рэп сваімі хардкорнымі сацыяльна-палітычнымі сольнымі альбомамі, у якіх меркаваўся патэнцыял гангста-рэпу ў якасці палітычнага сродку, які дазваляе даць права голасу моладзі з гета. Другі альбом N.W.A {{Не перакладзена 3|Niggaz4Life|Niggaz4Life|ru|Niggaz4Life}} (1991) (выпушчаны пасля сыходу Ice Cube з групы), стаў першым гангста рэп-альбомам, які дасягнуў 1 месца ў поп-чартах часопіса ''[[Billboard]]''. === Іншыя === Акрамя N.W.A і Ice T, {{Не перакладзена 3|Too Short|Too Short|ru|Too Short}} (з [[Окленд (Каліфорнія)|Окленда]], [[Каліфорнія]]), Kid Frost і лацінаамерыканскі гурт з [[Саўт-Гейт|Саўт-Гейта]] {{Не перакладзена 3|Cypress Hill|Cypress Hill|ru|Cypress Hill}} былі піянерамі на заходнім узбярэжжы з гангста рэп-песнямі і тэмамі. Гурт Above the Law таксама адыграў важную ролю ў гангста-рэп-руху, як і іх дэбютны альбом 1990 года ''Livin' Like Hustlers'', а таксама іх з'яўленне ў якасці госця ў альбоме NWA ''Niggaz4Life'' 1991 года, прадказваючы дамінаванне жанру з 1990 года Dre {{Не перакладзена 3|The Chronic|The Chronic|ru|The Chronic}}. [[Beastie Boys]] былі адной з першых папулярных груп, якія назвалі сябе «[[Гангстар|гангстарамі]]», і адной з першых папулярных рэп-груп, якія казалі пра гвалт, ужыванне наркотыкаў і алкаголю, хоць у асноўным у больш гумарыстычнай манеры. Яны пачыналі як [[Хардкор (панк-рок)|хардкор-панк]] -гурт, але пасля знаёмства з прадзюсарам Рыкам Рубінам і сыходам з гурта Кейт Шэленбах яны сталі рэп-групай<ref>[http://nymag.com/arts/popmusic/features/beastie-boys-2011-5/ Rude Boys] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170301015036/http://nymag.com/arts/popmusic/features/beastie-boys-2011-5/|date=2017-03-01}}, Amos Barshad, New York magazine 2011 5, retr 2012 Oct</ref>. Паводле часопіса ''[[Rolling Stone]]'', іх альбом Licensed to Ill (1986) «запоўнены дастатковай колькасцю згадкі пра зброю, наркотыкі і пусты сэкс (у тым ліку парнаграфічнае ўжыванне біты для лапты ў песні «Paul Revere»), каб кваліфікаваць яго як ключавы элемент гангста-рэпа.»<ref>''The New Rolling Stone Album Guide'', Fourth Edition</ref>. Альбом Beasties 1989 года ''{{Не перакладзена 3|Paul's Boutique|Paul's Boutique|ru|Paul's Boutique}}'' уключаў у сябе аналагічныя тэматычныя трэкі "Car Thief" ({{Tr-en|Аўтазгоншчык}}), "Looking Down the Barrel of the Gun" ({{Tr-en|Гледзячы ў дула пісталета}}) і "High-Plains Drifter" ( {{Tr-en|Валацуга з высокіх раўнін}}). У 1986 годзе гурт з Лос-Анджэлеса C.I.A. зачыталі рэп па-над трэкамі Beastie Boys для такіх песень, як "My Posse" і "Ill-Legal", і ўплыў Beastie Boys можна заўважыць у ранніх альбомах N.W.A.<ref>Chang, Jeff. ''Can’t Stop, Won’t Stop: The History of the Hip Hop Generation''</ref> Нью-ёркскай рэп-групе {{Не перакладзена 3|Run-D.M.C.|Run-D.M.C.|ru|Run-D.M.C.}} часта прыпісваюць папулярызацыю хардкорных і канфрантацыйных поглядаў і тэкстаў у хіп-хоп культуры, і яны былі адной з першых рэп-груп, апранутых у вулічную вопратку, падобную на банду. Іх зрэзаныя, натхнёныя рокам біты былі таксама важныя для стварэння ранняга стылю прадакшэна гангста-рэпу. Эпахальны гурт Public Enemy з Лонг-Айленда паказаў агрэсіўную, палітычна зараджаную лірыку, якая асабліва моцна паўплывала на такіх гангста рэпераў, як Ice Cube. Хардкорныя рэперы Ўсходняга ўзбярэжжа, такія як {{Не перакладзена 3|Rakim|Rakim|ru|Rakim}}, {{Не перакладзена 3|Kool G Rap|Kool G Rap|ru|Kool G Rap}}, {{Не перакладзена 3|Big Daddy Kane|Big Daddy Kane|ru|Big Daddy Kane}}, {{Не перакладзена 3|Slick Rick|Slick Rick|ru|Slick Rick}}, {{Не перакладзена 3|LL Cool J|LL Cool J|ru|LL Cool J}} і {{Не перакладзена 3|EPMD|EPMD|ru|EPMD}}, таксама адлюстроўваюць тэндэнцыю хіп-хоп музыкі канца 1980-х да цвёрдым, злым, агрэсіўным і палітычна свядомасці. беднасці, войны і перастрэлак. [[Х’юстан|Х'юстанскі]] гурт, вядомы як [[Geto Boys]], з'явіўся прыкладна ў канцы 1980-х і стварыў песні, якія змяшчаюць як гангстарскія тэмы аб злачыннасці і гвалце, так і сацыяльна-палітычныя каментарыі. У прыватнасці, гурт выпусціў прота-мафіёза-рэп музыку з песняй "Scarface", якая сканцэнтравана на продажы [[Какаін|какаіну]] і забойстве членаў канкуруючай банды. Geto Boys таксама вядомая як першая рэп-група, якая ўзяла сэмпл з фільма ''«''{{Не перакладзена 3|Лицо со шрамом|Лицо со шрамом|ru|Лицо со шрамом}}''»'', які стаў асновай для розных мафіёза-рэп сэмплаў у 1990-х гадах. Акрамя таго, Geto Boys, нараўне з групай Джэм Майстар Джэя і Эрыка Сэрмона, Flatlinerz, і гуртом Prince Paul і RZA, [[Gravediggaz]], часта згадваюцца як піянеры «хараркор» рэпа, трансгрэсіўнага і абразіўнага паджанра хардкор-рэпа ці гангста-рэпа, [[звышнатуральнае]] і [[акультызм]], часта з гатычнай ці жудаснай лірыкай, [[Сатанізм|сатанінскімі]] выявамі і гвалтам як у фільмах жанру слэшэр ці сплэтэр. == 1990-цяпершы час == === Ice-T === Ice-T выпусціў адзін з асноўных альбомаў жанру, ''OG: Original Gangster'', у 1991 годзе. У ім таксама змяшчалася песня яго новага [[трэш-метал]] гурта Body Count, які выдаў аднайменны альбом у 1992 годзе. Адмысловая палеміка атачыла адну з яго песень "Cop Killer" ( {{Tr-en|Забойца паліцэйскіх}} ). Рок-песня прызначалася для таго, каб гаварыць з пункту гледжання паліцэйскай мэты, якая прагне помсты расісцкім, жорсткім паліцыянтам. Рок-песня Ice-T раззлавала дзяржаўных службовых асоб, {{Не перакладзена 3|Нацыянальная Стралковая Асацыяцыя ЗША|Нацыянальную Стралковую Асацыяцыю|ru|Нацыянальная Стралковая Асацыяцыя ЗША}} і розныя паліцэйскія адвакацкія групы<ref name="Arnold Schwarzenegger blew away dozens of cops as the Terminator. But I don't hear anybody complaining2">{{cite news|last=Philips|first=Chuck|title=COVER STORY : 'Arnold Schwarzenegger blew away dozens of cops as the Terminator. But I don't hear anybody complaining.' : A Q & A with Ice-T about rock, race and the 'Cop Killer' furor|url=http://articles.latimes.com/1992-07-19/entertainment/ca-4406_1_cop-killer|date=1992-07-19|access-date=2014-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112203705/http://articles.latimes.com/1992-07-19/entertainment/ca-4406_1_cop-killer|archive-date=2016-01-12}}</ref>. Такім чынам, кампанія Time Warner Music адмовілася выдаць новы альбом Ice-T ''Home Invasion'' і скасавала кантракт з Ice-T. Ice-T выказаў здагадку, што фурор з-за гэтай песні быў празмернай рэакцыяй, кажучы журналісту Чаку Філіпсу: «…яны здымалі фільмы пра забойцаў медсясцёр, забойцаў настаўнікаў і забойцаў студэнтаў. Арнольд Шварцэнэгер знішчыў дзясяткі паліцыянтаў як Тэрмінатар. Але я не чую, каб хто-небудзь скардзіўся на гэта». У тым жа інтэрв'ю Ice-T прапанаваў Філіпсу, што недастатковае разуменне "Cop Killer", няправільная класіфікацыя яе як рэп-песні (не рок-песні) і спробы падвергнуць яе цэнзуры мелі расавы падтэкст: «Вярхоўны суд кажа, што гэта нармальна для белага чалавека, каб спаліць крыж на публіцы. Але ніхто не хоча, каб чорны чалавек напісаў песню пра забойцу паліцыянтаў»<ref name="Arnold Schwarzenegger blew away dozens of cops as the Terminator. But I don't hear anybody complaining">{{Cite news}}</ref>. Наступны альбом Ice-T, ''Home Invasion'', быў адкладзены ў выніку спрэчкі і быў нарэшце выпушчаны ў 1993 годзе. Хоць ён утрымліваў элементы гангста, гэта быў ягоны самы палітычны альбом на сённяшні дзень. Пасля прапанаванай цэнзуры вокладкі альбома ''Home Invasion'' ён пакінуў лэйбл {{Не перакладзена 3|Warner Records|Warner Bros. Records|ru|Warner Bros. Records}}. Наступныя рэлізы Ice-T вярнуліся да прамога гангста-ізму, але ніколі не былі так папулярныя, як яго больш раннія рэлізы. Ён аддаліўся ад сваёй асноўнай аўдыторыі сваім удзелам у метале, яго акцэнтам на палітыку і сваімі бітамі ў хуткім тэмпе ў стылі Bomb-Squad падчас папулярнасці джы-фанка. Ён апублікаваў кнігу «The Ice Opinion: Who Gives a @#!*% ?» у 1994 годзе. === G-funk и Death Row Records === У 1992 годзе былы ўдзельнік гурта N.W.A, [[Dr. Dre|Dr.]] [[Dr. Dre|Dre]], выпусціў дэбютны альбом ''The Chronic'' (які стаў тройчы плацінавым), які паказаў, што нецэнзурны гангста-рэп можа ўтрымліваць масавую камерцыйную прывабнасць, як і больш поп-арыентаваныя рэперы, такія як MC Hammer, [[Уіл Сміт|The Fresh Prince]] і Tone Lōc. Альбом усталяваў дамінаванне гангста-рэпу на Заходнім узбярэжжы і новага лэйбла Dre, Death Row Records (які належыць Dr.Dre разам з {{Не перакладзена 3|Шуг Найт|Мэрыёнам «Шуг» Найтам|ru|Мэрыён «Шуг» Найт}}), паколькі альбом Dre дэманстраваў каманду шматабяцальных новых рэпераў Death Row. Альбом таксама ўвёў паджанр {{Не перакладзена 3|джы-фанк|джы-фанк|ru|джы-фанк}}, павольную, расцягнутую форму хіп-хопа, якая дамінавала ў рэп-чартах на працягу некаторага часу. Актыўна сэмплюючы гурты ў жанры {{Не перакладзена 3|Parliament-Funkadelic|P-Funk|ru|Parliament-Funkadelic}}, асабліва [[Parliament (гурт)|Parliament]] і {{Не перакладзена 3|Funkadelic|Funkadelic|ru|Funkadelic}}, джы-фанк быў шматузроўневым, але простым і лёгкім для танцаў. Простае паведамленне яго лірыкі аб тым, што жыццёвыя праблемы можна пераадолець з дапамогай зброі, алкаголю і марыхуаны, прыцягнула ўвагу падлеткавай аўдыторыі. Сінгл "Nuthin' But a "G" Thang" стаў красовер-хітом, з яго гумарыстычны відэа пад уплывам фільма {{Не перакладзена 3|Хатняя вечарынка|Хатняя вечарынка|ru|Хатняя вечарынка}}, які стаў асноўным прадуктам MTV, нягледзячы на гістарычную арыентацыю гэтай сеткі на рок-музыку. Іншым поспехам стаў альбом Ice Cube ''Predator'', выпушчаны прыкладна ў той жа час, што і ''The Chronic'' у 1992 году. Ён быў прададзены тыражом больш за 5 мільёнаў копій і заняў першае месца ў чартах, прасоўваючыся з хітом "It Was a Good Day", нягледзячы на тое, што гэты Ice Cube не быў артыстам Death Row. Адной з найбуйнейшых красовер зорак жанру быў пратэжэ Dre, [[Snoop Dogg|Snoop Doggy Dogg]] ({{Не перакладзена 3|Doggystyle|Doggystyle|ru|Doggystyle}}), чые багатыя, арыентаваныя на вечарынку тэмы зрабілі такія песні, як " Gin and Juice" клубнымі гімнамі і лепшымі хітамі па ўсёй краіне. У 1996 годзе [[Тупак Шакур|2Pac]] падпісаў кантракт з Death Row і выпусціў мультыплацінавы падвойны альбом {{Не перакладзена 3|All Eyez on Me|All Eyez on Me|ru|All Eyez on Me}}. Неўзабаве пасля гэтага яго шакавальнае забойства прывяло гангста-рэп у загалоўкі нацыянальных газет і прасунула да вяршыні чартаў яго пасмяротны альбом {{Не перакладзена 3|The Don Killuminati: The 7 Day Theory|The Don Killuminati: The 7 Day Theory|ru|The Don Killuminati: The 7 Day Theory}} (выпушчаны пад псеўданімам «Makaveli») (у якім Тупак намаляваны ўкрыжаваным на пярэдняй). Warren G быў яшчэ адным музыкам джы-фанка разам з цяпер нябожчыкам {{Не перакладзена 3|Natte Dogg|Nate Dogg|ru|Natte Dogg}}. Сярод іншых паспяховых артыстаў, якіх натхніў джы-фанк, былі [[Spice 1]], {{Не перакладзена 3|MC Eiht|MC Eiht|ru|MC Eiht}} і {{Не перакладзена 3|MC Ren|MC Ren|ru|MC Ren}}, усе яны дасягнулі годных пазіцый у чарце ''Billboard'' 100, нягледзячы на тое, што не былі злучаны з Death Row. Нараўне з рэперамі, якія звязаны з джы-фанкам, {{Не перакладзена 3|Вінс Стэйплс|Вінс Стэйплс|ru|Вінс Стэйплс}} з'яўляецца часткай новага пакалення рэпераў, на якіх уплывае джы-фанк<ref>{{Cite web|url=https://pitchfork.com/reviews/albums/vince-staples-fm/|title=Vince Staples: FM!|first=Alphonse|last=Pierre|website=Pitchfork|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417053231/https://pitchfork.com/reviews/albums/vince-staples-fm/|archive-date=2019-04-17|access-date=2018-11-02}}</ref>. Будучы з таго ж раёна, што і [[Snoop Dogg]], у Стэйплса ёсць лірычны гук у параўнанні з гангста рэпам. Яго альбом ''Summertime '06'' адлюстроўвае «праблемы расізму, несправядлівасці і гвалтоўных наступстваў у наваколлях яго дзяцінства»<ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2017/04/02/522236735/vince-staples-we-live-in-a-space-where-your-name-isnt-enough|title=Vince Staples: 'We Live In A Space Where Your Name Isn't Enough'|website=Npr.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403152244/https://www.npr.org/2017/04/02/522236735/vince-staples-we-live-in-a-space-where-your-name-isnt-enough|archive-date=2019-04-03|access-date=2017-04-02|last1=Martin|first1=Michel|last2=Greenstone|first2=Scott}}</ref>. === Мафіёза-рэп === Мафіёзі-рэп — гэта паджанр хардкор-рэпу, заснаваны Kool G Rap у канцы 1980-х гадоў<ref>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/only-built-4-cuban-linx-mw0000171262|title=Only Built 4 Cuban Linx - Raekwon|website=Allmusic.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013175854/http://www.allmusic.com/album/only-built-4-cuban-linx-mw0000171262|archive-date=2016-10-13|access-date=2016-11-02}}</ref>. Гэта псеўда-[[Мафія|мафіёзнае]] працяг хардкор-рэпу ўсходняга ўзбярэжжа і лічыцца аналагам джы-фанка на заходнім узбярэжжы. Мафіёзі-рэп характарызуецца спасылкамі на вядомых [[Гангстар|гангстэраў]] і мафіёзі, рэкет і [[Арганізаваная злачыннасць|арганізаваную злачыннасць]] у цэлым (але асабліва сіцылійскую мафію, італа-амерыканскую мафію, афраамерыканскую арганізаваную злачыннасць і лацінаамерыканскую арганізаваную злачыннасць або наркакартэлі). Хоць значная частка мафіёзнага рэпу была больш жорсткай і арыентаванай на вуліцу, арыентуючыся на арганізаваную злачыннасць на ўзроўні вуліц, іншыя мафіёзныя рэп-выканаўцы часта засяроджваліся на шчодрай, паблажлівай, матэрыялістычнай і раскошнай тэматыцы, звязанай з крымінальнымі органамі і высокапастаўленымі бандытамі, такімі як дарагія наркотыкі, машыны і дарагое шампанскае. Нягледзячы на тое, што жанр сціх на працягу некалькіх гадоў, ён зноў з'явіўся ў 1995 годзе, калі ўдзельнік {{Не перакладзена 3|Wu-Tang Clan|Wu-Tang Clan|ru|Wu-Tang Clan}} {{Не перакладзена 3|Raekwon|Raekwon|ru|Raekwon}} выпусціў свой прызнаны крытыкамі сольны альбом ''[[Only Built 4 Cuban Linx...]]''. У 1995 годзе таксама выйшаў рэліз ''[[Doe or Die]]'' ад пратэжэ Nas'а, {{Не перакладзена 3|AZ (рэпер)|AZ|ru|AZ (рэпер)}}, і альбом 4,5,6 ад стваральніка жанру {{Не перакладзена 3|Kool G Rap|Kool G Rap|ru|Kool G Rap}}. У гэтым альбоме ўдзельнічалі іншыя мафіёза-рэп-выканаўцы MF Grimm, {{Не перакладзена 3|Нас (рэпер)|Nas|ru|Нас (рэпер)}} і B-1. Гэтыя тры альбомы прынеслі жанр да агульнага прызнання і натхнілі іншых артыстаў Усходняга ўзбярэжжа, такіх як {{Не перакладзена 3|Jay-Z|Jay-Z|ru|Jay-Z}}, {{Не перакладзена 3|Notorious B.I.G.|Notorious B.I.G.|ru|Notorious B.I.G.}} і Nas, каб прыняць тыя ж тэмы з іх альбомамі ''{{Не перакладзена 3|Reasonable Doubt|Reasonable Doubt|ru|Reasonable Doubt}},'' ''{{Не перакладзена 3|Life After Death (альбом The Notorious B.I.G.)|Life After Death|ru|Life After Death (альбом The Notorious B.I.G.)}}'' '''і''' ''[[It Was Written]]'' (адпаведна). Хоць да канца 1990-х мафіёза-рэп паменшыўся ў мэйнстрыме, у сярэдзіне 2000-х ён перажыў некаторы ажыўленне з альбомамі {{Не перакладзена 3|Ghostface Killah|Ghostface Killah|ru|Ghostface Killah}} ''Fishscale'', Jay-Z ''American Gangster'' і Raekwon ''Only Built 4 Cuban Linx... Pt. II''. Сапраўды гэтак жа ў апошнія гады многія рэпэры, такія як Conejo, Mr Criminal, {{Не перакладзена 3|T.I.|T.I.|ru|T.I.}}, {{Не перакладзена 3|Рык Рос|Rick Ross|ru|Рик Росс}}, {{Не перакладзена 3|Fabolous|Fabolous|ru|Fabolous}}, {{Не перакладзена 3|Jadakiss|Jadakiss|ru|Jadakiss}}, Jim Jones и Cassidy, падтрымлівалі папулярнасць дзякуючы тэкстам пра эгацэнтрычны гарадскі крымінальны лад жыцця або "хастлінг". Мафіёзны альбом {{Не перакладзена 3|Lil' Kim|Lil' Kim|ru|Lil' Kim}} ''La Bella Mafia'', выпушчаны ў 2003 годзе, меў камерцыйны поспех і атрымаў плацінавую сертыфікацыю<ref>{{Cite web|url=http://riaa.com/goldandplatinumdata.php?content_selector=gold-platinum-searchable-database|title=Gold & Platinum Searchable Database - March 03, 2015|website=Riaa.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140830055854/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?content_selector=gold-platinum-searchable-database|archive-date=2014-08-30|access-date=2015-03-03}}</ref>. === Хардкор-рэп Усходняга ўзбярэжжа і суперніцтва паміж Усходнім і Заходнім узбярэжжамі === : Тым часам рэперы з Нью-Ёрка, такія як Wu-Tang Clan, {{Не перакладзена 3|Onyx (група)|Onyx|ru|Onyx (группа)}}, {{Не перакладзена 3|Big L|Big L|ru|Big L}}, {{Не перакладзена 3|Mobb Deep|Mobb Deep|ru|Mobb Deep}}, Nas, The Notorious BIG, {{Не перакладзена 3|Фоксі Браўн|Foxy Brown|ru|Фокси Браун}}, Lil' Kim і [[The L.O.X|The LOX]], сярод іншых, стварылі грубейшае гучанне, вядомае як хардкор-рэп Усходняга ўзбярэжжа. У 1994 годзе Nas і The Notorious BIG выпусцілі свае дэбютныя альбомы {{Не перакладзена 3|Illmatic|Illmatic|ru|Illmatic}} і ''{{Не перакладзена 3|Ready to Die|Ready to Die|ru|Ready to Die}}'' адпаведна, якія праклалі шлях для Нью-Ёрка, каб вярнуць яму панаванне з Заходняга ўзбярэжжа. У інтэрв'ю для брытанскай газеты ''[[The Independent]]'' у 1994 годзе GZA з Wu-Tang Clan пракаментаваў тэрмін "гангста-рэп" і яго сувязь з музыкай яго гурта і хіп-хопам у той час: {{Cquote|Наша музыка не "гангста-рэп". Няма такога паняцця. Гэты ярлык быў створаны СМІ, каб абмежаваць тое, што мы можам сказаць. Мы проста гаворым праўду ў жорсткай форме. Малады Чарнаскуры мужчына з'яўляецца мішэнню. Snoop (Doggy Dogg) стаў чатыры разы плацінавым і зарабляе больш грошай, чым прэзідэнт. Ім гэта не падабаецца, таму вы чуеце»забарані тое, забарані гэта". Мы б'ем па эмоцыях людзей. Гэта рэальная карціна жыцця, якая паказвае выварат чалавека. Як я ўжо сказаў, інтэнсіўна.<ref name="ALewis">Lewis, Angela. [https://www.independent.co.uk/life-style/pop-music--on-pop-1386521.html On Pop: Life & Style] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121224171843/http://www.independent.co.uk/life-style/pop-music--on-pop-1386521.html |date=2012-12-24 }}. ''[[The Independent]]''. Retrieved on 2009-08-03.</ref>|GZA}} Шырока распаўсюджана меркаванне аб тым, што бітва паміж «Усходнім узбярэжжам / Заходнім узбярэжжам» паміж Death Row Record і Bad Boy прывяла да гібелі [[Тупак Шакур|2Pac]] і The Notorious B.I.G. Яшчэ да забойстваў Death Row пачаў распадацца, паколькі сузаснавальнік лэйбла Dr. Dre пакінуў яго раней у 1996 годзе; Пасля смерці Тупака ўладальнік лэйбла Шуг Найт быў прыгавораны да турэмнага зняволення за парушэнне ўмоўна-датэрміновага вызвалення, і Death Row хутка патануў, паколькі большасць яго астатніх артыстаў, уключаючы [[Snoop Dogg]]'а, сышлі. Dr. Dre на цырымоніі MTV Video Music Awards заявіў, што "гангста-рэп быў мёртвы". Хоць лэйбл Bad Boy Entertainment, паказаў сябе лепш, чым яго супернік на Заходнім узбярэжжы, у канцы дзесяцігоддзя ён пачаў губляць папулярнасць і падтрымку з-за імкнення да больш мэйнстрымавым гучання, а таксама з-за праблем з боку лэйблаў Атланты і Новага Арлеана, асабліва, лэйбла Master P No Limit Records, які складаецца з папулярных рэпераў. === Паўднёвы і Сярэднезаходні гангста-рэп === Пасля смерці [[Тупак Шакур|Тупака Шакура]] і Біггі Смолза і ўвагі сродкаў масавай інфармацыі, выкліканага забойствамі<ref>[http://womenincrimeink.blogspot.com/2011/01/biggie-smalls-and-tupac-shakur-murder.html Biggie Smalls and Tupac Shakur Cold Cases Heat Up] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110708072554/http://womenincrimeink.blogspot.com/2011/01/biggie-smalls-and-tupac-shakur-murder.html|date=2011-07-08}} ''[[Women_in_Crime_Ink]]'' 2011-01-11</ref>, гангста-рэп стаў яшчэ большай камерцыйнай сілай. Тым не менш, большасць буйных лэйблаў індустрыі былі ў замяшанні, збанкрутавалі або творча застаяліся, і ўзніклі новыя лэйблы, якія прадстаўляюць рэп-сцэны ў новых месцах. Лэйбл Master P, No Limit Records, які базуецца ў Новым Арлеане, стаў даволі папулярным у канцы 1990-х гадоў, хоць поспеху ў крытыкаў было вельмі мала, за выключэннем некаторых пазнейшых дадаткаў, такіх як Mystikal (''Ghetto Fabulous'', 1998). No Limit пачаў сваю папулярнасць на нацыянальным узроўні з альбомам Майстры Пі ''The Ghetto Is Trying to Kill Me!'' (1994), і меў галоўныя хіты з альбомамі рэпераў Silkk the Shocker (''Charge It 2 Da Game'', 1998) і C-Murder (''Life or Death'', 1998). Лэйбл Cash Money Records, таксама які базуецца ў Новым Арлеане, меў велізарны камерцыйны поспех, пачынальна з канца 1990-х гадоў, з падобным музычным стылем, але ў адрозненне ад No Limit, выкарыстаў падыход, заснаваны на суадносінах колькасці і якасці. Томмі Райт III заклаў аснову ''мемфіс-рэпа'', и, пазней, фонка, выдаўшы пяць пласцінак з 1992 па 2001 год. Сэмплы яго трэкаў да гэтага часу выкарыстоўваюцца многімі фонк-выканаўцамі. [[Мемфіс (Тэхас)|Мэмфіскі]] калектыў Hypnotize Minds, які ўзначальвае Three 6 Mafia і Project Pat, перанёс гангста-рэп у некаторыя са сваіх больш цёмных крайнасцяў. На чале з уласнымі прадзюсарамі DJ Paul і Juicy J, лэйбл стаў вядомы сваімі пульсавалымі, грознымі бітамі і бескампрамісна бандыцкай лірыкай. Тым не менш, у сярэдзіне 2000-х гадоў гурт пачаў набываць усё большую папулярнасць, у канчатковым выніку кульмінацыяй якой стала перамога Three 6 Mafia на кінапрэміі [[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]] за песню "It's Hard Out Here for a Pimp" з альбома ''Hustle and Flow''. Гангста-рэп Сярэдняга Захаду ўзнік у сярэдзіне 1990-х гадоў і набыў шырокую вядомасць у 2000-х гадах. Тым не менш, у 2010-х гадах на Сярэднім Захадзе з'явілася новая форма гангста-рэпу, вядомая як ''дрыл'' (англ. Drill). Дрыл заваяваў папулярнасць у рэпераў, такіх як Lil Durk, Chief Keef, Lil Reese і Lil Herb. Сярэдне-заходні хіп-хоп першапачаткова адрозніваўся сваім хуткім флоў. Гэта відавочна ў стылях першых рэпераў Сярэдняга Захаду, якія выпусцілі альбомы, Twista з Чыкага и Bone Thugs-n-Harmony з Кліўленда. Bone Thugs, вядомыя сваім хуткім, гарманічным вакалам у спалучэнні са звышхуткім рэп-выкананнем, даб'юцца вялікіх поспехаў з іх прызнаным крытыкамі альбомам ''E 1999 Eternal'' 1995 года, які змяшчаў галоўны хіт "Tha Crossroads", які заваяваў Грэмі. [[Х’юстан|Х'юстан]] упершыню выйшаў на нацыянальную сцэну ў канцы 1980-х з жорсткімі і трывожнымі гісторыямі, расказанымі гуртом [[Geto Boys]], з удзельнікам Scarface, які дасягнуў вялікага поспеху ў сольнай кар'еры ў сярэдзіне 90-х. Жанр Chopped and Screwed развіваўся ў Х'юстане, штат Тэхас, які застаецца месцам, найболей звязаным са стылем. Нябожчыку [[DJ Screw]], дыджэю з Паўднёвага Х'юстана, прыпісваюць стварэнне і раннія эксперыменты з жанрам<ref>{{Cite web|url=http://pigeonsandplanes.com/2013/03/10-chopped-and-screwed-songs-that-never-get-old/|title=10 CHOPPED AND SCREWED SONGS THAT NEVER GET OLD|first=Briana|last=Cheng|publisher=Pigeons and Planes|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205122601/http://pigeonsandplanes.com/2013/03/10-chopped-and-screwed-songs-that-never-get-old/|archive-date=2016-02-05|access-date=2016-02-12}}</ref>. DJ Screw пачаў рабіць мікстэйпы з запаволенай музыкі ў пачатку 1990-х і стварыў калектыў Screwed Up Click. Гэта дало значны выхад для МС у раёне Паўднёвага Х'юстана і дапамагло мясцовым рэперам, такім як Big Moe, Lil' Flip, ESG, UGK, Lil' Keke, South Park Mexican, Spice 1 і Z-Ro, набыць рэгіянальную, а часам і нацыянальную вядомасць. === Нарка-рэп === Нарка-рэп - гэта музычная сцэна, падобная на раннюю андэграўндную гангста-рэп сцэну, якая ўзнікла ў паўночна-ўсходняй Мексіцы і на поўдні [[Тэхас|Тэхаса]]. Яго лірычны змест, папулярны сярод лацінаамерыканскай моладзі, носіць гвалтоўны характар і засяроджана на сіле наркакартэляў і жахлівай вайне з наркотыкамі ў памежным рэгіёне. Нарка-рэп узнік у гарадскім раёне Тамаўліпас, які цяпер знаходзіцца ў стане ўзброенай спрэчкі паміж Лос-Сетас і Картэлем Гольфа. Нарка-рэперы спяваюць пра жыццё бандытаў і рэальнасць гарадоў, якія знаходзяцца пад уладай картэля. Некаторыя з ключавых гульцоў жанру — Cano y Blunt, DemenT і Big Los<ref>{{Cite web|url=https://www.vice.com/es_mx/read/en-tamaulipas-los-narcos-disparan-a-ritmo-de-rap-0000156-v5n4|title=En Tamaulipas los narcos disparan a ritmo de rap - VICE - México|website=Vice.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304082048/http://www.vice.com/es_mx/read/en-tamaulipas-los-narcos-disparan-a-ritmo-de-rap-0000156-v5n4|archive-date=2016-03-04|access-date=2020-02-26|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mexico.cnn.com/nacional/2010/06/23/hfr-el-narco-rap-la-banda-sonora-del-horror-en-reynosa|title=El ''narco-rap'', la banda sonora del horror en Reynosa|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131031413/http://mexico.cnn.com/nacional/2010/06/23/hfr-el-narco-rap-la-banda-sonora-del-horror-en-reynosa|archive-date=2016-01-31}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://diario.mx/El_Paso/2013-06-16_0ee2cdd6/se-suman-los-raperos-norteamericanos-a-la-ola-narco/|title=Se suman los raperos norteamericanos a la 'ola narco'|first=Luis|last=Chaparro|website=Diario.mx|archive-url=https://web.archive.org/web/20190802063848/http://diario.mx/El_Paso/2013-06-16_0ee2cdd6/se-suman-los-raperos-norteamericanos-a-la-ola-narco/|archive-date=2019-08-02|access-date=2020-02-26|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.elnuevoheraldo.com/el_valle/noticias_locales/mcallen-reynosa-la-maldosa/article_b3e9d5da-e8e4-11e2-b83d-0019bb30f31a.html|title=McALLEN: 'Reynosa la Maldosa'|website=Elnuevoheraldo.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170611183556/http://www.elnuevoheraldo.com/el_valle/noticias_locales/mcallen-reynosa-la-maldosa/article_b3e9d5da-e8e4-11e2-b83d-0019bb30f31a.html|archive-date=2017-06-11|access-date=2020-02-26|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.borderlandbeat.com/2013/06/us-rappers-dedicate-their-songs-to.html|title=Borderland Beat: US Rappers Dedicate Their Songs to Mexican Drug Lords|website=Borderlandbeat.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226203219/http://www.borderlandbeat.com/2013/06/us-rappers-dedicate-their-songs-to.html|archive-date=2020-02-26|access-date=2020-02-26|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vice.com/en_uk/read/mexicos-narco-rappers-are-here-to-stay-cano-blunt-interview-reynosa|title=Mexico's Narco Rappers Are Here to Stay - VICE - United Kingdom|website=Vice.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924160151/http://www.vice.com/en_uk/read/mexicos-narco-rappers-are-here-to-stay-cano-blunt-interview-reynosa|archive-date=2016-09-24|access-date=2020-02-26|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://nuestraaparenterendicion.com/index.php/biblioteca/cronicas-y-reportajes/item/962-voy-a-morir-porque-creen-que-soy-un-zeta|title=Voy a morir porque creen que soy un Zeta|website=Nuestraaparenterendicion.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160129092240/http://nuestraaparenterendicion.com/index.php/biblioteca/cronicas-y-reportajes/item/962-voy-a-morir-porque-creen-que-soy-un-zeta|archive-date=2016-01-29|access-date=2020-02-26|url-status=live}}</ref>. === Мэйнстрым рэп === Да канца 1990-х гадоў гангста-рэп, будучы жанрам велізарных продажаў, лічыўся таксама папулярным за межамі поп-мэйнстрыму, імкнучыся прадстаўляць досвед гета і не «прадавацца» поп-чартам. Тым не менш, рост Bad Boy Records, выкліканы велізарным поспехам альбома ''No Way Out'' (1997) кіраўніка лэйбла Bad Boy, Шона «Пафі» Комбса, стаў аб'ектам увагі прэсы, выкліканага забойствамі 2Pac'а і The Notorious B.I.G., сігналізаваў аб значным стылістычным змене. ўзбярэжжа, хардкор-рэпе), калі ён ператварыўся ў новы паджанр хіп-хопа, які стане яшчэ больш камерцыйна паспяховым і папулярным. Раней, некалькі спрэчны праходзілы поспех, якім карысталіся папулярныя гангста-рэп песні, такія як «Gin and Juice», саступіў месца гангста-рэпу, які стаў шырока распаўсюджаным прадуктам у поп-чартах у канцы 1990-х. Напрыклад, паміж выпускам дэбютнага альбома The Notorious BIG ''Ready to Die'' ў 1994 годзе і яго наступным, пасмяротным ''Life After Death'' у 1997 годзе, яго гучанне змянілася з больш цёмнага, напружанага прадакшэна, з лірыкай, якая адлюстроўвае роспач, і для яго. спажывання (хоць згадванні аб зброі, наркагандлі і жыцці бандыта на вуліцы засталіся). Прыпевы ў стылі [[Рытм-н-блюз|R&B]] і імгненна пазнавальныя сэмплы вядомых соўл і поп песень 1970-х і 1980-х гадоў сталі асновай гэтага гучання, якое дэманстравалася галоўным чынам у нядаўняй прадакшн-працы Шона "Пафі" Комбса для The Notorious B.I.G. ("Mo Money Mo Problems"), Mase ("Feels So Good"), а таксама артыстамі, якія не адносяцца да Bad Boy, такія як Jay-Z («Can I Get A…») і Nas («Street Dreams»). Таксама дасягнуў узроўню поспеху з падобным гукам у той жа час, што і Bad Boy, Master P і яго лэйбл No Limit у Новым Арлеане, а таксама новы лэйбл Cash Money з Новага Арлеана<ref>{{Cite web|url=http://www.hotnewhiphop.com/soulja-boy-rockstar-new-mixtape.116492.html?song-111643|title=Rockstar Souljah Boy mixtape|first=Rose|last=Lilah|website=Hotnewhiphop|date=2016-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816140032/http://www.hotnewhiphop.com/soulja-boy-rockstar-new-mixtape.116492.html?song-111643|archive-date=2016-08-16|access-date=2016-08-01}}</ref>. Піянеры гангста-рэпу дабіліся поспеху і ў іншых формах поп-культуры. У 2016 годзе гурт N.W.A. быў уведзены ў [[Зала славы рок-н-рола|Залу славы рок-н-ролу]]<ref>{{Cite web|url=https://www.rockhall.com/inductees/nwa|title=N.W.A|website=Rock & Roll Hall of Fame|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020084143/https://www.rockhall.com/inductees/nwa|archive-date=2017-10-20|access-date=2017-10-19|url-status=dead}}</ref>. За імі рушыў услед нябожчык [[Тупак Шакур]] у 2017 годзе, які быў уключаны як першы сольны хіп-хоп-выканаўца падчас яго першага года ўдзелу ў якасці намінанта<ref>{{Cite web|url=https://www.rockhall.com/inductees/tupac-shakur|title=Tupac Shakur|website=Rock & Roll Hall of Fame|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112204850/https://www.rockhall.com/inductees/tupac-shakur|archive-date=2017-11-12|access-date=2017-11-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.xxlmag.com/news/2016/12/tupac-inducted-rock-and-roll-hall-of-fame/|title=Tupac Shakur to Be Inducted Into 2017 Rock and Roll Hall of Fame - XXL|website=XXL Mag|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201033530/http://www.xxlmag.com/news/2016/12/tupac-inducted-rock-and-roll-hall-of-fame/|archive-date=2017-12-01|access-date=2017-11-28}}</ref>. Сярод іншых хіп-хоп-гуртоў у Зале славы рок-н-ролу ўведзеная ў 2007 годзе Grandmaster Flash and the Furious, якая лічыцца піянерам распаўсюджвання гучання хіп-хопа ад вечарынак у стылі дыска да вулічнай рэальнасці, якая натхніла сацыяльныя перамены<ref>{{cite web|url=https://www.rockhall.com/inductees/grandmaster-flash-and-furious-five|title=Grandmaster Flash and the Furious Five|website=Rock & Roll Hall of Fame|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903162435/https://www.rockhall.com/inductees/grandmaster-flash-and-furious-five|archive-date=2017-09-03|access-date=2017-11-28}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.culturecreature.com/grandmaster-flash-the-message-history/|title='The Message' is the Most 'New York' Song of All Time|website=Culturecreature.com|date=2016-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043528/https://www.culturecreature.com/grandmaster-flash-the-message-history/|archive-date=2017-12-01|access-date=2017-11-29}}</ref>. Увядзенне ў 2009 годзе Run-D.M.C у Залу славы рок-н-ролу адчыніла дзверы для новых хіп-хоп увядзенняў, бо за імі рушыла ўслед увядзенне The Beastie Boys у 2012 годзе і ўвядзенне Public Enemy у 2013 годзе<ref>{{cite web|url=https://www.rockhall.com/inductees/run-dmc|title=Run-D.M.C.|website=Rock & Roll Hall of Fame|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201040824/https://www.rockhall.com/inductees/run-dmc|archive-date=2017-12-01|access-date=2017-11-28}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rockhall.com/inductees/beastie-boys|title=Beastie Boys|website=Rock & Roll Hall of Fame|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032717/https://www.rockhall.com/inductees/beastie-boys|archive-date=2017-12-01|access-date=2017-11-28}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rockhall.com/inductees/public-enemy|title=Public Enemy|website=Rock & Roll Hall of Fame|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201033101/https://www.rockhall.com/inductees/public-enemy|archive-date=2017-12-01|access-date=2017-11-28}}</ref>. == Крытыка і дэбаты == Нецэнзурная прырода лірыкі гангста-рэпу зрабіла яго вельмі супярэчлівым. Існуе таксама дыскусія аб прычынна-выніковай сувязі паміж гангста-рэпам і агрэсіўнымі паводзінамі. Даследаванне, праведзенае Даследчым цэнтрам па прафілактыцы Ціхаакіянскага інстытута даследаванняў і ацэнкі ў Берклі, штат Каліфорнія, прыходзіць да высновы аб тым, што маладыя людзі, якія слухаюць рэп і хіп-хоп, больш схільныя злоўжываць алкаголем і здзяйсняць гвалтоўныя дзеянні<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5390075|title=Study: Rap Music Linked to Alcohol, Violence|website=NPR.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011642/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5390075|archive-date=2019-02-12|access-date=2019-02-10}}</ref>. Крытыкі гангста-рэпу лічаць, што ён услаўляе і заахвочвае злачынныя паводзіны і, прынамсі, часткова можа быць вінаваты ў праблеме вулічных банд<ref>{{Cite web|url=http://www.foxnews.com/story/2003/11/14/is-gangsta-rap-hurting-america-children.html|title=Is Gangsta Rap Hurting America's Children? - Fox News|website=Foxnews.com|date=2003-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208164723/http://www.foxnews.com/story/2003/11/14/is-gangsta-rap-hurting-america-children.html|archive-date=2015-12-08|access-date=2015-11-30}}</ref>. Хоць гэта часта расцэньваецца як пунктаў гледжання белых кансерватараў, яго падзяляюць некаторыя члены чорнай супольнасці, асабліва Біл Косбі<ref>{{Cite web|url=http://realtalkny.uproxx.com/2007/10/topic/topic/news/video-bill-cosby-speaks-on-gangster-rap-the-youth/|title=Video: Bill Cosby Speaks On Gangster Rap & The Youth|date=2007-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208133239/http://realtalkny.uproxx.com/2007/10/topic/topic/news/video-bill-cosby-speaks-on-gangster-rap-the-youth/|archive-date=2015-12-08|access-date=2015-11-30|url-status=dead}}</ref>. Тыя, хто падтрымлівае ці, прынамсі, менш крытычна ставіцца да гангста-рэпу, лічыць, што злачыннасць на вуліцы з'яўляецца большай часткай рэакцыяй на [[беднасць]], і гэты гангста-рэп адлюстроўвае рэальнасць жыцця ніжэйшага класа. Многія лічаць, што абвінавачанне злачынца ў гангста-рэпе з'яўляецца формай неабгрунтаванай Напрыклад, у Дакладзе аб сусветным развіцці за 2011 год было пацверджана, што большасць сяброў вулічных банд сцвярджаюць, што беднасць і беспрацоўе прывялі іх да злачыннасці; ніхто не спасылаўся на музыку<ref>{{Cite web|url=http://siteresources.worldbank.org/INTWDRS/Resources/WDR2011_Full_Text.pdf|title=Conflict, Security, and Development|date=2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220114710/http://siteresources.worldbank.org/INTWDRS/Resources/WDR2011_Full_Text.pdf|archive-date=2016-12-20|access-date=2016-11-02}}</ref>. Ice Cube, як вядома, высмеяў віну, ускладзеную на гангста-рэп за сацыяльныя праблемы, у сваёй песні "Gangsta Rap Made Me Do It". Больш за тое, ангельскі навуковец Рональд А. Т. Джудзі сцвярджаў, што гангста-рэп адлюстроўвае досвед чарноцця ў канцы палітычнай эканоміі, калі капітал больш не цалкам вырабляецца чалавечай працай, але ў глабалізаванай сістэме тавараў<ref>Judy, 1994, p. 211—230.</ref>. У гэтай эканоміцы гангста рэп выкарыстоўвае чарноцце як карысны эфект «быць нігерам»<ref>Judy, 1994, 227.</ref>. Іншымі словамі, гангста-рэп вызначае досвед чарноцця, у якім ён знаходзіць у гангста-рэпе выкарыстанне слова «нігер» у гэтай новай глабальнай эканамічнай сістэме як «адаптацыю да сілы каммадыфікацыі<ref>Judy, 1994, 229.</ref>. Для Джудзі "нігер" (і гангста-рэп) становіцца эпістэмалагічна дакладнай катэгорыяй для апісання стану чарноцця ў сучасным "царстве рэчаў". Нягледзячы на гэта, многія з тых, хто лічыць, што гангста-рэп не нясе адказнасці за сацыяльныя праблемы, крытычна ставяцца да таго, як многія гангсты рэперы наўмысна перабольшваюць сваё злачыннае мінулае дзеля аўтарытэту вуліцы. Rick Ross<ref>{{Cite web|url=http://hiphopdx.com/news/id.7847/title.rick-ross-admits-correctional-officer-past|title=Rick Ross Admits Correctional Officer Past|website=Hiphopdx.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208131134/http://hiphopdx.com/news/id.7847/title.rick-ross-admits-correctional-officer-past|archive-date=2015-12-08|access-date=2015-11-30}}</ref> і Slim Jesus<ref>{{Cite web|url=http://mic.com/articles/125023/slim-jesus-new-video-drill-time-is-being-hilariously-destroyed-by-the-internet|title=Slim Jesus' New Video "Drill Time" Is Being Hilariously Destroyed by the Internet|website=Mic.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208055620/http://mic.com/articles/125023/slim-jesus-new-video-drill-time-is-being-hilariously-destroyed-by-the-internet|archive-date=2015-12-08|access-date=2015-11-30}}</ref>, сярод іншых, падвергліся жорсткай крытыцы за гэта. === Спрэчка вакол ''2Pacalypse Now'' === У 1992 годзе тагачасны віцэ-прэзідэнт ЗША [[Джэймс Дэнфарт Куэйл|Дэн Куэйл]] узарваў індустрыю гуказапісу за вытворчасць рэп-музыкі, якая, на яго думку, прывяла да гвалту. Куэйл заклікаў даччыную кампанію [[WarnerMedia|Time Warner Inc.]], Interscope Records, выключыць з крамаў дэбютны альбом Тупака Шакура 1991 года 2Pacalypse Now. Куэйл заявіў: "Няма абсалютна ніякіх прычын для публікацыі падобнага запісу – ёй няма месца ў нашым грамадстве". Матывацыя Куэйла з'явілася ў святле забойства патрульнага штата Тэхас Біла Дэвідсана, які быў застрэлены Рональдам Рэем Говардам пасля таго, як яго спынілі. Говард кіраваў скрадзеным аўтамабілем, у той час як песні з ''2Pacalypse Now'' гучалі з касетнай дэкі, калі яго спыніў афіцэр. Сям'я Дэвідсана падала грамадзянскі пазоў супраць Шакура і Interscope Records, сцвярджаючы, што жорсткія тэксты альбома падбухторваюць да «непазбежнага беззаконня»<ref>{{Cite web|url=http://articles.latimes.com/1992-09-23/news/mn-1144_1_rap-album|title=Quayle Calls for Pulling Rap Album Tied to Murder Case|first=John|last=Broder|website=Articles.latimes.com|date=1992-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20151102042211/http://articles.latimes.com/1992-09-23/news/mn-1144_1_rap-album|archive-date=2015-11-02|access-date=2017-12-10}}</ref>. Акруговы суддзя Джон Д. Рэйні пастанавіў, што Шакур і гуказапісвальныя кампаніі не абавязаны перашкаджаць распаўсюджванню яго музыкі, калі яны не могуць разумна прадбачыць гвалт, звязаны з распаўсюджваннем, і не было ніякага намеру выкарыстоўваць музыку як "прадукт для мэт аднаўлення ў адпаведнасці з тэорыяй адказнасці за прадукцыю". Суддзя Рэйні завяршыў пазоў, кіруючыся довадам Дэвідсана аб тым, што музыка была неабароненай, гаворка ў Першай папраўцы была неактуальнай<ref>{{Cite web|url=http://andrewsmall1863.blogspot.com/2010/10/freedom-of-speech-did-tupacs.html|title=Andrew Small: Did Tupac's Lyrics Incite A Cop Killer?|first=Andrew|last=Small|website=Andrewsmall19863.blogspot.com|date=2010-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20171210232653/http://andrewsmall1863.blogspot.com/2010/10/freedom-of-speech-did-tupacs.html|archive-date=2017-12-10|access-date=2017-12-10}}</ref>. === C. Delores Tucker === Палітыкі, такія як C. Дэлорэс Такер ({{Lang-en|C. Delores Tucker}}), спасылаюцца на пытанні, звязаныя з адкрыта сэксуальнай і жанчынаненавіснікі лірыкай ў хіп-хоп трэках. Такер сцвярджала, што нецэнзурныя тэксты, якія выкарыстоўваюцца ў хіп-хоп песнях, пагражаюць афраамерыканскай супольнасці. Такер, якая калісьці была самай высокапастаўленай афраамерыканскай жанчынай ва ўрадзе штата Пенсільванія, засяродзілася на рэп-музыцы ў 1993 годзе, назваўшы яе «парнаграфічным брудам» і сцвярджаючы, што гэта абразліва і зневажальна для чорных жанчын. Такер заявіла: «''Вы не можаце слухаць ўсю гэтую мову і бруд без шкоды для сябе''». Такер таксама раздавала ўлёткі з тэкстамі з рэпу і заклікала людзей чытаць іх услых. Яна пікетавала крамы, якія прадавалі музыку і раздавала петыцыі. Затым яна стала купляць акцыі [[WarnerMedia|Time Warner]], [[Sony]] і іншых кампаній з адзінай мэтай пратэставаць супраць рэп-музыкі на сходах акцыянераў. У 1994 годзе Такер выступіла з пратэстам, калі арганізацыя NAACP намінавала рэпера [[Тупак Шакур|Тупака Шакура]] на адну з яго ўзнагарод як «Выбітнага акцёра ў кіно» за ролю ў фільме ''Poetic Justice''. Некаторыя рэпэры назвалі яе «жанчына з забабонамі», а некаторыя высмеялі яе ў сваіх тэкстах, асабліва Шакур, які згадвае яе некалькі разоў у сваім сертыфікаваным як дыяментавы альбоме 1996 года ''All Eyez On Me''. Шакурзгадвае Такер ў трэках "Wonda Why They Call U Bitch" ({{Tr-en|Цікава, чаму яны называюць цябе сукай}}), і «How Do U Want It» ({{Tr-en|Як ты гэтага хочаш}}), дзе Шакур спявае: «''Далорэс Такер, тваю маці / замест таго, каб дапамагаць нігерам, ты знішчаеш брата''». Такер падала пазоў на 10 мільёнаў долараў супраць спадчыннікаў Шакура за каментары, зробленыя ў абедзвюх песнях. У сваім пазове яна сцвярджала, што каментары былі паклёпніцкімі, выклікалі яе эмацыйнае засмучэнне і ўварваліся ў яе асабістае жыццё. Справа ў выніку была спыненая. Шакур быў не адзіным рэп-выканаўцам, які згадваў яе ў сваіх песнях, паколькі Jay-Z, [[Eminem]], Lil' Kim, The Game и [[Ліл Уэйн|Lil Wayne]] раней крытыкавалі Такер за яе нязгоду з жанрам<ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/10/13/AR2005101300024.html|title=C. Delores Tucker Dies at 78; Rights and Anti-Rap Activist|first=Yvonne Shinhoster|last=Lamb|website=Washingtonpost.com|date=2005-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025132643/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/10/13/AR2005101300024.html|archive-date=2017-10-25|access-date=2018-01-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=2+pac&ti=&lab=&genre=&format=&date_option=release&from=&to=&award=&type=&category=&adv=SEARCH|title=Gold & Platinum|website=Riaa.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010153610/http://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=2+pac&ti=&lab=&genre=&format=&date_option=release&from=&to=&award=&type=&category=&adv=SEARCH|archive-date=2016-10-10|access-date=2017-12-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.complex.com/music/2014/01/rap-villains-people-rap-fans-hate/c-delores-tucker|title=Rap Villains: 12 People Hip-Hop Fans HateC. Delores Tucker|website=Complex.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171211054155/http://www.complex.com/music/2014/01/rap-villains-people-rap-fans-hate/c-delores-tucker|archive-date=2017-12-11|access-date=2017-12-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lipstickalley.com/threads/spinoff-hip-hop-artists-vs-c-dolores-tucker.1079141/|title=SPINOFF: Hip-Hop Artists vs C. Dolores Tucker|website=Lipstickalley.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308145700/https://www.lipstickalley.com/threads/spinoff-hip-hop-artists-vs-c-dolores-tucker.1079141/|archive-date=2021-03-08|access-date=2020-02-26|url-status=live}}</ref>. === Першая папраўка === Гангста-рэп таксама ўзняў пытанне аб тым, ці з'яўляецца гэта абароненай свабодай слова ў адпаведнасці з [[Першая папраўка да Канстытуцыі ЗША|Першай папраўкай да Канстытуцыі ЗША]], паколькі тэксты песень могуць выказваць гвалт і могуць разглядацца як сапраўдныя пагрозы. Вярхоўны суд пастанавіў у справе Elonis v. United States (2015), што суб'ектыўны бок злачынства, намер здзейсніць злачынства, неабходны для асуджэння каго-небудзь за злачынства за выкарыстанне пагрозлівых слоў у рэп-песне. У вядомым выпадку рэпер Джамал Нокс, які выступае пад псеўданімам ''Mayhem Mal'', напісаў ганста-рэп-песню пад назвай «F*** the Police» неўзабаве пасля таго, як яго арыштавалі за абвінавачванні ў выкарыстанні зброі і наркотыкаў у Пітсбургу. У тэксце песні спецыяльна названы два арыштоўваючыя афіцэры, і ў іх змяшчаліся нецэнзурныя гвалтоўныя пагрозы, у тым ліку «</nowiki>''Давайце заб'ем гэтых паліцыянтаў, таму што яны не прыносяць нам ніякай карысці''». Адзін з афіцэраў, лічачы, што яму пагражаюць, пасля сышоў з паліцыі. Пасля Нокс быў прызнаны вінаватым, пастанавіўшы, што тэкст песні ўяўляў сабой рэальную пагрозу і быў падтрыманы Вярхоўным судом Пенсільваніі. Нокс звярнуўся ў Вярхоўны суд з просьбай разгледзець справу, і навукоўцы далучыліся да рэпераў Killer Mike, Chance the Rapper, Meek Mill, Yo Gotti, Fat Joe і 21 Savage – усе далучыліся да экспертнага заключэння, каб падтрымаць ідэю аб тым, што песню Нокса варта разглядаць як палітычную заяву. Вярхоўны суд адмовіўся разглядаць справу ў красавіку 2019 года<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/04/15/politics/supreme-court-jamal-knox-first-amendment/index.html|title=Supreme Court declines to take up First Amendment case brought by rap artist|first=Adrian|last=de Vogue|website=[[CNN]]|date=2019-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415162415/https://www.cnn.com/2019/04/15/politics/supreme-court-jamal-knox-first-amendment/index.html|archive-date=2019-04-15|access-date=2019-04-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/03/14/us/first-amendment-rappers-supreme-court-elonis/index.html|title=Hip-hop wants Supreme Court to rule, again, on when threatening to kill constitutes art|first=Eliott C.|last=McLaughlin|website=[[CNN]]|date=2019-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416003852/https://www.cnn.com/2019/03/14/us/first-amendment-rappers-supreme-court-elonis/index.html|archive-date=2019-04-16|access-date=2019-04-15}}</ref>. == Нататкі == {{Reflist}} == Спасылкі == * {{Артыкул|аўтар=Judy, R. A. T.|загаловак=On the Question of Nigga Authenticity|год=1994|мова=en|выданне={{Нп3|Boundary 2}}|выдавецтва=Duke University Press|тып=journal|том=21|pages=211—230|doi=10.2307/303605|jstor=303605}}{{Хіп-хоп}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2020-я гады ў музыцы]] [[Катэгорыя:2010-я гады ў музыцы]] [[Катэгорыя:2000-я гады ў музыцы]] [[Катэгорыя:Стылі хіп-хопа]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] tpdcxrpdrji5p01plcj7rnoaw2enl28 Успаміны Сапліцы 0 797210 5130402 5130164 2026-04-21T15:12:31Z Аляксандр Белы 46814 дапаўненні - культурны кантэкст 5130402 wikitext text/x-wiki [[Файл:Henryk_Rzewuski_-_Pamiątki_JPana_Seweryna_Soplicy.djvu|thumb|page=5|Выданне 1926 года.]] «'''Успаміны Сапліцы'''», «'''Успаміны пана Севярына Сапліцы, чашніка парнаўскага'''» ({{lang-pl|Pamiątki JPana Seweryna Soplicy cześnika parnawskiego}}) — зборнік [[Шляхецкая гавэнда|шляхецкіх гавэндаў]] аўтарства [[Генрык Жавускі|Генрыка Жавускага]], які лічыцца эталонным узорам гэтага жанру. == Гісторыя == На рубяжы 1820—1830-х гадоў аўтар спачатку вусна пераказваў свае старасвецкія апавяданні, мовай, стылізаваныя пад старапольскую, у арыстакратычных салонах у [[Расійская імперыя|Расіі]], а затым у [[Італія|Італіі]], куды выехаў з жонкай у вясельнае падарожжа. Увосень 1830 года [[Адам Міцкевіч|Адам Міцкевіч,]] добра знаёмы з Жавускім яшчэ з часоў расійскай ссылкі, слухаў гэтыя апавяданні ў [[Рым]]е. Моцна ўражаны іх стылем і сюжэтамі, Міцкевіч угаварыў Жавускага запісаць яго апавяданні максімальна блізка да таго, як яны гучалі вусна — без істотнай мастацкай апрацоўкі. Фрагменты будучых «Успамінаў Сапліцы» пачалі з’яўляцца ў замежнай польскай прэсе і атрымалі значнае прызнанне ў эмігранцкіх колах. У 1839—1841 гадах яны былі апублікаваныя ананімна ў [[Парыж]]ы ў выглядзе кнігі (20 гавэндаў)<ref>Andrzej Waśko, ''«Pamiątki Soplicy» na tle programowych wypowiedzi Henryka Rzewuskiego; Pamiętnik Literacki : czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej 82/1, 60-85'', 1991.</ref>. Дапоўненае (25 гавэндаў), але адцэнзураванае выданне выйшла ў 1844—1845 ў [[Вільня|Вільні]]. Эпічная паэма Міцкевіча «[[Пан Тадэвуш]]» была апублікаваная нават раней, у 1834 годзе, але яна ўтрымлівае шмат адсылак да «Успамінаў Сапліцы». Поўнае непадцэнзурнае выданне твору на падставе аўтарскага рукапісу выйшла толькі ў 1928 годзе ў [[Кракаў|Кракаве]]. == Сюжэт == Дзеянне гавэндаў зборніка адбываецца ў 1760—1780 гадах, пераважна ў [[Новагародскае ваяводства|Навагрудскім ваяводстве]], але таксама і ў іншых рэгіёнах даўняй Рэчы Паспалітай — на Валыні, Запарожскай Сечы, ў Вільні, Варшаве і гэтак далей. Фармальны галоўны герой, ён жа апавядальнік (наратар) Севярын Сапліца — выдуманая постаць, дробны [[шляхціч]] са світы [[Караль Станіслаў Радзівіл Пане Каханку|Караля Станіслава Радзівіла «Пане Каханку»]], які, па сутнасці, і з’яўляецца сапраўдным галоўным героем цыкла. У творы ён паўстае не проста як гістарычная асоба (ключавая постаць [[Барская канфедэрацыя|Барскай канфедэрацыі]]), а як міфалагічны архетып [[Вялікае Княства Літоўскае|Літвы]] — неверагодна багаты, эксцэнтрычны, шчодры і часам шалёны дэспат, які ўвасабляе ў сабе ўсю моц і адначасова заняпад [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. Жавускі, сам ультракансерватыўны магнат, уклаў у гэты вобраз свае ўласныя мары аб як мага даўжэйшым захаванні «[[Сарматызм|сармацкага]]» ладу жыцця, аб стрымліванні еўрапейскіх рэвалюцыйных і [[Лібералізм|ліберальных]] уплываў XIX стагоддзя. У гавэндах князь паўстае чалавекам, які можа на роўных гаварыць з манархамі, але пры гэтым абдымацца з самым бедным [[Шляхта|шляхцічам]]. Гэта стварала міф аб шляхецкім брацтве, дзе Радзівіл — «першы сярод роўных», ідэал суверэнітэту літоўскай шляхты. Эксцэнтрычнасць і самадурства князя (яго «вар’яцтва») трактуюцца не як заганы, а як праява неўтаймаванай жыццёвай сілы шляхецкага «народа». Гісторыі пра тое, як князь прыручаў мядзведзяў і прымушаў іх прыслужваць гасцям за сталом ці вазіць карэты, як ездзіў летам у санях па дарозе, пасыпанай соллю, у Жавускага ператвараюцца ў сімвал панавання «літоўскага» духу над самой прыродай. «Пане Каханку» — ''alter ego'' Жавускага — з пагардай азываецца пра нешматлікіх літвінаў — прыхільнікаў [[Чартарыйскія|Чартарыйскіх]], г.зн. — партыі рэформаў. Усе рэформы адукаванага караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] разглядаюцца як дэструктыўныя і антыпатрыятычныя, як даніна французскай модзе, якія нібыта і прывялі да гібелі дзяржавы. А ідэялізаваныя літвіны іх не прымаюць, застаючыся вернымі «сармацкаму» культурнаму коду. Супраціў [[Тадэвуш Рэйтан|Рэйтана]], [[Самуэль Корсак|Корсака]] і Багушэвіча дыктату «трох чорных арлоў» і падкупленай імі соймавай большасці на [[Сойм 1773—1775 гадоў|Падзельным сойме]] ў 1773 годзе атаясамліваецца з супрацівам [[Асветніцтва|Асветніцтву]] ўвогуле, памкненням да пашырэння праў іншых саслоўяў. Жавускаму, як магнату-прыгонніку, выгадна праводзіць такое атаясамленне. Менавіта ў гэтым сэнсе і сам аўтар абвяшчаў сябе «літвінам»: ультракансерватыўным польскім шляхцічам, прыгоннікам і [[Шавінізм|шавіністам]], які маскіруецца пад патрыёта, апанентам любых праяў сацыяльнага прагрэсу. == Уплывы == «Успаміны Сапліцы» аказалі вялікі ўплыў на развіцці жанру гавэнды і [[Гістарычны раман|гістарычнага раману]] ў польскамоўнай літаратуры. [[Адам Міцкевіч]] прызнаваўся Юльяну Фалькоўскаму, што ўзяў з апавяданняў Жавускага першапачатковую задуму «[[Пан Тадэвуш|Пана Тадэвуша]]», увесь гістарычны каларыт паэмы, сюжэтныя элементы розных анекдотаў, нават само прозвішча герояў — Сапліцы. А ідэялізаваны фальварак, дзе адбываецца большасць падзей паэмы, называецца Сапліцова. Своеасаблівая трылогія [[Юзаф Ігнацы Крашэўскі|Юзафа Ігнацыя Крашэўскага]], прысвечаная [[Караль Станіслаў Радзівіл Пане Каханку|Каралю Станіславу Радзівілу «Пане Каханку»]] развівае «міфалогію» гэтага магната, створаную «Успамінамі Сапліцы» Жавускага: драма «Пане Каханку» (1867) і раманы «Апошнія хвіліны князя ваяводы» (1875) і «Кароль у Нясвіжы. 1784» (1887). «Успаміны квестара» [[Ігнат Ходзька|Ігнацыя Ходзькі]] таксама маюць яўныя сляды ўплыву «Успамінаў Сапліцы», як і славутая «Трылогія» [[Генрык Сянкевіч|Генрыка Сянкевіча]]. == Беларускія пераклады == Пераклад фрагментаў на беларускую мову: [https://knihi.com/Hienryk_Ravuski/Uspaminy_Pana_Sieviaryna_Saplicy,_casnika_parnauskaha.html#chapter2 Успаміны Пана Севярына Сапліцы, чашніка парнаўскага. Фрагмэнт (Пан Агінскі, Тадэвуш Рэйтан, Сурлянскі кляштар).] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Літаратурныя творы на польскай мове]] s2bdctw73lzmuryvk4n8hi19geq95o4 Храналогія суданскага канфлікту (2026) 0 802476 5130372 5129374 2026-04-21T14:13:22Z DBatura 73587 /* Люты */ 5130372 wikitext text/x-wiki {{Суданскі канфлікт (2023)}} У красавіку [[2023]] года пачалося ўзброенае супрацьстаянне на тэрыторыі [[Судан]]а паміж [[Узброеныя сілы Судана|Узброенымі сіламі Судана]] (УСС) і [[ваенізаваная арганізацыя|ваенізаванай арганізацыяй]] «[[Сілы аператыўнай падтрымкі]]» (САП), якая сыходзіць сваімі каранямі да апалчэння [[Джанджавід]]. Баявыя дзеянні спачатку ахапілі сталіцу, а хутка і розныя іншыя часткі краіны. Сам канфлікт стаў следствам барацьбы за ўладу паміж [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэлем аль-Бурханам]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]], а таксама няўдалай спробы інтэграцыі САП у шэрагі арміі. == Храналогія== === Студзень === * 1 студзеня — Хамід Алі Абубакар, галоўнакамандуючы фракцыі Рэвалюцыйнага савета «Суданская рэвалюцыя», звязанай з Сіламі аператыўнай падтрымкі, і адначасова саветнік па бяспецы Дагала , быў забіты ў выніку ўдару беспілотніка на сустрэчы камандуючых паўстанцаў у Цэнтральным Дарфуры.<ref>{{cite web |title=RSF Darfur security advisor killed in drone strike near Zalingei |website=Sudan Tribune |date=1 January 2026 |access-date=2 January 2026 |url=https://sudantribune.com/article/308882}}</ref> * 3 студзеня — беспілотнікі мяцежнікаў нанеслі ўдары беспілотнікамі па Эль-Абейду і штаце Белы Ніл.<ref>{{cite web |title=RSF drones attack vital sites in North Kordofan and White Nile states |website=Sudan Tribune |date=4 January 2026 |access-date=4 January 2026 |url=https://sudantribune.com/article/308964}}</ref> У выніку авіяўдараў ВПС Судана па роднаму гораду Дагала, Аль-Зоргу, была знішчана гарадская бальніца, а таксама загінулі двое сваякоў Дагала і мясцовы племянны правадыр Башыр Барма Барака Алах.<ref>{{Cite web |date=3 January 2026 |title=RSF Accuses Army of Killing Over 64 Civilians in North Darfur |url=https://www.darfur24.com/en/2026/01/03/rsf-accuses-army-of-killing-over-64-civilians-in-north-darfur/ |access-date=4 January 2026 |website=Darfur24}}</ref> Прыхільнікі Дагала і саюзныя групы заявілі аб захопе Эль-Бардаба на поўнач ад Кадуглі<ref>{{cite web |title=South Kordofan: RSF claim control of El Bardab area north of Kadugli |website=Radio Dabanga |date=4 January 2026 |access-date=7 January 2026 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/south-kordofan-rsf-claim-control-of-el-bardab-area-north-of-kadugli}}</ref>. * 5 студзеня — урадавыя войскі заявілі, што перахапілі атаку беспілотніка праціўніка на Мерове<ref>{{cite web |title=Sudanese army says it intercepted drone attack on key dam |website=Sudan Tribune |date=5 January 2026 |access-date=5 January 2026 |url=https://sudantribune.com/article/309008}}</ref>. Па дадзеных Суданскай сеткі лекараў, у выніку ўдару беспілотніка САП па хаце ў Эль-Абейдзе загінулі трынаццаць чалавек, у тым ліку восем дзяцей.<ref>{{cite web |title=Children killed after drone hits home in Sudan, medics say |website=BBC |date=5 January 2026 |access-date=5 January 2026 |url=https://www.bbc.com/news/articles/c74w54783zeo}}</ref> * 7 студзеня — адзін салдат загінуў у выніку меркаванага ўдару беспілотніка мяцежнікаў па лагеры сіл «Суданскага шчыта» на раўніне Бутану ў штаце Гезіра.<ref>{{cite web |title=Drone strike kills one at Sudan Shield camp in Al-Jazirah |website=Sudan Tribune |date=7 January 2026 |access-date=8 January 2026 |url=https://sudantribune.com/article/309113}}</ref> * 9 студзеня — САП і іх саюзнікі, асобныя фракцыі груповак «[[Вызваленчы рух Судана]]» і «[[Рух за справядлівасць і роўнасць]]», атакавалі пазіцыі [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура|Аб’яднаных сіл абароны Дарфура]] на мяжы [[Чад]]а і Судана.<ref>{{Cite web |date=9 January 2026 |title=Sudanese army allies and RSF clash near Chadian border |url=https://sudantribune.com/article/309196 |access-date=2026-01-11 |website=Sudan Tribune}}</ref> Узброеныя сілы Судана нанеслі авіяўдары па пазіцыях войск Дагала ў Дарфуры і Кардафане. Армія Бурхана заявіла, што было знішчана 240 ваенных машын і загінулі сотні мяцежнікаў. Таксама заяўлена, што над аэрапортам Ньла збіты турэцкі беспілотнік Baykar Bayraktar Akıncı САП. У Паўднёвым Кардафане фракцыя аль-Хілу заявіла, што ў выніку авіяўдару па Ум-Джаміне ў акрузе Аль-Сунут загінулі 13 мірных жыхароў, уключаючы дзяцей.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Sudanese army launches intensive strikes on RSF positions in Darfur and Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/309192 |access-date=2026-01-11 |website=Sudan Tribune }}</ref> * 10 студзеня — УСС абвінавацілі сілы Дагала ў забойстве і выкраданні 19 чалавек у Джырджыры, Паўночны Дарфур.<ref>{{Cite web |date=2026-01-11 |title=Joint Forces accuse RSF of killing 19 civilians in North Darfur |url=https://sudantribune.com/article/309255 |access-date=2026-01-15 |website=Sudan Tribune }}</ref> * 11 студзеня — УСС нанеслі ўдары па калоне забеспячэння ў Ябусе, штат Блакітны Ніл, недалёка ад эфіопска-суданскай мяжы.<ref>{{Cite web |date=2026-01-11 |title=الطيران الحربي يقصف معقل رئيسي لـ«الشعبية» في النيل الأزرق للمرة الأولى |trans-title=Warplanes bombed a major stronghold of the "Popular Front" in Blue Nile state for the first time |url=https://sudantribune.net/article/309228 |access-date=2026-01-12 |website=Sudan Tribune |language=ar}}</ref> У выніку ўдару беспілотніка мяцежнікаў па рынку ў Картале, Паўднёвы Кардафан, загінулі пяць чалавек і 20 атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-01-12 |title=RSF drone strike kills five in South Kordofan market |access-date=2026-01-13 |website=[[Sudan Tribune]] |url=https://sudantribune.com/article/309283}}</ref> * 12 студзеня — прынамсі 27 чалавек загінулі і 73 атрымалі раненні ў выніку ўдару беспілотніка САП па вайсковай базе ў Сінгху. Паведамляецца, што мэтай атакі была сустрэча паміж прадстаўнікамі ўрада і УСС на базе. Пацверджана, што губернатары штатаў Белы Ніл, Сенар і Блакітны Ніл прысутнічалі на сустрэчы, але не пацярпелі<ref>{{Cite web |date=2026-01-12 |title=Sudan paramilitary strike on southeastern city kills 27 |url=https://www.arabnews.com/node/2629082/middle-east |access-date=2026-01-13 |website=[[Arab News]]|agency=[[Agence France-Presse]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-01-12 |title=RSF drone strikes kill dozens in Sinjah government and military sites |access-date=2026-01-13 |website=[[Sudan Tribune]] |url=https://sudantribune.com/article/309295}}</ref>. * 13 студзеня — армія Бурхана і саюзныя групы заявілі, што адбілі Джырджыру.<ref>{{Cite web |date=2026-01-14 |title=Sudan Joint Force claims recapture of Jargeira in North Darfur from RSF |access-date=2026-01-15 |website=[[Radio Dabanga]] |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-joint-force-claims-recapture-of-jargeira-in-north-darfur-from-rsf}}</ref> * 14 студзеня — УСС адбілі сумесную атаку войск Дагала і аль-Хілу паблізу Аль-Кувайка, недалёка ад Кадуглі.<ref>{{Cite web |date=2026-01-15 |title=Sudan army says repels RSF attack in South Kordofan |access-date=2026-01-15 |website=[[Sudan Tribune]] |url=https://sudantribune.com/article/309385}}</ref> САП былі абвінавачаны ў выкраданні 97 маладых людзей з залатога рудніка ў Эяль-Бахіце, Заходні Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=RSF accused of kidnapping 97 people from West Kordofan gold mine |access-date=2026-01-16 |website=[[Sudan Tribune]] |url=https://sudantribune.com/article/309419}}</ref> * 15 студзеня — мяцежнікі, пераследуючы праціўніка, атакавалі тэрыторыю Чада, забіўшы сем чадскіх салдат<ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=RSF attacks Chadian army camp near Sudan border |access-date=2026-01-16 |website=[[Sudan Tribune]]|url=https://sudantribune.com/article/309426}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=Chad: 7 soldiers killed in reported clash at Sudanese border with RSF |access-date=2026-01-16 |website=[[Africanews]]|url=https://www.africanews.com/2026/01/16/chad-7-soldiers-killed-in-reported-clash-at-sudanese-border-with-rsf/}}</ref>. Дванаццаць чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па рынку ў Даланге, Паўднёвы Кардафан<ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=12 killed in RSF drone strike on South Kordofan market |access-date=2026-01-16 |website=[[Sudan Tribune]]|url=https://sudantribune.com/article/309407}}</ref>. Прыхільнікі Дагала і аль-Хілу заявілі, што адбілі атаку УСС на Хабілу пад Далангам.<ref>{{Cite web |date=2026-01-16 |title=SPLM-N and RSF repel Sudanese army attack in Habila |access-date=2026-01-17 |website=[[Sudan Tribune]]|url=https://sudantribune.com/article/309453}}</ref> * 18 студзеня — УСС адбілі атаку войск Дагала на Вадзі аль-Хут у Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |date=2026-01-18 |title=Sudanese army, RSF clash on North Kordofan-Khartoum border|url=https://sudantribune.com/article/309546 |access-date=2026-01-19 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 23 студзеня — пяць чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка УСС па рынку ў Абу-Заіме, Паўночны Кардафан.<ref name="zaima">{{Cite web |date=2026-01-25 |title=Drone attacks wreak death, injury among South Kordofan civilians |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/drone-attacks-wreak-death-injury-among-south-kordofan-civilians |access-date=2026-01-25 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 24 студзеня — два чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па Далангу.<ref>{{Cite web |date=2026-01-25 |title=Drone strike kills two in Sudan's Dilling, medical group says |url=https://sudantribune.com/article/309809 |access-date=2026-01-25 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 25 студзеня — войскі Бурхана адбілі буйнамаштабную атаку баевікоў Дагала і аль-Хілу на Мілкан і Аль-Сілак у штаце Блакітны Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-01-25 |title=Sudan says RSF, SPLM-N attack Blue Nile region from South Sudan |url=https://sudantribune.com/article/309824 |access-date=2026-01-26 |website=Sudan Tribune }}</ref> * 26 студзеня — урадавыя войскі адбілі Хабілу і знялі аблогу Даланга<ref>{{Cite web |date=2026-01-26 |title=Sudanese Army Announces Lifting of Dilling Siege After Fierce Battles |url=https://www.darfur24.com/en/2026/01/26/sudanese-army-announces-lifting-of-dilling-siege-after-fierce-battles/ |access-date=2026-01-26 |website=Darfur24 |language=en}}</ref>. * 27 студзеня — у выніку ўдару беспілотніка па Далангу загінулі пяць чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-01-28 |title=Dilling, South Kordofan: Calls for air bridge on second day of deadly drone strikes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/dilling-south-kordofan-calls-for-air-bridge-on-second-day-of-deadly-drone-strikes |access-date=2026-01-29 |website=Radio Dabanga |language=en}}</ref> * 28 студзеня — у выніку ўдару беспілотніка САП па Далангу загінулі дзясяткі чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-01-28 |title=Dozens killed in RSF drone strike in Sudan's South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/309969 |access-date=2026-01-29 |website=Sudan Tribune }}</ref> * 30 студзеня — [[Еўрапейскі Саюз]] увёў санкцыі супраць сямі чалавек за іх ролю ў эскалацыі канфлікту ў Судане, уключаючы брата Дагала, маёра Алганея Хамдана Дагала Мусу, і Аль-Місбаха Абу Заіда Тальху, камандзіра [[Батальён Аль-Бара ібн Малік|батальёна Аль-Бара ібн Малік]]<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=EU blacklists seven in Sudan, including RSF leader's brother |url=https://sudantribune.com/article/310021 |access-date=2026-01-30 |website=Sudan Tribune }}</ref>. Дроны мяцежнікаў атакавалі Аль-Абейд.<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=RSF drones attack Sudan’s El Obeid, target government buildings |url=https://sudantribune.com/article/310055 |access-date=2026-02-01 |website=Sudan Tribune }}</ref> ===Люты=== * 1 лютага — УСС і АСАД адбілі Аль-Дашоль на шашы паміж Далангам і Кадуглі.<ref>{{Cite web |date=2026-02-01 |title=Sudanese army nears end of Kadugli siege in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/310109 |access-date=2026-02-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> Прынамсі пяць чалавек, уключаючы высокапастаўленага камандзіра мяцежнікаў і правадыра племя, загінулі ў сутыкненнях паміж варагуючымі фракцыямі САП у Хазан-Джадзідзе, Усходні Дарфур.<ref>{{Cite web |date=2026-02-02 |title=Senior RSF officer and tribal leader killed in East Darfur internal clashes |url=https://sudantribune.com/article/310168 |access-date=2026-02-03 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 3 лютага — урадавыя войскі заявілі, што прарвалі аблогу Кадуглі.<ref>{{Cite web |date=2026-02-03 |title=Sudanese military claims to have broken RSF siege of Kordofan’s regional capital |url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-kordofan-b047d3d473a4e2fe5d5fcf1c55deb08e |access-date=2026-02-04 |website=AP News}}</ref> Пазней у той жа дзень у выніку ўдараў беспілотнікаў па горадзе загінулі 15 чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-02-04 |title=Sudan Doctors Network: ‘15 dead as drones strafe South Kordofan capital Kadugli’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/doctors-15-dead-as-drones-strafe-south-kordofan-capital-kadugli |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref> Войскі аль-Хілу і Дагала захапілі гарады Дэйм Мансур, Башыр Нуку і Хор Аль-Будзі недалёка ад Курмука ў штаце Блакітны Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-02-03 |title=RSF and SPLM-N attack arm’s positions in Blue Nile, capture strategic area |url=https://sudantribune.com/article/310223 |access-date=2026-02-04 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 4 лютага — у выніку ўдару беспілотніка САП па вайсковым шпіталі ў Кадуглі загінуў адзін чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-02-04 |title=One killed in drone attack on Kadugli hospital |url=https://sudantribune.com/article/310256 |access-date=2026-02-06 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 5 лютага — Вялікабрытанія звяла санкцыі супраць шасці чалавек за іх ролю ў падтрыманні канфлікту, уключаючы трох калумбійцаў, абвінавачаных у вярбоўцы наймітаў для арміі Дагала, палявога камандзіра САП [[Хусейн Бармаш|Хусейна Баршама]] і камандуючага [[Сілы шчыта Судана|сіламі «Шчыт Судана]]» [[Абу Акла Кайкал|Абу Аклу Кайкала]]<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref>. У выніку ўдару беспілотніка мяцежнікаў па вайсковым шпіталі ў Куіку, Паўднёвы Кардафан, загінулі 22 чалавекі.<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=Famine is threatening more of war-torn Sudan’s Darfur region as an attack in the south kills 22 |url=https://apnews.com/article/sudan-famine-rsf-kordofan-darfur-war-hunger-9b16a0419f8d7cc67c7e95939a8a954d |access-date=2026-02-06 |website=AP News}}</ref> У выніку ўдару беспілотніка УСС па рынку ў Заходнім Кардафане 11 чалавек атрымалі раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-02-06 |title=Deadly attacks hit Kordofan as scrutiny grows over drone warfare in Sudan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/deadly-attacks-hit-kordofan-as-scrutiny-grows-over-drone-warfare-in-sudan |access-date=2026-02-09 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 6 лютага — прынамсі адзін чалавек загінуў у выніку серыі ўдараў беспілотнікаў САП па калонах грузавікоў у Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |date=2026-02-06 |title=RSF drones attack aid convoys in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/310338 |access-date=2026-02-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 7 лютага — у выніку атакі беспілотніка САП на аўтамабіль з перамешчанымі асобамі каля Рахада загінулі прынамсі 24 чалавекі, у тым ліку восем дзяцей.<ref>{{Cite web |date=2026-02-07 |title=Drone attack by paramilitary group in Sudan kills 24, including 8 children, doctors’ group says|url=https://apnews.com/article/sudan-attack-war-rfs-military-displaced-21c24cd642120884e3fc00b05c02f97e |access-date=2026-02-07 |website=Associated Press}}</ref> Прыхільнікі Бурхана адбілі атаку войск Дагала на Аль-Сілак.<ref>{{Cite web |date=2026-02-07 |title=Sudanese army repels attack near South Sudan border |url=https://sudantribune.com/article/310386 |access-date=2026-02-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 8 лютага — восем чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па аўтамабілі, які перавозіў прадукты харчавання, недалёка ад Ум-Рувабы, Паўночны Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-02-08 |title=RSF drones target convoys in Sudan’s Kordofan region |url=https://sudantribune.com/article/310441 |access-date=2026-02-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 10 лютага — прыхільнікі Бурхана заявілі, што знішчылі сістэму СПА [[FK-2000]] і беспілотнікі праціўніка ў Эд-Дубеібаце.<ref>{{Cite web |date=2026-02-10 |title=Sudanese army says destroyed RSF drones and air defence systems |url=https://sudantribune.com/article/310506 |access-date=2026-02-14 |website=Sudan Tribune |language=en-US}}</ref> * 11 лютага — два чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па мячэці ў Эр-Рахадзе.<ref>{{Cite web |date=2026-02-11 |title=Drone strike on a mosque kills 2 children in Sudan’s Kordofan region |url=https://apnews.com/article/mosque-north-kordofan-war-sudan-drone-attack-children-2b19238cee4ae4105e756add236f5624 |access-date=2026-02-11 |website=Associated Press}}</ref> * 13 лютага — два чалавекі загінулі ў выніку ўдараў беспілотнікаў САП па Аль-Кургале, Паўднёвы Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-02-13 |title=RSF drone strikes kill two in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/310656 |access-date=2026-02-14 |website=Sudan Tribune}}</ref> Войскі Бурхана абстралялі кантраляваныя баевікамі гарады Малкон і Ябус, размешчаныя недалёка ад эфіопскай мяжы ў штаце Блакітны Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-02-13 |title=Drone strikes and shelling intensify in Sudan’s South Kordofan, Blue Nile |url=https://sudantribune.com/article/310668 |access-date=2026-02-14 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 14 лютага — у выніку ўдараў беспілотнікаў паўстанцаў па Кайсане, штат Блакітны Ніл, загінула неўстаноўленая колькасць мірных жыхароў.<ref>{{Cite web |date=2026-02-14 |title=Civilian deaths reported in RSF drone strike on Blue Nile’s locality |url=https://sudantribune.com/article/310696 |access-date=2026-02-15 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 15 лютага — тры чалавекі загінулі ў выніку ўдару дрона САП па бальніцы Аль-Мазмум у штаце Сенар<ref>{{Cite web |date=2026-02-15 |title=Sudanse medical group says RSF drone strike kills three at Sennar hospital |url=https://sudantribune.com/article/310746 |access-date=2026-02-16 |website=Sudan Tribune}}</ref>. Прынамсі 28 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка па рынку за межамі Садары ў Паўночным Кардафане.<ref>{{Cite web |date=2026-02-16 |title=Drone attack on Sudan market kills 28: rights group |url=https://www.africanews.com/amp/2026/02/16/drone-attack-on-sudan-market-kills-28-rights-group/ |website=africanews}}</ref> УСС заявілі аб знішчэнні сістэмы СПА праціўніка ў Абу-Забадзе, Заходні Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-02-15 |title=Sudan army says destroys second RSF air defence system in Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/310737 |access-date=2026-02-16 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 16 лютага — прынамсі 26 чалавек загінулі ў выніку меркаванага ўдару беспілотніка УСС па сховішчы для перамешчаных асоб у Эль-Сунуце, Заходні Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-02-16 |title=Two days of drone strikes leave 60+ dead across Sudan’s Darfur and Kordofan regions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/two-days-of-drone-strikes-leave-60-dead-across-sudans-darfur-and-kordofan-regions/ |website=Radio Dabanga}}</ref> * 18 лютага — [[Сусветная харчовая праграма]] ўпершыню з 2024 года даставіла гуманітарную дапамогу ў Даланг і Кадуглі.<ref>{{Cite web |date=2026-02-19 |title=Aid reaches Sudan’s Kordofan as over 30 countries alarmed by drone attacks |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/19/aid-reaches-sudans-kordofan-as-over-30-countries-alarmed-by-drone-attacks |website=Al Jazeera}}</ref> У выніку ўдару беспілотніка САП па Курмуку загінуў адзін чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-02-19 |title=Drone strike hits Sudan’s Al-Kurmuk near Ethiopian border, official says |url=https://sudantribune.com/article/310868 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 19 лютага — Злучаныя Штаты ўвялі санкцыі супраць камандзіраў паўстанцаў Абу Лулу, [[Геда Хамдан Ахмед|Геда Хамдана Ахмеда]] і Тыджані Ібрагіма Мусы Махамеда за іх дзеянні ў Эль-Фашыры<ref>{{cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260220210003/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0399 |title=Treasury Sanctions Sudanese Paramilitary Commanders for Atrocities in El-Fasher |language=en |publisher=U.S. Department of the Treasury |date=19 February 2026 |archive-date=20 February 2026}}</ref>. У выніку атакі БПЛА паўстанцаў на калону гуманітарнай дапамогі ў Катале, якая рухалася ў Даланг і Кадуглі, загінулі тры супрацоўнікі гуманітарнай арганізацыі.<ref>{{Cite web |date=2026-02-20 |title=Three aid workers killed, 4 wounded in RSF drone attack in Sudan’s Kordofan |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/20/three-aid-workers-killed-4-wounded-in-rsf-drone-attack-in-sudans-kordofan |website=Al Jazeera}}</ref> * 21 лютага — Сілы аператыўнай падтрымкі заявілі, што захапілі Эль-Ціну, размешчаную на мяжы з Чадам і Паўночным Дарфурам. Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура абверглі гэтае зацвярджэнне.<ref>{{Cite web |date=2026-02-22 |title=‘Joint Force repels RSF attack on Sudan-Chad border’, as rival claims spark border tensions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/joint-force-repels-rsf-attack-on-sudan-chad-border-as-rival-claims-spark-border-tensions |website=Radio Dabanga}}</ref> * 22 лютага — чыноўнік [[Муса Хілаль]] перажыў атаку мяцежнага дрона на свой гасцявой дом у Мустарыхе, Паўночны Дарфур. У выніку асобнай атакі на горад загінулі некалькі чалавек, а сын Хілаля атрымаў раненні.<ref>{{Cite web |date=2026-02-22 |title=Musa Hilal survives drone assassination attempt in North Darfur stronghold |url=https://sudantribune.com/article/310983 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 23 лютага — Сілы аператыўнай падтрымкі атакавалі Мустарыху, у выніку чаго загінулі 28 мірных жыхароў.<ref>{{Cite web |date=2026-02-24 |title=RSF attack on Musa Hilal’s Darfur stronghold kills 28, doctors say |url=https://sudantribune.com/article/311045 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 24 лютага — [[Савет Бяспекі ААН]] увёў санкцыі супраць чатырох камандзіраў САП, уключаючы брата Абдула Рахіма Дагала, Геда Хамдана Ахмеда, Абу Лулу і Тыджані Ібрагіма Мусу Махамеда, за зверствы, учыненыя ў Эль-Фашыры.<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=UN sanctions 4 commanders in Sudan’s paramilitary force accused of atrocities in Darfur |url=https://apnews.com/article/un-sudan-rsf-darfur-atrocities-sanctions-paramilitary-93fa977773e81f5c34543edad833ce49 |website=AP News}}</ref> * 26 лютага — дроны баевікоў нанеслі ўдары па Гейсану ў штаце Блакітны Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-02-27 |title=RSF, SPLM-N escalate drone attacks on Blue Nile border towns |url=https://sudantribune.com/article/311167 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 28 лютага — у выніку ўдараў беспілотнікаў САП па Эль-Абейду загінулі дзевяць чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-02-28 |title=Nine killed in Sudan’s El Obeid as RSF drone strikes intensify |url=https://sudantribune.com/article/311211 |access-date=2026-03-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> === Сакавік === * 1 сакавіка — САП і саюзнікі заявілі, што захапілі гарнізон у Аль-Такме, за 7 км на ўсход ад Даланга, і перарэзалі дарогу, якая злучае Даланг і Хабілу.<ref>{{Cite web |date=2026-03-01 |title=Sudanese army repels joint RSF-rebel attack on South Kordofan’s Dilling |url=https://sudantribune.com/article/311239 |access-date=2026-03-02 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 2 сакавіка — дванаццаць чалавек атрымалі раненні ў выніку ўдару мяцежнага беспілотніка па брытанскай бальніцы ў Эль-Абейдзе.<ref>{{Cite web |date=2026-03-02 |title=RSF strike on El Obeid hospital injures 12, including medical staff |url=https://sudantribune.com/article/311290 |access-date=2026-03-03 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 4 сакавіка — у выніку абстрэлаў Даланга з боку САП і войск аль-Хілу загінулі пяць чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-03-04 |title=Five killed in artillery strike on Sudan’s Dilling |url=https://sudantribune.com/article/311367 |access-date=2026-03-05 |website=Sudan Tribune}}</ref> Васемнаццаць чалавек загінулі ў выніку авіяўдару ВПС Судана па Мугладу.<ref name="africanews"/> * 5 сакавіка — прыхільнікі Бурхана заявілі, што адбілі Бару ў Паўночным Кардафане<ref name="africanews"/>. Неўзабаве пасля гэтага САП разрабавалі і спалілі суседнюю вёску Ум Курайдзім<ref>{{Cite web |date=2026-03-05 |title=Sudanese army retakes strategic town in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/311381 |access-date=2026-03-06 |website=Sudan Tribune}}</ref>, забіўшы сем чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-03-06 |title=Doctors network says RSF killed 7 civilians in North Kordofan attack |url=https://sudantribune.com/article/311439 |access-date=2026-03-07 |website=Sudan Tribune}}</ref> Войскі Дагала заявілі, што ўзялі Эль-Бардаб на поўнач ад Кадуглі.<ref>{{Cite web |date=2026-03-05 |title=Sudan war: At least 9 dead in new Kordofan shelling carnage |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-at-least-9-dead-in-kordofan-shelling-canage |access-date=2026-03-06 |website=Radio Dabanga}}</ref> У выніку абстрэлу САП Даланга загінулі дваццаць восем чалавек.<ref name="africanews">{{Cite web |date=2026-03-06 |title=Sudan: army claims recapture of Bara, at least 51 dead in fighting |url=https://www.africanews.com/2026/03/06/sudan-army-claims-recapture-of-bara-at-least-51-dead-in-fighting/ |access-date=2026-03-06 |website=Africanews}}</ref> * 7 сакавіка — прынамсі 34 чалавекі загінулі ў выніку ўдараў беспілотнікаў УСС па Абу-Забаду.<ref>{{Cite web |date=2026-03-08 |title=Dozens killed in drone strikes on markets in Kordofan and East Darfur |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/dozens-killed-in-drone-strikes-on-markets-in-kordofan-and-east-darfur |access-date=2026-03-10 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 8 сакавіка — шэсць чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка УСС па паліўным рынку ў Эд-Дэйне<ref>{{Cite web |date=2026-03-08 |title=Six killed in army drone strike on East Darfur fuel market |url=https://sudantribune.com/article/311501 |access-date=2026-03-09 |website=Sudan Tribune}}</ref>, а яшчэ 10 чалавек загінулі ў аналагічнай атацы ў Ньяле<ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=10 killed, seven injured in ‘SAF drone strike’ on South Darfur market’ |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/10-killed-seven-injured-in-saf-drone-strike-on-south-darfur-market |access-date=2026-03-10 |website=Radio Dabanga}}</ref>. Атрады аль-Хілу заявілі, што 17 чалавек загінулі ў выніку атакі войск Бурхана на рынак у Джалдзе, Паўднёвы Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-03-08 |title=SPLM-N says army drone strike kills 17 in South Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/311507 |access-date=2026-03-09 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 10 сакавіка — прынамсі 52 чалавекі загінулі ў выніку меркаванага ўдару беспілотніка УСС па грамадзянскім канвоі недалёка ад Аль-Фулаха, Заходні Кардафан.<ref>{{Cite web |date=2026-03-11 |title=Sudan war: 52 killed in West Kordofan drone convoy carnage |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-52-killed-in-west-kordofan-drone-convoy-carnage |access-date=2026-03-12 |website=Radio Dabanga}}</ref> У выніку абстрэлаў Даланга з боку мяцежнікаў загінулі сем чалавек.<ref>{{Cite web |date=2026-03-11 |title=Seven civilians dead in new shelling of Dilling, South Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/seven-civilians-dead-in-new-shelling-of-dilling-south-kordofan |access-date=2026-03-12 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 11 сакавіка — прынамсі 17 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка САП па школе ў Шукейры, штат Белы Ніл.<ref>{{Cite web |date=2026-03-12 |title=Students among 17 dead in RSF drone attack in Sudan’s White Nile State |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/12/students-among-17-dead-in-rsf-drone-attack-in-sudans-white-nile-state |access-date=2026-03-12 |website=Al Jazeera}}</ref> Прынамсі 20 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка УСС па Абу-Забаду<ref>{{cite news |title=Drone strikes hit West Darfur fuel market, shelling resumes in South Kordofan as Sudan fighting intensifies |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/drone-strikes-hit-west-darfur-market-bombing-resumes-in-south-kordofan-as-sudan-fighting-intensifies |access-date=14 March 2026 |work=Radio Dabanga |date=12 March 2026}}</ref>. * 12 сакавіка — прынамсі 11 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка па рынку Адыконг у Заходнім Дарфуры, недалёка ад чадскага горада Адрэ.<ref>{{cite news |last=Khaled |first=Fatma |title=Drone strike in Sudan near the border with Chad kills 4, injures many more |url=https://www.washingtonpost.com/world/2026/03/12/sudan-darfur-war-army-drones-kordofan/06299b14-1e51-11f1-a29c-fd43da9a479a_story.html |access-date=13 March 2026 |agency=The Associated Press |publisher=The Washington Post |date=12 March 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=Drone attack on market in Sudan kills 11, as air war civilian toll mounts |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/13/drone-attack-on-market-in-sudan-kills-11-as-air-war-civilian-toll-mounts |access-date=14 March 2026 |work=Al Jazeera |date=13 March 2026}}</ref> УСС заявілі, што адбілі ў мяцежнікаў Усходні Ёрт і лагер Балама ў штаце Блакітны Ніл.<ref>{{cite news |title=Sudan army says it seized two areas in Blue Nile region |url=https://sudantribune.com/article/311706 |access-date=14 March 2026 |work=Sudan Tribune |date=12 March 2026}}</ref> * 13 сакавіка — трынаццаць баевікоў Дагала, уключаючы генерал-маёра, былі забітыя ў выніку ўдару ўрадавага дрона па калоне ў Фора-Баранга, Заходні Дарфур<ref>{{cite news |title=Sudanese army drone strike kills senior RSF commander in West Darfur |url=https://sudantribune.com/article/311726 |access-date=14 March 2026 |work=Sudan Tribune |date=13 March 2026}}</ref>. * 16 сакавіка — САП адбілі Бару і Карнай у Паўночным Дарфуры, недалёка ад мяжы з Чадам.<ref>{{cite news |title=RSF seizes strategic city in Sudan’s North Kordofan, town on Chad border |url=https://sudantribune.com/article/311812 |access-date=17 March 2026 |work=Sudan Tribune |date=16 March 2026}}</ref> * 18 сакавіка — мяцежнікаў абвінавацілі ў забойстве 12 чалавек у Шурайм-Міме, на поўнач ад Бары.<ref>{{cite news |title=Sudan doctors say RSF killed 12 civilians in North Kordofan |url=https://sudantribune.com/article/311909 |access-date=19 March 2026 |work=Sudan Tribune |date=18 March 2026}}</ref> * 20 сакавіка — у выніку авіяўдару УСС па бальніцы Эд Даэйн загінулі семдзесят чалавек, 146 атрымалі раненні. Па дадзеных [[Сусветная арганізацыя аховы здароўя|Сусветнай арганізацыі аховы здароўя]], у выніку атакі больш за два мільёны чалавек засталіся без належнага медыцынскага абслугоўвання.<ref>{{Cite web |title=Chadian army bolsters presence near Sudan border as tensions rise |url=https://sudantribune.com/article/311984 |access-date=2026-03-22 |website=Sudan Tribune}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chad launches security operation on Sudan border after drone strike |url=https://sudantribune.com/article/311925 |access-date=2026-03-22 |website=Sudan Tribune}}</ref> У выніку ўдару беспілотніка САП па Аль-Дабе пацярпелі тры чалавекі, а таксама была пашкоджана электрастанцыя, што прывяло да адключэння электраэнергіі.<ref>{{Cite web |title=Chad shuts Sudan border after drone strike kills civilians in El Tina |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/chad-shuts-sudan-border-after-drone-strike-kills-civilians-in-el-tina |access-date=2026-03-22 |website=Radio Dabanga}}</ref> * 24 сакавіка — атрады Дагала і аль-Хілу захапілі Курмук <ref>{{cite web|title=RSF-SPLM-N joint forces seize strategic Sudanese town near Ethiopian border.|url=https://sudantribune.com/article/312054|date=24 March 2026|access-date=26 March 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref><ref>{{cite web|title=‘RSF and SPLM-N seize parts of Sudan’s Blue Nile region’ as more than 73,000 flee |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-and-splm-n-seize-parts-of-sudans-blue-nile-region-as-more-than-73000-flee|date=24 March 2026|access-date=28 March 2026|publisher=Radio Dabanga}}</ref>. * 25 сакавіка — САП забілі 16 мірных жыхароў у Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |title=Medical group accuses RSF of killing 16 civilians in Sudan’s Darfur |url=https://www.aa.com.tr/en/africa/medical-group-accuses-rsf-of-killing-16-civilians-in-sudan-s-darfur/3878947 |access-date=2026-03-26 |website=Anadolu Ajansi}}</ref>. У выніку ўдару беспілотніка ў кантраляваным САП раёне Сараф-Амра ў Паўночным Дарфуры загінулі 22 чалавекі і 17 атрымалі раненні. Шэсць чалавек загінулі і 10 атрымалі раненні ў выніку меркаванага ўдару войск Дагала па грамадзянскай грузавіку ў Паўночным Кардафане.<ref>{{cite web|title=Two drone strikes on civilian targets kill 28 people in Sudan|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/26/sudan-drone-strikes-civilian-targets-north-darfur-market-north-kordofan-truck|date=26 March 2026|access-date=28 March 2026|publisher=The Guardian}}</ref> * 27 сакавіка — урадавыя дроны нанеслі ўдар па пазіцыях САП в Паўночным Дарфуры.<ref>{{cite web|title=SPLM-N says Sudanese army airstrike kills seven at South Kordofan funeral|url=https://sudantribune.com/article/312161|date=27 March 2026|access-date=28 March 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> У выніку авіяўдару ВПС Судана па пахаванні ў Аль-Сунуце, Паўднёвы Кардафан, загінулі сем чалавек.<ref>{{cite web|title=SPLM-N says Sudanese army airstrike kills seven at South Kordofan funeral |url=https://sudantribune.com/article/312161 |date=27 March 2026|access-date=3 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> * 28 сакавіка — суданская ўрадавая армія заявіла, што адбіла атакі праціўніка на заходнія і паўночныя ўскраіны Даланга.<ref>{{cite web|title=Sudan army says it repels RSF-SPLM-N attack on Dilling|url=https://sudantribune.com/article/312191|date=28 March 2026|access-date=28 March 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> * 29 сакавіка — УСС заявілі аб адбіцці атакі сіл Дагала і аль-Хілу на Аль-Кайлі ў штаце Блакітны Ніл, у выніку чаго загінулі 94 байца, некалькі чалавек былі захопленыя ў палон, а чатыры баявыя машыны знішчаны.<ref>{{cite web|title=Sudan army says repels attack in Blue Nile region|url=https://sudantribune.com/article/312234|date=29 March 2026|access-date=2 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> Прынамсі 14 чалавек загінулі ў выніку двухдзённага абстрэлу Даланга з боку мяцежнікаў<ref>{{cite web|title=At least 14 civilians killed in artillery shelling on Sudan’s Dilling |url=https://sudantribune.com/article/312231 |date=29 March 2026|access-date=3 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref>. ===Красавік === * 2 красавіка — прынамсі 12 чалавек загінулі ў выніку ўдару беспілотніка мяцежнікаў па бальніцы Аль-Джабалайн у штаце Белы Ніл.<ref>{{Cite web |title=Drone strike on Sudan’s Al-Jabalain hospital kills 12 |url=https://sudantribune.com/article/312373 |access-date=2026-04-03 |website=Sudan Tribune}}</ref> Атрад САП здзейсніў налёт на бальніцу Аль-Усра ў Эд-Дэйн<ref>{{Cite web |title=Sudanese medical group says RSF forces stormed East Darfur hospital |url=https://sudantribune.com/article/312378 |access-date=2026-04-03 |website=Sudan Tribune}}</ref>. * 6 красавіка — урадавыя войскі адбілі Аль-Тукму, адкрыўшы дарогу з Даланга ў Хабілу. <ref>{{Cite web |title=Sudan army reopens key road to Dilling after fierce clashes |url=https://sudantribune.com/article/312510 |access-date=2026-04-07 |website=Sudan Tribune}}</ref> * 8 красавіка — у выніку ўдару беспілотніка УСС па вясельнай цырымоніі ў Кутуме загінула больш за 58 чалавек і яшчэ 100 атрымалі раненні, у тым ліку члены САП, а таксама былі разбураны некалькі дамоў.<ref>{{cite web|title=Drone strike kills over 40 at wedding in North Darfur’s Kutum|url=https://sudantribune.com/article/312585|date=9 April 2026|access-date=10 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref><ref>{{cite web|title=Civilian death toll from North Darfur drone attack on wedding procession rises to 58 |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/civilian-death-toll-from-north-darfur-drone-attack-on-wedding-procession-rises-to-58 |date=12 April 2026|access-date=13 April 2026|publisher=Radio Dabanga}}</ref> * 11 красавіка — чатыры чалавекі былі забітыя прыхільнікамі Дагала і аль-Хілу на Цэнтральным рынку Даланга.<ref>{{cite web|title=Artillery fire kills four in Sudan’s Dilling market |url=https://sudantribune.com/article/312699 |date=11 April 2026|access-date=13 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> Генерал-маёр САП Аль-Нур Ахмед Адам, таксама вядомы як Аль-Нур Губа, перайшоў на бок сіл урада на фоне канфлікту з іншымі камандзірамі Дагала.<ref>{{cite web|title=Senior RSF commander in North Darfur defects to the Sudanese army |url=https://sudantribune.com/article/312687 |date=11 April 2026|access-date=13 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> * 13 красавіка — дваццаць чалавек загінулі ў выніку двухдзённых удараў беспілотнікаў УСС па тэрыторыі Дарфура.<ref>{{cite web|title=Sudan army drone strikes kill 20 in Darfur, officials say |url=https://sudantribune.com/article/312756 |date=13 April 2026|access-date=16 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> * 14 красавіка — тры чалавекі загінулі ў выніку ўдару беспілотніка УСС у Заходнім Дарфуры, які прыйшоўся па памежным пераходзе Адуконг з Чадам.<ref>{{cite web|title=Sudan army drone strike kills three at Chad border crossing |url=https://sudantribune.com/article/312837 |date=15 April 2026|access-date=16 April 2026|publisher=Sudan Tribune}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Храналогіі]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] mby5c68pcyougitfhjuknkh45qkacuz Тамара Саланевіч 0 804467 5130330 5130298 2026-04-21T12:04:26Z M.L.Bot 261 афармленне 5130330 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} [[Файл:Narewka_galeria_Tamary_Sołoniewicz_13.07.2009_p.jpg|міні|250x250пкс|Галерэя імя Тамары Саланевіч у Нараўцы]] [[Файл:Czy_słyszysz_jak_płacze_ziemia....png|міні|Кадр з фільма Тамары Салоневіч «Ці чуеш ты, як зямля плача…» (1987), які распавядае пра знос вёскі на Падляшшы дзеля будаўніцтва вадасховішча Семяноўка.]] [[Файл:Skwery_Tamary_Sołonieiwcz_Białystok.jpg|міні|Мемарыяльная дошка — бульвар Тамары Саланевіч у Беластоку]] '''Тамара Саланевіч''' ({{ВДП}}) — беларуска-польская [[Рэжысёр|кінарэжысёрка]] і [[сцэнарыст]]ка дакументальных фільмаў. == Біяграфія == Нарадзілася ў сям’і даваеннай беларускай інтэлігенцыі, яе бацькамі былі Мікалай і Вольга Саланевічы. Вучылася ў пачатковай школе ў Нараўцы, а затым у агульнаадукацыйным ліцэі ў [[Міхалова (Польшча)|Міхалове]]. Скончыла факультэт польскай філалогіі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] і аспірантуру па журналістыцы. З сярэдзіны 1960-х гадоў яна працавала на [[Польскае тэлебачанне|Польскім тэлебачанні]], у штодзённай праграме «Дзённік тэлевізійны», у рэпартажным аддзеле Першага канала, у аддзелах сацыяльнага і дакументальнага кіно, а таксама ў Студыі дакументальных фільмаў у Лодзі. У 1990-х гадах супрацоўнічала з Беластоцкім аддзяленнем рэгіянальнага тэлебачання. [[Падляшша]] з яго шматнацыянальнай і шматканфесійнай культурай натхніла тэматыку большасці фільмаў Саланевіч. Свой першы фільм пра гэты рэгіён яна зняла ў 1966 годзе. ''«Мястэчка на ўскрайку пушчы»'' — фільм пра жыццё ў [[Гайнаўка|Гайнаўцы]] ў той час. Многія з яе фільмаў атрымалі ўзнагароды на фестывалях у Польшчы і за мяжой. Сярод яе найбольш вядомых і ўзнагароджаных фільмаў: ''«Матэчнік»'' — прэмія «Залаты экран» у 1975 годзе; ''«Антыгона ў стадоле»'' — бронзавая ўзнагарода «Конік» на Кракаўскім фестывалі дакументальнага кіно; ''«Гэля Пацэвічаўна з Задважанаў»'' — сярэбраная ўзнагарода «Конік» на Кракаўскім фестывалі дакументальнага кіно; ''«Зямля»'' — Гран-пры на Кракаўскім фестывалі дакументальнага кіно; ''«Вузкая каляіна»'' — прэмія ''«Салідарнасці»'' у 1981 годзе і першы прыз на сацыяльна-палітычным кінафестывалі 1984 года; і ''«Польскі падкідыш»'' — прэмія Асацыяцыі польскіх журналістаў у 1997 годзе. == Фільмаграфія == # 1966 — ''Miasto na skraju puszczy'' (рэалізацыя{{слова?}}, сцэнарыстка) # 1974 — ''Antygona w stodole'' (рэалізацыя, сцэнарыстка) # 1975 — ''Hela Pacewiczówna z Zadworzan'' (рэжысёрка) # 1977 — ''Ziemia'' (рэжысёрка, сцэнарыстка) # 1978 — ''Kto za, kto przeciw, kto się wstrzymał'' (рэалізацыя, сцэнарыстка) # 1982 — ''Wąski tor'' (рэжысёрка, сцэнарыстка) # 1985 — ''Kresowa ballada 1935'' (рэжысёрка, сцэнарыстка) # 1985 — ''Nieobecny, poległ na polu chwały'' (рэалізацыя) # 1987 — ''Siłaczka z goran'' (рэжысёрка, сцэнарыстка) # 1987 — ''Wiatrak w dolinie'' (рэжысёрка, сцэнарыстка) # 1987 — ''Czy słyszysz jak płacze ziemia…'' (рэжысёрка, сцэнарыстка) # 1988 — ''Andrzej i Maria'' (рэжысёрка, сцэнарыстка) # 1988 — ''Żertwa'' (рэжысёрка, рэалізацыя на ТВ, сцэнарыстка) # 1993 — ''Melodia duszy'' (рэжысёрка, сцэнарыстка) # 1994 — ''Już niepotrzebni'' (рэжысёрка) # 1995 — ''Bizancjum w Hajnówce'' (рэжысёрка) # 1995 — ''Przeżycie obywatela Pikutina'' (рэжысёрка) # 1995 — ''Polski podrzutek'' (рэжысёрка) # 1995 — ''Łemko ze Żdyni'' (рэжысёрка) # 1997 — ''Polski podrzutek II'' (рэжысёрка) # 1997 — ''Gorzkie zwycięstwo'' (рэжысёрка) # 1999 — ''Tango bezrobotnych'' (рэжысёрка) # 2000 — ''Tatarzy w Polsce'' (рэжысёрка) == Кінапрэміі == * 1981 — ''Хто за, хто супраць, хто ўстрымаўся?'' Кракаў, Нацыянальны фестываль кароткаметражных фільмаў, Прэмія KAFLREF і TV NSZZ ''«Салідарнасць»'', Мазавецкае ваяводства * 1978 — ''Ziemia'' Кракаў, Нацыянальны фестываль кароткаметражных фільмаў, Гран-пры «Залаты конь-хобі» * 1977 — ''Ziemia'' Лодзь, Гран-пры (ФФ Сацыяльна-палітычны) * 1976 — ''Hela Pacewiczówna z Zadworzanie'' Люблін, Нацыянальны фестываль сельскагаспадарчага кіно, 2-я прэмія * 1976 — ''Hela Pacewiczówna z Zadworzanie'' Кракаў, Нацыянальны фестываль кароткаметражных фільмаў, Спецыяльны прыз «Сярэбраны конь-хобі» * 1975 — ''«Антыгона ў стадоле»'' Кракаў, Нацыянальны фестываль кароткаметражных фільмаў, бронзавы конік * 1974 — ''«Антыгона ў стадоле»'' Люблін, Нацыянальны сельскагаспадарчы кінафестываль, 1-ы прыз; 6-ы Нацыянальны сельскагаспадарчы кінафестываль — узнагарода старшыні Камітэта радыё і тэлебачання ў катэгорыі тэлевізійных фільмаў == Ушанаванне памяці == У самым цэнтры Беластока знаходзіцца бульвар Тамары Саланевіч (размешчаны ўздоўж ракі Белай і праспекта Пілсудскага і цягнецца ад вуліцы Генрыка Сянкевіча да вуліцы Фабрычнай)<ref>{{Cite web|lang=|url=http://www.info.bialystok.pl/skwery/soloniewicz/obiekt.php|title=Skwer Tamary Sołoniewicz|website=info.bialystok.pl}}</ref>. У Гайнаўцы ёсць вуліца, названая ў гонар Тамары Саланевіч, а ў Нарэўцы — галерэя, названая ў яе гонар. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Польшчы]] ilugvqjwlhmsptriqh150v9v5804iam 5130332 5130330 2026-04-21T12:06:05Z M.L.Bot 261 5130332 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} [[Файл:Narewka_galeria_Tamary_Sołoniewicz_13.07.2009_p.jpg|міні|250x250пкс|Галерэя імя Тамары Саланевіч у Нараўцы]] [[Файл:Czy_słyszysz_jak_płacze_ziemia....png|міні|Кадр з фільма Тамары Саланевіч «Ці чуеш ты, як зямля плача…» (1987), які распавядае пра знос вёскі на Падляшшы дзеля будаўніцтва вадасховішча Семяноўка.]] [[Файл:Skwery_Tamary_Sołonieiwcz_Białystok.jpg|міні|Мемарыяльная дошка — бульвар Тамары Саланевіч у Беластоку.]] '''Тамара Саланевіч''' ({{ВДП}}) — беларуска-польская [[Рэжысёр|кінарэжысёрка]] і [[сцэнарыст]]ка дакументальных фільмаў. == Біяграфія == Нарадзілася ў сям’і даваеннай беларускай інтэлігенцыі, яе бацькамі былі Мікалай і Вольга Саланевічы. Вучылася ў пачатковай школе ў Нараўцы, а затым у агульнаадукацыйным ліцэі ў [[Міхалова (Польшча)|Міхалове]]. Скончыла факультэт польскай філалогіі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] і аспірантуру па журналістыцы. З сярэдзіны 1960-х гадоў яна працавала на [[Польскае тэлебачанне|Польскім тэлебачанні]], у штодзённай праграме «Дзённік тэлевізійны», у рэпартажным аддзеле Першага канала, у аддзелах сацыяльнага і дакументальнага кіно, а таксама ў Студыі дакументальных фільмаў у Лодзі. У 1990-х гадах супрацоўнічала з Беластоцкім аддзяленнем рэгіянальнага тэлебачання. [[Падляшша]] з яго шматнацыянальнай і шматканфесійнай культурай натхніла тэматыку большасці фільмаў Саланевіч. Свой першы фільм пра гэты рэгіён яна зняла ў 1966 годзе. ''«Мястэчка на ўскрайку пушчы»'' — фільм пра жыццё ў [[Гайнаўка|Гайнаўцы]] ў той час. Многія з яе фільмаў атрымалі ўзнагароды на фестывалях у Польшчы і за мяжой. Сярод яе найбольш вядомых і ўзнагароджаных фільмаў: ''«Матэчнік»'' — прэмія «Залаты экран» у 1975 годзе; ''«Антыгона ў стадоле»'' — бронзавая ўзнагарода «Конік» на Кракаўскім фестывалі дакументальнага кіно; ''«Гэля Пацэвічаўна з Задважанаў»'' — сярэбраная ўзнагарода «Конік» на Кракаўскім фестывалі дакументальнага кіно; ''«Зямля»'' — Гран-пры на Кракаўскім фестывалі дакументальнага кіно; ''«Вузкая каляіна»'' — прэмія ''«Салідарнасці»'' у 1981 годзе і першы прыз на сацыяльна-палітычным кінафестывалі 1984 года; і ''«Польскі падкідыш»'' — прэмія Асацыяцыі польскіх журналістаў у 1997 годзе. == Фільмаграфія == # 1966 — ''Miasto na skraju puszczy'' (рэалізацыя{{слова?}}, сцэнарыстка) # 1974 — ''Antygona w stodole'' (рэалізацыя, сцэнарыстка) # 1975 — ''Hela Pacewiczówna z Zadworzan'' (рэжысёрка) # 1977 — ''Ziemia'' (рэжысёрка, сцэнарыстка) # 1978 — ''Kto za, kto przeciw, kto się wstrzymał'' (рэалізацыя, сцэнарыстка) # 1982 — ''Wąski tor'' (рэжысёрка, сцэнарыстка) # 1985 — ''Kresowa ballada 1935'' (рэжысёрка, сцэнарыстка) # 1985 — ''Nieobecny, poległ na polu chwały'' (рэалізацыя) # 1987 — ''Siłaczka z goran'' (рэжысёрка, сцэнарыстка) # 1987 — ''Wiatrak w dolinie'' (рэжысёрка, сцэнарыстка) # 1987 — ''Czy słyszysz jak płacze ziemia…'' (рэжысёрка, сцэнарыстка) # 1988 — ''Andrzej i Maria'' (рэжысёрка, сцэнарыстка) # 1988 — ''Żertwa'' (рэжысёрка, рэалізацыя на ТВ, сцэнарыстка) # 1993 — ''Melodia duszy'' (рэжысёрка, сцэнарыстка) # 1994 — ''Już niepotrzebni'' (рэжысёрка) # 1995 — ''Bizancjum w Hajnówce'' (рэжысёрка) # 1995 — ''Przeżycie obywatela Pikutina'' (рэжысёрка) # 1995 — ''Polski podrzutek'' (рэжысёрка) # 1995 — ''Łemko ze Żdyni'' (рэжысёрка) # 1997 — ''Polski podrzutek II'' (рэжысёрка) # 1997 — ''Gorzkie zwycięstwo'' (рэжысёрка) # 1999 — ''Tango bezrobotnych'' (рэжысёрка) # 2000 — ''Tatarzy w Polsce'' (рэжысёрка) == Кінапрэміі == * 1981 — ''Хто за, хто супраць, хто ўстрымаўся?'' Кракаў, Нацыянальны фестываль кароткаметражных фільмаў, Прэмія KAFLREF і TV NSZZ ''«Салідарнасць»'', Мазавецкае ваяводства * 1978 — ''Ziemia'' Кракаў, Нацыянальны фестываль кароткаметражных фільмаў, Гран-пры «Залаты конь-хобі» * 1977 — ''Ziemia'' Лодзь, Гран-пры (ФФ Сацыяльна-палітычны) * 1976 — ''Hela Pacewiczówna z Zadworzanie'' Люблін, Нацыянальны фестываль сельскагаспадарчага кіно, 2-я прэмія * 1976 — ''Hela Pacewiczówna z Zadworzanie'' Кракаў, Нацыянальны фестываль кароткаметражных фільмаў, Спецыяльны прыз «Сярэбраны конь-хобі» * 1975 — ''«Антыгона ў стадоле»'' Кракаў, Нацыянальны фестываль кароткаметражных фільмаў, бронзавы конік * 1974 — ''«Антыгона ў стадоле»'' Люблін, Нацыянальны сельскагаспадарчы кінафестываль, 1-ы прыз; 6-ы Нацыянальны сельскагаспадарчы кінафестываль — узнагарода старшыні Камітэта радыё і тэлебачання ў катэгорыі тэлевізійных фільмаў == Ушанаванне памяці == У самым цэнтры Беластока знаходзіцца бульвар Тамары Саланевіч (размешчаны ўздоўж ракі Белай і праспекта Пілсудскага і цягнецца ад вуліцы Генрыка Сянкевіча да вуліцы Фабрычнай)<ref>{{Cite web|lang=|url=http://www.info.bialystok.pl/skwery/soloniewicz/obiekt.php|title=Skwer Tamary Sołoniewicz|website=info.bialystok.pl}}</ref>. У Гайнаўцы ёсць вуліца, названая ў гонар Тамары Саланевіч, а ў Нарэўцы — галерэя, названая ў яе гонар. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Польшчы]] 2vlmn2jholekw2zmjbofjppb707omcx Станіслаў Судроўскі 0 804522 5130471 5115291 2026-04-21T18:35:22Z M.L.Bot 261 дададзена [[Катэгорыя:Кальвінізм у Вялікім Княстве Літоўскім]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5130471 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Станіслаў Судроўскі''' ({{lang-pl|Stanisław Sudrowski}}, {{lang-la|Sudrovius, Swidrous}}) ({{ВДП}}) — кальвінісцкай дзеяч, [[прапаведнік]] і [[тэолаг]]. == Біяграфія == Нарадзіўся, магчыма, у сям’і мяшчан з [[Астралэнка|Астраленкі]]. Энцыклапедычныя выданні даюць час нараджэння Судроўскага як каля 1550 года, аднак, на думку [[Генрык Люлевіч|Генрыка Люлевіча]], нарадзіцца ён мог раней, бо ў 1580 годзе лічыўся ўжо чалавекам сталага ўзросту. Дзе вучыўся не вядома, але ўзровень пазнейшай дзейнасці сведчыць пра адукацыі, імаверна, у межах краіны.{{r|psb}} Як сцвярджалі яго ворагі, каталіцкія палемісты (у прыватнасці, езуіт Марцін Лашч), у маладосці Судроўскі быў асуджаны ў Львове да павешання за крадзеж сярэбранай талеркі і ўнік кары толькі праз згоду стаць катам.{{r|psb}} Духоўную кар’еру пачынаў службай пры двары Радзівілаў біржанскай лініі, быў прапаведнікам у ваяводы віленскага і канцлера Мікалая Радзівіла Рудога. Вясной 1570 года Судроўскі ўжо быў міністрам [[Віленскі кальвінскі збор|віленскага кальвінскага збора]], быў прадстаўніком вялікалітоўскіх кальвіністаў на сінодзе ў Сандаміры. Думаюць, што месца міністра мог атрымаць яшчэ ў сярэдзіне 1560-х гадоў.{{r|psb}} З 29 верасня да 1 кастрычніка 1573 года быў дэлегатам ад кальвіністаў Вялікага Княства Літоўскага на генеральным сінодзе ў Кракаве. 15 лютага 1577 года Судроўскі згаданы сярод пакупнікоў камяніцы ў Вільні (так званага Гарнастаеўскага дома), якую Радзівіл прадаў кальвінскай грамадзе пад збор. У 1577 годзе Судроўскі стаў духоўным сеньёрам (кіраўніком) віленскага дыстрыкта, змяніў на гэтай пасадзе Шымона Зацыюша. 25 чэрвеня 1578 года ўдзельнічаў у нарадзе лютэран і кальвіністаў у Вільні і падпісаў «віленскую згоду».{{r|psb}} У маі 1589 года Крыштаф Радзівіл Пярун прызначыў Судроўскага прапаведнікам збору ў Біржах. 8 снежня 1592 года як утрыманне Судроўскаму нададзены вёскі Мстуны і Шалнодзі пад Біржамі, а таксама пажыццёвая пенсія (100 злотых штогод) і натуральныя выплаты збожжам. У маі 1591 года ён старшынстваваў на сінодзе ў Вільні.{{r|psb}} Судроўскі быў прыяцелем рэфармацыйнага дзеяча [[Андрэй Волан|Андрэя Волана]]. У 1589 годзе Волан выступіў у абарону Судроўскага ад абвінавачванняў езуіцкіх палемістаў (у прыватнасці Андрэя Юргевіча) у невуцтве і няведанні асноў лацінскай граматыкі, выклаў абарону ў творы «Ad scurilem et famosum libellum Jurgievitii responsio». Судроўскі, магчыма, быў выдаўцом і папулярызатарам польскіх перакладаў палемічных твораў Волана, скіраваных супраць Пятра Скаргі. Праз блізкасць інтэлектуальных пазіцый Судроўскаму часам памылкова прыпісвалі аўтарства вядомага твора Волана «Idolatriae Loiolitarum Vilnensium Oppugnatio» (1583), скіраванага супраць віленскіх езуітаў. Паводле Андрэя Юргевіча, у другім выданні «Nauka i utwierdzenie…» (1598), у зборніку рэлігійных песень былі акравершы, якія славілі прыгажосць Зоф’і Воланаўны — дачкі Андрэя Волана, што абурыла віленскую кальвінісцкую грамаду, як сцвярджалі, нават стала прычынай пераходу віленскага цівуна Яна Паца ў каталіцтва.{{r|psb}} Памёр у 1600 годзе і, імаверна, пахаваны ў Вільні.{{r|psb}} Па смерці Судроўскага Андрэй Волан абраны для агалашэння пахавальнай прамовы («Oratio funebris»), яе тэкст выйшаў асобным выданнем у 1600 годзе.{{r|psb}}. Пазней Судроўскі стаў персанажам контррэфармацыйнай сатыры Яна Жжэнчыцкага «Anatomia Martynusa Lutra» (1619){{r|psb}}. == Сям’я == Магчыма, Судроўскі быў жанаты двойчы. Другой жонкай магла быць віленская мяшчанка Марта Мазурава (або Мазураўна).{{r|psb}} Пэўных звестак пра нашчадкаў няма, аднак даследчык Уладзімір Будка выказаў здагадку, што яго сынам быў Анджэй Судроўскі Знаеўскі (памёр у 1639). Пры гэтым прозвішча Знаеўскі часам памылкова прыпісвалі самому Станіславу.{{r|psb}} == Дзейнасць == Судроўскі быў актыўным удзельнікам рэлігійнага жыцця Вялікага Княства Літоўскага. У 1585 годзе ўдзельнічаў у дыспуце паміж кальвінісцкімі і лютэранскімі тэолагамі пра прыроду ўдзелу Хрыста ў Тайнай Вячэры, а таксама ў дыспуце з езуітамі і лютэранамі пра шанаванне абразоў. Судроўскага лічылі глыбокім знаўцам Святога Пісання.{{r|psb}} Пісаў на польскай мове, вядомыя творы: * «Wykład na modlitwę pańską» («Выклад на малітву Панскую», Вільня, 1580) — каментарыі да малітвы «Ойча наш» {{r|psb}}. * «Nauka i utwierdzenie…» («Навука і сцвярджэнне…», 1580; 2-е выд. 1598) — праца пра падрыхтоўку хрысціяніна да смерці{{r|psb}}. * «Katechizm albo krótkie w jedno miejsce zebranie wiary…» («Катэхізіс», Вільня, 1598; 2-е выд. 1600) — падрыхтаваны на аснове нясвіжскага катэхізіса Сымона Буднага (1562) па даручэнні сіноду{{r|psb}}. * «Forma albo porządek sprawowania świętości pańskich…» — дапаўненне да другога выдання Катэхізіса{{r|psb}}. Таксама складальнік зборнікаў песень: * У першае выданне «Навука і сцвярджэнне…» (Nauka i utwierdzenie…) 1580 года ўключаны зборнік з 48 песень і 30 псалмоў Давіда, якіх раней не было ў кальвінісцкіх катэхізісах. Другое выданне выйшла ў 1598 годзе ў Вільні, менавіта ў ім, быццам, былі акравершы з усхваленнем Зоф’і Воланаўны.{{r|psb}} * У склад «Катэхізіса» («Віленскага катэхізіса») 1598 года ўключаны польскія песні пра боскую прыроду Хрыста і пра Святога Духа, а таксама даданы ноты да прыкладна 300 рэлігійных песень. Другое выданне гэтага Катэхізіса з песнямі апублікавана ў 1600 годзе.{{r|psb}} Таксама Судроўскі, магчыма, непасрэдна ўдзельнічаў ў складанні канцыянала (зборніка духоўных песень), які выйшаў у 1594 годзе ў Вільні.{{r|psb}} == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="psb">{{артыкул|аўтар=Lulewicz Henryk|загаловак=Sudrowski (Sudrovius, Swidrous) Stanisław|выданне=Polski Słownik Biograficzny|тып=|месца=Warszawa; Kraków|спасылка = https://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/stanislaw-sudrowski-sudrovius-swidrous|выдавецтва=|год=2008|том=XLV/3|старонкі=349—351|issn=}}</ref> }} == Літаратура == * ''Woźniak Wojciech''. Stanisław Sudrowski z Ostrołęki: pisarz kalwiński z XVI wieku: szkic o życiu i ksiązkach. -- Ostrołęka, 1987. * ''Lulewicz Henryk''. Sudrowski (Sudrovius, Swidrous) Stanisław // PSB. T. XLV/3. — Warszawa; Kraków, 2008. — S. 349—351. == Спасылкі == * {{cite web|url=http://vkl.by/articles/sudrouski-stanislau|title=Судроўскі Станіслаў|author=Пазднякоў Валерый|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае"|date=2006, 2019|accessdate=2026-03-21|language=be}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Судроўскі Станіслаў}} [[Катэгорыя:Кальвінізм у Вялікім Княстве Літоўскім]] 68gibct9xc4wi8sfja0kr4filw3lgbg Лера Барадзіцкая 0 804523 5130336 5130288 2026-04-21T12:23:11Z M.L.Bot 261 5130336 wikitext text/x-wiki {{Навуковец}} '''Лера Барадзіцкая''' або '''Барадзіцкі''', поўнае імя '''Валерыя Раманаўна Барадзіцкая''' ({{lang-en|Lera Boroditsky}}; нар. {{ДН|7|5|1976}}, [[Мінск]]<ref>[https://entitled-opinions.com/2008/11/03/josh-landy-with-lera-boroditsky-on-language-and-thought/ Josh Landy with Lera Boroditsky on language and thought] // Entitled Opinions with Robert Harrison, Nov 3, 2008.</ref>) — амерыканская псіхалінгвістка, спецыялістка па [[Кагнітыўныя навукі|кагнітыўнай навуцы]], прафесар, даследчыца ў галіне мовы і пазнання. Зрабіла вялікі ўнёсак у распрацоўку тэорыі лінгвістычнай адноснасці<ref>{{Cite web|url=http://lera.ucsd.edu/papers/|title=Boroditsky – Papers|website=lera.ucsd.edu|access-date=2016-04-25}}</ref>. Часопіс Utne Reader ў 2011 годзе назваў яе ў ліку 25 людзей, чые ідэі змянілі свет<ref>[https://www.utne.com/Politics/25-visionaries-changing-your-world-2011 25 Visionaries Who Are Changing Your World 2011] // utne.com October 10, 2011</ref>. == Біяграфія == Нарадзілася ў Мінску ў яўрэйскай сям’і, якая эмігравала ў [[ЗША]] ў 1988 годзе. Атрымала ступень бакалаўра ў галіне кагнітыўнай навукі ў Паўночна-Заходнім універсітэце ў Эванстане, [[Ілінойс]]. Затым паступіла ў аспірантуру ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]], дзе атрымала ступень доктара філасофіі ў галіне [[Кагнітыўная псіхалогія|кагнітыўнай псіхалогіі]]. Вяла даследаванні пад навуковым кіраўніцтвам Гордана Боуэра. Пазней там жа ў Стэнфардзе была выкладчыкам (assistant professor) кафедры псіхалогіі, філасофіі і лінгвістыкі. Станам на 2026 год яна з’яўляецца ад’юнкт-прафесарам (associate professor) кагнітыўных навук ва ўніверсітэце Каліфорніі ў [[Сан-Дыега]]. Яе даследаванні дазволілі па-новаму зірнуць на спрэчнае пытанне, ці ўплывае мова, на якой мы гаворым, на наша мысленне ({{нп5|гіпотэза лінгвістычнай адноснасці||ru|Гипотеза лингвистической относительности}}). Яна абапіраецца на пераканаўчыя прыклады міжмоўных адрозненняў у мысленні і ўспрыманні, якія выцякаюць з сінтаксічных або лексічных адрозненняў паміж мовамі. Так, у англійскай мове розніца паміж словамі «кубак» (cup) і «шклянка» (glass) грунтуецца на матэрыяле, з якога зроблены прадмет, у той час як у рускай мове розніца паміж падобнымі словамі вызначаецца формай прадмета<ref>Alan Yu. [https://www.npr.org/sections/health-shots/2013/12/30/258376009/how-language-seems-to-shape-ones-view-of-the-world How Language Seems To Shape One’s View Of The World] // npr.org January 2, 2014 </ref>. Або, у іншым яе прыкладзе, носьбіты [[Англійская мова|англійскай мовы]] ўспрымаюць час аналагічна іх уяўленню прасторавага гарызантальнага руху, у той час як носьбіты [[Кітайская мова|кітайскай мовы]] асацыююць цячэнне часу з вертыкальным рухам. Яна таксама сцвярджае, што гэтыя адрозненні не цалкам вызначаюць канцэптуалізацыю, бо носьбітаў адной мовы можна навучыць думаць гэтак жа, як носьбіты іншых моў, без неабходнасці вывучаць цалкам якую-небудзь іншую ​​мову. Такім чынам, паводле Барадзіцкай, родныя мовы могуць уплываць на пазнанне, але гэты ўплыў не абсалютны<ref>{{Cite journal|last=Boroditsky|first=Lera|title=Does language shape thought? Mandarin and English speakers' conceptions of time|journal=Cognitive Psychology|volume=43|issue=1|pages=1—22|year=2001|doi=10.1006/cogp.2001.0748|url=http://lera.ucsd.edu/papers/mandarin.pdf}}</ref>. Яе даклады і лекцыі паўплывалі на даследаванні ў псіхалогіі, філасофіі і лінгвістыцы; у іх прыводзіліся доказы і факты ў процівагу распаўсюджанаму перакананню, што чалавечае ўспрыманне з’яўляецца ў значнай ступені ўніверсальным і не залежыць ад мовы і культуры. Апроч навуковай працы, Барадзіцкая таксама чытае навукова-папулярныя лекцыі для шырокай публікі, яе працы асвятляюцца ў навінах і СМІ. == Публікацыі == * {{Cite journal|author1=Thibodeau PH|author2=Boroditsky L|year=2015|title=Measuring Effects of Metaphor in a Dynamic Opinion Landscape|journal=PLoS ONE|volume=10|issue=7|doi=10.1371/journal.pone.0133939}} * {{Cite journal|author1=Thibodeau PH|author2=Boroditsky L|year=2013|title=Natural Language Metaphors Covertly Influence Reasoning|journal=PLoS ONE|volume=8|issue=1|doi=10.1371/journal.pone.0052961}} * {{Cite journal|author1=Boroditsky, L.|author2=Ramscar, M.|year=2002|title=The roles of body and mind in abstract thought|journal=Psychological Science|volume=13|issue=2|pages=185—188|doi=10.1111/1467-9280.00434}} * {{Cite journal|author=Boroditsky, L.|year=2001|title=Does language shape thought? English and Mandarin speakers' conceptions of time|journal=Cognitive Psychology|volume=43|issue=1|pages=1—22|doi=10.1006/cogp.2001.0748}} * {{Cite journal|author=Boroditsky, L.|year=2000|title=Metaphoric Structuring: Understanding time through spatial metaphors|journal=Cognition|volume=75|issue=1|pages=1—28|doi=10.1016/S0010-0277(99)00073-6}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-03-21}} {{Бібліяінфармацыя}} nogasnafopiraibzf4pf0nn88gnv27f Добраахвотніцкая кавалерыйская дывізія Сярэдняй Літвы 0 804541 5130637 5115487 2026-04-22T11:45:18Z IP781584110 134977 IP781584110 перанёс старонку [[Добраахвотніцкая кавалерыйская дывізія Сярэдняй Літвы. Гусары смерці Сярэдняй Літвы.]] у [[Добраахвотніцкая кавалерыйская дывізія Сярэдняй Літвы]]: перанос пад назву "Добраахвотніцкая кавалерыйская дывізія Сярэдняй Літвы", стварэнне перасылкі "Гусары смерці Сярэдняй Літвы" 5115487 wikitext text/x-wiki [[Файл:Emblemat dywizjonu jazdy ochotniczej.svg|міні|эмблема дывізіену дабраахвотніцкай кавалерыі]] [[Файл:Odznaka_Dywizjonu_Huzarów_Śmierci_wz._1920_-_replika.jpg|міні|Копія эмблемы дывізіёну гусараў смерці 1920 года]] '''Добраахвотніцкая кавалерыйская дывізія''' (''дывізія гусараў'' смерці) — кавалерыйскае [[падраздзяленне]] [[Войска Сярэдняй Літвы|Арміі Сярэдняй Літвы]] і міжваеннай Польскай дзяржавы 1920 -1921 г. == Гісторыя == 23 ліпеня 1920 года, падчас [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]], у [[Беласток|Беластоку]] пачалося фарміраванне Добраахвотніцкай кавалерыйскай дывізіі (афіцыйная назва гэтага падраздзялення), якая складалася з двух эскадронаў: аднаго коннага і аднаго пяхотнага. У яе склад уваходзілі салдаты з кавалерыі маёра Яворскага і [[Татарскі кавалерыйскі полк імя Мустафы Ахматовіча|Татарскага кавалерыйскага палка]], а таксама добраахвотнікі {{Sfn|Gajewski|1999}} . 30 ліпеня таго ж года каля вёскі Дзербаны падраздзяленне прайшло баявое хрышчэнне. Былі захоплены два кулямёты, што паклала аснову для фарміравання кулямётнага швадрона. Дывізія была прыведзена да прысягі ў м. Простыні . 2 жніўня падраздзяленне было падпарадкавана камандзіру 29-й пяхотнай брыгады . 10 жніўня каля [[Варшава|Варшавы]] у яго склад быў уключаны швадрон Лодскай коннай паліцыі пад камандаваннем камісара Анджэя Язерскага. На наступны дзень камандзір 1-й арміі падпарадкаваў дывізію палкоўніку Малахоўскаму, камандзіру групы «Зегжэ». 14 жніўня, пачаўся іх удзел у [[Варшаўская бітва (1920)|бітве пад Варшавай.]] Гусары былі падпарадкаваны камандзіру 4-га батальёна 157-га пяхотнага палка і разам з ім змагаліся наступныя два дні каля Непарэнта. 16 жніўня эскадрон прыкрываў 6-ю пяхотную брыгаду легіёнаў на [[Нараў|рацэ Нараў]], а на наступны дзень разам з авіяцыйным батальёнам дзяжурыў у сектары «Беніямінаў», які вёў да дарогі з вёскі Боркі . Апоўдні таго ж дня эскадрон быў падпарадкаваны генералу [[Люцыян Жалігоўскі|Жалігоўскаму]], а ўвечары каля вёскі Боркі пачаў атаку з паўэскадронам, вярнуўшы чатыры польскія артылерыйскія гарматы. Каля [[Міньск Мазавецкі|Мінска Мазавецкага]] са складу эскадрона быў выведзены эскадрон лодзінскай коннай паліцыі. 21 жніўня каля [[Мышынец|Мышынца]] швадрон двойчы атакаваў савецкія палявыя лагеры. Падчас другой атакі ён захапіў дзевяць гармат. Перамір'е, заключанае 18 кастрычніка, заспела атрад пад [[Ліда|Лідай]] . Наступныя два месяцы атрад адпачываў у Тэрэсіне, пасля чаго быў перакінуты ў [[Вільня|Вільню]] . Там дывізія падпарадкоўвалася камандзіру 210-га палка добраахвотнікаў уланаў, папаўняла свой асабісты склад і забяспечвала абарону ўчастка польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі [[Руднікі (Салечніцкі раён)|Руднікі]] - [[Алькенікі]] . У гэты перыяд атрад дзейнічаў пад назвай '''1-я гусарская дывізія войска Цэнтральнай Літвы'''. 1 лютага 1921 года падраздзяленне было выведзена ў Гудунай і ўключана ў склад 23-га палка Нёманскіх уланаў у складзе 5-га і 6-га швадронаў. Адначасова ўзвод сувязі і кулямётны ўзвод дывізіі былі выдзелены і ўключаны ў склад штабнога швадрона [[Дывізія вершнікаў Сярэдняй Літвы|кавалерыйскай дывізіі Сярэдняй Літвы]] . У сакавіку абодва швадроны былі адпраўлены ў Вільню, тагачасную сталіцу [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] . 20 сакавіка швадроны былі выдзелены з [[23-га полк Нёманскіх уланаў|23-га палка Нёманскіх уланаў]] і прызначаны ў якасці дывізійнай кавалерыі ў [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-ю Літоўска-Беларускую дывізію]] (5-ы эскадрон) і 2-ю Літоўска-Беларускую дывізію (6-ы эскадрон). 22 ліпеня 1921 года міністр ваенных спраў загадаў уключыць эскадроны ў склад 3-га конна-стралковага палка . 5-ы эскадрон спачатку быў перайменаваны ў 3-і, а пазней у 2-і эскадрон 3-га стралковага палка, а 6-ы эскадрон пасля ўключэння ў склад 3-га стралковага палка стаў 7-м, а пазней — 3-м эскадронам. 27 красавіка 1922 года абодва эскадроны прыбылі ў Беласток, у мірны гарнізон 3-га коннага стралковага палка. 8 снежня 1922 года ўвесь полк перамясціўся ў Ваўкавыскі гарнізон . Эскадрон «Гусары смерці» ніколі не цярпеў паражэнняў <ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.rp.pl/artykul/1038785-Kawaleria-spod-znaku-trupiej-czaszki.html|title=Kawaleria spod znaku trupiej czaszki|website=[[Rzeczpospolita (gazeta)|rp.pl]]|date=13 sierpnia 2013}}</ref> . Гусары насілі чорна-белыя вымпелы з мёртвай галавой або чорныя з белым трохкутнікам {{Sfn|Kukawski|Leżeński|1991}} . У войску Сярэдняй Літвы гусары насілі чорна-белыя трохкутныя прапарцы{{Sfn|Kukawski|Leżeński|1991}} . == Персанал і афіцэрскі склад == Асабісты склад кіраўніцтва дывізіёну ў жніўні 1920 г. {{Sfn|Gajewski|1999}} * камандзір – паручнік Юзэф Сіла-Навіцкі {{Refn|Józef Siła-Nowicki ur. 23 marca{{odn|Druga lista|1922|s=25}} lub 5 listopada 1894{{odn|Spis oficerów rezerwy|1922|s=202}}. 6 września 1921 dowódca [[8 Dywizja Piechoty (II RP)|8 Dywizji Piechoty]] pułkownik [[Stanisław Burhardt-Bukacki]] ponownie złożył wniosek o odznaczenie porucznika Siła-Nowickiego Orderem Virtuti Militari za dowodzenie szarżą pod Myszyńcem 26 sierpnia 1920{{odn|Kolekcja|loc=s. 1–3}}. Rozpatrzenie wniosku zostało wstrzymane z powodu prowadzonej przeciwko niemu sprawy sądowej{{odn|Kolekcja|loc=s. 4}}. W 1922 został przeniesiony do rezerwy i przydzielony w rezerwie do [[4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich|4 pułku ułanów]]{{odn|Druga lista|1922|s=25}}{{odn|Spis oficerów rezerwy|1922|s=202}}. 29 kwietnia 1922 [[Oficerski Trybunał Orzekający]] pod przewodnictwem generała porucznika [[Jan Rządkowski|Jana Rządkowskiego]] orzekł, że porucznik Józef Siła-Nowicki nie może być oficerem Wojska Polskiego, a w uzasadnieniu stwierdził, że „ujawnił zupełny brak zasad etyki oficerskiej, jak również i pojęcia o podstawach wojskowej dyscypliny, co go całkowicie dyskwalifikuje jako oficera Wojska Polskiego”{{odn|Kolekcja|loc=s. 7}}. Naczelnik Państwa i Naczelny Wódz dekretem z 18 maja 1922 pozbawił go stopnia oficerskiego na mocy orzeczenia [[Oficerski Trybunał Orzekający|OTO]]{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 15 z 12 czerwca 1922, s. 432}}.}} * ад'ютант – падхаружы Гашчынскі * камандзір 1-й швадрону— падпаручнік Станіслаў Навіцкі * Камандзір 2-й швадрону — падхаружы Пнеўскі * камандзір кулямётнага швадрону — падхаружы Баран == Каментарыі == {{Notelist}} == Зноскі == {{Крыніцы}} * {{Cite web|url=https://wbh.wp.mil.pl/pdfviewer/?f=/c/scans/VM/I.482.86-8186.pdf|title=Siła-Nowicki Józef|website=Wojskowe Biuro Historyczne}} * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Druga lista oficerów rezerwowych WP. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922-01-26. * Alfabetyczny spis oficerów rezerwy. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922-05-01. * Marek Gajewski: Huzarzy śmierci wojny 1920 r.. Białystok: Muzeum Wojska w Białymstoku, 1999. ISBN 83-86232-06-4. * Lesław Kukawski, Cezary Leżeński: O kawalerii polskiej XX wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991. ISBN 978-83-04-03364-1. * Bohdan Piotrowski: Zarys historji wojennej 3-go pułku strzelców konnych. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * {{Cite web|url=http://rozrywka.onet.pl/prasa/2196,1243544,1,|title=Piotr Galik, ''Czerwone chmury nad Polską. Partyzanci i policjanci spod znaku trupiej czaszki. Polscy Huzarzy Śmierci w 1920 r.'', www.rozrywka.onet.pl, dostęp od 29 czerwca 2005 r.|website=rozrywka.onet.pl}} * [http://historia.org.pl/2010/09/01/huzarzy-smierci/ Piotr Kołodziej, ''Huzarzy Śmierci'', www.historia.org.pl, dostęp od 1 września 2010 r.] * [http://gazeta.policja.pl/download.php?s=7&id=48163 Jerzy Paciorkowski, ''Zew na front - wojna 1920 r.'', "Policja 997", 2009 r., nr 53, str. 28-30.] {{няма катэгорый|date=2026-03-21}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-03-21}} [[Катэгорыя:Войска Сярэдняй Літвы]] [[Катэгорыя:Польска - бальшавіцкая вайна,]] [[Катэгорыя:Гусары смерці]] [[Катэгорыя:Дабраахвотніцкія кавалерысцкія фармаванні]] f14eaf3mqdjoomoqxj0xhld881ail06 Шаблон:Воласць Антсла 10 805101 5130544 5127452 2026-04-22T05:44:41Z Rymchonak 22863 5130544 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Навігацыйная табліца/doc | state = uncollapsed | клас_спісаў = hlist | базавы_стыль = background:#0073eb; color: #0072CE; | загаловак = [[Антсла (воласць)|<span style="color:#fff;">Воласць Антсла</span>]] | выява = [[Файл:Flag of et-Antsla vald.svg|100px]] | загаловак1 = <span style="color:#fff;">Цэнтр</span> | спіс1 = * [[Антсла]] | загаловак2 = <span style="color:#fff;">Пасёлкі</span> | спіс2 = * [[Кобела]] * [[Вана-Антсла]] | загаловак3 = <span style="color:#fff;">Вёскі</span> | спіс3 = * [[Аннэ]] * [[Антсу]] * [[Ваабіна]] * [[Війрапалу]] * [[Вісела]] * [[Йыэпера (Антсла)|Йыэпера]] * [[Кайка]] * [[Касі (Антсла)|Касі]] * [[Кікаоя]] * [[Кірыкукюла (Антсла)|Кірыкукюла]] * [[Койгу (Антсла)|Койгу]] * [[Коліна]] * [[Крааві]] * [[Кулдрэ]] * [[Кылбі]] * [[Літсметса]] * [[Лусцімыйса]] * [[Лухаметса]] * [[Лусці (Антсла)|Лусці]] * [[Люмату (Антсла)|Люмату]] * [[Мадзісэ (Антсла)|Мадзісэ]] * [[Мяхклі]] * [[Оэ (Антсла)|Оэ]] * [[Пійзі]] * [[Піхлені]] * [[Роасіку]] * [[Рухінгу]] * [[Рымі]] * [[Савільёёві]] * [[Соамэ (Антсла)|Соамэ]] * [[Сярэ]] * [[Таберлаанэ]] * [[Току]] * [[Тсоару]] * [[Урвастэ (Антсла)|Урвастэ]] * [[Ууэ–Антсла]] * [[Ухт’ярвэ]] * [[Хаабсаарэ]] * [[Яхіярвэ]] }} [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Воласці Эстоніі]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Воласці]] d28i45eqznfv1li75ltv45svro5fn7b Ганна Скаржанка 0 805373 5130556 5122814 2026-04-22T06:37:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5130556 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} '''Ганна Скаржанка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — польская актрыса [[тэатр]]а, [[Фільм|кіно]] і тэлебачання, спявачка, родам з [[Мінск]]а. '''Скаржанка''' — традыцыйная даччыная форма прозвішча '''Скарга''', якая для дачкі і ўнучкі Ганны, таксама актрыс, была псеўданімам. Ганна Скаржанка вядома беларускаму гледачу роляй цыркачкі Наталлі Скобцавай у серыяле «Чатыры танкіста і сабака» і роляй маці галоўнай гераіні ў фільме [[Кшыштаф Занусі|Кшыштафа Занусі]] «[[Год спакойнага сонца]]». == Біяграфія == [[Файл:Hanna_Skarżanka_-_Dwie_Godziny_-_Film_Nr.4_-_1946-08-16.JPG|міні|Ганна Скаржанка ў фільме «''Дзве гадзіны''» (1946).]] [[Файл:Hanna_Skarżanka_&_Marisówna_-_Film_nr_07_-_1946-11-15.JPG|міні|Ганна Скаржанка і Яніна Марысаўна ў камедыі ''«Маёнтак, або імя»'' Караля Бароўскага]] [[Файл:Hanna_Skarzanka_grave.JPG|міні|Магіла Ганны Скаржанкі на Евангелічных рэфармацкіх могілках у Варшаве.]] Са [[шляхта|шляхецкага]] роду Скаргаў [[Кальвінізм|евангелічна-рэфармацкага]] веравызнання. Нарадзілася ў Варшаве ў сям'і Пятра Казіміра (1878–1930) і Галіны (1889–1970) Скаргі <ref name="rs">{{Cite web|url=https://rejestry-notarialne.pl/37|title=Barbara Skarga|website=rejestry-notarialne.pl}}</ref>. Бацька рана памёр, таму з эканамічных падставін сям'я перабралася ў [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскі павет.]] Разам з сястрой Барбарай (будучай прафесаркай філасофіі) Ганна расла ў маёнтку сваякоў у [[Хаценчыцы|Хаценчыцах]]. У 1937 годзе пачала вучыцца на сельскагаспадарчым факультэце [[Віленскі ўніверсітэт імя Стэфана Баторыя|Віленскага ўніверсітэта імя Стэфана Баторыя]], потым перавялася на паланістыку. Адначасова вучылася ў [[Кансерваторыя|кансерваторыі]]. У снежні 1940 — сакавіку 1941 года была ўдзельніцай ансамбля Малога тэатра ў Вільні. Пасля нападу Германіі на СССР у 1941 годзе спыніла працу ў тэатры. Падчас нямецкай акупацыі Вільні працавала афіцыянткай у салдацкай сталовай і збірала інфармацыю для польскай ваеннай разведкі. Са студзеня 1942 года Ганна ўваходзіла ў склад Дыверсійнага кіраўніцтва Віленскай акругі [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]]. Удзельнічала ў выратаванні польскага афіцэра [[Ціхацёмныя|ціхацёмнага]] Яўгеніюша Хілінскага «Фрэза» з [[Лукішская турма|Лукішскай турмы]]. Пасля вызвалення Вільні ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў дэбютавала 3 снежня 1944 года ў Польскім драматычным тэатры ў Вільні пад кіраўніцтвам Мечыслава Шпакевіча. Выступала ў Паморскім зямельным тэатры ў [[Торунь|Торуні]], тэатры імя Святога Ярача ў [[Ольштын]]е, [[Польскі тэатр (Познань)|Польскім тэатры]] ў [[Познань|Познані]], найбольш вядома ролямі ў спектаклях, пастаўленых у тэатры «Атэнеум» у Варшаве ў 1960—1975 гадах. У 1979 годзе ненадоўга пакінула тэатральную кар’еру, але працягвала цікавіцца грамадскім і мастацкім жыццём Варшавы. Па закліку ксяндза [[Ежы Папялушка|Ежы Папялушкі]] некаторы час выступала ў царкоўных пастаноўках. У 1982 годзе заняла пасаду мастацкага кіраўніка Музея Варшаўскай архідыяцэзіі. У 1988—1991 гадах зноў выступала ў тэатры «Атэнеум» у Варшаве. Пахавана на Евангелічна-рэфармацкіх могілках у Варшаве (участак N-2-31)<ref name="warszawa.grobonet-cinki"/>. == Сям’я == Родная сястра — Барбара Скарга, прафесарка філасофіі, родны брат — Эдвард Скарга, акцёр. Ганна Скаржанка некалькі разоў была замужам. З 1938 года з лейтэнантам Стэфанам Чэрнікам, пазней афіцэрам Арміі Краёвай, развялася з ім на пачатку вайны. З 1944 года з Баляславам Цвяцінскім, пазней радыёжурналістам, гэты шлюб скасаваны адразу пасля вайны. У шлюбе з Цвяцінскім у 1944 годзе нарадзілася дачка Эва Скаржанка, таксама актрыса, здымалася пад прозвішчам маці<ref name="Hanna Skarżanka"/> (як і яе дачка — Катажына Скаржанка). Пляменнік — Пётр Скарга, і праўнучка — Ганна Скарга, таксама акцёры. == Фільмаграфія == * 1946 — ''Дзве гадзіны'' — Тэрэза, былое каханне Марэка * 1951 — ''Маладосць Шапэна'' — парыжская служанка * 1953 — ''Пяцёрка з вуліцы Барскай'' — суддзя * 1953 — ''Салдат Перамогі'' — Іспанская дзяўчына (у цітрах не пазначана) * 1954 — ''Пакаленне'' — Маці Стаха * 1956 — ''Варшаўская сірэна'' — ведзьма Кабыліча, мачыха Савы * 1958 — ''Развітанні'' — швагерка графіні Ружы * 1961 — ''Камедыянты'' — дырэктар * 1963 — ''Адзенне амаль новае'' — Ружа Генавефа Бінькоўская * 1964 — ''Агнешка 46'' — Лода Пжыўлоцка * 1964 — ''Закон і кулак'' — Барбара Дубікоўска * 1966 — ''Чатыры танкіста і сабака'' — Наташа Скобцава, артыстка цырка * 1967 — ''Жыццё Матэуша'' — гаспадыня * 1969 — ''Паляванне на муху'' — Улада, цешча Улодка * 1970 — ''Пейзаж з героем'' — Валашкова, хатняя гаспадыня Вільчэўскага ў горадзе * 1970 — ''Лістападаўскі дзень'' — маці Караля * 1971 — ''Дэкамерон 40, або цудоўная падзея з пэўным памерлым чалавекам'' — Разіна, служанка жонкі Мацэа * 1971 — ''Патэлефануй'' — Ядвіга Завадава * 1971 — ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (серыял) — гаспадыня * 1972 — ''Падарожжа дзеля адной усмешкі'' (фільм) — гаспадыня * 1972 — ''Вяселле'' — Кліміна * 1973 — ''Вялікае каханне Бальзака'' — графіня * 1973 — ''Чарапаха'' — інспектарка * 1974 — ''Саракагадовы'' — Пані Флора * 1975 — ''Доктар Джудзім'' — графіня Невадзкая * 1975 — ''На павадку ў CDN'' — «Тымушава» * 1975 — ''Карціны з жыцця'' — маці маладой жанчыны * 1976 — ''Чырвоныя шыпы'' — княжна * 1977 — ''Адступленне'' — маці Марка * 1978 — ''Што ты са мной зробіш, калі зловіш мяне?'' — прыбіральшчыца ў цэнтры адпачынку * 1978 — ''Кашмары'' — бабка Мікалая * 1979 — ''Дохтар Мурэк'' — Казёлкава * 1979 — ''Сям’я Вуснёў'' — Марыка Вусень * 1980 — ''Мядзведзь'' — прыбіральшчыца фізкультурна-спартыўнага клуба «Тэнча» * 1980 — ''Дзень нараджэння юнага варшавяка'' — бабка Ежы * 1980 — ''Толькі Кася'' — Суслава * 1980 — ''Млын Левіна'' — цётка Перл, жонка рабіна * 1980 — ''Шэрлак Холмс і доктар Ватсан'' — Бэсі * 1981 — ''У ванне'' — маці Дануты * 1982 — ''Даліны Ісы'' — Букоўская * 1982 — ''Попел'' — Мікошка * 1983 — ''Собаль і дзяўчына'' — госць * 1984 — ''[[Год спакойнага сонца]]'' — маці Эміліі * 1984 — ''Тры млыны'' — цётка Стэфы * 1985 — ''Палюбоўнікі маёй мамы'' — пані Лена * 1987 — ''Рака хлусні'' — маці Вінсэнта * 1988 — ''Дзе б вы ні былі'' — уладальніца пансіяната * 1989 — ''Янка'' (серыял) — старая цыганка * 1989 — ''Маджэеўская'' — актрыса Жазэфа Губертава * 1989 — ''Сакавіцкі міндаль'' — дырэктар ліцэя * 1990 — ''Феміна'' — Габрыэла * 1990 — ''Le retour'' — Эльвіра * 1991 — ''Дзяўчаты і ўдовы'' — цётка Эдварда * 1991 — ''Папяровы шлюб'' — жонка крамніка Давіда == Польскі дубляж == * 1961 — ''Аліса ў краіне цудаў'' — у ролі Каралевы * 1962 — ''Рабро Адама'' — Хоўп Эмерсан * 1962 — ''Дзяўчаты'' — паштальён * 1963 — ''Пра чалавека, які падмануў смерць'' — жонка Пандролы * 1963 — ''Людзі і звяры'' — Ганна Андрэеўна * 1964 — ''Камісара'' — маці Марысі * 1964 — ''Тварам да твару'' — Душанка Браціч * 1965 — ''Жаўрук'' — Тоня * 1968 — ''Ноч ігуаны'' — Максін Фолк * 1968 — ''Прыгоды прагульшчыка'' — бабуля Кругер * 1969 — ''Вінету і Апанацы'' — Бэсі * 1986 — ''Пасля дожджыку ў чацвер'' == Ордэны і ўзнагароды == * Афіцэрскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (пасмяротна, 2007) * Рыцарскі крыж [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]] (19 ліпеня 1954)<ref name="Monitor Polski 1954 108 1458"/> * Медаль 10-годдзя Польскай Народнай Рэспублікі (19 студзеня 1955)<ref name="Monitor Polski 1955 101 1400"/> * Знак 1000-годдзя Польскай дзяржавы (1967) * Ганаровы знак «За заслугі перад Варшавай» (1966) == Узнагароды == * Узнагарода за найлепшую жаночую ролю другога плану ў фільме ''«Паляванне на мух»'' рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]] на Любускім кіналеце ў Лагаве (1970) * Прэмія «Гераіня польскага кіно» 2013 года (Скаржанцы за яе вялікае сэрца, за яе любоў і за яе адкрытасць да іншых. За яе чуласць і выдатны клас. За містычны шарм яе асобы. І за… «Ідыш Мамэ») — узнагароду пасмяротна атрымалі ўнучка і праўнучка актрысы (2013) == Памяць == * Калектыўная мемарыяльная дошка дзеячам культуры, заслужаным перад польскай культурай, усталявана ў 2020 годзе на будынку Дома літаратараў па вуліцы Адалянскай-20 у Варшаве, дзе яны жылі<ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego"/>. == Крыніцы == <references> <ref name="Hanna Skarżanka">{{Cite web|lang=pl|url=http://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/hanna-skarzanka-1917-1992-aktorka-teatralna-i-filmowa-zolnierz-ak|title=Hanna Skarżanka|website=www.ipsb.nina.gov.pl|access-date=2026-04-05}}</ref> <ref name="Monitor Polski 1954 108 1458">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19541081458|title=M.P. 1954 nr 108 poz. 1458|website=isap.sejm.gov.pl}} «za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki».</ref> <ref name="Monitor Polski 1955 101 1400">{{Cite web|url=https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19551011400|title=M.P. 1955 nr 101 poz. 1400|website=isap.sejm.gov.pl}} — Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 — na wniosek Ministra Kultury i Sztuki — wskazana jako «Skarga Hanna».</ref> <ref name="Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego">{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|title=Niezwykli mieszkańcy mokotowskiego domu|access-date=2026-04-05|archive-date=30 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230130103438/https://mokotow.um.warszawa.pl/-/niezwykli-mieszkancy-mokotowskiego-domu|url-status=dead}}</ref> <ref name="warszawa.grobonet-cinki">{{Cite web|url=https://warszawa.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=22437&inni=0&cinki=2|title=śp. Hanna Skarga|website=warszawa.grobonet.com|access-date=2026-04-05}}</ref> </references> == Спасылкі == * {{Cite web|lang=pl-PL|url=https://viva.pl/ludzie/niezwykle-historie/hanna-skarzanka-zanim-zostala-aktorka-pracowala-dla-wywiadu-miala-niezwykle-zycie-148436-r1/|title=Hanna Skarżanka – zanim została aktorką, pracowała dla wywiadu. Miała burzliwe życie {{!}} Viva.pl|first=Agnieszka|last=Dajbor|website=viva.pl|access-date=2026-04-05}} * {{Cite web|lang=pl-PL|url=https://kurierwilenski.lt/2022/10/23/hanny-skarzanki-zycie-niebanalne-cz-2/|title=Hanny Skarżanki życie niebanalne cz.2 – Kurier Wileński|first=Tomasz|last=Balbus|date=2022-10-23|access-date=2026-04-05}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Скарга Ганна}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы Польшчы]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Польшчы]] 337ktk6fhpd6igvt19t8o9x1n4watc5 Шаблон:Беларусазнаўства ў Польшчы 10 805430 5130634 5125349 2026-04-22T11:35:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5130634 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Беларусазнаўства ў Польшчы |загаловак = [[Беларусазнаўства ў Польшчы]] |выява = |клас_спісаў = hlist |група1 = Акадэмічныя<br/>і навуковыя<br/>цэнтры |спіс1 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1 = Варшава |спіс1 = [[Кафедра беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта]]{{·}} [[Працоўня беларускай філалогіі Польскай акадэміі навук|Працоўня беларускай філалогіі ПАН]] |загаловак2 = Беласток |спіс2 = [[Кафедра беларускай філалогіі Беластоцкага ўніверсітэта]]{{·}} [[Аддзел беларускай культуры Беластоцкага ўніверсітэта]] |загаловак3 = Люблін |спіс3 = [[Аддзел беларусістыкі Універсітэта Марыі Складоўскай-Кюры]] |загаловак4 = Вільня<br/>(1921-1939) |спіс4 = [[Беларусазнаўства ва Універсітэце Стэфана Баторыя]]{{·}} [[Навукова-даследчы інстытут Усходняй Еўропы]] }} |група2 = Даследчыкі<br/>паводле<br/>асяродкаў |спіс2 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1 = Пачынальнікі |спіс1 = [[Самуіл Багуміл Ліндэ]]{{·}} [[Ян Баршчэўскі]]{{·}} [[Казімір Андрэевіч Буйніцкі|Казімір Буйніцкі]]{{·}} [[Аляксандр Феліксавіч Рыпінскі|Аляксандр Рыпінскі]]{{·}} [[Ян Чачот]] |загаловак2 = Варшаўскі |спіс2 = [[Антаніна Абрэмбская-Яблонская]]{{·}} [[Аляксандр Баршчэўскі]]{{·}} [[Ніна Баршчэўская]]{{·}} [[Базыль Белаказовіч]]{{·}} [[Яніна Эльжбета Смулэк|Эльжбета Смулкова]]{{·}} [[Юры Туронак]]{{·}} [[Мікалай Валянцінавіч Хаўстовіч|Мікалай Хаўстовіч]]{{·}} [[Ганна Энгелькінг]]{{·}} [[Мірослаў Янковяк]] |загаловак3 = Беластоцкі |спіс3 = [[Алена Глагоўская]]{{·}} [[Міхаіл Кандрацюк]]{{·}} [[Алег Юр’евіч Латышонак|Алег Латышонак]]{{·}} [[Ірэна Матуш]]{{·}} [[Яўген Васілевіч Мірановіч|Яўген Мірановіч]]{{·}} [[Аляксандр Міськевіч]]{{·}} [[Базыль Сегень]]{{·}} [[Галіна Паўлаўна Тварановіч|Галіна Тварановіч]]{{·}} [[Лілія Цытко]]{{·}} [[Ян Чыквін]] |загаловак4 = Люблінскі |спіс4 = [[Сяргей Валер’евіч Кавалёў|Сяргей Кавалёў]]{{·}} [[Міхал Лесьёў]]{{·}} [[Рышард Лужны]]{{·}} [[Рышард Радзік]]{{·}} [[Міхал Саевіч]]{{·}} [[Беата Сівек]] |загаловак5 = Віленскі<br/>(да 1939) |спіс5 = [[Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ|Цэзарыя Бадуэн дэ Куртэнэ-Эрэнкройцава]]{{·}} [[Севярын Віславух]]{{·}} [[Мар’ян Пецюкевіч]]{{·}} [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|Станіслаў Станкевіч]]{{·}} [[Ян Станкевіч]]{{·}} [[Генадзь Іванавіч Цітовіч|Генадзь Цітовіч]] }} |група3 = Навуковыя<br/>і гістарычныя<br/>таварыствы |спіс3 = * [[Беларускае гістарычнае таварыства (Польшча)|Беларускае гістарычнае таварыства]] * [[Беларускае навуковае таварыства (Вільня)|Беларускае навуковае таварыства]] * [[Таварыства прыяцеляў беларусаведы]] (УСБ) * [[Белавежа (літаратурнае аб’яднанне)|БЛА «Белавежа»]] ''(навукова-крытычная секцыя)'' |група4 = Перыядычныя<br/>выданні |спіс4 = {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1 = Сучасныя |спіс1 = «[[Acta Albaruthenica]]»{{·}} «[[Annus Albaruthenicus]]»{{·}} «[[Białorutenistyka Białostocka]]»{{·}} «[[Białoruskie Zeszyty Historyczne]]»{{·}} «[[Studia Białorutenistyczne]]»{{·}} «[[Termopile]]» |загаловак2 = Гістарычныя |спіс2 = «[[Balticoslavica]]»{{·}} «[[Родная мова (часопіс)|Родная мова]]»{{·}} «[[Środy Literackie]]» }} |група5 = Фундаментальныя<br/> працы і выданні |спіс5 = * «[[Люд беларускі]]» (М. Федароўскі) * [[Гербарыі Міхала Федароўскага]] *«[[Падручны беларуска-польскі слоўнік]]» (Б. Друцкі-Падбярэскі) *«[[Вільня і Віленская зямля (манаграфія)|Вільня і Віленская зямля]]» *«[[Атлас усходнеславянскіх гаворак Беласточчыны]]» *«[[Старабеларуская літаратура ХІ—XVIII стст. Хрэстаматыя]]» }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Беларусь]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Польшча]] </noinclude> p1cf35u3s86mlkcwaf2fc736q21x5jm Сезон 2009/2010 ГК Дынама Мінск 0 805728 5130412 5129714 2026-04-21T15:39:46Z Паўлюк Шапецька 37440 5130412 wikitext text/x-wiki У сезоне 2009/2010 гандбольны клуб «[[ГК Дынама Мінск|Дынама]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|2009/2010]] ({{Зл}}'''Чэмпіён '''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2010|2010]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''). == Склад каманды == * [[Максім Мікалаевіч Бабічаў|Максім Бабічаў]] (1986) * [[Сяргей Фурс]] (1986) * [[Яўген Камароў]] (1986) * [[Віталь Віктаравіч Кажанеўскі|Віталь Кажанеўскі]] (1985) * Марыё Марэціч (1984, [[Харватыя]]) * [[Яўген Несцярэнка]] (1987) * [[Міхаіл Віктаравіч Няжура|Міхаіл Няжура]] (1980) * [[Дзмітрый Алегавіч Нікуленкаў|Дзмітрый Нікуленкаў]] (1984) * [[Сяргей Барысавіч Ануфрыенка|Сяргей Ануфрыенка]] (1985, [[Украіна]]) * [[Антон Генадзевіч Пракапеня|Антон Пракапеня]] (1988) * [[Барыс Валер’евіч Пухоўскі|Барыс Пухоўскі]] (1987) * [[Ігар Рапавец]] (1969, [[Малдова]]) * Антон Рубізаў (1982, [[Расія]]) * [[Дзяніс Аляксеевіч Рутэнка|Дзяніс Рутэнка]] (1986) * [[Сяргей Уладзіміравіч Шыловіч|Сяргей Шыловіч]] (1986) * [[Андрэй Шыпенка]] (1982, [[Украіна]]) * [[Мікалай Якімовіч]] (1978) * [[Мікалай Мікалаевіч Зянько (трэнер)|Мікалай Зянько]] (1977) * Марціньш Лібергс (1980, [[Латвія]]) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Украіны}} [[Сяргей Васільевіч Бябешка|Сяргей Бябешка]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2008/2009 ГК Дынама Мінск]] * [[Сезон 2010/2011 ГК Дынама Мінск]] == Спасылкі == * [https://history.eurohandball.com/ec/cl/men/2009-10/clubs/14305/HC+Dinamo-Minsk EHF CL 2009-10] * [https://history.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2009-10/clubs/14305/HC+Dinamo-Minsk EHF CUP 2009-10] * [https://pressball.by/blog/pressball/58964/#:~:text=Марио%20Маретич%20(1984%2C%20Хорватия)%2C%20Евгений%20Нестеренко%20(1987)%2C%20Сергей%20Онуфриенко%20(1985%2C%20Украина)%2C%20Сергей%20Шилович%20(1986); Операция «Динамо», мирная версия 69 лет спустя] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Дынама Мінск|2009/2010]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2009/2010|Дынама Мінск]] [[Катэгорыя:2009 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2010 год у Мінску]] k1x5ed48wexoyqokrc3fl5kwoo9r8nz 808s & Heartbreak 0 806371 5130581 5126868 2026-04-22T08:19:36Z Vlad Shmeklia 158547 /* Пазіцыі ў чартах */ абнаўленне звестак 5130581 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=электрапоп, [[Сучасны рытм-н-блюз|R&B]]|Год=2008|Назва=808s & Heartbreak|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=808s & Heartbreak.png|Аўтар=[[Канье Уэст]]|Выпушчаны=24 лістапада 2008|Запісаны=верасень — кастрычнік 2008|Працягласць=52:01|Прадзюсары=Канье Уэст, No I.D., Джэф Баскер, Плэін Пэт, Mr. Hudson|Лэйблы=Roc-A-Fella, [[Def Jam]]|Папярэдні альбом=[[Graduation (альбом)|Graduation]]|Наступны альбом=[[VH1 Storytellers (альбом Канье Уэста)|VH1 Storytellers]]|Пап_год=2007|Наст_год=2010|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = 808s & Heartbreak | Сінгл 1 = Love Lockdown | Сінгл 1 дата = 18 верасеня 2008 | Сінгл 2 = Heartless | Сінгл 2 дата = 4 лістапада 2008 | Сінгл 3 = Amazing | Сінгл 3 дата = 10 сакавіка 2009 | Сінгл 4 = Paranoid | Сінгл 4 дата = 24 сакавіка 2009 }} }} '''''808s & Heartbreak''''' — чацвёрты [[студыйны альбом]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскага]] [[хіп-хоп]] артыста [[Канье Уэст]]а, выдадзены [[24 лістапада]] [[2008 год у гісторыі музыкі|2008 года]] пад [[Лэйбл гуказапісу|лэйблам]] [[Universal Music Group|Roc-A-Fella Records]]. Уэст праводзіў запіс паміж вераснем і кастрычнікам 2008 года ў студыі Glenwood, у [[Бербанк (Каліфорнія)]] і студыі гуказапісу Аvex у [[Ганалулу|Ганалулу (Гавайі)]]. У прадзюсіраванні альбома бралі ўдзел такія прадзюсары, як [[:en:No I.D.|No ID]], Jeff Bhasker і іншыя. У запісе песень таксама ўдзельнічалі {{Не перакладзена 3|Кід Кадзі|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Young Jeezy|3=ru|4=Young Jeezy}}, Mr Hudson і [[Ліл Уэйн|Lil Wayne]]. Сам Канье Уэст кваліфікуе жанр альбома як [[Поп-музыка|поп]], але ''808s & Heartbreak'' утрымлівае таксама элементы жанраў [[сінці-поп]], [[Рытм-н-блюз|R&B]] і электрапоп, а ў большасці трэкаў альбома Канье спявае, у адрозненне ад папярэдніх альбомаў. У песнях закранаюцца [[Лірыка|лірычныя]] тэмы, такія як каханне і адзінота. Таксама ў альбоме шырока выкарыстоўваецца эфект {{Не перакладзена 3|Auto-Tune|3=ru|4=Auto-Tune}} і драм-машына Roland TR-808, што робіць гук электронным. Альбом выкананы ў стылі мінімалізму, а яго гучанне адрозніваецца ад звыклага гучання [[хіп-хоп]]а; кваліфікуецца як наватарскі<ref>https://www.laweekly.com/pigeon-john-the-good-sinner-looks-back-at-his-christian-hip-hop-roots/</ref>. Альбом дэбютаваў пад нумарам адзін у амерыканскім чарце ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', з 450 145 прададзеных копій у першы тыдзень. Таксама ўсе 4 сінглы патрапілі ў ''Billboard'' 200. У [[2009|2009 годзе]] часопіс ''[[Rolling Stone]]'' паставіў гэты альбом на 63 месца ў спісе самых прадаваных альбомаў [[2000-я|2000-х гадоў]]. == Канцэпцыя == === Папярэднія падзеі === Пасля выпуску альбома ''[[Graduation (альбом)|Graduation]]'', астатняя частка года і ўвесь наступны былі для Канье Уэста поўныя эмацыйных узрушэнняў. 10 лістапада 2007 года памірае яго маці, Донда Уэст, у выніку ўскладненняў падчас хірургічнай аперацыі<ref>{{Cite web|url=http://articles.latimes.com/2007/nov/20/local/me-west20|title=Doctor Talks About Donda West's Death|first=Scott|last=Glover|date=2008-11-20|publisher=[[Los Angeles Times]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbMSwYl?url=http://articles.latimes.com/2007/nov/20/local/me-west20|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. Праз некалькі месяцаў, Уэст растаўся са сваёй нявестай Алексіс Фіфер<ref>{{Cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20193726,00.html?xid=rss-topheadlines|title=Kanye West's Fiancée 'Sad' Over Breakup|first=Tiffany|last=McGee|publisher=''[[People]]''|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207093204/http://www.people.com/people/article/0,,20193726,00.html?xid=rss-topheadlines|archive-date=2008-12-07|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. У той жа час, Уэст спрабаваў прыстасавацца да новага для яго статусу зоркі, да якога ён некалі імкнуўся. Страты, адзінота і нуда па сяброўскіх зносінах і адчуванню нармальнага жыцця паслужылі натхненнем пры стварэнні канцэпцыі 808s & Heartbreak. Уэст заявіў:{{Пачатак цытаты}}«Гэта быў тэрапеўтычны альбом — наверсе так самотна». {{Арыгінальны тэкст||This album was therapeutic — it's lonely at the top}}{{Канец цытаты}} Уэст вырашыў, што пачуцці, якія былі ў яго сэрцы, немагчыма перадаць праз [[рэп]]. Ён змяніў жанр альбома на [[Поп-музыка|поп]]<ref name="Question">{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1599993/20081121/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Inspires The Question: Should Rappers Sing?|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbNqMm6?url=http://www.mtv.com/news/articles/1599993/kanye-west-inspires-question-should-rappers-sing.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-24|url-status=dead}}</ref>. === Запіс === [[Файл:Kanye_West_in_the_Studio.jpg|злева|міні|200x200пкс|Канье Уэст (у цэнтры) запісвае альбом ''808s & Heartbreak'' на студыі з прадзюсарам No ID (злева).]] Альбом быў запісаны прыкладна за 3 тыдні з верасня па кастрычніку 2008 гады. Запіс праходзіў на студыі Glenwood у горадзе [[Бербанк (Каліфорнія)|Бербанк]] і на гавайскай студыі Avex Recording у [[Ганалулу]]. Чэрпаючы натхненне ў такіх сінці-поп выканаўцаў, як [[Філ Колінз]] і {{Не перакладзена 3|Гэры Ньюман|Гэры Ньюман|ru|Ньюман, Гэри}}, Уэст лічыць, што TR-808 — інструмент, які дапамагае выклікаць эмоцыі. Ён браў гукі, створаныя з дапамогай драм-машыны, і змяняў вышыню гуку. Ён назваў гэты эфект «heartbreak» ({{Tr-en|разочарование}}). Ён адчуваў, што гук з гэтым эфектам перадае яго стан душы<ref name="OMGoes">{{Cite web|url=http://www.guardian.co.uk/music/2008/nov/30/kanye-west-new-album-heartbreak|title=OM Goes On the Road With Kanye West and His New Album ''Heartbreak''|author=Bainbridge, Luke|website=[[The Observer]]|date=2008-11-30|publisher=Guardian News and Media Limited|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbPfSeF?url=http://www.guardian.co.uk/music/2008/nov/30/kanye-west-new-album-heartbreak|archive-date=2012-03-26|access-date=2009-02-21|url-status=dead}}</ref>. Таксама, код Гавайскіх астравоў, дзе праводзіўся запіс альбома — 808. Аднак Уэст сцвярджае, што ён ужо прыдумаў назву альбома, калі даведаўся пра гэта<ref name="vimeo.com">{{Cite web|url=http://vimeo.com/2013751?pg=embed&sec=2013751|title=Kanye West Visits Big Boy's Neighborhood|website=Vimeo|date=2008-08-20|publisher=Vimeo, LLC|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbRT0aJ?url=http://vimeo.com/2013751?pg=embed|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. У альбоме шырока выкарыстоўваецца тэхналогія Auto-Tune. Канье Уэст ужо эксперыментаваў з ёй у альбоме ''[[The College Dropout]]'' у {{Не перакладзена 3|Бэк-вакал|бэк-вакале|ru|Бэк-вокал}} трэкаў «Jesus Walks» і «Never Let Me Down», але да [[2008|2008 года]] не выкарыстоўваў яе для асноўнага вакалу. Незадоўга да рэлізу ў інтэрнэце з’явілася песня «RoboCop». Канье Уэст заявіў, што ён да гэтага не датычны і засмуціўся гэтаму факту, бо гэта была няскончаная версія<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1597934/20081027/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Swears He Didn't Leak 'Robocop'|first=Gil|last=Kaufman|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbSKuzP?url=http://www.mtv.com/news/articles/1597934/kanye-west-swears-didnt-leak-robocop.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. == Рэліз і прасоўванне == 24 верасня 2008 года Канье Уэст заявіў, што ён скончыў альбом і збіраецца выпусціць яго ў лістападзе. Пазней ён заявіў, што рэліз намечаны на 25 лістапада<ref name="blogspot">{{Cite web|url=http://amajanese.blogspot.com/2008/10/kanye-west-performs-heartless.html|title=Kanye West Performs A Part Of Heartless|author=|website=The Amajanes Blog|date=2008-08-04|publisher=|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbTNlhZ?url=http://amajanese.blogspot.com/2008/10/kanye-west-performs-heartless.html|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-17|url-status=dead}}</ref>. Але рэліз быў перанесены, каб скарыстацца выходнымі [[Дзень падзякі|Дня Падзякі]]<ref name="Sales">{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1598986/20081110/west_kanye.jhtml|title=New Albums From Kanye West, Ludacris, Killers To Get Rare Monday Release On November 24|author=Montgomery, James|website=MTV|date=2008-11-10|publisher=MTV Networks|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbUWgMe?url=http://www.mtv.com/news/articles/1598986/new-lps-from-ludacris-kanye-west-killers-get-monday-release-date.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-08-12|url-status=dead}}</ref>. Спецыяльная версія альбома, выпушчаная 16 снежня, змяшчае альбом у [[Кампакт-дыск|CD]] і [[Доўгайграючая пласцінка|LP]] фарматах, а таксама ілюстрацыі, пераробленыя [[графіці]]-артыстам {{Не перакладзена 3|Kaws|Kaws|ru|Kaws}}, стваральнікам арыгінальнай вокладкі альбома<ref>{{Cite web|url=http://www.rocafella.com/News.aspx?item=106891&sectionid=137|title=Kanye West 808's & Heartbreak Special Edition In Stores Tomorrow!|author=|website=[[Roc-A-Fella Records]]|date=2008-12-15|publisher=Roc-A-Fella Records LLC|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbVES6w?url=http://www.islanddefjam.com/default.aspx?labelID=75|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-12-17|url-status=dead}}</ref>. 16 кастрычніка Уэст выпусціў на радыёстанцыі ''Power 106'' урывак з песні «Coldest Winter». У трэку выкарыстоўваюцца элементы песні гурта {{Не перакладзена 3|Tears for Fears|3=ru|4=Tears for Fears}} «Memories Fade»<ref>{{Cite web|url=http://www.canada.com/vancouversun/news/arts/story.html?id=108e7f2d-e871-4469-bad5-375bb97a4a5b|title=Kanye West gives us more 808s and Heartbreak|author=Canwest News Service|website=[[Vancouver Sun]]|date=2008-10-18|publisher=[[Canwest|Canwest Publishing Inc]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbWH7em?url=http://www.canada.com/vancouversun/news/arts/story.html?id=108e7f2d-e871-4469-bad5-375bb97a4a5b|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-02|url-status=dead}}</ref>. Пазней у інтэрнэт уцякла песня «Paranoid». Таксама быў анансаваны рэмікс песні «Paranoid», выкананы [[Рыяна]]й, але ён так і не з’явіўся<ref name="FMQB">{{Cite web|url=http://www.fmqb.com/Article.asp?id=16691|title=Available for Airplay|first=|last=|website=[[FMQB]]|date=2008-12-17|publisher=Friday Morning Quarterback Album Report, Inc|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbZ0gW0?url=http://www.fmqb.com/Article.asp?id=16691|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-12-17|url-status=dead}}</ref>. Таксама перад рэлізам з’явіліся песні «Amazing» сумесна з Young Jeezy, «See You in My Nightmares» сумесна з Lil Wayne, «Street Lights», «Say You Will», «Welcome to Heartbreak» сумесна з Kid Cudi і «Bad News». Дадатковы трэк «Pinocchio Story», {{Не перакладзена 3|Фрыстайл (рэп)|фрыстайл|ru|Фристайл (рэп)}} запісаны на канцэрце ў [[Сінгапур]]ы, быў дададзены па просьбе [[Беёнсэ|Беёнсе]]<ref name="Review">{{Cite web|url=http://www.thehiphopchronicle.com/2008/11/12/kanye-west-808-hearbreak-album-review/|title=Kanye West - 808’s & Hearbreak (Album Review)|author=|website=The Hip Hop Chronicle UK|date=2008-11-12|publisher=The Hip Hop Chronicle UK|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbaMPxC?url=http://www.thehiphopchronicle.com/2008/11/12/kanye-west-808-hearbreak-album-review/|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-09-24|url-status=dead}}</ref>. [[14 кастрычніка]] Уэст, у супрацоўніцтве з [[Італія|італьянскай]] мастачкай {{Не перакладзена 3|Ванэса Бікрофт|Ванэсай Бікрофт|ru|Бикрофт, Ванесса}}, правёў прэзентацыю свайго новага альбома ў ACE Gallery<ref name="Appleford">{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2008/10/15/kanye-wests-listening-party-lights-heartbreak-nudity/|title=Kanye West’s Listening Party: Lights, Heartbreak, Nudity|first=Steve|last=Appleford|website=Rolling Stone|date=2008-10-15|publisher=[[RealNetworks|RealNetworks, Inc]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66Rbhhnbc?url=http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-wests-listening-party-lights-heartbreak-nudity-20081015|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. Было запрошана больш за 700 гасцей. У цэнтры пакоя стаяла 40 аголеных жанчын у масках, на іх свяціла святло, якое мянялася ў такт музыцы<ref name="Appleford" />. Калі прыйшоў час казаць, Уэст заявіў, што ён фанат прац Бікрофт, і што яму падабаецца ідэя галізны, паколькі «на пэўным этапе грамадства прымусіла нас насіць адзенне». Бікрофт заявіла, што яна праслухала альбом і тое, што яна пачула, закранае яе жыццё<ref name="Appleford" />. Праз пяць дзён былі выпушчаны фатаграфіі да альбома, зробленыя фатографам Вілі Вандэрпер ({{Lang-en|Willy Vanderperre}}). На іх адлюстраваны Канье Уэст, апрануты ў шэры клятчасты касцюм, белую кашулю, у вялікіх акулярах і са значком у выглядзе сэрца, якое стала сімвалам альбома<ref>{{Cite web|url=http://www.theclones.fr/?en/1203-kanyes-808s-heartbreak-promo-shots|title=Kanye’s ''808s & Heartbreak'' Promo Shots|website=The Clones|publisher=The Clones|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbkpsN1?url=http://www.theclones.eu/|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}</ref>. == Рэакцыя == === Продажы === У першы тыдзень продажаў, было прададзена 450 145 копій альбома <ref>Paine, Jake. [http://www.hiphopdx.com/index/news/id.8192 Hip Hop Album Sales: The Week Ending 11/30/08] {{Wayback|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.8192|date=20090217124922}}. HipHopDX.com. Accessed December 3, 2008.</ref>. Альбом падняўся з 11 на 5 месца ў хіт-парадзе Billboard 200<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1601993/20081231/swift__taylor.jhtml|title=Taylor Swift Makes It Three In A Row Atop Billboard Albums Chart|first=James|last=Montgomery|date=2008-12-31|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RblVTBO?url=http://www.mtv.com/news/articles/1601993/taylor-swift-tops-billboard-third-week-row.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2009-01-09|url-status=dead}}</ref>. 27 студзеня 2009 года ''808s & Heartbreak'' атрымаў статус плацінавага<ref>{{Cite web|url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Kanye+West&titel=808s+%26+Heartbreak&cat=a|title=808s & Heartbreak: Music Charts|author=|website=hitparade.ch|date=2008-11-30|publisher=Hung Medien|archive-url=https://www.webcitation.org/66Rbmx1Ua?url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Kanye+West|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-12-06|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|title=Chart #1645 - Monday December 1, 2008: Top 40 Albums Chart|author=|website=[[Recording Industry Association of New Zealand|RIANZ]]|date=2008-12-01|publisher=Media Sauce Limited|archive-url=https://www.webcitation.org/5PkfqxTDF?url=http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|archive-date=2007-06-21|access-date=2008-12-06|url-status=dead}}</ref>. Адразу пасля {{Не перакладзена 3|Мызычны рэліз|рэлізу|ru|Музыкальный релиз}} сінгл «Love Lockdown» апынуўся на 3 пазіцыі [[Billboard Hot 100]]. У {{Не перакладзена 3|iTunes Store|3=ru|4=iTunes Store}} было прададзена 1,3 мільёна копій, што зрабіла сінгл плацінавым<ref>[http://www.kanyeuniversecity.com/blog/?em3106=215401_-1__0_~0_-1_12_2008_0_0&em3298=&em3282=&em3281=&em3161= kanYe West : Blog] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081218100145/http://www.kanyeuniversecity.com/blog/?em3106=215401_-1__0_~0_-1_12_2008_0_0&em3298=&em3282=&em3281=&em3161=}}. ''Kanye West’s Blog''. Accessed December 3, 2008.</ref>. Сінгл атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, што прывяло да таго, што [[Time|часопіс Time]] назваў яго «Песняй года». Другі сінгл «Heartless» заняў 4 месца ў хіт-парадзе Billboard 200<ref>[http://www.billboard.com/bbcom/esearch/searchResult.jsp?exp=y&Ne=4&inert=25&Ntt=Heartless+Kanye+West&Ntk=Keyword&Ntx=mode+matchallpartial&nor=10&an=bbcom&Ns=FORMATTED_DATE%7C0&N=37+4294126188#pos25 Heartless: Hot 100 Charts] {{Wayback|url=http://www.billboard.com/bbcom/esearch/searchResult.jsp?exp=y&Ne=4&inert=25&Ntt=Heartless+Kanye+West&Ntk=Keyword&Ntx=mode+matchallpartial&nor=10&an=bbcom&Ns=FORMATTED_DATE%7C0&N=37+4294126188#pos25}}. ''Billboard''. Accessed April 20, 2009.</ref>. === Рэакцыя крытыкаў === У асноўным, альбом атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў<ref name="Metacritic">{{Cite web|url=http://www.metacritic.com/music/artists/westkanye/808sandheartbreak?q=808s%20&%20Heartbreak|title=Kanye West: 808s & Heartbreak (2008): Reviews|website=[[Metacritic]]|publisher=[[CBS]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbpdQqw?url=http://www.metacritic.com/music/808s-heartbreak|archive-date=2012-03-26|access-date=2009-04-18|url-status=dead}}</ref>. На падставе 36 рэцэнзій, Metacritic паставіў альбому адзнаку 75 з 100 <ref name="Metacritic" /> . Рэцэнзент USA Today Стыў Джонс ({{Lang-en|Steve Jones}}), даў альбому 4 з 4 зорак і хваля Уэста, заявіў: «Уэст умела выкарыстоўвае драм-машыну і Auto-Tune, чым і перадае свой душэўны боль і гнеў»<ref name="Jones2">Jones, Steve. [https://www.usatoday.com/life/music/reviews/2008-11-23-kanye-west-808s-heartbreak_N.htm Review: ''808s & Heartbreak''] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/life/music/reviews/2008-11-23-kanye-west-808s-heartbreak_N.htm|date=20100304083719}}. ''[[USA Today]]''. on 2009-10-06.</ref>. Дэн Кэйрнс ({{Lang-en|Dan Cairns}}) з [[The Times]] даў альбому 5 зорак з 5<ref name="Cairns2">Cairns, Dan. [http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/cd_reviews/article5199113.ece Review: ''808s & Heartbreak'']{{Недоступная ссылка}}. ''[[The Times]]''. Retrieved on 2009-08-07.</ref>. Крытыкі часопіса Vibe заявілі, што «гэта лепшы альбом Канье Уэста на сённяшні дзень», а крытыкі з [[Washington Post|The Washington Post]] назвалі альбом «шэдэўрам стагоддзя інфармацыйных тэхналогій, які распавядае пра пачуцці аднаго чалавека, у той час як мільёны правяраюць свае блогі» і прызналі «Лепшым альбомам года»<ref>Cummings, Jozen. [http://www.vibe.com/music/revolutions/2008/11/kanye_west_808s_and_heartbreak/ Kanye West: 808s & Heartbreak] {{Wayback|url=http://www.vibe.com/music/revolutions/2008/11/kanye_west_808s_and_heartbreak/|date=20090131082535}} Accessed November 24, 2008.</ref><ref>Richards, Chris.[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/11/23/AR2008112302506.html/ Kanye West, in Perfect Auto-Tune] {{Wayback|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/11/23/AR2008112302506.html/|date=20121109153334}}. ''[[Washington Post]]''. Accessed November 10, 2008.</ref>. Газета Newsday дала альбому рэйтынг «A» і назвала яго «строгім і дысцыплінаваным»<ref>Gamboa, Glenn. [http://www.exploreli.com/entertainment/localguide/ny-etdrops5939921nov25a,0,703906.story Newsday — 808s & Heartbreak]{{Недоступная ссылка|date=2019-08|bot=InternetArchiveBot}}. ''[[Newsday]]''. Accessed November 10, 2008.</ref>, у той час як The Los Angeles Times, ацаніўшы асаблівасць альбома, сказала: «808s & Heartbreak можа адпудзіць некаторых слухачоў і здацца стомным, але ён не проста лялечны тэатр. Дакладней, ён ім з’яўляецца, і гэта яшчэ больш здзіўляе»<ref name="LATimes">{{Cite web|url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2008/11/kanye-west-exam.html|title=Review: ''808s & Heartbreak''|first=Ann|last=Powers|date=2008-11-21|publisher=''[[Los Angeles Times]]''|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbrquZ9?url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2008/11/kanye-west-exam.html|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-22|url-status=dead}}</ref>. == Спіс кампазіцый == {{Tracklist|extra_column=Прадзюсар|title1=Say You Will|extra1=Канье Уэст|length1=6:18|title2=Welcome to Heartbreak|extra2=Канье Уэст, Джэф Баскер, Плэін Пэт|length2=4:23|note2=сумесна з Kid Cudi|title3=Heartless|extra3=Канье Уэст, No I.D.|length3=3:31|title4=Amazing|extra4=Канье Уэст, Джэф Баскер|length4=3:58|note4=сумесна з Young Jeezy|title5=Love Lockdown|extra5=Канье Уэст, Джэф Баскер|length5=4:30|title6=Paranoid|extra6=Канье Уэст, Джэф Баскер, Плэін Пэт|length6=4:38|note6=сумесна з Mr Hudson|title7=RoboCop|extra7=Kanye West|length7=4:34|title8=Street Lights|extra8=Канье Уэст, Mr. Hudson|length8=3:10|title9=Bad News|extra9=Канье Уэст|length9=3:59|title10=See You in My Nightmares|extra10=Канье Уэст, No I.D.|length10=4:18|note10=сумесна з [[Ліл Уэйн]]|title11=Coldest Winter|extra11=Канье Уэст, Джэф Баскер, No I.D.|length11=2:44|title12=Pinocchio Story|note12=Жывы выступ у [[Сінгапур]]ы, схаваны трэк|extra12=Канье Уэст|length12=6:02}} == Пазіцыі ў чартах == {| class="wikitable" ! align="center" |Краіна, чарт (2008) ! align="center" | Вышэйшая<br /> месца |- | align="left" | [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] Billboard 200 | align="center" | 1 <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=Albums&f=The+Billboard+200|title=Music Albums, Top 200 Albums & Music Album Charts {{!}} Billboard.com<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20100504062334/http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=albums&f=the+billboard+200|archive-date=2010-05-04|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] ''Billboard'' Top R&amp;B/Hip-Hop Albums | align="center" | 1 <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=Albums&f=Top+R%26B%2FHip-Hop+Albums|title=Information Not Found {{!}} Billboard.com<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20080518011532/http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=Albums&f=Top+R%26B%2FHip-Hop+Albums|archive-date=2008-05-18|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Аўстралія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 12 <ref>[http://www.ariacharts.com.au/pages/charts_display_album.asp?chart=1G50 Australian ARIA Charts] {{Wayback|url=http://www.ariacharts.com.au/pages/charts_display_album.asp?chart=1G50}} Официальная позиция в чартах. Получена [[30 лістапада|30 ноября]], [[2008]]</ref> |- | align="left" | [[Ірландыя]] ''Albums Chart'' | align="center" | 11 <ref name="acharts.us">{{Cite web|url=http://acharts.us/album/40644|title=Kanye West — 808s & Heartbreak — Music Charts<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201062456/http://acharts.us/album/40644|archive-date=2008-12-01|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Новая Зеландыя]] ''Albums Chart'' | align="center" | 15 <ref>{{Cite web|url=http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|title=RIANZ<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528090354/http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|archive-date=2014-05-28|access-date=2009-02-13|url-status=dead}}</ref> |- | align="left" | [[Вялікабрытанія|Велікабрытанія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 11 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Швейцарыя]] ''Albums Chart'' | align="center" | 13 <ref>{{Cite web|url=http://hitparade.ch/weekchart.asp?cat=a|title=Schweizer Hitparade — Alben Top 100 04.07.2010 — hitparade.ch<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20140721183103/http://hitparade.ch/weekchart.asp?cat=a|archive-date=2014-07-21|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Канада]] ''Albums Chart'' | align="center" | 4 <ref>{{Cite web|url=http://jam.canoe.ca/Music/Charts/ALBUMS.html|title=CANOE — JAM! Music SoundScan Charts<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://www.webcitation.org/5t7elstEl?url=http://jam.canoe.ca/Music/Charts/ALBUMS.html|archive-date=2010-09-30|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Бельгія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 21 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Нарвегія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 19 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Данія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 42 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Аўстрыя]] ''Albums Chart'' | align="center" | 50 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Еўропа]] ''Top 100 Albums'' | align="center" | 23 <ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?f=European+Top+100+Albums&pageNumber=Top+11-50&g=Albums|title=Information Not Found {{!}} Billboard.com<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20121007001148/http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?f=European+Top+100+Albums&pageNumber=Top+11-50&g=Albums|archive-date=2012-10-07|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Італія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 65 <ref>{{Cite web|url=http://www.fimi.it/classifiche_artisti.php|title=FIMI — Federazione Industria Musicale Italiana — Classifiche<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722060301/http://www.fimi.it/classifiche_artisti.php|archive-date=2011-07-22|access-date=2009-02-13|url-status=live}}</ref> |- | align="left" | [[Францыя]] ''Albums Chart'' | align="center" | 52 <ref name="acharts.us" /> |- | align="left" | [[Германія]] ''Albums Chart'' | align="center" | 30 <ref name="acharts.us" /> |- |} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]] [[Катэгорыя:Альбомы 2008 года]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] glfgbv4au6h2e6z98yj7e4grn34m801 Пустынныя ваўкі 0 806418 5130352 5127112 2026-04-21T13:39:53Z DBatura 73587 5130352 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = |арыгінал = |выява = |подпіс = |гады =з лістапада [[2024]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Калумбія}} |краіны = |падпарадкаванне = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]] |у складзе = |тып = [[батальён]] |уключае_ў_сябе = |роля = [[найміт]]ы |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Судан}} |мянушка = |мянушкі = |заступнік = |заступнікі = |дэвіз = |дэвізы = |колеры = |марш = |маршы = |талісман = |талісманы = |рыштунак = |войны = |бітвы = [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = [[Альвар Кіхан]] }} '''«Пустынныя ваўкі»''' — [[батальён]] [[найміт]]аў з ліку адстаўных вайскоўцаў [[Узброеныя сілы Калумбіі|Узброеных Сіл Калумбіі]], якія ў рамках [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|Суданскага канфлікту]] ваююць на баку [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]] (САП)<ref>{{cite news |last=Farmer |first=Ben |date=August 4, 2025 |title=Colombian mercenaries hired to fight for Sudan rebels |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/08/04/colombia-mercenaries-sudan-rebels-darfur/ |work=The Telegraph |access-date=September 7, 2025}}</ref>. == Фарміраванне== У «гарачай кропцы» з лістапада 2024 года. Складаецца з чатырох рот, якія налічваюць у агульнай складанасці ад 300 да 400 чалавек<ref name=":0">{{cite news |last=Rodríguez Álvarez |first=Santiago |date=April 8, 2025 |title=Sudan: How Colombian mercenaries were duped into fighting in a brutal civil war |url=https://www.theafricareport.com/380870/desert-wolves-how-colombian-mercenaries-operate-in-sudan/ |work=The Africa Report |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Камплектаваннем займаліся [[Прыватная ваенная кампанія|прыватныя ваенныя кампаніі]], уключаючы ахоўную кампанію [[Global Security Service Group]] з [[ААЭ]], пры каардынацыі [[Альвар Кіхан|Альвара Кіхана]], адстаўнога палкоўніка калумбійскай арміі<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=August 18, 2025 |title=Coronel retirado del Ejército es señalado como reclutador de mercenarios colombianos para la guerra en Sudán |url=https://www.elheraldo.co/colombia/2025/08/18/coronel-retirado-del-ejercito-es-senalado-como-reclutador-de-mercenarios-colombianos-para-la-guerra-en-sudan/ |language=Spanish |trans-title=Retired Army colonel is accused of recruiting Colombian mercenaries for the war in Sudan |work=El Heraldo |agency=Agencia EFE |access-date=September 7, 2025}}</ref><ref name="Al-Makki">{{cite news |last=Al-Makki |first=Sabah |date=August 19, 2025 |title=Colombian Mercenaries in Darfur: Foreign Flames in a Proxy War |url=https://sudanevents.com/index.php/2025/08/19/colombian-mercenaries-in-darfur-foreign-flames-in-a-proxy-war/ |work=Sudan Events |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Набор праводзілі падманам: экс-вайскоўцам ПВК прапаноўвалі камандзіроўкі ў [[Судан]] для аховы нафтаздабываючых прадпрыемстваў, а калі тыя прыбывалі ў краіну, то іх прымушалі ўдзельнічаць у баях на баку САП.<ref name=":0" /> ==Удзел у баях == Сярод вядомых боесутыкненняў «Пустынных ваўкоў»: * Бой 28 лютага 2025 года, калі [[Аб’яднанныя сілы абароны Дарфура]] перахапілі партыю паставак САП у Паўночным Дарфуры і нейтралізавалі калумбійскіх наймітаў<ref>{{cite web |title=Sudan army ally ‘intercepts RSF supply shipment’ |url=https://www.arabnews.com/node/2592000/middle-east |website=Arab News |language=en |date=1 March 2025}}</ref>; * Бой 2 жніўня 2025 года ў Эль-Фашыры, загінуў адзін з камандзіраў наёмнікаў<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>; * 6 жніўня 2025 года пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла збіты эмірацкі транспартнік з калумбійцамі на борце<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref>; * 1 кастрычніка 2025 года ўрадавыя сілы заявілі, што забілі калумбійскіх і ўкраінскіх наймітаў, якія працавалі на атрады Дагала, у засадзе ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |date=2025-10-01 |title=Sudan’s army says it killed Colombian, Ukrainian fighters in Darfur |url=https://sudantribune.com/article/305601 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref>; == Рэакцыя== 5 верасня — Судан падаў скаргу ў [[Савет Бяспекі ААН]], абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку САП.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> 9 снежня [[Злучаныя Штаты]] ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Часці і злучэнні наймітаў]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] b7720fhzrar0eacdjydtbit4wbvi6vj 5130353 5130352 2026-04-21T13:40:04Z DBatura 73587 /* Рэакцыя */ 5130353 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = |арыгінал = |выява = |подпіс = |гады =з лістапада [[2024]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Калумбія}} |краіны = |падпарадкаванне = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]] |у складзе = |тып = [[батальён]] |уключае_ў_сябе = |роля = [[найміт]]ы |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Судан}} |мянушка = |мянушкі = |заступнік = |заступнікі = |дэвіз = |дэвізы = |колеры = |марш = |маршы = |талісман = |талісманы = |рыштунак = |войны = |бітвы = [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = [[Альвар Кіхан]] }} '''«Пустынныя ваўкі»''' — [[батальён]] [[найміт]]аў з ліку адстаўных вайскоўцаў [[Узброеныя сілы Калумбіі|Узброеных Сіл Калумбіі]], якія ў рамках [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|Суданскага канфлікту]] ваююць на баку [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]] (САП)<ref>{{cite news |last=Farmer |first=Ben |date=August 4, 2025 |title=Colombian mercenaries hired to fight for Sudan rebels |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/08/04/colombia-mercenaries-sudan-rebels-darfur/ |work=The Telegraph |access-date=September 7, 2025}}</ref>. == Фарміраванне== У «гарачай кропцы» з лістапада 2024 года. Складаецца з чатырох рот, якія налічваюць у агульнай складанасці ад 300 да 400 чалавек<ref name=":0">{{cite news |last=Rodríguez Álvarez |first=Santiago |date=April 8, 2025 |title=Sudan: How Colombian mercenaries were duped into fighting in a brutal civil war |url=https://www.theafricareport.com/380870/desert-wolves-how-colombian-mercenaries-operate-in-sudan/ |work=The Africa Report |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Камплектаваннем займаліся [[Прыватная ваенная кампанія|прыватныя ваенныя кампаніі]], уключаючы ахоўную кампанію [[Global Security Service Group]] з [[ААЭ]], пры каардынацыі [[Альвар Кіхан|Альвара Кіхана]], адстаўнога палкоўніка калумбійскай арміі<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=August 18, 2025 |title=Coronel retirado del Ejército es señalado como reclutador de mercenarios colombianos para la guerra en Sudán |url=https://www.elheraldo.co/colombia/2025/08/18/coronel-retirado-del-ejercito-es-senalado-como-reclutador-de-mercenarios-colombianos-para-la-guerra-en-sudan/ |language=Spanish |trans-title=Retired Army colonel is accused of recruiting Colombian mercenaries for the war in Sudan |work=El Heraldo |agency=Agencia EFE |access-date=September 7, 2025}}</ref><ref name="Al-Makki">{{cite news |last=Al-Makki |first=Sabah |date=August 19, 2025 |title=Colombian Mercenaries in Darfur: Foreign Flames in a Proxy War |url=https://sudanevents.com/index.php/2025/08/19/colombian-mercenaries-in-darfur-foreign-flames-in-a-proxy-war/ |work=Sudan Events |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Набор праводзілі падманам: экс-вайскоўцам ПВК прапаноўвалі камандзіроўкі ў [[Судан]] для аховы нафтаздабываючых прадпрыемстваў, а калі тыя прыбывалі ў краіну, то іх прымушалі ўдзельнічаць у баях на баку САП.<ref name=":0" /> ==Удзел у баях == Сярод вядомых боесутыкненняў «Пустынных ваўкоў»: * Бой 28 лютага 2025 года, калі [[Аб’яднанныя сілы абароны Дарфура]] перахапілі партыю паставак САП у Паўночным Дарфуры і нейтралізавалі калумбійскіх наймітаў<ref>{{cite web |title=Sudan army ally ‘intercepts RSF supply shipment’ |url=https://www.arabnews.com/node/2592000/middle-east |website=Arab News |language=en |date=1 March 2025}}</ref>; * Бой 2 жніўня 2025 года ў Эль-Фашыры, загінуў адзін з камандзіраў наёмнікаў<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>; * 6 жніўня 2025 года пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла збіты эмірацкі транспартнік з калумбійцамі на борце<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref>; * 1 кастрычніка 2025 года ўрадавыя сілы заявілі, што забілі калумбійскіх і ўкраінскіх наймітаў, якія працавалі на атрады Дагала, у засадзе ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |date=2025-10-01 |title=Sudan’s army says it killed Colombian, Ukrainian fighters in Darfur |url=https://sudantribune.com/article/305601 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref>; == Рэакцыя== 5 верасня Судан падаў скаргу ў [[Савет Бяспекі ААН]], абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку САП.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> 9 снежня [[Злучаныя Штаты]] ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Часці і злучэнні наймітаў]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] jl9h9iwsc38qptnl9midvmzg74zlz0h 5130354 5130353 2026-04-21T13:40:42Z DBatura 73587 5130354 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = |арыгінал = |выява = |подпіс = |гады =з лістапада [[2024]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Калумбія}} |краіны = |падпарадкаванне = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]] |у складзе = |тып = [[батальён]] |уключае_ў_сябе = |роля = [[найміт]]ы |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Судан}} |мянушка = |мянушкі = |заступнік = |заступнікі = |дэвіз = |дэвізы = |колеры = |марш = |маршы = |талісман = |талісманы = |рыштунак = |войны = |бітвы = [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = [[Альвар Кіхан]] }} '''«Пустынныя ваўкі»''' — [[батальён]] [[найміт]]аў з ліку адстаўных вайскоўцаў [[Узброеныя сілы Калумбіі|Узброеных Сіл Калумбіі]], якія ў рамках [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|Суданскага канфлікту]] ваююць на баку [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]] (САП), узначаленыя [[Махамед Хамдан Дагала|Мазаседам Дагала]]<ref>{{cite news |last=Farmer |first=Ben |date=August 4, 2025 |title=Colombian mercenaries hired to fight for Sudan rebels |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/08/04/colombia-mercenaries-sudan-rebels-darfur/ |work=The Telegraph |access-date=September 7, 2025}}</ref>. == Фарміраванне== У «гарачай кропцы» з лістапада 2024 года. Складаецца з чатырох рот, якія налічваюць у агульнай складанасці ад 300 да 400 чалавек<ref name=":0">{{cite news |last=Rodríguez Álvarez |first=Santiago |date=April 8, 2025 |title=Sudan: How Colombian mercenaries were duped into fighting in a brutal civil war |url=https://www.theafricareport.com/380870/desert-wolves-how-colombian-mercenaries-operate-in-sudan/ |work=The Africa Report |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Камплектаваннем займаліся [[Прыватная ваенная кампанія|прыватныя ваенныя кампаніі]], уключаючы ахоўную кампанію [[Global Security Service Group]] з [[ААЭ]], пры каардынацыі [[Альвар Кіхан|Альвара Кіхана]], адстаўнога палкоўніка калумбійскай арміі<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=August 18, 2025 |title=Coronel retirado del Ejército es señalado como reclutador de mercenarios colombianos para la guerra en Sudán |url=https://www.elheraldo.co/colombia/2025/08/18/coronel-retirado-del-ejercito-es-senalado-como-reclutador-de-mercenarios-colombianos-para-la-guerra-en-sudan/ |language=Spanish |trans-title=Retired Army colonel is accused of recruiting Colombian mercenaries for the war in Sudan |work=El Heraldo |agency=Agencia EFE |access-date=September 7, 2025}}</ref><ref name="Al-Makki">{{cite news |last=Al-Makki |first=Sabah |date=August 19, 2025 |title=Colombian Mercenaries in Darfur: Foreign Flames in a Proxy War |url=https://sudanevents.com/index.php/2025/08/19/colombian-mercenaries-in-darfur-foreign-flames-in-a-proxy-war/ |work=Sudan Events |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Набор праводзілі падманам: экс-вайскоўцам ПВК прапаноўвалі камандзіроўкі ў [[Судан]] для аховы нафтаздабываючых прадпрыемстваў, а калі тыя прыбывалі ў краіну, то іх прымушалі ўдзельнічаць у баях на баку САП.<ref name=":0" /> ==Удзел у баях == Сярод вядомых боесутыкненняў «Пустынных ваўкоў»: * Бой 28 лютага 2025 года, калі [[Аб’яднанныя сілы абароны Дарфура]] перахапілі партыю паставак САП у Паўночным Дарфуры і нейтралізавалі калумбійскіх наймітаў<ref>{{cite web |title=Sudan army ally ‘intercepts RSF supply shipment’ |url=https://www.arabnews.com/node/2592000/middle-east |website=Arab News |language=en |date=1 March 2025}}</ref>; * Бой 2 жніўня 2025 года ў Эль-Фашыры, загінуў адзін з камандзіраў наёмнікаў<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>; * 6 жніўня 2025 года пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла збіты эмірацкі транспартнік з калумбійцамі на борце<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref>; * 1 кастрычніка 2025 года ўрадавыя сілы заявілі, што забілі калумбійскіх і ўкраінскіх наймітаў, якія працавалі на атрады Дагала, у засадзе ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |date=2025-10-01 |title=Sudan’s army says it killed Colombian, Ukrainian fighters in Darfur |url=https://sudantribune.com/article/305601 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref>; == Рэакцыя== 5 верасня Судан падаў скаргу ў [[Савет Бяспекі ААН]], абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку САП.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> 9 снежня [[Злучаныя Штаты]] ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Часці і злучэнні наймітаў]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] s5vkdj0km6z9prgof4dif5tz7hd0x77 5130355 5130354 2026-04-21T13:41:24Z DBatura 73587 /* Удзел у баях */ 5130355 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = |арыгінал = |выява = |подпіс = |гады =з лістапада [[2024]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Калумбія}} |краіны = |падпарадкаванне = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]] |у складзе = |тып = [[батальён]] |уключае_ў_сябе = |роля = [[найміт]]ы |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Судан}} |мянушка = |мянушкі = |заступнік = |заступнікі = |дэвіз = |дэвізы = |колеры = |марш = |маршы = |талісман = |талісманы = |рыштунак = |войны = |бітвы = [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = [[Альвар Кіхан]] }} '''«Пустынныя ваўкі»''' — [[батальён]] [[найміт]]аў з ліку адстаўных вайскоўцаў [[Узброеныя сілы Калумбіі|Узброеных Сіл Калумбіі]], якія ў рамках [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|Суданскага канфлікту]] ваююць на баку [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]] (САП), узначаленыя [[Махамед Хамдан Дагала|Мазаседам Дагала]]<ref>{{cite news |last=Farmer |first=Ben |date=August 4, 2025 |title=Colombian mercenaries hired to fight for Sudan rebels |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/08/04/colombia-mercenaries-sudan-rebels-darfur/ |work=The Telegraph |access-date=September 7, 2025}}</ref>. == Фарміраванне== У «гарачай кропцы» з лістапада 2024 года. Складаецца з чатырох рот, якія налічваюць у агульнай складанасці ад 300 да 400 чалавек<ref name=":0">{{cite news |last=Rodríguez Álvarez |first=Santiago |date=April 8, 2025 |title=Sudan: How Colombian mercenaries were duped into fighting in a brutal civil war |url=https://www.theafricareport.com/380870/desert-wolves-how-colombian-mercenaries-operate-in-sudan/ |work=The Africa Report |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Камплектаваннем займаліся [[Прыватная ваенная кампанія|прыватныя ваенныя кампаніі]], уключаючы ахоўную кампанію [[Global Security Service Group]] з [[ААЭ]], пры каардынацыі [[Альвар Кіхан|Альвара Кіхана]], адстаўнога палкоўніка калумбійскай арміі<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=August 18, 2025 |title=Coronel retirado del Ejército es señalado como reclutador de mercenarios colombianos para la guerra en Sudán |url=https://www.elheraldo.co/colombia/2025/08/18/coronel-retirado-del-ejercito-es-senalado-como-reclutador-de-mercenarios-colombianos-para-la-guerra-en-sudan/ |language=Spanish |trans-title=Retired Army colonel is accused of recruiting Colombian mercenaries for the war in Sudan |work=El Heraldo |agency=Agencia EFE |access-date=September 7, 2025}}</ref><ref name="Al-Makki">{{cite news |last=Al-Makki |first=Sabah |date=August 19, 2025 |title=Colombian Mercenaries in Darfur: Foreign Flames in a Proxy War |url=https://sudanevents.com/index.php/2025/08/19/colombian-mercenaries-in-darfur-foreign-flames-in-a-proxy-war/ |work=Sudan Events |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Набор праводзілі падманам: экс-вайскоўцам ПВК прапаноўвалі камандзіроўкі ў [[Судан]] для аховы нафтаздабываючых прадпрыемстваў, а калі тыя прыбывалі ў краіну, то іх прымушалі ўдзельнічаць у баях на баку САП.<ref name=":0" /> ==Удзел у баях == Сярод вядомых боесутыкненняў «Пустынных ваўкоў»: * Бой 28 лютага 2025 года, калі [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] перахапілі партыю паставак САП у Паўночным Дарфуры і нейтралізавалі калумбійскіх наймітаў<ref>{{cite web |title=Sudan army ally ‘intercepts RSF supply shipment’ |url=https://www.arabnews.com/node/2592000/middle-east |website=Arab News |language=en |date=1 March 2025}}</ref>; * Бой 2 жніўня 2025 года ў Эль-Фашыры, загінуў адзін з камандзіраў наёмнікаў<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>; * 6 жніўня 2025 года пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла збіты эмірацкі транспартнік з калумбійцамі на борце<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref>; * 1 кастрычніка 2025 года ўрадавыя сілы заявілі, што забілі калумбійскіх і ўкраінскіх наймітаў, якія працавалі на атрады Дагала, у засадзе ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |date=2025-10-01 |title=Sudan’s army says it killed Colombian, Ukrainian fighters in Darfur |url=https://sudantribune.com/article/305601 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref>; == Рэакцыя== 5 верасня Судан падаў скаргу ў [[Савет Бяспекі ААН]], абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку САП.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> 9 снежня [[Злучаныя Штаты]] ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Часці і злучэнні наймітаў]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] 88s5tvb60g6yhvw4gr8rnhphzs8p334 5130356 5130355 2026-04-21T13:41:48Z DBatura 73587 5130356 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = |арыгінал = |выява = |подпіс = |гады =з лістапада [[2024]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Калумбія}} |краіны = |падпарадкаванне = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]] |у складзе = |тып = [[батальён]] |уключае_ў_сябе = |роля = [[найміт]]ы |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Судан}} |мянушка = |мянушкі = |заступнік = |заступнікі = |дэвіз = |дэвізы = |колеры = |марш = |маршы = |талісман = |талісманы = |рыштунак = |войны = |бітвы = [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = [[Альвар Кіхан]] }} '''«Пустынныя ваўкі»''' — [[батальён]] [[найміт]]аў з ліку адстаўных вайскоўцаў [[Узброеныя сілы Калумбіі|Узброеных Сіл Калумбіі]], якія ў рамках [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|Суданскага канфлікту]] ваююць на баку [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]] (САП), узначаленыя [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]]<ref>{{cite news |last=Farmer |first=Ben |date=August 4, 2025 |title=Colombian mercenaries hired to fight for Sudan rebels |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/08/04/colombia-mercenaries-sudan-rebels-darfur/ |work=The Telegraph |access-date=September 7, 2025}}</ref>. == Фарміраванне== У «гарачай кропцы» з лістапада 2024 года. Складаецца з чатырох рот, якія налічваюць у агульнай складанасці ад 300 да 400 чалавек<ref name=":0">{{cite news |last=Rodríguez Álvarez |first=Santiago |date=April 8, 2025 |title=Sudan: How Colombian mercenaries were duped into fighting in a brutal civil war |url=https://www.theafricareport.com/380870/desert-wolves-how-colombian-mercenaries-operate-in-sudan/ |work=The Africa Report |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Камплектаваннем займаліся [[Прыватная ваенная кампанія|прыватныя ваенныя кампаніі]], уключаючы ахоўную кампанію [[Global Security Service Group]] з [[ААЭ]], пры каардынацыі [[Альвар Кіхан|Альвара Кіхана]], адстаўнога палкоўніка калумбійскай арміі<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=August 18, 2025 |title=Coronel retirado del Ejército es señalado como reclutador de mercenarios colombianos para la guerra en Sudán |url=https://www.elheraldo.co/colombia/2025/08/18/coronel-retirado-del-ejercito-es-senalado-como-reclutador-de-mercenarios-colombianos-para-la-guerra-en-sudan/ |language=Spanish |trans-title=Retired Army colonel is accused of recruiting Colombian mercenaries for the war in Sudan |work=El Heraldo |agency=Agencia EFE |access-date=September 7, 2025}}</ref><ref name="Al-Makki">{{cite news |last=Al-Makki |first=Sabah |date=August 19, 2025 |title=Colombian Mercenaries in Darfur: Foreign Flames in a Proxy War |url=https://sudanevents.com/index.php/2025/08/19/colombian-mercenaries-in-darfur-foreign-flames-in-a-proxy-war/ |work=Sudan Events |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Набор праводзілі падманам: экс-вайскоўцам ПВК прапаноўвалі камандзіроўкі ў [[Судан]] для аховы нафтаздабываючых прадпрыемстваў, а калі тыя прыбывалі ў краіну, то іх прымушалі ўдзельнічаць у баях на баку САП.<ref name=":0" /> ==Удзел у баях == Сярод вядомых боесутыкненняў «Пустынных ваўкоў»: * Бой 28 лютага 2025 года, калі [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] перахапілі партыю паставак САП у Паўночным Дарфуры і нейтралізавалі калумбійскіх наймітаў<ref>{{cite web |title=Sudan army ally ‘intercepts RSF supply shipment’ |url=https://www.arabnews.com/node/2592000/middle-east |website=Arab News |language=en |date=1 March 2025}}</ref>; * Бой 2 жніўня 2025 года ў Эль-Фашыры, загінуў адзін з камандзіраў наёмнікаў<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>; * 6 жніўня 2025 года пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла збіты эмірацкі транспартнік з калумбійцамі на борце<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref>; * 1 кастрычніка 2025 года ўрадавыя сілы заявілі, што забілі калумбійскіх і ўкраінскіх наймітаў, якія працавалі на атрады Дагала, у засадзе ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |date=2025-10-01 |title=Sudan’s army says it killed Colombian, Ukrainian fighters in Darfur |url=https://sudantribune.com/article/305601 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref>; == Рэакцыя== 5 верасня Судан падаў скаргу ў [[Савет Бяспекі ААН]], абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку САП.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> 9 снежня [[Злучаныя Штаты]] ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Часці і злучэнні наймітаў]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] 0gad768eq7g2meqcj8q7ata6ntiroap 5130377 5130356 2026-04-21T14:15:13Z DBatura 73587 /* Рэакцыя */ 5130377 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = |арыгінал = |выява = |подпіс = |гады =з лістапада [[2024]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Калумбія}} |краіны = |падпарадкаванне = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]] |у складзе = |тып = [[батальён]] |уключае_ў_сябе = |роля = [[найміт]]ы |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Судан}} |мянушка = |мянушкі = |заступнік = |заступнікі = |дэвіз = |дэвізы = |колеры = |марш = |маршы = |талісман = |талісманы = |рыштунак = |войны = |бітвы = [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = [[Альвар Кіхан]] }} '''«Пустынныя ваўкі»''' — [[батальён]] [[найміт]]аў з ліку адстаўных вайскоўцаў [[Узброеныя сілы Калумбіі|Узброеных Сіл Калумбіі]], якія ў рамках [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|Суданскага канфлікту]] ваююць на баку [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]] (САП), узначаленыя [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]]<ref>{{cite news |last=Farmer |first=Ben |date=August 4, 2025 |title=Colombian mercenaries hired to fight for Sudan rebels |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/08/04/colombia-mercenaries-sudan-rebels-darfur/ |work=The Telegraph |access-date=September 7, 2025}}</ref>. == Фарміраванне== У «гарачай кропцы» з лістапада 2024 года. Складаецца з чатырох рот, якія налічваюць у агульнай складанасці ад 300 да 400 чалавек<ref name=":0">{{cite news |last=Rodríguez Álvarez |first=Santiago |date=April 8, 2025 |title=Sudan: How Colombian mercenaries were duped into fighting in a brutal civil war |url=https://www.theafricareport.com/380870/desert-wolves-how-colombian-mercenaries-operate-in-sudan/ |work=The Africa Report |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Камплектаваннем займаліся [[Прыватная ваенная кампанія|прыватныя ваенныя кампаніі]], уключаючы ахоўную кампанію [[Global Security Service Group]] з [[ААЭ]], пры каардынацыі [[Альвар Кіхан|Альвара Кіхана]], адстаўнога палкоўніка калумбійскай арміі<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=August 18, 2025 |title=Coronel retirado del Ejército es señalado como reclutador de mercenarios colombianos para la guerra en Sudán |url=https://www.elheraldo.co/colombia/2025/08/18/coronel-retirado-del-ejercito-es-senalado-como-reclutador-de-mercenarios-colombianos-para-la-guerra-en-sudan/ |language=Spanish |trans-title=Retired Army colonel is accused of recruiting Colombian mercenaries for the war in Sudan |work=El Heraldo |agency=Agencia EFE |access-date=September 7, 2025}}</ref><ref name="Al-Makki">{{cite news |last=Al-Makki |first=Sabah |date=August 19, 2025 |title=Colombian Mercenaries in Darfur: Foreign Flames in a Proxy War |url=https://sudanevents.com/index.php/2025/08/19/colombian-mercenaries-in-darfur-foreign-flames-in-a-proxy-war/ |work=Sudan Events |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Набор праводзілі падманам: экс-вайскоўцам ПВК прапаноўвалі камандзіроўкі ў [[Судан]] для аховы нафтаздабываючых прадпрыемстваў, а калі тыя прыбывалі ў краіну, то іх прымушалі ўдзельнічаць у баях на баку САП.<ref name=":0" /> ==Удзел у баях == Сярод вядомых боесутыкненняў «Пустынных ваўкоў»: * Бой 28 лютага 2025 года, калі [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] перахапілі партыю паставак САП у Паўночным Дарфуры і нейтралізавалі калумбійскіх наймітаў<ref>{{cite web |title=Sudan army ally ‘intercepts RSF supply shipment’ |url=https://www.arabnews.com/node/2592000/middle-east |website=Arab News |language=en |date=1 March 2025}}</ref>; * Бой 2 жніўня 2025 года ў Эль-Фашыры, загінуў адзін з камандзіраў наёмнікаў<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>; * 6 жніўня 2025 года пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла збіты эмірацкі транспартнік з калумбійцамі на борце<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref>; * 1 кастрычніка 2025 года ўрадавыя сілы заявілі, што забілі калумбійскіх і ўкраінскіх наймітаў, якія працавалі на атрады Дагала, у засадзе ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |date=2025-10-01 |title=Sudan’s army says it killed Colombian, Ukrainian fighters in Darfur |url=https://sudantribune.com/article/305601 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref>; == Рэакцыя== 5 верасня Судан падаў скаргу ў [[Савет Бяспекі ААН]], абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку САП.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> 9 снежня [[Злучаныя Штаты]] ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 5 лютага 2026 года [[Вялікабрытанія]] ўвяла санкцыі супраць шасці чалавек за іх ролю ў падтрыманні канфлікту, уключаючы трох калумбійцаў, абвінавачаных у вярбоўцы замежнікаў<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref>. == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Часці і злучэнні наймітаў]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] 2avnmicp3619t9sh90t0pcfz688gsxj 5130379 5130377 2026-04-21T14:16:07Z DBatura 73587 /* Удзел у баях */ 5130379 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = |арыгінал = |выява = |подпіс = |гады =з лістапада [[2024]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Калумбія}} |краіны = |падпарадкаванне = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]] |у складзе = |тып = [[батальён]] |уключае_ў_сябе = |роля = [[найміт]]ы |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Судан}} |мянушка = |мянушкі = |заступнік = |заступнікі = |дэвіз = |дэвізы = |колеры = |марш = |маршы = |талісман = |талісманы = |рыштунак = |войны = |бітвы = [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = [[Альвар Кіхан]] }} '''«Пустынныя ваўкі»''' — [[батальён]] [[найміт]]аў з ліку адстаўных вайскоўцаў [[Узброеныя сілы Калумбіі|Узброеных Сіл Калумбіі]], якія ў рамках [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|Суданскага канфлікту]] ваююць на баку [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]] (САП), узначаленыя [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]]<ref>{{cite news |last=Farmer |first=Ben |date=August 4, 2025 |title=Colombian mercenaries hired to fight for Sudan rebels |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/08/04/colombia-mercenaries-sudan-rebels-darfur/ |work=The Telegraph |access-date=September 7, 2025}}</ref>. == Фарміраванне== У «гарачай кропцы» з лістапада 2024 года. Складаецца з чатырох рот, якія налічваюць у агульнай складанасці ад 300 да 400 чалавек<ref name=":0">{{cite news |last=Rodríguez Álvarez |first=Santiago |date=April 8, 2025 |title=Sudan: How Colombian mercenaries were duped into fighting in a brutal civil war |url=https://www.theafricareport.com/380870/desert-wolves-how-colombian-mercenaries-operate-in-sudan/ |work=The Africa Report |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Камплектаваннем займаліся [[Прыватная ваенная кампанія|прыватныя ваенныя кампаніі]], уключаючы ахоўную кампанію [[Global Security Service Group]] з [[ААЭ]], пры каардынацыі [[Альвар Кіхан|Альвара Кіхана]], адстаўнога палкоўніка калумбійскай арміі<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=August 18, 2025 |title=Coronel retirado del Ejército es señalado como reclutador de mercenarios colombianos para la guerra en Sudán |url=https://www.elheraldo.co/colombia/2025/08/18/coronel-retirado-del-ejercito-es-senalado-como-reclutador-de-mercenarios-colombianos-para-la-guerra-en-sudan/ |language=Spanish |trans-title=Retired Army colonel is accused of recruiting Colombian mercenaries for the war in Sudan |work=El Heraldo |agency=Agencia EFE |access-date=September 7, 2025}}</ref><ref name="Al-Makki">{{cite news |last=Al-Makki |first=Sabah |date=August 19, 2025 |title=Colombian Mercenaries in Darfur: Foreign Flames in a Proxy War |url=https://sudanevents.com/index.php/2025/08/19/colombian-mercenaries-in-darfur-foreign-flames-in-a-proxy-war/ |work=Sudan Events |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Набор праводзілі падманам: экс-вайскоўцам ПВК прапаноўвалі камандзіроўкі ў [[Судан]] для аховы нафтаздабываючых прадпрыемстваў, а калі тыя прыбывалі ў краіну, то іх прымушалі ўдзельнічаць у баях на баку САП.<ref name=":0" /> ==Удзел у баях == 28 лютага 2025 года [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] перахапілі партыю паставак САП у Паўночным Дарфуры і нейтралізавалі калумбійскіх наймітаў<ref>{{cite web |title=Sudan army ally ‘intercepts RSF supply shipment’ |url=https://www.arabnews.com/node/2592000/middle-east |website=Arab News |language=en |date=1 March 2025}}</ref>. 2 жніўня ў Эль-Фашыры, загінуў адзін з камандзіраў наёмнікаў<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>; 6 жніўня lпры пасадцы ў аэрапорце Ньяла збіты эмірацкі транспартнік з калумбійцамі на борце<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref>; 1 кастрычніка ўрадавыя сілы заявілі, што забілі калумбійскіх і ўкраінскіх наймітаў, якія працавалі на атрады Дагала, у засадзе ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |date=2025-10-01 |title=Sudan’s army says it killed Colombian, Ukrainian fighters in Darfur |url=https://sudantribune.com/article/305601 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref>; == Рэакцыя== 5 верасня Судан падаў скаргу ў [[Савет Бяспекі ААН]], абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку САП.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> 9 снежня [[Злучаныя Штаты]] ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 5 лютага 2026 года [[Вялікабрытанія]] ўвяла санкцыі супраць шасці чалавек за іх ролю ў падтрыманні канфлікту, уключаючы трох калумбійцаў, абвінавачаных у вярбоўцы замежнікаў<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref>. == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Часці і злучэнні наймітаў]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] 1gkschy94ropozhp298zthbcglxkwlx 5130380 5130379 2026-04-21T14:16:22Z DBatura 73587 /* Удзел у баях */ 5130380 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = |арыгінал = |выява = |подпіс = |гады =з лістапада [[2024]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Калумбія}} |краіны = |падпарадкаванне = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]] |у складзе = |тып = [[батальён]] |уключае_ў_сябе = |роля = [[найміт]]ы |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Судан}} |мянушка = |мянушкі = |заступнік = |заступнікі = |дэвіз = |дэвізы = |колеры = |марш = |маршы = |талісман = |талісманы = |рыштунак = |войны = |бітвы = [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = [[Альвар Кіхан]] }} '''«Пустынныя ваўкі»''' — [[батальён]] [[найміт]]аў з ліку адстаўных вайскоўцаў [[Узброеныя сілы Калумбіі|Узброеных Сіл Калумбіі]], якія ў рамках [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|Суданскага канфлікту]] ваююць на баку [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]] (САП), узначаленыя [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]]<ref>{{cite news |last=Farmer |first=Ben |date=August 4, 2025 |title=Colombian mercenaries hired to fight for Sudan rebels |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/08/04/colombia-mercenaries-sudan-rebels-darfur/ |work=The Telegraph |access-date=September 7, 2025}}</ref>. == Фарміраванне== У «гарачай кропцы» з лістапада 2024 года. Складаецца з чатырох рот, якія налічваюць у агульнай складанасці ад 300 да 400 чалавек<ref name=":0">{{cite news |last=Rodríguez Álvarez |first=Santiago |date=April 8, 2025 |title=Sudan: How Colombian mercenaries were duped into fighting in a brutal civil war |url=https://www.theafricareport.com/380870/desert-wolves-how-colombian-mercenaries-operate-in-sudan/ |work=The Africa Report |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Камплектаваннем займаліся [[Прыватная ваенная кампанія|прыватныя ваенныя кампаніі]], уключаючы ахоўную кампанію [[Global Security Service Group]] з [[ААЭ]], пры каардынацыі [[Альвар Кіхан|Альвара Кіхана]], адстаўнога палкоўніка калумбійскай арміі<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=August 18, 2025 |title=Coronel retirado del Ejército es señalado como reclutador de mercenarios colombianos para la guerra en Sudán |url=https://www.elheraldo.co/colombia/2025/08/18/coronel-retirado-del-ejercito-es-senalado-como-reclutador-de-mercenarios-colombianos-para-la-guerra-en-sudan/ |language=Spanish |trans-title=Retired Army colonel is accused of recruiting Colombian mercenaries for the war in Sudan |work=El Heraldo |agency=Agencia EFE |access-date=September 7, 2025}}</ref><ref name="Al-Makki">{{cite news |last=Al-Makki |first=Sabah |date=August 19, 2025 |title=Colombian Mercenaries in Darfur: Foreign Flames in a Proxy War |url=https://sudanevents.com/index.php/2025/08/19/colombian-mercenaries-in-darfur-foreign-flames-in-a-proxy-war/ |work=Sudan Events |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Набор праводзілі падманам: экс-вайскоўцам ПВК прапаноўвалі камандзіроўкі ў [[Судан]] для аховы нафтаздабываючых прадпрыемстваў, а калі тыя прыбывалі ў краіну, то іх прымушалі ўдзельнічаць у баях на баку САП.<ref name=":0" /> ==Удзел у баях == 28 лютага 2025 года [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] перахапілі партыю паставак САП у Паўночным Дарфуры і нейтралізавалі калумбійскіх наймітаў<ref>{{cite web |title=Sudan army ally ‘intercepts RSF supply shipment’ |url=https://www.arabnews.com/node/2592000/middle-east |website=Arab News |language=en |date=1 March 2025}}</ref>. 2 жніўня ў Эль-Фашыры, загінуў адзін з камандзіраў наёмнікаў<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. 6 жніўня lпры пасадцы ў аэрапорце Ньяла збіты эмірацкі транспартнік з калумбійцамі на борце<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref>. 1 кастрычніка ўрадавыя сілы заявілі, што забілі калумбійскіх і ўкраінскіх наймітаў, якія працавалі на атрады Дагала, у засадзе ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |date=2025-10-01 |title=Sudan’s army says it killed Colombian, Ukrainian fighters in Darfur |url=https://sudantribune.com/article/305601 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref>. == Рэакцыя== 5 верасня Судан падаў скаргу ў [[Савет Бяспекі ААН]], абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку САП.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> 9 снежня [[Злучаныя Штаты]] ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 5 лютага 2026 года [[Вялікабрытанія]] ўвяла санкцыі супраць шасці чалавек за іх ролю ў падтрыманні канфлікту, уключаючы трох калумбійцаў, абвінавачаных у вярбоўцы замежнікаў<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref>. == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Часці і злучэнні наймітаў]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] 8o295vu312elzri8a8wj4riyv8eavlz 5130382 5130380 2026-04-21T14:16:58Z DBatura 73587 /* Рэакцыя */ 5130382 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = |арыгінал = |выява = |подпіс = |гады =з лістапада [[2024]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Калумбія}} |краіны = |падпарадкаванне = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]] |у складзе = |тып = [[батальён]] |уключае_ў_сябе = |роля = [[найміт]]ы |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Судан}} |мянушка = |мянушкі = |заступнік = |заступнікі = |дэвіз = |дэвізы = |колеры = |марш = |маршы = |талісман = |талісманы = |рыштунак = |войны = |бітвы = [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = [[Альвар Кіхан]] }} '''«Пустынныя ваўкі»''' — [[батальён]] [[найміт]]аў з ліку адстаўных вайскоўцаў [[Узброеныя сілы Калумбіі|Узброеных Сіл Калумбіі]], якія ў рамках [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|Суданскага канфлікту]] ваююць на баку [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]] (САП), узначаленыя [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]]<ref>{{cite news |last=Farmer |first=Ben |date=August 4, 2025 |title=Colombian mercenaries hired to fight for Sudan rebels |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/08/04/colombia-mercenaries-sudan-rebels-darfur/ |work=The Telegraph |access-date=September 7, 2025}}</ref>. == Фарміраванне== У «гарачай кропцы» з лістапада 2024 года. Складаецца з чатырох рот, якія налічваюць у агульнай складанасці ад 300 да 400 чалавек<ref name=":0">{{cite news |last=Rodríguez Álvarez |first=Santiago |date=April 8, 2025 |title=Sudan: How Colombian mercenaries were duped into fighting in a brutal civil war |url=https://www.theafricareport.com/380870/desert-wolves-how-colombian-mercenaries-operate-in-sudan/ |work=The Africa Report |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Камплектаваннем займаліся [[Прыватная ваенная кампанія|прыватныя ваенныя кампаніі]], уключаючы ахоўную кампанію [[Global Security Service Group]] з [[ААЭ]], пры каардынацыі [[Альвар Кіхан|Альвара Кіхана]], адстаўнога палкоўніка калумбійскай арміі<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=August 18, 2025 |title=Coronel retirado del Ejército es señalado como reclutador de mercenarios colombianos para la guerra en Sudán |url=https://www.elheraldo.co/colombia/2025/08/18/coronel-retirado-del-ejercito-es-senalado-como-reclutador-de-mercenarios-colombianos-para-la-guerra-en-sudan/ |language=Spanish |trans-title=Retired Army colonel is accused of recruiting Colombian mercenaries for the war in Sudan |work=El Heraldo |agency=Agencia EFE |access-date=September 7, 2025}}</ref><ref name="Al-Makki">{{cite news |last=Al-Makki |first=Sabah |date=August 19, 2025 |title=Colombian Mercenaries in Darfur: Foreign Flames in a Proxy War |url=https://sudanevents.com/index.php/2025/08/19/colombian-mercenaries-in-darfur-foreign-flames-in-a-proxy-war/ |work=Sudan Events |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Набор праводзілі падманам: экс-вайскоўцам ПВК прапаноўвалі камандзіроўкі ў [[Судан]] для аховы нафтаздабываючых прадпрыемстваў, а калі тыя прыбывалі ў краіну, то іх прымушалі ўдзельнічаць у баях на баку САП.<ref name=":0" /> ==Удзел у баях == 28 лютага 2025 года [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] перахапілі партыю паставак САП у Паўночным Дарфуры і нейтралізавалі калумбійскіх наймітаў<ref>{{cite web |title=Sudan army ally ‘intercepts RSF supply shipment’ |url=https://www.arabnews.com/node/2592000/middle-east |website=Arab News |language=en |date=1 March 2025}}</ref>. 2 жніўня ў Эль-Фашыры, загінуў адзін з камандзіраў наёмнікаў<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. 6 жніўня lпры пасадцы ў аэрапорце Ньяла збіты эмірацкі транспартнік з калумбійцамі на борце<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref>. 1 кастрычніка ўрадавыя сілы заявілі, што забілі калумбійскіх і ўкраінскіх наймітаў, якія працавалі на атрады Дагала, у засадзе ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |date=2025-10-01 |title=Sudan’s army says it killed Colombian, Ukrainian fighters in Darfur |url=https://sudantribune.com/article/305601 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref>. == Рэакцыя== 5 верасня 2025 голаСудан падаў скаргу ў [[Савет Бяспекі ААН]], абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку САП.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> 9 снежня [[Злучаныя Штаты]] ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 5 лютага 2026 года [[Вялікабрытанія]] ўвяла санкцыі супраць шасці чалавек за іх ролю ў падтрыманні канфлікту, уключаючы трох калумбійцаў, абвінавачаных у вярбоўцы замежнікаў<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref>. == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Часці і злучэнні наймітаў]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] qs5u2vqkswbzkuknug6r7jexrakttr8 5130384 5130382 2026-04-21T14:17:54Z DBatura 73587 /* Удзел у баях */ 5130384 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = |арыгінал = |выява = |подпіс = |гады =з лістапада [[2024]] |краіна = {{Сцягафікацыя|Калумбія}} |краіны = |падпарадкаванне = [[File:Emblem of the Rapid Support Forces.png|22px]] [[Сілы аператыўнай падтрымкі]] |у складзе = |тып = [[батальён]] |уключае_ў_сябе = |роля = [[найміт]]ы |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Судан}} |мянушка = |мянушкі = |заступнік = |заступнікі = |дэвіз = |дэвізы = |колеры = |марш = |маршы = |талісман = |талісманы = |рыштунак = |войны = |бітвы = [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] |знакі_адрознення = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = [[Альвар Кіхан]] }} '''«Пустынныя ваўкі»''' — [[батальён]] [[найміт]]аў з ліку адстаўных вайскоўцаў [[Узброеныя сілы Калумбіі|Узброеных Сіл Калумбіі]], якія ў рамках [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|Суданскага канфлікту]] ваююць на баку [[Сілы аператыўнай падтрымкі|Сіл аператыўнай падтрымкі]] (САП), узначаленыя [[Махамед Хамдан Дагала|Махамедам Дагала]]<ref>{{cite news |last=Farmer |first=Ben |date=August 4, 2025 |title=Colombian mercenaries hired to fight for Sudan rebels |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/08/04/colombia-mercenaries-sudan-rebels-darfur/ |work=The Telegraph |access-date=September 7, 2025}}</ref>. == Фарміраванне== У «гарачай кропцы» з лістапада 2024 года. Складаецца з чатырох рот, якія налічваюць у агульнай складанасці ад 300 да 400 чалавек<ref name=":0">{{cite news |last=Rodríguez Álvarez |first=Santiago |date=April 8, 2025 |title=Sudan: How Colombian mercenaries were duped into fighting in a brutal civil war |url=https://www.theafricareport.com/380870/desert-wolves-how-colombian-mercenaries-operate-in-sudan/ |work=The Africa Report |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Камплектаваннем займаліся [[Прыватная ваенная кампанія|прыватныя ваенныя кампаніі]], уключаючы ахоўную кампанію [[Global Security Service Group]] з [[ААЭ]], пры каардынацыі [[Альвар Кіхан|Альвара Кіхана]], адстаўнога палкоўніка калумбійскай арміі<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=August 18, 2025 |title=Coronel retirado del Ejército es señalado como reclutador de mercenarios colombianos para la guerra en Sudán |url=https://www.elheraldo.co/colombia/2025/08/18/coronel-retirado-del-ejercito-es-senalado-como-reclutador-de-mercenarios-colombianos-para-la-guerra-en-sudan/ |language=Spanish |trans-title=Retired Army colonel is accused of recruiting Colombian mercenaries for the war in Sudan |work=El Heraldo |agency=Agencia EFE |access-date=September 7, 2025}}</ref><ref name="Al-Makki">{{cite news |last=Al-Makki |first=Sabah |date=August 19, 2025 |title=Colombian Mercenaries in Darfur: Foreign Flames in a Proxy War |url=https://sudanevents.com/index.php/2025/08/19/colombian-mercenaries-in-darfur-foreign-flames-in-a-proxy-war/ |work=Sudan Events |access-date=September 7, 2025}}</ref>. Набор праводзілі падманам: экс-вайскоўцам ПВК прапаноўвалі камандзіроўкі ў [[Судан]] для аховы нафтаздабываючых прадпрыемстваў, а калі тыя прыбывалі ў краіну, то іх прымушалі ўдзельнічаць у баях на баку САП.<ref name=":0" /> ==Удзел у баях == 28 лютага 2025 года [[Аб’яднаныя сілы абароны Дарфура]] перахапілі партыю паставак САП у Паўночным Дарфуры і нейтралізавалі калумбійскіх наймітаў<ref>{{cite web |title=Sudan army ally ‘intercepts RSF supply shipment’ |url=https://www.arabnews.com/node/2592000/middle-east |website=Arab News |language=en |date=1 March 2025}}</ref>. 2 жніўня ў Эль-Фашыры, загінуў адзін з камандзіраў наёмнікаў<ref>{{Cite news |title='Colombian commander slain' as RSF attack on North Darfur capital repelled |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/colombian-commander-slain-as-rsf-attack-on-north-darfur-capital-repelled |access-date=2025-08-03 |website=[[Radio Dabanga]]}}</ref>. 6 жніўня пры пасадцы ў аэрапорце Ньяла збіты эмірацкі транспартнік з калумбійцамі на борце<ref>{{Cite web |title=Sudan says army destroys Emirati aircraft, killing 40 mercenaries |url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/08/sudan-says-army-destroys-emirati-aircraft-killing-40-mercenaries |access-date=2025-08-07 |website=AL-Monitor |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/sudan-war-military-rsf-uae-darfur-72ae9367f898fe4861535ea0c31948d3|title= Sudanese airstrike hits Darfur airport, killing 40 suspected mercenaries|publisher= Associated Press|date=7 August 2025}}</ref>. 1 кастрычніка ўрадавыя сілы заявілі, што забілі калумбійскіх і ўкраінскіх наймітаў, якія працавалі на атрады Дагала, у засадзе ў Эль-Фашыры<ref>{{Cite web |date=2025-10-01 |title=Sudan’s army says it killed Colombian, Ukrainian fighters in Darfur |url=https://sudantribune.com/article/305601 |access-date=2025-10-02 |website=Sudan Tribune}}</ref>. == Рэакцыя== 5 верасня 2025 голаСудан падаў скаргу ў [[Савет Бяспекі ААН]], абвінаваціўшы ААЭ ў вярбоўцы, фінансаванні і разгортванні сотняў калумбійскіх наймітаў для барацьбы на баку САП.<ref>{{Cite news |date=2025-09-05 |title=Sudan files UN complaint over alleged UAE-backed Colombian mercenaries in Darfur |url=https://sudantribune.com/article304689/ |access-date=2025-09-06 |work=Sudan Tribune |language=en}}</ref> 9 снежня [[Злучаныя Штаты]] ўвялі санкцыі супраць шэрагу асоб і арганізацый, звязаных з транснацыянальнай сеткай, якая вербавал калумбійскіх наймітаў для арміі Дагала<ref>{{Cite web |url=https://sudantribune.com/article/307969 |title=U.S. sanctions Colombian network over recruitment of mercenaries for Sudan's RSF |website=[[Sudan Tribune]] |date=9 December 2025 |access-date=10 December 2025}}</ref>. 5 лютага 2026 года [[Вялікабрытанія]] ўвяла санкцыі супраць шасці чалавек за іх ролю ў падтрыманні канфлікту, уключаючы трох калумбійцаў, абвінавачаных у вярбоўцы замежнікаў<ref>{{Cite web |date=2026-02-05 |title=UK hits ‘Sudan’s war machine’ with new sanctions |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/uk-hits-sudans-war-machine-with-new-sanctions |access-date=2026-02-06 |website=Radio Dabanga}}</ref>. == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Часці і злучэнні наймітаў]] [[Катэгорыя:Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане]] 976j2m9zzgoo7i91dlsovig8ht3n26q Юзаф Ежы Гільзэн 0 806440 5130489 5129722 2026-04-21T19:36:15Z IP781584110 134977 арфаграфія, пунктуацыя, стыль, афармленне, (дэ)вікіфікацыя (у частцы артыкула) 5130489 wikitext text/x-wiki [[Файл:Portret Józefa Jerzego Hilzena.jpg|міні|Юзэф Ежы Гільзэн, 1769—1771]] '''Юзаф Ежы (Іосіф Георг) Гільцэн, Хільцэн, Гільцэн, Гільзен''' (Hülsen, Hylzen, Ilzen) герба [[Гільзены (род)|Гільзэн]] ({{ДН|25|1|1736}} — {{ДС|31|8|1786}} у [[Рым]]е) — [[Ваяводы мсціслаўскія|ваявода мсціслаўскі]] (з [[1770]]), [[Ваяводы менскія|ваявода мінскі]] (з 1767), кашталян [[Інфлянцкае ваяводства|інфлянцкі]] (з 1760), [[Камергер|камергер (шамбелан)]] [[Каралі польскія|караля]] [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]], [[Староста|стараста]] [[Браслаў|браслаўскі]], заснавальнік [[масонства]] ў Рэчы Паспалітай. == Біяграфія == === Сям’я і юнацтва === Паходзіў з рыцарскай сям’і, якая прыбыла ў [[Лівонія|Лівонію]] з Вестфаліі ў шэрагах [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] каля 1260 года. На працягу некалькіх стагоддзяў Гільцэны служылі рыцарамі ў манастырскіх структурах, а пазней у Лівонскай галіне Тэўтонскага ордэна, які ўтварыўся з былога [[Ордэн мечаносцаў|Лівонскага]] ордэна. Калі ў выніку секулярызацыі і [[Віленская унія|Віленскай уніі]] (1561 г.) Лівонія і [[Курляндскае і Земгальскае герцагства]] былі далучаны да Вялікага княства Літоўскага, а пазней да Рэчы Паспалітай, сям’я паступова паланізавалася. У канцы XVII стагоддзя, разам з шэрагам іншых лівонскіх сем’яў, Гільцэны прынялі каталіцызм і паступова замацаваліся на пасадах у [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянцкім ваяводстве]] і ВКЛ. Яго дзед, Ежы Канстанцін (1673—1737), быў камергерам [[Аўгуст Моцны|Аўгуста II]] і старастам [[Віляка|Марыенгаўзена]]. Яго бацька, [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст]], быў Інфлянцкім кашталянам і [[Ваяводы менскія|Мінскім ваяводам]]. Пасля смерці першай жонкі бацька ажаніўся каля 1735 года з Канстанцыяй Плятэр, дачкой Яна Людвіка, Інфлянцкага ваяводы. Акрамя Юзафа Ежы, у Яна Аўгуста і Канстанцыі Плятэр было трое дзяцей: Юстыніян, Ганна Разалія і дачка, імя якой невядомае. Юзаф Ежы, хутчэй за ўсё, нарадзіўся і вырас у сямейнай інфлянцкай рэзідэнцыі ў [[Дагда|Дагдзе]], размешчанай на мяжы [[Даўгаўпілс|Дзвінскага]] і [[Рэзэкнэ|Рэжыцкага]] паветаў. Калі яму споўнілася трынаццаць гадоў, бацька публічна прадставіў яго на выпускной цырымоніі і філасофскіх дыспутах выкладчыкаў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], цалкам прысвечаных Юзафу Ежы. Адукацыяй маладога Гільзэна спачатку кіраваў яго энцыклапедычна эрудаваны, па-асветніцку настроены і спрактыкаваны бацька, а з 1750 года — [[Кароль Вырвіч|Караль Вырвіч]]. У яго суправаджэнні Юзаф Ежы адправіўся ў замежнае падарожжа ў 1752 годзе. Прыбыўшы ў [[Вена|Вену]] 28 кастрычніка 1752 года, ён вывучаў гісторыю, філасофію, рыторыку, матэматыку і архітэктуру ў Калегіуме Тэрэзіянум. Пасля здачы экзаменаў і заканчэння школы ў маі 1753 года ён адправіўся ў [[Парыж]]. У сталіцы Францыі ён наведваў [[Французская акадэмія|Французскую акадэмію]] (дзе яго захаплялі лекцыі Жана-Антуана Нале) і браў прыватныя ўрокі верхавой язды, фехтавання, танцаў, малявання і ігры на флейце. Падчас перапынкаў у занятках ён наведваў цэрквы, сады, палацы, кафэ і кунсткамеры, а таксама сустракаўся з многімі знакамітымі асобамі — імператрыцай [[Марыя Тэрэзія|Марыяй Тэрэзай]], каралём [[Людовік XV|Людовікам XV]], князямі [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] і шматлікай арыстакратыяй у кожным горадзе. Падчас знаходжання ў Парыжы ён таксама сустрэўся са [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіславам Антоніем Панятоўскім]], будучым каралём, які быў там праездам. Падчас свайго амаль двухгадовага адукацыйнага «Гран тура» Гільцэн наведаў [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэнную Рымскую імперыю]], [[Францыя|Францыю]], Бельгію і [[Рэспубліка Злучаных правінцый|Рэспубліку Злучаных правінцый]]<ref>{{Кніга|загаловак=Dziennik podróży Józefa Jerzego Hylzena z lat 1752–1754, wstęp i oprac. A. Pacevičius, J. Orzeł, S. Roszak, Wilno 2013, 501 s., ISBN 978-609-459-238-6.}}</ref>. === Палітычная кар’ера === Пасля вяртання з-за мяжы ў 1754 годзе Хільзен стаў пажом і камергерам (шамбеланам) [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]]<ref>Kontynuacya Dyaryusza od Roku 1754 Mca Augusta 25 Dnia we Gdańsku, rękopis Biblioteki Uniwersytetu Wileńskiego, sygn. F1-D1124, s. 1–25.</ref>. Падчас перапынкаў у прыдворнай службе ён пастаянна падарожнічаў паміж роднымі Інфлянтамі, Гданьскам і Варшавай, навучаючыся кіраваць маёнткамі і камунікаваць у магнацкім таварыстве. Менавіта тады ён атрымаў свой першы палітычны вопыт, далучыўшыся да партыі каралеўскіх прыхільнікаў у якасці пасла на [[Сойм Рэчы Паспалітай|вальным сойме]] ў 1754 годзе<ref>Diarjusze sejmowe z wieku XVIII. T. III. Diarjusze sejmów z lat 1750, 1752, 1754 i 1758, Warszawa 1937, s. 247.</ref>, у 1756 годзе на Дынабургскім павятовым інфлянцкім сойміку і ў 1758 годзе на [[Браслаў]]скім. У лістападзе 1757 года Ян Аўгуст перадаў яму пасаду Браслаўскага старасты, дзе ў наступныя гады ён праводзіў дэпутацкія і пасольскія соймікі ў інтарэсах [[Ежы Аўгуст Мнішак|Ежы Аўгуста Мнішака]] і партыі [[Радзівілы|Радзівілаў]]<ref>{{Кніга|аўтар=Мацук А.|загаловак=Павятовыя соймікі ў сацыяльна-палітычным жыцці Вялікага Княства Літоўскага (1697-1764 гг.)|месца=Vilnius|выдавецтва=Logvino literatūros namai|год=2022|старонак=850}}</ref>. У 1759 годзе, дзякуючы пратэкцыі [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Міхала Казіміра Радзівіла]], ён атрымаў генеральскае званне. У 1760 годзе, пасля адмовы Яна Юстыніяна Неміровіча Шчыта, ён стаў Інфлянцкім кашталянам (сенатарская пасада), а ў 1762 годзе атрымаў [[ордэн Белага Арла]]. Пасля ўваходжання ў Сенат Рэчы Паспалітай ён пачаў цалкам самастойную палітычную дзейнасць. Смерць Аўгуста III стала паваротным момантам. Гільзен пакінуў [[Гетманская партыя|гетманскую партыю]] яшчэ да выбараў і далучыўся да [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Панятоўскага]], то бок «[[Фамілія (партыя)|Фаміліі]]». Пасля абрання сабе новага гаспадара Гільзэн паступова выбудоўваў сваю новую пазіцыю дзякуючы супрацоўніцтву з канцлерам [[Міхал Фрыдэрык Чартарыйскі|Міхалам Фрыдэрыкам Чартарыйскім]] на сойміках. Ён стаў выбаршчыкам [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]] ад [[Інфлянцкае княства|Інфлянцкага ваяводства]] ў 1764 годзе<ref>Akt elekcyi Roku Tysiąć Siedemset Sześćdziesiątego Czwartego, Miesiąca Sierpnia, Dnia dwudziestego siódmego, s. 112.</ref>. Пасля смерці бацькі (14 лютага 1767 г.) ён атрымаў у спадчыну не маёнтак [[Асвея]] — кароль аддаў яму вакантную на той момант пасаду [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводы]]. 8 мая 1767 г. ён быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Станіслава|ордэнам Святога Станіслава]]. У тым жа годзе ён стаў маршалкам [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Вярхоўнага трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]]. У якасці старшыні Трыбунала ён адмовіўся далучыцца да [[Слуцкая канфедэрацыя|Слуцкай]] і [[Торунская канфедэрацыя|Торунскай канфедэрацый]], а пазней і да [[Радамская канфедэрацыя|Радамскай канфедэрацыі]], і рашуча выступаў супраць палітычнай дзейнасці [[Мікалай Рапнін|Мікалая Рапніна]]. На Рапнінскім сойме ён стаў адным з двух старшынь соймавай дэлегацыі. У бурлівы перыяд [[Барская канфедэрацыя|Барскай канфедэрацыі]] Гільзэн быў праціўнікам канфедэратаў і прыхільнікам Расіі. Пры падтрымцы расійскіх паслоў ён шантажаваў караля, які быў вымушаны ўзнагародзіць яго новымі тытуламі. У 1768 г. ён быў прызначаны з [[Сенат Рэчы Паспалітай|Сената]] ў асесарскі суд Вялікага Княства Літоўскага<ref>Kolęda Warszawska na rok 1768, [b.n.s.].</ref>. У 1770 годзе ён стаў [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскім ваяводам]]. Нягледзячы на тое, што пасля Першага падзелу Гільзэну ўдалося захаваць большую частку сваіх маёнткаў і пасад, яго кар’ера спынілася. Расчараваны тым, што не быў абраны ў [[Пастаянная Рада|Пастаянную раду]] і не атрымаў далейшых павышэнняў, ён пастаянна звяртаўся да караля з прашэннямі аб павышэнні. У рэшце рэшт, ён адштурхнуў ад сябе Станіслава Аўгуста, які перастаў падтрымліваць яго кар’еру каля 1775 года. Калі [[Антоні Тызенгаўз]] стаў лідарам прыдворнай партыі ў Літве, Гільзен, не жадаючы падпарадкоўвацца яму, паступова адышоў ад палітычнай дзейнасці. У 1776 годзе ён падпісаў акт канфедэрацыі Анджэя Макронаўскага<ref>Volumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 527.</ref>. === Масонская дзейнасць === 30 красавіка 1774 года Гільзэн разам з [[Jan Łukasz Thoux de Salverte|Янам Лукашам Ту дэ Сальверт]]<nowiki/>ам, Каралем Генрыкам дэ Хейкінгам і Ежы Вельгорскім заснаваў дабрачыннае таварыства пад назвай «[[Zakon Przyjaciół Doświadczonych|Ордэн дасведчаных сяброў]]» («l'Ordre des Amis à l'Épreuve»). Пасля прыняцця некалькіх новых сябраў кіраўніцтва «Ордэна» пажадала кіраваць новай масонскай ложай без пасярэднікаў. Таму да канца 1774 года яна была пераўтворана ў часовую і схаваную ложу «[[Bon Pasteur]]», якая таксама мела філіял у [[Вільня|Вільні]]. Неўзабаве група пачала імкнуцца цалкам вызваліцца ад нямецкага ўплыву і стварыць незалежную масонскую штаб-кватэру ў Рэчы Паспалітай. Пры падтрымцы расійскіх масонаў ложа заявіла пра сябе на масонскім форуме і зацвердзіла кіраўніцтва будучай прысутнасці. Такім чынам, была створана Вышэйшая Шатландская рада Вялікага Польскага Усходу [[Sublime Conseil Écossais du Grand Orient de Pologne|(Sublime Conseil Écossais du Grand Orient de Pologne]]) на чале з Юзафам Ежы Гільзэнам. Масонская кар’ера Гільзэна ўвяньчалася на яго вяршыні, калі ён стаў Вялікім Майстрам ложы-маткі ўсіх польскіх масонаў «[[Кацярыны пад Палярнай зоркай|Кацярыны пад Паўночнай зоркай]]» (1778 г.). Акрамя масонскай дзейнасці, Гільзэн таксама належаў да [[Розенкрэйцары|розэнкрейцараў]]<ref>{{Кніга|загаловак=Stanisław Małachowski-Łempicki, Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738 - 1821 poprzedzony zarysem historji wolnomularstwa polskiego i ustroju Wielkiego Wschodu Narodowego Polskiego, Kraków 1929}}</ref>. Праблемы са здароўем вымусілі Гільзена пакінуць сваю дзейнасць у ложы ў 1780 годзе і з’ехаць на лячэнне за мяжу. У выніку ваявода правёў апошнія шэсць гадоў свайго жыцця ў замежжы. Ен лячыўся і падарожнічаў па Расійскай імперыі (Санкт-Пецярбург, Рыга), Свяшчэннай Рымскай імперыі (Вена), Францыі (Парыж) і Італіі (Рым), дзе памёр і быў пахаваны. Перад смерцю Гільзэн падрыхтаваў тэстамент у духу філантропіі, палажэнні якога так ніколі і не былі выкананыя. == Маёнткі == Асновай багацця Гільзэна стаў маёнтак, атрыманы ад бацькі ў 1760 годзе. Ён быў сканцэнтраваны на трох вялікіх [[латыфундыя]]х, размешчаных побач адна з адной ва ўсходняй частцы [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]] ([[Ахрэмаўцы|Бельмонт]]) і заходне-паўднёвай частцы [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]] ([[Германавічы]]), да якога ў тым жа ваяводстве, толькі на заходне-паўночным ускрайку, пасля смерці бацькі ён набыў [[Асвея|Асвею]], размешчаную на дарозе [[Полацк]] — [[Рэзэкнэ|Рэжыца]]. Акрамя сваіх прыватных маёнткаў, Гільзен арандаваў каралеўскія маёнткі. Найважнейшым з іх было гродавае [[Starostwo brasławskie (I Rzeczpospolita)|Браслаўскае стараства]]. Як адзін з пяці паветаў Віленскага ваяводства, пасада старасты гарантавала прэстыж, звязаны з кантролем над мясцовым сеймікам і судовай уладай, а таксама забяспечваў значны прыбытак які належаў старасце эканоміі (дзяржаўнай маёмасці ў павеце). Значна меншы прыбытак яму паступаў з Казуня, размешчанага ў [[Мазавецкае ваяводства (1529—1795)|Мазавецкім ваяводстве]], і з прускага [[Пархова (гміна)|Пархова]]. Акрамя атрыманага па запаветах ад бацькі, Юзаф Ежы павялічыў свае ўладанні праз шлюб. Тэрэза [[Патоцкія|Патоцкая]] перадала яму маёнтак Пшыбышаўка, размешчаны ў Сандамірскім ваяводстве. Імкнучыся пашырыць бацькоўскую спадчыну, Гільзэн праз сваіх адміністратараў і паўнамоцных прадстаўнікоў праводзіў актыўную эканамічную дзейнасць па куплі-продажы-крэдытаванні-заставе маенткаў і таварнай вытворчасці ў іх. Пасля няўдалых спроб заляцацца да [[Teofili Potockiej|Тэафілы Патоцкай]], дачкі Станіслава Патоцкага, ваяводы кіеўскага і [[Teofili Radziwiłłówny|Тэафілы Радзівіл]], дачкі [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Міхала Казіміра Радзівіла]], у 1761 годзе Ю. Е. Гільзэн заручыўся і ажаніўся ў [[Сэндзішаў Малапольскі|Сендзішаве]] з [[Teresą Potocką|Тэрэзай Патоцкай]], дачкой валынскага ваяводы Міхала Патоцкага і [[Marcjanny z Ogińskich|Марцыяны Агінскай]]. Пасля вяселля маладая пара пасялілася ў Бельмонце, дзе Гільзэн пабудаваў свой палац. 10 студзеня 1762 года ў пары нарадзіўся сын, але ен памёр па невядомых прычынах ва ўзросце трох гадоў, каля 1765 года і больш дзяцей у іх не было. Яны заставаліся бяздзетнымі да 1777 г., калі Тэрэза пакінула Гільзэна дзеля [[Шыман Марцін Касакоўскі|Шымона Касакоўскага]] . Пасля разводу, падпісанага 24 мая ў Варшаве, Юзаф Ежы больш не ажаніўся, і адзіным спадчыннікам Гільзэнаў стаў [[Idzi Hylzen|Ідзі]], сын Юстыніяна Гільзэна і [[Katarzyna Działyńska|Катажыны Дзялынскай]]. Аднак Ідзі быў псіхічна адсталым ад нараджэння і памёр у маладосці (1800), і з яго смерцю мужчынская лінія роду згасла. === Дзённікі === Гільцэн пакінуў пасля сябе два падрабязныя дзённікі, напісаныя паміж 1752 і 1754 гадамі, а таксама 1754 і 1759 гадамі. Першы, ''«Diarium a discussu meo Gedano Viennam 1752 15 septembra»'', — тыповы для той эпохі дзённік шляхецкага адукацыйнага падарожжа. Напісаны як вынік яго ўласных разважанняў і хронікі паўсядзённых падзей (сёння яго называюць інтымным дзённікам), дакумент падрабязна апісвае падарожжы Юзафа Ежы па краінах Свяшчэннай Рымскай імперыі (Аўстрыя, Баварыя), Каралеўства Францыя (Парыж, Страсбург), Нідэрландаў (Брусель, Амстэрдам) і Прусіі (Берлін). Другі дзённік, ''«Працяг дзённіка з 1754 года ад 25 жніўня ў Гданьску»'', — гэта яркае адлюстраванне пачатку яго магнацкай кар’еры, першых крокаў у грамадскім жыцці і грамадскай дзейнасці Гільзэна ад вяртання з-за мяжы да 1759 года. Пасля вымірання сям’і абодва дзённікі, верагодна, апынуліся ў бібліятэцы Касакоўскіх у Войткушках або ў адным з кнігазбораў Плятэраў, адкуль яны трапілі ў бібліятэку былога [[Універсітэт Вітаўта Вялікага|Універсітэта Вітаўта Вялікага ў Каўнасе]], а пасля Другой сусветнай вайны былі перададзены ў бібліятэку [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * Мацук А. Павятовыя соймікі ў сацыяльна-палітычным жыцці Вялікага Княства Літоўскага (1697—1764 гг.). Vilnius: Logvino literatūros namai, 2022. 850 с. * Julian Bartoszewicz, ''Znakomici mężowie polscy w XVIII wieku. Wizerunki historycznych osób'', t. 1–2, Petersburg 1855—1856. * Józef Jerzy Hylzen, ''Juozapo Jurgio Hilzeno 1752—1754 metu keliones dienoraštis/Dziennik podróży Józefa Jerzego Hylzena z lat 1752—1754'', wyd. J. Orzeł, A. Pacevičius, S. Roszak, Wilno 2013. * [[:pl:Emanuel Rostworowski|Emanuel Rostworowski]], ''Hylzen Józef Jerzy'', [w:] PSB, t. 10, Wrocław–Warszawa–Kraków 1962. * Łukasz Wróbel, ''Józef Jerzy Hylzen jako diarysta. Kontynuacja diariusza od roku 1754 miesiąca augusta 25 dnia we Gdańsku'', [w:] ''Egodokumenty. Tradycje historiograficzne i perspektywy badawcze'', red. W. Chorążyczewski, A. Pacevičius, S. Roszak, Toruń 2015. * Łukasz Wróbel, ''Życie towarzyskie i rozrywki młodego magnata w świetle „Kontynuacji Dyaryusza od Roku 1754” Józefa Jerzego Hylzena'', [w:] ''Staropolskie podróżowanie'', red. B. Rok, F. Wolański, Kraków 2016. * Łukasz Wróbel, ''Obrazy europejskiej codzienności. Kultura ludowa w dzienniku podróży edukacyjnej Józefa Jerzego Hylzena z lat 1752—1754'', [w:] ''Folklor — tradycja i współczesność'', red. R. Sitniewska, E. Wilczyńska, V. Wróblewska, Toruń 2016. * Łukasz Wróbel, ''Hylzen na balu, czyli staropolskie rozrywki'', „Wiadomości Historyczne” 2015, nr 3. * Joanna Orzeł, ''Z gabinetu osobliwości do gabinetu naturalnego, od kultury ciekawości do fascynacji nauką, czyli Józefa Jerzego Hylzena wkraczanie w świat uczonych'', „[[:pl:Kwartalnik Historii Nauki i Techniki|Kwartalnik Historii Nauki i Techniki]]”, 2019, t. 64, nr 1, s. 79–96, DOI [http://www.ejournals.eu/KHNT/2019/1-2019/art/13784/ 10.4467/0023589XKHNT.19.004.10112] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Рэч Паспалітая)]] [[Катэгорыя:Старосты браслаўскія]] [[Катэгорыя:Кашталяны інфлянцкія]] [[Катэгорыя:Ваяводы менскія]] [[Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія]] [[Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Гільзены]] [[Катэгорыя:Канфедэраты Анджэя Макраноўскага]] hidd0zkt70dbgrmv9qvg29d0wasyn5g 5130603 5130489 2026-04-22T09:39:49Z IP781584110 134977 пунктуацыя, стыль, афармленне, (дэ)вікіфікацыя (да канца артыкула) 5130603 wikitext text/x-wiki [[Файл:Portret Józefa Jerzego Hilzena.jpg|міні|Юзэф Ежы Гільзэн, 1769—1771]] '''Юзаф Ежы (Іосіф Георг) Гільцэн, Хільцэн, Гільцэн, Гільзен''' (Hülsen, Hylzen, Ilzen) герба [[Гільзены (род)|Гільзэн]] ({{ДН|25|1|1736}} — {{ДС|31|8|1786}} у [[Рым]]е) — [[Ваяводы мсціслаўскія|ваявода мсціслаўскі]] (з [[1770]]), [[Ваяводы менскія|ваявода мінскі]] (з 1767), кашталян [[Інфлянцкае ваяводства|інфлянцкі]] (з 1760), [[Камергер|камергер (шамбелан)]] [[Каралі польскія|караля]] [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]], [[Староста|стараста]] [[Браслаў|браслаўскі]], заснавальнік [[масонства]] ў Рэчы Паспалітай. == Біяграфія == === Сям’я і юнацтва === Паходзіў з рыцарскай сям’і, якая прыбыла ў [[Лівонія|Лівонію]] з Вестфаліі ў шэрагах [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] каля 1260 года. На працягу некалькіх стагоддзяў Гільцэны служылі рыцарамі ў манастырскіх структурах, а пазней у Лівонскай галіне Тэўтонскага ордэна, які ўтварыўся з былога [[Ордэн мечаносцаў|Лівонскага]] ордэна. Калі ў выніку секулярызацыі і [[Віленская унія|Віленскай уніі]] (1561) Лівонія і [[Курляндскае і Земгальскае герцагства]] былі далучаны да Вялікага княства Літоўскага, а пазней да Рэчы Паспалітай, сям’я паступова паланізавалася. У канцы XVII стагоддзя, разам з шэрагам іншых лівонскіх сем’яў, Гільцэны прынялі каталіцызм і паступова замацаваліся на пасадах у [[Інфлянцкае ваяводства|Інфлянцкім ваяводстве]] і ВКЛ. Яго дзед, Ежы Канстанцін (1673—1737), быў камергерам [[Аўгуст Моцны|Аўгуста II]] і старастам [[Віляка|Марыенгаўзена]]. Яго бацька, [[Ян Аўгуст Гільцэн|Ян Аўгуст]], быў Інфлянцкім кашталянам і [[Ваяводы менскія|Мінскім ваяводам]]. Пасля смерці першай жонкі бацька ажаніўся каля 1735 года з Канстанцыяй Плятэр, дачкой Яна Людвіка, Інфлянцкага ваяводы. Акрамя Юзафа Ежы, у Яна Аўгуста і Канстанцыі Плятэр было трое дзяцей: Юстыніян, Ганна Разалія і дачка, імя якой невядомае. Юзаф Ежы, хутчэй за ўсё, нарадзіўся і вырас у сямейнай інфлянцкай рэзідэнцыі ў [[Дагда|Дагдзе]], размешчанай на мяжы [[Даўгаўпілс|Дзвінскага]] і [[Рэзэкнэ|Рэжыцкага]] паветаў. Калі яму споўнілася трынаццаць гадоў, бацька публічна прадставіў яго на выпускной цырымоніі і філасофскіх дыспутах выкладчыкаў [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]], цалкам прысвечаных Юзафу Ежы. Адукацыяй маладога Гільзэна спачатку кіраваў яго энцыклапедычна эрудаваны, па-асветніцку настроены і спрактыкаваны бацька, а з 1750 года — [[Кароль Вырвіч|Караль Вырвіч]]. У яго суправаджэнні Юзаф Ежы адправіўся ў замежнае падарожжа ў 1752 годзе. Прыбыўшы ў [[Вена|Вену]] 28 кастрычніка 1752 года, ён вывучаў гісторыю, філасофію, рыторыку, матэматыку і архітэктуру ў Калегіуме Тэрэзіянум. Пасля здачы экзаменаў і заканчэння школы ў маі 1753 года ён адправіўся ў [[Парыж]]. У сталіцы Францыі ён наведваў [[Французская акадэмія|Французскую акадэмію]] (дзе яго захаплялі лекцыі Жана-Антуана Нале) і браў прыватныя ўрокі верхавой язды, фехтавання, танцаў, малявання і ігры на флейце. Падчас перапынкаў у занятках ён наведваў цэрквы, сады, палацы, кафэ і кунсткамеры, а таксама сустракаўся з многімі знакамітымі асобамі — імператрыцай [[Марыя Тэрэзія|Марыяй Тэрэзай]], каралём [[Людовік XV|Людовікам XV]], князямі [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] і шматлікай арыстакратыяй у кожным горадзе. Падчас знаходжання ў Парыжы ён таксама сустрэўся са [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіславам Антоніем Панятоўскім]], будучым каралём, які быў там праездам. Падчас свайго амаль двухгадовага адукацыйнага «Гран тура» Гільцэн наведаў [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэнную Рымскую імперыю]], [[Францыя|Францыю]], Бельгію і [[Рэспубліка Злучаных правінцый|Рэспубліку Злучаных правінцый]]<ref>{{Кніга|загаловак=Dziennik podróży Józefa Jerzego Hylzena z lat 1752–1754, wstęp i oprac. A. Pacevičius, J. Orzeł, S. Roszak, Wilno 2013, 501 s., ISBN 978-609-459-238-6.}}</ref>. === Палітычная кар’ера === Пасля вяртання з-за мяжы ў 1754 годзе Хільзен стаў пажом і камергерам (шамбеланам) [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуста III]]<ref>Kontynuacya Dyaryusza od Roku 1754 Mca Augusta 25 Dnia we Gdańsku, rękopis Biblioteki Uniwersytetu Wileńskiego, sygn. F1-D1124, s. 1–25.</ref>. Падчас перапынкаў у прыдворнай службе ён пастаянна падарожнічаў паміж роднымі Інфлянтамі, Гданьскам і Варшавай, навучаючыся кіраваць маёнткамі і камунікаваць у магнацкім таварыстве. Менавіта тады ён атрымаў свой першы палітычны вопыт, далучыўшыся да партыі каралеўскіх прыхільнікаў у якасці пасла на [[Сойм Рэчы Паспалітай|вальным сойме]] ў 1754 годзе<ref>Diarjusze sejmowe z wieku XVIII. T. III. Diarjusze sejmów z lat 1750, 1752, 1754 i 1758, Warszawa 1937, s. 247.</ref>, у 1756 годзе на Дынабургскім павятовым інфлянцкім сойміку і ў 1758 годзе на [[Браслаў]]скім. У лістападзе 1757 года Ян Аўгуст перадаў яму пасаду Браслаўскага старасты, дзе ў наступныя гады ён праводзіў дэпутацкія і пасольскія соймікі ў інтарэсах [[Ежы Аўгуст Мнішак|Ежы Аўгуста Мнішака]] і партыі [[Радзівілы|Радзівілаў]]<ref>{{Кніга|аўтар=Мацук А.|загаловак=Павятовыя соймікі ў сацыяльна-палітычным жыцці Вялікага Княства Літоўскага (1697-1764 гг.)|месца=Vilnius|выдавецтва=Logvino literatūros namai|год=2022|старонак=850}}</ref>. У 1759 годзе, дзякуючы пратэкцыі [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Міхала Казіміра Радзівіла]], ён атрымаў генеральскае званне. У 1760 годзе, пасля адмовы Яна Юстыніяна Неміровіча Шчыта, ён стаў Інфлянцкім кашталянам (сенатарская пасада), а ў 1762 годзе атрымаў [[ордэн Белага Арла]]. Пасля ўваходжання ў Сенат Рэчы Паспалітай ён пачаў цалкам самастойную палітычную дзейнасць. Смерць Аўгуста III стала паваротным момантам. Гільзен пакінуў [[Гетманская партыя|гетманскую партыю]] яшчэ да выбараў і далучыўся да [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Панятоўскага]], то бок «[[Фамілія (партыя)|Фаміліі]]». Пасля абрання сабе новага гаспадара Гільзэн паступова выбудоўваў сваю новую пазіцыю дзякуючы супрацоўніцтву з канцлерам [[Міхал Фрыдэрык Чартарыйскі|Міхалам Фрыдэрыкам Чартарыйскім]] на сойміках. Ён стаў выбаршчыкам [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]] ад [[Інфлянцкае княства|Інфлянцкага ваяводства]] ў 1764 годзе<ref>Akt elekcyi Roku Tysiąć Siedemset Sześćdziesiątego Czwartego, Miesiąca Sierpnia, Dnia dwudziestego siódmego, s. 112.</ref>. Пасля смерці бацькі (14 лютага 1767 г.) ён атрымаў у спадчыну не маёнтак [[Асвея]] — кароль аддаў яму вакантную на той момант пасаду [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводы]]. 8 мая 1767 г. ён быў узнагароджаны [[Ордэн Святога Станіслава|ордэнам Святога Станіслава]]. У тым жа годзе ён стаў маршалкам [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Вярхоўнага трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]]. У якасці старшыні Трыбунала ён адмовіўся далучыцца да [[Слуцкая канфедэрацыя|Слуцкай]] і [[Торунская канфедэрацыя|Торунскай канфедэрацый]], а пазней і да [[Радамская канфедэрацыя|Радамскай канфедэрацыі]], і рашуча выступаў супраць палітычнай дзейнасці [[Мікалай Рапнін|Мікалая Рапніна]]. На Рапнінскім сойме ён стаў адным з двух старшынь соймавай дэлегацыі. У бурлівы перыяд [[Барская канфедэрацыя|Барскай канфедэрацыі]] Гільзэн быў праціўнікам канфедэратаў і прыхільнікам Расіі. Пры падтрымцы расійскіх паслоў ён шантажаваў караля, які быў вымушаны ўзнагародзіць яго новымі тытуламі. У 1768 г. ён быў прызначаны з [[Сенат Рэчы Паспалітай|Сената]] ў асесарскі суд Вялікага Княства Літоўскага<ref>Kolęda Warszawska na rok 1768, [b.n.s.].</ref>. У 1770 годзе ён стаў [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскім ваяводам]]. Нягледзячы на тое, што пасля Першага падзелу Гільзэну ўдалося захаваць большую частку сваіх маёнткаў і пасад, яго кар’ера спынілася. Расчараваны тым, што не быў абраны ў [[Пастаянная Рада|Пастаянную раду]] і не атрымаў далейшых павышэнняў, ён пастаянна звяртаўся да караля з прашэннямі аб павышэнні. У рэшце рэшт, ён адштурхнуў ад сябе Станіслава Аўгуста, які перастаў падтрымліваць яго кар’еру каля 1775 года. Калі [[Антоні Тызенгаўз]] стаў лідарам прыдворнай партыі ў Літве, Гільзен, не жадаючы падпарадкоўвацца яму, паступова адышоў ад палітычнай дзейнасці. У 1776 годзе ён падпісаў акт канфедэрацыі Анджэя Макронаўскага<ref>Volumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 527.</ref>. === Масонская дзейнасць === 30 красавіка 1774 года Гільзэн разам з Янам Лукашам Ту дэ Сальвертам, Каралем Генрыкам дэ Хейкінгам і Ежы Вельгорскім заснаваў дабрачыннае таварыства пад назвай «Ордэн дасведчаных сяброў» ({{lang-fr|l'Ordre des Amis à l'Épreuve}}). Пасля прыняцця некалькіх новых сябраў кіраўніцтва «Ордэна» пажадала кіраваць новай масонскай ложай без пасярэднікаў. Таму да канца 1774 года яна была пераўтворана ў часовую і схаваную ложу «[[Bon Pasteur]]», якая таксама мела філіял у [[Вільня|Вільні]]. Неўзабаве група пачала імкнуцца цалкам вызваліцца ад нямецкага ўплыву і стварыць незалежную масонскую штаб-кватэру ў Рэчы Паспалітай. Пры падтрымцы расійскіх масонаў ложа заявіла пра сябе на масонскім форуме і зацвердзіла кіраўніцтва будучай прысутнасці. Такім чынам, была створана Вышэйшая Шатландская рада Вялікага Польскага Усходу ({{lang-fr|Sublime Conseil Écossais du Grand Orient de Pologne}}) на чале з Юзафам Ежы Гільзэнам. Масонская кар’ера Гільзэна дасягнула сваёй вяршыні, калі ён стаў Вялікім Майстрам ложы-маткі ўсіх польскіх масонаў «[[Кацярыны пад Палярнай зоркай|Кацярыны пад Паўночнай зоркай]]» (1778). Акрамя масонскай дзейнасці, Гільзэн таксама належаў да [[Розенкрэйцары|розенкрэйцараў]]<ref>{{Кніга|аўтар=Stanisław Małachowski-Łempicki|загаловак=Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738 - 1821 poprzedzony zarysem historji wolnomularstwa polskiego i ustroju Wielkiego Wschodu Narodowego Polskiego|месца=Kraków|год=1929|мова=pl}}</ref>. Праблемы са здароўем вымусілі Гільзена пакінуць сваю дзейнасць у ложы ў 1780 годзе і з’ехаць на лячэнне за мяжу. У выніку ваявода правёў апошнія шэсць гадоў свайго жыцця ў замежжы. Ен лячыўся і падарожнічаў па Расійскай імперыі (Санкт-Пецярбург, Рыга), Свяшчэннай Рымскай імперыі (Вена), Францыі (Парыж) і Італіі (Рым), дзе памёр і быў пахаваны. Перад смерцю Гільзэн падрыхтаваў тэстамент у духу філантропіі, палажэнні якога так ніколі і не былі выкананыя. == Маёнткі == Асновай багацця Гільзэна стаў маёнтак, атрыманы ад бацькі ў 1760 годзе. Ён быў сканцэнтраваны вакол трох вялікіх [[латыфундыя|латыфундый]], размешчаных побач адна з адной ва ўсходняй частцы [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]] ([[Бяльмонты|Бельмонт]]) і заходне-паўднёвай частцы [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]] ([[Германавічы]]), да якога ў тым жа ваяводстве, толькі на заходне-паўночным ускрайку, пасля смерці бацькі ён набыў [[Асвея|Асвею]], размешчаную на дарозе [[Полацк]] — [[Рэзэкнэ|Рэжыца]]. Акрамя сваіх прыватных маёнткаў, Гільзен арандаваў каралеўскія маёнткі. Найважнейшым з іх было гродавае [[Браслаўскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)#Гісторыя|Браслаўскае староства]]. Паколькі гэта быў адзін з пяці паветаў Віленскага ваяводства, пасада старасты гарантавала прэстыж, звязаны з кантролем над мясцовым сеймікам і судовай уладай, а таксама забяспечвала старасце эканоміі (дзяржаўнай маёмасці ў павеце) значны прыбытак. Значна меншы прыбытак яму паступаў з Казуня, размешчанага ў [[Мазавецкае ваяводства (1529—1795)|Мазавецкім ваяводстве]], і з прускага [[Пархова (гміна)|Пархова]]. Акрамя атрыманага па запаветах ад бацькі, Юзаф Ежы павялічыў свае ўладанні праз шлюб. Тэрэза [[Патоцкія|Патоцкая]] перадала яму маёнтак Пшыбышаўка, размешчаны ў Сандамірскім ваяводстве. Імкнучыся пашырыць бацькоўскую спадчыну, Гільзэн праз сваіх адміністратараў і паўнамоцных прадстаўнікоў праводзіў актыўную эканамічную дзейнасць па куплі-продажы-крэдытаванні-заставе маенткаў і таварнай вытворчасці ў іх. Пасля няўдалых спроб заляцацца да Тэафілы Патоцкай, дачкі Станіслава Патоцкага, ваяводы кіеўскага, і Тэафілы Радзівіл, дачкі [[Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька|Міхала Казіміра Радзівіла]], у 1761 годзе Ю. Е. Гільзэн заручыўся і ажаніўся ў [[Сэндзішаў Малапольскі|Сендзішаве]] з Тэрэзай Патоцкай, дачкой валынскага ваяводы Міхала Патоцкага і Марцыяны Агінскай. Пасля вяселля маладая пара пасялілася ў Бельмонце, дзе Гільзэн пабудаваў свой палац. 10 студзеня 1762 года ў пары нарадзіўся сын, але ен памёр па невядомых прычынах ва ўзросце трох гадоў, каля 1765 года, і больш дзяцей у іх не было. Яны заставаліся бяздзетнымі да 1777 г., калі Тэрэза пакінула Гільзэна дзеля [[Шыман Марцін Касакоўскі|Шымона Касакоўскага]]. Пасля разводу, падпісанага 24 мая ў Варшаве, Юзаф Ежы больш не ажаніўся, і адзіным спадчыннікам Гільзэнаў стаў Ідзі, сын Юстыніяна Гільзэна і Катажыны Дзялынскай. Аднак Ідзі быў псіхічна адсталым ад нараджэння і памёр у маладосці (1800), і з яго смерцю мужчынская лінія роду згасла. === Дзённікі === Гільцэн пакінуў пасля сябе два падрабязныя дзённікі, напісаныя паміж 1752 і 1754 гадамі, а таксама 1754 і 1759 гадамі. Першы, ''«Diarium a discussu meo Gedano Viennam 1752 15 septembra»'', — тыповы для той эпохі дзённік шляхецкага адукацыйнага падарожжа. Напісаны як вынік яго ўласных разважанняў і хронікі паўсядзённых падзей (сёння яго называюць інтымным дзённікам), дакумент падрабязна апісвае падарожжы Юзафа Ежы па краінах Свяшчэннай Рымскай імперыі (Аўстрыя, Баварыя), Каралеўства Францыя (Парыж, Страсбург), Нідэрландаў (Брусель, Амстэрдам) і Прусіі (Берлін). Другі дзённік, ''«Працяг дзённіка з 1754 года ад 25 жніўня ў Гданьску»'', — гэта яркае адлюстраванне пачатку яго магнацкай кар’еры, першых крокаў у грамадскім жыцці і грамадскай дзейнасці Гільзэна ад вяртання з-за мяжы да 1759 года. Пасля вымірання сям’і абодва дзённікі, верагодна, апынуліся ў бібліятэцы Касакоўскіх у Войткушках або ў адным з кнігазбораў Плятэраў, адкуль яны трапілі ў бібліятэку былога [[Універсітэт Вітаўта Вялікага|Універсітэта Вітаўта Вялікага ў Каўнасе]], а пасля Другой сусветнай вайны былі перададзены ў бібліятэку [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * Мацук А. Павятовыя соймікі ў сацыяльна-палітычным жыцці Вялікага Княства Літоўскага (1697—1764 гг.). Vilnius: Logvino literatūros namai, 2022. 850 с. * Julian Bartoszewicz, ''Znakomici mężowie polscy w XVIII wieku. Wizerunki historycznych osób'', t. 1–2, Petersburg 1855—1856. * Józef Jerzy Hylzen, ''Juozapo Jurgio Hilzeno 1752—1754 metu keliones dienoraštis/Dziennik podróży Józefa Jerzego Hylzena z lat 1752—1754'', wyd. J. Orzeł, A. Pacevičius, S. Roszak, Wilno 2013. * [[:pl:Emanuel Rostworowski|Emanuel Rostworowski]], ''Hylzen Józef Jerzy'', [w:] PSB, t. 10, Wrocław–Warszawa–Kraków 1962. * Łukasz Wróbel, ''Józef Jerzy Hylzen jako diarysta. Kontynuacja diariusza od roku 1754 miesiąca augusta 25 dnia we Gdańsku'', [w:] ''Egodokumenty. Tradycje historiograficzne i perspektywy badawcze'', red. W. Chorążyczewski, A. Pacevičius, S. Roszak, Toruń 2015. * Łukasz Wróbel, ''Życie towarzyskie i rozrywki młodego magnata w świetle „Kontynuacji Dyaryusza od Roku 1754” Józefa Jerzego Hylzena'', [w:] ''Staropolskie podróżowanie'', red. B. Rok, F. Wolański, Kraków 2016. * Łukasz Wróbel, ''Obrazy europejskiej codzienności. Kultura ludowa w dzienniku podróży edukacyjnej Józefa Jerzego Hylzena z lat 1752—1754'', [w:] ''Folklor — tradycja i współczesność'', red. R. Sitniewska, E. Wilczyńska, V. Wróblewska, Toruń 2016. * Łukasz Wróbel, ''Hylzen na balu, czyli staropolskie rozrywki'', „Wiadomości Historyczne” 2015, nr 3. * Joanna Orzeł, ''Z gabinetu osobliwości do gabinetu naturalnego, od kultury ciekawości do fascynacji nauką, czyli Józefa Jerzego Hylzena wkraczanie w świat uczonych'', „[[:pl:Kwartalnik Historii Nauki i Techniki|Kwartalnik Historii Nauki i Techniki]]”, 2019, t. 64, nr 1, s. 79–96, DOI [http://www.ejournals.eu/KHNT/2019/1-2019/art/13784/ 10.4467/0023589XKHNT.19.004.10112] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Белага арла (Рэч Паспалітая)]] [[Катэгорыя:Старосты браслаўскія]] [[Катэгорыя:Кашталяны інфлянцкія]] [[Катэгорыя:Ваяводы менскія]] [[Катэгорыя:Ваяводы мсціслаўскія]] [[Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Гільзены]] [[Катэгорыя:Канфедэраты Анджэя Макраноўскага]] k09s69om0bnpc4lnbrspqhjcg0jc29y Кацярыны пад Палярнай зоркай 0 806441 5130605 5127214 2026-04-22T09:52:09Z IP781584110 134977 арфаграфія, афармленне 5130605 wikitext text/x-wiki '''Кацярына пад Палярнай (Паўночнай) зоркай на ўсходзе Варшавы''' ({{lang-pl|Katarzyny pod Gwiazdą Północną na wschodzie Warszawy}}) — [[Польшча|польская]] [[масонская ложа]], заснаваная [[20 снежня]] [[1778]] года. Матчыная ложа для ўсіх лож Шатландскай масанэрыі Рэчы Паспалітай, якія належалі да [[Вялікі Усход Польскага каралеўства і Вялікага княства Літоўскага|Вялікага Усходу Польскага Народу]]. Ложа была так названая ў гонар імператрыцы [[Кацярына II|Кацярыны II]]. Яна дзейнічала на [[Французская мова|французскай мове]]. У ложы дзейнічала большая капітула, якая сачыла за выкананнем абраду. Існавала федэрацыя з чатырох лож на Усходзе Варшавы: Кацярыны пад Палярнай зоркай, Паўночнага Шчыта, Багіні Элеўсіды і Храм Ісіды. [[8 мая]] [[1788]] года ложа змяніла сваю назву на «Станіслава Аўгуста пад Палярнай зоркай». Пасля [[1792]] года назва была зменена на «Усходняя зорка», а ў [[1818]] годзе — на «Палярная зорка». Першым Вялікім Майстрам у 1778−1780 г. быў [[Юзаф Ежы Гільзэн]]. == Літаратура == * Stanisław Małachowski-Łempicki, ''Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738—1821 poprzedzony zarysem historji wolnomularstwa polskiego i ustroju Wielkiego Wschodu Narodowego Polskiego'', Kraków, 1929. [[Катэгорыя:Масонскія ложы]] [[Катэгорыя:Масонства]] [[Катэгорыя:Масонства паводле краін]] 0yw6pnb2eja9tslf3aut8wcwlryff9j Вялікі Усход Польскага каралеўства і Вялікага княства Літоўскага 0 806444 5130604 5127213 2026-04-22T09:47:44Z IP781584110 134977 арфаграфія, афармленне 5130604 wikitext text/x-wiki '''Вялікі Усход Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага''' (у 1784—1793 гадах), '''Польскі Нацыянальны Вялікі Усход''', або '''Вялікі Усход польскага народу''', {{lang-pl|Wielki Wschód Narodowy Polski}} (з 1812 года) — прадстаўніцтва сімвалічных [[Масонская ложа|масонскіх лож]] і капітул Польшчы і ВКЛ, якія абіралі на год аднаго Вялікага Майстра, трох яго намеснікаў і трынаццаць вялікіх ураднікаў. Створаны ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у 1784 годзе, ён дзейнічаў на падставе масонскай канстытуцыі ''Acte déclaratoire et statut du Grand Orient du Royaume de Pologne et du Grand Duché de Lithuanie''. Польскі Нацыянальны Вялікі Усход рэгуляваўся сяміступенным абрадам ружанцавага крыжа. Ён дзейнічаў да выдання ўказа імператара [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] ад 25 верасня 1821 года аб закрыцці масонскіх ложаў і забароне ўсіх патаемных таварыстваў у Расійскай Імперыі. == Вялікія майстры Вялікага Усходу Польшчы == * [[Ігнацы Патоцкі]] (1781—1784; з 1781 вялікі майстра Нацыянальнай ложы Вялікага Усходу Польшчы) * [[:pl:Andrzej Mokronowski|Анджэй Макраноўскі]] (1784) * [[:pl:Stanisław Szczęsny Potocki|Станіслаў Шчасны Патоцкі]] (1785—1789) * [[Казімір Нестар Сапега]] (1789—1794) * [[:pl:Ludwik Gutakowski|Людвік Гутакоўскі]] (1810—1811) * [[Станіслаў Костка Патоцкі]] (1812—1821) * [[:pl:Aleksander Rożniecki|Аляксандр Ражнецкі]] (1821) == Літаратура == * Stanisław Małachowski-Łempicki, ''Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738—1821'', Kraków, 1929. [[Катэгорыя:Масонскія ложы]] [[Катэгорыя:Масонскія арганізацыі]] [[Катэгорыя:Масонства ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Масонства у Польшчы]] [[Катэгорыя:Масонства ў Рэчы Паспалітай]] tmf9mabrt0xdl8906lk05iy2zgxjg0b Сорак Татараў 0 806473 5130451 5127491 2026-04-21T17:25:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 5130451 wikitext text/x-wiki {{НП-Літва | статус = вёска | беларуская назва = Сорак Татараў | арыгінальная назва = Keturiasdešimt Totorių | падначаленне = | краіна = | герб = | сцяг = | шырыня герба = | шырыня сцяга = | выява = Keturiasdesimt Totoriu mecete.JPG | подпіс = Мячэць у вёсцы Сорак Татараў | lat_dir = N | lat_deg = 54 | lat_min = 33 | lat_sec = 43 | lon_dir = E | lon_deg = 25 | lon_min = 10 | lon_sec = 12 | CoordAddon = | CoordScale = | памер карты краіны = | памер карты рэгіёна = | памер карты раёна = | павет = Віленскі | раён = Віленскі | сянюнія = Пагірская | карта краіны = | карта рэгіёна = | карта раёна = | унутранае дзяленне = | від главы = | глава = | першае згадванне = 1397 | ранейшыя імёны = | назвы на іншых мовах = {{lang-pl|Sorok Tatary}}, {{lang-tt|Кырык Татар, Qırıq Tatar}} | статус з = | плошча = | від вышыні = | вышыня цэнтра НП = | афіцыйная мова = | афіцыйная мова-ref = | насельніцтва = 376 | год перапісу = 2021 | шчыльнасць = | нацыянальны склад = | канфесійны склад = | часавы пояс = | DST = | тэлефонны код = | паштовы індэкс = | паштовыя індэксы = | аўтамабільны код = | від ідэнтыфікатара = | лічбавы ідэнтыфікатар = | катэгорыя ў Commons = Keturiasdešimt Totorių | сайт = | мова сайта = }} '''Со́рак Тата́раў''', таксама '''Кя́турасдзяшымт Тато́ру'''<ref>{{ТКП-Літва}}</ref> ({{lang-lt|Keturiasdešimt Totorių}}) — [[вёска]] ў [[Віленскі раён|Віленскім раёне]] [[Віленскі павет (Літва)|Віленскага павета]] [[Літва|Літвы]]. Уваходзіць у склад [[Пагірская сянюнія|Пагірскай сянюніі]] і з'яўляецца цэнтрам сянюнайціі. Размешчана за 3 км на поўдзень ад [[Пагіры|Пагіроў]], на захад ад дарогі {{Таблічка-lt|KK|202}}. Сорак Татараў — адно з самых старажытных паселішчаў [[татары-ліпкі|літоўскіх татараў]] у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Вёска з'яўляецца духоўным цэнтрам мусульман Літвы. Тут знаходзіцца [[Мячэць (Сорак Татараў)|драўляная мячэць]] (1815 г.) і трое старажытных татарскіх могілак. Недалёка ад мячэці стаіць помнік вялікаму князю [[Вітаўт|Вітаўту]]. == Назва == Паводле [[народная этымалогія|народнай этымалогіі]], сучасная назва паселішча паходзіць з часоў вялікага князя Вітаўта. Пасля паспяховага паходу ў Крым у 1397 годзе ён прывёў адтуль ваеннапалонных [[Крымскія татары|крымскіх татараў]]. Адзін з паселеных тут татараў меў чатыры жонкі, кожная з якіх нарадзіла яму па дзесяць сыноў — агулам 40 дзяцей. Ад гэтай легенды і пайшла назва вёскі. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === [[Файл:Старонка з кітаба Івана Луцкевіча першай паловы XVIII стагоддзя.jpg|міні|злева|Старонка з [[Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча|кітаба першай паловы XVIII стагоддзя]], напісанага па-беларуску арабскім пісьмом. Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе беларускім дзеячам Іванам Луцкевічам у вёсцы Сорак Татараў ў мясцовага мулы Сцяпана Палтаракевіча. ]] Вёска Сорак Татараў лічыцца адным з найстарэйшых татарскіх паселішчаў у Вялікім Княстве Літоўскім. У 1397 годзе вялікі князь [[Вітаўт]], пасля паспяховага ваеннага паходу ў [[Крым]], прывёў адтуль першых татарскіх палонных і частку з іх пасяліў каля ракі [[Вака (рака)|Вакі]]. Татарам былі нададзены прывілеі: ім дазвалялася захоўваць сваю веру і звычаі, у тым ліку [[полігінія|шматжонства]]. У 1558 годзе ў пісьмовых крыніцах упершыню згадваецца мясцовая мячэць, якая згарэла падчас [[вайна 1812 года|французска-рускай вайны 1812 года]]. Каля 1630 года ў вёсцы налічвалася 42 татарскія сядзібы. У гісторыі навукі вёска Сорак Татараў заняла важнае месца дзякуючы выдатнаму помніку [[Кітабістыка|беларуска-татарскага пісьменства]]. У 1915 годзе вядомы беларускі грамадскі дзеяч і археолаг [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іван Луцкевіч]] знайшоў у хаце мясцовага мулы [[Сцяпан Палтаракевіч|Сцяпана Палтаракевіча]] ўнікальны рукапісны зборнік — так званы «[[Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча|Кітаб Івана Луцкевіча]]» (вядомы таксама як «Аль-Кітаб»). Гэтая аб'ёмная кніга (138 аркушаў), створаная ў першай палове [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]], была напісана [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] на чыстай [[Беларуская мова|беларускай мове]] і ўтрымлівала мусульманскія тэксты апакрыфічнага і маральна-дыдактычнага характару, у тым ліку вядомую легенду «[[Мірадж у літаратуры беларускіх татар|Мірадж-намэ]]» пра ўшэсце прарока Мухамеда на неба{{sfn|Ластоўскі|1926}}. Знойдзены ў Сорак Татарах кітаб стаў адной з галоўных крыніц для вывучэння гістарычнай фанетыкі беларускай мовы і прыцягнуў увагу такіх выбітных навукоўцаў, як [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]], [[Ян Станкевіч]] і [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антон Антановіч]]{{sfn|Мишкинене|2015|с=121—131}}. === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] 1795 года Сорак Татараў апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Троцкі павет (Расійская імперыя)|Троцкім павеце]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У XIX — пачатку XX стагоддзя ўваходзілі ў склад гміны Міжрэчча<ref>{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|XI|85|Sorok Tatary, pow. trocki}}</ref>. У часы [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў 1915 годзе вёску занялі войскі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] паселішча абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У пачатку 1919 года тэрыторыя занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]]<ref name="atlas4-2">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 20.</ref>. З 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]], у канцы сакавіка занята польскімі войскамі. === Найноўшы час === [[Файл:Sorak Tataraŭ, Tatarski. Сорак Татараў, Татарскі (1938).jpg|міні|Татарская мячэць]] З 1920 года паселішча ўваходзіла ў склад [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. У 1922—1939 гадах яно знаходзілася ў складзе [[Віленска-Троцкі павет|Віленска-Троцкага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Да 1 красавіка 1927 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ландвараўская гміна|гміны Ландварава]], пасля чаго была перададзена ў склад [[гміна Рудаміна|гміны Рудаміна]]. З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў верасні 1939 года тэрыторыя была [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|занята савецкімі войскамі]]. Паводле [[Дагавор аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой|савецка-літоўскага дагавора аб узаемадапамозе]], падпісанага 10 кастрычніка 1939 года, Сорак Татараў [[Перадача Віленскага краю Літве|разам з часткай Віленскага краю былі перададзены]] [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літве]], з 1940 года знаходзіліся ў складзе [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]]. У 1941—1944 гадах тэрыторыя знаходзілася пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. З 1990 года вёска ўваходзіць у склад незалежнай [[Літва|Літвы]]. У савецкі час Сорак Татараў былі дапаможным пасёлкам Віленскага саўгаса-тэхнікума. У 1965 годзе была заснавана васьмігадовая школа, пазней — дзевяцігадовая, а з 1991 года — [[Асноўная школа ў Сорак Татарах|асноўная школа]]. == Інфраструктура == У вёсцы працуе асноўная школа, а з 2014 года — Дом татарскай супольнасці. == Насельніцтва == {{dem|1905|321|r1905=<ref name="Goshkevich1905">{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/1905_20200505/page/71/mode/2up|аўтар=[[І. І. Гашкевіч|І. І. Гошкевич]]|загаловак=Виленская губернія: Полный списокъ населенныхъ мѣстъ со статистическими данными о каждомъ поселеніи|год=1905|месца=Вильна|выдавецтва=Губернская типография|старонкі=332|старонак=341}}</ref> |1931|272|r1931=<ref>{{кніга |загаловак=Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej |том=I. Województwo wileńskie |месца=Warszawa |выдавецтва=Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej |год=1938 |url=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/7950/edition/7592/content|старонкі=72}}</ref> |1959|263|r1959=<ref name="MLTE">{{MLTE|2|129||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1970|375|r1970=<ref>{{1959-70sur}}</ref> |1977|444|r1977=<ref name="LTE">{{LTE|5|458||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1979|452|r1979=<ref>{{1979sur}}</ref> |1985|393|r1985=<ref name="TLE">{{TLE|2|300||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1989|396|r1989=<ref>{{1989sur}}</ref> |2001|438|r2001=<ref>{{2001sur(Vilnius)}}</ref> |2011|451|r2011=<ref>{{2011sur}}</ref> |2021|376|r2021=<ref>{{2021sur}}</ref> }} == Славутасці == * [[Мячэць (Сорак Татараў)|Драўляная мячэць]] (1815 г.) * Старажытныя татарскія могілкі ([[мізар]]) з надмагіллямі XVI—XVII стагоддзяў * Помнік вялікаму князю Вітаўту == Галерэя == <gallery> Файл:Keturiasdešimt Totorių, gatvė.JPG|Галоўная вуліца вёскі Файл:Keturiasdešimt Totorių, ženklas.JPG|Дарожны знак на ўездзе ў вёску Файл:40totoriu kapines2016.jpg|Татарскія могілкі Файл:Keturiasdešimt Totorių, mokykla.JPG|Школа </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Ластоўскі|аўтар=[[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]]|загаловак=Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі|год=1926|месца=Коўна|выдавецтва=|старонак=776}} * {{артыкул|ref=Мишкинене|аўтар=[[Галіна Александровіч-Мішкінене|Мишкинене Г.]]|загаловак=Этапы изучения и значение китаба Ивана Луцкевича|год=2015|выданне=Slavistica Vilnensis|том=60|старонкі=121—131}} == Спасылкі == {{Commons|Keturiasdešimt Totorių}} * {{radzima2|sorok-tatary|Сорак Татараў}} {{Пагірская сянюнія}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віленскага раёна]] [[Катэгорыя:Пагірская сянюнія]] [[Катэгорыя:Татары ў Літве]] 4lgafvvvgg5lq9m7a9yvm9nrq7z1bh3 5130452 5130451 2026-04-21T17:25:27Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Вялікае Княства Літоўскае */ 5130452 wikitext text/x-wiki {{НП-Літва | статус = вёска | беларуская назва = Сорак Татараў | арыгінальная назва = Keturiasdešimt Totorių | падначаленне = | краіна = | герб = | сцяг = | шырыня герба = | шырыня сцяга = | выява = Keturiasdesimt Totoriu mecete.JPG | подпіс = Мячэць у вёсцы Сорак Татараў | lat_dir = N | lat_deg = 54 | lat_min = 33 | lat_sec = 43 | lon_dir = E | lon_deg = 25 | lon_min = 10 | lon_sec = 12 | CoordAddon = | CoordScale = | памер карты краіны = | памер карты рэгіёна = | памер карты раёна = | павет = Віленскі | раён = Віленскі | сянюнія = Пагірская | карта краіны = | карта рэгіёна = | карта раёна = | унутранае дзяленне = | від главы = | глава = | першае згадванне = 1397 | ранейшыя імёны = | назвы на іншых мовах = {{lang-pl|Sorok Tatary}}, {{lang-tt|Кырык Татар, Qırıq Tatar}} | статус з = | плошча = | від вышыні = | вышыня цэнтра НП = | афіцыйная мова = | афіцыйная мова-ref = | насельніцтва = 376 | год перапісу = 2021 | шчыльнасць = | нацыянальны склад = | канфесійны склад = | часавы пояс = | DST = | тэлефонны код = | паштовы індэкс = | паштовыя індэксы = | аўтамабільны код = | від ідэнтыфікатара = | лічбавы ідэнтыфікатар = | катэгорыя ў Commons = Keturiasdešimt Totorių | сайт = | мова сайта = }} '''Со́рак Тата́раў''', таксама '''Кя́турасдзяшымт Тато́ру'''<ref>{{ТКП-Літва}}</ref> ({{lang-lt|Keturiasdešimt Totorių}}) — [[вёска]] ў [[Віленскі раён|Віленскім раёне]] [[Віленскі павет (Літва)|Віленскага павета]] [[Літва|Літвы]]. Уваходзіць у склад [[Пагірская сянюнія|Пагірскай сянюніі]] і з'яўляецца цэнтрам сянюнайціі. Размешчана за 3 км на поўдзень ад [[Пагіры|Пагіроў]], на захад ад дарогі {{Таблічка-lt|KK|202}}. Сорак Татараў — адно з самых старажытных паселішчаў [[татары-ліпкі|літоўскіх татараў]] у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]]. Вёска з'яўляецца духоўным цэнтрам мусульман Літвы. Тут знаходзіцца [[Мячэць (Сорак Татараў)|драўляная мячэць]] (1815 г.) і трое старажытных татарскіх могілак. Недалёка ад мячэці стаіць помнік вялікаму князю [[Вітаўт|Вітаўту]]. == Назва == Паводле [[народная этымалогія|народнай этымалогіі]], сучасная назва паселішча паходзіць з часоў вялікага князя Вітаўта. Пасля паспяховага паходу ў Крым у 1397 годзе ён прывёў адтуль ваеннапалонных [[Крымскія татары|крымскіх татараў]]. Адзін з паселеных тут татараў меў чатыры жонкі, кожная з якіх нарадзіла яму па дзесяць сыноў — агулам 40 дзяцей. Ад гэтай легенды і пайшла назва вёскі. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Вёска Сорак Татараў лічыцца адным з найстарэйшых татарскіх паселішчаў у Вялікім Княстве Літоўскім. У 1397 годзе вялікі князь [[Вітаўт]], пасля паспяховага ваеннага паходу ў [[Крым]], прывёў адтуль першых татарскіх палонных і частку з іх пасяліў каля ракі [[Вака (рака)|Вакі]]. Татарам былі нададзены прывілеі: ім дазвалялася захоўваць сваю веру і звычаі, у тым ліку [[полігінія|шматжонства]]. У 1558 годзе ў пісьмовых крыніцах упершыню згадваецца мясцовая мячэць, якая згарэла падчас [[вайна 1812 года|французска-рускай вайны 1812 года]]. Каля 1630 года ў вёсцы налічвалася 42 татарскія сядзібы.[[Файл:Старонка з кітаба Івана Луцкевіча першай паловы XVIII стагоддзя.jpg|міні|злева|Старонка з [[Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча|кітаба першай паловы XVIII стагоддзя]], напісанага па-беларуску арабскім пісьмом. Рукапіс быў знойдзены ў 1915 годзе беларускім дзеячам Іванам Луцкевічам у вёсцы Сорак Татараў ў мясцовага мулы Сцяпана Палтаракевіча. ]]У гісторыі навукі вёска Сорак Татараў заняла важнае месца дзякуючы выдатнаму помніку [[Кітабістыка|беларуска-татарскага пісьменства]]. У 1915 годзе вядомы беларускі грамадскі дзеяч і археолаг [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Іван Луцкевіч]] знайшоў у хаце мясцовага мулы [[Сцяпан Палтаракевіч|Сцяпана Палтаракевіча]] ўнікальны рукапісны зборнік — так званы «[[Кітаб з Віленскага беларускага музея імя Івана Луцкевіча|Кітаб Івана Луцкевіча]]» (вядомы таксама як «Аль-Кітаб»). Гэтая аб'ёмная кніга (138 аркушаў), створаная ў першай палове [[XVIII стагоддзе|XVIII стагоддзя]], была напісана [[Беларуская арабіца|арабскім пісьмом]] на чыстай [[Беларуская мова|беларускай мове]] і ўтрымлівала мусульманскія тэксты апакрыфічнага і маральна-дыдактычнага характару, у тым ліку вядомую легенду «[[Мірадж у літаратуры беларускіх татар|Мірадж-намэ]]» пра ўшэсце прарока Мухамеда на неба{{sfn|Ластоўскі|1926}}. Знойдзены ў Сорак Татарах кітаб стаў адной з галоўных крыніц для вывучэння гістарычнай фанетыкі беларускай мовы і прыцягнуў увагу такіх выбітных навукоўцаў, як [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]], [[Ян Станкевіч]] і [[Антон Канстанцінавіч Антановіч|Антон Антановіч]]{{sfn|Мишкинене|2015|с=121—131}}. === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] 1795 года Сорак Татараў апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Троцкі павет (Расійская імперыя)|Троцкім павеце]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У XIX — пачатку XX стагоддзя ўваходзілі ў склад гміны Міжрэчча<ref>{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|XI|85|Sorok Tatary, pow. trocki}}</ref>. У часы [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў 1915 годзе вёску занялі войскі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] паселішча абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У пачатку 1919 года тэрыторыя занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]]<ref name="atlas4-2">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 20.</ref>. З 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]], у канцы сакавіка занята польскімі войскамі. === Найноўшы час === [[Файл:Sorak Tataraŭ, Tatarski. Сорак Татараў, Татарскі (1938).jpg|міні|Татарская мячэць]] З 1920 года паселішча ўваходзіла ў склад [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]]. У 1922—1939 гадах яно знаходзілася ў складзе [[Віленска-Троцкі павет|Віленска-Троцкага павета]] [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага ваяводства]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]]. Да 1 красавіка 1927 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ландвараўская гміна|гміны Ландварава]], пасля чаго была перададзена ў склад [[гміна Рудаміна|гміны Рудаміна]]. З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў верасні 1939 года тэрыторыя была [[Паход Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь і Заходнюю Украіну|занята савецкімі войскамі]]. Паводле [[Дагавор аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой|савецка-літоўскага дагавора аб узаемадапамозе]], падпісанага 10 кастрычніка 1939 года, Сорак Татараў [[Перадача Віленскага краю Літве|разам з часткай Віленскага краю былі перададзены]] [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літве]], з 1940 года знаходзіліся ў складзе [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]]. У 1941—1944 гадах тэрыторыя знаходзілася пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. З 1990 года вёска ўваходзіць у склад незалежнай [[Літва|Літвы]]. У савецкі час Сорак Татараў былі дапаможным пасёлкам Віленскага саўгаса-тэхнікума. У 1965 годзе была заснавана васьмігадовая школа, пазней — дзевяцігадовая, а з 1991 года — [[Асноўная школа ў Сорак Татарах|асноўная школа]]. == Інфраструктура == У вёсцы працуе асноўная школа, а з 2014 года — Дом татарскай супольнасці. == Насельніцтва == {{dem|1905|321|r1905=<ref name="Goshkevich1905">{{Кніга|спасылка=https://archive.org/details/1905_20200505/page/71/mode/2up|аўтар=[[І. І. Гашкевіч|І. І. Гошкевич]]|загаловак=Виленская губернія: Полный списокъ населенныхъ мѣстъ со статистическими данными о каждомъ поселеніи|год=1905|месца=Вильна|выдавецтва=Губернская типография|старонкі=332|старонак=341}}</ref> |1931|272|r1931=<ref>{{кніга |загаловак=Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej |том=I. Województwo wileńskie |месца=Warszawa |выдавецтва=Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej |год=1938 |url=https://pbc.biaman.pl/dlibra/publication/7950/edition/7592/content|старонкі=72}}</ref> |1959|263|r1959=<ref name="MLTE">{{MLTE|2|129||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1970|375|r1970=<ref>{{1959-70sur}}</ref> |1977|444|r1977=<ref name="LTE">{{LTE|5|458||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1979|452|r1979=<ref>{{1979sur}}</ref> |1985|393|r1985=<ref name="TLE">{{TLE|2|300||Keturiasdešimt Totorių}}</ref> |1989|396|r1989=<ref>{{1989sur}}</ref> |2001|438|r2001=<ref>{{2001sur(Vilnius)}}</ref> |2011|451|r2011=<ref>{{2011sur}}</ref> |2021|376|r2021=<ref>{{2021sur}}</ref> }} == Славутасці == * [[Мячэць (Сорак Татараў)|Драўляная мячэць]] (1815 г.) * Старажытныя татарскія могілкі ([[мізар]]) з надмагіллямі XVI—XVII стагоддзяў * Помнік вялікаму князю Вітаўту == Галерэя == <gallery> Файл:Keturiasdešimt Totorių, gatvė.JPG|Галоўная вуліца вёскі Файл:Keturiasdešimt Totorių, ženklas.JPG|Дарожны знак на ўездзе ў вёску Файл:40totoriu kapines2016.jpg|Татарскія могілкі Файл:Keturiasdešimt Totorių, mokykla.JPG|Школа </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Ластоўскі|аўтар=[[Вацлаў Юстынавіч Ластоўскі|Ластоўскі В.]]|загаловак=Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі|год=1926|месца=Коўна|выдавецтва=|старонак=776}} * {{артыкул|ref=Мишкинене|аўтар=[[Галіна Александровіч-Мішкінене|Мишкинене Г.]]|загаловак=Этапы изучения и значение китаба Ивана Луцкевича|год=2015|выданне=Slavistica Vilnensis|том=60|старонкі=121—131}} == Спасылкі == {{Commons|Keturiasdešimt Totorių}} * {{radzima2|sorok-tatary|Сорак Татараў}} {{Пагірская сянюнія}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Віленскага раёна]] [[Катэгорыя:Пагірская сянюнія]] [[Катэгорыя:Татары ў Літве]] a7p925fduebt3hfydcslp9662sz2qg0 Марфінізм Пылку (музычны артыст) 0 806575 5130433 5130062 2026-04-21T16:32:39Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5130433 wikitext text/x-wiki Марфінізм Пылку ({{lang-ru|Морфинизм Пыльцы}}) - музычны артыст. {{Музычны калектыў | Назва = Марфінізм Пылку | Фота = Morphinism Pollen photo.jpg | Подпіс = {{lang-ru|Морфинизм Пыльцы}} | Гады = 2017 - {{Н.ч.}} | Мова = Руская }}{{Дапісаць}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-21}} a2a541hdn042aya14g6qd0tjq96esd7 TEDxUlicaMińska 0 806591 5130626 5130312 2026-04-22T11:04:07Z Siarhei V 122587 5130626 wikitext text/x-wiki {{да выдалення|няма значнасці}} {{Картка мерапрыемства |country={{Сцягафікацыя|Польшча}} |сайт=https://tedxulicaminska.com/ |location=[[Варшава]], вул. Рацлавіцкая 99 |status=Праведзена |name=TEDxUlicaMinska |genre=Канферэнцыя (фармат TEDx) |venue={{iw|Форт Макотаў|Форт Макотаў|pl|Fort M Twierdzy Warszawa}} (B'Fort) |first=18 красавіка 2026 |organizer=незалежныя ліцэнзіяты (каманда Ганны Казловай) |image=[[Файл:TEDxUlicaMińska.jpg|250px]] |caption=лагатып канферэнцыі }} '''TEDxUlicaMinska''' — канферэнцыя паводле ліцэнзіі і ў фармаце [[TED (канферэнцыя)|TED]] (Technology, Entertainment, Design)<ref>{{Cite web|url=https://www.ted.com/tedx/events/67564|title=TEDxUlicaMinska Profile|website=TED.com|access-date=2026-03-31}}</ref>, якая адбылася 18 красавіка 2026 года ў [[Варшава|Варшаве]] ([[Польшча]]). Мерапрыемства было прысвечана ідэям беларускай супольнасці і навуковай дыяспары.<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/92786159/wulica-minska-tedx|title=«Вы радыеактыўныя – і гэта цудоўная навіна». Пра што казалі на TEDx Ulica Mińska?|first=Belsat|last=TV|website=belsat.eu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419111127/https://belsat.eu/92786159/wulica-minska-tedx|archive-date=2026-04-19|access-date=2026-04-19}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/life/125453.html|title=«Родители всегда работали». Основатель EPAM Аркадий Добкин рассказал о своей семье и эмиграции в 90-е|website=Зеркало|date=2026-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419100307/https://news.zerkalo.io/life/125453.html|archive-date=2026-04-19|access-date=2026-04-19}}</ref>. Арганізавана на валанцерскай аснове прадстаўнікамі беларускай дыяспары ў Польшчы (пад кіраўніцтвам [[Ганна Казлова|Ганны Казловай]]). Паводле ацэнак СМІ, падзея сабрала каля 300 гледачоў<ref name=":1" /> і стала першай канферэнцыяй франшызы TEDx, якую арганізавала беларуская дыяспара ў эміграцыі па-за межамі Беларусі.<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2026/04/15/tedx/|title=В Варшаве пройдет первая беларусская конференция TEDx в эмиграции|last=MOST|website=MOST Media|date=2026-04-15|access-date=2026-04-20}}</ref><ref name=":4" /> == Канцэпцыя і гісторыя стварэння == Праграма канферэнцыі складалася з выступаў дакладчыкаў (да 10 хвілін) па такіх тэмах, як развіццё тэхналогій, [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]], радыяцыйнай хіміі, паліталогіі і «эканомікі даверу». Слоганам канферэнцыі стала канцэпцыя «За межамі» (Beyond borders) — канферэнцыя прысвячалася людзям, якія вымушана ці па ўласным выбары перасеклі фізічныя або прафесійныя межы, і працягнулі сваю дзейнасць у іншых краінах<ref name=":3">{{Cite web|lang=ru|url=https://planbmedia.io/signal/tedxulicaminska-za-mezhami-kanferencyya-pra-ljudzej-yakiya-perasjokli-mezhy-i-zmyanili-neshta-sabe-i-svece.html|title=18 красавіка Варшава прыме TEDxUlicaMińska|first=План|last=Б|website=План Б.|date=2026-04-17|access-date=2026-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/za-granicami-cto-obsuzdali-belorusy-na-tedx-v-varsave|title="За границами": что обсуждали белорусы на TEDx в Варшаве|author=Татьяна Гаргалык|date=2026-04-20|publisher=[[Deutsche Welle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20260420065803/https://www.dw.com/ru/za-granicami-cto-obsuzdali-belorusy-na-tedx-v-varsave|archive-date=2026-04-20}}</ref>. Рабочымі мовамі мерапрыемства сталі беларуская і руская (у адпаведнасці з міжнароднымі патрабаваннямі да транскрыпцыі і субцітравання TED). Рашэнне аб правядзенні канферэнцыі менавіта ў Варшаве было абумоўлена лакалізацыяй адной з найбуйнейшых і найбольш актыўных супольнасцей беларускіх эмігрантаў. Адметная асаблівасць мерапрыемства у тым што паколькі ліцэнзаванне TED строга прывязана да мясцовай геаграфіі (і атрымаць ліцэнзію на імя нацыянальнай дыяспары тэхнічна немагчыма), таму беларускай супольнасцю ў эміграцыі быў створаны прэцэдэнт праз выкарыстанне тапоніма "Ulica Mińska" ў Варшаве для кансалідацыі спікераў, пазбаўленых магчымасці выступаць у сябе на радзіме з-за [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|палітычнага і сацыяльнага крызісу]]. То бок выбар назвы ''TEDxUlicaMinska'' стаў кампрамісам паміж жорсткімі геаграфічнымі правіламі ліцэнзавання TED і сімвалізмам: з аднаго боку, імпрэза была прывязаная да рэальнай варшаўскай вуліцы Мінскай (польск.: Ulica Mińska), якая з'яўляецца культурным і крэатыўным цэнтрам горада, з іншага боку — назва служыла прамой эмацыйнай адсылкай да сталіцы Беларусі<ref name=":2" />. Менавіта таму TEDxUlicaMinska пазіцыянаваўся як цалкам новы і самастойны праект беларусаў «у выгнанні». Пляцоўкай для правядзення стала крэатыўная прастора B’Fort, створаная на месцы гістарычных руінаў аднаго з фартоў Варшаўскай крэпасці ХІХ стагоддзя<ref name=":1" />. Генеральным партнёрам мерапрыемства выступіла кампанія <nowiki>''Melnichek Investments'', а галоўным партнёрам — ''SMAR Global''</nowiki><ref name=":3" /> Агульная працягласць канференцыі склала больш за 5 гадзін.<ref name=":4">{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/kultura/u-varsave-adbylasja-kanferencyja-tedxulicaminska/|title=У Варшаве адбылася канферэнцыя TEDxUlicaMińska|last=|website=Рацыя|date=2026-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20260420112701/https://racyja.com/by/kultura/u-varsave-adbylasja-kanferencyja-tedxulicaminska/|archive-date=2026-04-20|access-date=2026-04-20}}</ref> == Спікеры і тэмы == Праграма канферэнцыі была падзелена на тры тэматычныя блокі па 4 дакладчыка ў блоку, агулам на сцэну выйшлі 11 дакладчыкаў <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ted.com/tedx/events/67564|title=TEDxUlica Mińska|website=www.ted.com|access-date=2026-04-18}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":3" /> * Леў Львоўскі — эканаміст, акадэмічны дырэктар даследчага цэнтра BEROC * Аляксандар Смірноў— хірург, нейрафізіёлаг. * Анастасія Зайцава—стратэг, ментар * Наталка Харытанюк—лінгвіст, паэтка * [[Рыгор Астапеня]] — палітолаг, заснавальнік ініцыятывы «Цэнтр новых ідэй» і дырэктар «Беларускай ініцыятывы» Chatham House. * [[Таццяна Міхайлаўна Заміроўская|Таццяна Заміроўская]]— пісьменніца, журналістка. Па бюракратычных прычынах выступ пісьменніцы Таццяны Заміроўскай дэманстраваўся гледачам у фармаце жывой трансляцыі<ref name=":3" />. * Валерый Астрынскі— прадпрымальнік, інвестар * Рамі Дхам—праграміст * Святлана Волчак— [[фізік]], [[Папулярызацыя навукі|папулярызатар навукі]], сузаснавальніца часопіса [[Памылка (часопіс)|Памылка]] * [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Сяргей Бесараб]]— навуковец, хімік, эксперт па радыяцыйнай і хімічнай бяспецы * Наталля Хадзякова— архітэктар, дызайнер * [[Аркадзь Міхайлавіч Добкін|Аркадзь Добкін]]— IT-прадпрымальнік, заснавальнік кампаніі EPAM Systems. == Гл. таксама == * [[TED (канферэнцыя)]] * [[Папулярызацыя навукі]] == Галерэя фота == <gallery mode="packed" heights="200px"> File:TEDxUlicaMinska 2026 Speakers and organizing team group photo 01.jpg | Спікеры і арганізатары канферэнцыі File:TEDxUlicaMinska Speaker Arkadiy Dobkin (Аркадий Добкин) Warsaw 2026 01.jpg | Аркадзь Добкін падчас свайго выступу File:TEDxUlicaMinska Speaker Nataly Khadziakova (Наталья Ходякова) Warsaw 2026.jpg | Наталля Хадзякова File:TEDxUlicaMinska Speaker Siarhei Besarab (Сергей Бесараб) Warsaw 2026 01.jpg | Cяргей Бесараб File:TEDxUlicaMinska Speaker Sviatlana Volchak (Светлана Волчак) Warsaw 2026 01.jpg | Святлана Волчак File:TEDxUlicaMinska 2026 Speaker Rammi Dgham (Рамми Дгхам) Warsaw 2026.jpg | Рамі Дгхам </gallery> == Зноскі == {{заўвагі}} [[Катэгорыя:Канферэнцыя TED]] [[Катэгорыя:Красавік 2026 года]] [[Катэгорыя:2026 год у Польшчы]] [[Катэгорыя:Падзеі 18 красавіка]] [[Катэгорыя:Папулярызацыя навукі]] 6wb6g09poccnay0rabqhlhkcwmunzi8 Іскандар Муда 0 806640 5130432 5129736 2026-04-21T16:32:11Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5130432 wikitext text/x-wiki {{ДД | выява = Iskandar_Muda,_potret_pada_2_April_2026.jpg | шырыня = 220px | апісанне выявы = Карціна Іскандар Муда пэндзля Ёсафа (1980) у музеі Ачэха ў Банда-Ачэх }} '''Іскандар Муда''' ({{ВД-Прэамбула}}) — дванаццаты султан Ачэ Дарус-Салам, пры ім султанат дасягнуў сваёй найбольшай тэрытарыяльнай велічы, пануючы як наймацнейшая сіла і найбагацейшая дзяржава на захадзе Інданезійскага архіпелага і ў [[Малакскі праліў|Малакскім праліве]]. [[Файл:Letter_to_James_I_from_Sultan_Iskandar_Muda_of_Aceh_in_1615.jpg|злева|міні|Ліст Іскандара Муды да [[Якаў I (кароль Англіі)|Якава I,]] караля [[Каралеўства Англія|Англіі]], 1615 г.]] «Іскандар Муда» літаральна азначае «малады Аляксандр», і яго заваяванні часта параўноўвалі з заваяваннямі [[Аляксандр Македонскі|Аляксандра Вялікага]].<ref name="Yusra2">Yusra Habib Abdul Gani, [http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm Sultan Iskandar Muda] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929214406/http://www.asnlf.net/asnlf_int/acheh/history/rulersofacheh/iskandarmuda/sultan_iskandar_muda.htm|date=29 September 2007}}, accessed on 4 January 2007</ref> Акрамя яго выбітных заваяванняў, падчас яго праўлення Ачэ стаў вядомы як міжнародны цэнтр ісламскіх ведаў і гандлю. Ён быў апошнім султанам Ачэ, які быў прамым па мужчынскай лініі нашчадкам Алі Мугаят Шаха, заснавальніка султаната Ачэ. Смерць Іскандара Муды азначала, што заснавальніцкая дынастыя султаната Ачэ, дынастыя Мекута Алам, вымерла і была заменена іншай дынастыяй. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-21}} [[Катэгорыя:Памерлі ў 1636 годзе]] 78fqvfhoyzfzev83dfxpjxye4120kfb Партрэт старога (Рэмбрант) 0 806643 5130431 5129708 2026-04-21T16:32:07Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5130431 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва |тып = [[Карціна]] |выява = |памер = |апісанне = |выява2 = |памер2 = |апісанне2 = |выява3 = |памер3 = |апісанне3 = |назва = Партрэт старога |арыгінал = |аўтар = [[Рэмбрант]] |год = |матэрыял = |тэхніка = |вышыня = |шырыня = |даўжыня = |месцазнаходжанне= Страчана |музей = Раней — [[Баранавіцкі абласны мастацкі музей]] }} '''«Партрэ́т старо́га»''' — [[карціна]] галандскага мастака [[Рэмбрант]]а. Да пачатку [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] палатно захоўвалася на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]], аднак было выкрадзена падчас нямецкай акупацыі. == Гісторыя == Да вайны карціна з'яўлялася часткай фондаў [[Баранавіцкі абласны мастацкі музей|Баранавіцкага абласнога мастацкага музея]]. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] і акупацыі горада [[Баранавічы]] нямецка-фашысцкімі захопнікамі [[Разрабаванне культурнай спадчыны Беларусі падчас Другой сусветнай вайны|музейны збор быў разрабаваны]]. Паводле даследаванняў гісторыка [[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Аляксандра Гужалоўскага]], акупанты вывезлі з музея «Партрэт старога» пэндзля Рэмбранта, а таксама шэраг іншых каштоўных твораў мастацтва. Разам з карцінай галандскага майстра былі выкрадзены работы польскага мастака [[Ян Матэйка|Я. Матэйкі]], каля 60 мініяцюр заходнееўрапейскіх мастакоў, беларускія [[абраз]]ы і драўляная [[Скульптура|скульптура]] XVII—XVIII стагоддзяў, французскі габелен XIV стагоддзя, калекцыя японскіх ваз, каля 160 фарфоравых статуэтак заходнееўрапейскіх заводаў, больш за 200 карцін сучасных мастакоў, а таксама вялікая бібліятэка па гісторыі мастацтва{{sfn|Гужалоўскі|2004|с=11}}. Дакладны лёс «Партрэта старога» пасля яго вывазу ў [[Германія|Германію]] застаецца невядомым. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Аляксандр Аляксандравіч Гужалоўскі|Гужалоўскі А. А.]] |загаловак=Музеі Беларусі (1941–1991 гг.) |месца=Мінск |выдавецтва=Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь |год=2004 |старонак=218 |isbn=985-6372-34-8 |ref=Гужалоўскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-21}} [[Катэгорыя:Карціны Рэмбранта]] [[Катэгорыя:Страчаныя карціны]] [[Катэгорыя:Страты культурных каштоўнасцей Беларусі ў час Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Гісторыя Баранавічаў]] ruexdeiwr6cosaurwlo38ak5w9ikznx Макрына Пашкоўская 0 806649 5130430 5129891 2026-04-21T16:32:00Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5130430 wikitext text/x-wiki {{мастак}} '''Макрына Пашкоўская''', сапраўднае імя '''Людміла Іванаўна Міронава''' ({{ВДП}}) — беларуская мастачка. Асноўная тэма творчасці — архітэктурны гарадскі пейзаж Мінска. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1946 годзе ў Шаўлях (Літоўская ССР) у сям’і служачага. Скончыла сярэднюю школу і радыётэхнічны інстытут. Пераехала на сталае жыхарства ў [[Мінск]].{{r|bdamlm_bio}} Мастацкую дзейнасць пачала ў 1982 годзе, наведвала студыю выяўленчага мастацтва пад кіраўніцтвам [[Мікалай Яфімавіч Цурыкаў|Мікалая Цурыкава]], пазней вучылася ў [[Вадзім Аляксандравіч Муравіцкі|Вадзіма Муравіцкага]]. Паралельна навучалася на пяцігадовых мастацкіх курсах жывапісу і графікі. На творчае станаўленне мастачкі ўплывалі беларускія мастакі [[Яўген Сяргеевіч Кулік|Яўген Кулік]] і [[Аляксей Антонавіч Марачкін|Аляксей Марачкін]].{{r|bdamlm_bio}} == Творчасць == Творчасць Макрыны Пашкоўскай засяроджана на гістарычным абліччы Мінска, у прыватнасці [[Верхні Горад|Верхняга горада]], «[[Ракаўскае прадмесце|Ракаўскага прадмесця]]», «[[Траецкае прадмесце|Траецкага прадмесця]]» і іншых месцаў. У творах імкнецца перадаць атмасферу старога горада праз выявы надворкаў, арак, брам і помнікаў архітэктуры, многія з якіх пазней рэканструяваны або цалкам страчаны.{{r|bdamlm_bio}} Стварае ў розных графічных тэхніках — папера, кардон, аловак, [[туш]], пяро, вугаль, крэйда, [[пастэль]], [[сангіна]], [[Соус (выяўленчае мастацтва)|соус]]. У 2008 годзе ў «[[Маладосць (часопіс)|Маладосці]]» (№ 3) выйшла інтэрв’ю з Макрынай Пашкоўскай, узятае [[Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч|Алесем Карлюкевічам]]{{r|bdamlm_bio}}. Дакументы і творы мастачкі захоўваюцца ў фондах [[Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва|Беларускага дзяржаўнага архіва-музея літаратуры і мастацтва]] (фонды 372{{r|bdamlm_bio}} і 374<ref>{{Cite web|url=https://fk.archives.gov.by/fond/133347/|title=Собрание документов деятелей искусства .: Информация о фонде .: Главная|website=fk.archives.gov.by|access-date=2026-04-20}}</ref>). У 2024 годзе ў Беларускім дзяржаўным архіве-музеі літаратуры і мастацтва створана віртуальная выстаўка твораў Макрыны Пашкоўскай «Сустрэча на Гасціным двары», прымеркаваная да Дня горада Мінска{{r|arch_bel}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="bdamlm_bio">{{Cite web|lang=be-by|url=https://bdamlm.by/vystavi/virtualnyya-vystavi/sustrecha-na-gastsinym-dvary|title=Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва - Сустрэча на Гасціным двары - Віртуальная выстава “Сустрэча на Гасціным двары” да Дня горада Мінска. На выставе прадстаўлены малюнкі мастачкі Макрыны Пашкоўскай|website=bdamlm.by|access-date=2026-04-20}}</ref> <ref name="arch_bel">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://archives.gov.by/blog/news/1060280|title=Белорусский государственный архив-музей литературы и искусства представляет виртуальную выставку «Сустрэча на Гасціным двары», приуроченную ко Дню города {{!}} Архивы Беларуси|access-date=2026-04-20}}</ref> }} == Спасылкі == * {{Cite web|lang=be-by|url=https://bdamlm.by/vystavi/virtualnyya-vystavi/sustrecha-na-gastsinym-dvary/makryna-pashkouskaya|title=Віртуальныя выставы > Сустрэча на Гасціным двары > Макрына Пашкоўская|website=bdamlm.by|date=2024-09-13|publisher=Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва|access-date=2026-04-20}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-21}} {{DEFAULTSORT:Пашкоўская Макрына}} [[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]] pk3v9tkr021dn5qkgredpct4rwl1av2 Вольф Москавіч 0 806676 5130334 5129965 2026-04-21T12:14:46Z M.L.Bot 261 /* Навуковая дзейнасць */ 5130334 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Вольф Абрамавіч Москавіч''' ({{lang-en|Wolf Moskovich}}; {{ВДП}}) — савецкі і ізраільскі філолаг, лінгвіст, славіст і культуролаг{{r|ort}}. Прафесар-эмерыт Іерусалімскага яўрэйскага ўніверсітэта, замежны член Нацыянальнай акадэміі навук Украіны і Славенскай акадэміі навук і мастацтваў{{r|sazu|huji}}. Піянер камп’ютарнай лінгвістыкі ў СССР, стваральнік навуковай серыі «Jews and Slavs» і даследчык моўных кантактаў. == Біяграфія == Нарадзіўся 7 красавіка 1936 года ў Балградзе ў Бесарабіі Каралеўства Румынія (цяпер у Адэскай вобласці Украіны){{r|sazu}}. Дзяцінства жыў у шматмоўным асяроддзі, дзе суіснавалі румынская, руская, украінская, балгарская, гагаўзская мовы і ідыш. Сярэднюю адукацыю атрымаў у [[Чарнаўцы|Чарнаўцах]]{{r|ort}}. У 1953 годзе паступіў на арабскае аддзяленне Маскоўскага інстытута ўсходазнаўства, пасля яго расфарміравання ў 1954 годзе пераведзены ў Чарнавіцкі дзяржаўны ўніверсітэт, скончыў яго ў 1958 годзе{{r|ort}}. Да 1961 года працаваў настаўнікам у Новай Жадаве на Букавіне{{r|ort}}. У 1961—1965 гадах навучаўся ў аспірантуры Маскоўскага дзяржаўнага інстытута замежных моў, у 1965 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю{{r|ort}}. У 1965—1974 гадах працаваў у Маскве ў сістэме Дзяржаўнага камітэта па справах вынаходстваў і адкрыццяў, займаў пасаду дырэктара лабараторыі апрацоўкі і пошуку інфармацыі{{r|sazu}}. У гэты перыяд выкладаў камп’ютарную лінгвістыку на філалагічным факультэце МДУ{{r|ort}}. У 1971 годзе абараніў доктарскую дысертацыю ў Інстытуце мовазнаўства АН СССР (Ленінград). Паралельна ўдзельнічаў у дыялекталагічных экспедыцыях Інстытута славяназнаўства АН СССР{{r|ort}}. У кастрычніку 1974 года Москавіч рэпатрыяваўся ў Ізраіль{{r|sazu}}. У 1975—1976 гадах быў выканаўцам абавязкаў загадчыка кафедры русістыкі Тэль-Авіўскага ўніверсітэта{{r|ort}}. У 1976—2004 гадах працаваў у Іерусалімскім яўрэйскім універсітэце, у 1979 годзе атрымаў званне прафесара і ўзначаліў кафедру рускіх і славянскіх даследаванняў. З 1993 года член Міжнароднага камітэта славістаў{{r|sazu}}. Замежны член Нацыянальных акадэмій навук Украіны і Славеніі{{r|sazu}}. Быў запрошаным прафесарам ва ўніверсітэтах Оксфарда (выкладаў ідыш 10 гадоў), Лондана, Карнэла, Пенсільваніі, Рыма і Браціславы{{r|uje90}}. Член Савета дырэктараў арганізацыі «Ukrainian Jewish Encounter» (UJE){{r|uje90}}. Актыўна садзейнічаў украінска-яўрэйскаму дыялогу, арганізаваў мемарыяльныя канферэнцыі ў Чарнаўцах (2008, 2018){{r|prize}}. У 2023—2025 гадах дапамог ва ўсталяванні помніка ахвярам [[Галадаморы (Украіна)|Галадамору]] ў Іерусаліме{{r|uje90}}. У красавіку 2026 года акадэмічная супольнасць адзначыла яго 90-гадовы юбілей{{r|uje90}}. == Навуковая дзейнасць == У 1960-1970-я гады Москавіч распрацоўваў тэорыю інфармацыйных моў і метады аўтаматызаванага пошуку. Яго манаграфія «Статистика и семантика» (1969) стала асновай для стварэння больш за 100 частотных слоўнікаў у СССР. Прапанаваў метадалогію «нарміравання» тэхнічнай мовы, што ўвасобілася ў «Словаре ключевых слов международной патентной классификации» (1972){{r|huji}}. Москавіч выступаў супраць «заходнецэнтрычнасці» ў інфармацыйнай навуцы. Ён крытыкаваў падыход, пры якім навуковыя працы, створаныя па-за межамі ЗША, Вялікабрытаніі і Францыі, ігнараваліся ў глабальных базах даных, што стварала ілюзію адсутнасці навуковай базы ў іншых краінах{{r|sigir}}. У іудаіцы змагаўся з «сіндромам гебраістыкі» — акадэмічнай прадузятасцю, якая разглядала ідыш як «ніжэйшую» або маргінальную мову{{r|defend}}. Працуючы ў Оксфардскім універсітэце, Москавіч спрыяў выхаду ідыш-даследаванняў з вузкаэтнічнага кантэксту ў прастору ўніверсальнай еўрапейскай філалогіі{{r|defend}}. Москавіч працаваў над «Вялікім слоўнікам ідыша», які разглядаў як «жывы помнік» ахвярам [[Халакост|Халакосту]] і сродак вяртання мовы ў актыўную навуковую прастору. Таксама даследаваў палітычны дыскурс на прадмет ультранацыяналізму і антысемітызму, выкарыстоўваючы лінгвістыку як інструмент дэканструкцыі ідэалогій нянавісці{{r|huji}}. З 1993 года Москавіч рэдагуе серыю «Jews and Slavs» (27 тамоў на 2022 год), якая даследуе яўрэйска-славянскія моўныя і культурныя кантакты{{r|uje90}}. Яго «метад Москавіча» палягае ў выкарыстанні анамастыкі (даследавання прозвішчаў) як гістарычнай крыніцы для рэканструкцыі міграцый і сувязяў паміж народамі. == Узнагароды == * Залаты медаль імя Уладзіміра Жабцінскага Таварыства сяброўства «Украіна — Ізраіль» (2000) — за ўмацаванне паразумення паміж народамі{{r|uje90|ort}}. * Залаты медаль імя Аляксандра Пушкіна Інстытута рускай мовы РАН (2002) — за заслугі ў распаўсюджванні рускай мовы ў свеце{{r|sazu}}. * Lifetime Achievement Award (Ізраіль, 2023) — за адраджэнне і развіццё культуры ідыш{{r|uje90|prize}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="ort">{{cite web |url=https://eleven.co.il/state-of-israel/science/12855/ |title=Москович Вольф |author= |date=2015-08-08 |publisher=Электронная еврейская энциклопедия |access-date=2026-04-20}}</ref> <ref name="sazu">{{cite web |url=https://www.sazu.si/en/members/wolf-moskovich |title=Wolf Moskovich |author= |date= |publisher=Slovenian Academy of Sciences and Arts |access-date=2026-04-20}}</ref> <ref name="huji">{{cite web |url=https://en.russian.huji.ac.il/people/wolf-moskovich |title=Prof. Wolf Moskovich |author= |date=2026-04-20 |publisher=Hebrew University of Jerusalem |access-date=2026-04-20}}</ref> <ref name="uje90">{{cite web |url=https://ukrainianjewishencounter.org/en/glorious-anniversary-uniting-israel-and-ukraine/ |title=Glorious anniversary uniting Israel and Ukraine |author=Shimon Briman |date=2026-04-07 |publisher=UJE |access-date=2026-04-20}}</ref> <ref name="sigir">{{cite web |url=https://sigir.org/files/museum/pub-03/57.pdf |title=PERSPECTIVE PAPER: QUANTITATIVE LINGUISTICS* |author=Wolf Moskovich |date= |publisher=SIGIR |access-date=2026-04-20}}</ref> <ref name="defend">{{cite web |url=https://defendinghistory.com/defending-the-real-history-of-the-oxford-centre-for-hebrew-and-jewish-studies/111949 |title=Defending the History of: Yiddish at Oxford |author= |date=2022-10-03 |publisher=Defending History |access-date=2026-04-20}}</ref> <ref name="prize">{{cite web |url=https://ukrainianjewishencounter.org/en/news/professor-wolf-moskovich-awarded-highest-prize-for-the-study-of-yiddish/ |title=Professor Wolf Moskovich awarded highest prize for Yiddish |author=Shimon Briman |date=2023-12-14 |publisher=UJE |access-date=2026-04-20}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Москавіч Вольф Абрамавіч}} [[Катэгорыя:Славісты Ізраіля]] 6q7052vg9lqd7toeizfpinwkh38dh1z 5130335 5130334 2026-04-21T12:17:31Z M.L.Bot 261 /* Навуковая дзейнасць */ 5130335 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Вольф Абрамавіч Москавіч''' ({{lang-en|Wolf Moskovich}}; {{ВДП}}) — савецкі і ізраільскі філолаг, лінгвіст, славіст і культуролаг{{r|ort}}. Прафесар-эмерыт Іерусалімскага яўрэйскага ўніверсітэта, замежны член Нацыянальнай акадэміі навук Украіны і Славенскай акадэміі навук і мастацтваў{{r|sazu|huji}}. Піянер камп’ютарнай лінгвістыкі ў СССР, стваральнік навуковай серыі «Jews and Slavs» і даследчык моўных кантактаў. == Біяграфія == Нарадзіўся 7 красавіка 1936 года ў Балградзе ў Бесарабіі Каралеўства Румынія (цяпер у Адэскай вобласці Украіны){{r|sazu}}. Дзяцінства жыў у шматмоўным асяроддзі, дзе суіснавалі румынская, руская, украінская, балгарская, [[Гагаузская мова|гагаузская]] і [[ідыш]]. Сярэднюю адукацыю атрымаў у [[Чарнаўцы|Чарнаўцах]]{{r|ort}}. У 1953 годзе паступіў на арабскае аддзяленне Маскоўскага інстытута ўсходазнаўства, пасля яго расфарміравання ў 1954 годзе пераведзены ў Чарнавіцкі дзяржаўны ўніверсітэт, скончыў яго ў 1958 годзе{{r|ort}}. Да 1961 года працаваў настаўнікам у Новай Жадаве на Букавіне{{r|ort}}. У 1961—1965 гадах навучаўся ў аспірантуры Маскоўскага дзяржаўнага інстытута замежных моў, у 1965 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю{{r|ort}}. У 1965—1974 гадах працаваў у Маскве ў сістэме Дзяржаўнага камітэта па справах вынаходстваў і адкрыццяў, займаў пасаду дырэктара лабараторыі апрацоўкі і пошуку інфармацыі{{r|sazu}}. У гэты перыяд выкладаў камп’ютарную лінгвістыку на філалагічным факультэце МДУ{{r|ort}}. У 1971 годзе абараніў доктарскую дысертацыю ў Інстытуце мовазнаўства АН СССР (Ленінград). Паралельна ўдзельнічаў у дыялекталагічных экспедыцыях Інстытута славяназнаўства АН СССР{{r|ort}}. У кастрычніку 1974 года Москавіч рэпатрыяваўся ў Ізраіль{{r|sazu}}. У 1975—1976 гадах быў выканаўцам абавязкаў загадчыка кафедры русістыкі Тэль-Авіўскага ўніверсітэта{{r|ort}}. У 1976—2004 гадах працаваў у Іерусалімскім яўрэйскім універсітэце, у 1979 годзе атрымаў званне прафесара і ўзначаліў кафедру рускіх і славянскіх даследаванняў. З 1993 года член Міжнароднага камітэта славістаў{{r|sazu}}. Замежны член Нацыянальных акадэмій навук Украіны і Славеніі{{r|sazu}}. Быў запрошаным прафесарам ва ўніверсітэтах [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфарда]] (выкладаў ідыш 10 гадоў), Лондана, [[Карнельскі ўніверсітэт|Карнэла]], Пенсільваніі, Рыма і Браціславы{{r|uje90}}. Член Савета дырэктараў арганізацыі «Ukrainian Jewish Encounter» (UJE){{r|uje90}}. Актыўна садзейнічаў украінска-яўрэйскаму дыялогу, арганізаваў мемарыяльныя канферэнцыі ў Чарнаўцах (2008, 2018){{r|prize}}. У 2023—2025 гадах дапамог ва ўсталяванні помніка ахвярам [[Галадаморы (Украіна)|Галадамору]] ў Іерусаліме{{r|uje90}}. У красавіку 2026 года акадэмічная супольнасць адзначыла яго 90-гадовы юбілей{{r|uje90}}. == Навуковая дзейнасць == У 1960-1970-я гады Москавіч распрацоўваў тэорыю інфармацыйных моў і метады аўтаматызаванага пошуку. Яго манаграфія «Статистика и семантика» (1969) стала асновай для стварэння больш за 100 частотных слоўнікаў у СССР. Прапанаваў метадалогію «нарміравання» тэхнічнай мовы, што ўвасобілася ў «Словаре ключевых слов международной патентной классификации» (1972){{r|huji}}. Москавіч выступаў супраць «заходнецэнтрычнасці» ў інфармацыйнай навуцы. Ён крытыкаваў падыход, пры якім навуковыя працы, створаныя па-за межамі ЗША, Вялікабрытаніі і Францыі, ігнараваліся ў глабальных базах даных, што стварала ілюзію адсутнасці навуковай базы ў іншых краінах{{r|sigir}}. У іўдаіцы змагаўся з «сіндромам гебраістыкі» — акадэмічнай прадузятасцю, якая разглядала ідыш як «ніжэйшую» або маргінальную мову{{r|defend}}. Працуючы ў Оксфардскім універсітэце, Москавіч спрыяў выхаду ідыш-даследаванняў з вузкаэтнічнага кантэксту ў прастору ўніверсальнай еўрапейскай філалогіі{{r|defend}}. Москавіч працаваў над «Вялікім слоўнікам ідыша», які разглядаў як «жывы помнік» ахвярам [[Халакост|Халакосту]] і сродак вяртання мовы ў актыўную навуковую прастору. Таксама даследаваў палітычны дыскурс на прадмет ультранацыяналізму і антысемітызму, выкарыстоўваючы лінгвістыку як інструмент дэканструкцыі ідэалогій нянавісці{{r|huji}}. З 1993 года Москавіч рэдагуе серыю «Jews and Slavs» (27 тамоў на 2022 год), якая даследуе яўрэйска-славянскія моўныя і культурныя кантакты{{r|uje90}}. Яго «метад Москавіча» палягае ў выкарыстанні анамастыкі (даследавання прозвішчаў) як гістарычнай крыніцы для рэканструкцыі міграцый і сувязяў паміж народамі. == Узнагароды == * Залаты медаль імя Уладзіміра Жабцінскага Таварыства сяброўства «Украіна — Ізраіль» (2000) — за ўмацаванне паразумення паміж народамі{{r|uje90|ort}}. * Залаты медаль імя Аляксандра Пушкіна Інстытута рускай мовы РАН (2002) — за заслугі ў распаўсюджванні рускай мовы ў свеце{{r|sazu}}. * Lifetime Achievement Award (Ізраіль, 2023) — за адраджэнне і развіццё культуры ідыш{{r|uje90|prize}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="ort">{{cite web |url=https://eleven.co.il/state-of-israel/science/12855/ |title=Москович Вольф |author= |date=2015-08-08 |publisher=Электронная еврейская энциклопедия |access-date=2026-04-20}}</ref> <ref name="sazu">{{cite web |url=https://www.sazu.si/en/members/wolf-moskovich |title=Wolf Moskovich |author= |date= |publisher=Slovenian Academy of Sciences and Arts |access-date=2026-04-20}}</ref> <ref name="huji">{{cite web |url=https://en.russian.huji.ac.il/people/wolf-moskovich |title=Prof. Wolf Moskovich |author= |date=2026-04-20 |publisher=Hebrew University of Jerusalem |access-date=2026-04-20}}</ref> <ref name="uje90">{{cite web |url=https://ukrainianjewishencounter.org/en/glorious-anniversary-uniting-israel-and-ukraine/ |title=Glorious anniversary uniting Israel and Ukraine |author=Shimon Briman |date=2026-04-07 |publisher=UJE |access-date=2026-04-20}}</ref> <ref name="sigir">{{cite web |url=https://sigir.org/files/museum/pub-03/57.pdf |title=PERSPECTIVE PAPER: QUANTITATIVE LINGUISTICS* |author=Wolf Moskovich |date= |publisher=SIGIR |access-date=2026-04-20}}</ref> <ref name="defend">{{cite web |url=https://defendinghistory.com/defending-the-real-history-of-the-oxford-centre-for-hebrew-and-jewish-studies/111949 |title=Defending the History of: Yiddish at Oxford |author= |date=2022-10-03 |publisher=Defending History |access-date=2026-04-20}}</ref> <ref name="prize">{{cite web |url=https://ukrainianjewishencounter.org/en/news/professor-wolf-moskovich-awarded-highest-prize-for-the-study-of-yiddish/ |title=Professor Wolf Moskovich awarded highest prize for Yiddish |author=Shimon Briman |date=2023-12-14 |publisher=UJE |access-date=2026-04-20}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Москавіч Вольф Абрамавіч}} [[Катэгорыя:Славісты Ізраіля]] ij3mzum7v9093k0b24jy3gh6z1a1tly Уладзімір Сямёнавіч Падаляка 0 806686 5130434 5130170 2026-04-21T16:32:48Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5130434 wikitext text/x-wiki {{Лёгкаатлет|імя=Уладзімір Падаляка|грамадзянства={{USSR}}→{{BLR}}|клуб=[[Працоўныя Рэзервы]] ([[Мінск]])|дата нараджэння=1 мая 1956 (69 гадоў)|трэнеры=[[Анатоль Іванавіч Юлін]]|IAAF=14350794|800м=1:46:24|спецыялізацыя=[[Бег на сярэдняй дыстанцыі]]}}'''''Уладзімір Сямёнавіч Падаляка''''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі і беларускі лёгкаатлет, спецыяліст па бегу на сярэднія дыстанцыі. Выступаў на ўсесаюзным узроўні ў 1976–1981 гадах, чэмпіён СССР, былы рэкардсмен свету ў эстафеце 4 × 800 метраў, фіналіст чэмпіянату Еўропы ў Празе. Прадстаўляў Мінск і спартыўнае таварыства «[[Працоўныя рэзервы]]». Майстар спорту СССР міжнароднага класа. Трэнер па лёгкай атлетыцы. == Біяграфія == Нарадзіўся Ўладзімір Падаляка 1 мая 1956 года. Пачынаў займацца лёгкай атлетыкай у горадзе [[Наваполацк|Наваполацку]], затым пастаянна пражываў у [[Мінск|Мінску]]. Праходзіў падрыхтоўку пад кіраўніцтвам заслужанага майстра спорту і заслужанага трэнера СССР [[Анатоль Іванавіч Юлін|Анатоля Іванавіча Юліна]], выступаў за добраахвотнае спартыўнае таварыства «[[Працоўныя рэзервы]]». Упершыню заявіў пра сябе ў сезоне 1976 года, калі ў бегу на 800 метраў стаў чацвёртым на спаборніцтвах у Кіеве. У 1977 годзе ў той самай дысцыпліне атрымаў перамогу на спаборніцтвах у Падольску. У 1978 годзе ў 800-метровым бегу перамог усіх сапернікаў на Мемарыяле братоў Знаменскіх у Вільні. На ўсесаюзных спаборніцтвах «Дзень бегуна» у Падольску разам з [[Мікалаем Кіраў|Мікалаем Кіравым]], [[Анатоль Рашэтняк|Анатолем Рашэтняком]] і [[Ўладзімір Малаземлін|Ўладзімірам Малаземляным]] усталяваў сусветны рэкорд у эстафеце 4 × 800 метраў — 7:08.1<ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.worldathletics.org/records/by-progression/459?type=1|title=World Record Progression of 4x800 Metres Relay|author=|date=|publisher=[[World Athletics]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111052403/https://www.worldathletics.org/records/by-progression/459?type=1|archive-date=2021-11-11|access-date=2022-10-05|url-status=live}}</ref>. Дзякуючы серыі паспяховых выступаў трапіў у асноўны склад савецкай зборнай і атрымаў права абараняць гонар краіны на [[Чэмпіянат Еўропы ў Празе|чэмпіянаце Еўропы ў Празе]] — у фінале дысцыпліны 800 метраў з асабістым рэкордам 1:46.24 прыйшоў да фінішу пятым. Таксама ў гэтым сезоне адзначыўся выступленнем на [[Чэмпіянат СССР у Тбілісі|чэмпіянаце СССР у Тбілісі]], дзе разам з беларускай камандай выйграў бронзавы медаль у эстафеце 4 × 800 метраў. У 1979 годзе ў бегу на 800 метраў стаў сярэбраным прызёрам на дамашнім зімовым чэмпіянаце СССР у Мінску. На летнім чэмпіянаце краіны ў межах VII Спартакіяды народаў СССР у Маскве атрымаў серабро ў індывідуальным бегу на 800 метраў і заваяваў залатую ўзнагароду ў эстафеце 4 × 800 метраў. У 1980 годзе ў дысцыпліне 800 метраў паказаў пяты вынік на Мемарыяле Знаменскіх у [[Масква|Маскве]]. У 1981 годзе выйграў 800 метраў на спаборніцтвах ў Падольску, перамог у эстафеце 4 × 800 метраў на [[Чэмпіянат СССР у Маскве|чэмпіянаце СССР у Маскве]]<ref>{{IAAF|id=14350794|name=Владимир Подоляко}}</ref>. За выдатныя спартыўныя дасягненні ўдастоены ганаровага звання «[[Майстар спорту СССР міжнароднага класа]]». Пасля завяршэння спартыўнай кар’еры заняўся трэнерскай дзейнасцю, працаваў у Рэспубліканскай школе вышэйшага спартыўнага майстэрства ў Мінску, займаў пасаду старшага трэнера нацыянальнай зборнай Беларусі па скачках і па эстафетным бегу. Сярод яго выхаванцаў такія лёгкаатлеты як Ганна Кацянкова, Сяргей Сабалеўскі, Таццяна Булойчык, Аляксандр Козіч<ref>{{Cite web|url=https://bfla.eu/news/rezultaty/s-yubileem-vladimir-semyenovich-podolyako/|title=С юбилеем, Владимир Семёнович Подоляко!|author=|date=2021-05-01|publisher=Белорусская федерация лёгкой атлетики|archive-url=https://web.archive.org/web/20221004230034/https://bfla.eu/news/rezultaty/s-yubileem-vladimir-semyenovich-podolyako/|archive-date=2022-10-04|access-date=2022-09-27|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-21}} {{DEFAULTSORT:Падаляка Уладзімір Сямёнавіч}} [[Катэгорыя:Майстры спорту СССР міжнароднага класа]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны СССР па лёгкай атлетыцы]] [[Катэгорыя:Бегуны на сярэднія дыстанцыі СССР]] [[Катэгорыя:Лёгкаатлеты Беларусі]] gezlduko3m3fabvkmpdexc2yq7s5hv0 5130494 5130434 2026-04-21T20:16:03Z CheburekWithMeat 166412 арфаграфія, пунктуацыя 5130494 wikitext text/x-wiki {{Лёгкаатлет|імя=Уладзімір Падаляка|грамадзянства={{USSR}}→{{BLR}}|клуб=[[Працоўныя Рэзервы]] ([[Мінск]])|дата нараджэння=1 мая 1956 (69 гадоў)|трэнеры=[[Анатоль Іванавіч Юлін]]|IAAF=14350794|800м=1:46.24|спецыялізацыя=[[Бег на сярэдняй дыстанцыі]]}}'''''Уладзімір Сямёнавіч Падаляка''''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі і беларускі лёгкаатлет, спецыяліст па бегу на сярэднія дыстанцыі. Выступаў на ўсесаюзным узроўні ў 1976–1981 гадах, чэмпіён СССР, былы рэкардсмен свету ў эстафеце 4 × 800 метраў, фіналіст чэмпіянату Еўропы ў Празе. Прадстаўляў Мінск і спартыўнае таварыства «[[Працоўныя рэзервы]]». Майстар спорту СССР міжнароднага класа. Трэнер па лёгкай атлетыцы. == Біяграфія == Нарадзіўся Ўладзімір Падаляка 1 мая 1956 года. Пачынаў займацца лёгкай атлетыкай у горадзе [[Наваполацк|Наваполацку]], затым пастаянна пражываў у [[Мінск|Мінску]]. Праходзіў падрыхтоўку пад кіраўніцтвам заслужанага майстра спорту і заслужанага трэнера СССР [[Анатоль Іванавіч Юлін|Анатоля Іванавіча Юліна]], выступаў за добраахвотнае спартыўнае таварыства «[[Працоўныя рэзервы]]». Упершыню заявіў пра сябе ў сезоне 1976 года, калі ў бегу на 800 метраў стаў чацвёртым на спаборніцтвах у Кіеве. У 1977 годзе ў той самай дысцыпліне атрымаў перамогу на спаборніцтвах у Падольску. У 1978 годзе ў 800-метровым бегу перамог усіх сапернікаў на Мемарыяле братоў Знаменскіх у Вільні. На ўсесаюзных спаборніцтвах «Дзень бегуна» у Падольску разам з [[Мікалаем Кіраў|Мікалаем Кіравым]], [[Анатоль Рашэтняк|Анатолем Рашэтняком]] і [[Ўладзімір Малаземлін|Ўладзімірам Малаземляным]] усталяваў сусветны рэкорд у эстафеце 4 × 800 метраў — 7:08.1<ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.worldathletics.org/records/by-progression/459?type=1|title=World Record Progression of 4x800 Metres Relay|author=|date=|publisher=[[World Athletics]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111052403/https://www.worldathletics.org/records/by-progression/459?type=1|archive-date=2021-11-11|access-date=2022-10-05|url-status=live}}</ref>. Дзякуючы серыі паспяховых выступаў трапіў у асноўны склад савецкай зборнай і атрымаў права абараняць гонар краіны на [[Чэмпіянат Еўропы ў Празе|чэмпіянаце Еўропы ў Празе]] — у фінале дысцыпліны 800 метраў з асабістым рэкордам 1:46.24 прыйшоў да фінішу пятым. Таксама ў гэтым сезоне адзначыўся выступленнем на [[Чэмпіянат СССР у Тбілісі|чэмпіянаце СССР у Тбілісі]], дзе разам з беларускай камандай выйграў бронзавы медаль у эстафеце 4 × 800 метраў. У 1979 годзе ў бегу на 800 метраў стаў сярэбраным прызёрам на дамашнім зімовым чэмпіянаце СССР у Мінску. На летнім чэмпіянаце краіны ў межах VII Спартакіяды народаў СССР у Маскве атрымаў срэбра ў індывідуальным бегу на 800 метраў і заваяваў залатую ўзнагароду ў эстафеце 4 × 800 метраў. У 1980 годзе ў дысцыпліне 800 метраў паказаў пяты вынік на Мемарыяле Знаменскіх у [[Масква|Маскве]]. У 1981 годзе выйграў 800 метраў на спаборніцтвах ў Падольску, перамог у эстафеце 4 × 800 метраў на [[Чэмпіянат СССР у Маскве|чэмпіянаце СССР у Маскве]]<ref>{{IAAF|id=14350794|name=Владимир Подоляко}}</ref>. За выдатныя спартыўныя дасягненні ўдастоены ганаровага звання «[[Майстар спорту СССР міжнароднага класа]]». Пасля завяршэння спартыўнай кар’еры заняўся трэнерскай дзейнасцю, працаваў у Рэспубліканскай школе вышэйшага спартыўнага майстэрства ў Мінску, займаў пасаду старэйшага трэнера нацыянальнай зборнай Беларусі па скачках і па эстафетным бегу. Сярод яго выхаванцаў такія лёгкаатлеты як Ганна Кацянкова, Сяргей Сабалеўскі, Таццяна Булойчык, Аляксандр Козіч<ref>{{Cite web|url=https://bfla.eu/news/rezultaty/s-yubileem-vladimir-semyenovich-podolyako/|title=С юбилеем, Владимир Семёнович Подоляко!|author=|date=2021-05-01|publisher=Белорусская федерация лёгкой атлетики|archive-url=https://web.archive.org/web/20221004230034/https://bfla.eu/news/rezultaty/s-yubileem-vladimir-semyenovich-podolyako/|archive-date=2022-10-04|access-date=2022-09-27|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-21}} {{DEFAULTSORT:Падаляка Уладзімір Сямёнавіч}} [[Катэгорыя:Майстры спорту СССР міжнароднага класа]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны СССР па лёгкай атлетыцы]] [[Катэгорыя:Бегуны на сярэднія дыстанцыі СССР]] [[Катэгорыя:Лёгкаатлеты Беларусі]] s0xdnpyloj6r0v12rzewafpumr0039r Метраполія (дзяржава) 0 806696 5130429 5130280 2026-04-21T16:31:38Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5130429 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Метраполія}} {{машынны пераклад|прынамсі вымагае пільнай вычыткі, бо ёсць памылкі яўна рука-хутка-жуткапісныя}} {{фарматаванне}} [[Файл:William-Adolphe_Bouguereau_(1825-1905)_-_The_Motherland_(1883).jpg|міні|[[Адольф-Вільям Бугеро|Уільям Бугеро]], «Маці Радзіма» (1883)]] '''Метраполія''' ({{Lang-grc|[[wikt:μήτηρ#Древнегреческий|μήτηρ]]}} [[Маці|"маці]] + {{Lang-grc2|[[wikt:πόλις#Древнегреческий|πόλις]]}} «горад» ; {{Lang-grc2|μητρόπολις}} <small>[[Буквально|літар.]]</small> «мацярынскі горад»): [[Этымалогія|этымон]] (сапраўднае значэнне) слова ''метраполія'' — «незалежная адзінка пасялення, якая мае ўласныя калоніі». == Значэнне == Тэрмін '''«метраполія»''' таксама выкарыстоўваецца ў значэннях: * «[[Імперыя|імперыялістычная]] [[дзяржава]] (ад слова „трымаць ва ўладзе“), якая валодае калоніямі; [[сталіца]]; у [[Старажытная Грэцыя|Старажытнай Грэцыі —]] горад-дзяржава ([[Поліс (антычнасць)|поліс]]), які засноўваў свае паселішчы (калоніі) на іншых землях». Праз пасрэдніцтва заходнееўрапейскай і лацінскай моў яно было запазычана з грэчаскай ({{Lang-el|μητροπολίτης}}, «горад-дзяржава» складаецца з назоўнікаў μητρο — «маці» і палітыка — «горад, мястэчка»). <ref>{{Кніга|загаловак=Етимологічний словник української мови : в 7 т. / редкол.: О. С. Мельничук (гол. ред.) та ін. — К. : Наукова думка, 1989. — Т. 3 : Кора — М / Ін-т мовознавства ім. О. О. Потебні АН УРСР ; укл.: Р. В. Болдирєв та ін. — 552 с. — ISBN 5-12-001263-9. — С. 453}}</ref>. Літаральна — «горад-маці». Гэты [[пераклад]] не зусім дакладны, бо «метро» азначае не «дзяржава» («горад-дзяржава» па-лацінску ''— civitas''), а «поліс». — горад. У [[Старажытная Грэцыя|Старажытнай Грэцыі]] не было адрозненняў паміж гарадамі і вёскамі.<ref>{{Кніга|загаловак=Зайдлер Людвик // Атлантида — М.: «Вече», 2004. — 206 с.}}</ref> Дакладней, гэта «самастойная адзінка паселішча, якая мае калоніі», «самастойная адзінка паселішча (поліс), якая аб’ядноўвае дзяржаўную прастору (політэ) іншых незалежных адзінак паселішча». Больш вобразна: «каронныя землі». Адсюль {{Lang-la|populus}} — «народ», а таксама: [[папулізм]], палітыя, палітызм (урад грамадзянскай супольнасці), [[Папуляцыя|насельніцтва]], [[палітыка]]. Не кожны горад можа быць каланіяльным цэнтрам і цэнтрам [[Асіміляцыя (сацыялогія)|асіміляцыі]] шматэтнічных суб’ектаў праз інструменты мовы і культуры. :* '''Метраполія''' — « '''[[краіна]]''', якая валодае [[Калонія|калоніямі»]]; « '''цэнтр''' каланіяльнай імперыі». :: З ліквідацыяй Рэчы Паспалітай (к. XVIII ст.) беларусы канчаткова апынуліся ва ўладанні гаспадароў Расійскай імперыі. Кантроль пачаткова базаваўся на расійскіх вайсковых гарнізонах. У расійскай, польскай і інш. гістарыяграфіі канца ХІХ па. ХХ ст.,на якой базуецца і сучасная гуманітарная навука рэгіену пачынаюць ужывацца тэрміны «калонія» і «метрааполія», якія паказваюць на падпарадкаванне ускраінаў цэнтру (метраполіі), страта самастойнсці жыцця. Гэты кантроль і прыніжэнне існуюць незалежна ад культурных і іншых уплываў, якія зыходзяць з «правінцыі» у «цэнтр», бо яны па розных прычынах, не настолькі моцныя, каб змяніць палітычны статус рэгіёна (калоніі) і сутнасць панавання самой метраполіі. Метраполія патрабуе падпарадкавання ва ўсіх адносінах, не толькі ў палітычных і эканамічных, але духоўных, творчых і нават сямейных- сцягваючы у сталіцу найбольш актыўных і прывабных інтэлектуальна і фізічна. Інструментам нераўнапраўнай імперскай асіміляцыі заваяваных этнасаў вакол імперскага цэнтра заўсёды была мова і культура. [[Аляксандр Македонскі|Аляксандо Македонскі]] стварыў [[Эліністычная цывілізацыя|Эліністычны свет]], Рым навязаў лацінскую мову і культуру ў заваяваных правінцыях Еўропы. У выніку іх лацінізацыі шмат аўтахтонных этнасаў Еўропы пераўтварыліся ў іспанцаў, партугальцаў, французаў, якія размаўляюць на мовах, што паходзяць ад [[Лацінская мова|лацінскай.]] У выніку падобных працэсаў у Іспанскай імперыі ўзнікла каля 30 іспанамоўных этнічных груп Лацінскай Амерыкі. :: :: '''Іншае значэнне''' слова звязане з урбаністыкай і дэмаграфіяй. '''Метраполія'''— эканамічны і культурны цэнтр [[Гарадская агламерацыя|агламерацыі]]. У Канадзе метраполія — гэта цэнтральны горад правінцыі :: У Польшчы працягваецца ажыўленая навуковая дыскусія ў кантэксце эфектыўнага ўкаранення адміністрацыйнай рэформы, практычным вынікам якой стала прыняцце ўрадам палажэння аб існаванні 6-12 метраполій (Варшава, Кракаў, Троймесца, Уроцлаў, Познань, Катавіцы і інш.). Ад увядзення такой мадэлі выйграюць буйныя мегаполісы, а сярэднія гарады (150—400 тыс. жыхароў), якія не дараслі да статусу метраполіі, прайграюць), бо не атрымаюць інвестыцый. :: Метрапалізацыя не з’яўляецца [[Сінонімы|сінонімам]] слова [[Урбанізацыя|ўрбанізацыя]] . Метрапалізацыя асацыюецца з дасягненнем перавагі пэўнай «адзінкі паселішча» над іншымі ў межах пэўнай тэрыторыі (метрапалітанічнай зоны). Гэта працэс фарміравання метраполій або метраполійных рэгіёнаў з надзвычай высокай канцэнтрацыяй насельніцтва і эканамічнай актыўнасці. '''Гісторыя''' : Метраполіяй [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] была Італія. Першапачаткова Рым падзяляў італікаў на тры групы: рымскія грамадзяне, лаціны (паўграмадзяне і паўканфедэраты) і соцыі (канфедэраты). Пасля 88 г. да н.э. усе італікі сталі рымскімі грамадзянамі. Італія працягвала мець гэты прывілеяваны статус да 212 г. н.э., калі грамадзянства было распаўсюджана на ўсіх жыхароў імперыі. Ад [[Цэзар Аўгуст|Цэзара Аўгуста]] (27 г. да н.э.) да [[Септымій Север|Септымія Севера]] (192 г. н.э.) усе рымскія імператары былі італікамі (Клаўдзій, Траян і Адрыян, хоць і нарадзіліся за межамі Італіі, былі італьянскага паходжання). Італія юрыдычна адрознівалася ад правінцый, і тэрмін Ius Italicum абазначаў рымска-італьянскія прывілеі, асабліва ў дачыненні да падаткаабкладання, якія маглі распаўсюджвацца на пэўныя супольнасці за межамі Італіі пры пэўных умовах<ref>{{Кніга|загаловак=Dyson, Stephen L. (2014). The Creation of the Roman Frontier. Princeton University Press. p. 126. ISBN 978-1-4008-5489-9 – via Google Books}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Hannibal's war. University of Oklahoma Press. June 23, 1998}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Bleicken, Jochen (2015). Augustus: The Biography. Penguin UK. ISBN 978-0-241-00390-9}}</ref> Гэтыя прывілеі былі адменены імператарам [[Дыяклетыян]]ам, і з таго часу Італія страціла падатковыя ільготы і была падзелена на правінцыі<ref>{{Кніга|загаловак=Cooley, Alison (2016). "Italy during the High Empire, from the Flavians to Diocletian". In Cooley, Alison (ed.). A Companion to Roman Italy. Blackwell. pp. 130–131}}</ref>. : : Метраполіяй [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыі]] быў востраў Вялікабрытанія, г.зн. само [[Злучанае Каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі|Злучанае каралеўства]]. Часам гэты тэрмін выкарыстоўваецца яшчэ больш канкрэтна для абазначэння Лондана як метраполіі Імперыі, паколькі палітыкі і бізнесмены Лондана аказвалі найбольшы ўплыў на ўсю Імперыю як у дыпламатычнай, эканамічнай, так і ў ваеннай формах ажыццяўлення ўлады. Дзеля кантрасту — тэрмін «перыферыя» адносіўся да рэшты Імперыі<ref>{{Кніга|загаловак=Webster, Anthony (2006). The Debate on the Rise of the British Empire. Manchester: Manchester University Press. с.70 ISBN 978-0-7190-6793-8.}}</ref>. Гістарыяграфія адносін паміж брытанскай метраполіяй і перыферыяй традыцыйна вызначалася з пункту гледжання іх выразнага падзелу. Выразна аднабаковага ланцуга камандавання, камунікацыі і кантролю, накінутага і кіруемага метраполіяй, які ішоў ад цэнтра вонкі. Метраполія інфармавала перыферыю аб рашэннях і планах, але перыферыя не магла нічога данесці непасрэдна метраполіі. Такім чынам, Брытанская імперыя складалася з фармальнага кантролю над тэрыторыямі, праз непасрэднае панаванне над замежнымі землямі, якімі кіравала метраполія<ref>{{Кніга|загаловак=Webster, Anthony (2006). The Debate on the Rise of the British Empire. с.70}}</ref>. У больш позніх працах, пачынаючы з Джона «Джэка» Галлахера і Рональда Робінсана ў 1950-х гадах, было пастаўлена пад сумнеў традыцыйнае вызначэнне, замест гэтага было пастулявана, што гэтыя два паняцці ўзаемаазначаюць адно адное, і сцвярджалася, што, нягледзячы на ​​відавочныя часовыя супярэчнасці, уласцівыя асобным існаванням феноменаў, кожны з іх сфармаваўся адначасова ў адносінах да іншага. Галлахер і Робінсан былі сацыялістамі, якія назіралі за ростам эканамічнай моцы Злучаных Штатаў у краінах, якія развіваюцца, у той час, калі афрыканскія калоніі Брытанскай імперыі атрымлівалі незалежнасць; абодва навукоўцы лічылі, што брытанская і амерыканская экспансія замежнага ўплыву ў канчатковым выніку развівалася па падобных малюнках. Згодна з тэорыямі Галлахера і Робінсана, выкарыстанне брытанцамі мяккай сілы, у першую чаргу праз выкарыстанне брытанскага капіталу і іншых формаў эканамічнага ўплыву, дазволіла ўсталяваць спрыяльныя эканамічныя адносіны і свабодны гандаль таварамі, якія вырабляліся ў Брытаніі. Робячы гэта, Брытанія змагла атрымаць перавагі імперыі, не марнуючы грошы на дарагія ваенныя справы. У гэтай інтэрпрэтацыі «нефармальная імперыя» брытанцаў была вызначальнай часткай метраполіі гэтак жа, як і «фармальная імперыя» збудаваная на сілавой дамінацыі.<ref>{{Кніга|загаловак=Webster, Anthony (2006). The Debate on the Rise of the British Empire. с.69-71.}}</ref> : У межах [[Партугальская імперыя|Партугальскай імперыі]] метраполіяй была еўрапейская частка Партугаліі, якая ўключала Кантынентальную Партугалію (мацярык) і прылеглыя астравы ([[Азорскія астравы]] і [[Мадэйра]]). Гэта адпавядала сучаснай тэрыторыі Партугаліі<ref>{{Кніга|загаловак=Juang, Richard M.; Morrissette, Noelle Anne, eds. (2008). Africa and the Americas: Culture, Politics, and History: A Multidisciplinary Encyclopedia, Volume 2. с.894 - ABC-CLIO. ISBN 978-1-85109-441-7.}}</ref>.[[Файл:Nau Rainha de Portugal.jpg|міні|партугальскія вайсковыя караблі салютуюць на Мальце 1798 г.]]Да сярэдзіны 19 стагоддзя еўрапейская тэрыторыя Партугаліі называлася «Партугаліяй» або «Каралеўствам». Аднак гэтыя тэрміны сталі недарэчнымі, калі імператар Ян IV падчас напаліенаўскіх войнаў пераехаў у Бразілію. Партугальскія заморскія тэрыторыі атрымалі статус заморскіх правінцый у 1832 годзе і сталі лічыцца неад’емнай часткай Каралеўства Партугалія разам з яго еўрапейскімі правінцыямі. Тады тэрмін «Метраполія» стаў афіцыйным абазначэннем еўрапейскай часткі Партугаліі. З таго часу і да атрымання незалежнасці большасці партугальскіх заморскіх тэрыторый у 1975 годзе Партугалія ўключала ў сябе Метраполію і Заморскія тэрыторыі. : Метрапаліта Францыя (фр. France métropolitaine або la Métropole), таксама вядомая як Еўрапейская Францыя (Territoire européen de la France), — гэта тэрыторыя Францыі, якая геаграфічна знаходзіцца ў Еўропе<ref>{{Кніга|спасылка=https://web.archive.org/web/20170225094620/http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/venir-en-france/formalites-d-entree-en-france/article/les-etrangers-titulaires-d-un-passeport-ordinaire-dispenses-de-l-obligation-de|загаловак="Ministère des Affaires Étrangères- Les étrangers titulaires d'un passeport ordinaire dispensés de l'obligation de visa - 1. Le territoire européen de la France". Archived from the original on 2017-02-25. Retrieved 2026-04-9.}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''В. Галоўчанка'' . Метраполія // Палітычная энцыклапедыя. Рэдактары: Ю. Левенец (старшыня), Ю. Шапавал (намеснік старшыні) і інш.— Кіеў: Парламенцкае выдавецтва, 2011. — с. 447 ISBN 978-966-611-818-2 * [http://leksika.com.ua/16990923/legal/metropoliya Метрапол]ія // <span class="citation" id="CITEREFЮЕ2001">скл.: <nowiki><span style="white-space: nowrap;">Ю.</span></nowiki> <nowiki><span style="white-space: nowrap;">С. Шэмшучэнка</span></nowiki> (рэд.) <span style="white-space: nowrap;">[і інш.]</span> . — <span style="border-bottom:1px dotted gray; cursor:default;" title="Київ">Кіеў</span> : Украінская энцыклапедыя імя <nowiki><span style="white-space: nowrap;">М. П. Бажана</span></nowiki>, 2001. — Т.&nbsp;3: К — М. — 792&nbsp;с. — ISBN 966-7492-03-6 .</span> {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-21}} [[Катэгорыя:Дзяржава]] jmx0a9r7pqeidp10edj4ao825nszi42 Арфаграфія беларускай мовы 0 806699 5130428 5130313 2026-04-21T16:31:33Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5130428 wikitext text/x-wiki '''Арфагра́фія белару́скай мо́вы''' — сістэма агульнапрынятых правіл напісання слоў [[Беларуская мова|беларускай мовы]]. Асноўныя задачы беларускай [[Арфаграфія|арфаграфіі]] — рэгламентацыя графічнага ўзнаўлення гукавога складу [[слова]]; злітнага, паўзлітнага ([[дэфіс]]нага) і раздзельнага напісання; пераносу слоў, а таксама правілы афармлення [[Абрэвіятура|абрэвіятур]], умоўных скарачэнняў<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Арфаграфія|том=1|старонкі=516}}</ref>. == Гісторыя == Беларуская арфаграфія фарміравалася на працягу доўгага часу. Ужо ў ранніх помніках беларускага пісьменства XIV—XV стагоддзяў, у якіх пераважна захоўваліся традыцыйныя нормы [[Старажытнаруская мова|старажытнарускага]] правапісу, знаходзілі адлюстраванне найбольш яркія рысы [[Беларуская фанетыка|беларускай фанетыкі]] (ацвярдзенне [р], шыпячых і [ц], пераход [в] у [ў] у пэўным становішчы, зрэдку — [[аканне]])<ref name="БМ:Эн">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Арфаграфія|старонкі=49—50}}</ref>. З XIX стагоддзя, калі жывая [[Дыялекты беларускай мовы|народная гаворка]] стала асновай [[Сучасная беларуская літаратурная мова|беларускай літаратурнай мовы]], складваюцца і замацоўваюцца найважнейшыя рысы беларускай арфаграфіі, пашыраецца фанетычны прынцып напісання. Напрыклад, у ананімных паэмах «[[Энеіда навыварат]]» (1845) і «[[Тарас на Парнасе]]» (1889) адлюстравана аканне (''паклон, чаўнок''), [[дзеканне]] і [[цеканне]] (''дзе, будзеце, уцяклі''), наяўнасць гука [ў] (''Саўка, казаў''){{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=32}}. З сярэдзіны XIX стагоддзя пачалося станаўленне тэорыі беларускай арфаграфіі — найперш у даследаваннях па беларускай граматыцы [[Павел Міхайлавіч Шпілеўскі|П. Шпілеўскага]] і К. Нядзведскага{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=32—33}}. На пачатку XX стагоддзя фарміраванню арфаграфічных нормаў садзейнічала навуковая распрацоўка беларускай мовы [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я. Карскім]], першыя беларускія газеты — «[[Наша доля]]» (1906), «[[Наша Ніва (1906)|Наша ніва]]» (1906—15), дзейнасць выдавецкага таварыства «[[Загляне сонца і ў наша аконца]]», легальныя і нелегальныя выданні твораў [[Францішак Багушэвіч|Ф. Багушэвіча]], [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]], [[Янка Купала|Я. Купалы]], [[Якуб Колас|Я. Коласа]] і іншых<ref name="БМ:Эн" />. Станаўленне правапісу ў гэты перыяд мела дынамічны характар і праходзіла, галоўным чынам, стыхійна, непасрэдна ў практыцы кнігадрукавання. У беларускай арфаграфіі акрэсліліся наступныя тэндэнцыі{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}: * арыентацыя на агульнанацыянальныя сродкі; * пашырэнне фанетычнага прынцыпу пры напісанні [[Галосныя|галосных]] (вынік — дастаткова паслядоўнае адлюстраванне акання) і некаторых [[Зычныя|зычных]] (перадача дзекання, цекання, цвёрдасці шыпячых і [р], падаўжэння зычных, пераходу [л] і [в] у [ў]): ''дзве, цябе, нажыў, Дрыбін, Залужжа, далоў, доўга''; * адсутнасць перадачы на пісьме [[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асіміляцыі]] па глухасці-звонкасці і шыпячасці-свісцячасці, нязменнае напісанне спалучэнняў на стыках [[Корань (мовазнаўства)|кораня]] і [[суфікс]]а: ''сведкі, дарожка, лодка'', а таксама [[Прыстаўка (мова)|прыставак]] і [[прыназоўнік]]аў на '''б, д''': ''абсыхае, адказаў''. Першыя спробы стабілізацыі беларускага правапісу рабіліся пераважна ў межах граматыкі. Вынікам стала выданне шэрага арыгінальных прац беларускімі мовазнаўцамі: «Jak prawilna pisać pa biełarusku» [[Антон Луцкевіч|А. Луцкевіча]] ([[Вільня]], 1917), «[[Беларуская граматыка Пачобкі|Hramatyka biełaruskaj mowy]]» [[Баляслаў Пачопка|Б. Пачобкі]] (Вільня, 1918), «Biełaruski prawapis» [[Ян Станкевіч|Я. Станкевіча]], А. Луцкевіча (Вільня, 1918), «Pròsty spòsab stàcca ŭ karòtkim čase hràmatnym» [[Рудольф Абіхт|Р. Абіхта]], Я. Станкевіча ([[Брэслаў]], 1918). Праца «[[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|Беларуская граматыка для школ]]» [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Б. Тарашкевіча]] (Вільня, 1918) стала першым выданнем, у якім навукова карэктна асвятляліся такія нераспрацаваныя галіны беларускага мовазнаўства, як [[фанетыка]], [[граматыка]], [[словаўтварэнне]] і [[Сінтаксіс мовы|сінтаксіс]]. Граматыка была напісана з захаваннем лепшых традыцый тагачаснага ўсходнеславянскага мовазнаўства і апорай на даследаванні акадэмікаў [[Аляксей Аляксандравіч Шахматаў|А. Шахматава]] і Я. Карскага{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. Прынцыпы «Беларускай граматыкі для школ» Б. Тарашкевіча былі наступныя{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}: * у аснове правапісу — фанетычна-граматычныя асаблівасці [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]]; * для напісання галосных выкарыстоўваецца пераважна фанетычны прынцып (перадача акання / [[Яканне|якання]]), для адлюстравання зычных — марфалагічны (выключэнні: адлюстраванне дзекання, цекання, зацвярдзелага [р], [[Прыстаўныя гукі|прыстаўных гукаў]], асіміляцыйнай мяккасці); * словы іншамоўнага паходжання пішуцца ў адпаведнасці з іх вымаўленнем у той мове-крыніцы, адкуль яны былі [[Запазычанне|запазычаны]]: ''літэратура, монолёг, інспэктар''. Дзякуючы гэтаму даследаванню, быў ліквідаваны разнабой у школьным навучанні, выдавецкай і навуковай дзейнасці. Аднак сістэмнага вырашэння не атрымалі наступныя праблемы: напісанне запазычаных і [[Складанае слова|складаных слоў]], уласных назваў{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. Нормы беларускай арфаграфіі развівалі многія іншыя аўтары падручнікаў і граматык беларускай мовы 1920—1930-х гадоў: [[Анатоль Васілевіч Багдановіч|А. Багдановіч]], [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Я. Лёсік]], Н. Шэўчык і А. Саломенік, І. Пратасевіч і І. Самковіч, В. Рэверэлі і Р. Папіш{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. У лістападзе 1926 года ў [[Менск]]у была склікана [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі]], удзел у якой прынялі каля 70 беларускіх і замежных навукоўцаў, выкладчыкаў, грамадскіх дзеячаў{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. На канферэнцыі абмяркоўваліся найбольш спрэчныя пытанні беларускага правапісу{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}: * перадача акання / якання ў словах іншамоўнага паходжання; * выкарыстанне [[Мяккі знак|мяккага знака]] для абазначэння асіміляцыйнай мяккасці зычных (напісанні тыпу ''сьнег, зьзяць, дзьве, калосьсе''); * пераход на [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацініцу]] і інш. Даклады, прысвечаныя правапісу, былі абмеркаваны ўдзельнікамі канферэнцыі, а асноўныя ідэі адносна рэфармавання арфаграфіі сістэматызаваліся спецыяльна створанай у кастрычніку 1927 года Правапіснай камісіяй ([[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|С. Некрашэвіч]], А. Багдановіч, Я. Лёсік, [[Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскі]], [[Пётр Апанасавіч Бузук|П. Бузук]], [[Іван Кандратавіч Бялькевіч|І. Бялькевіч]], І. Луцэвіч (Я. Купала), [[Уладзіслаў Вікенцьевіч Чаржынскі|У. Чаржынскі]]){{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}. Камісія правяла больш за 30 пасяджэнняў, у выніку якіх у 1930 годзе быў падрыхтаваны «[[Праект рэформы беларускага правапісу 1930 года|Беларускі правапіс (праект)]]». Яго асноўныя палажэнні{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}: * не пашыраць фанетычны прынцып на напісанне зычных; * галосныя няверхняга пад’ёму пасля мяккіх зычных перадаваць на пісьме праз '''я''' толькі ў першым складзе перад [[націск]]ам; * [[Часціца (часціна мовы)|часціцу]] ''не'' і прыназоўнік ''без'' перадаваць нязменна; * словы ''няма'' і ''няхай'' перадаваць праз '''я'''; * гукі [й] і [ў] у пачатку слоў, а таксама пасля слоў, якія заканчваюцца на галосны, перадаваць з дапамогай літар '''і''' і '''ў''' адпаведна. Ва ўмовах нарастання [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|палітычных рэпрэсій]] гэты праект не быў зацверджаны, а замест яго калектывам супрацоўнікаў [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытута мовазнаўства Беларускай Акадэміі навук]] быў падрыхтаваны новы «Праект спрашчэння беларускага правапісу» (1933). У істотна перапрацаваным і абагульненым выглядзе ён быў зацверджаны пастановай [[Савет Народных Камісараў БССР|СНК БССР]] ад 26 жніўня 1933 года «[[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|Аб зменах і спрашчэнні беларускага правапісу]]»{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}. Асноўныя змены заключаліся ў наступным{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34—35}}: * перадача акання ў пачатку і сярэдзіне іншамоўных слоў: ''арганізацыя, калектыў''; * аканне ў «інтэрнацыянальна-рэвалюцыйных словах» і вытворных ад іх не перадавалася: ''рэволюцыя, совет, большэвік, комуна, соцыялізм, пролетарый''; * іншамоўныя ўласныя назвы перадаваліся ў адпаведнасці з іх правапісам у мове-крыніцы і захоўвалі ненаціскныя '''э, е''': ''Шэўчэнка, Терэхаў, Чэрнышэўскі, Плеханаў, Егор’еўск, Белінскі, Владзівасток, Орджонікідзе, Жэлезноў''; * ненаціскны [э] пасля мяккіх зычных у спрадвечна беларускіх словах абазначаўся літарай '''я''' толькі ў першым складзе перад націскам, у іншых складах '''е''' захоўвалася і не пад націскам: ''лес — лясу́н — лесаві́к''; * у часціцы ''не'' і прыназоўніку ''без'' нязменна пісалася літара '''е''': ''без меры, не без вынікаў''; * ліквідавалася абазначэнне на пісьме асіміляцыйнай мяккасці: ''смех, збег, жыццё''; * уводзілася нязменнае перадача на пісьме спалучэнняў ''дс, жс, зс, кс, шс'' на стыку апошняга зычнага кораня з суфіксальным '''с''': ''выбаргскі, чэшскі, французскі''; * не перадавалася цвёрдасць зычных перад галоснымі пярэдняга рада ў словах іншамоўнага паходжання: ''марксізм, сістэма, універсітэт'' і інш. У 1934 годзе на аснове пастановы Савета Народных Камісараў Інстытут мовазнаўства Беларускай Акадэміі навук пад кіраўніцтвам [[Андрэй Іванавіч Александровіч|А. Александровіча]] падрыхтаваў і выдаў «Правапіс беларускай мовы»{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}. У 30—40-я гады практыка выкладання мовы ў школе, друкарская практыка выявілі шмат нявырашаных праблем правапісу, многія правілы патрабавалі перагляду. У 1951 годзе Арфаграфічнай камісіяй на чале з Я. Коласам быў падрыхтаваны праект змяненняў беларускага правапісу, вытрыманы ў кірунку далейшага збліжэння беларускай мовы з [[Руская мова|рускай]] (напрыклад, прапаноўвалася поўнасцю адмовіцца ад перадачы якання). Аднак пасля грамадскага абмеркавання праект быў адхілены{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}. 11 мая 1957 года [[Савет Міністраў БССР]] зацвердзіў новы праект Арфаграфічнай камісіі пры [[АН БССР]] «[[Беларускі правапіс (1959)|Аб удакладненні і частковых зменах існуючага беларускага правапісу]]». Прапаноўваліся наступныя змены{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}: * напісанне '''а''' на месцы '''о''' не пад націскам пашыралася на ўсе словы, незалежна ад іх паходжання (за выключэннем слоў тыпу ''трыо, Антарыо''): ''рэвалюцыя, савет, Арджанікідзе''; * уводзілася напісанне '''а''' ('''я''') у першым складзе перад націскам ва ўласных назвах славянскага паходжання (а таксама ў даўно запазычаных — неславянскага): ''Дзяніс, Пячора, Шаўчэнка''; * пашыралася адлюстраванне дзекання і цекання пры перадачы на пісьме ўласных найменняў: ''Цімафееў'' замест ''Тімафееў''; * сістэматызаваўся правапіс раздзяляльнага мяккага знака і [[апостраф]]а, складаных слоў, падоўжаных зычных, асобных формаў [[назоўнік]]аў, [[Дзеяслоў|дзеясловаў]] і [[лічэбнік]]аў. У адпаведнасці з зацверджаным праектам у 1959 годзе Інстытут мовазнаўства АН БССР пад кіраўніцтвам [[Кандрат Крапіва|К. Атраховіча]] (К. Крапівы) і [[Пятро Глебка|П. Глебкі]] падрыхтаваў «Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі»{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}. Аднак і яны не ахоплівалі усіх спрэчных і няясных выпадкаў, таму праца па ўдасканаленні правілаў беларускай арфаграфіі працягнулася. Пасля прыняцця Закона «Аб мовах у Беларускай ССР» у 1990 годзе і набыцця [[Беларусь|Беларуссю]] дзяржаўнага суверэнітэту зноў паўстала пытанне аб рэфармаванні існуючага правапісу. У жніўні 1993 года была прынята пастанова [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] «Аб удасканаленні правапісу беларускай літаратурнай мовы», у адпаведнасці з якой стваралася Дзяржаўная камісія па ўдакладненні беларускай арфаграфіі на чале з [[Ніл Гілевіч|Н. Гілевічам]]{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. Камісія прызнала, што існуючыя правілы беларускага правапісу ў цэлым забяспечваюць функцыянаванне пісьмовай мовы ва ўсіх сферах выкарыстання, не патрабуюць кардынальных змен, і рэкамендавала [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]] і [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству адукацыі Рэспублікі Беларусь]] падрыхтаваць да выдання новую рэдакцыю «Правіл беларускай арфаграфіі і пунктуацыі», дзе былі б улічаны выказаныя прапановы, а таксама патрэбы моўнай практыкі. У прыватнасці, было рэкамендавана{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}: * пашырыць фанетычны прынцып пісьма як у [[Беларуская лексіка|спрадвечна беларускай лексіцы]] (напісанне мяккага знака для перадачы асіміляцыйнай мяккасці, падпарадкаванне правілу якання слоў тыпу ''дзевяты''), так і ў словах іншамоўнага паходжання (перадача канцавых спалучэнняў ''-эр'', ''-эл''(''ь'') у ненаціскным становішчы праз ''-ар'', ''-ал''(''ь'')); * напісанне '''ў''' у выпадках тыпу ва ''ўніверсітэце, правесці ўніфікацыю''; * пашырыць напісанне мяккага знака: ''сьведчыць, астраханьскі, разьюшаны'' і інш. У 1997 годзе быў створаны калектыў па распрацоўцы правіл арфаграфіі і пунктуацыі ([[Аляксандр Іосіфавіч Падлужны|А. Падлужны]], [[Аляксандр Антонавіч Крывіцкі|А. Крывіцкі]], [[Арнольд Яфімавіч Міхневіч|А. Міхневіч]], [[Павел Паўлавіч Шуба|П. Шуба]], [[Міхаіл Станіслававіч Яўневіч|М. Яўневіч]]), які на працягу 1997—1998 гадоў падрыхтаваў праект новай рэдакцыі «Правіл». Аднак праца была неадназначна ацэнена грамадскасцю{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. Канчатковы варыянт новай рэдакцыі «Правіл» распрацавала рабочая група пад кіраўніцтвам [[Віктар Іванавіч Іўчанкаў|В. Іўчанкава]] і [[Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец|А. Лукашанца]], якая была створана ў студзені 2008 года Міністэрствам адукацыі Рэспублікі Беларусь. Вынікам стала падпісанне [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] 23 ліпеня 2008 года Закона «[[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|Аб правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]», які ўступіў у дзеянне з 1 верасня 2010 года{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. Асноўныя новаўвядзенні ў сферы беларускага правапісу наступныя{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}: * напісанне '''а''' ў частках складанаскарочаных слоў тыпу ''газпрам, выканкам, прафкам''; * напісанне '''а''' ў ненаціскным становішчы на канцы запазычаных слоў тыпу ''адажыа, імпрэсарыа, какава''; * напісанне '''а''' не пад націскам у фіналях запазычаных слоў: ''грэйдар, лідар, камп’ютар, шніцаль''; * пашырэнне напісання '''я''' ў першым складзе перад націскам: ''дзявяты, сямнаццаць, пяцьдзясят''; * пашырэнне напісання '''ў''' у словах іншамоўнага паходжання: ''для ўніята, ва ўніверсітэце, раўнд''; * пашырэнне напісання прыстаўкі ''су-'' ў словах са значэннем сумеснасці, узаемнай сувязі з тым, што названа матывавальнай асновай: ''суграмадзянін, суродзіч, сунаймальнік, супалімер''; * пашырэнне ўжывання суфікса ''-ава-'' (''-ява-'') у дзеясловах і адпаведных аддзеяслоўных назоўніках: ''анатаваць, забетанаваць, рэтушаваць''; * пашырэнне ўжывання вялікай літары ў назвах органаў дзяржаўнай улады, вышэйшых дзяржаўных і рэлігійных пасад, а таксама ў назвах знамянальных падзей і дат: ''Старшыня Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь, Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь, Далай-Лама; Нараджэнне Хрыстова, Дзяды''; * спрашчэнне правіл пераносу: ''дзя-цінства, дзя-цін-ства, дзя-цінс-тва, дзя-цінст-ва'' і інш. Усяго прапанавана прыблізна каля дваццаці новаўвядзенняў{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. == Прынцыпы арфаграфіі == Сучасная беларуская арфаграфія грунтуецца на двух асноўных прынцыпах — фанетычным (захаванне асаблівасцей вымаўлення) і марфалагічным (захаванне нязменнымі асобных марфалагічных частак слова)<ref name="Культура Беларусі">{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Арфаграфія|том=1|старонкі=218}}</ref>. Паводле фанетычнага прынцыпу перадаюцца спецыфічныя асаблівасці беларускай мовы: аканне і яканне, дзеканне і цеканне, цвёрдасць шыпячых, [ц] і [р], падаўжэнне зычных і інш<ref name="Культура Беларусі" />. Паводле марфалагічнага прынцыпу на пісьме аднастайна перадаюцца ўсе значымыя часткі слова ([[Марфема|марфемы]]) незалежна ад іх вымаўлення ў розных фанетычных пазіцыях: [с’ц’эшка] — ''сцежка'', [п’ашчаны] — ''пясчаны'', [γрамацтва] — ''грамадства''<ref name="Культура Беларусі" />. Традыцыйны прынцып арфаграфіі прадугледжвае захаванне напісанняў, якія не могуць быць растлумачаны з пункту гледжання сучаснага вымаўлення і марфалагічнай будовы слова. Па традыцыі, напрыклад, з вялікай літары пішацца новы радок у вершаваным творы<ref name="Культура Беларусі" />. У паэтычнай арфаграфіі замест '''ў''' можа ўжывацца '''у''' і наадварот, а замест '''й''' — '''і''' і наадварот<ref>{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Арфаграфія паэтычная|том=1|старонкі=218}}</ref>. Дыферэнцыяльны прынцып арфаграфіі патрабуе адрознення ў напісанні малой і вялікай літары, слоў асобна, разам і праз злучок, якія маюць аднолькавае гучанне, але рознае значэнне: ''чарот — Чарот, па волі — паволі'', у правапісе прыставак ''з-'' або ''с-'' у словах, утвораных ад дзеяслова ''ісці'' (''зыходзіць з меркаванняў'' і ''сыходзіць з ганка'')<ref name="Культура Беларусі" />. == Арфаграфічныя нормы == Арфаграфічная норма — гэта найбольш пашыранае і агульнапрынятае напісанне слоў і іх частак, што адпавядае прынцыпам беларускай арфаграфіі, а таксама замацаванай у моўнай практыцы грамадства традыцыі. Правапіс галосных '''о, э, а''' ў словах заснаваны на аканні. У спрадвечнабеларускіх і даўно запазычаных іншамоўных словах '''о, э''' пішуцца толькі пад націскам: ''го́лас — галасы́, го́рад — гарады́, чэ́рап — чарапы́, шэ́ры — шарава́тасць''. Ненаціскное '''э''' ў беларускім літаратурным вымаўленні захоўваецца ў іншамоўных неславянскіх словах перад націскным складам і пасля яго, што перадаецца на пісьме: ''экза́мен, рэфо́рма, о́рдэн, эква́тар, экало́гія''. У першым складзе перад націскам замест '''е, ё''' пішацца літара '''я''', а ва ўсіх астатніх ненаціскных складах захоўваецца '''е''': ''лес — лясы́, вёска — вяско́вы, ве́цер, землетрасе́нне''. У словах іншамоўнага (неславянскага) паходжання '''е''' захоўваецца незалежна ад націску: ''семе́стр, кефі́р, Гера́сім, Егі́пет, секу́нда, сезо́н, метро́, герой, Еўро́па''. Ва ўласных назвах '''ў''' у пачатку ніколі не пішацца: ''за Украінай, да Узды, Галіна Уланава''. Калі ў спалучэнні галосных у сярэдзіне запазычаных слоў першым галосным з’яўляецца '''і''' або '''ы''', то паміж ім і наступным галосным узнікае зычны гук [й]: ''дыета, біёграф, рэквіем, варыянт, авіяцыя, біёлаг''. На марфалагічным прынцыпе заснавана напісанне прыставак на ''-д-'' (''ад-, над-, пад-, перад-'') і ''аб-'', звонкіх зычных у канцы слова і іншае. Адначасова існуюць шматлікія правілы правапісу зычных, заснаваныя на фанетычным прынцыпе, напрыклад, напісанне прыставак на ''-з-''. Асіміляцыйная мяккасць, што ўзнікае пад уплывам наступных мяккіх зычных, на пісьме не абазначаецца: ''змена, цвісці, дзве''. == Гл. таксама == * [[Арфаэпія беларускай мовы]] * [[Гісторыя беларускай мовы]] * [[Сучасная беларуская літаратурная мова]] * [[Наркамаўка]] * [[Тарашкевіца]] * [[Дзеясловіца]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4|ref=БМ:ЭД}} {{Беларуская мова}} {{няма катэгорый|date=2026-04-21}} egz58k61quscojb12ha3s7ji6uwfvbf 5130437 5130428 2026-04-21T16:41:19Z Jaŭhien 59102 катэгорыі 5130437 wikitext text/x-wiki '''Арфагра́фія белару́скай мо́вы''' — сістэма агульнапрынятых правіл напісання слоў [[Беларуская мова|беларускай мовы]]. Асноўныя задачы беларускай [[Арфаграфія|арфаграфіі]] — рэгламентацыя графічнага ўзнаўлення гукавога складу [[слова]]; злітнага, паўзлітнага ([[дэфіс]]нага) і раздзельнага напісання; пераносу слоў, а таксама правілы афармлення [[Абрэвіятура|абрэвіятур]], умоўных скарачэнняў<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Арфаграфія|том=1|старонкі=516}}</ref>. == Гісторыя == Беларуская арфаграфія фарміравалася на працягу доўгага часу. Ужо ў ранніх помніках беларускага пісьменства XIV—XV стагоддзяў, у якіх пераважна захоўваліся традыцыйныя нормы [[Старажытнаруская мова|старажытнарускага]] правапісу, знаходзілі адлюстраванне найбольш яркія рысы [[Беларуская фанетыка|беларускай фанетыкі]] (ацвярдзенне [р], шыпячых і [ц], пераход [в] у [ў] у пэўным становішчы, зрэдку — [[аканне]])<ref name="БМ:Эн">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Арфаграфія|старонкі=49—50}}</ref>. З XIX стагоддзя, калі жывая [[Дыялекты беларускай мовы|народная гаворка]] стала асновай [[Сучасная беларуская літаратурная мова|беларускай літаратурнай мовы]], складваюцца і замацоўваюцца найважнейшыя рысы беларускай арфаграфіі, пашыраецца фанетычны прынцып напісання. Напрыклад, у ананімных паэмах «[[Энеіда навыварат]]» (1845) і «[[Тарас на Парнасе]]» (1889) адлюстравана аканне (''паклон, чаўнок''), [[дзеканне]] і [[цеканне]] (''дзе, будзеце, уцяклі''), наяўнасць гука [ў] (''Саўка, казаў''){{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=32}}. З сярэдзіны XIX стагоддзя пачалося станаўленне тэорыі беларускай арфаграфіі — найперш у даследаваннях па беларускай граматыцы [[Павел Міхайлавіч Шпілеўскі|П. Шпілеўскага]] і К. Нядзведскага{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=32—33}}. На пачатку XX стагоддзя фарміраванню арфаграфічных нормаў садзейнічала навуковая распрацоўка беларускай мовы [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я. Карскім]], першыя беларускія газеты — «[[Наша доля]]» (1906), «[[Наша Ніва (1906)|Наша ніва]]» (1906—15), дзейнасць выдавецкага таварыства «[[Загляне сонца і ў наша аконца]]», легальныя і нелегальныя выданні твораў [[Францішак Багушэвіч|Ф. Багушэвіча]], [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]], [[Янка Купала|Я. Купалы]], [[Якуб Колас|Я. Коласа]] і іншых<ref name="БМ:Эн" />. Станаўленне правапісу ў гэты перыяд мела дынамічны характар і праходзіла, галоўным чынам, стыхійна, непасрэдна ў практыцы кнігадрукавання. У беларускай арфаграфіі акрэсліліся наступныя тэндэнцыі{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}: * арыентацыя на агульнанацыянальныя сродкі; * пашырэнне фанетычнага прынцыпу пры напісанні [[Галосныя|галосных]] (вынік — дастаткова паслядоўнае адлюстраванне акання) і некаторых [[Зычныя|зычных]] (перадача дзекання, цекання, цвёрдасці шыпячых і [р], падаўжэння зычных, пераходу [л] і [в] у [ў]): ''дзве, цябе, нажыў, Дрыбін, Залужжа, далоў, доўга''; * адсутнасць перадачы на пісьме [[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асіміляцыі]] па глухасці-звонкасці і шыпячасці-свісцячасці, нязменнае напісанне спалучэнняў на стыках [[Корань (мовазнаўства)|кораня]] і [[суфікс]]а: ''сведкі, дарожка, лодка'', а таксама [[Прыстаўка (мова)|прыставак]] і [[прыназоўнік]]аў на '''б, д''': ''абсыхае, адказаў''. Першыя спробы стабілізацыі беларускага правапісу рабіліся пераважна ў межах граматыкі. Вынікам стала выданне шэрага арыгінальных прац беларускімі мовазнаўцамі: «Jak prawilna pisać pa biełarusku» [[Антон Луцкевіч|А. Луцкевіча]] ([[Вільня]], 1917), «[[Беларуская граматыка Пачобкі|Hramatyka biełaruskaj mowy]]» [[Баляслаў Пачопка|Б. Пачобкі]] (Вільня, 1918), «Biełaruski prawapis» [[Ян Станкевіч|Я. Станкевіча]], А. Луцкевіча (Вільня, 1918), «Pròsty spòsab stàcca ŭ karòtkim čase hràmatnym» [[Рудольф Абіхт|Р. Абіхта]], Я. Станкевіча ([[Брэслаў]], 1918). Праца «[[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|Беларуская граматыка для школ]]» [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Б. Тарашкевіча]] (Вільня, 1918) стала першым выданнем, у якім навукова карэктна асвятляліся такія нераспрацаваныя галіны беларускага мовазнаўства, як [[фанетыка]], [[граматыка]], [[словаўтварэнне]] і [[Сінтаксіс мовы|сінтаксіс]]. Граматыка была напісана з захаваннем лепшых традыцый тагачаснага ўсходнеславянскага мовазнаўства і апорай на даследаванні акадэмікаў [[Аляксей Аляксандравіч Шахматаў|А. Шахматава]] і Я. Карскага{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. Прынцыпы «Беларускай граматыкі для школ» Б. Тарашкевіча былі наступныя{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}: * у аснове правапісу — фанетычна-граматычныя асаблівасці [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]]; * для напісання галосных выкарыстоўваецца пераважна фанетычны прынцып (перадача акання / [[Яканне|якання]]), для адлюстравання зычных — марфалагічны (выключэнні: адлюстраванне дзекання, цекання, зацвярдзелага [р], [[Прыстаўныя гукі|прыстаўных гукаў]], асіміляцыйнай мяккасці); * словы іншамоўнага паходжання пішуцца ў адпаведнасці з іх вымаўленнем у той мове-крыніцы, адкуль яны былі [[Запазычанне|запазычаны]]: ''літэратура, монолёг, інспэктар''. Дзякуючы гэтаму даследаванню, быў ліквідаваны разнабой у школьным навучанні, выдавецкай і навуковай дзейнасці. Аднак сістэмнага вырашэння не атрымалі наступныя праблемы: напісанне запазычаных і [[Складанае слова|складаных слоў]], уласных назваў{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. Нормы беларускай арфаграфіі развівалі многія іншыя аўтары падручнікаў і граматык беларускай мовы 1920—1930-х гадоў: [[Анатоль Васілевіч Багдановіч|А. Багдановіч]], [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Я. Лёсік]], Н. Шэўчык і А. Саломенік, І. Пратасевіч і І. Самковіч, В. Рэверэлі і Р. Папіш{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. У лістападзе 1926 года ў [[Менск]]у была склікана [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі]], удзел у якой прынялі каля 70 беларускіх і замежных навукоўцаў, выкладчыкаў, грамадскіх дзеячаў{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. На канферэнцыі абмяркоўваліся найбольш спрэчныя пытанні беларускага правапісу{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}: * перадача акання / якання ў словах іншамоўнага паходжання; * выкарыстанне [[Мяккі знак|мяккага знака]] для абазначэння асіміляцыйнай мяккасці зычных (напісанні тыпу ''сьнег, зьзяць, дзьве, калосьсе''); * пераход на [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацініцу]] і інш. Даклады, прысвечаныя правапісу, былі абмеркаваны ўдзельнікамі канферэнцыі, а асноўныя ідэі адносна рэфармавання арфаграфіі сістэматызаваліся спецыяльна створанай у кастрычніку 1927 года Правапіснай камісіяй ([[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|С. Некрашэвіч]], А. Багдановіч, Я. Лёсік, [[Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскі]], [[Пётр Апанасавіч Бузук|П. Бузук]], [[Іван Кандратавіч Бялькевіч|І. Бялькевіч]], І. Луцэвіч (Я. Купала), [[Уладзіслаў Вікенцьевіч Чаржынскі|У. Чаржынскі]]){{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}. Камісія правяла больш за 30 пасяджэнняў, у выніку якіх у 1930 годзе быў падрыхтаваны «[[Праект рэформы беларускага правапісу 1930 года|Беларускі правапіс (праект)]]». Яго асноўныя палажэнні{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}: * не пашыраць фанетычны прынцып на напісанне зычных; * галосныя няверхняга пад’ёму пасля мяккіх зычных перадаваць на пісьме праз '''я''' толькі ў першым складзе перад [[націск]]ам; * [[Часціца (часціна мовы)|часціцу]] ''не'' і прыназоўнік ''без'' перадаваць нязменна; * словы ''няма'' і ''няхай'' перадаваць праз '''я'''; * гукі [й] і [ў] у пачатку слоў, а таксама пасля слоў, якія заканчваюцца на галосны, перадаваць з дапамогай літар '''і''' і '''ў''' адпаведна. Ва ўмовах нарастання [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|палітычных рэпрэсій]] гэты праект не быў зацверджаны, а замест яго калектывам супрацоўнікаў [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытута мовазнаўства Беларускай Акадэміі навук]] быў падрыхтаваны новы «Праект спрашчэння беларускага правапісу» (1933). У істотна перапрацаваным і абагульненым выглядзе ён быў зацверджаны пастановай [[Савет Народных Камісараў БССР|СНК БССР]] ад 26 жніўня 1933 года «[[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|Аб зменах і спрашчэнні беларускага правапісу]]»{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}. Асноўныя змены заключаліся ў наступным{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34—35}}: * перадача акання ў пачатку і сярэдзіне іншамоўных слоў: ''арганізацыя, калектыў''; * аканне ў «інтэрнацыянальна-рэвалюцыйных словах» і вытворных ад іх не перадавалася: ''рэволюцыя, совет, большэвік, комуна, соцыялізм, пролетарый''; * іншамоўныя ўласныя назвы перадаваліся ў адпаведнасці з іх правапісам у мове-крыніцы і захоўвалі ненаціскныя '''э, е''': ''Шэўчэнка, Терэхаў, Чэрнышэўскі, Плеханаў, Егор’еўск, Белінскі, Владзівасток, Орджонікідзе, Жэлезноў''; * ненаціскны [э] пасля мяккіх зычных у спрадвечна беларускіх словах абазначаўся літарай '''я''' толькі ў першым складзе перад націскам, у іншых складах '''е''' захоўвалася і не пад націскам: ''лес — лясу́н — лесаві́к''; * у часціцы ''не'' і прыназоўніку ''без'' нязменна пісалася літара '''е''': ''без меры, не без вынікаў''; * ліквідавалася абазначэнне на пісьме асіміляцыйнай мяккасці: ''смех, збег, жыццё''; * уводзілася нязменнае перадача на пісьме спалучэнняў ''дс, жс, зс, кс, шс'' на стыку апошняга зычнага кораня з суфіксальным '''с''': ''выбаргскі, чэшскі, французскі''; * не перадавалася цвёрдасць зычных перад галоснымі пярэдняга рада ў словах іншамоўнага паходжання: ''марксізм, сістэма, універсітэт'' і інш. У 1934 годзе на аснове пастановы Савета Народных Камісараў Інстытут мовазнаўства Беларускай Акадэміі навук пад кіраўніцтвам [[Андрэй Іванавіч Александровіч|А. Александровіча]] падрыхтаваў і выдаў «Правапіс беларускай мовы»{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}. У 30—40-я гады практыка выкладання мовы ў школе, друкарская практыка выявілі шмат нявырашаных праблем правапісу, многія правілы патрабавалі перагляду. У 1951 годзе Арфаграфічнай камісіяй на чале з Я. Коласам быў падрыхтаваны праект змяненняў беларускага правапісу, вытрыманы ў кірунку далейшага збліжэння беларускай мовы з [[Руская мова|рускай]] (напрыклад, прапаноўвалася поўнасцю адмовіцца ад перадачы якання). Аднак пасля грамадскага абмеркавання праект быў адхілены{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}. 11 мая 1957 года [[Савет Міністраў БССР]] зацвердзіў новы праект Арфаграфічнай камісіі пры [[АН БССР]] «[[Беларускі правапіс (1959)|Аб удакладненні і частковых зменах існуючага беларускага правапісу]]». Прапаноўваліся наступныя змены{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}: * напісанне '''а''' на месцы '''о''' не пад націскам пашыралася на ўсе словы, незалежна ад іх паходжання (за выключэннем слоў тыпу ''трыо, Антарыо''): ''рэвалюцыя, савет, Арджанікідзе''; * уводзілася напісанне '''а''' ('''я''') у першым складзе перад націскам ва ўласных назвах славянскага паходжання (а таксама ў даўно запазычаных — неславянскага): ''Дзяніс, Пячора, Шаўчэнка''; * пашыралася адлюстраванне дзекання і цекання пры перадачы на пісьме ўласных найменняў: ''Цімафееў'' замест ''Тімафееў''; * сістэматызаваўся правапіс раздзяляльнага мяккага знака і [[апостраф]]а, складаных слоў, падоўжаных зычных, асобных формаў [[назоўнік]]аў, [[Дзеяслоў|дзеясловаў]] і [[лічэбнік]]аў. У адпаведнасці з зацверджаным праектам у 1959 годзе Інстытут мовазнаўства АН БССР пад кіраўніцтвам [[Кандрат Крапіва|К. Атраховіча]] (К. Крапівы) і [[Пятро Глебка|П. Глебкі]] падрыхтаваў «Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі»{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}. Аднак і яны не ахоплівалі усіх спрэчных і няясных выпадкаў, таму праца па ўдасканаленні правілаў беларускай арфаграфіі працягнулася. Пасля прыняцця Закона «Аб мовах у Беларускай ССР» у 1990 годзе і набыцця [[Беларусь|Беларуссю]] дзяржаўнага суверэнітэту зноў паўстала пытанне аб рэфармаванні існуючага правапісу. У жніўні 1993 года была прынята пастанова [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] «Аб удасканаленні правапісу беларускай літаратурнай мовы», у адпаведнасці з якой стваралася Дзяржаўная камісія па ўдакладненні беларускай арфаграфіі на чале з [[Ніл Гілевіч|Н. Гілевічам]]{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. Камісія прызнала, што існуючыя правілы беларускага правапісу ў цэлым забяспечваюць функцыянаванне пісьмовай мовы ва ўсіх сферах выкарыстання, не патрабуюць кардынальных змен, і рэкамендавала [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]] і [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству адукацыі Рэспублікі Беларусь]] падрыхтаваць да выдання новую рэдакцыю «Правіл беларускай арфаграфіі і пунктуацыі», дзе былі б улічаны выказаныя прапановы, а таксама патрэбы моўнай практыкі. У прыватнасці, было рэкамендавана{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}: * пашырыць фанетычны прынцып пісьма як у [[Беларуская лексіка|спрадвечна беларускай лексіцы]] (напісанне мяккага знака для перадачы асіміляцыйнай мяккасці, падпарадкаванне правілу якання слоў тыпу ''дзевяты''), так і ў словах іншамоўнага паходжання (перадача канцавых спалучэнняў ''-эр'', ''-эл''(''ь'') у ненаціскным становішчы праз ''-ар'', ''-ал''(''ь'')); * напісанне '''ў''' у выпадках тыпу ва ''ўніверсітэце, правесці ўніфікацыю''; * пашырыць напісанне мяккага знака: ''сьведчыць, астраханьскі, разьюшаны'' і інш. У 1997 годзе быў створаны калектыў па распрацоўцы правіл арфаграфіі і пунктуацыі ([[Аляксандр Іосіфавіч Падлужны|А. Падлужны]], [[Аляксандр Антонавіч Крывіцкі|А. Крывіцкі]], [[Арнольд Яфімавіч Міхневіч|А. Міхневіч]], [[Павел Паўлавіч Шуба|П. Шуба]], [[Міхаіл Станіслававіч Яўневіч|М. Яўневіч]]), які на працягу 1997—1998 гадоў падрыхтаваў праект новай рэдакцыі «Правіл». Аднак праца была неадназначна ацэнена грамадскасцю{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. Канчатковы варыянт новай рэдакцыі «Правіл» распрацавала рабочая група пад кіраўніцтвам [[Віктар Іванавіч Іўчанкаў|В. Іўчанкава]] і [[Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец|А. Лукашанца]], якая была створана ў студзені 2008 года Міністэрствам адукацыі Рэспублікі Беларусь. Вынікам стала падпісанне [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] 23 ліпеня 2008 года Закона «[[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|Аб правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]», які ўступіў у дзеянне з 1 верасня 2010 года{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. Асноўныя новаўвядзенні ў сферы беларускага правапісу наступныя{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}: * напісанне '''а''' ў частках складанаскарочаных слоў тыпу ''газпрам, выканкам, прафкам''; * напісанне '''а''' ў ненаціскным становішчы на канцы запазычаных слоў тыпу ''адажыа, імпрэсарыа, какава''; * напісанне '''а''' не пад націскам у фіналях запазычаных слоў: ''грэйдар, лідар, камп’ютар, шніцаль''; * пашырэнне напісання '''я''' ў першым складзе перад націскам: ''дзявяты, сямнаццаць, пяцьдзясят''; * пашырэнне напісання '''ў''' у словах іншамоўнага паходжання: ''для ўніята, ва ўніверсітэце, раўнд''; * пашырэнне напісання прыстаўкі ''су-'' ў словах са значэннем сумеснасці, узаемнай сувязі з тым, што названа матывавальнай асновай: ''суграмадзянін, суродзіч, сунаймальнік, супалімер''; * пашырэнне ўжывання суфікса ''-ава-'' (''-ява-'') у дзеясловах і адпаведных аддзеяслоўных назоўніках: ''анатаваць, забетанаваць, рэтушаваць''; * пашырэнне ўжывання вялікай літары ў назвах органаў дзяржаўнай улады, вышэйшых дзяржаўных і рэлігійных пасад, а таксама ў назвах знамянальных падзей і дат: ''Старшыня Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь, Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь, Далай-Лама; Нараджэнне Хрыстова, Дзяды''; * спрашчэнне правіл пераносу: ''дзя-цінства, дзя-цін-ства, дзя-цінс-тва, дзя-цінст-ва'' і інш. Усяго прапанавана прыблізна каля дваццаці новаўвядзенняў{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. == Прынцыпы арфаграфіі == Сучасная беларуская арфаграфія грунтуецца на двух асноўных прынцыпах — фанетычным (захаванне асаблівасцей вымаўлення) і марфалагічным (захаванне нязменнымі асобных марфалагічных частак слова)<ref name="Культура Беларусі">{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Арфаграфія|том=1|старонкі=218}}</ref>. Паводле фанетычнага прынцыпу перадаюцца спецыфічныя асаблівасці беларускай мовы: аканне і яканне, дзеканне і цеканне, цвёрдасць шыпячых, [ц] і [р], падаўжэнне зычных і інш<ref name="Культура Беларусі" />. Паводле марфалагічнага прынцыпу на пісьме аднастайна перадаюцца ўсе значымыя часткі слова ([[Марфема|марфемы]]) незалежна ад іх вымаўлення ў розных фанетычных пазіцыях: [с’ц’эшка] — ''сцежка'', [п’ашчаны] — ''пясчаны'', [γрамацтва] — ''грамадства''<ref name="Культура Беларусі" />. Традыцыйны прынцып арфаграфіі прадугледжвае захаванне напісанняў, якія не могуць быць растлумачаны з пункту гледжання сучаснага вымаўлення і марфалагічнай будовы слова. Па традыцыі, напрыклад, з вялікай літары пішацца новы радок у вершаваным творы<ref name="Культура Беларусі" />. У паэтычнай арфаграфіі замест '''ў''' можа ўжывацца '''у''' і наадварот, а замест '''й''' — '''і''' і наадварот<ref>{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Арфаграфія паэтычная|том=1|старонкі=218}}</ref>. Дыферэнцыяльны прынцып арфаграфіі патрабуе адрознення ў напісанні малой і вялікай літары, слоў асобна, разам і праз злучок, якія маюць аднолькавае гучанне, але рознае значэнне: ''чарот — Чарот, па волі — паволі'', у правапісе прыставак ''з-'' або ''с-'' у словах, утвораных ад дзеяслова ''ісці'' (''зыходзіць з меркаванняў'' і ''сыходзіць з ганка'')<ref name="Культура Беларусі" />. == Арфаграфічныя нормы == Арфаграфічная норма — гэта найбольш пашыранае і агульнапрынятае напісанне слоў і іх частак, што адпавядае прынцыпам беларускай арфаграфіі, а таксама замацаванай у моўнай практыцы грамадства традыцыі. Правапіс галосных '''о, э, а''' ў словах заснаваны на аканні. У спрадвечнабеларускіх і даўно запазычаных іншамоўных словах '''о, э''' пішуцца толькі пад націскам: ''го́лас — галасы́, го́рад — гарады́, чэ́рап — чарапы́, шэ́ры — шарава́тасць''. Ненаціскное '''э''' ў беларускім літаратурным вымаўленні захоўваецца ў іншамоўных неславянскіх словах перад націскным складам і пасля яго, што перадаецца на пісьме: ''экза́мен, рэфо́рма, о́рдэн, эква́тар, экало́гія''. У першым складзе перад націскам замест '''е, ё''' пішацца літара '''я''', а ва ўсіх астатніх ненаціскных складах захоўваецца '''е''': ''лес — лясы́, вёска — вяско́вы, ве́цер, землетрасе́нне''. У словах іншамоўнага (неславянскага) паходжання '''е''' захоўваецца незалежна ад націску: ''семе́стр, кефі́р, Гера́сім, Егі́пет, секу́нда, сезо́н, метро́, герой, Еўро́па''. Ва ўласных назвах '''ў''' у пачатку ніколі не пішацца: ''за Украінай, да Узды, Галіна Уланава''. Калі ў спалучэнні галосных у сярэдзіне запазычаных слоў першым галосным з’яўляецца '''і''' або '''ы''', то паміж ім і наступным галосным узнікае зычны гук [й]: ''дыета, біёграф, рэквіем, варыянт, авіяцыя, біёлаг''. На марфалагічным прынцыпе заснавана напісанне прыставак на ''-д-'' (''ад-, над-, пад-, перад-'') і ''аб-'', звонкіх зычных у канцы слова і іншае. Адначасова існуюць шматлікія правілы правапісу зычных, заснаваныя на фанетычным прынцыпе, напрыклад, напісанне прыставак на ''-з-''. Асіміляцыйная мяккасць, што ўзнікае пад уплывам наступных мяккіх зычных, на пісьме не абазначаецца: ''змена, цвісці, дзве''. == Гл. таксама == * [[Арфаэпія беларускай мовы]] * [[Гісторыя беларускай мовы]] * [[Сучасная беларуская літаратурная мова]] * [[Наркамаўка]] * [[Тарашкевіца]] * [[Дзеясловіца]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4|ref=БМ:ЭД}} {{Беларуская мова}} {{няма катэгорый|date=2026-04-21}} [[Катэгорыя:Беларуская мова]] fwzmvleyytv1blk5ignkrdbhalbe935 5130438 5130437 2026-04-21T16:41:36Z Jaŭhien 59102 5130438 wikitext text/x-wiki '''Арфагра́фія белару́скай мо́вы''' — сістэма агульнапрынятых правіл напісання слоў [[Беларуская мова|беларускай мовы]]. Асноўныя задачы беларускай [[Арфаграфія|арфаграфіі]] — рэгламентацыя графічнага ўзнаўлення гукавога складу [[слова]]; злітнага, паўзлітнага ([[дэфіс]]нага) і раздзельнага напісання; пераносу слоў, а таксама правілы афармлення [[Абрэвіятура|абрэвіятур]], умоўных скарачэнняў<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Арфаграфія|том=1|старонкі=516}}</ref>. == Гісторыя == Беларуская арфаграфія фарміравалася на працягу доўгага часу. Ужо ў ранніх помніках беларускага пісьменства XIV—XV стагоддзяў, у якіх пераважна захоўваліся традыцыйныя нормы [[Старажытнаруская мова|старажытнарускага]] правапісу, знаходзілі адлюстраванне найбольш яркія рысы [[Беларуская фанетыка|беларускай фанетыкі]] (ацвярдзенне [р], шыпячых і [ц], пераход [в] у [ў] у пэўным становішчы, зрэдку — [[аканне]])<ref name="БМ:Эн">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Арфаграфія|старонкі=49—50}}</ref>. З XIX стагоддзя, калі жывая [[Дыялекты беларускай мовы|народная гаворка]] стала асновай [[Сучасная беларуская літаратурная мова|беларускай літаратурнай мовы]], складваюцца і замацоўваюцца найважнейшыя рысы беларускай арфаграфіі, пашыраецца фанетычны прынцып напісання. Напрыклад, у ананімных паэмах «[[Энеіда навыварат]]» (1845) і «[[Тарас на Парнасе]]» (1889) адлюстравана аканне (''паклон, чаўнок''), [[дзеканне]] і [[цеканне]] (''дзе, будзеце, уцяклі''), наяўнасць гука [ў] (''Саўка, казаў''){{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=32}}. З сярэдзіны XIX стагоддзя пачалося станаўленне тэорыі беларускай арфаграфіі — найперш у даследаваннях па беларускай граматыцы [[Павел Міхайлавіч Шпілеўскі|П. Шпілеўскага]] і К. Нядзведскага{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=32—33}}. На пачатку XX стагоддзя фарміраванню арфаграфічных нормаў садзейнічала навуковая распрацоўка беларускай мовы [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я. Карскім]], першыя беларускія газеты — «[[Наша доля]]» (1906), «[[Наша Ніва (1906)|Наша ніва]]» (1906—15), дзейнасць выдавецкага таварыства «[[Загляне сонца і ў наша аконца]]», легальныя і нелегальныя выданні твораў [[Францішак Багушэвіч|Ф. Багушэвіча]], [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]], [[Янка Купала|Я. Купалы]], [[Якуб Колас|Я. Коласа]] і іншых<ref name="БМ:Эн" />. Станаўленне правапісу ў гэты перыяд мела дынамічны характар і праходзіла, галоўным чынам, стыхійна, непасрэдна ў практыцы кнігадрукавання. У беларускай арфаграфіі акрэсліліся наступныя тэндэнцыі{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}: * арыентацыя на агульнанацыянальныя сродкі; * пашырэнне фанетычнага прынцыпу пры напісанні [[Галосныя|галосных]] (вынік — дастаткова паслядоўнае адлюстраванне акання) і некаторых [[Зычныя|зычных]] (перадача дзекання, цекання, цвёрдасці шыпячых і [р], падаўжэння зычных, пераходу [л] і [в] у [ў]): ''дзве, цябе, нажыў, Дрыбін, Залужжа, далоў, доўга''; * адсутнасць перадачы на пісьме [[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асіміляцыі]] па глухасці-звонкасці і шыпячасці-свісцячасці, нязменнае напісанне спалучэнняў на стыках [[Корань (мовазнаўства)|кораня]] і [[суфікс]]а: ''сведкі, дарожка, лодка'', а таксама [[Прыстаўка (мова)|прыставак]] і [[прыназоўнік]]аў на '''б, д''': ''абсыхае, адказаў''. Першыя спробы стабілізацыі беларускага правапісу рабіліся пераважна ў межах граматыкі. Вынікам стала выданне шэрага арыгінальных прац беларускімі мовазнаўцамі: «Jak prawilna pisać pa biełarusku» [[Антон Луцкевіч|А. Луцкевіча]] ([[Вільня]], 1917), «[[Беларуская граматыка Пачобкі|Hramatyka biełaruskaj mowy]]» [[Баляслаў Пачопка|Б. Пачобкі]] (Вільня, 1918), «Biełaruski prawapis» [[Ян Станкевіч|Я. Станкевіча]], А. Луцкевіча (Вільня, 1918), «Pròsty spòsab stàcca ŭ karòtkim čase hràmatnym» [[Рудольф Абіхт|Р. Абіхта]], Я. Станкевіча ([[Брэслаў]], 1918). Праца «[[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|Беларуская граматыка для школ]]» [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Б. Тарашкевіча]] (Вільня, 1918) стала першым выданнем, у якім навукова карэктна асвятляліся такія нераспрацаваныя галіны беларускага мовазнаўства, як [[фанетыка]], [[граматыка]], [[словаўтварэнне]] і [[Сінтаксіс мовы|сінтаксіс]]. Граматыка была напісана з захаваннем лепшых традыцый тагачаснага ўсходнеславянскага мовазнаўства і апорай на даследаванні акадэмікаў [[Аляксей Аляксандравіч Шахматаў|А. Шахматава]] і Я. Карскага{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. Прынцыпы «Беларускай граматыкі для школ» Б. Тарашкевіча былі наступныя{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}: * у аснове правапісу — фанетычна-граматычныя асаблівасці [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]]; * для напісання галосных выкарыстоўваецца пераважна фанетычны прынцып (перадача акання / [[Яканне|якання]]), для адлюстравання зычных — марфалагічны (выключэнні: адлюстраванне дзекання, цекання, зацвярдзелага [р], [[Прыстаўныя гукі|прыстаўных гукаў]], асіміляцыйнай мяккасці); * словы іншамоўнага паходжання пішуцца ў адпаведнасці з іх вымаўленнем у той мове-крыніцы, адкуль яны былі [[Запазычанне|запазычаны]]: ''літэратура, монолёг, інспэктар''. Дзякуючы гэтаму даследаванню, быў ліквідаваны разнабой у школьным навучанні, выдавецкай і навуковай дзейнасці. Аднак сістэмнага вырашэння не атрымалі наступныя праблемы: напісанне запазычаных і [[Складанае слова|складаных слоў]], уласных назваў{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. Нормы беларускай арфаграфіі развівалі многія іншыя аўтары падручнікаў і граматык беларускай мовы 1920—1930-х гадоў: [[Анатоль Васілевіч Багдановіч|А. Багдановіч]], [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Я. Лёсік]], Н. Шэўчык і А. Саломенік, І. Пратасевіч і І. Самковіч, В. Рэверэлі і Р. Папіш{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. У лістападзе 1926 года ў [[Менск]]у была склікана [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі]], удзел у якой прынялі каля 70 беларускіх і замежных навукоўцаў, выкладчыкаў, грамадскіх дзеячаў{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. На канферэнцыі абмяркоўваліся найбольш спрэчныя пытанні беларускага правапісу{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}: * перадача акання / якання ў словах іншамоўнага паходжання; * выкарыстанне [[Мяккі знак|мяккага знака]] для абазначэння асіміляцыйнай мяккасці зычных (напісанні тыпу ''сьнег, зьзяць, дзьве, калосьсе''); * пераход на [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацініцу]] і інш. Даклады, прысвечаныя правапісу, былі абмеркаваны ўдзельнікамі канферэнцыі, а асноўныя ідэі адносна рэфармавання арфаграфіі сістэматызаваліся спецыяльна створанай у кастрычніку 1927 года Правапіснай камісіяй ([[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|С. Некрашэвіч]], А. Багдановіч, Я. Лёсік, [[Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскі]], [[Пётр Апанасавіч Бузук|П. Бузук]], [[Іван Кандратавіч Бялькевіч|І. Бялькевіч]], І. Луцэвіч (Я. Купала), [[Уладзіслаў Вікенцьевіч Чаржынскі|У. Чаржынскі]]){{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}. Камісія правяла больш за 30 пасяджэнняў, у выніку якіх у 1930 годзе быў падрыхтаваны «[[Праект рэформы беларускага правапісу 1930 года|Беларускі правапіс (праект)]]». Яго асноўныя палажэнні{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}: * не пашыраць фанетычны прынцып на напісанне зычных; * галосныя няверхняга пад’ёму пасля мяккіх зычных перадаваць на пісьме праз '''я''' толькі ў першым складзе перад [[націск]]ам; * [[Часціца (часціна мовы)|часціцу]] ''не'' і прыназоўнік ''без'' перадаваць нязменна; * словы ''няма'' і ''няхай'' перадаваць праз '''я'''; * гукі [й] і [ў] у пачатку слоў, а таксама пасля слоў, якія заканчваюцца на галосны, перадаваць з дапамогай літар '''і''' і '''ў''' адпаведна. Ва ўмовах нарастання [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|палітычных рэпрэсій]] гэты праект не быў зацверджаны, а замест яго калектывам супрацоўнікаў [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытута мовазнаўства Беларускай Акадэміі навук]] быў падрыхтаваны новы «Праект спрашчэння беларускага правапісу» (1933). У істотна перапрацаваным і абагульненым выглядзе ён быў зацверджаны пастановай [[Савет Народных Камісараў БССР|СНК БССР]] ад 26 жніўня 1933 года «[[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|Аб зменах і спрашчэнні беларускага правапісу]]»{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}. Асноўныя змены заключаліся ў наступным{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34—35}}: * перадача акання ў пачатку і сярэдзіне іншамоўных слоў: ''арганізацыя, калектыў''; * аканне ў «інтэрнацыянальна-рэвалюцыйных словах» і вытворных ад іх не перадавалася: ''рэволюцыя, совет, большэвік, комуна, соцыялізм, пролетарый''; * іншамоўныя ўласныя назвы перадаваліся ў адпаведнасці з іх правапісам у мове-крыніцы і захоўвалі ненаціскныя '''э, е''': ''Шэўчэнка, Терэхаў, Чэрнышэўскі, Плеханаў, Егор’еўск, Белінскі, Владзівасток, Орджонікідзе, Жэлезноў''; * ненаціскны [э] пасля мяккіх зычных у спрадвечна беларускіх словах абазначаўся літарай '''я''' толькі ў першым складзе перад націскам, у іншых складах '''е''' захоўвалася і не пад націскам: ''лес — лясу́н — лесаві́к''; * у часціцы ''не'' і прыназоўніку ''без'' нязменна пісалася літара '''е''': ''без меры, не без вынікаў''; * ліквідавалася абазначэнне на пісьме асіміляцыйнай мяккасці: ''смех, збег, жыццё''; * уводзілася нязменнае перадача на пісьме спалучэнняў ''дс, жс, зс, кс, шс'' на стыку апошняга зычнага кораня з суфіксальным '''с''': ''выбаргскі, чэшскі, французскі''; * не перадавалася цвёрдасць зычных перад галоснымі пярэдняга рада ў словах іншамоўнага паходжання: ''марксізм, сістэма, універсітэт'' і інш. У 1934 годзе на аснове пастановы Савета Народных Камісараў Інстытут мовазнаўства Беларускай Акадэміі навук пад кіраўніцтвам [[Андрэй Іванавіч Александровіч|А. Александровіча]] падрыхтаваў і выдаў «Правапіс беларускай мовы»{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}. У 30—40-я гады практыка выкладання мовы ў школе, друкарская практыка выявілі шмат нявырашаных праблем правапісу, многія правілы патрабавалі перагляду. У 1951 годзе Арфаграфічнай камісіяй на чале з Я. Коласам быў падрыхтаваны праект змяненняў беларускага правапісу, вытрыманы ў кірунку далейшага збліжэння беларускай мовы з [[Руская мова|рускай]] (напрыклад, прапаноўвалася поўнасцю адмовіцца ад перадачы якання). Аднак пасля грамадскага абмеркавання праект быў адхілены{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}. 11 мая 1957 года [[Савет Міністраў БССР]] зацвердзіў новы праект Арфаграфічнай камісіі пры [[АН БССР]] «[[Беларускі правапіс (1959)|Аб удакладненні і частковых зменах існуючага беларускага правапісу]]». Прапаноўваліся наступныя змены{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}: * напісанне '''а''' на месцы '''о''' не пад націскам пашыралася на ўсе словы, незалежна ад іх паходжання (за выключэннем слоў тыпу ''трыо, Антарыо''): ''рэвалюцыя, савет, Арджанікідзе''; * уводзілася напісанне '''а''' ('''я''') у першым складзе перад націскам ва ўласных назвах славянскага паходжання (а таксама ў даўно запазычаных — неславянскага): ''Дзяніс, Пячора, Шаўчэнка''; * пашыралася адлюстраванне дзекання і цекання пры перадачы на пісьме ўласных найменняў: ''Цімафееў'' замест ''Тімафееў''; * сістэматызаваўся правапіс раздзяляльнага мяккага знака і [[апостраф]]а, складаных слоў, падоўжаных зычных, асобных формаў [[назоўнік]]аў, [[Дзеяслоў|дзеясловаў]] і [[лічэбнік]]аў. У адпаведнасці з зацверджаным праектам у 1959 годзе Інстытут мовазнаўства АН БССР пад кіраўніцтвам [[Кандрат Крапіва|К. Атраховіча]] (К. Крапівы) і [[Пятро Глебка|П. Глебкі]] падрыхтаваў «Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі»{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}. Аднак і яны не ахоплівалі усіх спрэчных і няясных выпадкаў, таму праца па ўдасканаленні правілаў беларускай арфаграфіі працягнулася. Пасля прыняцця Закона «Аб мовах у Беларускай ССР» у 1990 годзе і набыцця [[Беларусь|Беларуссю]] дзяржаўнага суверэнітэту зноў паўстала пытанне аб рэфармаванні існуючага правапісу. У жніўні 1993 года была прынята пастанова [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] «Аб удасканаленні правапісу беларускай літаратурнай мовы», у адпаведнасці з якой стваралася Дзяржаўная камісія па ўдакладненні беларускай арфаграфіі на чале з [[Ніл Гілевіч|Н. Гілевічам]]{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. Камісія прызнала, што існуючыя правілы беларускага правапісу ў цэлым забяспечваюць функцыянаванне пісьмовай мовы ва ўсіх сферах выкарыстання, не патрабуюць кардынальных змен, і рэкамендавала [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]] і [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству адукацыі Рэспублікі Беларусь]] падрыхтаваць да выдання новую рэдакцыю «Правіл беларускай арфаграфіі і пунктуацыі», дзе былі б улічаны выказаныя прапановы, а таксама патрэбы моўнай практыкі. У прыватнасці, было рэкамендавана{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}: * пашырыць фанетычны прынцып пісьма як у [[Беларуская лексіка|спрадвечна беларускай лексіцы]] (напісанне мяккага знака для перадачы асіміляцыйнай мяккасці, падпарадкаванне правілу якання слоў тыпу ''дзевяты''), так і ў словах іншамоўнага паходжання (перадача канцавых спалучэнняў ''-эр'', ''-эл''(''ь'') у ненаціскным становішчы праз ''-ар'', ''-ал''(''ь'')); * напісанне '''ў''' у выпадках тыпу ва ''ўніверсітэце, правесці ўніфікацыю''; * пашырыць напісанне мяккага знака: ''сьведчыць, астраханьскі, разьюшаны'' і інш. У 1997 годзе быў створаны калектыў па распрацоўцы правіл арфаграфіі і пунктуацыі ([[Аляксандр Іосіфавіч Падлужны|А. Падлужны]], [[Аляксандр Антонавіч Крывіцкі|А. Крывіцкі]], [[Арнольд Яфімавіч Міхневіч|А. Міхневіч]], [[Павел Паўлавіч Шуба|П. Шуба]], [[Міхаіл Станіслававіч Яўневіч|М. Яўневіч]]), які на працягу 1997—1998 гадоў падрыхтаваў праект новай рэдакцыі «Правіл». Аднак праца была неадназначна ацэнена грамадскасцю{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. Канчатковы варыянт новай рэдакцыі «Правіл» распрацавала рабочая група пад кіраўніцтвам [[Віктар Іванавіч Іўчанкаў|В. Іўчанкава]] і [[Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец|А. Лукашанца]], якая была створана ў студзені 2008 года Міністэрствам адукацыі Рэспублікі Беларусь. Вынікам стала падпісанне [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] 23 ліпеня 2008 года Закона «[[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|Аб правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]», які ўступіў у дзеянне з 1 верасня 2010 года{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. Асноўныя новаўвядзенні ў сферы беларускага правапісу наступныя{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}: * напісанне '''а''' ў частках складанаскарочаных слоў тыпу ''газпрам, выканкам, прафкам''; * напісанне '''а''' ў ненаціскным становішчы на канцы запазычаных слоў тыпу ''адажыа, імпрэсарыа, какава''; * напісанне '''а''' не пад націскам у фіналях запазычаных слоў: ''грэйдар, лідар, камп’ютар, шніцаль''; * пашырэнне напісання '''я''' ў першым складзе перад націскам: ''дзявяты, сямнаццаць, пяцьдзясят''; * пашырэнне напісання '''ў''' у словах іншамоўнага паходжання: ''для ўніята, ва ўніверсітэце, раўнд''; * пашырэнне напісання прыстаўкі ''су-'' ў словах са значэннем сумеснасці, узаемнай сувязі з тым, што названа матывавальнай асновай: ''суграмадзянін, суродзіч, сунаймальнік, супалімер''; * пашырэнне ўжывання суфікса ''-ава-'' (''-ява-'') у дзеясловах і адпаведных аддзеяслоўных назоўніках: ''анатаваць, забетанаваць, рэтушаваць''; * пашырэнне ўжывання вялікай літары ў назвах органаў дзяржаўнай улады, вышэйшых дзяржаўных і рэлігійных пасад, а таксама ў назвах знамянальных падзей і дат: ''Старшыня Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь, Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь, Далай-Лама; Нараджэнне Хрыстова, Дзяды''; * спрашчэнне правіл пераносу: ''дзя-цінства, дзя-цін-ства, дзя-цінс-тва, дзя-цінст-ва'' і інш. Усяго прапанавана прыблізна каля дваццаці новаўвядзенняў{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. == Прынцыпы арфаграфіі == Сучасная беларуская арфаграфія грунтуецца на двух асноўных прынцыпах — фанетычным (захаванне асаблівасцей вымаўлення) і марфалагічным (захаванне нязменнымі асобных марфалагічных частак слова)<ref name="Культура Беларусі">{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Арфаграфія|том=1|старонкі=218}}</ref>. Паводле фанетычнага прынцыпу перадаюцца спецыфічныя асаблівасці беларускай мовы: аканне і яканне, дзеканне і цеканне, цвёрдасць шыпячых, [ц] і [р], падаўжэнне зычных і інш<ref name="Культура Беларусі" />. Паводле марфалагічнага прынцыпу на пісьме аднастайна перадаюцца ўсе значымыя часткі слова ([[Марфема|марфемы]]) незалежна ад іх вымаўлення ў розных фанетычных пазіцыях: [с’ц’эшка] — ''сцежка'', [п’ашчаны] — ''пясчаны'', [γрамацтва] — ''грамадства''<ref name="Культура Беларусі" />. Традыцыйны прынцып арфаграфіі прадугледжвае захаванне напісанняў, якія не могуць быць растлумачаны з пункту гледжання сучаснага вымаўлення і марфалагічнай будовы слова. Па традыцыі, напрыклад, з вялікай літары пішацца новы радок у вершаваным творы<ref name="Культура Беларусі" />. У паэтычнай арфаграфіі замест '''ў''' можа ўжывацца '''у''' і наадварот, а замест '''й''' — '''і''' і наадварот<ref>{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Арфаграфія паэтычная|том=1|старонкі=218}}</ref>. Дыферэнцыяльны прынцып арфаграфіі патрабуе адрознення ў напісанні малой і вялікай літары, слоў асобна, разам і праз злучок, якія маюць аднолькавае гучанне, але рознае значэнне: ''чарот — Чарот, па волі — паволі'', у правапісе прыставак ''з-'' або ''с-'' у словах, утвораных ад дзеяслова ''ісці'' (''зыходзіць з меркаванняў'' і ''сыходзіць з ганка'')<ref name="Культура Беларусі" />. == Арфаграфічныя нормы == Арфаграфічная норма — гэта найбольш пашыранае і агульнапрынятае напісанне слоў і іх частак, што адпавядае прынцыпам беларускай арфаграфіі, а таксама замацаванай у моўнай практыцы грамадства традыцыі. Правапіс галосных '''о, э, а''' ў словах заснаваны на аканні. У спрадвечнабеларускіх і даўно запазычаных іншамоўных словах '''о, э''' пішуцца толькі пад націскам: ''го́лас — галасы́, го́рад — гарады́, чэ́рап — чарапы́, шэ́ры — шарава́тасць''. Ненаціскное '''э''' ў беларускім літаратурным вымаўленні захоўваецца ў іншамоўных неславянскіх словах перад націскным складам і пасля яго, што перадаецца на пісьме: ''экза́мен, рэфо́рма, о́рдэн, эква́тар, экало́гія''. У першым складзе перад націскам замест '''е, ё''' пішацца літара '''я''', а ва ўсіх астатніх ненаціскных складах захоўваецца '''е''': ''лес — лясы́, вёска — вяско́вы, ве́цер, землетрасе́нне''. У словах іншамоўнага (неславянскага) паходжання '''е''' захоўваецца незалежна ад націску: ''семе́стр, кефі́р, Гера́сім, Егі́пет, секу́нда, сезо́н, метро́, герой, Еўро́па''. Ва ўласных назвах '''ў''' у пачатку ніколі не пішацца: ''за Украінай, да Узды, Галіна Уланава''. Калі ў спалучэнні галосных у сярэдзіне запазычаных слоў першым галосным з’яўляецца '''і''' або '''ы''', то паміж ім і наступным галосным узнікае зычны гук [й]: ''дыета, біёграф, рэквіем, варыянт, авіяцыя, біёлаг''. На марфалагічным прынцыпе заснавана напісанне прыставак на ''-д-'' (''ад-, над-, пад-, перад-'') і ''аб-'', звонкіх зычных у канцы слова і іншае. Адначасова існуюць шматлікія правілы правапісу зычных, заснаваныя на фанетычным прынцыпе, напрыклад, напісанне прыставак на ''-з-''. Асіміляцыйная мяккасць, што ўзнікае пад уплывам наступных мяккіх зычных, на пісьме не абазначаецца: ''змена, цвісці, дзве''. == Гл. таксама == * [[Арфаэпія беларускай мовы]] * [[Гісторыя беларускай мовы]] * [[Сучасная беларуская літаратурная мова]] * [[Наркамаўка]] * [[Тарашкевіца]] * [[Дзеясловіца]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4|ref=БМ:ЭД}} {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Беларуская мова]] ap0m7lpt2zigd4z89iupkgjjjgkge9s Кубак Беларусі па гандболе 2011 0 806705 5130342 2026-04-21T13:14:36Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «{{Нацыянальны чэмпіянат |лагатып = |памер = |подпіс = |час = 2011 |назва = |удзельнікаў = 7 |гарады = 4 |стадыёны = |чэмпіён = [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК]] |разоў = 6 |2 месца = [[ГК Машэка Магілёў|Машэка]] |3 месца = ГК Ды...» 5130342 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |лагатып = |памер = |подпіс = |час = 2011 |назва = |удзельнікаў = 7 |гарады = 4 |стадыёны = |чэмпіён = [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК]] |разоў = 6 |2 месца = [[ГК Машэка Магілёў|Машэка]] |3 месца = [[ГК Дынама Мінск|Дынама]] |дублёры = |гульняў = |галоў = |гледачоў = |бамбардзір = |бгалоў = |лепшы = |папярэдні сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2010|2010]] |наступны сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] }} '''Кубак Беларусі па гандболе 2011''' — 15-ы розыгрыш [[Кубак Беларусі па гандболе|кубка Беларусі па гандболе]]. == Першы этап == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="250"|Месца!!width="150"|Каманда 1!!width="100"|Лік!!width="150"|Каманда 2 |- |align=center| 26 студзеня ||[[Бялынічы]]. ФАК «Друць». || [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] || 30:31 (13:14) || '''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |- |align=center| 26 студзеня ||[[Мінск]]. Спорткомплекс РЦАРа.|| '''[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон (Мінск)]]''' || 33:32 (15:23) || [[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|Вікторыя-Рэгія (Мінск)]] |- |align=center| 26 студзеня || [[Гродна]]. Спорткомплекс «Викторыя». || [[ГК Кронан Гродна|Кронан (Гродна)]] ||30:44 (16:20)|| '''[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК (Брэст)]]''' |} == Паўфіналы == == Матч за 3-е месца == == Фінал == {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:2011 год у гандболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2011 годзе]] [[Катэгорыя:Кубак Беларусі па гандболе|2011]] t1grkoawnjmqr0ahs06crj9ax0w980d 5130359 5130342 2026-04-21T13:47:08Z Паўлюк Шапецька 37440 5130359 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |лагатып = |памер = |подпіс = |час = 2011 |назва = |удзельнікаў = 7 |гарады = 4 |стадыёны = |чэмпіён = [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК]] |разоў = 6 |2 месца = [[ГК Машэка Магілёў|Машэка]] |3 месца = [[ГК Дынама Мінск|Дынама]] |дублёры = |гульняў = |галоў = |гледачоў = |бамбардзір = |бгалоў = |лепшы = |папярэдні сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2010|2010]] |наступны сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] }} '''Кубак Беларусі па гандболе 2011''' — 15-ы розыгрыш [[Кубак Беларусі па гандболе|кубка Беларусі па гандболе]]. Пастановаю [[Беларуская федэрацыя гандбола|беларускай федэрацыі]] мінскае «[[ГК Дынама Мінск|Дынама]]» на правах паўнамоцнага ўласніка трафея 2011 і чэмпіёна краіны 2010/2011 атрымала паўфінальны мандат «аўтаматам». == Першы этап == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="250"|Месца!!width="150"|Каманда 1!!width="100"|Лік!!width="150"|Каманда 2 |- |align=center| 26 студзеня ||[[Бялынічы]]. ФАК «Друць». || [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] || 30:31 (13:14) || '''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |- |align=center| 26 студзеня ||[[Мінск]]. Спорткомплекс РЦАРа.|| '''[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон (Мінск)]]''' || 33:32 (15:23) || [[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|Вікторыя-Рэгія (Мінск)]] |- |align=center| 26 студзеня || [[Гродна]]. Спорткомплекс «Викторыя». || [[ГК Кронан Гродна|Кронан (Гродна)]] ||30:44 (16:20)|| '''[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК (Брэст)]]''' |} == Паўфіналы == == Матч за 3-е месца == == Фінал == {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:2011 год у гандболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2011 годзе]] [[Катэгорыя:Кубак Беларусі па гандболе|2011]] m2vs92r7ketcf2qbfsx4tpzlritnrn2 Зміцер Шапавалаў 0 806706 5130348 2026-04-21T13:28:33Z M.L.Bot 261 Новая старонка: «{{цёзкі2|Шапавалаў}} {{мастак}} '''Зміцер Шапавалаў''', поўнае імя '''Дзмітрый Юр’евіч Шапавалаў''' ({{ВДП}}) — беларускі мастак-графік{{r|zbsb1}}. Сябра [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]]{{r|sb_young}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1985 годзе{{r|sb_young}}. Сконч...» 5130348 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Шапавалаў}} {{мастак}} '''Зміцер Шапавалаў''', поўнае імя '''Дзмітрый Юр’евіч Шапавалаў''' ({{ВДП}}) — беларускі мастак-графік{{r|zbsb1}}. Сябра [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]]{{r|sb_young}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1985 годзе{{r|sb_young}}. Скончыў аддзяленне графікі і магістратуру Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў{{r|zbsb1}}. З 2004 года пачаў актыўную выставачную дзейнасць, удзельнічаючы ў рэспубліканскіх і міжнародных праектах{{r|zbsb1}}. Рэгулярны ўдзельнік калектыўных мастацкіх выстаў{{r|sb_young}}. == Творчасць == Стварае ў станковай графіцы{{r|sb_young}}, сярод асноўных тэхнік — афорт, лінагравюра, ксілаграфія і малюнак{{r|mnews}}{{r|budzma}}{{r|belta}}. Асноўная тэма творчасці — вайсковая гісторыя Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай XIV—XVII стагоддзяў{{r|mnews}}{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. У творах паказвае вопратку і ўзбраенне ваяроў, батальныя сцэны і гістарычных постацей{{r|nc_award}}{{r|zbsb2}}. Сярод значных тэм — бітвы пад Оршай і пад Палонкай{{r|zbsb2}}. Трымаецца прынцыпу гістарычнай дакладнасці, супрацоўнічаў з доктарам гістарычных навук [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Юрыем Боханам]] як кансультантам па гісторыі ўзбраення{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. Важныя серыі і творы: * «Армія Вялікага Княства Літоўскага» — самая шматлікая серыя, сярод іншага выяўлены сярэднявечныя артылерысты, крылатыя гусары, лісоўчыкі{{r|mnews}}{{r|sb_young}}. * «Quo vadis? — Куды ідзеш?» — філасофская серыя з пяці лінагравюр і эскіза, прысвечаная пытанням паходжання матэрыі і творчага пачатку ў чалавеку{{r|mnews}}. * «Грунвальд» — ранняя лінагравюра (зроблена да супрацоўніцтва з Юрыем Боханам або іншымі гісторыкамі, мае рысы мастацкай фантазіі){{r|budzma}}. * Лінарыт «Крылаты гусар»{{r|nc_tattoo}}. Арыенцірамі ў мастацтве Шапавалаў называе Яна Матэйку, Альбрэхта Дзюрэра і майстроў эпохі Адраджэння{{r|budzma}}. Творчая мара мастака — выданне грандыёзнага вайсковага альбома з сотнямі рэпрадукцый, які б стаў «візітоўкай» Беларусі{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. == Грамадская дзейнасць == Актыўна папулярызуе графічнае мастацтва і гістарычную памяць. На выставах праводзіць адукацыйныя праграмы і майстар-класы. У лютым 2020 года на фестывалі візуальнага мастацтва «Art is…» у Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі дэманстраваў працэс стварэння афорта і лінагравюры{{r|sb_art}}. Удзельнічае ў праекце «imago.by» па стварэнні факсімільных карт і гравюр, які ініцыяваў яго калега Ілля Андрэеў{{r|budzma}}. Таксама мастак супрацоўнічаў з брэндам патрыятычнага адзення LSTR Adziennie, стварыў прынт з выявай гусара{{r|nc_tattoo}}. Міжнародная выставачная дзейнасць: * У студзені 2023 года творы мастака прадстаўлены на «спантанным фестывалі беларускай культуры» ў Кракаве (Польшча) у палацы Віла Дэц’юша{{r|pr_krakow}}. * У сакавіку 2023 года ў Нью-Ёрку (ЗША) у грамадскай залі царквы Св. Кірылы Тураўскага адкрылася выстаўка рэпрадукцый мастака «Пад знакам Пагоні»{{r|zbsb1}}. * У верасні 2023 года ў Брукліне (Нью-Ёрк, ЗША) прайшла другая выстаўка графікі мастака, прысвечаная Дню беларускай вайсковай славы{{r|zbsb2}}. == Узнагароды == Лаўрэат шэрага міжнародных конкурсаў{{r|zbsb1}}. * Прэмія імя Вацлава Ластоўскага (2015) — за мастацкае ўвасабленне вайсковай гісторыі ВКЛ XIII—XVII стагоддзяў (уручана 11 лютага 2016 года Мінскім гарадскім таварыствам аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага){{r|nc_award}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="mnews">{{cite web |url=https://minsknews.by/belorusskij-grafik-dmitrij-shapovalov-predstavil-svoi-raboty-v-loshiczkoj-usadbe/ |title=Белорусский график Дмитрий Шаповалов представил свои работы в Лошицкой усадьбе |author=Минск-Новости |date=16.11.2019 |website=minsknews.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="budzma">{{cite web |url=https://budzma.org/news/mastak-zmicyer-shapavalaw-tema-voyska-vkl-maye-stac-vizitowkay-byelarusi.html |title=Мастак Зміцер Шапавалаў: “Тэма войска ВКЛ мае стаць візітоўкай Беларусі” |author=Алесь Кіркевіч |date=23.12.2016 |website=budzma.org |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="sb_art">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/svet-zhyvapisu-i-skulptury.html |title=В Национальном художественном музее покажут, как рождаются картины |author=Людмила Минкевич |date=24.01.2020 |website=sb.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="zbsb1">{{cite web |url=https://zbsb.info/?p=3047 |title=Выстава пад знакам Пагоні ў Нью-Ёрку |author=Ірына Хадарэнка |date=27.03.2023 |website=zbsb.info |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="belta">{{cite web |url=https://belta.by/special/events/view/vystavka-grafiki-dmitrija-shapovalova-rasskazhet-o-rytsarskom-proshlom-belorusskih-zemel-362198-2019/ |title=Выставка графики Дмитрия Шаповалова расскажет о рыцарском прошлом белорусских земель |author=БЕЛТА |date=16.09.2019 |website=belta.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="sb_young">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/khochu-v-muzey-khudozhnik.html |title=Где можно выставить свои работы начинающему художнику? |author=Виктория Крупенькова |date=06.04.2017 |website=sb.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="nc_tattoo">{{cite web |url=https://novychas.online/poviaz/navoszta-belarusy-nabivajuc |title=Гусарыя на скуры. Навошта беларусы «набіваюць» крылатых вершнікаў? |author=Дзяніс Жыгавец, Алесь Кіркевіч |date=21.01.2018 |website=novychas.online |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="nc_award">{{cite web |url=https://novychas.online/hramadstva/mastak_zmicier_shapavalau_laur |title=Мастак Зміцер Шапавалаў — лаўрэат прэміі імя Вацлава Ластоўскага за 2015 год |author=Марат Гаравы |date=12.02.2016 |website=novychas.online |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="zbsb2">{{cite web |url=https://zbsb.info/?p=6888 |title=Слава Оршы дасягнула Нью-Ёрка |author= |date=13.09.2023 |website=zbsb.info |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="pr_krakow">{{cite web |url=https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3109002 |title=У польскім Кракаве прайшоў «спантанны фестываль беларускай культуры» |author=Яраслаў Іванюк |date=25.01.2023 |website=polskieradio.pl |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шапавалаў Зміцер}} 5skb3w6ikjbfa8453w1g61v5ew2w4sv 5130350 5130348 2026-04-21T13:36:20Z M.L.Bot 261 5130350 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Шапавалаў}} {{мастак}} '''Зміцер Шапавалаў''', поўнае імя '''Дзмітрый Юр’евіч Шапавалаў''' ({{ВДП}}) — [[Беларусь|беларускі]] [[мастак]]-[[Графіка (мастацтва)|графік]]{{r|zbsb1}}. Сябра [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]]{{r|sb_young}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1985 годзе{{r|sb_young}}. Скончыў аддзяленне графікі і магістратуру [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]]{{r|zbsb1}}. З 2004 года пачаў актыўную выставачную дзейнасць, удзельнічаючы ў рэспубліканскіх і міжнародных праектах{{r|zbsb1}}. Рэгулярны ўдзельнік калектыўных мастацкіх выстаў{{r|sb_young}}. == Творчасць == Стварае ў [[Станковая графіка|станковай графіцы]]{{r|sb_young}}, сярод асноўных тэхнік — [[афорт]], [[лінагравюра]], [[ксілаграфія]] і [[рысунак]]{{r|mnews}}{{r|budzma}}{{r|belta}}. Асноўная тэма творчасці — вайсковая гісторыя Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай XIV—XVII стагоддзяў{{r|mnews}}{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. У творах паказвае вопратку і ўзбраенне ваяроў, батальныя сцэны і гістарычных постацей{{r|nc_award}}{{r|zbsb2}}. Сярод значных тэм — бітвы [[Бітва пад Оршай (1514)|пад Оршай]] і [[Бітва пад Палонкай|пад Палонкай]]{{r|zbsb2}}. Трымаецца прынцыпу гістарычнай дакладнасці, супрацоўнічаў з доктарам гістарычных навук [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Юрыем Боханам]] як кансультантам па гісторыі ўзбраення{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. Важныя серыі і творы: * «Армія Вялікага Княства Літоўскага» — самая шматлікая серыя, сярод іншага выяўлены сярэднявечныя артылерысты, [[крылатыя гусары]], [[лісоўчыкі]]{{r|mnews}}{{r|sb_young}}. * «Quo vadis? — Куды ідзеш?» — філасофская серыя з пяці лінагравюр і эскіза, прысвечаная пытанням паходжання матэрыі і творчага пачатку ў чалавеку{{r|mnews}}. * «Грунвальд» — ранняя лінагравюра (зроблена да супрацоўніцтва з Юрыем Боханам або іншымі гісторыкамі, мае рысы мастацкай фантазіі){{r|budzma}}. * Лінарыт «Крылаты гусар»{{r|nc_tattoo}}. Арыенцірамі ў мастацтве Шапавалаў называе [[Ян Матэйка|Яна Матэйку]], [[Альбрэхт Дзюрэр|Альбрэхта Дзюрэра]] і майстроў эпохі [[Адраджэнне|Адраджэння]]{{r|budzma}}. Творчая мара мастака — выданне грандыёзнага вайсковага альбома з сотнямі рэпрадукцый, які б стаў «візітоўкай» Беларусі{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. == Грамадская дзейнасць == Актыўна папулярызуе графічнае мастацтва і гістарычную памяць. На выставах праводзіць адукацыйныя праграмы і майстар-класы. У лютым 2020 года на фестывалі візуальнага мастацтва «Art is…» у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]] дэманстраваў працэс стварэння афорта і лінагравюры{{r|sb_art}}. Удзельнічае ў праекце imago.by па стварэнні факсімільных карт і гравюр, які ініцыяваў яго калега Ілля Андрэеў{{r|budzma}}. Таксама мастак супрацоўнічаў з брэндам патрыятычнага адзення LSTR Adziennie, стварыў прынт з выявай гусара{{r|nc_tattoo}}. Міжнародная выставачная дзейнасць: * У студзені 2023 года творы мастака прадстаўлены на «спантанным фестывалі беларускай культуры» ў Кракаве (Польшча) у палацы Віла Дэц’юша{{r|pr_krakow}}. * У сакавіку 2023 года ў Нью-Ёрку (ЗША) у грамадскай залі царквы Св. Кірылы Тураўскага адкрылася выстаўка рэпрадукцый мастака «Пад знакам Пагоні»{{r|zbsb1}}. * У верасні 2023 года ў Брукліне (Нью-Ёрк, ЗША) прайшла другая выстаўка графікі мастака, прысвечаная Дню беларускай вайсковай славы{{r|zbsb2}}. == Узнагароды == Лаўрэат шэрага міжнародных конкурсаў{{r|zbsb1}}. * [[Прэмія імя Вацлава Ластоўскага]] (2015) — за мастацкае ўвасабленне вайсковай гісторыі ВКЛ XIII—XVII стагоддзяў (уручана 11 лютага 2016 года Мінскім гарадскім таварыствам аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага){{r|nc_award}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="mnews">{{cite web |url=https://minsknews.by/belorusskij-grafik-dmitrij-shapovalov-predstavil-svoi-raboty-v-loshiczkoj-usadbe/ |title=Белорусский график Дмитрий Шаповалов представил свои работы в Лошицкой усадьбе |author=Минск-Новости |date=16.11.2019 |website=minsknews.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="budzma">{{cite web |url=https://budzma.org/news/mastak-zmicyer-shapavalaw-tema-voyska-vkl-maye-stac-vizitowkay-byelarusi.html |title=Мастак Зміцер Шапавалаў: “Тэма войска ВКЛ мае стаць візітоўкай Беларусі” |author=Алесь Кіркевіч |date=23.12.2016 |website=budzma.org |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="sb_art">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/svet-zhyvapisu-i-skulptury.html |title=В Национальном художественном музее покажут, как рождаются картины |author=Людмила Минкевич |date=24.01.2020 |website=sb.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="zbsb1">{{cite web |url=https://zbsb.info/?p=3047 |title=Выстава пад знакам Пагоні ў Нью-Ёрку |author=Ірына Хадарэнка |date=27.03.2023 |website=zbsb.info |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="belta">{{cite web |url=https://belta.by/special/events/view/vystavka-grafiki-dmitrija-shapovalova-rasskazhet-o-rytsarskom-proshlom-belorusskih-zemel-362198-2019/ |title=Выставка графики Дмитрия Шаповалова расскажет о рыцарском прошлом белорусских земель |author=БЕЛТА |date=16.09.2019 |website=belta.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="sb_young">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/khochu-v-muzey-khudozhnik.html |title=Где можно выставить свои работы начинающему художнику? |author=Виктория Крупенькова |date=06.04.2017 |website=sb.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="nc_tattoo">{{cite web |url=https://novychas.online/poviaz/navoszta-belarusy-nabivajuc |title=Гусарыя на скуры. Навошта беларусы «набіваюць» крылатых вершнікаў? |author=Дзяніс Жыгавец, Алесь Кіркевіч |date=21.01.2018 |website=novychas.online |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="nc_award">{{cite web |url=https://novychas.online/hramadstva/mastak_zmicier_shapavalau_laur |title=Мастак Зміцер Шапавалаў — лаўрэат прэміі імя Вацлава Ластоўскага за 2015 год |author=Марат Гаравы |date=12.02.2016 |website=novychas.online |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="zbsb2">{{cite web |url=https://zbsb.info/?p=6888 |title=Слава Оршы дасягнула Нью-Ёрка |author= |date=13.09.2023 |website=zbsb.info |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="pr_krakow">{{cite web |url=https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3109002 |title=У польскім Кракаве прайшоў «спантанны фестываль беларускай культуры» |author=Яраслаў Іванюк |date=25.01.2023 |website=polskieradio.pl |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шапавалаў Зміцер}} pmp5aa2wau5zbnbty9qp2msogn1jo54 5130351 5130350 2026-04-21T13:37:47Z M.L.Bot 261 5130351 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Шапавалаў}} {{мастак}} '''Зміцер Шапавалаў''', поўнае імя '''Дзмітрый Юр’евіч Шапавалаў''' ({{ВДП}}) — беларускі мастак-[[Графіка (мастацтва)|графік]]{{r|zbsb1}}. Сябра [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]]{{r|sb_young}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1985 годзе{{r|sb_young}}. Скончыў аддзяленне графікі і магістратуру [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]]{{r|zbsb1}}. З 2004 года пачаў актыўную выставачную дзейнасць, удзельнічаючы ў рэспубліканскіх і міжнародных праектах{{r|zbsb1}}. Рэгулярны ўдзельнік калектыўных мастацкіх выстаў{{r|sb_young}}. == Творчасць == Стварае ў [[Станковая графіка|станковай графіцы]]{{r|sb_young}}, сярод асноўных тэхнік — [[афорт]], [[лінагравюра]], [[ксілаграфія]] і [[рысунак]]{{r|mnews}}{{r|budzma}}{{r|belta}}. Асноўная тэма творчасці — вайсковая гісторыя Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай XIV—XVII стагоддзяў{{r|mnews}}{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. У творах паказвае вопратку і ўзбраенне ваяроў, батальныя сцэны і гістарычных постацей{{r|nc_award}}{{r|zbsb2}}. Сярод значных тэм — бітвы [[Бітва пад Оршай (1514)|пад Оршай]] і [[Бітва пад Палонкай|пад Палонкай]]{{r|zbsb2}}. Трымаецца прынцыпу гістарычнай дакладнасці, супрацоўнічаў з доктарам гістарычных навук [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Юрыем Боханам]] як кансультантам па гісторыі ўзбраення{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. Важныя серыі і творы: * «Армія Вялікага Княства Літоўскага» — самая шматлікая серыя, сярод іншага выяўлены сярэднявечныя артылерысты, [[крылатыя гусары]], [[лісоўчыкі]]{{r|mnews}}{{r|sb_young}}. * «Quo vadis? — Куды ідзеш?» — філасофская серыя з пяці лінагравюр і эскіза, прысвечаная пытанням паходжання матэрыі і творчага пачатку ў чалавеку{{r|mnews}}. * «Грунвальд» — ранняя лінагравюра (зроблена да супрацоўніцтва з Юрыем Боханам або іншымі гісторыкамі, мае рысы мастацкай фантазіі){{r|budzma}}. * Лінарыт «Крылаты гусар»{{r|nc_tattoo}}. Арыенцірамі ў мастацтве Шапавалаў называе [[Ян Матэйка|Яна Матэйку]], [[Альбрэхт Дзюрэр|Альбрэхта Дзюрэра]] і майстроў эпохі [[Адраджэнне|Адраджэння]]{{r|budzma}}. Творчая мара мастака — выданне грандыёзнага вайсковага альбома з сотнямі рэпрадукцый, які б стаў «візітоўкай» Беларусі{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. == Грамадская дзейнасць == Актыўна папулярызуе графічнае мастацтва і гістарычную памяць. На выставах праводзіць адукацыйныя праграмы і майстар-класы. У лютым 2020 года на фестывалі візуальнага мастацтва «Art is…» у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]] дэманстраваў працэс стварэння афорта і лінагравюры{{r|sb_art}}. Удзельнічае ў праекце imago.by па стварэнні факсімільных карт і гравюр, які ініцыяваў яго калега Ілля Андрэеў{{r|budzma}}. Таксама мастак супрацоўнічаў з брэндам патрыятычнага адзення LSTR Adziennie, стварыў прынт з выявай гусара{{r|nc_tattoo}}. Міжнародная выставачная дзейнасць: * У студзені 2023 года творы мастака прадстаўлены на «спантанным фестывалі беларускай культуры» ў Кракаве (Польшча) у палацы Віла Дэц’юша{{r|pr_krakow}}. * У сакавіку 2023 года ў Нью-Ёрку (ЗША) у грамадскай залі царквы Св. Кірылы Тураўскага адкрылася выстаўка рэпрадукцый мастака «Пад знакам Пагоні»{{r|zbsb1}}. * У верасні 2023 года ў Брукліне (Нью-Ёрк, ЗША) прайшла другая выстаўка графікі мастака, прысвечаная Дню беларускай вайсковай славы{{r|zbsb2}}. == Узнагароды == Лаўрэат шэрага міжнародных конкурсаў{{r|zbsb1}}. * [[Прэмія імя Вацлава Ластоўскага]] (2015) — за мастацкае ўвасабленне вайсковай гісторыі ВКЛ XIII—XVII стагоддзяў (уручана 11 лютага 2016 года Мінскім гарадскім таварыствам аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага){{r|nc_award}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="mnews">{{cite web |url=https://minsknews.by/belorusskij-grafik-dmitrij-shapovalov-predstavil-svoi-raboty-v-loshiczkoj-usadbe/ |title=Белорусский график Дмитрий Шаповалов представил свои работы в Лошицкой усадьбе |author=Минск-Новости |date=16.11.2019 |website=minsknews.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="budzma">{{cite web |url=https://budzma.org/news/mastak-zmicyer-shapavalaw-tema-voyska-vkl-maye-stac-vizitowkay-byelarusi.html |title=Мастак Зміцер Шапавалаў: “Тэма войска ВКЛ мае стаць візітоўкай Беларусі” |author=Алесь Кіркевіч |date=23.12.2016 |website=budzma.org |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="sb_art">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/svet-zhyvapisu-i-skulptury.html |title=В Национальном художественном музее покажут, как рождаются картины |author=Людмила Минкевич |date=24.01.2020 |website=sb.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="zbsb1">{{cite web |url=https://zbsb.info/?p=3047 |title=Выстава пад знакам Пагоні ў Нью-Ёрку |author=Ірына Хадарэнка |date=27.03.2023 |website=zbsb.info |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="belta">{{cite web |url=https://belta.by/special/events/view/vystavka-grafiki-dmitrija-shapovalova-rasskazhet-o-rytsarskom-proshlom-belorusskih-zemel-362198-2019/ |title=Выставка графики Дмитрия Шаповалова расскажет о рыцарском прошлом белорусских земель |author=БЕЛТА |date=16.09.2019 |website=belta.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="sb_young">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/khochu-v-muzey-khudozhnik.html |title=Где можно выставить свои работы начинающему художнику? |author=Виктория Крупенькова |date=06.04.2017 |website=sb.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="nc_tattoo">{{cite web |url=https://novychas.online/poviaz/navoszta-belarusy-nabivajuc |title=Гусарыя на скуры. Навошта беларусы «набіваюць» крылатых вершнікаў? |author=Дзяніс Жыгавец, Алесь Кіркевіч |date=21.01.2018 |website=novychas.online |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="nc_award">{{cite web |url=https://novychas.online/hramadstva/mastak_zmicier_shapavalau_laur |title=Мастак Зміцер Шапавалаў — лаўрэат прэміі імя Вацлава Ластоўскага за 2015 год |author=Марат Гаравы |date=12.02.2016 |website=novychas.online |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="zbsb2">{{cite web |url=https://zbsb.info/?p=6888 |title=Слава Оршы дасягнула Нью-Ёрка |author= |date=13.09.2023 |website=zbsb.info |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="pr_krakow">{{cite web |url=https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3109002 |title=У польскім Кракаве прайшоў «спантанны фестываль беларускай культуры» |author=Яраслаў Іванюк |date=25.01.2023 |website=polskieradio.pl |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шапавалаў Зміцер}} 9mda8yobgb2pvbe4w248w351pfbgryv 5130357 5130351 2026-04-21T13:43:22Z M.L.Bot 261 /* Грамадская дзейнасць */ 5130357 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Шапавалаў}} {{мастак}} '''Зміцер Шапавалаў''', поўнае імя '''Дзмітрый Юр’евіч Шапавалаў''' ({{ВДП}}) — беларускі мастак-[[Графіка (мастацтва)|графік]]{{r|zbsb1}}. Сябра [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]]{{r|sb_young}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1985 годзе{{r|sb_young}}. Скончыў аддзяленне графікі і магістратуру [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]]{{r|zbsb1}}. З 2004 года пачаў актыўную выставачную дзейнасць, удзельнічаючы ў рэспубліканскіх і міжнародных праектах{{r|zbsb1}}. Рэгулярны ўдзельнік калектыўных мастацкіх выстаў{{r|sb_young}}. == Творчасць == Стварае ў [[Станковая графіка|станковай графіцы]]{{r|sb_young}}, сярод асноўных тэхнік — [[афорт]], [[лінагравюра]], [[ксілаграфія]] і [[рысунак]]{{r|mnews}}{{r|budzma}}{{r|belta}}. Асноўная тэма творчасці — вайсковая гісторыя Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай XIV—XVII стагоддзяў{{r|mnews}}{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. У творах паказвае вопратку і ўзбраенне ваяроў, батальныя сцэны і гістарычных постацей{{r|nc_award}}{{r|zbsb2}}. Сярод значных тэм — бітвы [[Бітва пад Оршай (1514)|пад Оршай]] і [[Бітва пад Палонкай|пад Палонкай]]{{r|zbsb2}}. Трымаецца прынцыпу гістарычнай дакладнасці, супрацоўнічаў з доктарам гістарычных навук [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Юрыем Боханам]] як кансультантам па гісторыі ўзбраення{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. Важныя серыі і творы: * «Армія Вялікага Княства Літоўскага» — самая шматлікая серыя, сярод іншага выяўлены сярэднявечныя артылерысты, [[крылатыя гусары]], [[лісоўчыкі]]{{r|mnews}}{{r|sb_young}}. * «Quo vadis? — Куды ідзеш?» — філасофская серыя з пяці лінагравюр і эскіза, прысвечаная пытанням паходжання матэрыі і творчага пачатку ў чалавеку{{r|mnews}}. * «Грунвальд» — ранняя лінагравюра (зроблена да супрацоўніцтва з Юрыем Боханам або іншымі гісторыкамі, мае рысы мастацкай фантазіі){{r|budzma}}. * Лінарыт «Крылаты гусар»{{r|nc_tattoo}}. Арыенцірамі ў мастацтве Шапавалаў называе [[Ян Матэйка|Яна Матэйку]], [[Альбрэхт Дзюрэр|Альбрэхта Дзюрэра]] і майстроў эпохі [[Адраджэнне|Адраджэння]]{{r|budzma}}. Творчая мара мастака — выданне грандыёзнага вайсковага альбома з сотнямі рэпрадукцый, які б стаў «візітоўкай» Беларусі{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. == Грамадская дзейнасць == Актыўна папулярызуе графічнае мастацтва і гістарычную памяць. На выставах праводзіць адукацыйныя праграмы і майстар-класы. У лютым 2020 года на фестывалі візуальнага мастацтва «Art is…» у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]] дэманстраваў працэс стварэння афорта і лінагравюры{{r|sb_art}}. Удзельнічае ў праекце imago.by па стварэнні факсімільных карт і гравюр, які ініцыяваў яго калега Ілля Андрэеў{{r|budzma}}. Таксама мастак супрацоўнічаў з брэндам патрыятычнага адзення LSTR Adziennie, стварыў прынт з выявай гусара{{r|nc_tattoo}}. == Узнагароды == Лаўрэат шэрага міжнародных конкурсаў{{r|zbsb1}}. * [[Прэмія імя Вацлава Ластоўскага]] (2015) — за мастацкае ўвасабленне вайсковай гісторыі ВКЛ XIII—XVII стагоддзяў (уручана 11 лютага 2016 года Мінскім гарадскім таварыствам аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага){{r|nc_award}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="mnews">{{cite web |url=https://minsknews.by/belorusskij-grafik-dmitrij-shapovalov-predstavil-svoi-raboty-v-loshiczkoj-usadbe/ |title=Белорусский график Дмитрий Шаповалов представил свои работы в Лошицкой усадьбе |author=Минск-Новости |date=16.11.2019 |website=minsknews.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="budzma">{{cite web |url=https://budzma.org/news/mastak-zmicyer-shapavalaw-tema-voyska-vkl-maye-stac-vizitowkay-byelarusi.html |title=Мастак Зміцер Шапавалаў: “Тэма войска ВКЛ мае стаць візітоўкай Беларусі” |author=Алесь Кіркевіч |date=23.12.2016 |website=budzma.org |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="sb_art">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/svet-zhyvapisu-i-skulptury.html |title=В Национальном художественном музее покажут, как рождаются картины |author=Людмила Минкевич |date=24.01.2020 |website=sb.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="zbsb1">{{cite web |url=https://zbsb.info/?p=3047 |title=Выстава пад знакам Пагоні ў Нью-Ёрку |author=Ірына Хадарэнка |date=27.03.2023 |website=zbsb.info |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="belta">{{cite web |url=https://belta.by/special/events/view/vystavka-grafiki-dmitrija-shapovalova-rasskazhet-o-rytsarskom-proshlom-belorusskih-zemel-362198-2019/ |title=Выставка графики Дмитрия Шаповалова расскажет о рыцарском прошлом белорусских земель |author=БЕЛТА |date=16.09.2019 |website=belta.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="sb_young">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/khochu-v-muzey-khudozhnik.html |title=Где можно выставить свои работы начинающему художнику? |author=Виктория Крупенькова |date=06.04.2017 |website=sb.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="nc_tattoo">{{cite web |url=https://novychas.online/poviaz/navoszta-belarusy-nabivajuc |title=Гусарыя на скуры. Навошта беларусы «набіваюць» крылатых вершнікаў? |author=Дзяніс Жыгавец, Алесь Кіркевіч |date=21.01.2018 |website=novychas.online |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="nc_award">{{cite web |url=https://novychas.online/hramadstva/mastak_zmicier_shapavalau_laur |title=Мастак Зміцер Шапавалаў — лаўрэат прэміі імя Вацлава Ластоўскага за 2015 год |author=Марат Гаравы |date=12.02.2016 |website=novychas.online |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="zbsb2">{{cite web |url=https://zbsb.info/?p=6888 |title=Слава Оршы дасягнула Нью-Ёрка |author= |date=13.09.2023 |website=zbsb.info |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="pr_krakow">{{cite web |url=https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3109002 |title=У польскім Кракаве прайшоў «спантанны фестываль беларускай культуры» |author=Яраслаў Іванюк |date=25.01.2023 |website=polskieradio.pl |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шапавалаў Зміцер}} ralib2m0ekuceoaakyu12s431kst1pw 5130360 5130357 2026-04-21T13:47:49Z M.L.Bot 261 /* Творчасць */ 5130360 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Шапавалаў}} {{мастак}} '''Зміцер Шапавалаў''', поўнае імя '''Дзмітрый Юр’евіч Шапавалаў''' ({{ВДП}}) — беларускі мастак-[[Графіка (мастацтва)|графік]]{{r|zbsb1}}. Сябра [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]]{{r|sb_young}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1985 годзе{{r|sb_young}}. Скончыў аддзяленне графікі і магістратуру [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]]{{r|zbsb1}}. З 2004 года пачаў актыўную выставачную дзейнасць, удзельнічаючы ў рэспубліканскіх і міжнародных праектах{{r|zbsb1}}. Рэгулярны ўдзельнік калектыўных мастацкіх выстаў{{r|sb_young}}. == Творчасць == Стварае ў [[Станковая графіка|станковай графіцы]]{{r|sb_young}}, сярод асноўных тэхнік — [[афорт]], [[лінагравюра]], [[ксілаграфія]] і [[рысунак]]{{r|mnews}}{{r|budzma}}{{r|belta}}. Асноўная тэма творчасці — вайсковая гісторыя Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай XIV—XVII стагоддзяў{{r|mnews}}{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. У творах паказвае вопратку і ўзбраенне ваяроў, батальныя сцэны і гістарычных постацей{{r|nc_award}}{{r|zbsb2}}. Сярод значных тэм — бітвы [[Бітва пад Оршай (1514)|пад Оршай]] і [[Бітва пад Палонкай|пад Палонкай]]{{r|zbsb2}}. Трымаецца прынцыпу гістарычнай дакладнасці, супрацоўнічаў з доктарам гістарычных навук [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Юрыем Боханам]] як кансультантам па гісторыі ўзбраення{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. Важныя серыі і творы: * «Армія Вялікага Княства Літоўскага» — самая шматлікая серыя, сярод іншага выяўлены сярэднявечныя артылерысты, [[крылатыя гусары]], [[лісоўчыкі]]{{r|mnews}}{{r|sb_young}}. * «Quo vadis? — Куды ідзеш?» — філасофская серыя з пяці лінагравюр і эскіза, прысвечаная пытанням паходжання матэрыі і творчага пачатку ў чалавеку{{r|mnews}}. * «Грунвальд» — ранняя лінагравюра (зроблена да супрацоўніцтва з Юрыем Боханам або іншымі гісторыкамі, мае рысы мастацкай фантазіі){{r|budzma}}. * Лінарыт «Крылаты гусар»{{r|nc_tattoo}}. Арыенцірамі ў мастацтве Шапавалаў называе [[Ян Матэйка|Яна Матэйку]], [[Альбрэхт Дзюрэр|Альбрэхта Дзюрэра]] і майстроў эпохі [[Адраджэнне|Адраджэння]]{{r|budzma}}. Творчая мара мастака — выданне грандыёзнага вайсковага альбома з сотнямі рэпрадукцый, які б стаў «візітоўкай» Беларусі{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. ; Персанальныя выставы * 18 верасня — 8 лістапада 2019 года выстаўка «Нарысы з мінулага» («Очерки из прошлого») праходзіла ў музеі «Дом Ваньковічаў» у Мінску{{r|belta}}. * У лістападзе 2019 года выстаўка «Папяровае люстэрка» — адкрылася ў Лошыцкай сядзібе; у экспазіцыі было прадстаўлена каля 50 твораў у тэхніках афорта, лінагравюры і ксілаграфіі{{r|mnews}}. * У студзені 2023 года творы мастака прадстаўлены на «спантанным фестывалі беларускай культуры» ў Кракаве (Польшча) у палацы Віла Дэц’юша{{r|pr_krakow}}. * У сакавіку 2023 года ў Нью-Ёрку (ЗША) у грамадскай залі царквы Св. Кірылы Тураўскага адкрылася выстаўка рэпрадукцый мастака «Пад знакам Пагоні»{{r|zbsb1}}. * У верасні 2023 года ў Брукліне (Нью-Ёрк, ЗША) прайшла другая выстаўка графікі мастака, прысвечаная Дню беларускай вайсковай славы{{r|zbsb2}}. == Грамадская дзейнасць == Актыўна папулярызуе графічнае мастацтва і гістарычную памяць. На выставах праводзіць адукацыйныя праграмы і майстар-класы. У лютым 2020 года на фестывалі візуальнага мастацтва «Art is…» у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]] дэманстраваў працэс стварэння афорта і лінагравюры{{r|sb_art}}. Удзельнічае ў праекце imago.by па стварэнні факсімільных карт і гравюр, які ініцыяваў яго калега Ілля Андрэеў{{r|budzma}}. Таксама мастак супрацоўнічаў з брэндам патрыятычнага адзення LSTR Adziennie, стварыў прынт з выявай гусара{{r|nc_tattoo}}. == Узнагароды == Лаўрэат шэрага міжнародных конкурсаў{{r|zbsb1}}. * [[Прэмія імя Вацлава Ластоўскага]] (2015) — за мастацкае ўвасабленне вайсковай гісторыі ВКЛ XIII—XVII стагоддзяў (уручана 11 лютага 2016 года Мінскім гарадскім таварыствам аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага){{r|nc_award}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="mnews">{{cite web |url=https://minsknews.by/belorusskij-grafik-dmitrij-shapovalov-predstavil-svoi-raboty-v-loshiczkoj-usadbe/ |title=Белорусский график Дмитрий Шаповалов представил свои работы в Лошицкой усадьбе |author=Минск-Новости |date=16.11.2019 |website=minsknews.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="budzma">{{cite web |url=https://budzma.org/news/mastak-zmicyer-shapavalaw-tema-voyska-vkl-maye-stac-vizitowkay-byelarusi.html |title=Мастак Зміцер Шапавалаў: “Тэма войска ВКЛ мае стаць візітоўкай Беларусі” |author=Алесь Кіркевіч |date=23.12.2016 |website=budzma.org |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="sb_art">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/svet-zhyvapisu-i-skulptury.html |title=В Национальном художественном музее покажут, как рождаются картины |author=Людмила Минкевич |date=24.01.2020 |website=sb.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="zbsb1">{{cite web |url=https://zbsb.info/?p=3047 |title=Выстава пад знакам Пагоні ў Нью-Ёрку |author=Ірына Хадарэнка |date=27.03.2023 |website=zbsb.info |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="belta">{{cite web |url=https://belta.by/special/events/view/vystavka-grafiki-dmitrija-shapovalova-rasskazhet-o-rytsarskom-proshlom-belorusskih-zemel-362198-2019/ |title=Выставка графики Дмитрия Шаповалова расскажет о рыцарском прошлом белорусских земель |author=БЕЛТА |date=16.09.2019 |website=belta.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="sb_young">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/khochu-v-muzey-khudozhnik.html |title=Где можно выставить свои работы начинающему художнику? |author=Виктория Крупенькова |date=06.04.2017 |website=sb.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="nc_tattoo">{{cite web |url=https://novychas.online/poviaz/navoszta-belarusy-nabivajuc |title=Гусарыя на скуры. Навошта беларусы «набіваюць» крылатых вершнікаў? |author=Дзяніс Жыгавец, Алесь Кіркевіч |date=21.01.2018 |website=novychas.online |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="nc_award">{{cite web |url=https://novychas.online/hramadstva/mastak_zmicier_shapavalau_laur |title=Мастак Зміцер Шапавалаў — лаўрэат прэміі імя Вацлава Ластоўскага за 2015 год |author=Марат Гаравы |date=12.02.2016 |website=novychas.online |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="zbsb2">{{cite web |url=https://zbsb.info/?p=6888 |title=Слава Оршы дасягнула Нью-Ёрка |author= |date=13.09.2023 |website=zbsb.info |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="pr_krakow">{{cite web |url=https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3109002 |title=У польскім Кракаве прайшоў «спантанны фестываль беларускай культуры» |author=Яраслаў Іванюк |date=25.01.2023 |website=polskieradio.pl |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шапавалаў Зміцер}} eesuumwpbi84phxzkvzdk7ldaob1eck 5130362 5130360 2026-04-21T13:49:58Z M.L.Bot 261 5130362 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Шапавалаў}} {{мастак}} '''Зміцер Шапавалаў''', поўнае імя '''Дзмітрый Юр’евіч Шапавалаў''' ({{ВДП}}) — беларускі мастак-[[Графіка (мастацтва)|графік]]{{r|zbsb1}}. Сябра [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]]{{r|sb_young}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1985 годзе{{r|sb_young}}. Скончыў аддзяленне графікі і магістратуру [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]]{{r|zbsb1}}. == Творчасць == Стварае ў [[Станковая графіка|станковай графіцы]]{{r|sb_young}}, сярод асноўных тэхнік — [[афорт]], [[лінагравюра]], [[ксілаграфія]] і [[рысунак]]{{r|mnews}}{{r|budzma}}{{r|belta}}. Асноўная тэма творчасці — вайсковая гісторыя Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай XIV—XVII стагоддзяў{{r|mnews}}{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. У творах паказвае вопратку і ўзбраенне ваяроў, батальныя сцэны і гістарычных постацей{{r|nc_award}}{{r|zbsb2}}. Сярод значных тэм — бітвы [[Бітва пад Оршай (1514)|пад Оршай]] і [[Бітва пад Палонкай|пад Палонкай]]{{r|zbsb2}}. Трымаецца прынцыпу гістарычнай дакладнасці, супрацоўнічаў з доктарам гістарычных навук [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Юрыем Боханам]] як кансультантам па гісторыі ўзбраення{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. Важныя серыі і творы: * «Армія Вялікага Княства Літоўскага» — самая шматлікая серыя, сярод іншага выяўлены сярэднявечныя артылерысты, [[крылатыя гусары]], [[лісоўчыкі]]{{r|mnews}}{{r|sb_young}}. * «Quo vadis? — Куды ідзеш?» — філасофская серыя з пяці лінагравюр і эскіза, прысвечаная пытанням паходжання матэрыі і творчага пачатку ў чалавеку{{r|mnews}}. * «Грунвальд» — ранняя лінагравюра (зроблена да супрацоўніцтва з Юрыем Боханам або іншымі гісторыкамі, мае рысы мастацкай фантазіі){{r|budzma}}. * Лінарыт «Крылаты гусар»{{r|nc_tattoo}}. Арыенцірамі ў мастацтве Шапавалаў называе [[Ян Матэйка|Яна Матэйку]], [[Альбрэхт Дзюрэр|Альбрэхта Дзюрэра]] і майстроў эпохі [[Адраджэнне|Адраджэння]]{{r|budzma}}. Творчая мара мастака — выданне грандыёзнага вайсковага альбома з сотнямі рэпрадукцый, які б стаў «візітоўкай» Беларусі{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. З 2004 года пачаў актыўную выставачную дзейнасць, удзельнічаючы ў рэспубліканскіх і міжнародных праектах{{r|zbsb1}}. Рэгулярны ўдзельнік калектыўных мастацкіх выстаў{{r|sb_young}}. ; Персанальныя выставы * 18 верасня — 8 лістапада 2019 года выстаўка «Нарысы з мінулага» («Очерки из прошлого») праходзіла ў музеі «Дом Ваньковічаў» у Мінску{{r|belta}}. * У лістападзе 2019 года выстаўка «Папяровае люстэрка» — адкрылася ў Лошыцкай сядзібе; у экспазіцыі было прадстаўлена каля 50 твораў у тэхніках афорта, лінагравюры і ксілаграфіі{{r|mnews}}. * У студзені 2023 года творы мастака прадстаўлены на «спантанным фестывалі беларускай культуры» ў Кракаве (Польшча) у палацы Віла Дэц’юша{{r|pr_krakow}}. * У сакавіку 2023 года ў Нью-Ёрку (ЗША) у грамадскай залі царквы Св. Кірылы Тураўскага адкрылася выстаўка рэпрадукцый мастака «Пад знакам Пагоні»{{r|zbsb1}}. * У верасні 2023 года ў Брукліне (Нью-Ёрк, ЗША) прайшла другая выстаўка графікі мастака, прысвечаная Дню беларускай вайсковай славы{{r|zbsb2}}. == Грамадская дзейнасць == Актыўна папулярызуе графічнае мастацтва і гістарычную памяць. На выставах праводзіць адукацыйныя праграмы і майстар-класы. У лютым 2020 года на фестывалі візуальнага мастацтва «Art is…» у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]] дэманстраваў працэс стварэння афорта і лінагравюры{{r|sb_art}}. Удзельнічае ў праекце imago.by па стварэнні факсімільных карт і гравюр, які ініцыяваў яго калега Ілля Андрэеў{{r|budzma}}. Таксама мастак супрацоўнічаў з брэндам патрыятычнага адзення LSTR Adziennie, стварыў прынт з выявай гусара{{r|nc_tattoo}}. == Узнагароды == Лаўрэат шэрага міжнародных конкурсаў{{r|zbsb1}}. * [[Прэмія імя Вацлава Ластоўскага]] (2015) — за мастацкае ўвасабленне вайсковай гісторыі ВКЛ XIII—XVII стагоддзяў (уручана 11 лютага 2016 года Мінскім гарадскім таварыствам аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага){{r|nc_award}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="mnews">{{cite web |url=https://minsknews.by/belorusskij-grafik-dmitrij-shapovalov-predstavil-svoi-raboty-v-loshiczkoj-usadbe/ |title=Белорусский график Дмитрий Шаповалов представил свои работы в Лошицкой усадьбе |author=Минск-Новости |date=16.11.2019 |website=minsknews.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="budzma">{{cite web |url=https://budzma.org/news/mastak-zmicyer-shapavalaw-tema-voyska-vkl-maye-stac-vizitowkay-byelarusi.html |title=Мастак Зміцер Шапавалаў: “Тэма войска ВКЛ мае стаць візітоўкай Беларусі” |author=Алесь Кіркевіч |date=23.12.2016 |website=budzma.org |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="sb_art">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/svet-zhyvapisu-i-skulptury.html |title=В Национальном художественном музее покажут, как рождаются картины |author=Людмила Минкевич |date=24.01.2020 |website=sb.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="zbsb1">{{cite web |url=https://zbsb.info/?p=3047 |title=Выстава пад знакам Пагоні ў Нью-Ёрку |author=Ірына Хадарэнка |date=27.03.2023 |website=zbsb.info |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="belta">{{cite web |url=https://belta.by/special/events/view/vystavka-grafiki-dmitrija-shapovalova-rasskazhet-o-rytsarskom-proshlom-belorusskih-zemel-362198-2019/ |title=Выставка графики Дмитрия Шаповалова расскажет о рыцарском прошлом белорусских земель |author=БЕЛТА |date=16.09.2019 |website=belta.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="sb_young">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/khochu-v-muzey-khudozhnik.html |title=Где можно выставить свои работы начинающему художнику? |author=Виктория Крупенькова |date=06.04.2017 |website=sb.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="nc_tattoo">{{cite web |url=https://novychas.online/poviaz/navoszta-belarusy-nabivajuc |title=Гусарыя на скуры. Навошта беларусы «набіваюць» крылатых вершнікаў? |author=Дзяніс Жыгавец, Алесь Кіркевіч |date=21.01.2018 |website=novychas.online |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="nc_award">{{cite web |url=https://novychas.online/hramadstva/mastak_zmicier_shapavalau_laur |title=Мастак Зміцер Шапавалаў — лаўрэат прэміі імя Вацлава Ластоўскага за 2015 год |author=Марат Гаравы |date=12.02.2016 |website=novychas.online |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="zbsb2">{{cite web |url=https://zbsb.info/?p=6888 |title=Слава Оршы дасягнула Нью-Ёрка |author= |date=13.09.2023 |website=zbsb.info |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="pr_krakow">{{cite web |url=https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3109002 |title=У польскім Кракаве прайшоў «спантанны фестываль беларускай культуры» |author=Яраслаў Іванюк |date=25.01.2023 |website=polskieradio.pl |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шапавалаў Зміцер}} 3wetmd3uzi94uu3xa879dftc36h8gk3 5130363 5130362 2026-04-21T13:53:50Z M.L.Bot 261 /* Творчасць */ 5130363 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Шапавалаў}} {{мастак}} '''Зміцер Шапавалаў''', поўнае імя '''Дзмітрый Юр’евіч Шапавалаў''' ({{ВДП}}) — беларускі мастак-[[Графіка (мастацтва)|графік]]{{r|zbsb1}}. Сябра [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]]{{r|sb_young}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1985 годзе{{r|sb_young}}. Скончыў аддзяленне графікі і магістратуру [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]]{{r|zbsb1}}. == Творчасць == Стварае ў [[Станковая графіка|станковай графіцы]]{{r|sb_young}}, сярод асноўных тэхнік — [[афорт]], [[лінагравюра]], [[ксілаграфія]] і [[рысунак]]{{r|mnews}}{{r|budzma}}{{r|belta}}. Асноўная тэма творчасці — вайсковая гісторыя Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай XIV—XVII стагоддзяў{{r|mnews}}{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. У творах паказвае вопратку і ўзбраенне ваяроў, батальныя сцэны і гістарычных постацей{{r|nc_award}}{{r|zbsb2}}. Сярод значных тэм — бітвы [[Бітва пад Оршай (1514)|пад Оршай]] і [[Бітва пад Палонкай|пад Палонкай]]{{r|zbsb2}}. Трымаецца прынцыпу гістарычнай дакладнасці, супрацоўнічаў з доктарам гістарычных навук [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Юрыем Боханам]] як кансультантам па гісторыі ўзбраення{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. Важныя серыі і творы: * «Армія Вялікага Княства Літоўскага» — самая шматлікая серыя, сярод іншага выяўлены сярэднявечныя артылерысты, [[крылатыя гусары]], [[лісоўчыкі]]{{r|mnews}}{{r|sb_young}}. * «Quo vadis? — Куды ідзеш?» — філасофская серыя з пяці лінагравюр і эскіза, прысвечаная пытанням паходжання матэрыі і творчага пачатку ў чалавеку{{r|mnews}}. * «Грунвальд» — ранняя лінагравюра (зроблена да супрацоўніцтва з Юрыем Боханам або іншымі гісторыкамі, мае рысы мастацкай фантазіі){{r|budzma}}. * Лінарыт «Крылаты гусар»{{r|nc_tattoo}}. Арыенцірамі ў мастацтве Шапавалаў называе [[Ян Матэйка|Яна Матэйку]], [[Альбрэхт Дзюрэр|Альбрэхта Дзюрэра]] і майстроў эпохі [[Адраджэнне|Адраджэння]]{{r|budzma}}. Творчая мара мастака — выданне грандыёзнага вайсковага альбома з сотнямі рэпрадукцый, які б стаў «візітоўкай» Беларусі{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. З 2004 года пачаў актыўную выставачную дзейнасць, удзельнічаючы ў рэспубліканскіх і міжнародных праектах{{r|zbsb1}}. Рэгулярны ўдзельнік зборных мастацкіх выстаў{{r|sb_young}}. У студзені 2023 года творы мастака прадстаўлены на «спантанным фестывалі беларускай культуры» ў Кракаве (Польшча) у палацы Віла Дэц’юша{{r|pr_krakow}}. ; Персанальныя выставы * 18 верасня — 8 лістапада 2019 года выстаўка «Нарысы з мінулага» («Очерки из прошлого») праходзіла ў музеі «Дом Ваньковічаў» у Мінску{{r|belta}}. * У лістападзе 2019 года выстаўка «Папяровае люстэрка» — адкрылася ў Лошыцкай сядзібе; у экспазіцыі было прадстаўлена каля 50 твораў у тэхніках афорта, лінагравюры і ксілаграфіі{{r|mnews}}. * У сакавіку 2023 года ў Нью-Ёрку (ЗША) у грамадскай залі царквы Св. Кірылы Тураўскага адкрылася выстаўка рэпрадукцый мастака «Пад знакам Пагоні»{{r|zbsb1}}. * У верасні 2023 года ў Брукліне (Нью-Ёрк, ЗША) прайшла другая выстаўка графікі мастака, прысвечаная Дню беларускай вайсковай славы{{r|zbsb2}}. == Грамадская дзейнасць == Актыўна папулярызуе графічнае мастацтва і гістарычную памяць. На выставах праводзіць адукацыйныя праграмы і майстар-класы. У лютым 2020 года на фестывалі візуальнага мастацтва «Art is…» у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]] дэманстраваў працэс стварэння афорта і лінагравюры{{r|sb_art}}. Удзельнічае ў праекце imago.by па стварэнні факсімільных карт і гравюр, які ініцыяваў яго калега Ілля Андрэеў{{r|budzma}}. Таксама мастак супрацоўнічаў з брэндам патрыятычнага адзення LSTR Adziennie, стварыў прынт з выявай гусара{{r|nc_tattoo}}. == Узнагароды == Лаўрэат шэрага міжнародных конкурсаў{{r|zbsb1}}. * [[Прэмія імя Вацлава Ластоўскага]] (2015) — за мастацкае ўвасабленне вайсковай гісторыі ВКЛ XIII—XVII стагоддзяў (уручана 11 лютага 2016 года Мінскім гарадскім таварыствам аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага){{r|nc_award}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="mnews">{{cite web |url=https://minsknews.by/belorusskij-grafik-dmitrij-shapovalov-predstavil-svoi-raboty-v-loshiczkoj-usadbe/ |title=Белорусский график Дмитрий Шаповалов представил свои работы в Лошицкой усадьбе |author=Минск-Новости |date=16.11.2019 |website=minsknews.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="budzma">{{cite web |url=https://budzma.org/news/mastak-zmicyer-shapavalaw-tema-voyska-vkl-maye-stac-vizitowkay-byelarusi.html |title=Мастак Зміцер Шапавалаў: “Тэма войска ВКЛ мае стаць візітоўкай Беларусі” |author=Алесь Кіркевіч |date=23.12.2016 |website=budzma.org |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="sb_art">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/svet-zhyvapisu-i-skulptury.html |title=В Национальном художественном музее покажут, как рождаются картины |author=Людмила Минкевич |date=24.01.2020 |website=sb.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="zbsb1">{{cite web |url=https://zbsb.info/?p=3047 |title=Выстава пад знакам Пагоні ў Нью-Ёрку |author=Ірына Хадарэнка |date=27.03.2023 |website=zbsb.info |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="belta">{{cite web |url=https://belta.by/special/events/view/vystavka-grafiki-dmitrija-shapovalova-rasskazhet-o-rytsarskom-proshlom-belorusskih-zemel-362198-2019/ |title=Выставка графики Дмитрия Шаповалова расскажет о рыцарском прошлом белорусских земель |author=БЕЛТА |date=16.09.2019 |website=belta.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="sb_young">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/khochu-v-muzey-khudozhnik.html |title=Где можно выставить свои работы начинающему художнику? |author=Виктория Крупенькова |date=06.04.2017 |website=sb.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="nc_tattoo">{{cite web |url=https://novychas.online/poviaz/navoszta-belarusy-nabivajuc |title=Гусарыя на скуры. Навошта беларусы «набіваюць» крылатых вершнікаў? |author=Дзяніс Жыгавец, Алесь Кіркевіч |date=21.01.2018 |website=novychas.online |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="nc_award">{{cite web |url=https://novychas.online/hramadstva/mastak_zmicier_shapavalau_laur |title=Мастак Зміцер Шапавалаў — лаўрэат прэміі імя Вацлава Ластоўскага за 2015 год |author=Марат Гаравы |date=12.02.2016 |website=novychas.online |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="zbsb2">{{cite web |url=https://zbsb.info/?p=6888 |title=Слава Оршы дасягнула Нью-Ёрка |author= |date=13.09.2023 |website=zbsb.info |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="pr_krakow">{{cite web |url=https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3109002 |title=У польскім Кракаве прайшоў «спантанны фестываль беларускай культуры» |author=Яраслаў Іванюк |date=25.01.2023 |website=polskieradio.pl |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шапавалаў Зміцер}} 65vk2ndg8qvcdi001c0o8l1rif46tdf 5130369 5130363 2026-04-21T14:09:01Z M.L.Bot 261 дададзена [[Катэгорыя:Графікі Беларусі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5130369 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Шапавалаў}} {{мастак}} '''Зміцер Шапавалаў''', поўнае імя '''Дзмітрый Юр’евіч Шапавалаў''' ({{ВДП}}) — беларускі мастак-[[Графіка (мастацтва)|графік]]{{r|zbsb1}}. Сябра [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]]{{r|sb_young}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1985 годзе{{r|sb_young}}. Скончыў аддзяленне графікі і магістратуру [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]]{{r|zbsb1}}. == Творчасць == Стварае ў [[Станковая графіка|станковай графіцы]]{{r|sb_young}}, сярод асноўных тэхнік — [[афорт]], [[лінагравюра]], [[ксілаграфія]] і [[рысунак]]{{r|mnews}}{{r|budzma}}{{r|belta}}. Асноўная тэма творчасці — вайсковая гісторыя Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай XIV—XVII стагоддзяў{{r|mnews}}{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. У творах паказвае вопратку і ўзбраенне ваяроў, батальныя сцэны і гістарычных постацей{{r|nc_award}}{{r|zbsb2}}. Сярод значных тэм — бітвы [[Бітва пад Оршай (1514)|пад Оршай]] і [[Бітва пад Палонкай|пад Палонкай]]{{r|zbsb2}}. Трымаецца прынцыпу гістарычнай дакладнасці, супрацоўнічаў з доктарам гістарычных навук [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Юрыем Боханам]] як кансультантам па гісторыі ўзбраення{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. Важныя серыі і творы: * «Армія Вялікага Княства Літоўскага» — самая шматлікая серыя, сярод іншага выяўлены сярэднявечныя артылерысты, [[крылатыя гусары]], [[лісоўчыкі]]{{r|mnews}}{{r|sb_young}}. * «Quo vadis? — Куды ідзеш?» — філасофская серыя з пяці лінагравюр і эскіза, прысвечаная пытанням паходжання матэрыі і творчага пачатку ў чалавеку{{r|mnews}}. * «Грунвальд» — ранняя лінагравюра (зроблена да супрацоўніцтва з Юрыем Боханам або іншымі гісторыкамі, мае рысы мастацкай фантазіі){{r|budzma}}. * Лінарыт «Крылаты гусар»{{r|nc_tattoo}}. Арыенцірамі ў мастацтве Шапавалаў называе [[Ян Матэйка|Яна Матэйку]], [[Альбрэхт Дзюрэр|Альбрэхта Дзюрэра]] і майстроў эпохі [[Адраджэнне|Адраджэння]]{{r|budzma}}. Творчая мара мастака — выданне грандыёзнага вайсковага альбома з сотнямі рэпрадукцый, які б стаў «візітоўкай» Беларусі{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. З 2004 года пачаў актыўную выставачную дзейнасць, удзельнічаючы ў рэспубліканскіх і міжнародных праектах{{r|zbsb1}}. Рэгулярны ўдзельнік зборных мастацкіх выстаў{{r|sb_young}}. У студзені 2023 года творы мастака прадстаўлены на «спантанным фестывалі беларускай культуры» ў Кракаве (Польшча) у палацы Віла Дэц’юша{{r|pr_krakow}}. ; Персанальныя выставы * 18 верасня — 8 лістапада 2019 года выстаўка «Нарысы з мінулага» («Очерки из прошлого») праходзіла ў музеі «Дом Ваньковічаў» у Мінску{{r|belta}}. * У лістападзе 2019 года выстаўка «Папяровае люстэрка» — адкрылася ў Лошыцкай сядзібе; у экспазіцыі было прадстаўлена каля 50 твораў у тэхніках афорта, лінагравюры і ксілаграфіі{{r|mnews}}. * У сакавіку 2023 года ў Нью-Ёрку (ЗША) у грамадскай залі царквы Св. Кірылы Тураўскага адкрылася выстаўка рэпрадукцый мастака «Пад знакам Пагоні»{{r|zbsb1}}. * У верасні 2023 года ў Брукліне (Нью-Ёрк, ЗША) прайшла другая выстаўка графікі мастака, прысвечаная Дню беларускай вайсковай славы{{r|zbsb2}}. == Грамадская дзейнасць == Актыўна папулярызуе графічнае мастацтва і гістарычную памяць. На выставах праводзіць адукацыйныя праграмы і майстар-класы. У лютым 2020 года на фестывалі візуальнага мастацтва «Art is…» у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]] дэманстраваў працэс стварэння афорта і лінагравюры{{r|sb_art}}. Удзельнічае ў праекце imago.by па стварэнні факсімільных карт і гравюр, які ініцыяваў яго калега Ілля Андрэеў{{r|budzma}}. Таксама мастак супрацоўнічаў з брэндам патрыятычнага адзення LSTR Adziennie, стварыў прынт з выявай гусара{{r|nc_tattoo}}. == Узнагароды == Лаўрэат шэрага міжнародных конкурсаў{{r|zbsb1}}. * [[Прэмія імя Вацлава Ластоўскага]] (2015) — за мастацкае ўвасабленне вайсковай гісторыі ВКЛ XIII—XVII стагоддзяў (уручана 11 лютага 2016 года Мінскім гарадскім таварыствам аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага){{r|nc_award}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="mnews">{{cite web |url=https://minsknews.by/belorusskij-grafik-dmitrij-shapovalov-predstavil-svoi-raboty-v-loshiczkoj-usadbe/ |title=Белорусский график Дмитрий Шаповалов представил свои работы в Лошицкой усадьбе |author=Минск-Новости |date=16.11.2019 |website=minsknews.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="budzma">{{cite web |url=https://budzma.org/news/mastak-zmicyer-shapavalaw-tema-voyska-vkl-maye-stac-vizitowkay-byelarusi.html |title=Мастак Зміцер Шапавалаў: “Тэма войска ВКЛ мае стаць візітоўкай Беларусі” |author=Алесь Кіркевіч |date=23.12.2016 |website=budzma.org |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="sb_art">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/svet-zhyvapisu-i-skulptury.html |title=В Национальном художественном музее покажут, как рождаются картины |author=Людмила Минкевич |date=24.01.2020 |website=sb.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="zbsb1">{{cite web |url=https://zbsb.info/?p=3047 |title=Выстава пад знакам Пагоні ў Нью-Ёрку |author=Ірына Хадарэнка |date=27.03.2023 |website=zbsb.info |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="belta">{{cite web |url=https://belta.by/special/events/view/vystavka-grafiki-dmitrija-shapovalova-rasskazhet-o-rytsarskom-proshlom-belorusskih-zemel-362198-2019/ |title=Выставка графики Дмитрия Шаповалова расскажет о рыцарском прошлом белорусских земель |author=БЕЛТА |date=16.09.2019 |website=belta.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="sb_young">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/khochu-v-muzey-khudozhnik.html |title=Где можно выставить свои работы начинающему художнику? |author=Виктория Крупенькова |date=06.04.2017 |website=sb.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="nc_tattoo">{{cite web |url=https://novychas.online/poviaz/navoszta-belarusy-nabivajuc |title=Гусарыя на скуры. Навошта беларусы «набіваюць» крылатых вершнікаў? |author=Дзяніс Жыгавец, Алесь Кіркевіч |date=21.01.2018 |website=novychas.online |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="nc_award">{{cite web |url=https://novychas.online/hramadstva/mastak_zmicier_shapavalau_laur |title=Мастак Зміцер Шапавалаў — лаўрэат прэміі імя Вацлава Ластоўскага за 2015 год |author=Марат Гаравы |date=12.02.2016 |website=novychas.online |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="zbsb2">{{cite web |url=https://zbsb.info/?p=6888 |title=Слава Оршы дасягнула Нью-Ёрка |author= |date=13.09.2023 |website=zbsb.info |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="pr_krakow">{{cite web |url=https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3109002 |title=У польскім Кракаве прайшоў «спантанны фестываль беларускай культуры» |author=Яраслаў Іванюк |date=25.01.2023 |website=polskieradio.pl |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шапавалаў Зміцер}} [[Катэгорыя:Графікі Беларусі]] mlgjyt1o5z9gz2ggeb8ls6js0gan8ob 5130370 5130369 2026-04-21T14:10:53Z M.L.Bot 261 5130370 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Шапавалаў}} {{мастак}} '''Зміцер Шапавалаў''', поўнае імя '''Дзмітрый Юр’евіч Шапавалаў''' ({{ВДП}}) — беларускі мастак-[[Графіка (мастацтва)|графік]]{{r|zbsb1}}. Сябра [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]]{{r|sb_young}}. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1985 годзе{{r|sb_young}}. Скончыў аддзяленне графікі і магістратуру [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]]{{r|zbsb1}}. == Творчасць == Стварае ў [[Станковая графіка|станковай графіцы]]{{r|sb_young}}, сярод асноўных тэхнік — [[афорт]], [[лінагравюра]], [[ксілаграфія]] і [[рысунак]]{{r|mnews}}{{r|budzma}}{{r|belta}}. Асноўная тэма творчасці — вайсковая гісторыя Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай XIV—XVII стагоддзяў{{r|mnews}}{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. У творах паказвае вопратку і ўзбраенне ваяроў, батальныя сцэны і гістарычных постацей{{r|nc_award}}{{r|zbsb2}}. Сярод значных тэм — бітвы [[Бітва пад Оршай (1514)|пад Оршай]] і [[Бітва пад Палонкай|пад Палонкай]]{{r|zbsb2}}. Трымаецца прынцыпу гістарычнай дакладнасці, супрацоўнічаў з доктарам гістарычных навук [[Юрый Мікалаевіч Бохан|Юрыем Боханам]] як кансультантам па гісторыі ўзбраення{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. Важныя серыі і творы: * «Армія Вялікага Княства Літоўскага» — самая шматлікая серыя, сярод іншага выяўлены сярэднявечныя артылерысты, [[крылатыя гусары]], [[лісоўчыкі]]{{r|mnews}}{{r|sb_young}}. * «Quo vadis? — Куды ідзеш?» — філасофская серыя з пяці лінагравюр і эскіза, прысвечаная пытанням паходжання матэрыі і творчага пачатку ў чалавеку{{r|mnews}}. * «Грунвальд» — ранняя лінагравюра (зроблена да супрацоўніцтва з Юрыем Боханам або іншымі гісторыкамі, мае рысы мастацкай фантазіі){{r|budzma}}. * Лінарыт «Крылаты гусар»{{r|nc_tattoo}}. Арыенцірамі ў мастацтве Шапавалаў называе [[Ян Матэйка|Яна Матэйку]], [[Альбрэхт Дзюрэр|Альбрэхта Дзюрэра]] і майстроў эпохі [[Адраджэнне|Адраджэння]]{{r|budzma}}. Творчая мара мастака — выданне грандыёзнага вайсковага альбома з сотнямі рэпрадукцый, які б стаў «візітоўкай» Беларусі{{r|budzma}}{{r|nc_award}}. З 2004 года пачаў актыўную выставачную дзейнасць, удзельнічаючы ў рэспубліканскіх і міжнародных праектах{{r|zbsb1}}. Рэгулярны ўдзельнік зборных мастацкіх выстаў{{r|sb_young}}. У студзені 2023 года творы мастака прадстаўлены на «спантанным фестывалі беларускай культуры» ў Кракаве (Польшча) у палацы Віла Дэц’юша{{r|pr_krakow}}. ; Персанальныя выставы * 18 верасня — 8 лістапада 2019 года выстаўка «Нарысы з мінулага» праходзіла ў музеі Дом Ваньковічаў у Мінску{{r|belta}}. * У лістападзе 2019 года выстаўка «Папяровае люстэрка» адкрылася ў Лошыцкай сядзібе; у экспазіцыі было каля 50 твораў у тэхніках афорта, лінагравюры і ксілаграфіі{{r|mnews}}. * У сакавіку 2023 года ў Нью-Ёрку (ЗША) у грамадскай залі царквы Св. Кірылы Тураўскага адкрылася выстаўка рэпрадукцый мастака «Пад знакам Пагоні»{{r|zbsb1}}. * У верасні 2023 года ў Брукліне (Нью-Ёрк, ЗША) прайшла другая выстаўка графікі мастака, прысвечаная Дню беларускай вайсковай славы{{r|zbsb2}}. == Грамадская дзейнасць == Актыўна папулярызуе графічнае мастацтва і гістарычную памяць. На выставах праводзіць адукацыйныя праграмы і майстар-класы. У лютым 2020 года на фестывалі візуальнага мастацтва «Art is…» у [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]] дэманстраваў працэс стварэння афорта і лінагравюры{{r|sb_art}}. Удзельнічае ў праекце imago.by па стварэнні факсімільных карт і гравюр, які ініцыяваў яго калега Ілля Андрэеў{{r|budzma}}. Таксама супрацоўнічаў з брэндам патрыятычнага адзення LSTR Adziennie, стварыў прынт з выявай крылатага гусара{{r|nc_tattoo}}. == Узнагароды == Лаўрэат шэрага міжнародных конкурсаў{{r|zbsb1}}. * [[Прэмія імя Вацлава Ластоўскага]] (2015) — за мастацкае ўвасабленне вайсковай гісторыі ВКЛ XIII—XVII стагоддзяў (уручана 11 лютага 2016 года Мінскім гарадскім таварыствам аматараў беларускай гісторыі імя Вацлава Ластоўскага){{r|nc_award}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="mnews">{{cite web |url=https://minsknews.by/belorusskij-grafik-dmitrij-shapovalov-predstavil-svoi-raboty-v-loshiczkoj-usadbe/ |title=Белорусский график Дмитрий Шаповалов представил свои работы в Лошицкой усадьбе |author=Минск-Новости |date=16.11.2019 |website=minsknews.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="budzma">{{cite web |url=https://budzma.org/news/mastak-zmicyer-shapavalaw-tema-voyska-vkl-maye-stac-vizitowkay-byelarusi.html |title=Мастак Зміцер Шапавалаў: “Тэма войска ВКЛ мае стаць візітоўкай Беларусі” |author=Алесь Кіркевіч |date=23.12.2016 |website=budzma.org |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="sb_art">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/svet-zhyvapisu-i-skulptury.html |title=В Национальном художественном музее покажут, как рождаются картины |author=Людмила Минкевич |date=24.01.2020 |website=sb.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="zbsb1">{{cite web |url=https://zbsb.info/?p=3047 |title=Выстава пад знакам Пагоні ў Нью-Ёрку |author=Ірына Хадарэнка |date=27.03.2023 |website=zbsb.info |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="belta">{{cite web |url=https://belta.by/special/events/view/vystavka-grafiki-dmitrija-shapovalova-rasskazhet-o-rytsarskom-proshlom-belorusskih-zemel-362198-2019/ |title=Выставка графики Дмитрия Шаповалова расскажет о рыцарском прошлом белорусских земель |author=БЕЛТА |date=16.09.2019 |website=belta.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="sb_young">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/khochu-v-muzey-khudozhnik.html |title=Где можно выставить свои работы начинающему художнику? |author=Виктория Крупенькова |date=06.04.2017 |website=sb.by |access-date=2026-04-21 |language=ru}}</ref> <ref name="nc_tattoo">{{cite web |url=https://novychas.online/poviaz/navoszta-belarusy-nabivajuc |title=Гусарыя на скуры. Навошта беларусы «набіваюць» крылатых вершнікаў? |author=Дзяніс Жыгавец, Алесь Кіркевіч |date=21.01.2018 |website=novychas.online |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="nc_award">{{cite web |url=https://novychas.online/hramadstva/mastak_zmicier_shapavalau_laur |title=Мастак Зміцер Шапавалаў — лаўрэат прэміі імя Вацлава Ластоўскага за 2015 год |author=Марат Гаравы |date=12.02.2016 |website=novychas.online |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="zbsb2">{{cite web |url=https://zbsb.info/?p=6888 |title=Слава Оршы дасягнула Нью-Ёрка |author= |date=13.09.2023 |website=zbsb.info |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> <ref name="pr_krakow">{{cite web |url=https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3109002 |title=У польскім Кракаве прайшоў «спантанны фестываль беларускай культуры» |author=Яраслаў Іванюк |date=25.01.2023 |website=polskieradio.pl |access-date=2026-04-21 |language=be}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шапавалаў Зміцер}} [[Катэгорыя:Графікі Беларусі]] hy20m4kz4ndv3064aijnpk64sjj5mek Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў 0 806707 5130367 2026-04-21T13:56:47Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «{{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]]» з горада [[Магілёў]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ('''4-е месца'''), * Кубак Беларусі па гандболе|Кубак...» 5130367 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]]» з горада [[Магілёў]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ('''4-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]] ({{Ср}}'''Фіналіст''').. == Склад каманды == * [[Аляксандр Падасінаў|Падасінаў]] * Несцярэнка * Лісіца * [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Жыркевіч]] * [[Алег Аляксандравіч Астрашапкін|Астрашапкін]] * Разгонаў * Поляк * [[Дзмітрый Бабічаў|Дз. Бабічаў]] * Жура == Гл. таксама == * [[Сезон 2009/2010 ГК Машэка Магілёў]] * [[Сезон 2011/2012 ГК Машэка Магілёў]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Машэка Магілёў|2010/2011]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|ГК Машэка Магілёў]] [[Катэгорыя:2010 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:2011 год у Магілёве]] 34ej0pxamna6r8izvqmqjy8lvmoa7es 5130458 5130367 2026-04-21T17:36:28Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5130458 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]]» з горада [[Магілёў]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ('''4-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]] ({{Ср}}'''Фіналіст''').. == Склад каманды == * [[Аляксандр Падасінаў|Падасінаў]] * Несцярэнка * Лісіца * [[Сяргей Жыркевіч|Жыркевіч]] * [[Алег Аляксандравіч Астрашапкін|Астрашапкін]] * Разгонаў * Поляк * [[Дзмітрый Бабічаў|Дз. Бабічаў]] * Жура == Гл. таксама == * [[Сезон 2009/2010 ГК Машэка Магілёў]] * [[Сезон 2011/2012 ГК Машэка Магілёў]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Машэка Магілёў|2010/2011]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|ГК Машэка Магілёў]] [[Катэгорыя:2010 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:2011 год у Магілёве]] ds1l9czkyn8luhey2j6n496yg7rip6k Сезон 2010/2011 ГК СКА Мінск 0 806708 5130368 2026-04-21T14:04:51Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «{{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе]] Ку...» 5130368 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]] ('''першы этап'''). == Склад каманды == * [[Дзмітрый Васілевіч Чыстабаеў|Чистобаев]] * [[Эдуард Стралец|Стралец]] * Гоўша * [[Дзяніс Крыцкі|Крыцкі]] * [[Аляксей Станіслававіч Ушал|Ушал]] * Ісачанка * Мароз * Лукашук * [[Кірыл Андрэевіч Князеў|Князеў]] * Каршакевіч == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Спартак Пятровіч Мірановіч|Спартак Мірановіч]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2009/2010 ГК СКА Мінск]] * [[Сезон 2011/2012 ГК СКА Мінск]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля] [[Катэгорыя:Сезоны ГК СКА Мінск|2010/2011]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|ГК СКА Мінск]] [[Катэгорыя:2010 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2011 год у Мінску]] klz1x3ndo4k955f86mfuygd3p9hp32v 5130374 5130368 2026-04-21T14:13:57Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5130374 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]] ('''першы этап'''). == Склад каманды == * [[Дзмітрый Васілевіч Чыстабаеў|Чистобаев]] * [[Эдуард Стралец]] * Гоўша * [[Дзяніс Крыцкі|Крыцкі]] * [[Аляксей Станіслававіч Ушал|Аляксей Ушал]] * Ісачанка * Мароз * Лукашук * [[Кірыл Андрэевіч Князеў|Князеў]] * Каршакевіч == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Спартак Пятровіч Мірановіч|Спартак Мірановіч]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2009/2010 ГК СКА Мінск]] * [[Сезон 2011/2012 ГК СКА Мінск]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля] [[Катэгорыя:Сезоны ГК СКА Мінск|2010/2011]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|ГК СКА Мінск]] [[Катэгорыя:2010 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2011 год у Мінску]] 1uuy5jdt3uk47ohf2e09ond44xfu3a0 5130407 5130374 2026-04-21T15:26:13Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5130407 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]] ('''першы этап'''). == Склад каманды == * [[Дзмітрый Васілевіч Чыстабаеў|Чыстабаеў]] * [[Эдуард Стралец]] (з 2011) * Гоўша * [[Дзяніс Крыцкі|Крыцкі]] * [[Аляксей Станіслававіч Ушал|Аляксей Ушал]] (з 2011) * Ісачанка * Мароз * Лукашук * [[Кірыл Андрэевіч Князеў|Князеў]] * Каршакевіч == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Спартак Пятровіч Мірановіч|Спартак Мірановіч]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2009/2010 ГК СКА Мінск]] * [[Сезон 2011/2012 ГК СКА Мінск]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля] [[Катэгорыя:Сезоны ГК СКА Мінск|2010/2011]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|ГК СКА Мінск]] [[Катэгорыя:2010 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2011 год у Мінску]] btkodydx4z8bkl4d2y8dotaae0cfdn5 Сезон 2010/2011 ГК Аркатрон Мінск 0 806709 5130373 2026-04-21T14:13:31Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «{{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ('''6-е месца'''). == Склад каманды == * Чыкун * Мірончык...» 5130373 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ('''6-е месца'''). == Склад каманды == * Чыкун * Мірончык * Агейчык * Крук * Заноўскі * Азоў == Гл. таксама == * [[Сезон 2009/2010 ГК Аркатрон Мінск]] * [[Сезон 2011/2012 ГК Аркатрон Мінск]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Аркатрон Мінск|2010/2011]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|Аркатрон]] [[Катэгорыя:2010 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2011 год у Мінску]] f11vbhxqqolcx1j8o43ip0mvvnlm5gn 5130404 5130373 2026-04-21T15:24:41Z Паўлюк Шапецька 37440 5130404 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ('''6-е месца'''). == Склад каманды == * Чыкун * Мірончык * Агейчык * Крук * Заноўскі * Азоў * [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Камышык]] (да 2012) * [[Эдуард Стралец|Стралец]] (да 2012) * [[Аляксей Станіслававіч Ушал|Ушал]] (да 2012) * [[Юрый Лук’янчук|Лук’янчук]] (да 2012) * [[Аляксандр Пацыкайлік|Пацыкайлік]] (да 2012) == Гл. таксама == * [[Сезон 2009/2010 ГК Аркатрон Мінск]] * [[Сезон 2011/2012 ГК Аркатрон Мінск]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля] * [https://pressball.by/blog/pressball/68490/ «Аркатрон» идет!] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Аркатрон Мінск|2010/2011]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|Аркатрон]] [[Катэгорыя:2010 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2011 год у Мінску]] t34ax5k4knhtavpyq73dvj3f82l2i86 5130408 5130404 2026-04-21T15:26:17Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5130408 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ('''6-е месца'''). == Склад каманды == * Чыкун * Мірончык * Агейчык * Крук * Заноўскі * Азоў * [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Камышык]] * [[Эдуард Стралец|Стралец]] (да 2011) * [[Аляксей Станіслававіч Ушал|Ушал]] (да 2011) * [[Юрый Лук’янчук|Лук’янчук]] * [[Аляксандр Пацыкайлік|Пацыкайлік]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2009/2010 ГК Аркатрон Мінск]] * [[Сезон 2011/2012 ГК Аркатрон Мінск]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля] * [https://pressball.by/blog/pressball/68490/ «Аркатрон» идет!] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Аркатрон Мінск|2010/2011]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|Аркатрон]] [[Катэгорыя:2010 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2011 год у Мінску]] dmgnlxhr4vqagijysa0ree8dk3afeu6 5130423 5130408 2026-04-21T15:56:20Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5130423 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ('''6-е месца'''). == Склад каманды == * Чыкун * Мірончык * Агейчык * Крук * Заноўскі * Азоў * [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Дзмітрый Камышык]] * [[Эдуард Стралец|Стралец]] (да 2011) * [[Аляксей Станіслававіч Ушал|Ушал]] (да 2011) * [[Юрый Лук’янчук|Лук’янчук]] * [[Аляксандр Пацыкайлік|Пацыкайлік]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2009/2010 ГК Аркатрон Мінск]] * [[Сезон 2011/2012 ГК Аркатрон Мінск]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля] * [https://pressball.by/blog/pressball/68490/ «Аркатрон» идет!] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Аркатрон Мінск|2010/2011]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|Аркатрон]] [[Катэгорыя:2010 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2011 год у Мінску]] g5tv3gv2we9hbax1fbxpl1ahj5utsl3 Сезон 2010/2011 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск 0 806710 5130385 2026-04-21T14:18:57Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «{{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|Вікторыя-Рэгія]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ('''10-е месца'''). == Склад каманды == * Ал...» 5130385 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|Вікторыя-Рэгія]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ('''10-е месца'''). == Склад каманды == * [[Аляксей Трухановіч|Трухановіч]] * Задарожны * Красін * Голубеў * Арцюхоў * Скріба * [[Міхаіл Жыла|Жыла]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Валянцінавіч Жук|Уладзімір Жук]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2009/2010 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск]] * [[Сезон 2011/2012 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2010/2011]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|Вікторыя-Рэгія]] [[Катэгорыя:2010 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2011 год у Мінску]] f5kst52zxiyni7wztu1wl9mjylp7t52 5130422 5130385 2026-04-21T15:55:53Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5130422 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|Вікторыя-Рэгія]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ('''10-е месца'''). == Склад каманды == * [[Аляксей Трухановіч]] * Задарожны * Красін * Голубеў * Арцюхоў * Скріба * [[Міхаіл Жыла|Жыла]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Валянцінавіч Жук|Уладзімір Жук]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2009/2010 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск]] * [[Сезон 2011/2012 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2010/2011]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|Вікторыя-Рэгія]] [[Катэгорыя:2010 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2011 год у Мінску]] sp9uimu5swj9qxb6rg5pgtkivfssg8d Сезон 2010/2011 ГК Кронан Гродна 0 806711 5130388 2026-04-21T14:24:49Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «{{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Кронан Гродна|Кронан]]» з горада [[Гродна]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ('''8-е месца'''), * Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Б...» 5130388 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Кронан Гродна|Кронан]]» з горада [[Гродна]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ('''8-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]] ('''першы этап'''). == Склад каманды == * Навіцкі * Назарко * Варвашэвіч * Кос * [[Максім Нясвадзьба|Нясвадзьба]] * Бачко * Янкоўскі * [[Кірыл Аржынскі|Аржынскі]] * Войшаль == Гл. таксама == * [[Сезон 2009/2010 ГК Кронан Гродна]] * [[Сезон 2011/2012 ГК Кронан Гродна]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Кронан Гродна|2010/2011]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|Кронан]] [[Катэгорыя:2010 год у Гродне]] [[Катэгорыя:2011 год у Гродне]] gdyf5yqzliyjf3mhea37g6m893wvvzx Сезон 2010/2011 ГК Мяшкоў Брэст 0 806712 5130389 2026-04-21T14:32:43Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «{{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ({{Ср}}'''Срэбраны прызёр '''), * Кубак Беларусі па гандбо...» 5130389 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ({{Ср}}'''Срэбраны прызёр '''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]] ({{Зр}}'''Уладальнік'''). == Склад каманды == * [[Рыгор Благанадзеждзін|Благанадзеждзін]] * Татарын * Пракапеня * [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Шумак]] * [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Баранаў]] * Кірыленка * Калеснеў * [[Павел Яўгенавіч Башкін|Башкін]] * [[Юрый Грамыка|Грамыка]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2012/2013 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2010/2011]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2010 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2011 год у Брэсце]] pf32lth88srqjpv4zebh534h4qleakb 5130390 5130389 2026-04-21T14:33:21Z Паўлюк Шапецька 37440 5130390 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ({{Ср}}'''Срэбраны прызёр '''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''). == Склад каманды == * [[Рыгор Благанадзеждзін|Благанадзеждзін]] * Татарын * Пракапеня * [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Шумак]] * [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Баранаў]] * Кірыленка * Калеснеў * [[Павел Яўгенавіч Башкін|Башкін]] * [[Юрый Грамыка|Грамыка]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2012/2013 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2010/2011]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2010 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2011 год у Брэсце]] 0k4h7z1kc6i4szu0lw0j9sg1sh4qhd5 5130391 5130390 2026-04-21T14:33:36Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Гл. таксама */ 5130391 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ({{Ср}}'''Срэбраны прызёр '''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''). == Склад каманды == * [[Рыгор Благанадзеждзін|Благанадзеждзін]] * Татарын * Пракапеня * [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Шумак]] * [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Баранаў]] * Кірыленка * Калеснеў * [[Павел Яўгенавіч Башкін|Башкін]] * [[Юрый Грамыка|Грамыка]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2009/2010 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2011/2012 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2010/2011]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2010 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2011 год у Брэсце]] 7sfmvp6bjp6yy9r6ff0secrd25etldl 5130410 5130391 2026-04-21T15:30:46Z Паўлюк Шапецька 37440 5130410 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ({{Ср}}'''Срэбраны прызёр '''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''). == Склад каманды == * [[Рыгор Благанадзеждзін|Благанадзеждзін]] * Татарын * Пракапеня * [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Шумак]] * [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Баранаў]] * Кірыленка * Калеснеў * [[Павел Яўгенавіч Башкін|Башкін]] * [[Юрый Грамыка|Грамыка]] * Рубізаў * Андрэй Філіпаў * Барзенкоў * Жыгяліс == Гл. таксама == * [[Сезон 2009/2010 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2011/2012 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля] * [https://pressball.by/blog/pressball/68490/ “Аркатрон” идет!] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2010/2011]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2010 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2011 год у Брэсце]] 8sn6iykzwighop0px9tcqsejeju777h 5130442 5130410 2026-04-21T16:45:46Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5130442 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ({{Ср}}'''Срэбраны прызёр '''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''). == Склад каманды == * [[Рыгор Благанадзеждзін|Благанадзеждзін]] * [[Юрый Татарын|Татарын]] * [[Антон Генадзевіч Пракапеня|Пракапеня]] * [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Шумак]] * [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Баранаў]] * Кірыленка * Калеснеў * [[Павел Яўгенавіч Башкін|Башкін]] * [[Юрый Грамыка|Грамыка]] * Рубізаў * Андрэй Філіпаў * Барзенкоў * Жыгяліс == Гл. таксама == * [[Сезон 2009/2010 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2011/2012 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля] * [https://pressball.by/blog/pressball/68490/ “Аркатрон” идет!] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2010/2011]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2010 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2011 год у Брэсце]] qc5vea0gcljbqni7c1zhbmtdh8axo55 Бітва за Букаву (2025) 0 806713 5130397 2026-04-21T14:45:01Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Картка:Бітва | Канфлікт = Бітва за Букаву (2025) | Частка = [[Канфлікт у Ківу]] | Выява = | Подпіс = | Дата = з 5 па 16 лютага | Год = 2025 | Месца = [[Букавв]] | Вынік = перамога паўстанцаў | Бок1 = [[File:M23 Logo.png|22пкс]] [[Рух 23 сакавіка]]<br>{{Сцягафікацы...» 5130397 wikitext text/x-wiki {{Картка:Бітва | Канфлікт = Бітва за Букаву (2025) | Частка = [[Канфлікт у Ківу]] | Выява = | Подпіс = | Дата = з 5 па 16 лютага | Год = 2025 | Месца = [[Букавв]] | Вынік = перамога паўстанцаў | Бок1 = [[File:M23 Logo.png|22пкс]] [[Рух 23 сакавіка]]<br>{{Сцягафікацыя|Руанда}} | Бок2 = {{Сцягафікацыя|ДР Конга}}<br>{{Сцяг|ААН}} [[MONUSCO]]<br/>[[Файл:Flag of SADC.svg|22пкс]] [[Садружнасць развіцця краін Паўднёвай Афрыкі]] | Камандуючы1 = | Камандуючы2 = | Сілы1 = | Сілы2 = | Страты1 = | Страты2 = }} '''Бітва за Букаву''' — аперацыя па захопу сталіцы [[ДР Конга|кангалезскай]] правінцыі [[Паўднёвае Ківу]], якая адбылася 5—16 лютага 2025 года ў ходзе [[Наступленне «Руху 23 сакавіка» (з 2022)|наступлення «Руху 23 сакавіка» на ДР Конга]]. == Перадгісторыя == У 2022 годзе Рух 23 сакавіка (М23) аднавіў сваё існаванне. У сакавіку 2022 года Руанда ўступіла ў [[Канфлікт паміж Дэмакратычнай Рэспублікай Конга і Руандай (з 2022)| канфлікт]] з ДР Конга. Пасля [[Бітва за Гому (2025)|падзення Гомы]] ([[Паўночнае Кіеву]]) паўстанцы і руандыйская армія пачалі прасоўванне ў бок Паўднёвага Ківу. = = Ход падзей == 5 лютага 2025 года сілы М23 захапілі стратэгічны шахцёрскі горад [[Н’ябібвэ]]<ref>{{Cite web|url=https://russian.cgtn.com/news/2025-02-06/1887419020059287553/index.html|title=Боевики M23 захватили город Ньябибве в ДР Конго|website=russian.cgtn.com|access-date=2025-02-15}}</ref>, размешчаны паміж Гомай і Букаву. 7 лютага ўлады Букаву зачынілі навучальныя ўстановы. Наступленне аднавілася на досвітку 11 лютага 2025 года, калі сілы M23 і Руанды ўзялі Іхусі і Мухангазой. Гэта месца мела стратэгічнае значэнне з-за яго блізкасці да крытычна важных аб’ектаў інфраструктуры, размешчаным прыкладна за 40 кіламетраў ад ваеннага аэрапорта [[Кавуму (аэрапорт)|Кавуму]] і за 70 кіламетраў ад Букаву. 13 лютага сілы M23 захапілі Калехе. 14 лютага 2025 года сілы M23 акружылі і ўзялі пад свой кантроль аэрапорт Кавуму<ref>{{Cite web|url=https://en.sputniknews.africa/20250214/m23-rebels-capture-international-airport-near-bukavu-in-eastern-drc-1070654869.html|title=M23 Rebels Capture International Airport Near Bukavu in Eastern DRC|lang=en|first=Christina|last=Glazkova|website=Sputnik Africa|date=2025-02-14|access-date=2025-02-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://eurojobmarket.com/news/2025/02/14/povstantsy-podderzhivaemye-ruandoi-zaiavili-o|title=Повстанцы, поддерживаемые Руандой, заявили о захвате второго аэропорта на востоке Конго, 14.02.2025 - Работа за рубежом|lang=ru|website=Новости {{!}} Работа за рубежом|access-date=2025-02-15}}</ref>, размешчаны прыкладна за 30 кіламетраў ад Букаву. Мясцовыя сведкі паведамілі, што назіралі адступленне ўрадавых сіл з гэтага раёна падчас супрацьстаяння. Неўзабаве пасля гэтага паўстанцы M23 пачалі прасоўванне ў Букаву<ref>{{Cite web|url=https://afrinz.ru/2025/02/na-vostoke-dr-kongo-povstanczy-m23-voshli-v-gorod-bukavu-reuters/|title=На востоке ДР Конго повстанцы M23 вошли в город Букаву — Reuters|lang=ru|last=r.8|website=ИА "Африканская инициатива"|date=2025-02-15|access-date=2025-02-15}}</ref> праз гарадскія раёны Багіра і Казінгу, прасоўваючыся да цэнтра горада. Мясцовыя жыхары задакументавалі рух паўстанцаў, на відэазапісе паказаны іх марш у раён Багіры. Прасоўванне суправаджалася паведамленнямі аб стральбе ў розных частках горада. 16 лютага ўрад ДР Конга паведаміў, што Букаву страчаны. Войскі M23 сутыкнуліся з вельмі невялікім супрацівам Узброеных Сіл. Некалькі чалавек у натоўпе віталі і заклікалі M23 выступіць маршам у [[Кіншаса| Кіншасу]]<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/congo-m23-rebels-bukavu-southkivu-14527185304baa9a5e40eff4cfccba85|title=Rwanda-backed rebels occupy a 2nd major city in Congo's mineral-rich east|lang=en|website=AP News|date=2025-02-16|access-date=2025-02-17}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Бітвы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Люты 2025 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2025 года]] 0fom669w754c5m7pbbxzhksushmwyjc 5130398 5130397 2026-04-21T14:45:21Z DBatura 73587 5130398 wikitext text/x-wiki {{Картка:Бітва | Канфлікт = Бітва за Букаву (2025) | Частка = [[Канфлікт у Ківу]] | Выява = | Подпіс = | Дата = з 5 па 16 лютага | Год = 2025 | Месца = [[Букаву]] | Вынік = перамога паўстанцаў | Бок1 = [[File:M23 Logo.png|22пкс]] [[Рух 23 сакавіка]]<br>{{Сцягафікацыя|Руанда}} | Бок2 = {{Сцягафікацыя|ДР Конга}}<br>{{Сцяг|ААН}} [[MONUSCO]]<br/>[[Файл:Flag of SADC.svg|22пкс]] [[Садружнасць развіцця краін Паўднёвай Афрыкі]] | Камандуючы1 = | Камандуючы2 = | Сілы1 = | Сілы2 = | Страты1 = | Страты2 = }} '''Бітва за Букаву''' — аперацыя па захопу сталіцы [[ДР Конга|кангалезскай]] правінцыі [[Паўднёвае Ківу]], якая адбылася 5—16 лютага 2025 года ў ходзе [[Наступленне «Руху 23 сакавіка» (з 2022)|наступлення «Руху 23 сакавіка» на ДР Конга]]. == Перадгісторыя == У 2022 годзе Рух 23 сакавіка (М23) аднавіў сваё існаванне. У сакавіку 2022 года Руанда ўступіла ў [[Канфлікт паміж Дэмакратычнай Рэспублікай Конга і Руандай (з 2022)| канфлікт]] з ДР Конга. Пасля [[Бітва за Гому (2025)|падзення Гомы]] ([[Паўночнае Кіеву]]) паўстанцы і руандыйская армія пачалі прасоўванне ў бок Паўднёвага Ківу. = = Ход падзей == 5 лютага 2025 года сілы М23 захапілі стратэгічны шахцёрскі горад [[Н’ябібвэ]]<ref>{{Cite web|url=https://russian.cgtn.com/news/2025-02-06/1887419020059287553/index.html|title=Боевики M23 захватили город Ньябибве в ДР Конго|website=russian.cgtn.com|access-date=2025-02-15}}</ref>, размешчаны паміж Гомай і Букаву. 7 лютага ўлады Букаву зачынілі навучальныя ўстановы. Наступленне аднавілася на досвітку 11 лютага 2025 года, калі сілы M23 і Руанды ўзялі Іхусі і Мухангазой. Гэта месца мела стратэгічнае значэнне з-за яго блізкасці да крытычна важных аб’ектаў інфраструктуры, размешчаным прыкладна за 40 кіламетраў ад ваеннага аэрапорта [[Кавуму (аэрапорт)|Кавуму]] і за 70 кіламетраў ад Букаву. 13 лютага сілы M23 захапілі Калехе. 14 лютага 2025 года сілы M23 акружылі і ўзялі пад свой кантроль аэрапорт Кавуму<ref>{{Cite web|url=https://en.sputniknews.africa/20250214/m23-rebels-capture-international-airport-near-bukavu-in-eastern-drc-1070654869.html|title=M23 Rebels Capture International Airport Near Bukavu in Eastern DRC|lang=en|first=Christina|last=Glazkova|website=Sputnik Africa|date=2025-02-14|access-date=2025-02-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://eurojobmarket.com/news/2025/02/14/povstantsy-podderzhivaemye-ruandoi-zaiavili-o|title=Повстанцы, поддерживаемые Руандой, заявили о захвате второго аэропорта на востоке Конго, 14.02.2025 - Работа за рубежом|lang=ru|website=Новости {{!}} Работа за рубежом|access-date=2025-02-15}}</ref>, размешчаны прыкладна за 30 кіламетраў ад Букаву. Мясцовыя сведкі паведамілі, што назіралі адступленне ўрадавых сіл з гэтага раёна падчас супрацьстаяння. Неўзабаве пасля гэтага паўстанцы M23 пачалі прасоўванне ў Букаву<ref>{{Cite web|url=https://afrinz.ru/2025/02/na-vostoke-dr-kongo-povstanczy-m23-voshli-v-gorod-bukavu-reuters/|title=На востоке ДР Конго повстанцы M23 вошли в город Букаву — Reuters|lang=ru|last=r.8|website=ИА "Африканская инициатива"|date=2025-02-15|access-date=2025-02-15}}</ref> праз гарадскія раёны Багіра і Казінгу, прасоўваючыся да цэнтра горада. Мясцовыя жыхары задакументавалі рух паўстанцаў, на відэазапісе паказаны іх марш у раён Багіры. Прасоўванне суправаджалася паведамленнямі аб стральбе ў розных частках горада. 16 лютага ўрад ДР Конга паведаміў, што Букаву страчаны. Войскі M23 сутыкнуліся з вельмі невялікім супрацівам Узброеных Сіл. Некалькі чалавек у натоўпе віталі і заклікалі M23 выступіць маршам у [[Кіншаса| Кіншасу]]<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/congo-m23-rebels-bukavu-southkivu-14527185304baa9a5e40eff4cfccba85|title=Rwanda-backed rebels occupy a 2nd major city in Congo's mineral-rich east|lang=en|website=AP News|date=2025-02-16|access-date=2025-02-17}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Бітвы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Люты 2025 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2025 года]] i7lm37j6iev70teg575jrtgb8aiqrrs 5130399 5130398 2026-04-21T14:45:44Z DBatura 73587 /* Перадгісторыя */ 5130399 wikitext text/x-wiki {{Картка:Бітва | Канфлікт = Бітва за Букаву (2025) | Частка = [[Канфлікт у Ківу]] | Выява = | Подпіс = | Дата = з 5 па 16 лютага | Год = 2025 | Месца = [[Букаву]] | Вынік = перамога паўстанцаў | Бок1 = [[File:M23 Logo.png|22пкс]] [[Рух 23 сакавіка]]<br>{{Сцягафікацыя|Руанда}} | Бок2 = {{Сцягафікацыя|ДР Конга}}<br>{{Сцяг|ААН}} [[MONUSCO]]<br/>[[Файл:Flag of SADC.svg|22пкс]] [[Садружнасць развіцця краін Паўднёвай Афрыкі]] | Камандуючы1 = | Камандуючы2 = | Сілы1 = | Сілы2 = | Страты1 = | Страты2 = }} '''Бітва за Букаву''' — аперацыя па захопу сталіцы [[ДР Конга|кангалезскай]] правінцыі [[Паўднёвае Ківу]], якая адбылася 5—16 лютага 2025 года ў ходзе [[Наступленне «Руху 23 сакавіка» (з 2022)|наступлення «Руху 23 сакавіка» на ДР Конга]]. == Перадгісторыя == У 2022 годзе Рух 23 сакавіка (М23) аднавіў сваё існаванне. У сакавіку 2022 года Руанда ўступіла ў [[Канфлікт паміж Дэмакратычнай Рэспублікай Конга і Руандай (з 2022)| канфлікт]] з ДР Конга. Пасля [[Бітва за Гому (2025)|падзення Гомы]] ([[Паўночнае Ківу]]) паўстанцы і руандыйская армія пачалі прасоўванне ў бок Паўднёвага Ківу. = = Ход падзей == 5 лютага 2025 года сілы М23 захапілі стратэгічны шахцёрскі горад [[Н’ябібвэ]]<ref>{{Cite web|url=https://russian.cgtn.com/news/2025-02-06/1887419020059287553/index.html|title=Боевики M23 захватили город Ньябибве в ДР Конго|website=russian.cgtn.com|access-date=2025-02-15}}</ref>, размешчаны паміж Гомай і Букаву. 7 лютага ўлады Букаву зачынілі навучальныя ўстановы. Наступленне аднавілася на досвітку 11 лютага 2025 года, калі сілы M23 і Руанды ўзялі Іхусі і Мухангазой. Гэта месца мела стратэгічнае значэнне з-за яго блізкасці да крытычна важных аб’ектаў інфраструктуры, размешчаным прыкладна за 40 кіламетраў ад ваеннага аэрапорта [[Кавуму (аэрапорт)|Кавуму]] і за 70 кіламетраў ад Букаву. 13 лютага сілы M23 захапілі Калехе. 14 лютага 2025 года сілы M23 акружылі і ўзялі пад свой кантроль аэрапорт Кавуму<ref>{{Cite web|url=https://en.sputniknews.africa/20250214/m23-rebels-capture-international-airport-near-bukavu-in-eastern-drc-1070654869.html|title=M23 Rebels Capture International Airport Near Bukavu in Eastern DRC|lang=en|first=Christina|last=Glazkova|website=Sputnik Africa|date=2025-02-14|access-date=2025-02-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://eurojobmarket.com/news/2025/02/14/povstantsy-podderzhivaemye-ruandoi-zaiavili-o|title=Повстанцы, поддерживаемые Руандой, заявили о захвате второго аэропорта на востоке Конго, 14.02.2025 - Работа за рубежом|lang=ru|website=Новости {{!}} Работа за рубежом|access-date=2025-02-15}}</ref>, размешчаны прыкладна за 30 кіламетраў ад Букаву. Мясцовыя сведкі паведамілі, што назіралі адступленне ўрадавых сіл з гэтага раёна падчас супрацьстаяння. Неўзабаве пасля гэтага паўстанцы M23 пачалі прасоўванне ў Букаву<ref>{{Cite web|url=https://afrinz.ru/2025/02/na-vostoke-dr-kongo-povstanczy-m23-voshli-v-gorod-bukavu-reuters/|title=На востоке ДР Конго повстанцы M23 вошли в город Букаву — Reuters|lang=ru|last=r.8|website=ИА "Африканская инициатива"|date=2025-02-15|access-date=2025-02-15}}</ref> праз гарадскія раёны Багіра і Казінгу, прасоўваючыся да цэнтра горада. Мясцовыя жыхары задакументавалі рух паўстанцаў, на відэазапісе паказаны іх марш у раён Багіры. Прасоўванне суправаджалася паведамленнямі аб стральбе ў розных частках горада. 16 лютага ўрад ДР Конга паведаміў, што Букаву страчаны. Войскі M23 сутыкнуліся з вельмі невялікім супрацівам Узброеных Сіл. Некалькі чалавек у натоўпе віталі і заклікалі M23 выступіць маршам у [[Кіншаса| Кіншасу]]<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/congo-m23-rebels-bukavu-southkivu-14527185304baa9a5e40eff4cfccba85|title=Rwanda-backed rebels occupy a 2nd major city in Congo's mineral-rich east|lang=en|website=AP News|date=2025-02-16|access-date=2025-02-17}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Бітвы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Люты 2025 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2025 года]] jmzrntsjqwht1w3unkm6ckjig9hmen8 5130400 5130399 2026-04-21T14:46:03Z DBatura 73587 /* Перадгісторыя */ 5130400 wikitext text/x-wiki {{Картка:Бітва | Канфлікт = Бітва за Букаву (2025) | Частка = [[Канфлікт у Ківу]] | Выява = | Подпіс = | Дата = з 5 па 16 лютага | Год = 2025 | Месца = [[Букаву]] | Вынік = перамога паўстанцаў | Бок1 = [[File:M23 Logo.png|22пкс]] [[Рух 23 сакавіка]]<br>{{Сцягафікацыя|Руанда}} | Бок2 = {{Сцягафікацыя|ДР Конга}}<br>{{Сцяг|ААН}} [[MONUSCO]]<br/>[[Файл:Flag of SADC.svg|22пкс]] [[Садружнасць развіцця краін Паўднёвай Афрыкі]] | Камандуючы1 = | Камандуючы2 = | Сілы1 = | Сілы2 = | Страты1 = | Страты2 = }} '''Бітва за Букаву''' — аперацыя па захопу сталіцы [[ДР Конга|кангалезскай]] правінцыі [[Паўднёвае Ківу]], якая адбылася 5—16 лютага 2025 года ў ходзе [[Наступленне «Руху 23 сакавіка» (з 2022)|наступлення «Руху 23 сакавіка» на ДР Конга]]. == Перадгісторыя == У 2022 годзе Рух 23 сакавіка (М23) аднавіў сваё існаванне. У сакавіку 2022 года Руанда ўступіла ў [[Канфлікт паміж Дэмакратычнай Рэспублікай Конга і Руандай (з 2022)| канфлікт]] з ДР Конга. Пасля [[Бітва за Гому (2025)|падзення Гомы]] ([[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]]) паўстанцы і руандыйская армія пачалі прасоўванне ў бок Паўднёвага Ківу. = = Ход падзей == 5 лютага 2025 года сілы М23 захапілі стратэгічны шахцёрскі горад [[Н’ябібвэ]]<ref>{{Cite web|url=https://russian.cgtn.com/news/2025-02-06/1887419020059287553/index.html|title=Боевики M23 захватили город Ньябибве в ДР Конго|website=russian.cgtn.com|access-date=2025-02-15}}</ref>, размешчаны паміж Гомай і Букаву. 7 лютага ўлады Букаву зачынілі навучальныя ўстановы. Наступленне аднавілася на досвітку 11 лютага 2025 года, калі сілы M23 і Руанды ўзялі Іхусі і Мухангазой. Гэта месца мела стратэгічнае значэнне з-за яго блізкасці да крытычна важных аб’ектаў інфраструктуры, размешчаным прыкладна за 40 кіламетраў ад ваеннага аэрапорта [[Кавуму (аэрапорт)|Кавуму]] і за 70 кіламетраў ад Букаву. 13 лютага сілы M23 захапілі Калехе. 14 лютага 2025 года сілы M23 акружылі і ўзялі пад свой кантроль аэрапорт Кавуму<ref>{{Cite web|url=https://en.sputniknews.africa/20250214/m23-rebels-capture-international-airport-near-bukavu-in-eastern-drc-1070654869.html|title=M23 Rebels Capture International Airport Near Bukavu in Eastern DRC|lang=en|first=Christina|last=Glazkova|website=Sputnik Africa|date=2025-02-14|access-date=2025-02-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://eurojobmarket.com/news/2025/02/14/povstantsy-podderzhivaemye-ruandoi-zaiavili-o|title=Повстанцы, поддерживаемые Руандой, заявили о захвате второго аэропорта на востоке Конго, 14.02.2025 - Работа за рубежом|lang=ru|website=Новости {{!}} Работа за рубежом|access-date=2025-02-15}}</ref>, размешчаны прыкладна за 30 кіламетраў ад Букаву. Мясцовыя сведкі паведамілі, што назіралі адступленне ўрадавых сіл з гэтага раёна падчас супрацьстаяння. Неўзабаве пасля гэтага паўстанцы M23 пачалі прасоўванне ў Букаву<ref>{{Cite web|url=https://afrinz.ru/2025/02/na-vostoke-dr-kongo-povstanczy-m23-voshli-v-gorod-bukavu-reuters/|title=На востоке ДР Конго повстанцы M23 вошли в город Букаву — Reuters|lang=ru|last=r.8|website=ИА "Африканская инициатива"|date=2025-02-15|access-date=2025-02-15}}</ref> праз гарадскія раёны Багіра і Казінгу, прасоўваючыся да цэнтра горада. Мясцовыя жыхары задакументавалі рух паўстанцаў, на відэазапісе паказаны іх марш у раён Багіры. Прасоўванне суправаджалася паведамленнямі аб стральбе ў розных частках горада. 16 лютага ўрад ДР Конга паведаміў, што Букаву страчаны. Войскі M23 сутыкнуліся з вельмі невялікім супрацівам Узброеных Сіл. Некалькі чалавек у натоўпе віталі і заклікалі M23 выступіць маршам у [[Кіншаса| Кіншасу]]<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/congo-m23-rebels-bukavu-southkivu-14527185304baa9a5e40eff4cfccba85|title=Rwanda-backed rebels occupy a 2nd major city in Congo's mineral-rich east|lang=en|website=AP News|date=2025-02-16|access-date=2025-02-17}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Бітвы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Люты 2025 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2025 года]] eb73w4bl52op690skqs313al55h4on0 5130401 5130400 2026-04-21T14:46:25Z DBatura 73587 /* = Ход падзей = */ 5130401 wikitext text/x-wiki {{Картка:Бітва | Канфлікт = Бітва за Букаву (2025) | Частка = [[Канфлікт у Ківу]] | Выява = | Подпіс = | Дата = з 5 па 16 лютага | Год = 2025 | Месца = [[Букаву]] | Вынік = перамога паўстанцаў | Бок1 = [[File:M23 Logo.png|22пкс]] [[Рух 23 сакавіка]]<br>{{Сцягафікацыя|Руанда}} | Бок2 = {{Сцягафікацыя|ДР Конга}}<br>{{Сцяг|ААН}} [[MONUSCO]]<br/>[[Файл:Flag of SADC.svg|22пкс]] [[Садружнасць развіцця краін Паўднёвай Афрыкі]] | Камандуючы1 = | Камандуючы2 = | Сілы1 = | Сілы2 = | Страты1 = | Страты2 = }} '''Бітва за Букаву''' — аперацыя па захопу сталіцы [[ДР Конга|кангалезскай]] правінцыі [[Паўднёвае Ківу]], якая адбылася 5—16 лютага 2025 года ў ходзе [[Наступленне «Руху 23 сакавіка» (з 2022)|наступлення «Руху 23 сакавіка» на ДР Конга]]. == Перадгісторыя == У 2022 годзе Рух 23 сакавіка (М23) аднавіў сваё існаванне. У сакавіку 2022 года Руанда ўступіла ў [[Канфлікт паміж Дэмакратычнай Рэспублікай Конга і Руандай (з 2022)| канфлікт]] з ДР Конга. Пасля [[Бітва за Гому (2025)|падзення Гомы]] ([[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]]) паўстанцы і руандыйская армія пачалі прасоўванне ў бок Паўднёвага Ківу. == Ход падзей == 5 лютага 2025 года сілы М23 захапілі стратэгічны шахцёрскі горад [[Н’ябібвэ]]<ref>{{Cite web|url=https://russian.cgtn.com/news/2025-02-06/1887419020059287553/index.html|title=Боевики M23 захватили город Ньябибве в ДР Конго|website=russian.cgtn.com|access-date=2025-02-15}}</ref>, размешчаны паміж Гомай і Букаву. 7 лютага ўлады Букаву зачынілі навучальныя ўстановы. Наступленне аднавілася на досвітку 11 лютага 2025 года, калі сілы M23 і Руанды ўзялі Іхусі і Мухангазой. Гэта месца мела стратэгічнае значэнне з-за яго блізкасці да крытычна важных аб’ектаў інфраструктуры, размешчаным прыкладна за 40 кіламетраў ад ваеннага аэрапорта [[Кавуму (аэрапорт)|Кавуму]] і за 70 кіламетраў ад Букаву. 13 лютага сілы M23 захапілі Калехе. 14 лютага 2025 года сілы M23 акружылі і ўзялі пад свой кантроль аэрапорт Кавуму<ref>{{Cite web|url=https://en.sputniknews.africa/20250214/m23-rebels-capture-international-airport-near-bukavu-in-eastern-drc-1070654869.html|title=M23 Rebels Capture International Airport Near Bukavu in Eastern DRC|lang=en|first=Christina|last=Glazkova|website=Sputnik Africa|date=2025-02-14|access-date=2025-02-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://eurojobmarket.com/news/2025/02/14/povstantsy-podderzhivaemye-ruandoi-zaiavili-o|title=Повстанцы, поддерживаемые Руандой, заявили о захвате второго аэропорта на востоке Конго, 14.02.2025 - Работа за рубежом|lang=ru|website=Новости {{!}} Работа за рубежом|access-date=2025-02-15}}</ref>, размешчаны прыкладна за 30 кіламетраў ад Букаву. Мясцовыя сведкі паведамілі, што назіралі адступленне ўрадавых сіл з гэтага раёна падчас супрацьстаяння. Неўзабаве пасля гэтага паўстанцы M23 пачалі прасоўванне ў Букаву<ref>{{Cite web|url=https://afrinz.ru/2025/02/na-vostoke-dr-kongo-povstanczy-m23-voshli-v-gorod-bukavu-reuters/|title=На востоке ДР Конго повстанцы M23 вошли в город Букаву — Reuters|lang=ru|last=r.8|website=ИА "Африканская инициатива"|date=2025-02-15|access-date=2025-02-15}}</ref> праз гарадскія раёны Багіра і Казінгу, прасоўваючыся да цэнтра горада. Мясцовыя жыхары задакументавалі рух паўстанцаў, на відэазапісе паказаны іх марш у раён Багіры. Прасоўванне суправаджалася паведамленнямі аб стральбе ў розных частках горада. 16 лютага ўрад ДР Конга паведаміў, што Букаву страчаны. Войскі M23 сутыкнуліся з вельмі невялікім супрацівам Узброеных Сіл. Некалькі чалавек у натоўпе віталі і заклікалі M23 выступіць маршам у [[Кіншаса| Кіншасу]]<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/congo-m23-rebels-bukavu-southkivu-14527185304baa9a5e40eff4cfccba85|title=Rwanda-backed rebels occupy a 2nd major city in Congo's mineral-rich east|lang=en|website=AP News|date=2025-02-16|access-date=2025-02-17}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Бітвы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Люты 2025 года]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2025 года]] cygb10r168cj4nxip4kk6r6k7l2j74v Сезон 2010/2011 ГК Дынама Мінск 0 806714 5130414 2026-04-21T15:45:18Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Дынама Мінск|Дынама]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ({{Зл}}'''Чэмпіён '''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [...» 5130414 wikitext text/x-wiki У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Дынама Мінск|Дынама]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ({{Зл}}'''Чэмпіён '''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр '''). == Склад каманды == * [[Віталь Віктаравіч Кажанеўскі|Кажанеўскі]] * [[Сяргей Барысавіч Ануфрыенка|Ануфрыенка]] * Каваленка * [[Сяргей Уладзіміравіч Шыловіч|Шыловіч]] * [[Яўген Камароў|Камароў]] * [[Андрэй Хапаль|Хапаль]] * [[Максім Мікалаевіч Бабічаў|М. Бабічаў]] * [[Павел Мікалаевіч Ацьман|Ацьман]] * Чапуліс * [[Міхаіл Віктаравіч Няжура|Няжура]] * [[Барыс Валер’евіч Пухоўскі|Пухоўскі]] * [[Аляксандр Уладзіміравіч Цітоў|А. Цітоў]] * [[Аляксей Васільевіч Гайса|Гайса]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Украіны}} [[Сяргей Васільевіч Бябешка|Сяргей Бябешка]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2009/2010 ГК Дынама Мінск]] * [[Сезон 2011/2012 ГК Дынама Мінск]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/68490/ «Аркатрон» идет!] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Дынама Мінск|2010/2011]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|Дынама Мінск]] [[Катэгорыя:2010 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2011 год у Мінску]] i2ursrbm5t3ll3v7899yoxpizk33w68 Сезон 2010/2011 ГК Гомель 0 806715 5130419 2026-04-21T15:51:37Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «{{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Гомель|Гомель]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ('''5-е месца'''). == Склад каманды == * Дзяніс Валынцаў|Валынца...» 5130419 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Гомель|Гомель]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ('''5-е месца'''). == Склад каманды == * [[Дзяніс Валынцаў|Валынцаў]] * [[Анатоль Патароча|Патароча]] * [[Андрэй Яшчанка|Яшчанка]] * [[Аляксандр Віктаравіч Ліпінскі|Ліпінскі]] * [[Віталь Зінчанка|Зінчанка]] * Елянескі * Поух * Сердзюкоў == Гл. таксама == * [[Сезон 2009/2010 ГК ГГК Гомель]] * [[Сезон 2011/2012 ГК ГГК Гомель]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/68490/ «Аркатрон» идет!] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Гомель|2010/2011]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|Гомель]] [[Катэгорыя:2010 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:2011 год у Гомелі]] pu6ld8i9djksucza24j2gsi3x101njs 5130420 5130419 2026-04-21T15:54:27Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5130420 wikitext text/x-wiki {{дапісаць}} У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Гомель|Гомель]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ('''5-е месца'''). == Склад каманды == * [[Дзяніс Валынцаў]] * [[Анатоль Патароча|Патароча]] * [[Андрэй Яшчанка]] * [[Аляксандр Віктаравіч Ліпінскі|Ліпінскі]] * [[Віталь Зінчанка|Зінчанка]] * Елянескі * Поух * Сердзюкоў == Гл. таксама == * [[Сезон 2009/2010 ГК ГГК Гомель]] * [[Сезон 2011/2012 ГК ГГК Гомель]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/68490/ «Аркатрон» идет!] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Гомель|2010/2011]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|Гомель]] [[Катэгорыя:2010 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:2011 год у Гомелі]] cnezi77l01galc0gvdlruvdqryqlw2d Хвойнікі (значэнні) 0 806716 5130481 2026-04-21T19:04:11Z Антон 740 76022 Новая старонка: «Назву '''Хвойнікі''' маюць: * [[Хваёвыя лясы|Хвойнікі]] — светлаіглічныя лясы з перавагай хвоі ў дрэвавым ярусе. * [[Хвойнікі (Капыльскі раён)|Хвойнікі]] — пасёлак у [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. * Хвойнікі (Чэрвеньс...» 5130481 wikitext text/x-wiki Назву '''Хвойнікі''' маюць: * [[Хваёвыя лясы|Хвойнікі]] — светлаіглічныя лясы з перавагай хвоі ў дрэвавым ярусе. * [[Хвойнікі (Капыльскі раён)|Хвойнікі]] — пасёлак у [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. * [[Хвойнікі (Чэрвеньскі раён)|Хвойнікі]] — вёска ў [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскім раёне]] Мінскай вобласці. {{неадназначнасць}} ha9mqjodwbhnsges0tchl103iubaf27 Перажыць Джэфры Эпштэйна 0 806717 5130516 2026-04-22T03:58:03Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{фільм}} '''Перажыць Джэфры Эпштэйна''' ({{lang-en|Surviving Jeffrey Epstein}} — [[ЗША|амерыканскі]] [[Дакументальны філтм|дакументальны]] міні-серыял пра асуджанага за сексуальныя злачынствы міліардэра [[Джэфры Эпштэйн]]а, рэжысёрамі якога выступілі [[Эн Сандберг]] і ]]Рыкі С...» 5130516 wikitext text/x-wiki {{фільм}} '''Перажыць Джэфры Эпштэйна''' ({{lang-en|Surviving Jeffrey Epstein}} — [[ЗША|амерыканскі]] [[Дакументальны філтм|дакументальны]] міні-серыял пра асуджанага за сексуальныя злачынствы міліардэра [[Джэфры Эпштэйн]]а, рэжысёрамі якога выступілі [[Эн Сандберг]] і ]]Рыкі Стэрн]]. Складаецца з 4 эпізодаў. Выйшаў у эфір [[9 жніўня]] [[2020]] года на канале [[Lifetime]].<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/surviving-jeffrey-epstein-r-kelly-follow-up-works-at-lifetime-1226425|title=Surviving Jeffrey Epstein' Docuseries, R. Kelly Follow-Up in the Works at Lifetime|website=[[The Hollywood Reporter]]|first=Rick|last=Porter|date=July 23, 2019|access-date=August 1, 2020}}</ref> ==Сюжэт== Карціна распавядае пра асуджанага за сексуальныя злачынствы Джэфры Эпштэйн, які выкарыстаў сваю ўладу і фінансы, каб схаваць злачынствы.<ref>{{Cite web|last=Michallon|first=Clémence|date=2020-08-08|title=The most startling moments in Lifetime's new Epstein documentary|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/surviving-jeffrey-epstein-lifetime-ghislaine-maxwell-allegations-a9660396.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/surviving-jeffrey-epstein-lifetime-ghislaine-maxwell-allegations-a9660396.html |archive-date=2022-05-25 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=2020-08-14|website=The Independent|language=en}}</ref> У серыяле восем выжылых дзеляцца сваімі гісторыямі: Кортні Уайльд, Рэйчел Кей Бенавідэс і [[Вірджынія Джуфрэ]], а таксама новыя ахвяры, якія вырашылі распавесці аб тым, што здарылася ўпершыню.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/video/surviving-jeffrey-epstein-trailer-lifetime/|title='Surviving Jeffrey Epstein' Trailer: Lifetime's Latest Ripped-From-Headlines Docuseries Readies For August Premiere|website=[[Deadline Hollywood]]|first=Patrick|last=Hipes|date=July 20, 2020|access-date=August 1, 2020}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Jensen|first=Erin|date=August 3, 2020|title=How arrest of Jeffrey Epstein associate Ghislaine Maxwell changed Lifetime's new 'Surviving' documentary|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/tv/2020/08/03/jeffrey-epstein-associate-ghislaine-maxwell-arrest-lifetime-surviving-docuseries-documentary/5573366002/|access-date=2020-08-05|website=USA Today|language=en-US}}</ref> Серыял паказвае таксама арышт [[ФБР]] брытанскай свецкай ільвіцы і саўдзельніцы Эпштэйна [[Гіслейн Максвел]] 2 ліпеня 2020 года.<ref name=":0" /> ==Вытворчасць== Пра пачатак здымак абвешчана ў ліпені 2019 года. Рэжысёрамі выствпілі Эн Сандберг і Рыкі Стэрн, а прадзюсарас — [[Роберт Фрыдман]]<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/surviving-jeffrey-epstein-r-kelly-follow-up-works-at-lifetime-1226425|title=Surviving Jeffrey Epstein' Docuseries, R. Kelly Follow-Up in the Works at Lifetime|website=[[The Hollywood Reporter]]|first=Rick|last=Porter|date=July 23, 2019|access-date=August 1, 2020}}</ref>. == Рэакцыя На [[Metacritic]] серыял мае сярэдні ўзважаны бал 76 з 100, заснаваны на водгуках 4 крытыкаў, што паказвае на «ў цэлым станоўчыя водгукі».<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/tv/surviving-jeffrey-epstein/season-1|title=Surviving Jeffrey Epstein|website=[[Metacritic]]|access-date=August 18, 2020}}</ref> Нацыянальная гарачая лінія па пытаннях сэксуальнага гвалту ў ЗША, кіраваная нацыянальнай сеткай па барацьбе з згвалтаваннямі, гвалтам і інцэстам (RAINN), зафіксавала павелічэнне колькасці званкоў на 34% падчас паказу дакументальнага фільма.<ref>{{Cite web|last=Wagmeister|first=Elizabeth|date=2020-08-12|title='Surviving Jeffrey Epstein' Documentary Leads to Increase In National Sexual Assault Hotline Calls|url=https://variety.com/2020/tv/news/surviving-jeffrey-epstein-national-sexual-assault-hotline-lifetime-1234732880/|access-date=2020-08-14|website=Variety|language=en}}</ref> == Крыніцы== {{Крыніцы}} {{Справа Эпштэйна}} [[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2020 года]][[Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Дакументальныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Джэфры Эпштэйн]] q7i51q4n3jnx820cbw42p4bx3xy72u9 5130517 5130516 2026-04-22T03:58:30Z DBatura 73587 5130517 wikitext text/x-wiki {{фільм}} '''Перажыць Джэфры Эпштэйна''' ({{lang-en|Surviving Jeffrey Epstein}} — [[ЗША|амерыканскі]] [[Дакументальны фільм|дакументальны]] міні-серыял пра асуджанага за сексуальныя злачынствы міліардэра [[Джэфры Эпштэйн]]а, рэжысёрамі якога выступілі [[Эн Сандберг]] і [[Рыкі Стэрн]]. Складаецца з 4 эпізодаў. Выйшаў у эфір [[9 жніўня]] [[2020]] года на канале [[Lifetime]].<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/surviving-jeffrey-epstein-r-kelly-follow-up-works-at-lifetime-1226425|title=Surviving Jeffrey Epstein' Docuseries, R. Kelly Follow-Up in the Works at Lifetime|website=[[The Hollywood Reporter]]|first=Rick|last=Porter|date=July 23, 2019|access-date=August 1, 2020}}</ref> ==Сюжэт== Карціна распавядае пра асуджанага за сексуальныя злачынствы Джэфры Эпштэйн, які выкарыстаў сваю ўладу і фінансы, каб схаваць злачынствы.<ref>{{Cite web|last=Michallon|first=Clémence|date=2020-08-08|title=The most startling moments in Lifetime's new Epstein documentary|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/surviving-jeffrey-epstein-lifetime-ghislaine-maxwell-allegations-a9660396.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/surviving-jeffrey-epstein-lifetime-ghislaine-maxwell-allegations-a9660396.html |archive-date=2022-05-25 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=2020-08-14|website=The Independent|language=en}}</ref> У серыяле восем выжылых дзеляцца сваімі гісторыямі: Кортні Уайльд, Рэйчел Кей Бенавідэс і [[Вірджынія Джуфрэ]], а таксама новыя ахвяры, якія вырашылі распавесці аб тым, што здарылася ўпершыню.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/video/surviving-jeffrey-epstein-trailer-lifetime/|title='Surviving Jeffrey Epstein' Trailer: Lifetime's Latest Ripped-From-Headlines Docuseries Readies For August Premiere|website=[[Deadline Hollywood]]|first=Patrick|last=Hipes|date=July 20, 2020|access-date=August 1, 2020}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Jensen|first=Erin|date=August 3, 2020|title=How arrest of Jeffrey Epstein associate Ghislaine Maxwell changed Lifetime's new 'Surviving' documentary|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/tv/2020/08/03/jeffrey-epstein-associate-ghislaine-maxwell-arrest-lifetime-surviving-docuseries-documentary/5573366002/|access-date=2020-08-05|website=USA Today|language=en-US}}</ref> Серыял паказвае таксама арышт [[ФБР]] брытанскай свецкай ільвіцы і саўдзельніцы Эпштэйна [[Гіслейн Максвел]] 2 ліпеня 2020 года.<ref name=":0" /> ==Вытворчасць== Пра пачатак здымак абвешчана ў ліпені 2019 года. Рэжысёрамі выствпілі Эн Сандберг і Рыкі Стэрн, а прадзюсарас — [[Роберт Фрыдман]]<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/surviving-jeffrey-epstein-r-kelly-follow-up-works-at-lifetime-1226425|title=Surviving Jeffrey Epstein' Docuseries, R. Kelly Follow-Up in the Works at Lifetime|website=[[The Hollywood Reporter]]|first=Rick|last=Porter|date=July 23, 2019|access-date=August 1, 2020}}</ref>. == Рэакцыя На [[Metacritic]] серыял мае сярэдні ўзважаны бал 76 з 100, заснаваны на водгуках 4 крытыкаў, што паказвае на «ў цэлым станоўчыя водгукі».<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/tv/surviving-jeffrey-epstein/season-1|title=Surviving Jeffrey Epstein|website=[[Metacritic]]|access-date=August 18, 2020}}</ref> Нацыянальная гарачая лінія па пытаннях сэксуальнага гвалту ў ЗША, кіраваная нацыянальнай сеткай па барацьбе з згвалтаваннямі, гвалтам і інцэстам (RAINN), зафіксавала павелічэнне колькасці званкоў на 34% падчас паказу дакументальнага фільма.<ref>{{Cite web|last=Wagmeister|first=Elizabeth|date=2020-08-12|title='Surviving Jeffrey Epstein' Documentary Leads to Increase In National Sexual Assault Hotline Calls|url=https://variety.com/2020/tv/news/surviving-jeffrey-epstein-national-sexual-assault-hotline-lifetime-1234732880/|access-date=2020-08-14|website=Variety|language=en}}</ref> == Крыніцы== {{Крыніцы}} {{Справа Эпштэйна}} [[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2020 года]][[Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Дакументальныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Джэфры Эпштэйн]] 0o6re208p6vwtjpk7cyf6a1219ldtop 5130518 5130517 2026-04-22T03:58:41Z DBatura 73587 /* Вытворчасць */ 5130518 wikitext text/x-wiki {{фільм}} '''Перажыць Джэфры Эпштэйна''' ({{lang-en|Surviving Jeffrey Epstein}} — [[ЗША|амерыканскі]] [[Дакументальны фільм|дакументальны]] міні-серыял пра асуджанага за сексуальныя злачынствы міліардэра [[Джэфры Эпштэйн]]а, рэжысёрамі якога выступілі [[Эн Сандберг]] і [[Рыкі Стэрн]]. Складаецца з 4 эпізодаў. Выйшаў у эфір [[9 жніўня]] [[2020]] года на канале [[Lifetime]].<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/surviving-jeffrey-epstein-r-kelly-follow-up-works-at-lifetime-1226425|title=Surviving Jeffrey Epstein' Docuseries, R. Kelly Follow-Up in the Works at Lifetime|website=[[The Hollywood Reporter]]|first=Rick|last=Porter|date=July 23, 2019|access-date=August 1, 2020}}</ref> ==Сюжэт== Карціна распавядае пра асуджанага за сексуальныя злачынствы Джэфры Эпштэйн, які выкарыстаў сваю ўладу і фінансы, каб схаваць злачынствы.<ref>{{Cite web|last=Michallon|first=Clémence|date=2020-08-08|title=The most startling moments in Lifetime's new Epstein documentary|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/surviving-jeffrey-epstein-lifetime-ghislaine-maxwell-allegations-a9660396.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/surviving-jeffrey-epstein-lifetime-ghislaine-maxwell-allegations-a9660396.html |archive-date=2022-05-25 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=2020-08-14|website=The Independent|language=en}}</ref> У серыяле восем выжылых дзеляцца сваімі гісторыямі: Кортні Уайльд, Рэйчел Кей Бенавідэс і [[Вірджынія Джуфрэ]], а таксама новыя ахвяры, якія вырашылі распавесці аб тым, што здарылася ўпершыню.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/video/surviving-jeffrey-epstein-trailer-lifetime/|title='Surviving Jeffrey Epstein' Trailer: Lifetime's Latest Ripped-From-Headlines Docuseries Readies For August Premiere|website=[[Deadline Hollywood]]|first=Patrick|last=Hipes|date=July 20, 2020|access-date=August 1, 2020}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Jensen|first=Erin|date=August 3, 2020|title=How arrest of Jeffrey Epstein associate Ghislaine Maxwell changed Lifetime's new 'Surviving' documentary|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/tv/2020/08/03/jeffrey-epstein-associate-ghislaine-maxwell-arrest-lifetime-surviving-docuseries-documentary/5573366002/|access-date=2020-08-05|website=USA Today|language=en-US}}</ref> Серыял паказвае таксама арышт [[ФБР]] брытанскай свецкай ільвіцы і саўдзельніцы Эпштэйна [[Гіслейн Максвел]] 2 ліпеня 2020 года.<ref name=":0" /> ==Вытворчасць== Пра пачатак здымак абвешчана ў ліпені 2019 года. Рэжысёрамі выствпілі Эн Сандберг і Рыкі Стэрн, а прадзюсарас — [[Роберт Фрыдман]]<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/surviving-jeffrey-epstein-r-kelly-follow-up-works-at-lifetime-1226425|title=Surviving Jeffrey Epstein' Docuseries, R. Kelly Follow-Up in the Works at Lifetime|website=[[The Hollywood Reporter]]|first=Rick|last=Porter|date=July 23, 2019|access-date=August 1, 2020}}</ref>. == Рэакцыя == На [[Metacritic]] серыял мае сярэдні ўзважаны бал 76 з 100, заснаваны на водгуках 4 крытыкаў, што паказвае на «ў цэлым станоўчыя водгукі».<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/tv/surviving-jeffrey-epstein/season-1|title=Surviving Jeffrey Epstein|website=[[Metacritic]]|access-date=August 18, 2020}}</ref> Нацыянальная гарачая лінія па пытаннях сэксуальнага гвалту ў ЗША, кіраваная нацыянальнай сеткай па барацьбе з згвалтаваннямі, гвалтам і інцэстам (RAINN), зафіксавала павелічэнне колькасці званкоў на 34% падчас паказу дакументальнага фільма.<ref>{{Cite web|last=Wagmeister|first=Elizabeth|date=2020-08-12|title='Surviving Jeffrey Epstein' Documentary Leads to Increase In National Sexual Assault Hotline Calls|url=https://variety.com/2020/tv/news/surviving-jeffrey-epstein-national-sexual-assault-hotline-lifetime-1234732880/|access-date=2020-08-14|website=Variety|language=en}}</ref> == Крыніцы== {{Крыніцы}} {{Справа Эпштэйна}} [[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2020 года]][[Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Дакументальныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Джэфры Эпштэйн]] onin5mcogxiiww5gr36nfd4b7y6f5ll 5130519 5130518 2026-04-22T03:59:40Z DBatura 73587 /* Вытворчасць */ 5130519 wikitext text/x-wiki {{фільм}} '''Перажыць Джэфры Эпштэйна''' ({{lang-en|Surviving Jeffrey Epstein}} — [[ЗША|амерыканскі]] [[Дакументальны фільм|дакументальны]] міні-серыял пра асуджанага за сексуальныя злачынствы міліардэра [[Джэфры Эпштэйн]]а, рэжысёрамі якога выступілі [[Эн Сандберг]] і [[Рыкі Стэрн]]. Складаецца з 4 эпізодаў. Выйшаў у эфір [[9 жніўня]] [[2020]] года на канале [[Lifetime]].<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/surviving-jeffrey-epstein-r-kelly-follow-up-works-at-lifetime-1226425|title=Surviving Jeffrey Epstein' Docuseries, R. Kelly Follow-Up in the Works at Lifetime|website=[[The Hollywood Reporter]]|first=Rick|last=Porter|date=July 23, 2019|access-date=August 1, 2020}}</ref> ==Сюжэт== Карціна распавядае пра асуджанага за сексуальныя злачынствы Джэфры Эпштэйн, які выкарыстаў сваю ўладу і фінансы, каб схаваць злачынствы.<ref>{{Cite web|last=Michallon|first=Clémence|date=2020-08-08|title=The most startling moments in Lifetime's new Epstein documentary|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/surviving-jeffrey-epstein-lifetime-ghislaine-maxwell-allegations-a9660396.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/surviving-jeffrey-epstein-lifetime-ghislaine-maxwell-allegations-a9660396.html |archive-date=2022-05-25 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=2020-08-14|website=The Independent|language=en}}</ref> У серыяле восем выжылых дзеляцца сваімі гісторыямі: Кортні Уайльд, Рэйчел Кей Бенавідэс і [[Вірджынія Джуфрэ]], а таксама новыя ахвяры, якія вырашылі распавесці аб тым, што здарылася ўпершыню.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/video/surviving-jeffrey-epstein-trailer-lifetime/|title='Surviving Jeffrey Epstein' Trailer: Lifetime's Latest Ripped-From-Headlines Docuseries Readies For August Premiere|website=[[Deadline Hollywood]]|first=Patrick|last=Hipes|date=July 20, 2020|access-date=August 1, 2020}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Jensen|first=Erin|date=August 3, 2020|title=How arrest of Jeffrey Epstein associate Ghislaine Maxwell changed Lifetime's new 'Surviving' documentary|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/tv/2020/08/03/jeffrey-epstein-associate-ghislaine-maxwell-arrest-lifetime-surviving-docuseries-documentary/5573366002/|access-date=2020-08-05|website=USA Today|language=en-US}}</ref> Серыял паказвае таксама арышт [[ФБР]] брытанскай свецкай ільвіцы і саўдзельніцы Эпштэйна [[Гіслейн Максвел]] 2 ліпеня 2020 года.<ref name=":0" /> ==Вытворчасць== Пра пачатак здымак абвешчана ў ліпені 2019 года. Рэжысёрамі выступілі Эн Сандберг і Рыкі Стэрн, а прадзюсарас — [[Роберт Фрыдман]]<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/surviving-jeffrey-epstein-r-kelly-follow-up-works-at-lifetime-1226425|title=Surviving Jeffrey Epstein' Docuseries, R. Kelly Follow-Up in the Works at Lifetime|website=[[The Hollywood Reporter]]|first=Rick|last=Porter|date=July 23, 2019|access-date=August 1, 2020}}</ref>. == Рэакцыя == На [[Metacritic]] серыял мае сярэдні ўзважаны бал 76 з 100, заснаваны на водгуках 4 крытыкаў, што паказвае на «ў цэлым станоўчыя водгукі».<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/tv/surviving-jeffrey-epstein/season-1|title=Surviving Jeffrey Epstein|website=[[Metacritic]]|access-date=August 18, 2020}}</ref> Нацыянальная гарачая лінія па пытаннях сэксуальнага гвалту ў ЗША, кіраваная нацыянальнай сеткай па барацьбе з згвалтаваннямі, гвалтам і інцэстам (RAINN), зафіксавала павелічэнне колькасці званкоў на 34% падчас паказу дакументальнага фільма.<ref>{{Cite web|last=Wagmeister|first=Elizabeth|date=2020-08-12|title='Surviving Jeffrey Epstein' Documentary Leads to Increase In National Sexual Assault Hotline Calls|url=https://variety.com/2020/tv/news/surviving-jeffrey-epstein-national-sexual-assault-hotline-lifetime-1234732880/|access-date=2020-08-14|website=Variety|language=en}}</ref> == Крыніцы== {{Крыніцы}} {{Справа Эпштэйна}} [[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2020 года]][[Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Дакументальныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Джэфры Эпштэйн]] axx7rejkccewqwzb6t3zenan018a3bg 5130520 5130519 2026-04-22T03:59:57Z DBatura 73587 /* Рэакцыя */ 5130520 wikitext text/x-wiki {{фільм}} '''Перажыць Джэфры Эпштэйна''' ({{lang-en|Surviving Jeffrey Epstein}} — [[ЗША|амерыканскі]] [[Дакументальны фільм|дакументальны]] міні-серыял пра асуджанага за сексуальныя злачынствы міліардэра [[Джэфры Эпштэйн]]а, рэжысёрамі якога выступілі [[Эн Сандберг]] і [[Рыкі Стэрн]]. Складаецца з 4 эпізодаў. Выйшаў у эфір [[9 жніўня]] [[2020]] года на канале [[Lifetime]].<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/surviving-jeffrey-epstein-r-kelly-follow-up-works-at-lifetime-1226425|title=Surviving Jeffrey Epstein' Docuseries, R. Kelly Follow-Up in the Works at Lifetime|website=[[The Hollywood Reporter]]|first=Rick|last=Porter|date=July 23, 2019|access-date=August 1, 2020}}</ref> ==Сюжэт== Карціна распавядае пра асуджанага за сексуальныя злачынствы Джэфры Эпштэйн, які выкарыстаў сваю ўладу і фінансы, каб схаваць злачынствы.<ref>{{Cite web|last=Michallon|first=Clémence|date=2020-08-08|title=The most startling moments in Lifetime's new Epstein documentary|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/surviving-jeffrey-epstein-lifetime-ghislaine-maxwell-allegations-a9660396.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/surviving-jeffrey-epstein-lifetime-ghislaine-maxwell-allegations-a9660396.html |archive-date=2022-05-25 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=2020-08-14|website=The Independent|language=en}}</ref> У серыяле восем выжылых дзеляцца сваімі гісторыямі: Кортні Уайльд, Рэйчел Кей Бенавідэс і [[Вірджынія Джуфрэ]], а таксама новыя ахвяры, якія вырашылі распавесці аб тым, што здарылася ўпершыню.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/video/surviving-jeffrey-epstein-trailer-lifetime/|title='Surviving Jeffrey Epstein' Trailer: Lifetime's Latest Ripped-From-Headlines Docuseries Readies For August Premiere|website=[[Deadline Hollywood]]|first=Patrick|last=Hipes|date=July 20, 2020|access-date=August 1, 2020}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Jensen|first=Erin|date=August 3, 2020|title=How arrest of Jeffrey Epstein associate Ghislaine Maxwell changed Lifetime's new 'Surviving' documentary|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/tv/2020/08/03/jeffrey-epstein-associate-ghislaine-maxwell-arrest-lifetime-surviving-docuseries-documentary/5573366002/|access-date=2020-08-05|website=USA Today|language=en-US}}</ref> Серыял паказвае таксама арышт [[ФБР]] брытанскай свецкай ільвіцы і саўдзельніцы Эпштэйна [[Гіслейн Максвел]] 2 ліпеня 2020 года.<ref name=":0" /> ==Вытворчасць== Пра пачатак здымак абвешчана ў ліпені 2019 года. Рэжысёрамі выступілі Эн Сандберг і Рыкі Стэрн, а прадзюсарас — [[Роберт Фрыдман]]<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/surviving-jeffrey-epstein-r-kelly-follow-up-works-at-lifetime-1226425|title=Surviving Jeffrey Epstein' Docuseries, R. Kelly Follow-Up in the Works at Lifetime|website=[[The Hollywood Reporter]]|first=Rick|last=Porter|date=July 23, 2019|access-date=August 1, 2020}}</ref>. == Рэакцыя == На [[Metacritic]] серыял мае сярэдні ўзважаны бал 76 з 100, заснаваны на водгуках 4 крытыкаў, што паказвае на «ў цэлым станоўчыя водгукі».<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/tv/surviving-jeffrey-epstein/season-1|title=Surviving Jeffrey Epstein|website=[[Metacritic]]|access-date=August 18, 2020}}</ref> Нацыянальная гарачая лінія па пытаннях сексуальнага гвалту ў ЗША, кіраваная нацыянальнай сеткай па барацьбе з згвалтаваннямі, гвалтам і інцэстам (RAINN), зафіксавала павелічэнне колькасці званкоў на 34% падчас паказу дакументальнага фільма.<ref>{{Cite web|last=Wagmeister|first=Elizabeth|date=2020-08-12|title='Surviving Jeffrey Epstein' Documentary Leads to Increase In National Sexual Assault Hotline Calls|url=https://variety.com/2020/tv/news/surviving-jeffrey-epstein-national-sexual-assault-hotline-lifetime-1234732880/|access-date=2020-08-14|website=Variety|language=en}}</ref> == Крыніцы== {{Крыніцы}} {{Справа Эпштэйна}} [[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2020 года]][[Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Дакументальныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Джэфры Эпштэйн]] ij49twgyy6wn0w4cfvd2qy0m1zuwtx8 5130521 5130520 2026-04-22T04:01:09Z DBatura 73587 5130521 wikitext text/x-wiki {{фільм}} '''Перажыць Джэфры Эпштэйна''' ({{lang-en|Surviving Jeffrey Epstein}}) — [[ЗША|амерыканскі]] [[Дакументальны фільм|дакументальны]] міні-серыял пра асуджанага за сексуальныя злачынствы міліардэра [[Джэфры Эпштэйн]]а, рэжысёрамі якога выступілі [[Эн Сандберг]] і [[Рыкі Стэрн]]. Складаецца з 4 эпізодаў. Выйшаў у эфір [[9 жніўня]] [[2020]] года на канале [[Lifetime]].<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/surviving-jeffrey-epstein-r-kelly-follow-up-works-at-lifetime-1226425|title=Surviving Jeffrey Epstein' Docuseries, R. Kelly Follow-Up in the Works at Lifetime|website=[[The Hollywood Reporter]]|first=Rick|last=Porter|date=July 23, 2019|access-date=August 1, 2020}}</ref> ==Сюжэт== Карціна распавядае пра асуджанага за сексуальныя злачынствы Джэфры Эпштэйн, які выкарыстаў сваю ўладу і фінансы, каб схаваць злачынствы.<ref>{{Cite web|last=Michallon|first=Clémence|date=2020-08-08|title=The most startling moments in Lifetime's new Epstein documentary|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/surviving-jeffrey-epstein-lifetime-ghislaine-maxwell-allegations-a9660396.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/features/surviving-jeffrey-epstein-lifetime-ghislaine-maxwell-allegations-a9660396.html |archive-date=2022-05-25 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=2020-08-14|website=The Independent|language=en}}</ref> У серыяле восем выжылых дзеляцца сваімі гісторыямі: Кортні Уайльд, Рэйчел Кей Бенавідэс і [[Вірджынія Джуфрэ]], а таксама новыя ахвяры, якія вырашылі распавесці аб тым, што здарылася ўпершыню.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/video/surviving-jeffrey-epstein-trailer-lifetime/|title='Surviving Jeffrey Epstein' Trailer: Lifetime's Latest Ripped-From-Headlines Docuseries Readies For August Premiere|website=[[Deadline Hollywood]]|first=Patrick|last=Hipes|date=July 20, 2020|access-date=August 1, 2020}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Jensen|first=Erin|date=August 3, 2020|title=How arrest of Jeffrey Epstein associate Ghislaine Maxwell changed Lifetime's new 'Surviving' documentary|url=https://www.usatoday.com/story/entertainment/tv/2020/08/03/jeffrey-epstein-associate-ghislaine-maxwell-arrest-lifetime-surviving-docuseries-documentary/5573366002/|access-date=2020-08-05|website=USA Today|language=en-US}}</ref> Серыял паказвае таксама арышт [[ФБР]] брытанскай свецкай ільвіцы і саўдзельніцы Эпштэйна [[Гіслейн Максвел]] 2 ліпеня 2020 года.<ref name=":0" /> ==Вытворчасць== Пра пачатак здымак абвешчана ў ліпені 2019 года. Рэжысёрамі выступілі Эн Сандберг і Рыкі Стэрн, а прадзюсарас — [[Роберт Фрыдман]]<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/surviving-jeffrey-epstein-r-kelly-follow-up-works-at-lifetime-1226425|title=Surviving Jeffrey Epstein' Docuseries, R. Kelly Follow-Up in the Works at Lifetime|website=[[The Hollywood Reporter]]|first=Rick|last=Porter|date=July 23, 2019|access-date=August 1, 2020}}</ref>. == Рэакцыя == На [[Metacritic]] серыял мае сярэдні ўзважаны бал 76 з 100, заснаваны на водгуках 4 крытыкаў, што паказвае на «ў цэлым станоўчыя водгукі».<ref>{{cite web|url=https://www.metacritic.com/tv/surviving-jeffrey-epstein/season-1|title=Surviving Jeffrey Epstein|website=[[Metacritic]]|access-date=August 18, 2020}}</ref> Нацыянальная гарачая лінія па пытаннях сексуальнага гвалту ў ЗША, кіраваная нацыянальнай сеткай па барацьбе з згвалтаваннямі, гвалтам і інцэстам (RAINN), зафіксавала павелічэнне колькасці званкоў на 34% падчас паказу дакументальнага фільма.<ref>{{Cite web|last=Wagmeister|first=Elizabeth|date=2020-08-12|title='Surviving Jeffrey Epstein' Documentary Leads to Increase In National Sexual Assault Hotline Calls|url=https://variety.com/2020/tv/news/surviving-jeffrey-epstein-national-sexual-assault-hotline-lifetime-1234732880/|access-date=2020-08-14|website=Variety|language=en}}</ref> == Крыніцы== {{Крыніцы}} {{Справа Эпштэйна}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2020 года]][[Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Дакументальныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Джэфры Эпштэйн]] 96whf37jdsteuqc6l5rsgqzdn4onbwg Сідні Суіні 0 806718 5130531 2026-04-22T05:20:43Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{цёзкі2|Суіні}} {{Кінематаграфіст}} '''Сідні Берніс Суіні''' ({{lang-en|Sydney Bernice Sweeney}}; нар. {{ДН|12|9|1997}}) — амерыканская актрыса. Упершыню атрымала вядомасць у 2018 годзе дзякуючы серыялам «Суцэльны адстой!», «Вострыя прадметы» і «Апавяданне служанкі». Праз год яна...» 5130531 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Суіні}} {{Кінематаграфіст}} '''Сідні Берніс Суіні''' ({{lang-en|Sydney Bernice Sweeney}}; нар. {{ДН|12|9|1997}}) — амерыканская актрыса. Упершыню атрымала вядомасць у 2018 годзе дзякуючы серыялам «Суцэльны адстой!», «Вострыя прадметы» і «Апавяданне служанкі». Праз год яна знялася ў фільме [[Квенцін Таранціна|Квенціна Таранціна]] «Аднойчы ў Галівудзе». Шырокае прызнанне прыйшло да Суіні дзякуючы ролям у драматычным серыяле HBO «Эйфарыя» і першым сезоне серыяла-анталогіі «Белы лотас», якія прынеслі актрысе дзве намінацыі на прайм-таймавую прэмію «Эмі». У 2023 годзе Суіні адыграла галоўныя ролі ў драме «Рэальная гісторыя Уінэр» і рамантычнай камедыі «Хто заўгодна, акрамя цябе». У 2024 годзе яна знялася ў кінакоміксе «Мадам Павуціна» і фільме жахаў «Омен. Беззаганная». {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Суіні}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы ЗША]] bwygdw0dwo9x27fqygfgfoipkt1qjwk Суіні 0 806719 5130534 2026-04-22T05:23:45Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «'''Суіні''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Джэймс Джонсан Суіні]] — амерыканскі пісьменнік * [[Сідні Суіні]] — амерыканская актрыса {{неадназначнасць}}» 5130534 wikitext text/x-wiki '''Суіні''' — прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Джэймс Джонсан Суіні]] — амерыканскі пісьменнік * [[Сідні Суіні]] — амерыканская актрыса {{неадназначнасць}} jdp9dw5rppjjticdkwy1lsl59gchffr Літсметса 0 806720 5130536 2026-04-22T05:30:42Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Літсметса''' ({{lang-et|Litsmetsa}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5130536 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Літсметса''' ({{lang-et|Litsmetsa}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] ewdu12t75wn7z6z3nq3glallablutva Лусцімыйса 0 806721 5130537 2026-04-22T05:32:14Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Лусцімыйса''' ({{lang-et|Lustimõisa}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5130537 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Лусцімыйса''' ({{lang-et|Lustimõisa}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] aivc9m4hdc2gqthyl18wyajvjjoh84p Мадзісэ (Антсла) 0 806722 5130538 2026-04-22T05:33:41Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Мадзісэ''' ({{lang-et|Madise}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5130538 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Мадзісэ''' ({{lang-et|Madise}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] 2caw3upqtxg8t0pnxxxuhyhspqcudku 5130539 5130538 2026-04-22T05:36:08Z Rymchonak 22863 5130539 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Мадзісэ}} {{НП}} '''Мадзісэ''' ({{lang-et|Madise}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] gh90znw0x557fhmynbbmmzos0aqftsp Мадзісэ 0 806723 5130540 2026-04-22T05:37:37Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «'''Мадзісэ''': * [[Мадзісэ (Антсла)]] * [[Мадзісэ (Камб'я)]] * [[Мадзісэ (Ляэнэ-Хар'ю)]] {{неадназначнасць}}» 5130540 wikitext text/x-wiki '''Мадзісэ''': * [[Мадзісэ (Антсла)]] * [[Мадзісэ (Камб'я)]] * [[Мадзісэ (Ляэнэ-Хар'ю)]] {{неадназначнасць}} cp46238yxganl0twho433vdd77audmm Мяхклі 0 806724 5130541 2026-04-22T05:40:05Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Мяхклі''' ({{lang-et|Mähkli}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5130541 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Мяхклі''' ({{lang-et|Mähkli}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] b24x4mv4izqcxe1ao9ncaf7ath4mezh Роасіку 0 806725 5130542 2026-04-22T05:41:25Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Роасіку''' ({{lang-et|Roosiku}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5130542 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Роасіку''' ({{lang-et|Roosiku}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] mvkngt6e6ka853va42uwy160nswj4gl Рухінгу 0 806726 5130543 2026-04-22T05:43:00Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Рухінгу''' ({{lang-et|Ruhingu}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5130543 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Рухінгу''' ({{lang-et|Ruhingu}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] mvwjwt2cqoelzjs3zm7gv9ck14k21hq Савільёёві 0 806727 5130545 2026-04-22T05:45:39Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Савільёёві''' ({{lang-et|Savilöövi}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]» 5130545 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Савільёёві''' ({{lang-et|Savilöövi}}) — вёска ў павеце [[Вырумаа]] воласці Антсла на паўднёвым усходзе [[Эстонія|Эстоніі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Антсла}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]] 7j9eww9ll6a1tfha96dp665g6mtycxl Кюснахт (Цюрых) 0 806728 5130547 2026-04-22T05:51:20Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Кюснахт''' ({{lang-de|Küsnacht}}) — горад у [[Швейцарыя|Швейцарыі]], у [[Цюрых (кантон)|кантоне Цюрых]]. Уваходзіць у склад [[Майлен (акруга)|акругі Майлен]]. Афіцыйны код — 0154. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Швейцарыі]]» 5130547 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Кюснахт''' ({{lang-de|Küsnacht}}) — горад у [[Швейцарыя|Швейцарыі]], у [[Цюрых (кантон)|кантоне Цюрых]]. Уваходзіць у склад [[Майлен (акруга)|акругі Майлен]]. Афіцыйны код — 0154. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Швейцарыі]] 9p58iqv8h0mud4xby318nks9nimq3of 5130548 5130547 2026-04-22T05:52:25Z Rymchonak 22863 5130548 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Кюснахт''' ({{lang-de|Küsnacht}}) — горад у [[Швейцарыя|Швейцарыі]], у [[Цюрых (кантон)|кантоне Цюрых]]. Уваходзіць у склад [[Майлен (акруга)|акругі Майлен]]. Афіцыйны код — 0154. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Швейцарыі]] 8g2ao26xbjfb02dnm20yz5qhj4gmdi1 5130549 5130548 2026-04-22T05:53:46Z Rymchonak 22863 5130549 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Кюснахт''' ({{lang-de|Küsnacht}}) — горад у [[Швейцарыя|Швейцарыі]], у [[Цюрых (кантон)|кантоне Цюрых]]. Уваходзіць у склад [[Майлен (акруга)|акругі Майлен]]. Афіцыйны код — 0154. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Ціна Цёрнер]], амерыканская спявачка * [[Карл Густаў Юнг]], швейцарскі псіхолаг {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Швейцарыі]] l9rz0aeh9en6vneom5w2o80ifzeralu Майлен 0 806729 5130550 2026-04-22T06:10:31Z Rymchonak 22863 Новая старонка: «{{НП}} '''Майлен''' (ням.: Meilen) — горад у [[Швейцарыя|Швейцарыі]], акруговы цэнтр, знаходзіцца ў [[Цюрых (кантон)|кантоне Цюрых]]. Уваходзіць у склад [[Майлен (акруга)|акругі Майлен]]. Афіцыйны код - 0156. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Швейцарыі]]» 5130550 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Майлен''' (ням.: Meilen) — горад у [[Швейцарыя|Швейцарыі]], акруговы цэнтр, знаходзіцца ў [[Цюрых (кантон)|кантоне Цюрых]]. Уваходзіць у склад [[Майлен (акруга)|акругі Майлен]]. Афіцыйны код - 0156. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Швейцарыі]] qkssnas05eoxt9zzkp69r4i5nsdeu16 5130551 5130550 2026-04-22T06:11:16Z Rymchonak 22863 5130551 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Майлен''' ({{lang-de|Meilen}}) — горад у [[Швейцарыя|Швейцарыі]], акруговы цэнтр, знаходзіцца ў [[Цюрых (кантон)|кантоне Цюрых]]. Уваходзіць у склад [[Майлен (акруга)|акругі Майлен]]. Афіцыйны код - 0156. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Швейцарыі]] 085c8s4lcfldvb9pa2vd78cm43scbkh 5130552 5130551 2026-04-22T06:11:48Z Rymchonak 22863 5130552 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Майлен''' ({{lang-de|Meilen}}) — горад у [[Швейцарыя|Швейцарыі]], акруговы цэнтр, знаходзіцца ў [[Цюрых (кантон)|кантоне Цюрых]]. Уваходзіць у склад [[Майлен (акруга)|акругі Майлен]]. Афіцыйны код — 0156. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Швейцарыі]] e9ei0dp5m0szk8c365c7ys8ke5iiuoc Марыя Мікалаеўна Віннікава 0 806730 5130553 2026-04-22T06:23:55Z M.L.Bot 261 Новая старонка: «{{навуковец}} '''Марыя Мікалаеўна Віннікава''' ({{ВДП}}) — беларуская мастацтвазнаўца, даследчыца гісторыі народнага мастацтва, этнограф. Спецыялістка ў беларускім народным тэкстылм і традыцыйный касцюме{{r|poklonskaya}}{{r|unicat}}. Кандыдат мастацтвазнаўства (2001){{r...» 5130553 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Марыя Мікалаеўна Віннікава''' ({{ВДП}}) — беларуская мастацтвазнаўца, даследчыца гісторыі народнага мастацтва, этнограф. Спецыялістка ў беларускім народным тэкстылм і традыцыйный касцюме{{r|poklonskaya}}{{r|unicat}}. Кандыдат мастацтвазнаўства (2001){{r|unicat}}. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1950 годзе ва [[Усохская Буда|Усохскай Будзе]] Церахоўскага раёна (цяпер у Добрушскім) Гомельскай вобласці{{r|unicat}}. Скончыла мастацка-графічны факультэт Ленінградскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. І. Герцэна{{r|unicat}}. Пазней навучалася ў аспірантуры пры Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Акадэміі навук БССР па спецыяльнасці «Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва»{{r|unicat}}. З 1988 года працуе ў аддзеле старажытнабеларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору (пазней — у складзе Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі){{r|unicat}}{{r|poklonskaya}}. З 2002 года старшая навуковая супрацоўніца{{r|unicat}}. Станам на 2016 год — захавальніца аддзела народных тканін Музея старажытнабеларускай культуры{{r|unicat}}. З 2025 года вядучая навуковая супрацоўніца сектара даследаванняў старажытнабеларускай культуры{{r|centre}}. == Дзейнасць == У 2001 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю «Народное узорное ткачество Беларуси конца XIX — начала XX века»{{r|unicat}}, у якой даследавала склад, тыпалогію і мастацкія прыёмы народных тканін, а таксама сувязь арнаментаў з каляндарнымі святамі і абрадамі. Асноўныя кірункі дзейнасці — даследаванне беларускага народнага тэкстылю, традыцыйнага строю і сістэм арнаменту{{r|unicat}}. Цягам многіх гадоў удзельнічае ў навуковых экспедыцыях па Беларусі, займаецца фіксацыяй элементаў культуры і зборам палявых матэрыялаў{{r|ethno}}. Займаецца практычнай рэканструкцыяй страчаных спосабаў нашэння намітак на грунце архіўных звестак і музейных калекцый{{r|ethno}}. У даследаваннях выкарыстоўвае матэрыялы ўласнай калекцыі намітак{{r|ethno}}. Выступала навуковай кансультанткай альбома «Народнае мастацтва Беларусі XVI—XXI стст.» у межах праекта «Нашы калекцыі»{{r|museum}}. Была сукуратаркай маштабнай выстаўкі «Анталогія прыгажосці», дзе прадстаўляла вынікі даследаванняў традыцыйных жаночых галаўных убораў{{r|gorodw}}. 21 мая 2023 года правяла майстар-клас па «навіванні» беларускіх намітак у Расійскім этнаграфічным музеі (Санкт-Пецярбург){{r|ethno}}. У інтэрв’ю адзначае розніцу паміж «традыцыйным» (сельскім) і «нацыянальным» (агульнаграмадскім) касцюмам, а таксама паказвае на запазычаны характар паняцця «[[вышыванка]]» ў беларускай лексіцы{{r|poklonskaya}}. == Прызнанне == * Дыплом першай ступені LXII Намінальнага конкурсу «Мастацтва кнігі» (2023) у намінацыі «За ўклад у захаванне гісторыка-культурнай спадчыны» (як навуковаму кансультанту альбома «Народнае мастацтва Беларусі XVI—XXI стст.»){{r|museum}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="poklonskaya">''Poklonskaya, O.'' Convenient, beautiful, rational : [interview with Maria Vinnikova, senior researcher at the Department of Ancient Belarusian Culture of the Center for Research of Belarusian Culture, Language and Literature of the National Academy of Sciences of Belarus] / Olga Poklonskaya // Belarus (magazine). — 2021. — № 3. — URL: https://issuu.com/belarus.mag/docs/belarus_n3-2021-eng_small/s/11927255 (дата звароту: 22.04.2026)</ref> <ref name="museum">In the LXII National Competition 'The Art of the Book' the album 'Folk Art of Belarus in the 16th–21st centuries' the album was awarded a diploma of the first degree / National Art Museum of the Republic of Belarus. — 2023. — April 2. — URL: https://artmuseum.by/en/events-news/u-lkhii-natcyianalnym-konkurse-mastatctva-knigi-albom-narodnae-mastatctva-belarusi-xvi-xxi-stagoddziau-udastoeny-dyploma-i-stupeni (дата звароту: 22.04.2026).</ref> <ref name="unicat">{{cite web |author= |title=Віннікава, Марыя Мікалаеўна (кандыдат мастацтвазнаўства ; нар. 1950) |url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-1204237&strq=l_siz=20 |website=Сводный электронный каталог библиотек Беларуси |date= |access-date=2026-04-22}}</ref> <ref name="gorodw">{{cite web |author= |title=«Наши предки всегда были модниками!». Интервью с куратором выставки «Анталогія прыгажосці» |url=https://gorodw.by/antalogija-prygazhosci/ |website=Город женщин |date=2026-04-21 |access-date=2026-04-22}}</ref> <ref name="ethno">{{cite web |author= |title=В Российском этнографическом музее прошел мастер-класс эксперта из Белоруссии |url=https://www.ethnomuseum.ru/about/news/dlya-specialistov/v-rossijskom-etnograficheskom-muzee-proshel-master-klass-eksperta-iz-belorussii/ |website=Российский этнографический музей |date=2023-05-21 |access-date=2026-04-22}}</ref> <ref name="centre">{{cite web |author= |title=Сектор исследований древнебелорусской культуры |url=https://belcentre.by/ru_ru/%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80-%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA/ |website=Центр исследований белорусской культуры языка и литературы |date= |access-date=2026-04-22}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Віннікава Марыя Мікалаеўна}} 9himccfc7hv7xzg9a9as8bcxmd72rh1 5130558 5130553 2026-04-22T06:45:09Z M.L.Bot 261 5130558 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Марыя Мікалаеўна Віннікава''' ({{ВДП}}) — [[Беларусь|беларуская]] [[мастацтвазнаўца]], даследчыца гісторыі народнага мастацтва, [[этнограф]]. Спецыялістка ў беларускім народным тэкстылі і традыцыйным касцюме{{r|poklonskaya}}{{r|unicat}}. Кандыдат мастацтвазнаўства (2001){{r|unicat}}. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1950 годзе ва [[Усохская Буда|Усохскай Будзе]] Церахоўскага раёна (цяпер у Добрушскім) Гомельскай вобласці{{r|unicat}}. Скончыла мастацка-графічны факультэт [[Ленінградскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. І. Герцэна|Ленінградскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. І. Герцэна]]{{r|unicat}}. Пазней навучалася ў аспірантуры пры [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору]] [[АН БССР]] па спецыяльнасці «Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва»{{r|unicat}}. З 1988 года працуе ў аддзеле старажытнабеларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору (пазней — у складзе [[Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі|Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры]] НАН Беларусі){{r|unicat}}{{r|poklonskaya}}. З 2002 года старшая навуковая супрацоўніца{{r|unicat}}. Станам на 2016 год — захавальніца аддзела народных тканін [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музея старажытнабеларускай культуры]]{{r|unicat}}. З 2025 года вядучая навуковая супрацоўніца сектара даследаванняў старажытнабеларускай культуры{{r|centre}}. == Дзейнасць == У 2001 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю «Народное узорное ткачество Беларуси конца XIX — начала XX века»{{r|unicat}}, у якой даследавала склад, тыпалогію і мастацкія прыёмы народных тканін, а таксама сувязь арнаментаў з каляндарнымі святамі і абрадамі. Асноўныя кірункі дзейнасці — даследаванне беларускага народнага тэкстылю, традыцыйнага строю і сістэм арнаменту{{r|unicat}}. Цягам многіх гадоў удзельнічае ў навуковых экспедыцыях па Беларусі, займаецца фіксацыяй элементаў культуры і зборам палявых матэрыялаў{{r|ethno}}. Займаецца практычнай рэканструкцыяй страчаных спосабаў нашэння намітак на грунце архіўных звестак і музейных калекцый{{r|ethno}}. У даследаваннях выкарыстоўвае матэрыялы ўласнай калекцыі намітак{{r|ethno}}. Выступала навуковай кансультанткай альбома «Народнае мастацтва Беларусі XVI—XXI стст.» у межах праекта «Нашы калекцыі»{{r|museum}}. Была сукуратаркай маштабнай выстаўкі «Анталогія прыгажосці», дзе прадстаўляла вынікі даследаванняў традыцыйных жаночых галаўных убораў{{r|gorodw}}. 21 мая 2023 года правяла майстар-клас па «навіванні» беларускіх намітак у Расійскім этнаграфічным музеі (Санкт-Пецярбург){{r|ethno}}. У інтэрв’ю адзначае розніцу паміж «традыцыйным» (сельскім) і «нацыянальным» (агульнаграмадскім) касцюмам, а таксама паказвае на запазычаны характар паняцця «[[вышыванка]]» ў беларускай лексіцы{{r|poklonskaya}}. == Прызнанне == * Дыплом першай ступені LXII Намінальнага конкурсу «Мастацтва кнігі» (2023) у намінацыі «За ўклад у захаванне гісторыка-культурнай спадчыны» (як навуковаму кансультанту альбома «Народнае мастацтва Беларусі XVI—XXI стст.»){{r|museum}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="poklonskaya">''Poklonskaya, O.'' Convenient, beautiful, rational : [interview with Maria Vinnikova, senior researcher at the Department of Ancient Belarusian Culture of the Center for Research of Belarusian Culture, Language and Literature of the National Academy of Sciences of Belarus] / Olga Poklonskaya // Belarus (magazine). — 2021. — № 3. — URL: https://issuu.com/belarus.mag/docs/belarus_n3-2021-eng_small/s/11927255 (дата звароту: 22.04.2026)</ref> <ref name="museum">In the LXII National Competition 'The Art of the Book' the album 'Folk Art of Belarus in the 16th–21st centuries' the album was awarded a diploma of the first degree / National Art Museum of the Republic of Belarus. — 2023. — April 2. — URL: https://artmuseum.by/en/events-news/u-lkhii-natcyianalnym-konkurse-mastatctva-knigi-albom-narodnae-mastatctva-belarusi-xvi-xxi-stagoddziau-udastoeny-dyploma-i-stupeni (дата звароту: 22.04.2026).</ref> <ref name="unicat">{{cite web |author= |title=Віннікава, Марыя Мікалаеўна (кандыдат мастацтвазнаўства ; нар. 1950) |url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-1204237&strq=l_siz=20 |website=Сводный электронный каталог библиотек Беларуси |date= |access-date=2026-04-22}}</ref> <ref name="gorodw">{{cite web |author= |title=«Наши предки всегда были модниками!». Интервью с куратором выставки «Анталогія прыгажосці» |url=https://gorodw.by/antalogija-prygazhosci/ |website=Город женщин |date=2026-04-21 |access-date=2026-04-22}}</ref> <ref name="ethno">{{cite web |author= |title=В Российском этнографическом музее прошел мастер-класс эксперта из Белоруссии |url=https://www.ethnomuseum.ru/about/news/dlya-specialistov/v-rossijskom-etnograficheskom-muzee-proshel-master-klass-eksperta-iz-belorussii/ |website=Российский этнографический музей |date=2023-05-21 |access-date=2026-04-22}}</ref> <ref name="centre">{{cite web |author= |title=Сектор исследований древнебелорусской культуры |url=https://belcentre.by/ru_ru/%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80-%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA/ |website=Центр исследований белорусской культуры языка и литературы |date= |access-date=2026-04-22}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Віннікава Марыя Мікалаеўна}} kvpk5s2azjqyd8r2xtw2asgqnbsy9c5 5130559 5130558 2026-04-22T06:49:01Z M.L.Bot 261 5130559 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Марыя Мікалаеўна Віннікава''' ({{ВДП}}) — беларуская [[мастацтвазнаўца]], даследчыца гісторыі народнага мастацтва, [[этнограф]]. Спецыялістка ў [[Беларускае народнае ткацтва|беларускім народным тэкстылі]] і [[Беларускі нацыянальны касцюм|традыцыйным касцюме]]{{r|poklonskaya}}{{r|unicat}}. Кандыдатка мастацтвазнаўства (2001){{r|unicat}}. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1950 годзе ва [[Усохская Буда|Усохскай Будзе]] Церахоўскага раёна (цяпер у Добрушскім) Гомельскай вобласці{{r|unicat}}. Скончыла мастацка-графічны факультэт [[Ленінградскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. І. Герцэна|Ленінградскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. І. Герцэна]]{{r|unicat}}. Пазней навучалася ў аспірантуры пры [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору]] [[АН БССР]] па спецыяльнасці «Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва»{{r|unicat}}. З 1988 года працуе ў аддзеле старажытнабеларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору (пазней — у складзе [[Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі|Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры]] НАН Беларусі){{r|unicat}}{{r|poklonskaya}}. З 2002 года старшая навуковая супрацоўніца{{r|unicat}}. Станам на 2016 год — захавальніца аддзела народных тканін [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музея старажытнабеларускай культуры]]{{r|unicat}}. З 2025 года вядучая навуковая супрацоўніца сектара даследаванняў старажытнабеларускай культуры{{r|centre}}. == Дзейнасць == У 2001 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю «Народное узорное ткачество Беларуси конца XIX — начала XX века»{{r|unicat}}, у якой даследавала склад, тыпалогію і мастацкія прыёмы народных тканін, а таксама сувязь арнаментаў з каляндарнымі святамі і абрадамі. Асноўныя кірункі дзейнасці — даследаванне беларускага народнага тэкстылю, традыцыйнага строю і [[Беларускі арнамент|сістэм арнаменту]]{{r|unicat}}. Цягам многіх гадоў удзельнічае ў навуковых экспедыцыях па Беларусі, займаецца фіксацыяй элементаў культуры і зборам палявых матэрыялаў{{r|ethno}}. Займаецца практычнай рэканструкцыяй страчаных спосабаў нашэння [[Намітка|намітак]] на грунце архіўных звестак і музейных калекцый{{r|ethno}}. У даследаваннях выкарыстоўвае матэрыялы ўласнай калекцыі намітак{{r|ethno}}. Выступала навуковай кансультанткай альбома «Народнае мастацтва Беларусі XVI—XXI стст.» у межах праекта «Нашы калекцыі»{{r|museum}}. Была сукуратаркай маштабнай выстаўкі «Анталогія прыгажосці», дзе прадстаўляла вынікі даследаванняў традыцыйных жаночых галаўных убораў{{r|gorodw}}. 21 мая 2023 года правяла майстар-клас па «навіванні» беларускіх намітак у Расійскім этнаграфічным музеі (Санкт-Пецярбург){{r|ethno}}. У інтэрв’ю адзначае розніцу паміж «традыцыйным» (сельскім) і «нацыянальным» (агульнаграмадскім) касцюмам, а таксама паказвае на запазычаны характар паняцця «[[вышыванка]]» ў беларускай лексіцы{{r|poklonskaya}}. == Прызнанне == * Дыплом першай ступені LXII Намінальнага конкурсу «Мастацтва кнігі» (2023) у намінацыі «За ўклад у захаванне гісторыка-культурнай спадчыны» (як навуковаму кансультанту альбома «Народнае мастацтва Беларусі XVI—XXI стст.»){{r|museum}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="poklonskaya">''Poklonskaya, O.'' Convenient, beautiful, rational : [interview with Maria Vinnikova, senior researcher at the Department of Ancient Belarusian Culture of the Center for Research of Belarusian Culture, Language and Literature of the National Academy of Sciences of Belarus] / Olga Poklonskaya // Belarus (magazine). — 2021. — № 3. — URL: https://issuu.com/belarus.mag/docs/belarus_n3-2021-eng_small/s/11927255 (дата звароту: 22.04.2026)</ref> <ref name="museum">In the LXII National Competition 'The Art of the Book' the album 'Folk Art of Belarus in the 16th–21st centuries' the album was awarded a diploma of the first degree / National Art Museum of the Republic of Belarus. — 2023. — April 2. — URL: https://artmuseum.by/en/events-news/u-lkhii-natcyianalnym-konkurse-mastatctva-knigi-albom-narodnae-mastatctva-belarusi-xvi-xxi-stagoddziau-udastoeny-dyploma-i-stupeni (дата звароту: 22.04.2026).</ref> <ref name="unicat">{{cite web |author= |title=Віннікава, Марыя Мікалаеўна (кандыдат мастацтвазнаўства ; нар. 1950) |url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-1204237&strq=l_siz=20 |website=Сводный электронный каталог библиотек Беларуси |date= |access-date=2026-04-22}}</ref> <ref name="gorodw">{{cite web |author= |title=«Наши предки всегда были модниками!». Интервью с куратором выставки «Анталогія прыгажосці» |url=https://gorodw.by/antalogija-prygazhosci/ |website=Город женщин |date=2026-04-21 |access-date=2026-04-22}}</ref> <ref name="ethno">{{cite web |author= |title=В Российском этнографическом музее прошел мастер-класс эксперта из Белоруссии |url=https://www.ethnomuseum.ru/about/news/dlya-specialistov/v-rossijskom-etnograficheskom-muzee-proshel-master-klass-eksperta-iz-belorussii/ |website=Российский этнографический музей |date=2023-05-21 |access-date=2026-04-22}}</ref> <ref name="centre">{{cite web |author= |title=Сектор исследований древнебелорусской культуры |url=https://belcentre.by/ru_ru/%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80-%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA/ |website=Центр исследований белорусской культуры языка и литературы |date= |access-date=2026-04-22}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Віннікава Марыя Мікалаеўна}} lsvd9fy6n68ogyhfpwjz5mw1tm5al6u 5130560 5130559 2026-04-22T06:49:22Z M.L.Bot 261 дададзена [[Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5130560 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Марыя Мікалаеўна Віннікава''' ({{ВДП}}) — беларуская [[мастацтвазнаўца]], даследчыца гісторыі народнага мастацтва, [[этнограф]]. Спецыялістка ў [[Беларускае народнае ткацтва|беларускім народным тэкстылі]] і [[Беларускі нацыянальны касцюм|традыцыйным касцюме]]{{r|poklonskaya}}{{r|unicat}}. Кандыдатка мастацтвазнаўства (2001){{r|unicat}}. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1950 годзе ва [[Усохская Буда|Усохскай Будзе]] Церахоўскага раёна (цяпер у Добрушскім) Гомельскай вобласці{{r|unicat}}. Скончыла мастацка-графічны факультэт [[Ленінградскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. І. Герцэна|Ленінградскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. І. Герцэна]]{{r|unicat}}. Пазней навучалася ў аспірантуры пры [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору]] [[АН БССР]] па спецыяльнасці «Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва»{{r|unicat}}. З 1988 года працуе ў аддзеле старажытнабеларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору (пазней — у складзе [[Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі|Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры]] НАН Беларусі){{r|unicat}}{{r|poklonskaya}}. З 2002 года старшая навуковая супрацоўніца{{r|unicat}}. Станам на 2016 год — захавальніца аддзела народных тканін [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музея старажытнабеларускай культуры]]{{r|unicat}}. З 2025 года вядучая навуковая супрацоўніца сектара даследаванняў старажытнабеларускай культуры{{r|centre}}. == Дзейнасць == У 2001 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю «Народное узорное ткачество Беларуси конца XIX — начала XX века»{{r|unicat}}, у якой даследавала склад, тыпалогію і мастацкія прыёмы народных тканін, а таксама сувязь арнаментаў з каляндарнымі святамі і абрадамі. Асноўныя кірункі дзейнасці — даследаванне беларускага народнага тэкстылю, традыцыйнага строю і [[Беларускі арнамент|сістэм арнаменту]]{{r|unicat}}. Цягам многіх гадоў удзельнічае ў навуковых экспедыцыях па Беларусі, займаецца фіксацыяй элементаў культуры і зборам палявых матэрыялаў{{r|ethno}}. Займаецца практычнай рэканструкцыяй страчаных спосабаў нашэння [[Намітка|намітак]] на грунце архіўных звестак і музейных калекцый{{r|ethno}}. У даследаваннях выкарыстоўвае матэрыялы ўласнай калекцыі намітак{{r|ethno}}. Выступала навуковай кансультанткай альбома «Народнае мастацтва Беларусі XVI—XXI стст.» у межах праекта «Нашы калекцыі»{{r|museum}}. Была сукуратаркай маштабнай выстаўкі «Анталогія прыгажосці», дзе прадстаўляла вынікі даследаванняў традыцыйных жаночых галаўных убораў{{r|gorodw}}. 21 мая 2023 года правяла майстар-клас па «навіванні» беларускіх намітак у Расійскім этнаграфічным музеі (Санкт-Пецярбург){{r|ethno}}. У інтэрв’ю адзначае розніцу паміж «традыцыйным» (сельскім) і «нацыянальным» (агульнаграмадскім) касцюмам, а таксама паказвае на запазычаны характар паняцця «[[вышыванка]]» ў беларускай лексіцы{{r|poklonskaya}}. == Прызнанне == * Дыплом першай ступені LXII Намінальнага конкурсу «Мастацтва кнігі» (2023) у намінацыі «За ўклад у захаванне гісторыка-культурнай спадчыны» (як навуковаму кансультанту альбома «Народнае мастацтва Беларусі XVI—XXI стст.»){{r|museum}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="poklonskaya">''Poklonskaya, O.'' Convenient, beautiful, rational : [interview with Maria Vinnikova, senior researcher at the Department of Ancient Belarusian Culture of the Center for Research of Belarusian Culture, Language and Literature of the National Academy of Sciences of Belarus] / Olga Poklonskaya // Belarus (magazine). — 2021. — № 3. — URL: https://issuu.com/belarus.mag/docs/belarus_n3-2021-eng_small/s/11927255 (дата звароту: 22.04.2026)</ref> <ref name="museum">In the LXII National Competition 'The Art of the Book' the album 'Folk Art of Belarus in the 16th–21st centuries' the album was awarded a diploma of the first degree / National Art Museum of the Republic of Belarus. — 2023. — April 2. — URL: https://artmuseum.by/en/events-news/u-lkhii-natcyianalnym-konkurse-mastatctva-knigi-albom-narodnae-mastatctva-belarusi-xvi-xxi-stagoddziau-udastoeny-dyploma-i-stupeni (дата звароту: 22.04.2026).</ref> <ref name="unicat">{{cite web |author= |title=Віннікава, Марыя Мікалаеўна (кандыдат мастацтвазнаўства ; нар. 1950) |url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-1204237&strq=l_siz=20 |website=Сводный электронный каталог библиотек Беларуси |date= |access-date=2026-04-22}}</ref> <ref name="gorodw">{{cite web |author= |title=«Наши предки всегда были модниками!». Интервью с куратором выставки «Анталогія прыгажосці» |url=https://gorodw.by/antalogija-prygazhosci/ |website=Город женщин |date=2026-04-21 |access-date=2026-04-22}}</ref> <ref name="ethno">{{cite web |author= |title=В Российском этнографическом музее прошел мастер-класс эксперта из Белоруссии |url=https://www.ethnomuseum.ru/about/news/dlya-specialistov/v-rossijskom-etnograficheskom-muzee-proshel-master-klass-eksperta-iz-belorussii/ |website=Российский этнографический музей |date=2023-05-21 |access-date=2026-04-22}}</ref> <ref name="centre">{{cite web |author= |title=Сектор исследований древнебелорусской культуры |url=https://belcentre.by/ru_ru/%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80-%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA/ |website=Центр исследований белорусской культуры языка и литературы |date= |access-date=2026-04-22}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Віннікава Марыя Мікалаеўна}} [[Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі]] 16ecbgoeog4756tlw5yuk8afvans0nd 5130565 5130560 2026-04-22T07:10:16Z M.L.Bot 261 5130565 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Віннікава}} {{навуковец}} '''Марыя Мікалаеўна Віннікава''' ({{ВДП}}) — беларуская [[мастацтвазнаўца]], даследчыца гісторыі народнага мастацтва, [[этнограф]]. Спецыялістка ў [[Беларускае народнае ткацтва|беларускім народным тэкстылі]] і [[Беларускі нацыянальны касцюм|традыцыйным касцюме]]{{r|poklonskaya}}{{r|unicat}}. Кандыдатка мастацтвазнаўства (2001){{r|unicat}}. == Біяграфія == Нарадзілася ў 1950 годзе ва [[Усохская Буда|Усохскай Будзе]] Церахоўскага раёна (цяпер у Добрушскім) Гомельскай вобласці{{r|unicat}}. Скончыла мастацка-графічны факультэт [[Ленінградскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. І. Герцэна|Ленінградскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. І. Герцэна]]{{r|unicat}}. Пазней навучалася ў аспірантуры пры [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору]] [[АН БССР]] па спецыяльнасці «Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва»{{r|unicat}}. З 1988 года працуе ў аддзеле старажытнабеларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору (пазней — у складзе [[Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі|Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры]] НАН Беларусі){{r|unicat}}{{r|poklonskaya}}. З 2002 года старшая навуковая супрацоўніца{{r|unicat}}. Станам на 2016 год — захавальніца аддзела народных тканін [[Музей старажытнабеларускай культуры|Музея старажытнабеларускай культуры]]{{r|unicat}}. З 2025 года вядучая навуковая супрацоўніца сектара даследаванняў старажытнабеларускай культуры{{r|centre}}. == Дзейнасць == У 2001 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю «Народное узорное ткачество Беларуси конца XIX — начала XX века»{{r|unicat}}, у якой даследавала склад, тыпалогію і мастацкія прыёмы народных тканін, а таксама сувязь арнаментаў з каляндарнымі святамі і абрадамі. Асноўныя кірункі дзейнасці — даследаванне беларускага народнага тэкстылю, традыцыйнага строю і [[Беларускі арнамент|сістэм арнаменту]]{{r|unicat}}. Цягам многіх гадоў удзельнічае ў навуковых экспедыцыях па Беларусі, займаецца фіксацыяй элементаў культуры і зборам палявых матэрыялаў{{r|ethno}}. Займаецца практычнай рэканструкцыяй страчаных спосабаў нашэння [[Намітка|намітак]] на грунце архіўных звестак і музейных калекцый{{r|ethno}}. У даследаваннях выкарыстоўвае матэрыялы ўласнай калекцыі намітак{{r|ethno}}. Выступала навуковай кансультанткай альбома «Народнае мастацтва Беларусі XVI—XXI стст.» у межах праекта «Нашы калекцыі»{{r|museum}}. Была сукуратаркай маштабнай выстаўкі «Анталогія прыгажосці», дзе прадстаўляла вынікі даследаванняў традыцыйных жаночых галаўных убораў{{r|gorodw}}. 21 мая 2023 года правяла майстар-клас па «навіванні» беларускіх намітак у Расійскім этнаграфічным музеі (Санкт-Пецярбург){{r|ethno}}. У інтэрв’ю адзначае розніцу паміж «традыцыйным» (сельскім) і «нацыянальным» (агульнаграмадскім) касцюмам, а таксама паказвае на запазычаны характар паняцця «[[вышыванка]]» ў беларускай лексіцы{{r|poklonskaya}}. == Прызнанне == * Дыплом першай ступені LXII Намінальнага конкурсу «Мастацтва кнігі» (2023) у намінацыі «За ўклад у захаванне гісторыка-культурнай спадчыны» (як навуковаму кансультанту альбома «Народнае мастацтва Беларусі XVI—XXI стст.»){{r|museum}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="poklonskaya">''Poklonskaya, O.'' Convenient, beautiful, rational : [interview with Maria Vinnikova, senior researcher at the Department of Ancient Belarusian Culture of the Center for Research of Belarusian Culture, Language and Literature of the National Academy of Sciences of Belarus] / Olga Poklonskaya // Belarus (magazine). — 2021. — № 3. — URL: https://issuu.com/belarus.mag/docs/belarus_n3-2021-eng_small/s/11927255 (дата звароту: 22.04.2026)</ref> <ref name="museum">In the LXII National Competition 'The Art of the Book' the album 'Folk Art of Belarus in the 16th–21st centuries' the album was awarded a diploma of the first degree / National Art Museum of the Republic of Belarus. — 2023. — April 2. — URL: https://artmuseum.by/en/events-news/u-lkhii-natcyianalnym-konkurse-mastatctva-knigi-albom-narodnae-mastatctva-belarusi-xvi-xxi-stagoddziau-udastoeny-dyploma-i-stupeni (дата звароту: 22.04.2026).</ref> <ref name="unicat">{{cite web |author= |title=Віннікава, Марыя Мікалаеўна (кандыдат мастацтвазнаўства ; нар. 1950) |url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-1204237&strq=l_siz=20 |website=Сводный электронный каталог библиотек Беларуси |date= |access-date=2026-04-22}}</ref> <ref name="gorodw">{{cite web |author= |title=«Наши предки всегда были модниками!». Интервью с куратором выставки «Анталогія прыгажосці» |url=https://gorodw.by/antalogija-prygazhosci/ |website=Город женщин |date=2026-04-21 |access-date=2026-04-22}}</ref> <ref name="ethno">{{cite web |author= |title=В Российском этнографическом музее прошел мастер-класс эксперта из Белоруссии |url=https://www.ethnomuseum.ru/about/news/dlya-specialistov/v-rossijskom-etnograficheskom-muzee-proshel-master-klass-eksperta-iz-belorussii/ |website=Российский этнографический музей |date=2023-05-21 |access-date=2026-04-22}}</ref> <ref name="centre">{{cite web |author= |title=Сектор исследований древнебелорусской культуры |url=https://belcentre.by/ru_ru/%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80-%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B9-%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA/ |website=Центр исследований белорусской культуры языка и литературы |date= |access-date=2026-04-22}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Віннікава Марыя Мікалаеўна}} [[Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі]] grgzvuum84xmz57l3k5m2ecn4v8v79e Марыя Віннікава 0 806731 5130554 2026-04-22T06:24:54Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Марыя Мікалаеўна Віннікава]] 5130554 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Марыя Мікалаеўна Віннікава]] hkhdyhoxxm8tr5gsqekw9mjarzjhxnf М. М. Віннікава 0 806732 5130562 2026-04-22T06:52:54Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Марыя Мікалаеўна Віннікава]] 5130562 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Марыя Мікалаеўна Віннікава]] hkhdyhoxxm8tr5gsqekw9mjarzjhxnf М. Віннікава 0 806733 5130563 2026-04-22T06:53:18Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Марыя Мікалаеўна Віннікава]] 5130563 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Марыя Мікалаеўна Віннікава]] hkhdyhoxxm8tr5gsqekw9mjarzjhxnf Файл:Kanye West - My Beautiful Dark Twisted Fantasy cover 1.png 6 806734 5130575 2026-04-22T07:56:26Z Vlad Shmeklia 158547 {{Выява |Апісанне = Вокладка альбома My Beautiful Dark Twisted Fantasy |Крыніца = https:://www.amazon.com/Beautiful-Dark-Twisted-Fantasy-Explicit/dp/B004BSIJ9Q/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1290600237&sr=8-1 amazon.com |Час стварэння = 2010 год |Аўтар = Джордж Кондо | артыкул = My Beautiful Dark Twisted Fantasy | мэта = Асноўны шаблон-картка. Малюнак выкарыстоўваецца ў якасці асноўнага сродкі візуальнай ідэнтыфікацыі ў верхняй частцы артыкула, прысвечанай разгля... 5130575 wikitext text/x-wiki == Тлумачэнне == {{Выява |Апісанне = Вокладка альбома My Beautiful Dark Twisted Fantasy |Крыніца = https:://www.amazon.com/Beautiful-Dark-Twisted-Fantasy-Explicit/dp/B004BSIJ9Q/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1290600237&sr=8-1 amazon.com |Час стварэння = 2010 год |Аўтар = Джордж Кондо | артыкул = My Beautiful Dark Twisted Fantasy | мэта = Асноўны шаблон-картка. Малюнак выкарыстоўваецца ў якасці асноўнага сродкі візуальнай ідэнтыфікацыі ў верхняй частцы артыкула, прысвечанай разгляданай працы. | Заменнасць = нет }} == Ліцэнзіяванне == {{Fairuse in}} bjlf6nk4tfr83pur8gol7fkjqdil3dc My Beautiful Dark Twisted Fantasy 0 806735 5130576 2026-04-22T07:57:29Z Vlad Shmeklia 158547 Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/151587298|My Beautiful Dark Twisted Fantasy]]» 5130576 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[Хіп-хоп]]|Год=2010|Назва=My Beautiful Dark Twisted Fantasy|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=Kanye West - My Beautiful Dark Twisted Fantasy cover 1.png|Аўтар=[[Канье Уэст|Канье Уэста]]|Выпушчаны=22 лістапада 2010|Запісаны=2009—2010|Працягласць=68:36|Прадзюсары={{hlist|[[Канье Уэст]]|Jay-Z|No I.D.|DJ Premier|[[Q-Tip]]|[[RZA]]|Піт Рок|DJ Toomp|[[Madlib]]|Strange Fruit Project|[[Soulja Boy]]|[[Джасцін Вернан]]|Лекс Лагер}}|Лэйблы=Roc-A-Fella, [[Def Jam]]|Пап_год=2010|Наст_год=2011|Папярэдні альбом=[[VH1 Storytellers]]|Наступны альбом=[[Watch the Throne]]|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = My Beautiful Dark Twisted Fantasy | Сінгл 1 = [[Power (песня Канье Уэста)|Power]] | Сінгл 1 дата = 1 ліпеня 2010 | Сінгл 2 = [[Runaway (песня Канье Уэста)|Runaway]] | Сінгл 2 дата = 4 кастрычніка 2010 | Сінгл 3 = [[Monster (песня Канье Уэста)|Monster]] | Сінгл 3 дата = 23 кастрычніка 2010 | Сінгл 4 = [[All of the Lights]] | Сінгл 4 дата = 18 студзеня 2011 }}}}{{Пачатак цытаты}}Добра, па-першае, калі паглядзець на ўсю творчасць Канье Уэста, то можна ўбачыць, што ён аднавіў тэхналогію семплирования, і ў яго гэта добра атрымліваецца. Хоць ён галоўны артыст, яго новы альбом — гэта цяжкі біт і рытм. Ён цалкам скончыў з электроннай музыкай. Вы будзеце здзіўлены, калі пачуеце гэта. — DJ Premier'''''My Beautiful Dark Twisted Fantasy''''' (першапачаткова названы ''Good Ass Job'', пазней пераназваны ў ''Dark Twisted Fantasy'') — пяты [[студыйны альбом]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскага]] [[хіп-хоп]] артыста [[Канье Уэст|Канье Уэста]], які выйшаў [[22 лістапада]] [[2010 год у гісторыі музыкі|2010 года]]<ref name="Release Date">{{Cite web|lang=en|url=http://hiphopwired.com/2010/08/08/kanye-west-pushes-back-album-and-reveals-possible-album-name-30097/|title=Kanye West Pushes Back Album And Reveals Possible Album Name [Video]|author=Jason Weintraub|date=2010-08-09|publisher=HipHopWired|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF1CJDP?url=http://hiphopwired.com/2010/08/08/kanye-west-pushes-back-album-and-reveals-possible-album-name-30097/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-08-09|url-status=dead}}</ref>. Запіс альбома праходзіў на востраве {{Не перакладзена 3|Дайманд-Хед|Дайманд-Хед|ru|Дайамонд-Хед}} з 2008 па 2010 год, пры ўдзеле некалькіх [[Музычны прадзюсар|прадзюсараў]], сярод якіх сам Уэст, {{Не перакладзена|Джэф Баскер|Джэф Баскер|en|Jeff Bhasker}} , {{Не перакладзена 3|RZA|3=ru|4=RZA}}, {{Не перакладзена|Кен Льюіс (кампазітар)|Кен Льюіс|en|Ken Lewis (songwriter)}} , {{Не перакладзена|No I.D.||en|No I.D.}} , {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Майк Дын}} і іншыя. Чатыры песні з альбома былі выпушчаныя на [[Сінгл|сінглах]] : "Power", "Runaway", "Monster" і "All of the Lights". Усе чатыры сінглы трапілі ў розныя [[Хіт-парад|чарты]], некаторыя з іх занялі там верхнія радкі. Адразу пасля выхаду альбом атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, якія адзначалі ў песнях разнастайнасць стыляў, а таксама [[Лірыка|лірычныя]] тэмы, закранутыя Уэстам. Альбом узначальваў чарты ''[[Billboard]]'' у шасці катэгорыях адначасова. == Стварэнне == У 2010 годзе {{Не перакладзена 3|Дрэйк (рэпер)|Дрэйк|ru|Дрейк (рэпер)}} распавёў, што Уэст працуе над праектам<ref name="ex">{{Cite web|lang=en|url=http://exclaim.ca/articles/generalarticlesynopsfullart.aspx?csid1=140&csid2=844&fid1=44519|title=Exclaim News: Drake Gives Update on Kanye West’s Good Ass Job|date=|publisher=Exclaim.ca|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF2aPHh?url=http://exclaim.ca/News/drake_gives_update_on_kanye_wests_good_ass_job|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>, які, па заяве самога рэпера, павінен быў стаць «адным з лепшых хіп-хоп альбомаў за апошнія 10 гадоў». Адразу пасля гэтага ён заявіў, што прадзюсаваць гэты альбом будуць вядомыя {{Не перакладзена 3|Q-Tip|3=ru|4=Q-Tip}}, RZA, {{Не перакладзена 3|DJ Premier|3=ru|4=DJ Premier}} і {{Не перакладзена 3|Піт Рок|3=ru|4=Пит Рок}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.10985|title=Kanye West’s Next Album To Drop In June &#124; Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales|date=2010-04-08|publisher=HipHopDX|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF3S6gm?url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.10985/title.kanye-wests-next-album-to-drop-in-june|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.sohh.com/2010/04/pete_rock_calls_kanye_west_hip-hop_confi.html|title=Pete Rock Calls Kanye West "Hip-Hop", Confirms Working W/ Him In Hawaii|author=Cyrus Langhorne|date=2010-04-08|publisher=Sohh.Com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF47jqX?url=http://www.sohh.com/2010/04/pete_rock_calls_kanye_west_hip-hop_confi.html|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>. DJ Premier заявіў, што Уэст збіраецца вярнуць папулярнасць [[Семпл|сэмплаў]] старых запісаў.   У розны час у якасці запрошаных артыстаў былі названыя {{Не перакладзена|Dwele||en|Dwele}} , Дрэйк, [[Нікі Мінаж]], [[Беёнсэ]], {{Не перакладзена|Чарлі Уілсан (спявак)|Чарлі Уілсан|en|Charlie Wilson (singer)}} , Common, {{Не перакладзена 3|Джасцін Вернан|Джасцін Вернан|ru|Вернон, Джастин}}, {{Не перакладзена 3|Big Sean|3=ru|4=Биг Шон}}, [[Ліл Уэйн]], {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru|4=Jay-Z}}, {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Рык Рос|Рык Рос|ru|Рик Росс}}, {{Не перакладзена|Тоні Уільямс (соўл-спявак)|Тоні Уільямс|en|Tony Williams (soul singer)}} {{Не перакладзена 3|T.I.||ru|T.I.}} , [[Mos Def]], {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}}, {{Не перакладзена 3|M.I.A.|3=ru|4=M.I.A.}}, Seal, {{Не перакладзена 3|Swizz Beatz|3=ru|4=Swizz Beatz}}, {{Не перакладзена 3|Soulja Boy|3=ru|4=Soulja Boy}}, [[Eminem|Эмінем]], [[Аліша Кіз]], {{Не перакладзена 3|Сантыголд|3=ru|4=Сантиголд}} і {{Не перакладзена 3|La Roux|3=ru|4=La Roux}}<ref name="ex">{{Cite web|lang=en|url=http://exclaim.ca/articles/generalarticlesynopsfullart.aspx?csid1=140&csid2=844&fid1=44519|title=Exclaim News: Drake Gives Update on Kanye West’s Good Ass Job|date=|publisher=Exclaim.ca|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF2aPHh?url=http://exclaim.ca/News/drake_gives_update_on_kanye_wests_good_ass_job|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.hiphopdx.com/index/news/id.10992 Tony Williams Talks Studio Sessions with Kayne West]{{Недоступная ссылка|date=2019-07|bot=InternetArchiveBot}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.rap-up.com/2010/06/30/exclusive-kanye-west-enlists-nicki-minaj-for-new-album/|title=Exclusive: Kanye West Enlists Ники Минаж for New Album|date=2010-06-30|publisher=Rap-Up.com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF5CVdF?url=http://www.rap-up.com/2010/06/30/exclusive-kanye-west-enlists-nicki-minaj-for-new-album/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.ddotomen.com/2010/07/27/dj-toomp-praises-kanyes-new-album-x-t-i-confirmed-as-guest/|title=DJ Toomp Praises Kanye’s New Album x T.I. Confirmed As Guest|archive-url=https://web.archive.org/web/20100801094936/http://www.ddotomen.com/2010/07/27/dj-toomp-praises-kanyes-new-album-x-t-i-confirmed-as-guest/|archive-date=2010-08-01|access-date=2010-08-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.ddotomen.com/2010/07/08/we-dont-believe-you-kanye-west-good-ass-job-tracklist/|title=We Don’t Believe You: Kanye West – Good Ass Job (Tracklist) « DDotOmen.com: The DMV's Front Office|date=2010-07-08|publisher=Ddotomen.com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF65wPY?url=http://www.ddotomen.com/2010/07/08/we-dont-believe-you-kanye-west-good-ass-job-tracklist/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|title=Soulja Boy talks working with Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001152351/http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|archive-date=2010-10-01|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nme.com/news/mia/53089|title=MIA announces collaboration for Kanye West album ‘Dark Twisted Fantasy’ {{!}} News {{!}} NME.COM|archive-url=https://web.archive.org/web/20100924093553/http://www.nme.com/news/mia/53089|archive-date=2010-09-24|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|title=Soulja Boy talks working with Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001152351/http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|archive-date=2010-10-01|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1649541/20101007/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Adds M.I.A., La Roux And Alicia Keys To Album — Music, Celebrity, Artist News {{!}} MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20101010002012/http://www.mtv.com/news/articles/1649541/20101007/west_kanye.jhtml|archive-date=2010-10-10|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.12290/title.mia-the-latest-artist-to-go-into-the-studio-with-kanye-west|title=M.I.A. The Latest Artist To Go Into The Studio With Kanye West {{!}} Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales {{!}} HipHopDX<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20100922185349/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.12290/title.mia-the-latest-artist-to-go-into-the-studio-with-kanye-west|archive-date=2010-09-22|access-date=2010-10-12|url-status=dead}}</ref>. {{Не перакладзена 3|Madlib|3=ru|4=Madlib}} заявіў, што ён зрабіў пяць бітаў для новага альбома Канье Уэста<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11567|title=Madlib Says Kanye West Requested Beats For "Good Ass Job" &#124; Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales|date=2010-06-25|publisher=HipHopDX|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF7DMFc?url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11567/title.madlib-says-kanye-west-requested-beats-for-good-ass-job|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>. == Рэліз і прамоўшн == === Назва === Назва пятага студыйнага альбома Канье Уэста ''Good Ass Job'' рэгулярна з'яўлялася ў розных крыніцах, пачынаючы з 2008 года<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://hiphop.popcrunch.com/new-kanye-west-album-good-ass-job/|title=New Kanye West Album “Good Ass Job”|date=2008-09-05|publisher=Hiphop.popcrunch.com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF7jYxF?url=http://hiphop.popcrunch.com/new-kanye-west-album-good-ass-job/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.sonicslang.com/sonic_slang/2008/09/kanye-west-gett.html|title=Kanye West Getting Good Ass Job in 2008?|date=2008-09-05|publisher=sonic slang|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF8SQIv?url=http://www.sonicslang.com/sonic_slang/2008/09/kanye-west-gett.html|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>, але яго запіс пачаўся толькі ў 2010 годзе. Першым гэтую назву альбома анансаваў рэпер Big Sean<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://rapradar.com/2010/02/14/big-sean-workin-on-kanyes-good-ass-job/|title=Big Sean Workin’ On Kanye’s “Good Ass Job”|date=2010-02-14|publisher=Rap Radar|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF9QhtE?url=http://rapradar.com/2010/02/14/big-sean-workin-on-kanyes-good-ass-job/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>, аднак пасля высветлілася, што ён аказаўся няправільным. Таксама гэты альбом меркавалася выдаць пасля [[Graduation (альбом)|''Graduation'']], замест [[808s & Heartbreak|''808s&Heartbreak'']]. 24 ліпеня 2010 года ў блогу Канье Уэста з'явіўся банэр з надпісам ''My Dark Twisted Fantasy Trailer'' . 28 ліпеня 2010 года Уэст паведаміў праз свой [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]]-блог:   === Сінглы === 28 мая 2010 года ў інтэрнэт выцекла незавершаная версія трэка "Power", выкананая сумесна з Dwele<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11355|title=S1 Explains Co-Producing Kanye West’s “Power” &#124; Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales|author=May 28, 2010 05:05:00 PM CDT by Jake Paine|date=2010-05-28|publisher=HipHopDX|archive-url=https://www.webcitation.org/67SFAL0E2?url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11355/title.s1-explains-co-producing-kanye-wests-power|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>. 30 чэрвеня ён афіцыйна з'явіўся ў [[iTunes]]. Таксама быў анансаваны {{Не перакладзена 3|Рэмікс|рэмікс|ru|Ремикс}} гэтага трэка, выкананы сумесны з Jay-Z і Swizz Beatz<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11932/title.kanye-west-to-release-power-remix-with-jay-z-tomorrow|title=Kanye West To Release «Power (Remix)» With Jay-Z Tomorrow {{!}} Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales {{!}} HipHopDX|archive-url=https://web.archive.org/web/20110301034349/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11932/title.kanye-west-to-release-power-remix-with-jay-z-tomorrow/|archive-date=2011-03-01|access-date=2010-08-14|url-status=dead}}</ref>. Ён быў выкананы 20 жніўня ў 12:00 на радыё {{Не перакладзена|WQHT|Hot 97|en|WQHT}} . 14 кастрычніка адбыўся рэліз другога сінгла — "Runaway", выкананага сумесна з Pusha T. Замест кліпа на гэтую песню быў зняты 35-хвілінны фільм, у якім змяшчаліся ўрыўкі іншых трэкаў альбома. Трэцім сінглам стаў трэк "Monster", выпушчаны 23 кастрычніка 2010 г пасродкам [[iTunes]]. Першапачаткова трэк быў выпушчаны 27 жніўня ў рамках праекту {{Не перакладзена|G.O.O.D. Fridays||en|G.O.O.D. Fridays}} , сутнасць якога складаецца ў тым, што з лістапада да [[Нараджэнне Хрыстова|Калядаў]] 2010 года Канье Уэст выкладваў у інтэрнэт па адным новым трэку. === Вокладкі альбома === 17 кастрычніка 2010 года Канье Уэст паведаміў праз [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]], што некаторыя крамы адмовіліся прадаваць альбом з-за вокладкі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twitter.com/kanyewest/status/27670348888|title=Twitter / Kanye West: Yoooo they banned my album ...|date=2010-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20101021051549/http://twitter.com/kanyewest/status/27670348888|archive-date=2010-10-21|access-date=2010-10-17|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twitter.com/kanyewest/status/27679949756|title=Twitter / Kanye West: Banned in the USA!!! They ...|date=2010-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20101023091211/http://twitter.com/kanyewest/status/27679949756|archive-date=2010-10-23|access-date=2010-10-17|url-status=live}}</ref>. На ёй намаляваны распрануты Уэст, які ляжыць на сіняй канапе і трымае ў правай руцэ бутэльку, а на ім ляжыць крылатая жанчына без рук. Гэта выява размешчана ў жоўтай рамцы на чырвоным фоне<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1650171/20101018/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Reveals 'Banned' Cover Art For My Beautiful Dark Twisted Fantasy|author=Gil Kaufman|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/67SFAsYOA?url=http://www.mtv.com/news/articles/1650171/kanye-west-reveals-banned-cover-art-my-beautiful-dark-twisted-fantasy.jhtml|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-11-24|url-status=dead}}</ref>. У інтэрв'ю {{Не перакладзена 3|MTV News|3=ru|4=MTV News}}, Уэст заявіў, што ўсяго будзе пяць вокладак, намаляваных мастаком {{Не перакладзена 3|Джордж Кондо|Джорджам Кондам|ru|Кондо, Джордж}}, а таксама, што ўсе яны будуць даступныя пры куплі альбома<ref>{{Cite news|url=http://www.mtv.com/news/articles/1650328/20101019/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Says ''Twisted Fantasy'' Will Have Five Different Covers|date=2010-10-19|author=James Montgomery, Kara Warner|publisher=[[MTV News]]|access-date=2010-11-24|lang=en|archive-date=2010-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20101213194147/http://www.mtv.com/news/articles/1650328/20101019/west_kanye.jhtml}}</ref>. У 2011 годзе вокладка альбома заняла 34-е месца ў спісе найлепшых вокладак альбомаў усіх часоў на думку чытачоў інтэрнэт-выдання {{Не перакладзена 3|MusicRadar|3=ru|4=MusicRadar}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|title=The 50 greatest album covers of all time|publisher=Music Radar|archive-url=https://www.webcitation.org/6127GBNps?url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|archive-date=2011-08-18|access-date=2011-05-16|url-status=dead}}</ref>. == Спіс кампазіцый ==   <references responsive="1"></references> == Семплы == {{^}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Спасылкі == * My Beautiful Dark Twisted Fantasy на сайце Discogs * [http://www.metacritic.com/music/my-beautiful-dark-twisted-fantasy My Beautiful Dark Twisted Fantasy]{{In lang|en}} на сайце [[Metacritic]] * [http://www.lookatme.ru/flows/muzyika/posts/110981-albom-kane-uesta-rukovodstvo-polzovatelya Подробный разбор альбома] на сайце {{Не перакладзена 3|Look At Me|3=ru|4=Look At Me}} [[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]] 0n0kewuuevkrhzlm7btwp00h0m7owvd 5130577 5130576 2026-04-22T08:03:10Z Vlad Shmeklia 158547 дапаўненне 5130577 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[Хіп-хоп]]|Год=2010|Назва=My Beautiful Dark Twisted Fantasy|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=Kanye West - My Beautiful Dark Twisted Fantasy cover 1.png|Аўтар=[[Канье Уэст|Канье Уэста]]|Выпушчаны=22 лістапада 2010|Запісаны=2009—2010|Працягласць=68:36|Прадзюсары={{hlist|[[Канье Уэст]]|Jay-Z|No I.D.|DJ Premier|[[Q-Tip]]|[[RZA]]|Піт Рок|DJ Toomp|[[Madlib]]|Strange Fruit Project|[[Soulja Boy]]|[[Джасцін Вернан]]|Лекс Лагер}}|Лэйблы=Roc-A-Fella, [[Def Jam]]|Пап_год=2010|Наст_год=2011|Папярэдні альбом=[[VH1 Storytellers]]|Наступны альбом=[[Watch the Throne]]|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = My Beautiful Dark Twisted Fantasy | Сінгл 1 = [[Power (песня Канье Уэста)|Power]] | Сінгл 1 дата = 1 ліпеня 2010 | Сінгл 2 = [[Runaway (песня Канье Уэста)|Runaway]] | Сінгл 2 дата = 4 кастрычніка 2010 | Сінгл 3 = [[Monster (песня Канье Уэста)|Monster]] | Сінгл 3 дата = 23 кастрычніка 2010 | Сінгл 4 = [[All of the Lights]] | Сінгл 4 дата = 18 студзеня 2011 }}}}'''''My Beautiful Dark Twisted Fantasy''''' (першапачаткова названы ''Good Ass Job'', пазней пераназваны ў ''Dark Twisted Fantasy'') — пяты [[студыйны альбом]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскага]] [[хіп-хоп]] артыста [[Канье Уэст|Канье Уэста]], які выйшаў [[22 лістапада]] [[2010 год у гісторыі музыкі|2010 года]]<ref name="Release Date">{{Cite web|lang=en|url=http://hiphopwired.com/2010/08/08/kanye-west-pushes-back-album-and-reveals-possible-album-name-30097/|title=Kanye West Pushes Back Album And Reveals Possible Album Name [Video]|author=Jason Weintraub|date=2010-08-09|publisher=HipHopWired|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF1CJDP?url=http://hiphopwired.com/2010/08/08/kanye-west-pushes-back-album-and-reveals-possible-album-name-30097/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-08-09|url-status=dead}}</ref>. Запіс альбома праходзіў на востраве {{Не перакладзена 3|Дайманд-Хед|Дайманд-Хед|ru|Дайамонд-Хед}} з 2008 па 2010 год, пры ўдзеле некалькіх [[Музычны прадзюсар|прадзюсараў]], сярод якіх сам Уэст, {{Не перакладзена|Джэф Баскер|Джэф Баскер|en|Jeff Bhasker}} , {{Не перакладзена 3|RZA|3=ru|4=RZA}}, {{Не перакладзена|Кен Льюіс (кампазітар)|Кен Льюіс|en|Ken Lewis (songwriter)}} , {{Не перакладзена|No I.D.||en|No I.D.}} , {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Майк Дын}} і іншыя. Чатыры песні з альбома былі выпушчаныя на [[Сінгл|сінглах]] : "Power", "Runaway", "Monster" і "All of the Lights". Усе чатыры сінглы трапілі ў розныя [[Хіт-парад|чарты]], некаторыя з іх занялі там верхнія радкі. Адразу пасля выхаду альбом атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, якія адзначалі ў песнях разнастайнасць стыляў, а таксама [[Лірыка|лірычныя]] тэмы, закранутыя Уэстам. Альбом узначальваў чарты ''[[Billboard]]'' у шасці катэгорыях адначасова. == Стварэнне == У 2010 годзе {{Не перакладзена 3|Дрэйк (рэпер)|Дрэйк|ru|Дрейк (рэпер)}} распавёў, што Уэст працуе над праектам<ref name="ex">{{Cite web|lang=en|url=http://exclaim.ca/articles/generalarticlesynopsfullart.aspx?csid1=140&csid2=844&fid1=44519|title=Exclaim News: Drake Gives Update on Kanye West’s Good Ass Job|date=|publisher=Exclaim.ca|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF2aPHh?url=http://exclaim.ca/News/drake_gives_update_on_kanye_wests_good_ass_job|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>, які, па заяве самога рэпера, павінен быў стаць «адным з лепшых хіп-хоп альбомаў за апошнія 10 гадоў». Адразу пасля гэтага ён заявіў, што прадзюсаваць гэты альбом будуць вядомыя {{Не перакладзена 3|Q-Tip|3=ru|4=Q-Tip}}, RZA, {{Не перакладзена 3|DJ Premier|3=ru|4=DJ Premier}} і {{Не перакладзена 3|Піт Рок|3=ru|4=Пит Рок}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.10985|title=Kanye West’s Next Album To Drop In June &#124; Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales|date=2010-04-08|publisher=HipHopDX|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF3S6gm?url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.10985/title.kanye-wests-next-album-to-drop-in-june|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.sohh.com/2010/04/pete_rock_calls_kanye_west_hip-hop_confi.html|title=Pete Rock Calls Kanye West "Hip-Hop", Confirms Working W/ Him In Hawaii|author=Cyrus Langhorne|date=2010-04-08|publisher=Sohh.Com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF47jqX?url=http://www.sohh.com/2010/04/pete_rock_calls_kanye_west_hip-hop_confi.html|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>. DJ Premier заявіў, што Уэст збіраецца вярнуць папулярнасць [[Семпл|сэмплаў]] старых запісаў. {{Пачатак цытаты}} Добра, па-першае, калі паглядзець на ўсю творчасць Канье Уэста, то можна ўбачыць, што ён аднавіў тэхналогію семплирования, і ў яго гэта добра атрымліваецца. Хоць ён галоўны артыст, яго новы альбом — гэта цяжкі біт і рытм. Ён цалкам скончыў з электроннай музыкай. Вы будзеце здзіўлены, калі пачуеце гэта. {{Арыгінальны тэкст||Well, first of all, if you look at all of Kanye West’s output, he actually did a lot to bring back sampling and make it cool again, even though he’s more of a mainstream artist… but his new album is strictly hard beats and rhyme. He’s totally done with electro. You’re gonna be surprised what you hear.}} — DJ Premier<ref>{{cite web|url=http://amajanese.blogspot.com/2010/04/premo-says-kanyes-new-album-is-strictly.html|title=Premo says: Kanye's new album is strictly hard beats and rhyme &#124; The Amajanese Blog|publisher=Amajanese.blogspot.com|date=2010-04-09|access-date=2010-07-14|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF4jsxJ?url=http://amajanese.blogspot.com/2010/04/premo-says-kanyes-new-album-is-strictly.html|archive-date=2012-05-06|url-status=dead|lang=en}}</ref>{{Канец цытаты}} У розны час у якасці запрошаных артыстаў былі названыя {{Не перакладзена|Dwele||en|Dwele}} , Дрэйк, [[Нікі Мінаж]], [[Беёнсэ]], {{Не перакладзена|Чарлі Уілсан (спявак)|Чарлі Уілсан|en|Charlie Wilson (singer)}} , Common, {{Не перакладзена 3|Джасцін Вернан|Джасцін Вернан|ru|Вернон, Джастин}}, {{Не перакладзена 3|Big Sean|3=ru|4=Биг Шон}}, [[Ліл Уэйн]], {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru|4=Jay-Z}}, {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Рык Рос|Рык Рос|ru|Рик Росс}}, {{Не перакладзена|Тоні Уільямс (соўл-спявак)|Тоні Уільямс|en|Tony Williams (soul singer)}} {{Не перакладзена 3|T.I.||ru|T.I.}} , [[Mos Def]], {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}}, {{Не перакладзена 3|M.I.A.|3=ru|4=M.I.A.}}, Seal, {{Не перакладзена 3|Swizz Beatz|3=ru|4=Swizz Beatz}}, {{Не перакладзена 3|Soulja Boy|3=ru|4=Soulja Boy}}, [[Eminem|Эмінем]], [[Аліша Кіз]], {{Не перакладзена 3|Сантыголд|3=ru|4=Сантиголд}} і {{Не перакладзена 3|La Roux|3=ru|4=La Roux}}<ref name="ex">{{Cite web|lang=en|url=http://exclaim.ca/articles/generalarticlesynopsfullart.aspx?csid1=140&csid2=844&fid1=44519|title=Exclaim News: Drake Gives Update on Kanye West’s Good Ass Job|date=|publisher=Exclaim.ca|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF2aPHh?url=http://exclaim.ca/News/drake_gives_update_on_kanye_wests_good_ass_job|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.hiphopdx.com/index/news/id.10992 Tony Williams Talks Studio Sessions with Kayne West]{{Недоступная ссылка|date=2019-07|bot=InternetArchiveBot}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.rap-up.com/2010/06/30/exclusive-kanye-west-enlists-nicki-minaj-for-new-album/|title=Exclusive: Kanye West Enlists Ники Минаж for New Album|date=2010-06-30|publisher=Rap-Up.com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF5CVdF?url=http://www.rap-up.com/2010/06/30/exclusive-kanye-west-enlists-nicki-minaj-for-new-album/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.ddotomen.com/2010/07/27/dj-toomp-praises-kanyes-new-album-x-t-i-confirmed-as-guest/|title=DJ Toomp Praises Kanye’s New Album x T.I. Confirmed As Guest|archive-url=https://web.archive.org/web/20100801094936/http://www.ddotomen.com/2010/07/27/dj-toomp-praises-kanyes-new-album-x-t-i-confirmed-as-guest/|archive-date=2010-08-01|access-date=2010-08-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.ddotomen.com/2010/07/08/we-dont-believe-you-kanye-west-good-ass-job-tracklist/|title=We Don’t Believe You: Kanye West – Good Ass Job (Tracklist) « DDotOmen.com: The DMV's Front Office|date=2010-07-08|publisher=Ddotomen.com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF65wPY?url=http://www.ddotomen.com/2010/07/08/we-dont-believe-you-kanye-west-good-ass-job-tracklist/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|title=Soulja Boy talks working with Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001152351/http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|archive-date=2010-10-01|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nme.com/news/mia/53089|title=MIA announces collaboration for Kanye West album ‘Dark Twisted Fantasy’ {{!}} News {{!}} NME.COM|archive-url=https://web.archive.org/web/20100924093553/http://www.nme.com/news/mia/53089|archive-date=2010-09-24|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|title=Soulja Boy talks working with Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001152351/http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|archive-date=2010-10-01|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1649541/20101007/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Adds M.I.A., La Roux And Alicia Keys To Album — Music, Celebrity, Artist News {{!}} MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20101010002012/http://www.mtv.com/news/articles/1649541/20101007/west_kanye.jhtml|archive-date=2010-10-10|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.12290/title.mia-the-latest-artist-to-go-into-the-studio-with-kanye-west|title=M.I.A. The Latest Artist To Go Into The Studio With Kanye West {{!}} Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales {{!}} HipHopDX<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20100922185349/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.12290/title.mia-the-latest-artist-to-go-into-the-studio-with-kanye-west|archive-date=2010-09-22|access-date=2010-10-12|url-status=dead}}</ref>. {{Не перакладзена 3|Madlib|3=ru|4=Madlib}} заявіў, што ён зрабіў пяць бітаў для новага альбома Канье Уэста<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11567|title=Madlib Says Kanye West Requested Beats For "Good Ass Job" &#124; Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales|date=2010-06-25|publisher=HipHopDX|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF7DMFc?url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11567/title.madlib-says-kanye-west-requested-beats-for-good-ass-job|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>. == Рэліз і прамоўшн == === Назва === Назва пятага студыйнага альбома Канье Уэста ''Good Ass Job'' рэгулярна з'яўлялася ў розных крыніцах, пачынаючы з 2008 года<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://hiphop.popcrunch.com/new-kanye-west-album-good-ass-job/|title=New Kanye West Album “Good Ass Job”|date=2008-09-05|publisher=Hiphop.popcrunch.com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF7jYxF?url=http://hiphop.popcrunch.com/new-kanye-west-album-good-ass-job/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.sonicslang.com/sonic_slang/2008/09/kanye-west-gett.html|title=Kanye West Getting Good Ass Job in 2008?|date=2008-09-05|publisher=sonic slang|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF8SQIv?url=http://www.sonicslang.com/sonic_slang/2008/09/kanye-west-gett.html|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>, але яго запіс пачаўся толькі ў 2010 годзе. Першым гэтую назву альбома анансаваў рэпер Big Sean<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://rapradar.com/2010/02/14/big-sean-workin-on-kanyes-good-ass-job/|title=Big Sean Workin’ On Kanye’s “Good Ass Job”|date=2010-02-14|publisher=Rap Radar|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF9QhtE?url=http://rapradar.com/2010/02/14/big-sean-workin-on-kanyes-good-ass-job/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>, аднак пасля высветлілася, што ён аказаўся няправільным. Таксама гэты альбом меркавалася выдаць пасля [[Graduation (альбом)|''Graduation'']], замест [[808s & Heartbreak|''808s&Heartbreak'']]. 24 ліпеня 2010 года ў блогу Канье Уэста з'явіўся банэр з надпісам ''My Dark Twisted Fantasy Trailer'' . 28 ліпеня 2010 года Уэст паведаміў праз свой [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]]-блог:   === Сінглы === 28 мая 2010 года ў інтэрнэт выцекла незавершаная версія трэка "Power", выкананая сумесна з Dwele<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11355|title=S1 Explains Co-Producing Kanye West’s “Power” &#124; Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales|author=May 28, 2010 05:05:00 PM CDT by Jake Paine|date=2010-05-28|publisher=HipHopDX|archive-url=https://www.webcitation.org/67SFAL0E2?url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11355/title.s1-explains-co-producing-kanye-wests-power|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>. 30 чэрвеня ён афіцыйна з'явіўся ў [[iTunes]]. Таксама быў анансаваны {{Не перакладзена 3|Рэмікс|рэмікс|ru|Ремикс}} гэтага трэка, выкананы сумесны з Jay-Z і Swizz Beatz<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11932/title.kanye-west-to-release-power-remix-with-jay-z-tomorrow|title=Kanye West To Release «Power (Remix)» With Jay-Z Tomorrow {{!}} Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales {{!}} HipHopDX|archive-url=https://web.archive.org/web/20110301034349/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11932/title.kanye-west-to-release-power-remix-with-jay-z-tomorrow/|archive-date=2011-03-01|access-date=2010-08-14|url-status=dead}}</ref>. Ён быў выкананы 20 жніўня ў 12:00 на радыё {{Не перакладзена|WQHT|Hot 97|en|WQHT}} . 14 кастрычніка адбыўся рэліз другога сінгла — "Runaway", выкананага сумесна з Pusha T. Замест кліпа на гэтую песню быў зняты 35-хвілінны фільм, у якім змяшчаліся ўрыўкі іншых трэкаў альбома. Трэцім сінглам стаў трэк "Monster", выпушчаны 23 кастрычніка 2010 г пасродкам [[iTunes]]. Першапачаткова трэк быў выпушчаны 27 жніўня ў рамках праекту {{Не перакладзена|G.O.O.D. Fridays||en|G.O.O.D. Fridays}} , сутнасць якога складаецца ў тым, што з лістапада да [[Нараджэнне Хрыстова|Калядаў]] 2010 года Канье Уэст выкладваў у інтэрнэт па адным новым трэку. === Вокладкі альбома === 17 кастрычніка 2010 года Канье Уэст паведаміў праз [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]], што некаторыя крамы адмовіліся прадаваць альбом з-за вокладкі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twitter.com/kanyewest/status/27670348888|title=Twitter / Kanye West: Yoooo they banned my album ...|date=2010-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20101021051549/http://twitter.com/kanyewest/status/27670348888|archive-date=2010-10-21|access-date=2010-10-17|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twitter.com/kanyewest/status/27679949756|title=Twitter / Kanye West: Banned in the USA!!! They ...|date=2010-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20101023091211/http://twitter.com/kanyewest/status/27679949756|archive-date=2010-10-23|access-date=2010-10-17|url-status=live}}</ref>. На ёй намаляваны распрануты Уэст, які ляжыць на сіняй канапе і трымае ў правай руцэ бутэльку, а на ім ляжыць крылатая жанчына без рук. Гэта выява размешчана ў жоўтай рамцы на чырвоным фоне<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1650171/20101018/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Reveals 'Banned' Cover Art For My Beautiful Dark Twisted Fantasy|author=Gil Kaufman|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/67SFAsYOA?url=http://www.mtv.com/news/articles/1650171/kanye-west-reveals-banned-cover-art-my-beautiful-dark-twisted-fantasy.jhtml|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-11-24|url-status=dead}}</ref>. У інтэрв'ю {{Не перакладзена 3|MTV News|3=ru|4=MTV News}}, Уэст заявіў, што ўсяго будзе пяць вокладак, намаляваных мастаком {{Не перакладзена 3|Джордж Кондо|Джорджам Кондам|ru|Кондо, Джордж}}, а таксама, што ўсе яны будуць даступныя пры куплі альбома<ref>{{Cite news|url=http://www.mtv.com/news/articles/1650328/20101019/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Says ''Twisted Fantasy'' Will Have Five Different Covers|date=2010-10-19|author=James Montgomery, Kara Warner|publisher=[[MTV News]]|access-date=2010-11-24|lang=en|archive-date=2010-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20101213194147/http://www.mtv.com/news/articles/1650328/20101019/west_kanye.jhtml}}</ref>. У 2011 годзе вокладка альбома заняла 34-е месца ў спісе найлепшых вокладак альбомаў усіх часоў на думку чытачоў інтэрнэт-выдання {{Не перакладзена 3|MusicRadar|3=ru|4=MusicRadar}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|title=The 50 greatest album covers of all time|publisher=Music Radar|archive-url=https://www.webcitation.org/6127GBNps?url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|archive-date=2011-08-18|access-date=2011-05-16|url-status=dead}}</ref>. == Спіс кампазіцый ==   <references responsive="1"></references> == Семплы == {{^}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Спасылкі == * My Beautiful Dark Twisted Fantasy на сайце Discogs * [http://www.metacritic.com/music/my-beautiful-dark-twisted-fantasy My Beautiful Dark Twisted Fantasy]{{In lang|en}} на сайце [[Metacritic]] * [http://www.lookatme.ru/flows/muzyika/posts/110981-albom-kane-uesta-rukovodstvo-polzovatelya Подробный разбор альбома] на сайце {{Не перакладзена 3|Look At Me|3=ru|4=Look At Me}} [[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]] o6uxy031hj8tcbjbuwk6qb44l97ncit 5130578 5130577 2026-04-22T08:05:50Z Vlad Shmeklia 158547 /* Назва */ дапаўненне 5130578 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[Хіп-хоп]]|Год=2010|Назва=My Beautiful Dark Twisted Fantasy|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=Kanye West - My Beautiful Dark Twisted Fantasy cover 1.png|Аўтар=[[Канье Уэст|Канье Уэста]]|Выпушчаны=22 лістапада 2010|Запісаны=2009—2010|Працягласць=68:36|Прадзюсары={{hlist|[[Канье Уэст]]|Jay-Z|No I.D.|DJ Premier|[[Q-Tip]]|[[RZA]]|Піт Рок|DJ Toomp|[[Madlib]]|Strange Fruit Project|[[Soulja Boy]]|[[Джасцін Вернан]]|Лекс Лагер}}|Лэйблы=Roc-A-Fella, [[Def Jam]]|Пап_год=2010|Наст_год=2011|Папярэдні альбом=[[VH1 Storytellers]]|Наступны альбом=[[Watch the Throne]]|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = My Beautiful Dark Twisted Fantasy | Сінгл 1 = [[Power (песня Канье Уэста)|Power]] | Сінгл 1 дата = 1 ліпеня 2010 | Сінгл 2 = [[Runaway (песня Канье Уэста)|Runaway]] | Сінгл 2 дата = 4 кастрычніка 2010 | Сінгл 3 = [[Monster (песня Канье Уэста)|Monster]] | Сінгл 3 дата = 23 кастрычніка 2010 | Сінгл 4 = [[All of the Lights]] | Сінгл 4 дата = 18 студзеня 2011 }}}}'''''My Beautiful Dark Twisted Fantasy''''' (першапачаткова названы ''Good Ass Job'', пазней пераназваны ў ''Dark Twisted Fantasy'') — пяты [[студыйны альбом]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскага]] [[хіп-хоп]] артыста [[Канье Уэст|Канье Уэста]], які выйшаў [[22 лістапада]] [[2010 год у гісторыі музыкі|2010 года]]<ref name="Release Date">{{Cite web|lang=en|url=http://hiphopwired.com/2010/08/08/kanye-west-pushes-back-album-and-reveals-possible-album-name-30097/|title=Kanye West Pushes Back Album And Reveals Possible Album Name [Video]|author=Jason Weintraub|date=2010-08-09|publisher=HipHopWired|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF1CJDP?url=http://hiphopwired.com/2010/08/08/kanye-west-pushes-back-album-and-reveals-possible-album-name-30097/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-08-09|url-status=dead}}</ref>. Запіс альбома праходзіў на востраве {{Не перакладзена 3|Дайманд-Хед|Дайманд-Хед|ru|Дайамонд-Хед}} з 2008 па 2010 год, пры ўдзеле некалькіх [[Музычны прадзюсар|прадзюсараў]], сярод якіх сам Уэст, {{Не перакладзена|Джэф Баскер|Джэф Баскер|en|Jeff Bhasker}} , {{Не перакладзена 3|RZA|3=ru|4=RZA}}, {{Не перакладзена|Кен Льюіс (кампазітар)|Кен Льюіс|en|Ken Lewis (songwriter)}} , {{Не перакладзена|No I.D.||en|No I.D.}} , {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Майк Дын}} і іншыя. Чатыры песні з альбома былі выпушчаныя на [[Сінгл|сінглах]] : "Power", "Runaway", "Monster" і "All of the Lights". Усе чатыры сінглы трапілі ў розныя [[Хіт-парад|чарты]], некаторыя з іх занялі там верхнія радкі. Адразу пасля выхаду альбом атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, якія адзначалі ў песнях разнастайнасць стыляў, а таксама [[Лірыка|лірычныя]] тэмы, закранутыя Уэстам. Альбом узначальваў чарты ''[[Billboard]]'' у шасці катэгорыях адначасова. == Стварэнне == У 2010 годзе {{Не перакладзена 3|Дрэйк (рэпер)|Дрэйк|ru|Дрейк (рэпер)}} распавёў, што Уэст працуе над праектам<ref name="ex">{{Cite web|lang=en|url=http://exclaim.ca/articles/generalarticlesynopsfullart.aspx?csid1=140&csid2=844&fid1=44519|title=Exclaim News: Drake Gives Update on Kanye West’s Good Ass Job|date=|publisher=Exclaim.ca|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF2aPHh?url=http://exclaim.ca/News/drake_gives_update_on_kanye_wests_good_ass_job|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>, які, па заяве самога рэпера, павінен быў стаць «адным з лепшых хіп-хоп альбомаў за апошнія 10 гадоў». Адразу пасля гэтага ён заявіў, што прадзюсаваць гэты альбом будуць вядомыя {{Не перакладзена 3|Q-Tip|3=ru|4=Q-Tip}}, RZA, {{Не перакладзена 3|DJ Premier|3=ru|4=DJ Premier}} і {{Не перакладзена 3|Піт Рок|3=ru|4=Пит Рок}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.10985|title=Kanye West’s Next Album To Drop In June &#124; Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales|date=2010-04-08|publisher=HipHopDX|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF3S6gm?url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.10985/title.kanye-wests-next-album-to-drop-in-june|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.sohh.com/2010/04/pete_rock_calls_kanye_west_hip-hop_confi.html|title=Pete Rock Calls Kanye West "Hip-Hop", Confirms Working W/ Him In Hawaii|author=Cyrus Langhorne|date=2010-04-08|publisher=Sohh.Com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF47jqX?url=http://www.sohh.com/2010/04/pete_rock_calls_kanye_west_hip-hop_confi.html|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>. DJ Premier заявіў, што Уэст збіраецца вярнуць папулярнасць [[Семпл|сэмплаў]] старых запісаў. {{Пачатак цытаты}} Добра, па-першае, калі паглядзець на ўсю творчасць Канье Уэста, то можна ўбачыць, што ён аднавіў тэхналогію семплирования, і ў яго гэта добра атрымліваецца. Хоць ён галоўны артыст, яго новы альбом — гэта цяжкі біт і рытм. Ён цалкам скончыў з электроннай музыкай. Вы будзеце здзіўлены, калі пачуеце гэта. {{Арыгінальны тэкст||Well, first of all, if you look at all of Kanye West’s output, he actually did a lot to bring back sampling and make it cool again, even though he’s more of a mainstream artist… but his new album is strictly hard beats and rhyme. He’s totally done with electro. You’re gonna be surprised what you hear.}} — DJ Premier<ref>{{cite web|url=http://amajanese.blogspot.com/2010/04/premo-says-kanyes-new-album-is-strictly.html|title=Premo says: Kanye's new album is strictly hard beats and rhyme &#124; The Amajanese Blog|publisher=Amajanese.blogspot.com|date=2010-04-09|access-date=2010-07-14|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF4jsxJ?url=http://amajanese.blogspot.com/2010/04/premo-says-kanyes-new-album-is-strictly.html|archive-date=2012-05-06|url-status=dead|lang=en}}</ref>{{Канец цытаты}} У розны час у якасці запрошаных артыстаў былі названыя {{Не перакладзена|Dwele||en|Dwele}} , Дрэйк, [[Нікі Мінаж]], [[Беёнсэ]], {{Не перакладзена|Чарлі Уілсан (спявак)|Чарлі Уілсан|en|Charlie Wilson (singer)}} , Common, {{Не перакладзена 3|Джасцін Вернан|Джасцін Вернан|ru|Вернон, Джастин}}, {{Не перакладзена 3|Big Sean|3=ru|4=Биг Шон}}, [[Ліл Уэйн]], {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru|4=Jay-Z}}, {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Рык Рос|Рык Рос|ru|Рик Росс}}, {{Не перакладзена|Тоні Уільямс (соўл-спявак)|Тоні Уільямс|en|Tony Williams (soul singer)}} {{Не перакладзена 3|T.I.||ru|T.I.}} , [[Mos Def]], {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}}, {{Не перакладзена 3|M.I.A.|3=ru|4=M.I.A.}}, Seal, {{Не перакладзена 3|Swizz Beatz|3=ru|4=Swizz Beatz}}, {{Не перакладзена 3|Soulja Boy|3=ru|4=Soulja Boy}}, [[Eminem|Эмінем]], [[Аліша Кіз]], {{Не перакладзена 3|Сантыголд|3=ru|4=Сантиголд}} і {{Не перакладзена 3|La Roux|3=ru|4=La Roux}}<ref name="ex">{{Cite web|lang=en|url=http://exclaim.ca/articles/generalarticlesynopsfullart.aspx?csid1=140&csid2=844&fid1=44519|title=Exclaim News: Drake Gives Update on Kanye West’s Good Ass Job|date=|publisher=Exclaim.ca|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF2aPHh?url=http://exclaim.ca/News/drake_gives_update_on_kanye_wests_good_ass_job|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.hiphopdx.com/index/news/id.10992 Tony Williams Talks Studio Sessions with Kayne West]{{Недоступная ссылка|date=2019-07|bot=InternetArchiveBot}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.rap-up.com/2010/06/30/exclusive-kanye-west-enlists-nicki-minaj-for-new-album/|title=Exclusive: Kanye West Enlists Ники Минаж for New Album|date=2010-06-30|publisher=Rap-Up.com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF5CVdF?url=http://www.rap-up.com/2010/06/30/exclusive-kanye-west-enlists-nicki-minaj-for-new-album/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.ddotomen.com/2010/07/27/dj-toomp-praises-kanyes-new-album-x-t-i-confirmed-as-guest/|title=DJ Toomp Praises Kanye’s New Album x T.I. Confirmed As Guest|archive-url=https://web.archive.org/web/20100801094936/http://www.ddotomen.com/2010/07/27/dj-toomp-praises-kanyes-new-album-x-t-i-confirmed-as-guest/|archive-date=2010-08-01|access-date=2010-08-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.ddotomen.com/2010/07/08/we-dont-believe-you-kanye-west-good-ass-job-tracklist/|title=We Don’t Believe You: Kanye West – Good Ass Job (Tracklist) « DDotOmen.com: The DMV's Front Office|date=2010-07-08|publisher=Ddotomen.com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF65wPY?url=http://www.ddotomen.com/2010/07/08/we-dont-believe-you-kanye-west-good-ass-job-tracklist/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|title=Soulja Boy talks working with Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001152351/http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|archive-date=2010-10-01|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nme.com/news/mia/53089|title=MIA announces collaboration for Kanye West album ‘Dark Twisted Fantasy’ {{!}} News {{!}} NME.COM|archive-url=https://web.archive.org/web/20100924093553/http://www.nme.com/news/mia/53089|archive-date=2010-09-24|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|title=Soulja Boy talks working with Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001152351/http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|archive-date=2010-10-01|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1649541/20101007/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Adds M.I.A., La Roux And Alicia Keys To Album — Music, Celebrity, Artist News {{!}} MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20101010002012/http://www.mtv.com/news/articles/1649541/20101007/west_kanye.jhtml|archive-date=2010-10-10|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.12290/title.mia-the-latest-artist-to-go-into-the-studio-with-kanye-west|title=M.I.A. The Latest Artist To Go Into The Studio With Kanye West {{!}} Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales {{!}} HipHopDX<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20100922185349/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.12290/title.mia-the-latest-artist-to-go-into-the-studio-with-kanye-west|archive-date=2010-09-22|access-date=2010-10-12|url-status=dead}}</ref>. {{Не перакладзена 3|Madlib|3=ru|4=Madlib}} заявіў, што ён зрабіў пяць бітаў для новага альбома Канье Уэста<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11567|title=Madlib Says Kanye West Requested Beats For "Good Ass Job" &#124; Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales|date=2010-06-25|publisher=HipHopDX|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF7DMFc?url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11567/title.madlib-says-kanye-west-requested-beats-for-good-ass-job|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>. == Рэліз і прамоўшн == === Назва === Назва пятага студыйнага альбома Канье Уэста ''Good Ass Job'' рэгулярна з'яўлялася ў розных крыніцах, пачынаючы з 2008 года<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://hiphop.popcrunch.com/new-kanye-west-album-good-ass-job/|title=New Kanye West Album “Good Ass Job”|date=2008-09-05|publisher=Hiphop.popcrunch.com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF7jYxF?url=http://hiphop.popcrunch.com/new-kanye-west-album-good-ass-job/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.sonicslang.com/sonic_slang/2008/09/kanye-west-gett.html|title=Kanye West Getting Good Ass Job in 2008?|date=2008-09-05|publisher=sonic slang|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF8SQIv?url=http://www.sonicslang.com/sonic_slang/2008/09/kanye-west-gett.html|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>, але яго запіс пачаўся толькі ў 2010 годзе. Першым гэтую назву альбома анансаваў рэпер Big Sean<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://rapradar.com/2010/02/14/big-sean-workin-on-kanyes-good-ass-job/|title=Big Sean Workin’ On Kanye’s “Good Ass Job”|date=2010-02-14|publisher=Rap Radar|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF9QhtE?url=http://rapradar.com/2010/02/14/big-sean-workin-on-kanyes-good-ass-job/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>, аднак пасля высветлілася, што ён аказаўся няправільным. Таксама гэты альбом меркавалася выдаць пасля [[Graduation (альбом)|''Graduation'']], замест [[808s & Heartbreak|''808s&Heartbreak'']]. 24 ліпеня 2010 года ў блогу Канье Уэста з'явіўся банэр з надпісам ''My Dark Twisted Fantasy Trailer'' . 28 ліпеня 2010 года Уэст паведаміў праз свой [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]]-блог: {{Пачатак цытаты}} Альбом больш не называецца ''Good ass Job''. Я зараз абдумваю іншыя варыянты назвы. {{Арыгінальны тэкст||The album is no longer called “Good Ass Job”. I’m bouncing a couple of titles around now.}} — Канье Уэст<ref name="twitter-3594">{{Cite web |url=https://twitter.com/kanyewest/status/19758633594 |title=Twitter / Kanye West: The album is no longer cal …<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2017-09-29 |archive-date=2010-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100731171913/https://twitter.com/kanyewest/status/19758633594 |url-status=live |lang=en }}</ref>{{Канец цытаты}} === Сінглы === 28 мая 2010 года ў інтэрнэт выцекла незавершаная версія трэка "Power", выкананая сумесна з Dwele<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11355|title=S1 Explains Co-Producing Kanye West’s “Power” &#124; Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales|author=May 28, 2010 05:05:00 PM CDT by Jake Paine|date=2010-05-28|publisher=HipHopDX|archive-url=https://www.webcitation.org/67SFAL0E2?url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11355/title.s1-explains-co-producing-kanye-wests-power|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>. 30 чэрвеня ён афіцыйна з'явіўся ў [[iTunes]]. Таксама быў анансаваны {{Не перакладзена 3|Рэмікс|рэмікс|ru|Ремикс}} гэтага трэка, выкананы сумесны з Jay-Z і Swizz Beatz<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11932/title.kanye-west-to-release-power-remix-with-jay-z-tomorrow|title=Kanye West To Release «Power (Remix)» With Jay-Z Tomorrow {{!}} Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales {{!}} HipHopDX|archive-url=https://web.archive.org/web/20110301034349/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11932/title.kanye-west-to-release-power-remix-with-jay-z-tomorrow/|archive-date=2011-03-01|access-date=2010-08-14|url-status=dead}}</ref>. Ён быў выкананы 20 жніўня ў 12:00 на радыё {{Не перакладзена|WQHT|Hot 97|en|WQHT}} . 14 кастрычніка адбыўся рэліз другога сінгла — "Runaway", выкананага сумесна з Pusha T. Замест кліпа на гэтую песню быў зняты 35-хвілінны фільм, у якім змяшчаліся ўрыўкі іншых трэкаў альбома. Трэцім сінглам стаў трэк "Monster", выпушчаны 23 кастрычніка 2010 г пасродкам [[iTunes]]. Першапачаткова трэк быў выпушчаны 27 жніўня ў рамках праекту {{Не перакладзена|G.O.O.D. Fridays||en|G.O.O.D. Fridays}} , сутнасць якога складаецца ў тым, што з лістапада да [[Нараджэнне Хрыстова|Калядаў]] 2010 года Канье Уэст выкладваў у інтэрнэт па адным новым трэку. === Вокладкі альбома === 17 кастрычніка 2010 года Канье Уэст паведаміў праз [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]], што некаторыя крамы адмовіліся прадаваць альбом з-за вокладкі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twitter.com/kanyewest/status/27670348888|title=Twitter / Kanye West: Yoooo they banned my album ...|date=2010-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20101021051549/http://twitter.com/kanyewest/status/27670348888|archive-date=2010-10-21|access-date=2010-10-17|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twitter.com/kanyewest/status/27679949756|title=Twitter / Kanye West: Banned in the USA!!! They ...|date=2010-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20101023091211/http://twitter.com/kanyewest/status/27679949756|archive-date=2010-10-23|access-date=2010-10-17|url-status=live}}</ref>. На ёй намаляваны распрануты Уэст, які ляжыць на сіняй канапе і трымае ў правай руцэ бутэльку, а на ім ляжыць крылатая жанчына без рук. Гэта выява размешчана ў жоўтай рамцы на чырвоным фоне<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1650171/20101018/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Reveals 'Banned' Cover Art For My Beautiful Dark Twisted Fantasy|author=Gil Kaufman|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/67SFAsYOA?url=http://www.mtv.com/news/articles/1650171/kanye-west-reveals-banned-cover-art-my-beautiful-dark-twisted-fantasy.jhtml|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-11-24|url-status=dead}}</ref>. У інтэрв'ю {{Не перакладзена 3|MTV News|3=ru|4=MTV News}}, Уэст заявіў, што ўсяго будзе пяць вокладак, намаляваных мастаком {{Не перакладзена 3|Джордж Кондо|Джорджам Кондам|ru|Кондо, Джордж}}, а таксама, што ўсе яны будуць даступныя пры куплі альбома<ref>{{Cite news|url=http://www.mtv.com/news/articles/1650328/20101019/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Says ''Twisted Fantasy'' Will Have Five Different Covers|date=2010-10-19|author=James Montgomery, Kara Warner|publisher=[[MTV News]]|access-date=2010-11-24|lang=en|archive-date=2010-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20101213194147/http://www.mtv.com/news/articles/1650328/20101019/west_kanye.jhtml}}</ref>. У 2011 годзе вокладка альбома заняла 34-е месца ў спісе найлепшых вокладак альбомаў усіх часоў на думку чытачоў інтэрнэт-выдання {{Не перакладзена 3|MusicRadar|3=ru|4=MusicRadar}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|title=The 50 greatest album covers of all time|publisher=Music Radar|archive-url=https://www.webcitation.org/6127GBNps?url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|archive-date=2011-08-18|access-date=2011-05-16|url-status=dead}}</ref>. == Спіс кампазіцый ==   <references responsive="1"></references> == Семплы == {{^}} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Спасылкі == * My Beautiful Dark Twisted Fantasy на сайце Discogs * [http://www.metacritic.com/music/my-beautiful-dark-twisted-fantasy My Beautiful Dark Twisted Fantasy]{{In lang|en}} на сайце [[Metacritic]] * [http://www.lookatme.ru/flows/muzyika/posts/110981-albom-kane-uesta-rukovodstvo-polzovatelya Подробный разбор альбома] на сайце {{Не перакладзена 3|Look At Me|3=ru|4=Look At Me}} [[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]] 1u3szi55q80xh9xrveinlq6rp0ky7jt 5130582 5130578 2026-04-22T08:28:03Z Vlad Shmeklia 158547 /* Спіс кампазіцый */ удакладненне 5130582 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[Хіп-хоп]]|Год=2010|Назва=My Beautiful Dark Twisted Fantasy|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=Kanye West - My Beautiful Dark Twisted Fantasy cover 1.png|Аўтар=[[Канье Уэст|Канье Уэста]]|Выпушчаны=22 лістапада 2010|Запісаны=2009—2010|Працягласць=68:36|Прадзюсары={{hlist|[[Канье Уэст]]|Jay-Z|No I.D.|DJ Premier|[[Q-Tip]]|[[RZA]]|Піт Рок|DJ Toomp|[[Madlib]]|Strange Fruit Project|[[Soulja Boy]]|[[Джасцін Вернан]]|Лекс Лагер}}|Лэйблы=Roc-A-Fella, [[Def Jam]]|Пап_год=2010|Наст_год=2011|Папярэдні альбом=[[VH1 Storytellers]]|Наступны альбом=[[Watch the Throne]]|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = My Beautiful Dark Twisted Fantasy | Сінгл 1 = [[Power (песня Канье Уэста)|Power]] | Сінгл 1 дата = 1 ліпеня 2010 | Сінгл 2 = [[Runaway (песня Канье Уэста)|Runaway]] | Сінгл 2 дата = 4 кастрычніка 2010 | Сінгл 3 = [[Monster (песня Канье Уэста)|Monster]] | Сінгл 3 дата = 23 кастрычніка 2010 | Сінгл 4 = [[All of the Lights]] | Сінгл 4 дата = 18 студзеня 2011 }}}}'''''My Beautiful Dark Twisted Fantasy''''' (першапачаткова названы ''Good Ass Job'', пазней пераназваны ў ''Dark Twisted Fantasy'') — пяты [[студыйны альбом]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскага]] [[хіп-хоп]] артыста [[Канье Уэст|Канье Уэста]], які выйшаў [[22 лістапада]] [[2010 год у гісторыі музыкі|2010 года]]<ref name="Release Date">{{Cite web|lang=en|url=http://hiphopwired.com/2010/08/08/kanye-west-pushes-back-album-and-reveals-possible-album-name-30097/|title=Kanye West Pushes Back Album And Reveals Possible Album Name [Video]|author=Jason Weintraub|date=2010-08-09|publisher=HipHopWired|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF1CJDP?url=http://hiphopwired.com/2010/08/08/kanye-west-pushes-back-album-and-reveals-possible-album-name-30097/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-08-09|url-status=dead}}</ref>. Запіс альбома праходзіў на востраве {{Не перакладзена 3|Дайманд-Хед|Дайманд-Хед|ru|Дайамонд-Хед}} з 2008 па 2010 год, пры ўдзеле некалькіх [[Музычны прадзюсар|прадзюсараў]], сярод якіх сам Уэст, {{Не перакладзена|Джэф Баскер|Джэф Баскер|en|Jeff Bhasker}} , {{Не перакладзена 3|RZA|3=ru|4=RZA}}, {{Не перакладзена|Кен Льюіс (кампазітар)|Кен Льюіс|en|Ken Lewis (songwriter)}} , {{Не перакладзена|No I.D.||en|No I.D.}} , {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Майк Дын}} і іншыя. Чатыры песні з альбома былі выпушчаныя на [[Сінгл|сінглах]] : "Power", "Runaway", "Monster" і "All of the Lights". Усе чатыры сінглы трапілі ў розныя [[Хіт-парад|чарты]], некаторыя з іх занялі там верхнія радкі. Адразу пасля выхаду альбом атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, якія адзначалі ў песнях разнастайнасць стыляў, а таксама [[Лірыка|лірычныя]] тэмы, закранутыя Уэстам. Альбом узначальваў чарты ''[[Billboard]]'' у шасці катэгорыях адначасова. == Стварэнне == У 2010 годзе {{Не перакладзена 3|Дрэйк (рэпер)|Дрэйк|ru|Дрейк (рэпер)}} распавёў, што Уэст працуе над праектам<ref name="ex">{{Cite web|lang=en|url=http://exclaim.ca/articles/generalarticlesynopsfullart.aspx?csid1=140&csid2=844&fid1=44519|title=Exclaim News: Drake Gives Update on Kanye West’s Good Ass Job|date=|publisher=Exclaim.ca|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF2aPHh?url=http://exclaim.ca/News/drake_gives_update_on_kanye_wests_good_ass_job|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>, які, па заяве самога рэпера, павінен быў стаць «адным з лепшых хіп-хоп альбомаў за апошнія 10 гадоў». Адразу пасля гэтага ён заявіў, што прадзюсаваць гэты альбом будуць вядомыя {{Не перакладзена 3|Q-Tip|3=ru|4=Q-Tip}}, RZA, {{Не перакладзена 3|DJ Premier|3=ru|4=DJ Premier}} і {{Не перакладзена 3|Піт Рок|3=ru|4=Пит Рок}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.10985|title=Kanye West’s Next Album To Drop In June &#124; Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales|date=2010-04-08|publisher=HipHopDX|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF3S6gm?url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.10985/title.kanye-wests-next-album-to-drop-in-june|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.sohh.com/2010/04/pete_rock_calls_kanye_west_hip-hop_confi.html|title=Pete Rock Calls Kanye West "Hip-Hop", Confirms Working W/ Him In Hawaii|author=Cyrus Langhorne|date=2010-04-08|publisher=Sohh.Com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF47jqX?url=http://www.sohh.com/2010/04/pete_rock_calls_kanye_west_hip-hop_confi.html|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>. DJ Premier заявіў, што Уэст збіраецца вярнуць папулярнасць [[Семпл|сэмплаў]] старых запісаў. {{Пачатак цытаты}} Добра, па-першае, калі паглядзець на ўсю творчасць Канье Уэста, то можна ўбачыць, што ён аднавіў тэхналогію семплирования, і ў яго гэта добра атрымліваецца. Хоць ён галоўны артыст, яго новы альбом — гэта цяжкі біт і рытм. Ён цалкам скончыў з электроннай музыкай. Вы будзеце здзіўлены, калі пачуеце гэта. {{Арыгінальны тэкст||Well, first of all, if you look at all of Kanye West’s output, he actually did a lot to bring back sampling and make it cool again, even though he’s more of a mainstream artist… but his new album is strictly hard beats and rhyme. He’s totally done with electro. You’re gonna be surprised what you hear.}} — DJ Premier<ref>{{cite web|url=http://amajanese.blogspot.com/2010/04/premo-says-kanyes-new-album-is-strictly.html|title=Premo says: Kanye's new album is strictly hard beats and rhyme &#124; The Amajanese Blog|publisher=Amajanese.blogspot.com|date=2010-04-09|access-date=2010-07-14|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF4jsxJ?url=http://amajanese.blogspot.com/2010/04/premo-says-kanyes-new-album-is-strictly.html|archive-date=2012-05-06|url-status=dead|lang=en}}</ref>{{Канец цытаты}} У розны час у якасці запрошаных артыстаў былі названыя {{Не перакладзена|Dwele||en|Dwele}} , Дрэйк, [[Нікі Мінаж]], [[Беёнсэ]], {{Не перакладзена|Чарлі Уілсан (спявак)|Чарлі Уілсан|en|Charlie Wilson (singer)}} , Common, {{Не перакладзена 3|Джасцін Вернан|Джасцін Вернан|ru|Вернон, Джастин}}, {{Не перакладзена 3|Big Sean|3=ru|4=Биг Шон}}, [[Ліл Уэйн]], {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru|4=Jay-Z}}, {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Рык Рос|Рык Рос|ru|Рик Росс}}, {{Не перакладзена|Тоні Уільямс (соўл-спявак)|Тоні Уільямс|en|Tony Williams (soul singer)}} {{Не перакладзена 3|T.I.||ru|T.I.}} , [[Mos Def]], {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}}, {{Не перакладзена 3|M.I.A.|3=ru|4=M.I.A.}}, Seal, {{Не перакладзена 3|Swizz Beatz|3=ru|4=Swizz Beatz}}, {{Не перакладзена 3|Soulja Boy|3=ru|4=Soulja Boy}}, [[Eminem|Эмінем]], [[Аліша Кіз]], {{Не перакладзена 3|Сантыголд|3=ru|4=Сантиголд}} і {{Не перакладзена 3|La Roux|3=ru|4=La Roux}}<ref name="ex">{{Cite web|lang=en|url=http://exclaim.ca/articles/generalarticlesynopsfullart.aspx?csid1=140&csid2=844&fid1=44519|title=Exclaim News: Drake Gives Update on Kanye West’s Good Ass Job|date=|publisher=Exclaim.ca|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF2aPHh?url=http://exclaim.ca/News/drake_gives_update_on_kanye_wests_good_ass_job|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.hiphopdx.com/index/news/id.10992 Tony Williams Talks Studio Sessions with Kayne West]{{Недоступная ссылка|date=2019-07|bot=InternetArchiveBot}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.rap-up.com/2010/06/30/exclusive-kanye-west-enlists-nicki-minaj-for-new-album/|title=Exclusive: Kanye West Enlists Ники Минаж for New Album|date=2010-06-30|publisher=Rap-Up.com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF5CVdF?url=http://www.rap-up.com/2010/06/30/exclusive-kanye-west-enlists-nicki-minaj-for-new-album/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.ddotomen.com/2010/07/27/dj-toomp-praises-kanyes-new-album-x-t-i-confirmed-as-guest/|title=DJ Toomp Praises Kanye’s New Album x T.I. Confirmed As Guest|archive-url=https://web.archive.org/web/20100801094936/http://www.ddotomen.com/2010/07/27/dj-toomp-praises-kanyes-new-album-x-t-i-confirmed-as-guest/|archive-date=2010-08-01|access-date=2010-08-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.ddotomen.com/2010/07/08/we-dont-believe-you-kanye-west-good-ass-job-tracklist/|title=We Don’t Believe You: Kanye West – Good Ass Job (Tracklist) « DDotOmen.com: The DMV's Front Office|date=2010-07-08|publisher=Ddotomen.com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF65wPY?url=http://www.ddotomen.com/2010/07/08/we-dont-believe-you-kanye-west-good-ass-job-tracklist/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|title=Soulja Boy talks working with Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001152351/http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|archive-date=2010-10-01|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nme.com/news/mia/53089|title=MIA announces collaboration for Kanye West album ‘Dark Twisted Fantasy’ {{!}} News {{!}} NME.COM|archive-url=https://web.archive.org/web/20100924093553/http://www.nme.com/news/mia/53089|archive-date=2010-09-24|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|title=Soulja Boy talks working with Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001152351/http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|archive-date=2010-10-01|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1649541/20101007/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Adds M.I.A., La Roux And Alicia Keys To Album — Music, Celebrity, Artist News {{!}} MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20101010002012/http://www.mtv.com/news/articles/1649541/20101007/west_kanye.jhtml|archive-date=2010-10-10|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.12290/title.mia-the-latest-artist-to-go-into-the-studio-with-kanye-west|title=M.I.A. The Latest Artist To Go Into The Studio With Kanye West {{!}} Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales {{!}} HipHopDX<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20100922185349/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.12290/title.mia-the-latest-artist-to-go-into-the-studio-with-kanye-west|archive-date=2010-09-22|access-date=2010-10-12|url-status=dead}}</ref>. {{Не перакладзена 3|Madlib|3=ru|4=Madlib}} заявіў, што ён зрабіў пяць бітаў для новага альбома Канье Уэста<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11567|title=Madlib Says Kanye West Requested Beats For "Good Ass Job" &#124; Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales|date=2010-06-25|publisher=HipHopDX|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF7DMFc?url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11567/title.madlib-says-kanye-west-requested-beats-for-good-ass-job|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>. == Рэліз і прамоўшн == === Назва === Назва пятага студыйнага альбома Канье Уэста ''Good Ass Job'' рэгулярна з'яўлялася ў розных крыніцах, пачынаючы з 2008 года<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://hiphop.popcrunch.com/new-kanye-west-album-good-ass-job/|title=New Kanye West Album “Good Ass Job”|date=2008-09-05|publisher=Hiphop.popcrunch.com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF7jYxF?url=http://hiphop.popcrunch.com/new-kanye-west-album-good-ass-job/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.sonicslang.com/sonic_slang/2008/09/kanye-west-gett.html|title=Kanye West Getting Good Ass Job in 2008?|date=2008-09-05|publisher=sonic slang|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF8SQIv?url=http://www.sonicslang.com/sonic_slang/2008/09/kanye-west-gett.html|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>, але яго запіс пачаўся толькі ў 2010 годзе. Першым гэтую назву альбома анансаваў рэпер Big Sean<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://rapradar.com/2010/02/14/big-sean-workin-on-kanyes-good-ass-job/|title=Big Sean Workin’ On Kanye’s “Good Ass Job”|date=2010-02-14|publisher=Rap Radar|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF9QhtE?url=http://rapradar.com/2010/02/14/big-sean-workin-on-kanyes-good-ass-job/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>, аднак пасля высветлілася, што ён аказаўся няправільным. Таксама гэты альбом меркавалася выдаць пасля [[Graduation (альбом)|''Graduation'']], замест [[808s & Heartbreak|''808s&Heartbreak'']]. 24 ліпеня 2010 года ў блогу Канье Уэста з'явіўся банэр з надпісам ''My Dark Twisted Fantasy Trailer'' . 28 ліпеня 2010 года Уэст паведаміў праз свой [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]]-блог: {{Пачатак цытаты}} Альбом больш не называецца ''Good ass Job''. Я зараз абдумваю іншыя варыянты назвы. {{Арыгінальны тэкст||The album is no longer called “Good Ass Job”. I’m bouncing a couple of titles around now.}} — Канье Уэст<ref name="twitter-3594">{{Cite web |url=https://twitter.com/kanyewest/status/19758633594 |title=Twitter / Kanye West: The album is no longer cal …<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2017-09-29 |archive-date=2010-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100731171913/https://twitter.com/kanyewest/status/19758633594 |url-status=live |lang=en }}</ref>{{Канец цытаты}} === Сінглы === 28 мая 2010 года ў інтэрнэт выцекла незавершаная версія трэка "Power", выкананая сумесна з Dwele<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11355|title=S1 Explains Co-Producing Kanye West’s “Power” &#124; Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales|author=May 28, 2010 05:05:00 PM CDT by Jake Paine|date=2010-05-28|publisher=HipHopDX|archive-url=https://www.webcitation.org/67SFAL0E2?url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11355/title.s1-explains-co-producing-kanye-wests-power|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>. 30 чэрвеня ён афіцыйна з'явіўся ў [[iTunes]]. Таксама быў анансаваны {{Не перакладзена 3|Рэмікс|рэмікс|ru|Ремикс}} гэтага трэка, выкананы сумесны з Jay-Z і Swizz Beatz<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11932/title.kanye-west-to-release-power-remix-with-jay-z-tomorrow|title=Kanye West To Release «Power (Remix)» With Jay-Z Tomorrow {{!}} Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales {{!}} HipHopDX|archive-url=https://web.archive.org/web/20110301034349/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11932/title.kanye-west-to-release-power-remix-with-jay-z-tomorrow/|archive-date=2011-03-01|access-date=2010-08-14|url-status=dead}}</ref>. Ён быў выкананы 20 жніўня ў 12:00 на радыё {{Не перакладзена|WQHT|Hot 97|en|WQHT}} . 14 кастрычніка адбыўся рэліз другога сінгла — "Runaway", выкананага сумесна з Pusha T. Замест кліпа на гэтую песню быў зняты 35-хвілінны фільм, у якім змяшчаліся ўрыўкі іншых трэкаў альбома. Трэцім сінглам стаў трэк "Monster", выпушчаны 23 кастрычніка 2010 г пасродкам [[iTunes]]. Першапачаткова трэк быў выпушчаны 27 жніўня ў рамках праекту {{Не перакладзена|G.O.O.D. Fridays||en|G.O.O.D. Fridays}} , сутнасць якога складаецца ў тым, што з лістапада да [[Нараджэнне Хрыстова|Калядаў]] 2010 года Канье Уэст выкладваў у інтэрнэт па адным новым трэку. === Вокладкі альбома === 17 кастрычніка 2010 года Канье Уэст паведаміў праз [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]], што некаторыя крамы адмовіліся прадаваць альбом з-за вокладкі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twitter.com/kanyewest/status/27670348888|title=Twitter / Kanye West: Yoooo they banned my album ...|date=2010-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20101021051549/http://twitter.com/kanyewest/status/27670348888|archive-date=2010-10-21|access-date=2010-10-17|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twitter.com/kanyewest/status/27679949756|title=Twitter / Kanye West: Banned in the USA!!! They ...|date=2010-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20101023091211/http://twitter.com/kanyewest/status/27679949756|archive-date=2010-10-23|access-date=2010-10-17|url-status=live}}</ref>. На ёй намаляваны распрануты Уэст, які ляжыць на сіняй канапе і трымае ў правай руцэ бутэльку, а на ім ляжыць крылатая жанчына без рук. Гэта выява размешчана ў жоўтай рамцы на чырвоным фоне<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1650171/20101018/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Reveals 'Banned' Cover Art For My Beautiful Dark Twisted Fantasy|author=Gil Kaufman|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/67SFAsYOA?url=http://www.mtv.com/news/articles/1650171/kanye-west-reveals-banned-cover-art-my-beautiful-dark-twisted-fantasy.jhtml|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-11-24|url-status=dead}}</ref>. У інтэрв'ю {{Не перакладзена 3|MTV News|3=ru|4=MTV News}}, Уэст заявіў, што ўсяго будзе пяць вокладак, намаляваных мастаком {{Не перакладзена 3|Джордж Кондо|Джорджам Кондам|ru|Кондо, Джордж}}, а таксама, што ўсе яны будуць даступныя пры куплі альбома<ref>{{Cite news|url=http://www.mtv.com/news/articles/1650328/20101019/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Says ''Twisted Fantasy'' Will Have Five Different Covers|date=2010-10-19|author=James Montgomery, Kara Warner|publisher=[[MTV News]]|access-date=2010-11-24|lang=en|archive-date=2010-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20101213194147/http://www.mtv.com/news/articles/1650328/20101019/west_kanye.jhtml}}</ref>. У 2011 годзе вокладка альбома заняла 34-е месца ў спісе найлепшых вокладак альбомаў усіх часоў на думку чытачоў інтэрнэт-выдання {{Не перакладзена 3|MusicRadar|3=ru|4=MusicRadar}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|title=The 50 greatest album covers of all time|publisher=Music Radar|archive-url=https://www.webcitation.org/6127GBNps?url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|archive-date=2011-08-18|access-date=2011-05-16|url-status=dead}}</ref>. == Спіс кампазіцый ==  {{Tracklist|extra_column=|title1=Dark Fantasy|length1=4:40|extra1=|title2=Gorgeous|note2=сумесна з {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|Kid Cudi|ru|Кид Кади}} & {{Не перакладзена 3|Raekwon|Raekwon|ru|Raekwon}}|length2=5:57|extra2=|title3=[[Power (песня Канье Уэста)|Power]]|note3=сумесна з {{Не перакладзена 3|Dwele|Dwele|en|Dwele}}|length3=4:52|extra3=|title4=All of the Lights|note4=інтэрлюдыя|length4=1:02|title5=[[All of the Lights]]|note5=|length5=4:59|extra5=|title6=[[Monster (песня Канье Уэста)|Monster]]|note6=сумесна з Jay-Z, Рык Рос, [[Нікі Мінаж]] і Bon Iver|length6=6:18|extra6=|title7=So Appalled|note7=сумесна з Jay-Z, Pusha T, CyHi Da Prynce, Swizz Beatz & RZA|length7=6:37|extra7=|title8=Devil in a New Dress|note8=сумесна з Рыкам Росам|length8=5:51|extra8=|title9=[[Runaway (песня Канье Уэста)|Runaway]]|note9=сумесна з Pusha T|length9=9:07|extra9=|title10=Hell of a Life|length10=5:27|extra10=|title11=Blame Game|note11=сумесна з Джонам Леджэндам|length11=7:49|extra11=|title12=Lost in the World|note12=сумесна з Bon Iver|length12=4:16|extra12=|title13=Who Will Survive in America|length13=1:38}} == Семплы == {{^}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * My Beautiful Dark Twisted Fantasy на сайце Discogs * [http://www.metacritic.com/music/my-beautiful-dark-twisted-fantasy My Beautiful Dark Twisted Fantasy]{{In lang|en}} на сайце [[Metacritic]] * [http://www.lookatme.ru/flows/muzyika/posts/110981-albom-kane-uesta-rukovodstvo-polzovatelya Подробный разбор альбома] на сайце {{Не перакладзена 3|Look At Me|3=ru|4=Look At Me}} [[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]] tk4cm6gzac7eocqmc9hxnhikqsbrngv 5130590 5130582 2026-04-22T08:53:34Z Vlad Shmeklia 158547 /* Спіс кампазіцый */ абнаўленне звестак 5130590 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[Хіп-хоп]]|Год=2010|Назва=My Beautiful Dark Twisted Fantasy|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=Kanye West - My Beautiful Dark Twisted Fantasy cover 1.png|Аўтар=[[Канье Уэст|Канье Уэста]]|Выпушчаны=22 лістапада 2010|Запісаны=2009—2010|Працягласць=68:36|Прадзюсары={{hlist|[[Канье Уэст]]|Jay-Z|No I.D.|DJ Premier|[[Q-Tip]]|[[RZA]]|Піт Рок|DJ Toomp|[[Madlib]]|Strange Fruit Project|[[Soulja Boy]]|[[Джасцін Вернан]]|Лекс Лагер}}|Лэйблы=Roc-A-Fella, [[Def Jam]]|Пап_год=2010|Наст_год=2011|Папярэдні альбом=[[VH1 Storytellers]]|Наступны альбом=[[Watch the Throne]]|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = My Beautiful Dark Twisted Fantasy | Сінгл 1 = [[Power (песня Канье Уэста)|Power]] | Сінгл 1 дата = 1 ліпеня 2010 | Сінгл 2 = [[Runaway (песня Канье Уэста)|Runaway]] | Сінгл 2 дата = 4 кастрычніка 2010 | Сінгл 3 = [[Monster (песня Канье Уэста)|Monster]] | Сінгл 3 дата = 23 кастрычніка 2010 | Сінгл 4 = [[All of the Lights]] | Сінгл 4 дата = 18 студзеня 2011 }}}}'''''My Beautiful Dark Twisted Fantasy''''' (першапачаткова названы ''Good Ass Job'', пазней пераназваны ў ''Dark Twisted Fantasy'') — пяты [[студыйны альбом]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскага]] [[хіп-хоп]] артыста [[Канье Уэст|Канье Уэста]], які выйшаў [[22 лістапада]] [[2010 год у гісторыі музыкі|2010 года]]<ref name="Release Date">{{Cite web|lang=en|url=http://hiphopwired.com/2010/08/08/kanye-west-pushes-back-album-and-reveals-possible-album-name-30097/|title=Kanye West Pushes Back Album And Reveals Possible Album Name [Video]|author=Jason Weintraub|date=2010-08-09|publisher=HipHopWired|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF1CJDP?url=http://hiphopwired.com/2010/08/08/kanye-west-pushes-back-album-and-reveals-possible-album-name-30097/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-08-09|url-status=dead}}</ref>. Запіс альбома праходзіў на востраве {{Не перакладзена 3|Дайманд-Хед|Дайманд-Хед|ru|Дайамонд-Хед}} з 2008 па 2010 год, пры ўдзеле некалькіх [[Музычны прадзюсар|прадзюсараў]], сярод якіх сам Уэст, {{Не перакладзена|Джэф Баскер|Джэф Баскер|en|Jeff Bhasker}} , {{Не перакладзена 3|RZA|3=ru|4=RZA}}, {{Не перакладзена|Кен Льюіс (кампазітар)|Кен Льюіс|en|Ken Lewis (songwriter)}} , {{Не перакладзена|No I.D.||en|No I.D.}} , {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Майк Дын}} і іншыя. Чатыры песні з альбома былі выпушчаныя на [[Сінгл|сінглах]] : "Power", "Runaway", "Monster" і "All of the Lights". Усе чатыры сінглы трапілі ў розныя [[Хіт-парад|чарты]], некаторыя з іх занялі там верхнія радкі. Адразу пасля выхаду альбом атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, якія адзначалі ў песнях разнастайнасць стыляў, а таксама [[Лірыка|лірычныя]] тэмы, закранутыя Уэстам. Альбом узначальваў чарты ''[[Billboard]]'' у шасці катэгорыях адначасова. == Стварэнне == У 2010 годзе {{Не перакладзена 3|Дрэйк (рэпер)|Дрэйк|ru|Дрейк (рэпер)}} распавёў, што Уэст працуе над праектам<ref name="ex">{{Cite web|lang=en|url=http://exclaim.ca/articles/generalarticlesynopsfullart.aspx?csid1=140&csid2=844&fid1=44519|title=Exclaim News: Drake Gives Update on Kanye West’s Good Ass Job|date=|publisher=Exclaim.ca|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF2aPHh?url=http://exclaim.ca/News/drake_gives_update_on_kanye_wests_good_ass_job|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>, які, па заяве самога рэпера, павінен быў стаць «адным з лепшых хіп-хоп альбомаў за апошнія 10 гадоў». Адразу пасля гэтага ён заявіў, што прадзюсаваць гэты альбом будуць вядомыя {{Не перакладзена 3|Q-Tip|3=ru|4=Q-Tip}}, RZA, {{Не перакладзена 3|DJ Premier|3=ru|4=DJ Premier}} і {{Не перакладзена 3|Піт Рок|3=ru|4=Пит Рок}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.10985|title=Kanye West’s Next Album To Drop In June &#124; Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales|date=2010-04-08|publisher=HipHopDX|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF3S6gm?url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.10985/title.kanye-wests-next-album-to-drop-in-june|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.sohh.com/2010/04/pete_rock_calls_kanye_west_hip-hop_confi.html|title=Pete Rock Calls Kanye West "Hip-Hop", Confirms Working W/ Him In Hawaii|author=Cyrus Langhorne|date=2010-04-08|publisher=Sohh.Com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF47jqX?url=http://www.sohh.com/2010/04/pete_rock_calls_kanye_west_hip-hop_confi.html|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>. DJ Premier заявіў, што Уэст збіраецца вярнуць папулярнасць [[Семпл|сэмплаў]] старых запісаў. {{Пачатак цытаты}} Добра, па-першае, калі паглядзець на ўсю творчасць Канье Уэста, то можна ўбачыць, што ён аднавіў тэхналогію семплирования, і ў яго гэта добра атрымліваецца. Хоць ён галоўны артыст, яго новы альбом — гэта цяжкі біт і рытм. Ён цалкам скончыў з электроннай музыкай. Вы будзеце здзіўлены, калі пачуеце гэта. {{Арыгінальны тэкст||Well, first of all, if you look at all of Kanye West’s output, he actually did a lot to bring back sampling and make it cool again, even though he’s more of a mainstream artist… but his new album is strictly hard beats and rhyme. He’s totally done with electro. You’re gonna be surprised what you hear.}} — DJ Premier<ref>{{cite web|url=http://amajanese.blogspot.com/2010/04/premo-says-kanyes-new-album-is-strictly.html|title=Premo says: Kanye's new album is strictly hard beats and rhyme &#124; The Amajanese Blog|publisher=Amajanese.blogspot.com|date=2010-04-09|access-date=2010-07-14|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF4jsxJ?url=http://amajanese.blogspot.com/2010/04/premo-says-kanyes-new-album-is-strictly.html|archive-date=2012-05-06|url-status=dead|lang=en}}</ref>{{Канец цытаты}} У розны час у якасці запрошаных артыстаў былі названыя {{Не перакладзена|Dwele||en|Dwele}} , Дрэйк, [[Нікі Мінаж]], [[Беёнсэ]], {{Не перакладзена|Чарлі Уілсан (спявак)|Чарлі Уілсан|en|Charlie Wilson (singer)}} , Common, {{Не перакладзена 3|Джасцін Вернан|Джасцін Вернан|ru|Вернон, Джастин}}, {{Не перакладзена 3|Big Sean|3=ru|4=Биг Шон}}, [[Ліл Уэйн]], {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru|4=Jay-Z}}, {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Рык Рос|Рык Рос|ru|Рик Росс}}, {{Не перакладзена|Тоні Уільямс (соўл-спявак)|Тоні Уільямс|en|Tony Williams (soul singer)}} {{Не перакладзена 3|T.I.||ru|T.I.}} , [[Mos Def]], {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}}, {{Не перакладзена 3|M.I.A.|3=ru|4=M.I.A.}}, Seal, {{Не перакладзена 3|Swizz Beatz|3=ru|4=Swizz Beatz}}, {{Не перакладзена 3|Soulja Boy|3=ru|4=Soulja Boy}}, [[Eminem|Эмінем]], [[Аліша Кіз]], {{Не перакладзена 3|Сантыголд|3=ru|4=Сантиголд}} і {{Не перакладзена 3|La Roux|3=ru|4=La Roux}}<ref name="ex">{{Cite web|lang=en|url=http://exclaim.ca/articles/generalarticlesynopsfullart.aspx?csid1=140&csid2=844&fid1=44519|title=Exclaim News: Drake Gives Update on Kanye West’s Good Ass Job|date=|publisher=Exclaim.ca|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF2aPHh?url=http://exclaim.ca/News/drake_gives_update_on_kanye_wests_good_ass_job|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.hiphopdx.com/index/news/id.10992 Tony Williams Talks Studio Sessions with Kayne West]{{Недоступная ссылка|date=2019-07|bot=InternetArchiveBot}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.rap-up.com/2010/06/30/exclusive-kanye-west-enlists-nicki-minaj-for-new-album/|title=Exclusive: Kanye West Enlists Ники Минаж for New Album|date=2010-06-30|publisher=Rap-Up.com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF5CVdF?url=http://www.rap-up.com/2010/06/30/exclusive-kanye-west-enlists-nicki-minaj-for-new-album/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.ddotomen.com/2010/07/27/dj-toomp-praises-kanyes-new-album-x-t-i-confirmed-as-guest/|title=DJ Toomp Praises Kanye’s New Album x T.I. Confirmed As Guest|archive-url=https://web.archive.org/web/20100801094936/http://www.ddotomen.com/2010/07/27/dj-toomp-praises-kanyes-new-album-x-t-i-confirmed-as-guest/|archive-date=2010-08-01|access-date=2010-08-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.ddotomen.com/2010/07/08/we-dont-believe-you-kanye-west-good-ass-job-tracklist/|title=We Don’t Believe You: Kanye West – Good Ass Job (Tracklist) « DDotOmen.com: The DMV's Front Office|date=2010-07-08|publisher=Ddotomen.com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF65wPY?url=http://www.ddotomen.com/2010/07/08/we-dont-believe-you-kanye-west-good-ass-job-tracklist/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|title=Soulja Boy talks working with Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001152351/http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|archive-date=2010-10-01|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nme.com/news/mia/53089|title=MIA announces collaboration for Kanye West album ‘Dark Twisted Fantasy’ {{!}} News {{!}} NME.COM|archive-url=https://web.archive.org/web/20100924093553/http://www.nme.com/news/mia/53089|archive-date=2010-09-24|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|title=Soulja Boy talks working with Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001152351/http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|archive-date=2010-10-01|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1649541/20101007/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Adds M.I.A., La Roux And Alicia Keys To Album — Music, Celebrity, Artist News {{!}} MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20101010002012/http://www.mtv.com/news/articles/1649541/20101007/west_kanye.jhtml|archive-date=2010-10-10|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.12290/title.mia-the-latest-artist-to-go-into-the-studio-with-kanye-west|title=M.I.A. The Latest Artist To Go Into The Studio With Kanye West {{!}} Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales {{!}} HipHopDX<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20100922185349/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.12290/title.mia-the-latest-artist-to-go-into-the-studio-with-kanye-west|archive-date=2010-09-22|access-date=2010-10-12|url-status=dead}}</ref>. {{Не перакладзена 3|Madlib|3=ru|4=Madlib}} заявіў, што ён зрабіў пяць бітаў для новага альбома Канье Уэста<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11567|title=Madlib Says Kanye West Requested Beats For "Good Ass Job" &#124; Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales|date=2010-06-25|publisher=HipHopDX|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF7DMFc?url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11567/title.madlib-says-kanye-west-requested-beats-for-good-ass-job|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>. == Рэліз і прамоўшн == === Назва === Назва пятага студыйнага альбома Канье Уэста ''Good Ass Job'' рэгулярна з'яўлялася ў розных крыніцах, пачынаючы з 2008 года<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://hiphop.popcrunch.com/new-kanye-west-album-good-ass-job/|title=New Kanye West Album “Good Ass Job”|date=2008-09-05|publisher=Hiphop.popcrunch.com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF7jYxF?url=http://hiphop.popcrunch.com/new-kanye-west-album-good-ass-job/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.sonicslang.com/sonic_slang/2008/09/kanye-west-gett.html|title=Kanye West Getting Good Ass Job in 2008?|date=2008-09-05|publisher=sonic slang|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF8SQIv?url=http://www.sonicslang.com/sonic_slang/2008/09/kanye-west-gett.html|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>, але яго запіс пачаўся толькі ў 2010 годзе. Першым гэтую назву альбома анансаваў рэпер Big Sean<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://rapradar.com/2010/02/14/big-sean-workin-on-kanyes-good-ass-job/|title=Big Sean Workin’ On Kanye’s “Good Ass Job”|date=2010-02-14|publisher=Rap Radar|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF9QhtE?url=http://rapradar.com/2010/02/14/big-sean-workin-on-kanyes-good-ass-job/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>, аднак пасля высветлілася, што ён аказаўся няправільным. Таксама гэты альбом меркавалася выдаць пасля [[Graduation (альбом)|''Graduation'']], замест [[808s & Heartbreak|''808s&Heartbreak'']]. 24 ліпеня 2010 года ў блогу Канье Уэста з'явіўся банэр з надпісам ''My Dark Twisted Fantasy Trailer'' . 28 ліпеня 2010 года Уэст паведаміў праз свой [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]]-блог: {{Пачатак цытаты}} Альбом больш не называецца ''Good ass Job''. Я зараз абдумваю іншыя варыянты назвы. {{Арыгінальны тэкст||The album is no longer called “Good Ass Job”. I’m bouncing a couple of titles around now.}} — Канье Уэст<ref name="twitter-3594">{{Cite web |url=https://twitter.com/kanyewest/status/19758633594 |title=Twitter / Kanye West: The album is no longer cal …<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2017-09-29 |archive-date=2010-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100731171913/https://twitter.com/kanyewest/status/19758633594 |url-status=live |lang=en }}</ref>{{Канец цытаты}} === Сінглы === 28 мая 2010 года ў інтэрнэт выцекла незавершаная версія трэка "Power", выкананая сумесна з Dwele<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11355|title=S1 Explains Co-Producing Kanye West’s “Power” &#124; Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales|author=May 28, 2010 05:05:00 PM CDT by Jake Paine|date=2010-05-28|publisher=HipHopDX|archive-url=https://www.webcitation.org/67SFAL0E2?url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11355/title.s1-explains-co-producing-kanye-wests-power|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>. 30 чэрвеня ён афіцыйна з'явіўся ў [[iTunes]]. Таксама быў анансаваны {{Не перакладзена 3|Рэмікс|рэмікс|ru|Ремикс}} гэтага трэка, выкананы сумесны з Jay-Z і Swizz Beatz<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11932/title.kanye-west-to-release-power-remix-with-jay-z-tomorrow|title=Kanye West To Release «Power (Remix)» With Jay-Z Tomorrow {{!}} Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales {{!}} HipHopDX|archive-url=https://web.archive.org/web/20110301034349/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11932/title.kanye-west-to-release-power-remix-with-jay-z-tomorrow/|archive-date=2011-03-01|access-date=2010-08-14|url-status=dead}}</ref>. Ён быў выкананы 20 жніўня ў 12:00 на радыё {{Не перакладзена|WQHT|Hot 97|en|WQHT}} . 14 кастрычніка адбыўся рэліз другога сінгла — "Runaway", выкананага сумесна з Pusha T. Замест кліпа на гэтую песню быў зняты 35-хвілінны фільм, у якім змяшчаліся ўрыўкі іншых трэкаў альбома. Трэцім сінглам стаў трэк "Monster", выпушчаны 23 кастрычніка 2010 г пасродкам [[iTunes]]. Першапачаткова трэк быў выпушчаны 27 жніўня ў рамках праекту {{Не перакладзена|G.O.O.D. Fridays||en|G.O.O.D. Fridays}} , сутнасць якога складаецца ў тым, што з лістапада да [[Нараджэнне Хрыстова|Калядаў]] 2010 года Канье Уэст выкладваў у інтэрнэт па адным новым трэку. === Вокладкі альбома === 17 кастрычніка 2010 года Канье Уэст паведаміў праз [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]], што некаторыя крамы адмовіліся прадаваць альбом з-за вокладкі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twitter.com/kanyewest/status/27670348888|title=Twitter / Kanye West: Yoooo they banned my album ...|date=2010-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20101021051549/http://twitter.com/kanyewest/status/27670348888|archive-date=2010-10-21|access-date=2010-10-17|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twitter.com/kanyewest/status/27679949756|title=Twitter / Kanye West: Banned in the USA!!! They ...|date=2010-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20101023091211/http://twitter.com/kanyewest/status/27679949756|archive-date=2010-10-23|access-date=2010-10-17|url-status=live}}</ref>. На ёй намаляваны распрануты Уэст, які ляжыць на сіняй канапе і трымае ў правай руцэ бутэльку, а на ім ляжыць крылатая жанчына без рук. Гэта выява размешчана ў жоўтай рамцы на чырвоным фоне<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1650171/20101018/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Reveals 'Banned' Cover Art For My Beautiful Dark Twisted Fantasy|author=Gil Kaufman|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/67SFAsYOA?url=http://www.mtv.com/news/articles/1650171/kanye-west-reveals-banned-cover-art-my-beautiful-dark-twisted-fantasy.jhtml|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-11-24|url-status=dead}}</ref>. У інтэрв'ю {{Не перакладзена 3|MTV News|3=ru|4=MTV News}}, Уэст заявіў, што ўсяго будзе пяць вокладак, намаляваных мастаком {{Не перакладзена 3|Джордж Кондо|Джорджам Кондам|ru|Кондо, Джордж}}, а таксама, што ўсе яны будуць даступныя пры куплі альбома<ref>{{Cite news|url=http://www.mtv.com/news/articles/1650328/20101019/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Says ''Twisted Fantasy'' Will Have Five Different Covers|date=2010-10-19|author=James Montgomery, Kara Warner|publisher=[[MTV News]]|access-date=2010-11-24|lang=en|archive-date=2010-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20101213194147/http://www.mtv.com/news/articles/1650328/20101019/west_kanye.jhtml}}</ref>. У 2011 годзе вокладка альбома заняла 34-е месца ў спісе найлепшых вокладак альбомаў усіх часоў на думку чытачоў інтэрнэт-выдання {{Не перакладзена 3|MusicRadar|3=ru|4=MusicRadar}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|title=The 50 greatest album covers of all time|publisher=Music Radar|archive-url=https://www.webcitation.org/6127GBNps?url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|archive-date=2011-08-18|access-date=2011-05-16|url-status=dead}}</ref>. == Спіс кампазіцый == {{Tracklist|extra_column=|title1=Dark Fantasy|length1=4:40|extra1=|title2=Gorgeous|note2=сумесна з {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|Kid Cudi|ru|Кид Кади}} & {{Не перакладзена 3|Raekwon|Raekwon|ru|Raekwon}}|length2=5:57|extra2=|title3=[[Power (песня Канье Уэста)|Power]]|note3=сумесна з {{Не перакладзена 3|Dwele|Dwele|en|Dwele}}|length3=4:52|extra3=|title4=All of the Lights|note4=інтэрлюдыя|length4=1:02|title5=[[All of the Lights]]|note5=|length5=4:59|extra5=|title6=[[Monster (песня Канье Уэста)|Monster]]|note6=сумесна з Jay-Z, Рык Рос, [[Нікі Мінаж]] і Bon Iver|length6=6:18|extra6=|title7=So Appalled|note7=сумесна з Jay-Z, Pusha T, CyHi Da Prynce, Swizz Beatz & RZA|length7=6:37|extra7=|title8=Devil in a New Dress|note8=сумесна з Рыкам Росам|length8=5:51|extra8=|title9=[[Runaway (песня Канье Уэста)|Runaway]]|note9=сумесна з Pusha T|length9=9:07|extra9=|title10=Hell of a Life|length10=5:27|extra10=|title11=Blame Game|note11=сумесна з Джонам Леджэндам|length11=7:49|extra11=|title12=Lost in the World|note12=сумесна з Bon Iver|length12=4:16|extra12=|title13=Who Will Survive in America|length13=1:38}} {{Tracklist|extra_column=|headline=Бонус трэкі|title14=See Me Now|note14=сумесна з Big Sean, [[Беёнсэ]] і {{Не перакладзена 3|Чарлі Уілсан (спявак)|Чарлі Уілсанам|en|Charlie Wilson (singer)}}|length14=6:04|extra14=}} == Семплы == {{col-begin}} {{col-2}} * '''«Dark Fantasy»''' ** «In High Places» — {{Не перакладзена 3|Майк Олдфілд|Майк Олдфілд|ru|Олдфилд, Майк}} * '''«Who Will Survive in America»''' ** «Comment No. 1» — {{Не перакладзена 3|Гіл Скот-Херон|Гіл Скот-Херон|ru|Скотт-Херон, Гил}} * '''«Lost in the World»''' ** «Soul Makossa» — {{Не перакладзена 3|Ману Дыбанга|Ману Дыбанга|ru|Дибанго, Ману}} ** «Think (About It)» — {{Не перакладзена 3|Лін Колінз|Лін Колінз|ru|Коллинз, Лин}} ** «The Woods» — {{Не перакладзена 3|Bon Iver|Bon Iver|ru|Bon Iver}} ** «Comment No. 1» — Гіл Скот-Херон * '''«Blame Game»''' ** «Avril 14» — [[Aphex Twin|Рычард Джэймс]] * '''«Runaway»''' ** «The Basement» — Pete Rock & C.L. Smooth ** «Live at Long Beach, CA’ 1981» — {{Не перакладзена 3|Рык Джэймс|Рык Джэймс|ru|Рик Джеймс}} ** «Introduction To 'Startime' (Live At The Apollo/2001)» — Фрэнкі Крокер {{col-2}} * '''«Hell of a Life»''' ** «She’s My Baby» — {{iw|The Mojo Men||en|The Mojo Men}} ** «Stud-Spider» — {{iw|Уайт, Тони Джо|Тоні Джо Уайт|en|Tony Joe White}} ** «Iron Man» — [[Black Sabbath]] * '''«Devil in a New Dress»''' ** «Will You Still Love Me Tomorrow» — [[Смокі Робінсан]] * '''«So Appalled»''' ** «You Are – I Am» — [[Manfred Mann’s Earth Band]] * '''«Power»''' ** «It’s Your Thing» — Cold Grits ** «Afromerica» — Continent Number 6 ** «[[21st Century Schizoid Man]]» — {{Не перакладзена 3|King Crimson|King Crimson|ru|King Crimson}} {{col-end}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * My Beautiful Dark Twisted Fantasy на сайце Discogs * [http://www.metacritic.com/music/my-beautiful-dark-twisted-fantasy My Beautiful Dark Twisted Fantasy]{{In lang|en}} на сайце [[Metacritic]] * [http://www.lookatme.ru/flows/muzyika/posts/110981-albom-kane-uesta-rukovodstvo-polzovatelya Подробный разбор альбома] на сайце {{Не перакладзена 3|Look At Me|3=ru|4=Look At Me}} [[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]] fhoo4c6ikkr9sjcexqsxgubaz2nuzgv Аліса Вячаславаўна Ложкіна 0 806736 5130579 2026-04-22T08:13:41Z Culamar 102133 Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/47896087|Ложкіна Аліса В'ячеславівна]]» 5130579 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Аліса Вячаславаўна Ложкіна''' ({{Lang-uk|Аліса В’ячеславівна Ложкіна}}; {{ВД-Прэамбула}}) — украінска-амерыканская [[Мастак|мастачка]], [[Мастацтвазнаўства|мастацтвазнаўца]], куратар, [[Культуралогія|тэарэтык культуры]], [[Крытык|мастацкі крытык]], [[Журналістыка|журналістка]] і [[Пісьменнік|пісьменніца]] з [[Каліфорнія|Каліфорніі]]. Вядома сваімі даследаваннямі сучаснага мастацтва, а таксама актыўным удзелам у міжнародным дыскурсе пра ўкраінскае мастацтва. З’яўляецца аўтаркай кнігі «Мастацтва Украіны» (2024), апублікаванай у серыі «Свет мастацтва» выдавецтва Thames & Hudson<ref name="Thames">{{Cite web|url=https://www.thamesandhudsonusa.com/contributors/alisa-lozhkina|title=Alisa Lozhkina|website=Thames & Hudson|access-date=25 July 2025}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзілася 24 ліпеня 1981 года ў [[Кіеў|Кіеве]]. У 2008 годзе скончыла [[Нацыянальны ўніверсітэт «Кіева-Магілянская акадэмія»]], а з 2012 па 2013 год вучылася на Вышэйшых курсах сцэнарыстаў і рэжысёраў у Маскве. Пачала прафесійную кар’еру ў галіне сучаснага мастацтва ў пачатку 2000-х гадоў. У 2002–2004 гадах працавала памочнікам куратара ў галерэі Марата Гельмана. У 2007 годзе ўзначальвала аддзел знешніх камунікацый ТАА «Еўра Фінанс». У 2008–2009 гадах была намеснікам дырэктара і галоўным куратарам Лаўрскай мастацкай галерэі. У 2009–2010 гадах працавала мастацкім рэдактарам часопіса «ТОП-10». У 2010–2016 гадах была галоўным рэдактарам часопіса «Art Ukraine». З 2013 года — намеснік генеральнага дырэктара па музейнай і выставачнай дзейнасці і галоўны куратар Нацыянальнага культурна-мастацкага і музейнага комплексу «Мистецкі арсенал» у Кіеве<ref name="Harvard">{{Cite web|url=https://cswr.hds.harvard.edu/people/alisa-lozhkina|title=Alisa Lozhkina|website=Harvard Divinity School|access-date=25 July 2025}}</ref>. Выкладала курсы па гісторыі сучаснага ўкраінскага мастацтва ў Інстытуце праблем сучаснага мастацтва (Кіеў). Член [[Нацыянальны саюз мастакоў Украіны|Нацыянальнага саюза мастакоў Украіны]] (з 2011 года). З 2020 года жыве ў раёне заліва [[Сан-Францыска (заліў)|Сан-Францыска]] ([[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]), дзе спалучае ўласную мастацкую практыку з міжнароднай куратарскай, даследчай і крытычнай дзейнасцю<ref name="OfficialSite">{{Cite web|url=https://alisalozhkina.com|title=Alisa Lozhkina – Official Website|website=alisalozhkina.com|access-date=25 July 2025}}</ref><ref name="Academia">{{Cite web|url=https://independent.academia.edu/AlisaLozhkina|title=Alisa Lozhkina|website=Academia.edu|access-date=25 July 2025}}</ref>. == Дзейнасць == === Мастацкая і куратарская практыка === Ложкіна з’яўляецца куратарам і сукуратарам шматлікіх міжнародных выстаў, накіраваных на папулярызацыю ўкраінскага мастацтва. Сярод іх «Permanent Revolution: Ukrainian Art Now» (Музей Людвіга, Будапешт, 2018), якая была намінавана на прэмію Global Fine Arts Awards<ref name="Academia">{{Cite web|url=https://independent.academia.edu/AlisaLozhkina|title=Alisa Lozhkina|website=Academia.edu|access-date=25 July 2025}}</ref>, і «Between Fire and Fire: Contemporary Art from Ukraine» (Semperdepot / Акадэмія прыгожых мастацтваў, Вена, 2019–2020)<ref name="Academia" />. Сярод іншых важных праектаў — «Я — кропля ў акіяне: мастацтва Украінскай рэвалюцыі» (Вена, 2014), «Доўгі шлях да свабоды» (Чыкага, 2014–2015), «Код Межыгор’я» (2014), «Кацярына Білакур. Я хачу быць мастачкай!» (2015, Кіеў). У 2023 годзе яна прадставіла сучаснае ўкраінскае мастацтва ў Парыжскай школе выяўленчых мастацтваў падчас мерапрыемства «Week-end de l’Est»<ref name="BeauxArts">{{Cite web|url=https://beauxartsparis.fr/en/evenement/week-end-lest-alisa-lozhkina|title=Week-end de l'Est: Alisa Lozhkina|website=Beaux-Arts de Paris|access-date=25 July 2025}}</ref>. Была членам куратарскай каманды міжнароднай ініцыятывы Цэнтра Пампіду «Украіна: сучаснае ахвяраванне», а таксама ўдзельнічала ў круглым стале па гэтай тэме ў бібліятэцы Кандзінскага<ref name="Pompidou">{{Cite web|url=https://artfocusnow.com/news/major-ukrainian-art-bequest-enters-the-pompidou-centre|title=Major Ukrainian art Bequest Enters the Pompidou Centre|website=Art Focus Now|access-date=25 July 2025}}</ref><ref name="Kandinsky">{{Cite web|url=https://bibliothequekandinsky.centrepompidou.fr/evenements/soiree-ukraine-une-donation-contemporaine|title=Soirée « Ukraine, Une donation contemporaine »|website=Bibliothèque Kandinsky/Centre Pompidou|access-date=25 July 2025}}</ref>. У 2022 годзе прадставіла выставу «Звер вайны / Птушка надзеі» ў Інстытуце Аспена (Каларада), прысвечаную мастацкім рэакцыям на [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|расійскае ўварванне ва Украіну]]<ref name="AspenInstitute">{{Cite web|url=https://www.aspeninstitute.org/blog-posts/beast-of-war-bird-of-hope-a-note-from-curator-alisa-lozhkina/|title=Beast of War/Bird of Hope: A Note from Curator Alisa Lozhkina|website=Aspen Institute|date=September 2022|access-date=27 July 2025}}</ref><ref name="AspenDaily">{{Cite web|url=https://www.aspendailynews.com/news/aspen-institute-hosts-ukraine-art-exhibit-through-october/article_7d8db054-21cb-11ed-8c59-53d6b978249f.html|title=Aspen Institute hosts Ukraine art exhibit through October|website=Aspen Daily News|date=August 2022|access-date=27 July 2025}}</ref>. У 2023 годзе выстава была паказана ў Вашынгтоне ў Цэнтры выканальніцкіх мастацтваў імя Джона Ф. Кенэдзі. Акрамя куратарскай працы, яна з’яўляецца практыкуючай мастачкай. Працуе з лічбавым мастацтвам, жывапісам, тэкстыльнай скульптурай і змешанай тэхнікай. === Навуковая, журналісцкая і іншая дзейнасць === Ложкіна — аўтарка шматлікіх тэкстаў пра ўкраінскае і міжнароднае сучаснае мастацтва. Яе працы публікаваліся ва ўкраінскіх і міжнародных выданнях, у тым ліку ў Art Ukraine, Fine Art, [[Українська правда]], Art News, Artguide, Teatr, а таксама ў часопісе Texte zur Kunst, дзе ў 2022 годзе было апублікавана яе эсэ «Нас бачаць толькі тады, калі мы паміраем»<ref name="Texte">{{Cite web|url=https://www.textezurkunst.de/en/articles/alisa-lozhkina-we-are-only-seen-when-we-die/|title=We Are Only Seen When We Die: Notes on the War and Art in Ukraine|website=Texte zur Kunst|access-date=25 July 2025}}</ref>. З’яўляецца аўтаркай мастацтвазнаўчага даследавання «Перманентная рэвалюцыя: мастацтва ва Украіне, XX — пачатак XXI стагоддзя», апублікаванага на ўкраінскай мове выдавецтвам ArtHuss і пазней перакладзенага на французскую мову; кніга была прэзентавана, сярод іншага, у Цэнтры Пампіду ў [[Парыж|Парыжы]]<ref name="Academia">{{Cite web|url=https://independent.academia.edu/AlisaLozhkina|title=Alisa Lozhkina|website=Academia.edu|access-date=25 July 2025}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://independent.academia.edu/AlisaLozhkina Alisa Lozhkina]. ''Academia.edu''<span class="reference-accessdate">. Процитовано 25 липня 2025</span>.</cite></ref>. Кніга «Мастацтва Украіны» (2024) ахоплівае гісторыю ўкраінскага мастацтва з пачатку XX стагоддзя да нашых дзён. Яна таксама пераклала старажытнаіндыйскую паэму «Дэві Махатм’я» («Слава багіні») на ўкраінскую мову, дапоўніўшы выданне каментарыямі і ілюстрацыямі<ref name="OfficialSite">{{Cite web|url=https://alisalozhkina.com|title=Alisa Lozhkina – Official Website|website=alisalozhkina.com|access-date=25 July 2025}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://alisalozhkina.com Alisa Lozhkina – Official Website]. ''alisalozhkina.com''<span class="reference-accessdate">. Процитовано 25 липня 2025</span>.</cite></ref>. У 2014 годзе зняла дакументальны фільм «Хто без граху?» пра першыя тыдні знаходжання сіл самаабароны ў рэзідэнцыі [[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Віктара Януковіча]] [[Межыгір’я|«Межыгір’я»]]<ref name="Artnet">{{Cite web|url=https://news.artnet.com/art-world/protest-art-from-kiev-independence-square-in-vienna-10747|title=Protest Art From Kiev's Independence Square Goes up in Vienna|website=Artnet News|access-date=25 July 2025}}</ref>. Чытала лекцыі ў вядучых акадэмічных і культурных установах, у тым ліку ў [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім]], [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскім]] і [[Калумбійскі ўніверсітэт|Калумбійскім універсітэтах]], а таксама ў [[Нью-Ёркскі музей сучаснага мастацтва|Музеі сучаснага мастацтва ў Нью-Ёрку]], асвятляючы тэмы ўкраінскага мастацтва, дэкаланіяльнай ідэнтычнасці і культурнага супраціву<ref name="Lectures">{{Cite web|url=https://svitlanabiedarieva.com/talks/|title=Presentations & Talks – including Harvard Ukrainian Research Institute|website=Svitlana Biedarieva's site / Harvard events list|access-date=25 July 2025}}</ref>. З’яўляецца аўтаркай артыкула «A Suitcase, a Candle, and a Hammer: Ukrainian Artists Face the Russian Invasion», апублікаванага ў Los Angeles Review of Books, прысвечанага мастацкім рэакцыям на вайну ва Украіне <ref name="LARB">{{Cite web|url=https://lareviewofbooks.org/contributor/alisa-lozhkina/|title=AlisaLozhkina contributor page, LARB|website=Los Angeles Review of Books|access-date=25 July 2025}}</ref> . == Публікацыі == === Кнігі === * ''The Art of Ukraine'' (World of Art series). London – New York: Thames & Hudson, 2024. [https://www.thamesandhudsonusa.com/books/the-art-of-ukraine-softcover] * ''Devi Māhātmya: Greatness of the Goddess''. Sanskrit text translated, illustrated, and annotated by Alisa Lozhkina. Kyiv: Ruslan Khalikov Publishing House, 2024. [https://pxpublisher.com.ua/devi-mahatmya/] * ''Une révolution permanente, 1880–2020: l’art ukrainien contemporain et ses racines''. Paris: Nouvelles Éditions Place, 2020. [https://husj.harvard.edu/books/une-revolution-permanente-1880-2020-lart-ukrainien-contemporain-et-ses-racines] * ''Permanent Revolution: Art in Ukraine from the 20th to the Early 21st Century''. Kyiv: ArtHuss, 2021. [https://www.arthuss.com.ua/pdf/Permanent-Revolution.pdf] * ''Space Within: Naïve and Outsider Art in Ukraine and the World''. Edited by Alisa Lozhkina. Kyiv: ArtBook, 2020. [https://www.academia.edu/49879163/] * ''Art Work Reader''. Edited by Alisa Lozhkina. Kyiv: Mystetskyi Arsenal Publishing, 2018. [https://www.academia.edu/49874640/] === Абраныя раздзелы === * "Illia Repin’s Zaporizhian Cossacks and the Cossack Myth of Ukraine." In ''Under Shelling: Art-Historical Revisions in the Light of the War in Ukraine'', Heidelberg, 2025. [https://books.ub.uni-heidelberg.de/arthistoricum/catalog/book/1327/chapter/22267] * "Kyiv Thinks Big: Large-Scale Exhibitions and Identity Building in Ukraine in the Late 2000s–Early 2010s." In ''Art in Ukraine: Between Identity Construction and Anti-Colonial Resistance''. Routledge, 2025. [https://www.routledge.com/Art-in-Ukraine-Between-Identity-Construction-and-Anti-Colonial-Resistance/Biedarieva/p/book/9781032595184] * "Journey to the Self." In ''Janet Sobel: Wartime''. Ukrainian Museum, New York, 2023. [https://shop.theukrainianmuseum.org/products/ue-available-janet-sobel] * "Photographer Named Death." In ''Histoire de l’art'', no. 91: L’Ukraine, Paris, 2023. [https://www.icom-musees.fr/actualites/lukraine-ndeg91-de-la-revue-histoire-de-lart] * "The Nineteenth Century and the Fin‑de‑Siècle" and "Folk Art." In ''Treasures of Ukraine: A Nation’s Cultural Heritage''. Thames & Hudson, 2022. [https://www.thamesandhudsonusa.com/books/treasures-of-ukraine-a-nations-cultural-heritage-hardcover] * "Prodigal Children of Socialist Realism: New Ukrainian Art and the Soviet Art School." In ''Painting in Excess: Kyiv’s Art Revival, 1985–1993''. Rutgers University Press, 2021. [https://www.rutgersuniversitypress.org/bucknell/painting-in-excess/9781978830752/] * "Man of the Night: Apophaticism in Boris Lurie’s Art." In ''Altered Man: The Art of Boris Lurie''. Boris Lurie Art Foundation, 2019. [https://borislurieart.org/publications/15-altered-man-the-art-of-boris-lurie-national-museum-kyiv-art-gallery-chocolate-house-and/] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * [https://esu.com.ua/article-56180 Ложкіна Аліса В’ячеславівна] / П. О. Пухарев // Енциклопедія Сучасної України / редкол.: [[Іван Міхайлавіч Дзюба (пісьменнік)|І. М. Дзюба]], А. І. Жуковський, М. Г. Железняк [та ін.]; [[Нацыянальная акадэмія навук Украіны|НАН України]], НТШ. – [[Кіеў|Київ]]: [[Інстытут энцыклапедычных даследаванняў НАН Украіны|Інститут енциклопедичних досліджень НАН України]], 2016. == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|alisalozhkina.com}} {{Ref-en}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Украінцы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Украіны]] [[Катэгорыя:Крытыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Мастакі Украіны]] [[Катэгорыя:Члены Нацыянальнага саюза мастакоў Украіны]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] t35pe5michqwskbg1tylrp5dpuzh022 5130580 5130579 2026-04-22T08:18:00Z Culamar 102133 5130580 wikitext text/x-wiki {{Мастак}} '''Аліса Вячаславаўна Ложкіна''' ({{Lang-uk|Аліса В’ячеславівна Ложкіна}}; {{ВД-Прэамбула}}) — украінска-амерыканская [[Мастак|мастачка]], [[Мастацтвазнаўства|мастацтвазнаўца]], куратар, [[Культуралогія|тэарэтык культуры]], [[Крытык|мастацкі крытык]], [[Журналістыка|журналістка]] і [[Пісьменнік|пісьменніца]] з [[Каліфорнія|Каліфорніі]]. Вядома сваімі даследаваннямі сучаснага мастацтва, а таксама актыўным удзелам у міжнародным дыскурсе пра ўкраінскае мастацтва. З’яўляецца аўтаркай кнігі «Мастацтва Украіны» (2024), апублікаванай у серыі «Свет мастацтва» выдавецтва Thames & Hudson<ref name="Thames">{{Cite web|url=https://www.thamesandhudsonusa.com/contributors/alisa-lozhkina|title=Alisa Lozhkina|website=Thames & Hudson|access-date=25 July 2025}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзілася 24 ліпеня 1981 года ў [[Кіеў|Кіеве]]. У 2008 годзе скончыла [[Нацыянальны ўніверсітэт «Кіева-Магілянская акадэмія»]], а з 2012 па 2013 год вучылася на Вышэйшых курсах сцэнарыстаў і рэжысёраў у Маскве. Пачала прафесійную кар’еру ў галіне сучаснага мастацтва ў пачатку 2000-х гадоў. У 2002—2004 гадах працавала памочнікам куратара ў галерэі Марата Гельмана. У 2007 годзе ўзначальвала аддзел знешніх камунікацый ТАА «Еўра Фінанс». У 2008—2009 гадах была намеснікам дырэктара і галоўным куратарам Лаўрскай мастацкай галерэі. У 2009—2010 гадах працавала мастацкім рэдактарам часопіса «ТОП-10». У 2010—2016 гадах была галоўным рэдактарам часопіса «Art Ukraine». З 2013 года — намеснік генеральнага дырэктара па музейнай і выставачнай дзейнасці і галоўны куратар Нацыянальнага культурна-мастацкага і музейнага комплексу «Мистецкі арсенал» у Кіеве<ref name="Harvard">{{Cite web|url=https://cswr.hds.harvard.edu/people/alisa-lozhkina|title=Alisa Lozhkina|website=Harvard Divinity School|access-date=25 July 2025}}</ref>. Выкладала курсы па гісторыі сучаснага ўкраінскага мастацтва ў Інстытуце праблем сучаснага мастацтва (Кіеў). Член [[Нацыянальны саюз мастакоў Украіны|Нацыянальнага саюза мастакоў Украіны]] (з 2011 года). З 2020 года жыве ў раёне заліва [[Сан-Францыска (заліў)|Сан-Францыска]] ([[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]), дзе спалучае ўласную мастацкую практыку з міжнароднай куратарскай, даследчай і крытычнай дзейнасцю<ref name="OfficialSite">{{cite web |url=https://alisalozhkina.com |title=Alisa Lozhkina – Official Website |website=alisalozhkina.com |access-date=25 July 2025}}</ref><ref name="Academia">{{Cite web|url=https://independent.academia.edu/AlisaLozhkina|title=Alisa Lozhkina|website=Academia.edu|access-date=25 July 2025}}</ref>. == Дзейнасць == === Мастацкая і куратарская практыка === Ложкіна з’яўляецца куратарам і сукуратарам шматлікіх міжнародных выстаў, накіраваных на папулярызацыю ўкраінскага мастацтва. Сярод іх «Permanent Revolution: Ukrainian Art Now» (Музей Людвіга, Будапешт, 2018), якая была намінавана на прэмію Global Fine Arts Awards<ref name="Academia"/>, і «Between Fire and Fire: Contemporary Art from Ukraine» (Semperdepot / Акадэмія прыгожых мастацтваў, Вена, 2019—2020)<ref name="Academia" />. Сярод іншых важных праектаў — «Я — кропля ў акіяне: мастацтва Украінскай рэвалюцыі» (Вена, 2014), «Доўгі шлях да свабоды» (Чыкага, 2014—2015), «Код Межыгор’я» (2014), «Кацярына Білакур. Я хачу быць мастачкай!» (2015, Кіеў). У 2023 годзе яна прадставіла сучаснае ўкраінскае мастацтва ў Парыжскай школе выяўленчых мастацтваў падчас мерапрыемства «Week-end de l’Est»<ref name="BeauxArts">{{Cite web|url=https://beauxartsparis.fr/en/evenement/week-end-lest-alisa-lozhkina|title=Week-end de l'Est: Alisa Lozhkina|website=Beaux-Arts de Paris|access-date=25 July 2025}}</ref>. Была членам куратарскай каманды міжнароднай ініцыятывы Цэнтра Пампіду «Украіна: сучаснае ахвяраванне», а таксама ўдзельнічала ў круглым стале па гэтай тэме ў бібліятэцы Кандзінскага<ref name="Pompidou">{{Cite web|url=https://artfocusnow.com/news/major-ukrainian-art-bequest-enters-the-pompidou-centre|title=Major Ukrainian art Bequest Enters the Pompidou Centre|website=Art Focus Now|access-date=25 July 2025}}</ref><ref name="Kandinsky">{{Cite web|url=https://bibliothequekandinsky.centrepompidou.fr/evenements/soiree-ukraine-une-donation-contemporaine|title=Soirée « Ukraine, Une donation contemporaine »|website=Bibliothèque Kandinsky/Centre Pompidou|access-date=25 July 2025}}</ref>. У 2022 годзе прадставіла выставу «Звер вайны / Птушка надзеі» ў Інстытуце Аспена (Каларада), прысвечаную мастацкім рэакцыям на [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|расійскае ўварванне ва Украіну]]<ref name="AspenInstitute">{{Cite web|url=https://www.aspeninstitute.org/blog-posts/beast-of-war-bird-of-hope-a-note-from-curator-alisa-lozhkina/|title=Beast of War/Bird of Hope: A Note from Curator Alisa Lozhkina|website=Aspen Institute|date=September 2022|access-date=27 July 2025}}</ref><ref name="AspenDaily">{{Cite web|url=https://www.aspendailynews.com/news/aspen-institute-hosts-ukraine-art-exhibit-through-october/article_7d8db054-21cb-11ed-8c59-53d6b978249f.html|title=Aspen Institute hosts Ukraine art exhibit through October|website=Aspen Daily News|date=August 2022|access-date=27 July 2025}}</ref>. У 2023 годзе выстава была паказана ў Вашынгтоне ў Цэнтры выканальніцкіх мастацтваў імя Джона Ф. Кенэдзі. Акрамя куратарскай працы, яна з’яўляецца практыкуючай мастачкай. Працуе з лічбавым мастацтвам, жывапісам, тэкстыльнай скульптурай і змешанай тэхнікай. === Навуковая, журналісцкая і іншая дзейнасць === Ложкіна — аўтарка шматлікіх тэкстаў пра ўкраінскае і міжнароднае сучаснае мастацтва. Яе працы публікаваліся ва ўкраінскіх і міжнародных выданнях, у тым ліку ў Art Ukraine, Fine Art, [[Українська правда]], Art News, Artguide, Teatr, а таксама ў часопісе Texte zur Kunst, дзе ў 2022 годзе было апублікавана яе эсэ «Нас бачаць толькі тады, калі мы паміраем»<ref name="Texte">{{Cite web|url=https://www.textezurkunst.de/en/articles/alisa-lozhkina-we-are-only-seen-when-we-die/|title=We Are Only Seen When We Die: Notes on the War and Art in Ukraine|website=Texte zur Kunst|access-date=25 July 2025}}</ref>. З’яўляецца аўтаркай мастацтвазнаўчага даследавання «Перманентная рэвалюцыя: мастацтва ва Украіне, XX — пачатак XXI стагоддзя», апублікаванага на ўкраінскай мове выдавецтвам ArtHuss і пазней перакладзенага на французскую мову; кніга была прэзентавана, сярод іншага, у Цэнтры Пампіду ў [[Парыж]]ы<ref name="Academia"/>. Кніга «Мастацтва Украіны» (2024) ахоплівае гісторыю ўкраінскага мастацтва з пачатку XX стагоддзя да нашых дзён. Яна таксама пераклала старажытнаіндыйскую паэму «Дэві Махатм’я» («Слава багіні») на ўкраінскую мову, дапоўніўшы выданне каментарыямі і ілюстрацыямі<ref name="OfficialSite"/>. У 2014 годзе зняла дакументальны фільм «Хто без граху?» пра першыя тыдні знаходжання сіл самаабароны ў рэзідэнцыі [[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Віктара Януковіча]] «[[Межыгір’я]]»<ref name="Artnet">{{Cite web|url=https://news.artnet.com/art-world/protest-art-from-kiev-independence-square-in-vienna-10747|title=Protest Art From Kiev's Independence Square Goes up in Vienna|website=Artnet News|access-date=25 July 2025}}</ref>. Чытала лекцыі ў вядучых акадэмічных і культурных установах, у тым ліку ў [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвардскім]], [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскім]] і [[Калумбійскі ўніверсітэт|Калумбійскім універсітэтах]], а таксама ў [[Нью-Ёркскі музей сучаснага мастацтва|Музеі сучаснага мастацтва ў Нью-Ёрку]], асвятляючы тэмы ўкраінскага мастацтва, дэкаланіяльнай ідэнтычнасці і культурнага супраціву<ref name="Lectures">{{Cite web|url=https://svitlanabiedarieva.com/talks/|title=Presentations & Talks – including Harvard Ukrainian Research Institute|website=Svitlana Biedarieva's site / Harvard events list|access-date=25 July 2025}}</ref>. З’яўляецца аўтаркай артыкула «A Suitcase, a Candle, and a Hammer: Ukrainian Artists Face the Russian Invasion», апублікаванага ў Los Angeles Review of Books, прысвечанага мастацкім рэакцыям на вайну ва Украіне <ref name="LARB">{{Cite web|url=https://lareviewofbooks.org/contributor/alisa-lozhkina/|title=AlisaLozhkina contributor page, LARB|website=Los Angeles Review of Books|access-date=25 July 2025}}</ref> . == Публікацыі == === Кнігі === * ''The Art of Ukraine'' (World of Art series). London - New York: Thames & Hudson, 2024. [https://www.thamesandhudsonusa.com/books/the-art-of-ukraine-softcover] * ''Devi Māhātmya: Greatness of the Goddess''. Sanskrit text translated, illustrated, and annotated by Alisa Lozhkina. Kyiv: Ruslan Khalikov Publishing House, 2024. [https://pxpublisher.com.ua/devi-mahatmya/] * ''Une révolution permanente, 1880—2020: l’art ukrainien contemporain et ses racines''. Paris: Nouvelles Éditions Place, 2020. [https://husj.harvard.edu/books/une-revolution-permanente-1880-2020-lart-ukrainien-contemporain-et-ses-racines] * ''Permanent Revolution: Art in Ukraine from the 20th to the Early 21st Century''. Kyiv: ArtHuss, 2021. [https://www.arthuss.com.ua/pdf/Permanent-Revolution.pdf] * ''Space Within: Naïve and Outsider Art in Ukraine and the World''. Edited by Alisa Lozhkina. Kyiv: ArtBook, 2020. [https://www.academia.edu/49879163/] * ''Art Work Reader''. Edited by Alisa Lozhkina. Kyiv: Mystetskyi Arsenal Publishing, 2018. [https://www.academia.edu/49874640/] === Абраныя раздзелы === * «Illia Repin’s Zaporizhian Cossacks and the Cossack Myth of Ukraine.» In ''Under Shelling: Art-Historical Revisions in the Light of the War in Ukraine'', Heidelberg, 2025. [https://books.ub.uni-heidelberg.de/arthistoricum/catalog/book/1327/chapter/22267] * «Kyiv Thinks Big: Large-Scale Exhibitions and Identity Building in Ukraine in the Late 2000s-Early 2010s.» In ''Art in Ukraine: Between Identity Construction and Anti-Colonial Resistance''. Routledge, 2025. [https://www.routledge.com/Art-in-Ukraine-Between-Identity-Construction-and-Anti-Colonial-Resistance/Biedarieva/p/book/9781032595184] * «Journey to the Self.» In ''Janet Sobel: Wartime''. Ukrainian Museum, New York, 2023. [https://shop.theukrainianmuseum.org/products/ue-available-janet-sobel] * «Photographer Named Death.» In ''Histoire de l’art'', no. 91: L’Ukraine, Paris, 2023. [https://www.icom-musees.fr/actualites/lukraine-ndeg91-de-la-revue-histoire-de-lart] * «The Nineteenth Century and the Fin‑de‑Siècle» and «Folk Art.» In ''Treasures of Ukraine: A Nation’s Cultural Heritage''. Thames & Hudson, 2022. [https://www.thamesandhudsonusa.com/books/treasures-of-ukraine-a-nations-cultural-heritage-hardcover] * «Prodigal Children of Socialist Realism: New Ukrainian Art and the Soviet Art School.» In ''Painting in Excess: Kyiv’s Art Revival, 1985—1993''. Rutgers University Press, 2021. [https://www.rutgersuniversitypress.org/bucknell/painting-in-excess/9781978830752/] * «Man of the Night: Apophaticism in Boris Lurie’s Art.» In ''Altered Man: The Art of Boris Lurie''. Boris Lurie Art Foundation, 2019. [https://borislurieart.org/publications/15-altered-man-the-art-of-boris-lurie-national-museum-kyiv-art-gallery-chocolate-house-and/] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * [https://esu.com.ua/article-56180 Ложкіна Аліса В’ячеславівна] / П. О. Пухарев // Енциклопедія Сучасної України / редкол.: [[Іван Міхайлавіч Дзюба (пісьменнік)|І. М. Дзюба]], А. І. Жуковський, М. Г. Железняк [та ін.]; [[Нацыянальная акадэмія навук Украіны|НАН України]], НТШ. — [[Кіеў|Київ]]: [[Інстытут энцыклапедычных даследаванняў НАН Украіны|Інститут енциклопедичних досліджень НАН України]], 2016. == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|alisalozhkina.com}} {{Ref-en}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Ложкіна Аліса Вячаславаўна}} [[Катэгорыя:Украінцы ў ЗША]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Украіны]] [[Катэгорыя:Крытыкі ЗША]] [[Катэгорыя:Мастакі Украіны]] [[Катэгорыя:Члены Нацыянальнага саюза мастакоў Украіны]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] d4tlgaq1za6iiyj4jcc42wfiab2jrtt Міхал Адольфавіч Федароўскі 0 806737 5130593 2026-04-22T08:54:38Z Lš-k. 16740 Lš-k. перайменаваў старонку [[Міхал Адольфавіч Федароўскі]] у [[Міхал Федароўскі]] па-над перасылкай: Больш распаўсюджаная назва 5130593 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Міхал Федароўскі]] 75jterx848r1h1i7gmbn2guvt9w4f23 Размовы:Міхал Адольфавіч Федароўскі 1 806738 5130595 2026-04-22T08:54:38Z Lš-k. 16740 Lš-k. перанёс старонку [[Размовы:Міхал Адольфавіч Федароўскі]] у [[Размовы:Міхал Федароўскі]]: Больш распаўсюджаная назва 5130595 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Размовы:Міхал Федароўскі]] ssrszbx6kyer3lbxo33qwkz3u2khmtk Студзяроўшчына 0 806739 5130607 2026-04-22T10:05:25Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Студзераўшчына]] 5130607 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Студзераўшчына]] 24lhfdpwcziv6wv11oc25cx1vtx5e3x Гербарыі Міхала Федароўскага 0 806740 5130609 2026-04-22T10:20:16Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Выданне |Назва = Гербарыі Міхала Федароўскага |Арыгінал = {{lang-pl|Zioła lecznicze...; Rośliny użyteczne...; Zielnik Litewski}} |Выява = |Шырыня = |Аўтар = [[Міхал Федароўскі]] |Жанр = [[Гербарый]], рукапіс |Мова = [[польская мова|польская]], беларуская мова|бе...» 5130609 wikitext text/x-wiki {{Выданне |Назва = Гербарыі Міхала Федароўскага |Арыгінал = {{lang-pl|Zioła lecznicze...; Rośliny użyteczne...; Zielnik Litewski}} |Выява = |Шырыня = |Аўтар = [[Міхал Федароўскі]] |Жанр = [[Гербарый]], рукапіс |Мова = [[польская мова|польская]], [[беларуская мова|беларуская]] |Выдавецтва = |Выпуск = 1882—1886 |Старонак = |isbn = }} '''Герба́рыі Міха́ла Федаро́ўскага''' — унікальны архіўны збор этнабатанічных рукапісаў і засушаных узораў раслін, створаны беларускім і польскім этнографам [[Міхал Федароўскі|Міхалам Федароўскім]] у 1882—1886 гадах. Гербарыі з'яўляюцца каштоўнай крыніцай па народнай [[Медыцына|медыцыне]], [[Этнабатаніка|этнабатаніцы]], традыцыйным харчаванні і магічных практыках жыхароў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] канца XIX стагоддзя. Доўгі час лічыліся згубленымі, пакуль у 2012 годзе не былі знойдзеныя ў архівах [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191}}. == Гісторыя стварэння і лёс рукапісаў == Маштабная праца па зборы батанічнага і этнаграфічнага матэрыялу была распачатая Міхалам Федароўскім у пачатку 1880-х гадоў, калі ён працаваў адміністратарам у маёнтку [[Студзераўшчына]] (недалёка ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]). Непасрэдным штуршком для сістэматызацыі матэрыялаў стаў заклік вядомага кракаўскага батаніка [[Юзаф Растафіньскі|Юзафа Растафіньскага]], які ў 1883 годзе апублікаваў анкету з просьбай дасылаць яму звесткі пра народныя назвы і спосабы выкарыстання раслін з дадаткам іх засушаных фрагментаў{{sfn|Graniszewska|2013|с=66}}. У канцы 1883 года Федароўскі адправіў першыя падрыхтаваныя сшыткі са свайго гербарыя Растафіньскаму ў [[Кракаў]]. Згодна з просьбай самога збіральніка, пасля апрацоўкі прафесарам гэтыя матэрыялы былі перададзеныя ў прыватны этнаграфічны музей даследчыка [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]] ў маёнтку {{нп5|Яжэва Старэ|Яжэва|pl|Jeżewo Stare}}{{sfn|Graniszewska|2016|с=192—193}}. Пасля смерці З. Глогера ў 1910 годзе калекцыя была перададзена ў {{Нп5|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў Варшаве|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі|pl|Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie}}, а пазней рукапісы Федароўскага перавезлі ў Батанічны сад Варшаўскага ўніверсітэта. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]] яны цудам ацалелі, былі вывезеныя немцамі, але пасля вайны вярнуліся ў Варшаву. Дзесяцігоддзямі гэтыя дакументы ляжалі невядомымі сярод тысяч іншых папапак у архіве Гербарыя Біялагічнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта. Толькі ў 2012 годзе падчас упарадкавання фондаў даследчыца [[Мая Гранішэўска]] выявіла гэты ўнікальны масіў дакументаў{{sfn|Graniszewska|2016|с=193}}. У 2013—2015 гадах пры фінансавай падтрымцы [[Міністэрства культуры і нацыянальнай спадчыны Польшчы]] рукапісы прайшлі складаную прафесійную [[Кансервацыя|кансервацыю]] (пад кіраўніцтвам рэстаўратара Магдалены Грэнды), што дазволіла ўвесці іх у навуковы абарот{{sfn|Graniszewska|2016|с=196}}. == Змест збору == Знойдзены ў 2012 годзе масіў этнабатанічных рукапісаў Федароўскага ўключае 14 вялікіх сшыткаў фармату А3 (40 x 27 см): * '''«Zioła lecznicze używane przez lud litewski w okolicach Wołkowyska i Słonima, z dodatkiem roślin w gusłach i czarach zastosowanie mających»''' (''«Лекавыя зёлкі, якія выкарыстоўваюцца літоўскім людам у ваколіцах [[Ваўкавыск|Ваўкавыска]] і [[Слонім|Слоніма]], з дадаткам раслін, якія маюць прымяненне ў гуслах і чарах»'') — два сшыткі (1882 і 1883 гады). Змяшчаюць 108 засушаных асобнікаў раслін з падрабязнымі тэкставымі апісаннямі іх прымянення ў медыцыне і магіі. Трэці сшытак гэтай серыі (ад 1886 года) захоўваецца асобна ў [[Бібліятэка Варшаўскага ўніверсітэта|Бібліятэцы Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191—193}}. * '''«Rośliny użyteczne u ludu litewskiego z okolic Słonima, Wołkowyska i Prużanny. Zeszyt I»''' (''«Карысныя расліны ў літоўскага люду з ваколіц Слоніма, Ваўкавыска і [[Пружаны|Пружан]]. Сшытак І»'') — адзін сшытак (1883 год). Уключае 57 старонак тэксту і 15 табліц з 53 відамі раслін. Апісвае расліны, якія выкарыстоўваліся ў ежу, для атрымання алею, валокнаў, фарбавальнікаў і вырабу прадметаў штодзённага побыту{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. * '''«Zielnik Litewski. Zbiór roślin z okolic Wołkowyska i Słonima z oznaczeniem nazw jakie im lud nadaje. Zeszyt I»''' (''«Літоўскі гербарый. Збор раслін з ваколіц Ваўкавыска і Слоніма з абазначэннем назваў, якія ім дае люд. Сшытак І»'') — адзін сшытак, які ўтрымлівае выключна ўзоры раслін з іх народнымі назвамі без дадатковых апісанняў{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. * '''Дзесяць сшыткаў без назвы''' — чарнавікі і тэхнічная дакументацыя, якія змяшчаюць узоры раслін і іх лакальныя назвы{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. == Мова і тэрміналогія == Асноўны аўтарскі тэкст рукапісаў, уступы і метадалагічныя каментарыі напісаныя на [[польская мова|польскай мове]]. Аднак увесь фактычны фальклорны матэрыял шчыльна пранізаны [[беларуская мова|беларускай мовай]]. Менавіта па-беларуску, з выкарыстаннем [[Польскі алфавіт|польскага алфавіта]] і дадатковых [[Дыякрытычныя знакі|дыякрытычных знакаў]] для перадачы [[Беларуская фанетыка|мясцовай фанетыкі]], Федароўскі фіксаваў лакальныя народныя назвы раслін, прамыя цытаты інфарматараў, а таксама тэксты [[Замова|замоў]] і магічных формул{{sfn|Генетические ресурсы|2018|с=141}}. Асобна даследчык вылучаў назвы раслін, якія былі ў ходзе сярод мясцовай дробнай шляхты (так званай «[[Загонавая шляхта|загонавай шляхты]]»). Тэрміны «літоўскі люд» (''lud litewski'') або «Літоўская Русь» (''Ruś Litewska''), якія выкарыстоўваюцца ў загалоўках гербарыяў, не маюць дачынення да балцкай [[літоўская мова|літоўскай мовы]] ці [[Літоўцы|этнасу]]. У ХІХ стагоддзі ў польскай этнаграфіі гэтыя геаграфічныя і гістарычныя найменні традыцыйна ўжываліся для абазначэння жыхароў тэрыторыі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], гэта значыць у тым ліку і [[Беларусы|беларусаў]]<ref>''Federowski M.'' Lud białoruski na Rusi Litewskiej. Materiały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877–1905. — Kraków, 1897. — T. I. — S. IX.</ref>. Самі палявыя даследаванні праводзіліся ў ваколіцах [[Слонім]]а, [[Ваўкавыск]]а і [[Пружаны|Пружан]], таму зафіксаваная ў сшытках батанічная наменклатура з'яўляецца выключна беларускай. == Этнабатанічная каштоўнасць == Гербарыі Федароўскага дэманструюць непарыўную сувязь паміж рэальнымі біялагічнымі ўласцівасцямі раслін і іх міфапаэтычным асэнсаваннем у традыцыйнай культуры. Расліны разглядаліся сялянамі не толькі як лекі, але і як магічныя інструменты. Напрыклад, пра выкарыстанне расліны [[Шальнік трыпутнікавы|Шалянец]] (''Szaleniec'', [[Частуха|водны трыпутнік]] — ''Alisma plantago-aquatica'') пры лячэнні шаленства Федароўскі пакінуў наступны падрабязны запіс {{sfn|Graniszewska|2016|с=212}} <nowiki>:</nowiki> {{Цытата|тэкст=Шалянец <...> мясцовыя знахары выкарыстоўвалі ў выпадках шаленства. У гэтым выпадку траву, высушаную і цёртую, можна прымаць тры разы, а менавіта: на досвітку, захадзе сонца і зноў на наступны дзень на досвітку, і калі не скончыўся месяц з моманту ўкусу шалёнай жывёліны, то дапамагае эфектыўна. Я доўга не верыў у выратавальную ўласцівасць шалянца, але калі свінні, укушаныя на маіх вачах шалёным сабакам, яго з’елі, а шаленства наогул не было відаць, – я вымушаны быў верыць. <...> Мне сказалі ў вёсцы Студзераўшчына, што некаторыя сабакі, якія пакутуюць ад шаленства, выкліканыя іх уласным інстынктам, шукаюць шалянец каля балот і вылечваюць сябе.{{арыгінальны тэкст|pl|Szaleniec <...> znacharzy tutejsi używają w wypadkach wścieklizny. W tym razie ziele uprzędnio wysuszone i starte na proszek zadawane bywa trzykróć, mianowicie: o wschodzie, zachodzie i znów nazajutrz o wschodzie słońca, a jeżeli miesiąc nie upłynął od chwili pokąsania przez zwierze wściekłe, to zawsze pomaga skutecznie. W zbawienną własność szaleńcu nie dawałem długo wiary, lecz gdy trzodzie méj pokąsanéj w moich oczach przez psa wściekłego, zadano go a wścieklizna nie ujawniła się wcale – uwierzyć musiałem. <...> Mówiono mi we wsi Studerowszczyznie (Sł.), że niektóre psy dotknięte wścieklizną, powodowane własnym instynktem, wyszukują po moczarach szaleńcu i same się leczą.}}|аўтар=Міхал Федароўскі}}У рукапісе «Карысныя расліны...» Федароўскі падрабязна апісвае харчовыя звычкі беларусаў (выкарыстанне [[Ягады|дзікіх ягад]], варэнне [[Кісель|кісялёў]], [[Бярозавы квас|бярозавага квасу]]), а таксама [[Фарбавальныя расліны|прымяненне раслін для фарбавання тканін]] і вытворчасці розных прылад працы{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. == Сувязь з манаграфіяй «Люд беларускі на Русі Літоўскай» == Тэкставая інфармацыя, сабраная ў гербарыях «Zioła lecznicze...», пазней стала асновай для раздзела «Лекавыя сродкі» (Lekarstwa) у першым томе фундаментальнай манаграфіі Федароўскага «''[[Люд беларускі на Русі Літоўскай]]''» (1897). Аднак падчас падрыхтоўкі кнігі да друку аўтар ужо не меў фізічнага доступу да сваіх першых гербарыяў, якія знаходзіліся ў калекцыі [[Зыгмунт Глогер|Глогера]], і мусіў абапірацца на пазнейшыя чарнавыя нататкі і дадатковыя сшыткі без назваў{{sfn|Graniszewska|2016|с=200}}. Гэта прывяло да ўзнікнення шэрагу памылак у друкаваным выданні. Федароўскі пераблытаў некаторыя народныя назвы з лацінскімі батанічнымі класіфікацыямі. Напрыклад, у друкаванай манаграфіі расліна «чырвона-зелле» была памылкова ідэнтыфікаваная як [[зязюлінец]] (''Orchis latifolia''), у той час як у арыгінальным гербарыі пад гэтай назвай быў прылеплены і апісаны [[Плакун-трава|крываўнік]] (''Lythrum salicaria''). Падобныя памылкі адбыліся з ідэнтыфікацыяй [[Фіялка|фіялак]], [[Трыпутнік|трыпутніка]] і іншых відаў{{sfn|Graniszewska|2016|с=198—201}}. Знаходка ў 2012 годзе аўтэнтычных гербарыяў дазволіла сучасным даследчыкам супаставіць засушаныя ўзоры з тэкстам манаграфіі і канчаткова выправіць гістарычныя недакладнасці ў ідэнтыфікацыі беларускай народнай флоры. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Halina Galera|загаловак=[[s:Zielnik Zioła lecznicze... Michała Fedorowskiego jako dokumentacja badań etnograficznych|Zielnik Zioła lecznicze... Michała Fedorowskiego jako dokumentacja badań etnograficznych]]|выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=[[Uniwersytet Rzeszowski|Wydział Biotechnologii Uniwersytetu Rzeszowskiego]]|год=2016|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Aleksandra Mankiewicz-Malinowska, Halina Galera|загаловак=[[s:Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach|Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach]]|выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=AKA|год=2013|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Генетические ресурсы и традиционные знания в Республике Беларусь. Правовые аспекты и создание потенциала для реализации Нагойского протокола. Отчеты экспертов |адказны=Сост. Е.Н.Макеева, Е.В.Гузенко, К.А.Пантелей; под науч. ред. Е.Н.Макеевой, В.А.Лемеш |месца=Минск |выдавецтва=Право и экономика |год=2018 |старонак=224 |спасылка=https://abs.igc.by/wp-content/uploads/2019/10/Expert-reports.pdf |ref=Генетические ресурсы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Гербарыі]] [[Катэгорыя:Беларуская этнаграфія]] [[Катэгорыя:Міхал Федароўскі]] [[Катэгорыя:Этнабатаніка]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1882 годзе]] 6wfa93u9et4kvdh5ya7imju8qnvcijm 5130610 5130609 2026-04-22T10:20:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5130610 wikitext text/x-wiki {{Выданне |Назва = Гербарыі Міхала Федароўскага |Арыгінал = {{lang-pl|Zioła lecznicze...; Rośliny użyteczne...; Zielnik Litewski}} |Выява = |Шырыня = |Аўтар = [[Міхал Федароўскі]] |Жанр = [[Гербарый]], рукапіс |Мова = [[польская мова|польская]], [[беларуская мова|беларуская]] |Выдавецтва = |Выпуск = 1882—1886 |Старонак = |isbn = }} '''Герба́рыі Міха́ла Федаро́ўскага''' — унікальны архіўны збор этнабатанічных рукапісаў і засушаных узораў раслін, створаны беларускім і польскім этнографам [[Міхал Федароўскі|Міхалам Федароўскім]] у 1882—1886 гадах. Гербарыі з’яўляюцца каштоўнай крыніцай па народнай [[Медыцына|медыцыне]], [[Этнабатаніка|этнабатаніцы]], традыцыйным харчаванні і магічных практыках жыхароў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] канца XIX стагоддзя. Доўгі час лічыліся згубленымі, пакуль у 2012 годзе не былі знойдзеныя ў архівах [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191}}. == Гісторыя стварэння і лёс рукапісаў == Маштабная праца па зборы батанічнага і этнаграфічнага матэрыялу была распачатая Міхалам Федароўскім у пачатку 1880-х гадоў, калі ён працаваў адміністратарам у маёнтку [[Студзераўшчына]] (недалёка ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]). Непасрэдным штуршком для сістэматызацыі матэрыялаў стаў заклік вядомага кракаўскага батаніка [[Юзаф Растафіньскі|Юзафа Растафіньскага]], які ў 1883 годзе апублікаваў анкету з просьбай дасылаць яму звесткі пра народныя назвы і спосабы выкарыстання раслін з дадаткам іх засушаных фрагментаў{{sfn|Graniszewska|2013|с=66}}. У канцы 1883 года Федароўскі адправіў першыя падрыхтаваныя сшыткі са свайго гербарыя Растафіньскаму ў [[Кракаў]]. Згодна з просьбай самога збіральніка, пасля апрацоўкі прафесарам гэтыя матэрыялы былі перададзеныя ў прыватны этнаграфічны музей даследчыка [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]] ў маёнтку {{нп5|Яжэва Старэ|Яжэва|pl|Jeżewo Stare}}{{sfn|Graniszewska|2016|с=192—193}}. Пасля смерці З. Глогера ў 1910 годзе калекцыя была перададзена ў {{Нп5|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў Варшаве|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі|pl|Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie}}, а пазней рукапісы Федароўскага перавезлі ў Батанічны сад Варшаўскага ўніверсітэта. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]] яны цудам ацалелі, былі вывезеныя немцамі, але пасля вайны вярнуліся ў Варшаву. Дзесяцігоддзямі гэтыя дакументы ляжалі невядомымі сярод тысяч іншых папапак у архіве Гербарыя Біялагічнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта. Толькі ў 2012 годзе падчас упарадкавання фондаў даследчыца [[Мая Гранішэўска]] выявіла гэты ўнікальны масіў дакументаў{{sfn|Graniszewska|2016|с=193}}. У 2013—2015 гадах пры фінансавай падтрымцы [[Міністэрства культуры і нацыянальнай спадчыны Польшчы]] рукапісы прайшлі складаную прафесійную [[Кансервацыя|кансервацыю]] (пад кіраўніцтвам рэстаўратара Магдалены Грэнды), што дазволіла ўвесці іх у навуковы абарот{{sfn|Graniszewska|2016|с=196}}. == Змест збору == Знойдзены ў 2012 годзе масіў этнабатанічных рукапісаў Федароўскага ўключае 14 вялікіх сшыткаў фармату А3 (40 x 27 см): * '''«Zioła lecznicze używane przez lud litewski w okolicach Wołkowyska i Słonima, z dodatkiem roślin w gusłach i czarach zastosowanie mających»''' (''«Лекавыя зёлкі, якія выкарыстоўваюцца літоўскім людам у ваколіцах [[Ваўкавыск]]а і [[Слонім]]а, з дадаткам раслін, якія маюць прымяненне ў гуслах і чарах»'') — два сшыткі (1882 і 1883 гады). Змяшчаюць 108 засушаных асобнікаў раслін з падрабязнымі тэкставымі апісаннямі іх прымянення ў медыцыне і магіі. Трэці сшытак гэтай серыі (ад 1886 года) захоўваецца асобна ў [[Бібліятэка Варшаўскага ўніверсітэта|Бібліятэцы Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191—193}}. * '''«Rośliny użyteczne u ludu litewskiego z okolic Słonima, Wołkowyska i Prużanny. Zeszyt I»''' (''«Карысныя расліны ў літоўскага люду з ваколіц Слоніма, Ваўкавыска і [[Пружаны|Пружан]]. Сшытак І»'') — адзін сшытак (1883 год). Уключае 57 старонак тэксту і 15 табліц з 53 відамі раслін. Апісвае расліны, якія выкарыстоўваліся ў ежу, для атрымання алею, валокнаў, фарбавальнікаў і вырабу прадметаў штодзённага побыту{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. * '''«Zielnik Litewski. Zbiór roślin z okolic Wołkowyska i Słonima z oznaczeniem nazw jakie im lud nadaje. Zeszyt I»''' (''«Літоўскі гербарый. Збор раслін з ваколіц Ваўкавыска і Слоніма з абазначэннем назваў, якія ім дае люд. Сшытак І»'') — адзін сшытак, які ўтрымлівае выключна ўзоры раслін з іх народнымі назвамі без дадатковых апісанняў{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. * '''Дзесяць сшыткаў без назвы''' — чарнавікі і тэхнічная дакументацыя, якія змяшчаюць узоры раслін і іх лакальныя назвы{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. == Мова і тэрміналогія == Асноўны аўтарскі тэкст рукапісаў, уступы і метадалагічныя каментарыі напісаныя на [[польская мова|польскай мове]]. Аднак увесь фактычны фальклорны матэрыял шчыльна пранізаны [[беларуская мова|беларускай мовай]]. Менавіта па-беларуску, з выкарыстаннем [[Польскі алфавіт|польскага алфавіта]] і дадатковых [[Дыякрытычныя знакі|дыякрытычных знакаў]] для перадачы [[Беларуская фанетыка|мясцовай фанетыкі]], Федароўскі фіксаваў лакальныя народныя назвы раслін, прамыя цытаты інфарматараў, а таксама тэксты [[Замова|замоў]] і магічных формул{{sfn|Генетические ресурсы|2018|с=141}}. Асобна даследчык вылучаў назвы раслін, якія былі ў ходзе сярод мясцовай дробнай шляхты (так званай «[[Загонавая шляхта|загонавай шляхты]]»). Тэрміны «літоўскі люд» (''lud litewski'') або «Літоўская Русь» (''Ruś Litewska''), якія выкарыстоўваюцца ў загалоўках гербарыяў, не маюць дачынення да балцкай [[літоўская мова|літоўскай мовы]] ці [[Літоўцы|этнасу]]. У ХІХ стагоддзі ў польскай этнаграфіі гэтыя геаграфічныя і гістарычныя найменні традыцыйна ўжываліся для абазначэння жыхароў тэрыторыі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], гэта значыць у тым ліку і [[Беларусы|беларусаў]]<ref>''Federowski M.'' Lud białoruski na Rusi Litewskiej. Materiały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905. — Kraków, 1897. — T. I. — S. IX.</ref>. Самі палявыя даследаванні праводзіліся ў ваколіцах [[Слонім]]а, [[Ваўкавыск]]а і [[Пружаны|Пружан]], таму зафіксаваная ў сшытках батанічная наменклатура з’яўляецца выключна беларускай. == Этнабатанічная каштоўнасць == Гербарыі Федароўскага дэманструюць непарыўную сувязь паміж рэальнымі біялагічнымі ўласцівасцямі раслін і іх міфапаэтычным асэнсаваннем у традыцыйнай культуры. Расліны разглядаліся сялянамі не толькі як лекі, але і як магічныя інструменты. Напрыклад, пра выкарыстанне расліны [[Шальнік трыпутнікавы|Шалянец]] (''Szaleniec'', [[водны трыпутнік]] — ''Alisma plantago-aquatica'') пры лячэнні шаленства Федароўскі пакінуў наступны падрабязны запіс{{sfn|Graniszewska|2016|с=212}}: {{Цытата|тэкст=Шалянец <...> мясцовыя знахары выкарыстоўвалі ў выпадках шаленства. У гэтым выпадку траву, высушаную і цёртую, можна прымаць тры разы, а менавіта: на досвітку, захадзе сонца і зноў на наступны дзень на досвітку, і калі не скончыўся месяц з моманту ўкусу шалёнай жывёліны, то дапамагае эфектыўна. Я доўга не верыў у выратавальную ўласцівасць шалянца, але калі свінні, укушаныя на маіх вачах шалёным сабакам, яго з’елі, а шаленства наогул не было відаць, – я вымушаны быў верыць. <...> Мне сказалі ў вёсцы Студзераўшчына, што некаторыя сабакі, якія пакутуюць ад шаленства, выкліканыя іх уласным інстынктам, шукаюць шалянец каля балот і вылечваюць сябе.{{арыгінальны тэкст|pl|Szaleniec <...> znacharzy tutejsi używają w wypadkach wścieklizny. W tym razie ziele uprzędnio wysuszone i starte na proszek zadawane bywa trzykróć, mianowicie: o wschodzie, zachodzie i znów nazajutrz o wschodzie słońca, a jeżeli miesiąc nie upłynął od chwili pokąsania przez zwierze wściekłe, to zawsze pomaga skutecznie. W zbawienną własność szaleńcu nie dawałem długo wiary, lecz gdy trzodzie méj pokąsanéj w moich oczach przez psa wściekłego, zadano go a wścieklizna nie ujawniła się wcale – uwierzyć musiałem. <...> Mówiono mi we wsi Studerowszczyznie (Sł.), że niektóre psy dotknięte wścieklizną, powodowane własnym instynktem, wyszukują po moczarach szaleńcu i same się leczą.}}|аўтар=Міхал Федароўскі}} У рукапісе «Карысныя расліны…» Федароўскі падрабязна апісвае харчовыя звычкі беларусаў (выкарыстанне [[Ягады|дзікіх ягад]], варэнне [[Кісель|кісялёў]], [[Бярозавы квас|бярозавага квасу]]), а таксама [[Фарбавальныя расліны|прымяненне раслін для фарбавання тканін]] і вытворчасці розных прылад працы{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. == Сувязь з манаграфіяй «Люд беларускі на Русі Літоўскай» == Тэкставая інфармацыя, сабраная ў гербарыях «Zioła lecznicze…», пазней стала асновай для раздзела «Лекавыя сродкі» (Lekarstwa) у першым томе фундаментальнай манаграфіі Федароўскага «''[[Люд беларускі на Русі Літоўскай]]''» (1897). Аднак падчас падрыхтоўкі кнігі да друку аўтар ужо не меў фізічнага доступу да сваіх першых гербарыяў, якія знаходзіліся ў калекцыі [[Зыгмунт Глогер|Глогера]], і мусіў абапірацца на пазнейшыя чарнавыя нататкі і дадатковыя сшыткі без назваў{{sfn|Graniszewska|2016|с=200}}. Гэта прывяло да ўзнікнення шэрагу памылак у друкаваным выданні. Федароўскі пераблытаў некаторыя народныя назвы з лацінскімі батанічнымі класіфікацыямі. Напрыклад, у друкаванай манаграфіі расліна «чырвона-зелле» была памылкова ідэнтыфікаваная як [[зязюлінец]] (''Orchis latifolia''), у той час як у арыгінальным гербарыі пад гэтай назвай быў прылеплены і апісаны [[Плакун-трава|крываўнік]] (''Lythrum salicaria''). Падобныя памылкі адбыліся з ідэнтыфікацыяй [[Фіялка|фіялак]], [[трыпутнік]]а і іншых відаў{{sfn|Graniszewska|2016|с=198—201}}. Знаходка ў 2012 годзе аўтэнтычных гербарыяў дазволіла сучасным даследчыкам супаставіць засушаныя ўзоры з тэкстам манаграфіі і канчаткова выправіць гістарычныя недакладнасці ў ідэнтыфікацыі беларускай народнай флоры. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Halina Galera|загаловак=[[s:Zielnik Zioła lecznicze... Michała Fedorowskiego jako dokumentacja badań etnograficznych|Zielnik Zioła lecznicze... Michała Fedorowskiego jako dokumentacja badań etnograficznych]]|выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=[[Uniwersytet Rzeszowski|Wydział Biotechnologii Uniwersytetu Rzeszowskiego]]|год=2016|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Aleksandra Mankiewicz-Malinowska, Halina Galera|загаловак=[[s:Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach|Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach]]|выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=AKA|год=2013|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Генетические ресурсы и традиционные знания в Республике Беларусь. Правовые аспекты и создание потенциала для реализации Нагойского протокола. Отчеты экспертов |адказны=Сост. Е.Н.Макеева, Е.В.Гузенко, К.А.Пантелей; под науч. ред. Е.Н.Макеевой, В.А.Лемеш |месца=Минск |выдавецтва=Право и экономика |год=2018 |старонак=224 |спасылка=https://abs.igc.by/wp-content/uploads/2019/10/Expert-reports.pdf |ref=Генетические ресурсы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Гербарыі]] [[Катэгорыя:Беларуская этнаграфія]] [[Катэгорыя:Міхал Федароўскі]] [[Катэгорыя:Этнабатаніка]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1882 годзе]] nyhbblnksn169fpesa7tkai4s7j0uk0 5130613 5130610 2026-04-22T10:24:07Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Змест збору */ 5130613 wikitext text/x-wiki {{Выданне |Назва = Гербарыі Міхала Федароўскага |Арыгінал = {{lang-pl|Zioła lecznicze...; Rośliny użyteczne...; Zielnik Litewski}} |Выява = |Шырыня = |Аўтар = [[Міхал Федароўскі]] |Жанр = [[Гербарый]], рукапіс |Мова = [[польская мова|польская]], [[беларуская мова|беларуская]] |Выдавецтва = |Выпуск = 1882—1886 |Старонак = |isbn = }} '''Герба́рыі Міха́ла Федаро́ўскага''' — унікальны архіўны збор этнабатанічных рукапісаў і засушаных узораў раслін, створаны беларускім і польскім этнографам [[Міхал Федароўскі|Міхалам Федароўскім]] у 1882—1886 гадах. Гербарыі з’яўляюцца каштоўнай крыніцай па народнай [[Медыцына|медыцыне]], [[Этнабатаніка|этнабатаніцы]], традыцыйным харчаванні і магічных практыках жыхароў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] канца XIX стагоддзя. Доўгі час лічыліся згубленымі, пакуль у 2012 годзе не былі знойдзеныя ў архівах [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191}}. == Гісторыя стварэння і лёс рукапісаў == Маштабная праца па зборы батанічнага і этнаграфічнага матэрыялу была распачатая Міхалам Федароўскім у пачатку 1880-х гадоў, калі ён працаваў адміністратарам у маёнтку [[Студзераўшчына]] (недалёка ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]). Непасрэдным штуршком для сістэматызацыі матэрыялаў стаў заклік вядомага кракаўскага батаніка [[Юзаф Растафіньскі|Юзафа Растафіньскага]], які ў 1883 годзе апублікаваў анкету з просьбай дасылаць яму звесткі пра народныя назвы і спосабы выкарыстання раслін з дадаткам іх засушаных фрагментаў{{sfn|Graniszewska|2013|с=66}}. У канцы 1883 года Федароўскі адправіў першыя падрыхтаваныя сшыткі са свайго гербарыя Растафіньскаму ў [[Кракаў]]. Згодна з просьбай самога збіральніка, пасля апрацоўкі прафесарам гэтыя матэрыялы былі перададзеныя ў прыватны этнаграфічны музей даследчыка [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]] ў маёнтку {{нп5|Яжэва Старэ|Яжэва|pl|Jeżewo Stare}}{{sfn|Graniszewska|2016|с=192—193}}. Пасля смерці З. Глогера ў 1910 годзе калекцыя была перададзена ў {{Нп5|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў Варшаве|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі|pl|Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie}}, а пазней рукапісы Федароўскага перавезлі ў Батанічны сад Варшаўскага ўніверсітэта. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]] яны цудам ацалелі, былі вывезеныя немцамі, але пасля вайны вярнуліся ў Варшаву. Дзесяцігоддзямі гэтыя дакументы ляжалі невядомымі сярод тысяч іншых папапак у архіве Гербарыя Біялагічнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта. Толькі ў 2012 годзе падчас упарадкавання фондаў даследчыца [[Мая Гранішэўска]] выявіла гэты ўнікальны масіў дакументаў{{sfn|Graniszewska|2016|с=193}}. У 2013—2015 гадах пры фінансавай падтрымцы [[Міністэрства культуры і нацыянальнай спадчыны Польшчы]] рукапісы прайшлі складаную прафесійную [[Кансервацыя|кансервацыю]] (пад кіраўніцтвам рэстаўратара Магдалены Грэнды), што дазволіла ўвесці іх у навуковы абарот{{sfn|Graniszewska|2016|с=196}}. == Змест збору == Знойдзены ў 2012 годзе масіў этнабатанічных рукапісаў Федароўскага ўключае 14 вялікіх сшыткаў фармату А3 (40 x 27 см): * '''«Zioła lecznicze używane przez lud litewski w okolicach Wołkowyska i Słonima, z dodatkiem roślin w gusłach i czarach zastosowanie mających»''' (''«Лекавыя зёлкі, якія выкарыстоўваюцца літоўскім людам у ваколіцах [[Ваўкавыск]]а і [[Слонім]]а, з дадаткам раслін, якія маюць прымяненне ў заклёнах і чарах»'') — два сшыткі (1882 і 1883 гады). Змяшчаюць 108 засушаных асобнікаў раслін з падрабязнымі тэкставымі апісаннямі іх прымянення ў медыцыне і магіі. Трэці сшытак гэтай серыі (ад 1886 года) захоўваецца асобна ў [[Бібліятэка Варшаўскага ўніверсітэта|Бібліятэцы Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191—193}}. * '''«Rośliny użyteczne u ludu litewskiego z okolic Słonima, Wołkowyska i Prużanny. Zeszyt I»''' (''«Карысныя расліны ў літоўскага люду з ваколіц Слоніма, Ваўкавыска і [[Пружаны|Пружан]]. Сшытак І»'') — адзін сшытак (1883 год). Уключае 57 старонак тэксту і 15 табліц з 53 відамі раслін. Апісвае расліны, якія выкарыстоўваліся ў ежу, для атрымання алею, валокнаў, фарбавальнікаў і вырабу прадметаў штодзённага побыту{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. * '''«Zielnik Litewski. Zbiór roślin z okolic Wołkowyska i Słonima z oznaczeniem nazw jakie im lud nadaje. Zeszyt I»''' (''«Літоўскі гербарый. Збор раслін з ваколіц Ваўкавыска і Слоніма з абазначэннем назваў, якія ім дае люд. Сшытак І»'') — адзін сшытак, які ўтрымлівае выключна ўзоры раслін з іх народнымі назвамі без дадатковых апісанняў{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. * '''Дзесяць сшыткаў без назвы''' — чарнавікі і тэхнічная дакументацыя, якія змяшчаюць узоры раслін і іх лакальныя назвы{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. == Мова і тэрміналогія == Асноўны аўтарскі тэкст рукапісаў, уступы і метадалагічныя каментарыі напісаныя на [[польская мова|польскай мове]]. Аднак увесь фактычны фальклорны матэрыял шчыльна пранізаны [[беларуская мова|беларускай мовай]]. Менавіта па-беларуску, з выкарыстаннем [[Польскі алфавіт|польскага алфавіта]] і дадатковых [[Дыякрытычныя знакі|дыякрытычных знакаў]] для перадачы [[Беларуская фанетыка|мясцовай фанетыкі]], Федароўскі фіксаваў лакальныя народныя назвы раслін, прамыя цытаты інфарматараў, а таксама тэксты [[Замова|замоў]] і магічных формул{{sfn|Генетические ресурсы|2018|с=141}}. Асобна даследчык вылучаў назвы раслін, якія былі ў ходзе сярод мясцовай дробнай шляхты (так званай «[[Загонавая шляхта|загонавай шляхты]]»). Тэрміны «літоўскі люд» (''lud litewski'') або «Літоўская Русь» (''Ruś Litewska''), якія выкарыстоўваюцца ў загалоўках гербарыяў, не маюць дачынення да балцкай [[літоўская мова|літоўскай мовы]] ці [[Літоўцы|этнасу]]. У ХІХ стагоддзі ў польскай этнаграфіі гэтыя геаграфічныя і гістарычныя найменні традыцыйна ўжываліся для абазначэння жыхароў тэрыторыі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], гэта значыць у тым ліку і [[Беларусы|беларусаў]]<ref>''Federowski M.'' Lud białoruski na Rusi Litewskiej. Materiały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905. — Kraków, 1897. — T. I. — S. IX.</ref>. Самі палявыя даследаванні праводзіліся ў ваколіцах [[Слонім]]а, [[Ваўкавыск]]а і [[Пружаны|Пружан]], таму зафіксаваная ў сшытках батанічная наменклатура з’яўляецца выключна беларускай. == Этнабатанічная каштоўнасць == Гербарыі Федароўскага дэманструюць непарыўную сувязь паміж рэальнымі біялагічнымі ўласцівасцямі раслін і іх міфапаэтычным асэнсаваннем у традыцыйнай культуры. Расліны разглядаліся сялянамі не толькі як лекі, але і як магічныя інструменты. Напрыклад, пра выкарыстанне расліны [[Шальнік трыпутнікавы|Шалянец]] (''Szaleniec'', [[водны трыпутнік]] — ''Alisma plantago-aquatica'') пры лячэнні шаленства Федароўскі пакінуў наступны падрабязны запіс{{sfn|Graniszewska|2016|с=212}}: {{Цытата|тэкст=Шалянец <...> мясцовыя знахары выкарыстоўвалі ў выпадках шаленства. У гэтым выпадку траву, высушаную і цёртую, можна прымаць тры разы, а менавіта: на досвітку, захадзе сонца і зноў на наступны дзень на досвітку, і калі не скончыўся месяц з моманту ўкусу шалёнай жывёліны, то дапамагае эфектыўна. Я доўга не верыў у выратавальную ўласцівасць шалянца, але калі свінні, укушаныя на маіх вачах шалёным сабакам, яго з’елі, а шаленства наогул не было відаць, – я вымушаны быў верыць. <...> Мне сказалі ў вёсцы Студзераўшчына, што некаторыя сабакі, якія пакутуюць ад шаленства, выкліканыя іх уласным інстынктам, шукаюць шалянец каля балот і вылечваюць сябе.{{арыгінальны тэкст|pl|Szaleniec <...> znacharzy tutejsi używają w wypadkach wścieklizny. W tym razie ziele uprzędnio wysuszone i starte na proszek zadawane bywa trzykróć, mianowicie: o wschodzie, zachodzie i znów nazajutrz o wschodzie słońca, a jeżeli miesiąc nie upłynął od chwili pokąsania przez zwierze wściekłe, to zawsze pomaga skutecznie. W zbawienną własność szaleńcu nie dawałem długo wiary, lecz gdy trzodzie méj pokąsanéj w moich oczach przez psa wściekłego, zadano go a wścieklizna nie ujawniła się wcale – uwierzyć musiałem. <...> Mówiono mi we wsi Studerowszczyznie (Sł.), że niektóre psy dotknięte wścieklizną, powodowane własnym instynktem, wyszukują po moczarach szaleńcu i same się leczą.}}|аўтар=Міхал Федароўскі}} У рукапісе «Карысныя расліны…» Федароўскі падрабязна апісвае харчовыя звычкі беларусаў (выкарыстанне [[Ягады|дзікіх ягад]], варэнне [[Кісель|кісялёў]], [[Бярозавы квас|бярозавага квасу]]), а таксама [[Фарбавальныя расліны|прымяненне раслін для фарбавання тканін]] і вытворчасці розных прылад працы{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. == Сувязь з манаграфіяй «Люд беларускі на Русі Літоўскай» == Тэкставая інфармацыя, сабраная ў гербарыях «Zioła lecznicze…», пазней стала асновай для раздзела «Лекавыя сродкі» (Lekarstwa) у першым томе фундаментальнай манаграфіі Федароўскага «''[[Люд беларускі на Русі Літоўскай]]''» (1897). Аднак падчас падрыхтоўкі кнігі да друку аўтар ужо не меў фізічнага доступу да сваіх першых гербарыяў, якія знаходзіліся ў калекцыі [[Зыгмунт Глогер|Глогера]], і мусіў абапірацца на пазнейшыя чарнавыя нататкі і дадатковыя сшыткі без назваў{{sfn|Graniszewska|2016|с=200}}. Гэта прывяло да ўзнікнення шэрагу памылак у друкаваным выданні. Федароўскі пераблытаў некаторыя народныя назвы з лацінскімі батанічнымі класіфікацыямі. Напрыклад, у друкаванай манаграфіі расліна «чырвона-зелле» была памылкова ідэнтыфікаваная як [[зязюлінец]] (''Orchis latifolia''), у той час як у арыгінальным гербарыі пад гэтай назвай быў прылеплены і апісаны [[Плакун-трава|крываўнік]] (''Lythrum salicaria''). Падобныя памылкі адбыліся з ідэнтыфікацыяй [[Фіялка|фіялак]], [[трыпутнік]]а і іншых відаў{{sfn|Graniszewska|2016|с=198—201}}. Знаходка ў 2012 годзе аўтэнтычных гербарыяў дазволіла сучасным даследчыкам супаставіць засушаныя ўзоры з тэкстам манаграфіі і канчаткова выправіць гістарычныя недакладнасці ў ідэнтыфікацыі беларускай народнай флоры. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Halina Galera|загаловак=[[s:Zielnik Zioła lecznicze... Michała Fedorowskiego jako dokumentacja badań etnograficznych|Zielnik Zioła lecznicze... Michała Fedorowskiego jako dokumentacja badań etnograficznych]]|выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=[[Uniwersytet Rzeszowski|Wydział Biotechnologii Uniwersytetu Rzeszowskiego]]|год=2016|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Aleksandra Mankiewicz-Malinowska, Halina Galera|загаловак=[[s:Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach|Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach]]|выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=AKA|год=2013|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Генетические ресурсы и традиционные знания в Республике Беларусь. Правовые аспекты и создание потенциала для реализации Нагойского протокола. Отчеты экспертов |адказны=Сост. Е.Н.Макеева, Е.В.Гузенко, К.А.Пантелей; под науч. ред. Е.Н.Макеевой, В.А.Лемеш |месца=Минск |выдавецтва=Право и экономика |год=2018 |старонак=224 |спасылка=https://abs.igc.by/wp-content/uploads/2019/10/Expert-reports.pdf |ref=Генетические ресурсы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Гербарыі]] [[Катэгорыя:Беларуская этнаграфія]] [[Катэгорыя:Міхал Федароўскі]] [[Катэгорыя:Этнабатаніка]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1882 годзе]] 3jh3ib8dgv0j8uj7o6e9dw82f3pzjwr 5130616 5130613 2026-04-22T10:25:39Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1882 годзе]]; дададзена [[Катэгорыя:Творы 1880-х гадоў]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5130616 wikitext text/x-wiki {{Выданне |Назва = Гербарыі Міхала Федароўскага |Арыгінал = {{lang-pl|Zioła lecznicze...; Rośliny użyteczne...; Zielnik Litewski}} |Выява = |Шырыня = |Аўтар = [[Міхал Федароўскі]] |Жанр = [[Гербарый]], рукапіс |Мова = [[польская мова|польская]], [[беларуская мова|беларуская]] |Выдавецтва = |Выпуск = 1882—1886 |Старонак = |isbn = }} '''Герба́рыі Міха́ла Федаро́ўскага''' — унікальны архіўны збор этнабатанічных рукапісаў і засушаных узораў раслін, створаны беларускім і польскім этнографам [[Міхал Федароўскі|Міхалам Федароўскім]] у 1882—1886 гадах. Гербарыі з’яўляюцца каштоўнай крыніцай па народнай [[Медыцына|медыцыне]], [[Этнабатаніка|этнабатаніцы]], традыцыйным харчаванні і магічных практыках жыхароў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] канца XIX стагоддзя. Доўгі час лічыліся згубленымі, пакуль у 2012 годзе не былі знойдзеныя ў архівах [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191}}. == Гісторыя стварэння і лёс рукапісаў == Маштабная праца па зборы батанічнага і этнаграфічнага матэрыялу была распачатая Міхалам Федароўскім у пачатку 1880-х гадоў, калі ён працаваў адміністратарам у маёнтку [[Студзераўшчына]] (недалёка ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]). Непасрэдным штуршком для сістэматызацыі матэрыялаў стаў заклік вядомага кракаўскага батаніка [[Юзаф Растафіньскі|Юзафа Растафіньскага]], які ў 1883 годзе апублікаваў анкету з просьбай дасылаць яму звесткі пра народныя назвы і спосабы выкарыстання раслін з дадаткам іх засушаных фрагментаў{{sfn|Graniszewska|2013|с=66}}. У канцы 1883 года Федароўскі адправіў першыя падрыхтаваныя сшыткі са свайго гербарыя Растафіньскаму ў [[Кракаў]]. Згодна з просьбай самога збіральніка, пасля апрацоўкі прафесарам гэтыя матэрыялы былі перададзеныя ў прыватны этнаграфічны музей даследчыка [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]] ў маёнтку {{нп5|Яжэва Старэ|Яжэва|pl|Jeżewo Stare}}{{sfn|Graniszewska|2016|с=192—193}}. Пасля смерці З. Глогера ў 1910 годзе калекцыя была перададзена ў {{Нп5|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў Варшаве|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі|pl|Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie}}, а пазней рукапісы Федароўскага перавезлі ў Батанічны сад Варшаўскага ўніверсітэта. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]] яны цудам ацалелі, былі вывезеныя немцамі, але пасля вайны вярнуліся ў Варшаву. Дзесяцігоддзямі гэтыя дакументы ляжалі невядомымі сярод тысяч іншых папапак у архіве Гербарыя Біялагічнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта. Толькі ў 2012 годзе падчас упарадкавання фондаў даследчыца [[Мая Гранішэўска]] выявіла гэты ўнікальны масіў дакументаў{{sfn|Graniszewska|2016|с=193}}. У 2013—2015 гадах пры фінансавай падтрымцы [[Міністэрства культуры і нацыянальнай спадчыны Польшчы]] рукапісы прайшлі складаную прафесійную [[Кансервацыя|кансервацыю]] (пад кіраўніцтвам рэстаўратара Магдалены Грэнды), што дазволіла ўвесці іх у навуковы абарот{{sfn|Graniszewska|2016|с=196}}. == Змест збору == Знойдзены ў 2012 годзе масіў этнабатанічных рукапісаў Федароўскага ўключае 14 вялікіх сшыткаў фармату А3 (40 x 27 см): * '''«Zioła lecznicze używane przez lud litewski w okolicach Wołkowyska i Słonima, z dodatkiem roślin w gusłach i czarach zastosowanie mających»''' (''«Лекавыя зёлкі, якія выкарыстоўваюцца літоўскім людам у ваколіцах [[Ваўкавыск]]а і [[Слонім]]а, з дадаткам раслін, якія маюць прымяненне ў заклёнах і чарах»'') — два сшыткі (1882 і 1883 гады). Змяшчаюць 108 засушаных асобнікаў раслін з падрабязнымі тэкставымі апісаннямі іх прымянення ў медыцыне і магіі. Трэці сшытак гэтай серыі (ад 1886 года) захоўваецца асобна ў [[Бібліятэка Варшаўскага ўніверсітэта|Бібліятэцы Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191—193}}. * '''«Rośliny użyteczne u ludu litewskiego z okolic Słonima, Wołkowyska i Prużanny. Zeszyt I»''' (''«Карысныя расліны ў літоўскага люду з ваколіц Слоніма, Ваўкавыска і [[Пружаны|Пружан]]. Сшытак І»'') — адзін сшытак (1883 год). Уключае 57 старонак тэксту і 15 табліц з 53 відамі раслін. Апісвае расліны, якія выкарыстоўваліся ў ежу, для атрымання алею, валокнаў, фарбавальнікаў і вырабу прадметаў штодзённага побыту{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. * '''«Zielnik Litewski. Zbiór roślin z okolic Wołkowyska i Słonima z oznaczeniem nazw jakie im lud nadaje. Zeszyt I»''' (''«Літоўскі гербарый. Збор раслін з ваколіц Ваўкавыска і Слоніма з абазначэннем назваў, якія ім дае люд. Сшытак І»'') — адзін сшытак, які ўтрымлівае выключна ўзоры раслін з іх народнымі назвамі без дадатковых апісанняў{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. * '''Дзесяць сшыткаў без назвы''' — чарнавікі і тэхнічная дакументацыя, якія змяшчаюць узоры раслін і іх лакальныя назвы{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. == Мова і тэрміналогія == Асноўны аўтарскі тэкст рукапісаў, уступы і метадалагічныя каментарыі напісаныя на [[польская мова|польскай мове]]. Аднак увесь фактычны фальклорны матэрыял шчыльна пранізаны [[беларуская мова|беларускай мовай]]. Менавіта па-беларуску, з выкарыстаннем [[Польскі алфавіт|польскага алфавіта]] і дадатковых [[Дыякрытычныя знакі|дыякрытычных знакаў]] для перадачы [[Беларуская фанетыка|мясцовай фанетыкі]], Федароўскі фіксаваў лакальныя народныя назвы раслін, прамыя цытаты інфарматараў, а таксама тэксты [[Замова|замоў]] і магічных формул{{sfn|Генетические ресурсы|2018|с=141}}. Асобна даследчык вылучаў назвы раслін, якія былі ў ходзе сярод мясцовай дробнай шляхты (так званай «[[Загонавая шляхта|загонавай шляхты]]»). Тэрміны «літоўскі люд» (''lud litewski'') або «Літоўская Русь» (''Ruś Litewska''), якія выкарыстоўваюцца ў загалоўках гербарыяў, не маюць дачынення да балцкай [[літоўская мова|літоўскай мовы]] ці [[Літоўцы|этнасу]]. У ХІХ стагоддзі ў польскай этнаграфіі гэтыя геаграфічныя і гістарычныя найменні традыцыйна ўжываліся для абазначэння жыхароў тэрыторыі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], гэта значыць у тым ліку і [[Беларусы|беларусаў]]<ref>''Federowski M.'' Lud białoruski na Rusi Litewskiej. Materiały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905. — Kraków, 1897. — T. I. — S. IX.</ref>. Самі палявыя даследаванні праводзіліся ў ваколіцах [[Слонім]]а, [[Ваўкавыск]]а і [[Пружаны|Пружан]], таму зафіксаваная ў сшытках батанічная наменклатура з’яўляецца выключна беларускай. == Этнабатанічная каштоўнасць == Гербарыі Федароўскага дэманструюць непарыўную сувязь паміж рэальнымі біялагічнымі ўласцівасцямі раслін і іх міфапаэтычным асэнсаваннем у традыцыйнай культуры. Расліны разглядаліся сялянамі не толькі як лекі, але і як магічныя інструменты. Напрыклад, пра выкарыстанне расліны [[Шальнік трыпутнікавы|Шалянец]] (''Szaleniec'', [[водны трыпутнік]] — ''Alisma plantago-aquatica'') пры лячэнні шаленства Федароўскі пакінуў наступны падрабязны запіс{{sfn|Graniszewska|2016|с=212}}: {{Цытата|тэкст=Шалянец <...> мясцовыя знахары выкарыстоўвалі ў выпадках шаленства. У гэтым выпадку траву, высушаную і цёртую, можна прымаць тры разы, а менавіта: на досвітку, захадзе сонца і зноў на наступны дзень на досвітку, і калі не скончыўся месяц з моманту ўкусу шалёнай жывёліны, то дапамагае эфектыўна. Я доўга не верыў у выратавальную ўласцівасць шалянца, але калі свінні, укушаныя на маіх вачах шалёным сабакам, яго з’елі, а шаленства наогул не было відаць, – я вымушаны быў верыць. <...> Мне сказалі ў вёсцы Студзераўшчына, што некаторыя сабакі, якія пакутуюць ад шаленства, выкліканыя іх уласным інстынктам, шукаюць шалянец каля балот і вылечваюць сябе.{{арыгінальны тэкст|pl|Szaleniec <...> znacharzy tutejsi używają w wypadkach wścieklizny. W tym razie ziele uprzędnio wysuszone i starte na proszek zadawane bywa trzykróć, mianowicie: o wschodzie, zachodzie i znów nazajutrz o wschodzie słońca, a jeżeli miesiąc nie upłynął od chwili pokąsania przez zwierze wściekłe, to zawsze pomaga skutecznie. W zbawienną własność szaleńcu nie dawałem długo wiary, lecz gdy trzodzie méj pokąsanéj w moich oczach przez psa wściekłego, zadano go a wścieklizna nie ujawniła się wcale – uwierzyć musiałem. <...> Mówiono mi we wsi Studerowszczyznie (Sł.), że niektóre psy dotknięte wścieklizną, powodowane własnym instynktem, wyszukują po moczarach szaleńcu i same się leczą.}}|аўтар=Міхал Федароўскі}} У рукапісе «Карысныя расліны…» Федароўскі падрабязна апісвае харчовыя звычкі беларусаў (выкарыстанне [[Ягады|дзікіх ягад]], варэнне [[Кісель|кісялёў]], [[Бярозавы квас|бярозавага квасу]]), а таксама [[Фарбавальныя расліны|прымяненне раслін для фарбавання тканін]] і вытворчасці розных прылад працы{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. == Сувязь з манаграфіяй «Люд беларускі на Русі Літоўскай» == Тэкставая інфармацыя, сабраная ў гербарыях «Zioła lecznicze…», пазней стала асновай для раздзела «Лекавыя сродкі» (Lekarstwa) у першым томе фундаментальнай манаграфіі Федароўскага «''[[Люд беларускі на Русі Літоўскай]]''» (1897). Аднак падчас падрыхтоўкі кнігі да друку аўтар ужо не меў фізічнага доступу да сваіх першых гербарыяў, якія знаходзіліся ў калекцыі [[Зыгмунт Глогер|Глогера]], і мусіў абапірацца на пазнейшыя чарнавыя нататкі і дадатковыя сшыткі без назваў{{sfn|Graniszewska|2016|с=200}}. Гэта прывяло да ўзнікнення шэрагу памылак у друкаваным выданні. Федароўскі пераблытаў некаторыя народныя назвы з лацінскімі батанічнымі класіфікацыямі. Напрыклад, у друкаванай манаграфіі расліна «чырвона-зелле» была памылкова ідэнтыфікаваная як [[зязюлінец]] (''Orchis latifolia''), у той час як у арыгінальным гербарыі пад гэтай назвай быў прылеплены і апісаны [[Плакун-трава|крываўнік]] (''Lythrum salicaria''). Падобныя памылкі адбыліся з ідэнтыфікацыяй [[Фіялка|фіялак]], [[трыпутнік]]а і іншых відаў{{sfn|Graniszewska|2016|с=198—201}}. Знаходка ў 2012 годзе аўтэнтычных гербарыяў дазволіла сучасным даследчыкам супаставіць засушаныя ўзоры з тэкстам манаграфіі і канчаткова выправіць гістарычныя недакладнасці ў ідэнтыфікацыі беларускай народнай флоры. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Halina Galera|загаловак=[[s:Zielnik Zioła lecznicze... Michała Fedorowskiego jako dokumentacja badań etnograficznych|Zielnik Zioła lecznicze... Michała Fedorowskiego jako dokumentacja badań etnograficznych]]|выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=[[Uniwersytet Rzeszowski|Wydział Biotechnologii Uniwersytetu Rzeszowskiego]]|год=2016|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Aleksandra Mankiewicz-Malinowska, Halina Galera|загаловак=[[s:Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach|Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach]]|выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=AKA|год=2013|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Генетические ресурсы и традиционные знания в Республике Беларусь. Правовые аспекты и создание потенциала для реализации Нагойского протокола. Отчеты экспертов |адказны=Сост. Е.Н.Макеева, Е.В.Гузенко, К.А.Пантелей; под науч. ред. Е.Н.Макеевой, В.А.Лемеш |месца=Минск |выдавецтва=Право и экономика |год=2018 |старонак=224 |спасылка=https://abs.igc.by/wp-content/uploads/2019/10/Expert-reports.pdf |ref=Генетические ресурсы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Гербарыі]] [[Катэгорыя:Беларуская этнаграфія]] [[Катэгорыя:Міхал Федароўскі]] [[Катэгорыя:Этнабатаніка]] [[Катэгорыя:Творы 1880-х гадоў]] e2j31ssei2enl3milamt0lrvmifb4x4 5130617 5130616 2026-04-22T10:26:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5130617 wikitext text/x-wiki {{Выданне |Назва = Гербарыі Міхала Федароўскага |Арыгінал = {{lang-pl|Zioła lecznicze...; Rośliny użyteczne...; Zielnik Litewski}} |Выява = |Шырыня = |Аўтар = [[Міхал Федароўскі]] |Жанр = [[Гербарый]], рукапіс |Мова = [[польская мова|польская]], [[беларуская мова|беларуская]] |Выдавецтва = |Выпуск = 1882—1886 |Старонак = |isbn = }} '''Герба́рыі Міха́ла Федаро́ўскага''' — унікальны архіўны збор этнабатанічных рукапісаў і засушаных узораў раслін, створаны беларускім і польскім этнографам [[Міхал Федароўскі|Міхалам Федароўскім]] у 1882—1886 гадах. Гербарыі з’яўляюцца каштоўнай крыніцай па народнай [[Медыцына|медыцыне]], [[Этнабатаніка|этнабатаніцы]], традыцыйным харчаванні і магічных практыках жыхароў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] канца XIX стагоддзя. Доўгі час лічыліся згубленымі, пакуль у 2012 годзе не былі знойдзеныя ў архівах [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191}}. == Гісторыя стварэння і лёс рукапісаў == Маштабная праца па зборы батанічнага і этнаграфічнага матэрыялу была распачатая Міхалам Федароўскім у пачатку 1880-х гадоў, калі ён працаваў адміністратарам у маёнтку [[Студзераўшчына]] (недалёка ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]). Непасрэдным штуршком для сістэматызацыі матэрыялаў стаў заклік вядомага кракаўскага батаніка [[Юзаф Растафіньскі|Юзафа Растафіньскага]], які ў 1883 годзе апублікаваў анкету з просьбай дасылаць яму звесткі пра народныя назвы і спосабы выкарыстання раслін з дадаткам іх засушаных фрагментаў{{sfn|Graniszewska|2013|с=66}}. У канцы 1883 года Федароўскі адправіў першыя падрыхтаваныя сшыткі са свайго гербарыя Растафіньскаму ў [[Кракаў]]. Згодна з просьбай самога збіральніка, пасля апрацоўкі прафесарам гэтыя матэрыялы былі перададзеныя ў прыватны этнаграфічны музей даследчыка [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]] ў маёнтку {{нп5|Яжэва Старэ|Яжэва|pl|Jeżewo Stare}}{{sfn|Graniszewska|2016|с=192—193}}. Пасля смерці З. Глогера ў 1910 годзе калекцыя была перададзена ў {{Нп5|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў Варшаве|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі|pl|Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie}}, а пазней рукапісы Федароўскага перавезлі ў Батанічны сад Варшаўскага ўніверсітэта. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]] яны цудам ацалелі, былі вывезеныя немцамі, але пасля вайны вярнуліся ў Варшаву. Дзесяцігоддзямі гэтыя дакументы ляжалі невядомымі сярод тысяч іншых папапак у архіве Гербарыя Біялагічнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта. Толькі ў 2012 годзе падчас упарадкавання фондаў даследчыца [[Мая Гранішэўска]] выявіла гэты ўнікальны масіў дакументаў{{sfn|Graniszewska|2016|с=193}}. У 2013—2015 гадах пры фінансавай падтрымцы [[Міністэрства культуры і нацыянальнай спадчыны Польшчы]] рукапісы прайшлі складаную прафесійную [[Кансервацыя|кансервацыю]] (пад кіраўніцтвам рэстаўратара Магдалены Грэнды), што дазволіла ўвесці іх у навуковы абарот{{sfn|Graniszewska|2016|с=196}}. == Змест збору == Знойдзены ў 2012 годзе масіў этнабатанічных рукапісаў Федароўскага ўключае 14 вялікіх сшыткаў фармату А3 (40 x 27 см): * '''«Zioła lecznicze używane przez lud litewski w okolicach Wołkowyska i Słonima, z dodatkiem roślin w gusłach i czarach zastosowanie mających»''' (''«Лекавыя зёлкі, якія выкарыстоўваюцца літоўскім людам у ваколіцах [[Ваўкавыск]]а і [[Слонім]]а, з дадаткам раслін, якія маюць прымяненне ў заклёнах і чарах»'') — два сшыткі (1882 і 1883 гады). Змяшчаюць 108 засушаных асобнікаў раслін з падрабязнымі тэкставымі апісаннямі іх прымянення ў медыцыне і магіі. Трэці сшытак гэтай серыі (ад 1886 года) захоўваецца асобна ў [[Бібліятэка Варшаўскага ўніверсітэта|Бібліятэцы Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191—193}}. * '''«Rośliny użyteczne u ludu litewskiego z okolic Słonima, Wołkowyska i Prużanny. Zeszyt I»''' (''«Карысныя расліны ў літоўскага люду з ваколіц Слоніма, Ваўкавыска і [[Пружаны|Пружан]]. Сшытак І»'') — адзін сшытак (1883 год). Уключае 57 старонак тэксту і 15 табліц з 53 відамі раслін. Апісвае расліны, якія выкарыстоўваліся ў ежу, для атрымання алею, валокнаў, фарбавальнікаў і вырабу прадметаў штодзённага побыту{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. * '''«Zielnik Litewski. Zbiór roślin z okolic Wołkowyska i Słonima z oznaczeniem nazw jakie im lud nadaje. Zeszyt I»''' (''«Літоўскі гербарый. Збор раслін з ваколіц Ваўкавыска і Слоніма з абазначэннем назваў, якія ім дае люд. Сшытак І»'') — адзін сшытак, які ўтрымлівае выключна ўзоры раслін з іх народнымі назвамі без дадатковых апісанняў{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. * '''Дзесяць сшыткаў без назвы''' — чарнавікі і тэхнічная дакументацыя, якія змяшчаюць узоры раслін і іх лакальныя назвы{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. == Мова і тэрміналогія == Асноўны аўтарскі тэкст рукапісаў, уступы і метадалагічныя каментарыі напісаныя на [[польская мова|польскай мове]]. Аднак увесь фактычны фальклорны матэрыял шчыльна пранізаны [[беларуская мова|беларускай мовай]]. Менавіта па-беларуску, з выкарыстаннем [[Польскі алфавіт|польскага алфавіта]] і дадатковых [[Дыякрытычныя знакі|дыякрытычных знакаў]] для перадачы [[Беларуская фанетыка|мясцовай фанетыкі]], Федароўскі фіксаваў лакальныя народныя назвы раслін, прамыя цытаты інфарматараў, а таксама тэксты [[Замова|замоў]] і магічных формул{{sfn|Генетические ресурсы|2018|с=141}}. Асобна даследчык вылучаў назвы раслін, якія былі ў ходзе сярод мясцовай дробнай шляхты (так званай «[[Загонавая шляхта|загонавай шляхты]]»). Тэрміны «літоўскі люд» (''lud litewski'') або «Літоўская Русь» (''Ruś Litewska''), якія выкарыстоўваюцца ў загалоўках гербарыяў, не маюць дачынення да балцкай [[літоўская мова|літоўскай мовы]] ці [[Літоўцы|этнасу]]. У ХІХ стагоддзі ў польскай этнаграфіі гэтыя геаграфічныя і гістарычныя найменні традыцыйна ўжываліся для абазначэння жыхароў тэрыторыі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], гэта значыць у тым ліку і [[Беларусы|беларусаў]]<ref>''Federowski M.'' Lud białoruski na Rusi Litewskiej. Materiały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905. — Kraków, 1897. — T. I. — S. IX.</ref>. Самі палявыя даследаванні праводзіліся ў ваколіцах [[Слонім]]а, [[Ваўкавыск]]а і [[Пружаны|Пружан]], таму зафіксаваная ў сшытках батанічная наменклатура з’яўляецца выключна беларускай. == Этнабатанічная каштоўнасць == Гербарыі Федароўскага дэманструюць непарыўную сувязь паміж рэальнымі біялагічнымі ўласцівасцямі раслін і іх міфапаэтычным асэнсаваннем у традыцыйнай культуры. Расліны разглядаліся сялянамі не толькі як лекі, але і як магічныя інструменты. Напрыклад, пра выкарыстанне расліны [[Шальнік трыпутнікавы|Шалянец]] (''Szaleniec'', [[водны трыпутнік]] — ''Alisma plantago-aquatica'') пры лячэнні шаленства Федароўскі пакінуў наступны падрабязны запіс{{sfn|Graniszewska|2016|с=212}}: {{Цытата|тэкст=Шалянец <...> мясцовыя знахары выкарыстоўвалі ў выпадках шаленства. У гэтым выпадку траву, высушаную і цёртую, можна прымаць тры разы, а менавіта: на досвітку, захадзе сонца і зноў на наступны дзень на досвітку, і калі не скончыўся месяц з моманту ўкусу шалёнай жывёліны, то дапамагае эфектыўна. Я доўга не верыў у выратавальную ўласцівасць шалянца, але калі свінні, укушаныя на маіх вачах шалёным сабакам, яго з’елі, а шаленства наогул не было відаць, – я вымушаны быў верыць. <...> Мне сказалі ў вёсцы Студзераўшчына, што некаторыя сабакі, якія пакутуюць ад шаленства, выкліканыя іх уласным інстынктам, шукаюць шалянец каля балот і вылечваюць сябе.{{арыгінальны тэкст|pl|Szaleniec <...> znacharzy tutejsi używają w wypadkach wścieklizny. W tym razie ziele uprzędnio wysuszone i starte na proszek zadawane bywa trzykróć, mianowicie: o wschodzie, zachodzie i znów nazajutrz o wschodzie słońca, a jeżeli miesiąc nie upłynął od chwili pokąsania przez zwierze wściekłe, to zawsze pomaga skutecznie. W zbawienną własność szaleńcu nie dawałem długo wiary, lecz gdy trzodzie méj pokąsanéj w moich oczach przez psa wściekłego, zadano go a wścieklizna nie ujawniła się wcale – uwierzyć musiałem. <...> Mówiono mi we wsi Studerowszczyznie (Sł.), że niektóre psy dotknięte wścieklizną, powodowane własnym instynktem, wyszukują po moczarach szaleńcu i same się leczą.}}|аўтар=Міхал Федароўскі}} У рукапісе «Карысныя расліны…» Федароўскі падрабязна апісвае харчовыя звычкі беларусаў (выкарыстанне [[Ягады|дзікіх ягад]], варэнне [[Кісель|кісялёў]], [[Бярозавы квас|бярозавага квасу]]), а таксама [[Фарбавальныя расліны|прымяненне раслін для фарбавання тканін]] і вытворчасці розных прылад працы{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. == Сувязь з манаграфіяй «Люд беларускі на Русі Літоўскай» == Тэкставая інфармацыя, сабраная ў гербарыях «Zioła lecznicze…», пазней стала асновай для раздзела «Лекавыя сродкі» (Lekarstwa) у першым томе фундаментальнай манаграфіі Федароўскага «''[[Люд беларускі на Русі Літоўскай]]''» (1897). Аднак падчас падрыхтоўкі кнігі да друку аўтар ужо не меў фізічнага доступу да сваіх першых гербарыяў, якія знаходзіліся ў калекцыі [[Зыгмунт Глогер|Глогера]], і мусіў абапірацца на пазнейшыя чарнавыя нататкі і дадатковыя сшыткі без назваў{{sfn|Graniszewska|2016|с=200}}. Гэта прывяло да ўзнікнення шэрагу памылак у друкаваным выданні. Федароўскі пераблытаў некаторыя народныя назвы з лацінскімі батанічнымі класіфікацыямі. Напрыклад, у друкаванай манаграфіі расліна «чырвона-зелле» была памылкова ідэнтыфікаваная як [[зязюлінец]] (''Orchis latifolia''), у той час як у арыгінальным гербарыі пад гэтай назвай быў прылеплены і апісаны [[Плакун-трава|крываўнік]] (''Lythrum salicaria''). Падобныя памылкі адбыліся з ідэнтыфікацыяй [[Фіялка|фіялак]], [[трыпутнік]]а і іншых відаў{{sfn|Graniszewska|2016|с=198—201}}. Знаходка ў 2012 годзе аўтэнтычных гербарыяў дазволіла сучасным даследчыкам супаставіць засушаныя ўзоры з тэкстам манаграфіі і канчаткова выправіць гістарычныя недакладнасці ў ідэнтыфікацыі беларускай народнай флоры. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Halina Galera|загаловак= Zielnik Zioła lecznicze... Michała Fedorowskiego jako dokumentacja badań etnograficznych |выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=[[Uniwersytet Rzeszowski|Wydział Biotechnologii Uniwersytetu Rzeszowskiego]]|год=2016|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Aleksandra Mankiewicz-Malinowska, Halina Galera|загаловак= Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach |выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=AKA|год=2013|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Генетические ресурсы и традиционные знания в Республике Беларусь. Правовые аспекты и создание потенциала для реализации Нагойского протокола. Отчеты экспертов |адказны=Сост. Е.Н.Макеева, Е.В.Гузенко, К.А.Пантелей; под науч. ред. Е.Н.Макеевой, В.А.Лемеш |месца=Минск |выдавецтва=Право и экономика |год=2018 |старонак=224 |спасылка=https://abs.igc.by/wp-content/uploads/2019/10/Expert-reports.pdf |ref=Генетические ресурсы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Гербарыі]] [[Катэгорыя:Беларуская этнаграфія]] [[Катэгорыя:Міхал Федароўскі]] [[Катэгорыя:Этнабатаніка]] [[Катэгорыя:Творы 1880-х гадоў]] cy61c84ytxznxgc4qp9nv3w5oouacdt 5130618 5130617 2026-04-22T10:32:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5130618 wikitext text/x-wiki {{Выданне |Назва = Гербарыі Міхала Федароўскага |Арыгінал = {{lang-pl|Zioła lecznicze...; Rośliny użyteczne...; Zielnik Litewski}} |Выява = |Шырыня = |Аўтар = [[Міхал Федароўскі]] |Жанр = [[Гербарый]], рукапіс |Мова = [[польская мова|польская]], [[беларуская мова|беларуская]] |Выдавецтва = |Выпуск = 1882—1886 |Старонак = |isbn = }} '''Герба́рыі Міха́ла Федаро́ўскага''' — унікальны архіўны збор этнабатанічных рукапісаў і засушаных узораў раслін, створаны беларускім і польскім этнографам [[Міхал Федароўскі|Міхалам Федароўскім]] у 1882—1886 гадах. Гербарыі з’яўляюцца каштоўнай крыніцай па народнай [[Медыцына|медыцыне]], [[Этнабатаніка|этнабатаніцы]], традыцыйным харчаванні і магічных практыках жыхароў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] канца XIX стагоддзя. Доўгі час лічыліся згубленымі, пакуль у 2012 годзе не былі знойдзеныя ў архівах [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191}}. == Гісторыя стварэння і лёс рукапісаў == Маштабная праца па зборы батанічнага і этнаграфічнага матэрыялу была распачатая Міхалам Федароўскім у пачатку 1880-х гадоў, калі ён працаваў адміністратарам у маёнтку [[Студзераўшчына]] (недалёка ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]). Непасрэдным штуршком для сістэматызацыі матэрыялаў стаў заклік вядомага кракаўскага батаніка [[Юзаф Растафіньскі|Юзафа Растафіньскага]], які ў 1883 годзе апублікаваў анкету з просьбай дасылаць яму звесткі пра народныя назвы і спосабы выкарыстання раслін з дадаткам іх засушаных фрагментаў{{sfn|Graniszewska|2013|с=66}}. У канцы 1883 года Федароўскі адправіў першыя падрыхтаваныя сшыткі са свайго гербарыя Растафіньскаму ў [[Кракаў]]. Згодна з просьбай самога збіральніка, пасля апрацоўкі прафесарам гэтыя матэрыялы былі перададзеныя ў прыватны этнаграфічны музей даследчыка [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]] ў маёнтку {{нп5|Яжэва Старэ|Яжэва|pl|Jeżewo Stare}}{{sfn|Graniszewska|2016|с=192—193}}. Пасля смерці З. Глогера ў 1910 годзе калекцыя была перададзена ў {{Нп5|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў Варшаве|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі|pl|Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie}}, а пазней рукапісы Федароўскага перавезлі ў Батанічны сад Варшаўскага ўніверсітэта. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]] яны цудам ацалелі, былі вывезеныя немцамі, але пасля вайны вярнуліся ў Варшаву. Дзесяцігоддзямі гэтыя дакументы ляжалі невядомымі сярод тысяч іншых папапак у архіве Гербарыя Біялагічнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта. Толькі ў 2012 годзе падчас упарадкавання фондаў даследчыца [[Мая Гранішэўска]] выявіла гэты ўнікальны масіў дакументаў{{sfn|Graniszewska|2016|с=193}}. У 2013—2015 гадах пры фінансавай падтрымцы [[Міністэрства культуры і нацыянальнай спадчыны Польшчы]] рукапісы прайшлі складаную прафесійную [[Кансервацыя|кансервацыю]] (пад кіраўніцтвам рэстаўратара Магдалены Грэнды), што дазволіла ўвесці іх у навуковы абарот{{sfn|Graniszewska|2016|с=196}}. == Змест збору == Знойдзены ў 2012 годзе масіў этнабатанічных рукапісаў Федароўскага ўключае 14 вялікіх сшыткаў фармату А3 (40 x 27 см): * '''«Zioła lecznicze używane przez lud litewski w okolicach Wołkowyska i Słonima, z dodatkiem roślin w gusłach i czarach zastosowanie mających»''' (''«Лекавыя зёлкі, якія выкарыстоўваюцца літоўскім людам у ваколіцах [[Ваўкавыск]]а і [[Слонім]]а, з дадаткам раслін, якія маюць прымяненне ў заклёнах і чарах»'') — два сшыткі (1882 і 1883 гады). Змяшчаюць 108 засушаных асобнікаў раслін з падрабязнымі тэкставымі апісаннямі іх прымянення ў медыцыне і магіі. Трэці сшытак гэтай серыі (ад 1886 года) захоўваецца асобна ў [[Бібліятэка Варшаўскага ўніверсітэта|Бібліятэцы Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191—193}}. * '''«Rośliny użyteczne u ludu litewskiego z okolic Słonima, Wołkowyska i Prużanny. Zeszyt I»''' (''«Карысныя расліны ў літоўскага люду з ваколіц Слоніма, Ваўкавыска і [[Пружаны|Пружан]]. Сшытак І»'') — адзін сшытак (1883 год). Уключае 57 старонак тэксту і 15 табліц з 53 відамі раслін. Апісвае расліны, якія выкарыстоўваліся ў ежу, для атрымання алею, валокнаў, фарбавальнікаў і вырабу прадметаў штодзённага побыту{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. * '''«Zielnik Litewski. Zbiór roślin z okolic Wołkowyska i Słonima z oznaczeniem nazw jakie im lud nadaje. Zeszyt I»''' (''«Літоўскі гербарый. Збор раслін з ваколіц Ваўкавыска і Слоніма з абазначэннем назваў, якія ім дае люд. Сшытак І»'') — адзін сшытак, які ўтрымлівае выключна ўзоры раслін з іх народнымі назвамі без дадатковых апісанняў{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. * '''Дзесяць сшыткаў без назвы''' — чарнавікі і тэхнічная дакументацыя, якія змяшчаюць узоры раслін і іх лакальныя назвы{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. == Мова і тэрміналогія == Асноўны аўтарскі тэкст рукапісаў, уступы і метадалагічныя каментарыі напісаныя на [[польская мова|польскай мове]]. Аднак увесь фактычны фальклорны матэрыял шчыльна пранізаны [[беларуская мова|беларускай мовай]]. Менавіта па-беларуску, з выкарыстаннем [[Польскі алфавіт|польскага алфавіта]] і дадатковых [[Дыякрытычныя знакі|дыякрытычных знакаў]] для перадачы [[Беларуская фанетыка|мясцовай фанетыкі]], Федароўскі фіксаваў лакальныя народныя назвы раслін, прамыя цытаты інфарматараў, а таксама тэксты [[Замова|замоў]] і магічных формул{{sfn|Генетические ресурсы|2018|с=141}}. Асобна даследчык вылучаў назвы раслін, якія былі ў ходзе сярод мясцовай дробнай шляхты (так званай «[[Загонавая шляхта|загонавай шляхты]]»). Тэрміны «літоўскі люд» (''lud litewski'') або «Літоўская Русь» (''Ruś Litewska''), якія выкарыстоўваюцца ў загалоўках гербарыяў, не маюць дачынення да балцкай [[літоўская мова|літоўскай мовы]] ці [[Літоўцы|этнасу]]. У ХІХ стагоддзі ў польскай этнаграфіі гэтыя геаграфічныя і гістарычныя найменні традыцыйна ўжываліся для абазначэння жыхароў тэрыторыі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], гэта значыць у тым ліку і [[Беларусы|беларусаў]]<ref>''Federowski M.'' Lud białoruski na Rusi Litewskiej. Materiały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905. — Kraków, 1897. — T. I. — S. IX.</ref>. Самі палявыя даследаванні праводзіліся ў ваколіцах [[Слонім]]а, [[Ваўкавыск]]а і [[Пружаны|Пружан]], таму зафіксаваная ў сшытках батанічная наменклатура з’яўляецца выключна беларускай. == Этнабатанічная каштоўнасць == Гербарыі Федароўскага дэманструюць непарыўную сувязь паміж рэальнымі біялагічнымі ўласцівасцямі раслін і іх міфапаэтычным асэнсаваннем у традыцыйнай культуры. Расліны разглядаліся сялянамі не толькі як лекі, але і як магічныя інструменты. Напрыклад, пра выкарыстанне расліны [[Шальнік трыпутнікавы|Шалянец]] (''Szaleniec'', [[водны трыпутнік]] — ''Alisma plantago-aquatica'') пры лячэнні шаленства Федароўскі пакінуў наступны падрабязны запіс{{sfn|Graniszewska|2016|с=212}}: {{Цытата|тэкст=Шалянец <...> мясцовыя знахары выкарыстоўвалі ў выпадках шаленства. У гэтым выпадку траву, высушаную і цёртую, можна прымаць тры разы, а менавіта: на досвітку, захадзе сонца і зноў на наступны дзень на досвітку, і калі не скончыўся месяц з моманту ўкусу шалёнай жывёліны, то дапамагае эфектыўна. Я доўга не верыў у выратавальную ўласцівасць шалянца, але калі свінні, укушаныя на маіх вачах шалёным сабакам, яго з’елі, а шаленства наогул не было відаць, – я вымушаны быў верыць. <...> Мне сказалі ў вёсцы Студзераўшчына, што некаторыя сабакі, якія пакутуюць ад шаленства, выкліканыя іх уласным інстынктам, шукаюць шалянец каля балот і вылечваюць сябе.{{арыгінальны тэкст|pl|Szaleniec <...> znacharzy tutejsi używają w wypadkach wścieklizny. W tym razie ziele uprzędnio wysuszone i starte na proszek zadawane bywa trzykróć, mianowicie: o wschodzie, zachodzie i znów nazajutrz o wschodzie słońca, a jeżeli miesiąc nie upłynął od chwili pokąsania przez zwierze wściekłe, to zawsze pomaga skutecznie. W zbawienną własność szaleńcu nie dawałem długo wiary, lecz gdy trzodzie méj pokąsanéj w moich oczach przez psa wściekłego, zadano go a wścieklizna nie ujawniła się wcale – uwierzyć musiałem. <...> Mówiono mi we wsi Studerowszczyznie (Sł.), że niektóre psy dotknięte wścieklizną, powodowane własnym instynktem, wyszukują po moczarach szaleńcu i same się leczą.}}|аўтар=Міхал Федароўскі}} У рукапісе «Карысныя расліны…» Федароўскі падрабязна апісвае харчовыя звычкі беларусаў (выкарыстанне [[Ягады|дзікіх ягад]], варэнне [[Кісель|кісялёў]], [[Бярозавы квас|бярозавага квасу]]), а таксама [[Фарбавальныя расліны|прымяненне раслін для фарбавання тканін]] і вытворчасці розных прылад працы{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. == Сувязь з манаграфіяй «Люд беларускі на Русі Літоўскай» == Тэкставая інфармацыя, сабраная ў гербарыях «Zioła lecznicze…», пазней стала асновай для раздзела «Лекавыя сродкі» (Lekarstwa) у першым томе фундаментальнай манаграфіі Федароўскага «''[[Люд беларускі на Русі Літоўскай]]''» (1897). Аднак падчас падрыхтоўкі кнігі да друку аўтар ужо не меў фізічнага доступу да сваіх першых гербарыяў, якія знаходзіліся ў калекцыі [[Зыгмунт Глогер|Глогера]], і мусіў абапірацца на пазнейшыя чарнавыя нататкі і дадатковыя сшыткі без назваў{{sfn|Graniszewska|2016|с=200}}. Гэта прывяло да ўзнікнення шэрагу памылак у друкаваным выданні. Федароўскі пераблытаў некаторыя народныя назвы з лацінскімі батанічнымі класіфікацыямі. Напрыклад, у друкаванай манаграфіі расліна «чырвона-зелле» была памылкова ідэнтыфікаваная як [[зязюлінец]] (''Orchis latifolia''), у той час як у арыгінальным гербарыі пад гэтай назвай быў прылеплены і апісаны [[Плакун-трава|крываўнік]] (''Lythrum salicaria''). Падобныя памылкі адбыліся з ідэнтыфікацыяй [[Фіялка|фіялак]], [[трыпутнік]]а і іншых відаў{{sfn|Graniszewska|2016|с=198—201}}. Знаходка ў 2012 годзе аўтэнтычных гербарыяў дазволіла сучасным даследчыкам супаставіць засушаныя ўзоры з тэкстам манаграфіі і канчаткова выправіць гістарычныя недакладнасці ў ідэнтыфікацыі беларускай народнай флоры. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Halina Galera|загаловак= Zielnik Zioła lecznicze... Michała Fedorowskiego jako dokumentacja badań etnograficznych |выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=[[Uniwersytet Rzeszowski|Wydział Biotechnologii Uniwersytetu Rzeszowskiego]]|год=2016 |спасылка= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zielnik_Zio%C5%82a_lecznicze..._Micha%C5%82a_Fedorowskiego_jako_dokumentacja_bada%C5%84_etnograficznych.pdf |мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Aleksandra Mankiewicz-Malinowska, Halina Galera|загаловак= Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach |выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|спасылка= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ro%C5%9Bliny_u%C5%BCyteczne%E2%80%A6_Micha%C5%82a_Fedorowskiego_%E2%80%93_dzie%C5%82o_odnalezione_po_130_latach.pdf|выдавецтва=AKA|год=2013|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Генетические ресурсы и традиционные знания в Республике Беларусь. Правовые аспекты и создание потенциала для реализации Нагойского протокола. Отчеты экспертов |адказны=Сост. Е.Н.Макеева, Е.В.Гузенко, К.А.Пантелей; под науч. ред. Е.Н.Макеевой, В.А.Лемеш |месца=Минск |выдавецтва=Право и экономика |год=2018 |старонак=224 |спасылка=https://abs.igc.by/wp-content/uploads/2019/10/Expert-reports.pdf |ref=Генетические ресурсы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Гербарыі]] [[Катэгорыя:Беларуская этнаграфія]] [[Катэгорыя:Міхал Федароўскі]] [[Катэгорыя:Этнабатаніка]] [[Катэгорыя:Творы 1880-х гадоў]] 2r6h4tq8x5se5o2n6hrlmeosn3i3423 5130619 5130618 2026-04-22T10:37:32Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Сувязь з манаграфіяй «Люд беларускі на Русі Літоўскай» */ 5130619 wikitext text/x-wiki {{Выданне |Назва = Гербарыі Міхала Федароўскага |Арыгінал = {{lang-pl|Zioła lecznicze...; Rośliny użyteczne...; Zielnik Litewski}} |Выява = |Шырыня = |Аўтар = [[Міхал Федароўскі]] |Жанр = [[Гербарый]], рукапіс |Мова = [[польская мова|польская]], [[беларуская мова|беларуская]] |Выдавецтва = |Выпуск = 1882—1886 |Старонак = |isbn = }} '''Герба́рыі Міха́ла Федаро́ўскага''' — унікальны архіўны збор этнабатанічных рукапісаў і засушаных узораў раслін, створаны беларускім і польскім этнографам [[Міхал Федароўскі|Міхалам Федароўскім]] у 1882—1886 гадах. Гербарыі з’яўляюцца каштоўнай крыніцай па народнай [[Медыцына|медыцыне]], [[Этнабатаніка|этнабатаніцы]], традыцыйным харчаванні і магічных практыках жыхароў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] канца XIX стагоддзя. Доўгі час лічыліся згубленымі, пакуль у 2012 годзе не былі знойдзеныя ў архівах [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191}}. == Гісторыя стварэння і лёс рукапісаў == Маштабная праца па зборы батанічнага і этнаграфічнага матэрыялу была распачатая Міхалам Федароўскім у пачатку 1880-х гадоў, калі ён працаваў адміністратарам у маёнтку [[Студзераўшчына]] (недалёка ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]). Непасрэдным штуршком для сістэматызацыі матэрыялаў стаў заклік вядомага кракаўскага батаніка [[Юзаф Растафіньскі|Юзафа Растафіньскага]], які ў 1883 годзе апублікаваў анкету з просьбай дасылаць яму звесткі пра народныя назвы і спосабы выкарыстання раслін з дадаткам іх засушаных фрагментаў{{sfn|Graniszewska|2013|с=66}}. У канцы 1883 года Федароўскі адправіў першыя падрыхтаваныя сшыткі са свайго гербарыя Растафіньскаму ў [[Кракаў]]. Згодна з просьбай самога збіральніка, пасля апрацоўкі прафесарам гэтыя матэрыялы былі перададзеныя ў прыватны этнаграфічны музей даследчыка [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]] ў маёнтку {{нп5|Яжэва Старэ|Яжэва|pl|Jeżewo Stare}}{{sfn|Graniszewska|2016|с=192—193}}. Пасля смерці З. Глогера ў 1910 годзе калекцыя была перададзена ў {{Нп5|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў Варшаве|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі|pl|Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie}}, а пазней рукапісы Федароўскага перавезлі ў Батанічны сад Варшаўскага ўніверсітэта. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]] яны цудам ацалелі, былі вывезеныя немцамі, але пасля вайны вярнуліся ў Варшаву. Дзесяцігоддзямі гэтыя дакументы ляжалі невядомымі сярод тысяч іншых папапак у архіве Гербарыя Біялагічнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта. Толькі ў 2012 годзе падчас упарадкавання фондаў даследчыца [[Мая Гранішэўска]] выявіла гэты ўнікальны масіў дакументаў{{sfn|Graniszewska|2016|с=193}}. У 2013—2015 гадах пры фінансавай падтрымцы [[Міністэрства культуры і нацыянальнай спадчыны Польшчы]] рукапісы прайшлі складаную прафесійную [[Кансервацыя|кансервацыю]] (пад кіраўніцтвам рэстаўратара Магдалены Грэнды), што дазволіла ўвесці іх у навуковы абарот{{sfn|Graniszewska|2016|с=196}}. == Змест збору == Знойдзены ў 2012 годзе масіў этнабатанічных рукапісаў Федароўскага ўключае 14 вялікіх сшыткаў фармату А3 (40 x 27 см): * '''«Zioła lecznicze używane przez lud litewski w okolicach Wołkowyska i Słonima, z dodatkiem roślin w gusłach i czarach zastosowanie mających»''' (''«Лекавыя зёлкі, якія выкарыстоўваюцца літоўскім людам у ваколіцах [[Ваўкавыск]]а і [[Слонім]]а, з дадаткам раслін, якія маюць прымяненне ў заклёнах і чарах»'') — два сшыткі (1882 і 1883 гады). Змяшчаюць 108 засушаных асобнікаў раслін з падрабязнымі тэкставымі апісаннямі іх прымянення ў медыцыне і магіі. Трэці сшытак гэтай серыі (ад 1886 года) захоўваецца асобна ў [[Бібліятэка Варшаўскага ўніверсітэта|Бібліятэцы Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191—193}}. * '''«Rośliny użyteczne u ludu litewskiego z okolic Słonima, Wołkowyska i Prużanny. Zeszyt I»''' (''«Карысныя расліны ў літоўскага люду з ваколіц Слоніма, Ваўкавыска і [[Пружаны|Пружан]]. Сшытак І»'') — адзін сшытак (1883 год). Уключае 57 старонак тэксту і 15 табліц з 53 відамі раслін. Апісвае расліны, якія выкарыстоўваліся ў ежу, для атрымання алею, валокнаў, фарбавальнікаў і вырабу прадметаў штодзённага побыту{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. * '''«Zielnik Litewski. Zbiór roślin z okolic Wołkowyska i Słonima z oznaczeniem nazw jakie im lud nadaje. Zeszyt I»''' (''«Літоўскі гербарый. Збор раслін з ваколіц Ваўкавыска і Слоніма з абазначэннем назваў, якія ім дае люд. Сшытак І»'') — адзін сшытак, які ўтрымлівае выключна ўзоры раслін з іх народнымі назвамі без дадатковых апісанняў{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. * '''Дзесяць сшыткаў без назвы''' — чарнавікі і тэхнічная дакументацыя, якія змяшчаюць узоры раслін і іх лакальныя назвы{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. == Мова і тэрміналогія == Асноўны аўтарскі тэкст рукапісаў, уступы і метадалагічныя каментарыі напісаныя на [[польская мова|польскай мове]]. Аднак увесь фактычны фальклорны матэрыял шчыльна пранізаны [[беларуская мова|беларускай мовай]]. Менавіта па-беларуску, з выкарыстаннем [[Польскі алфавіт|польскага алфавіта]] і дадатковых [[Дыякрытычныя знакі|дыякрытычных знакаў]] для перадачы [[Беларуская фанетыка|мясцовай фанетыкі]], Федароўскі фіксаваў лакальныя народныя назвы раслін, прамыя цытаты інфарматараў, а таксама тэксты [[Замова|замоў]] і магічных формул{{sfn|Генетические ресурсы|2018|с=141}}. Асобна даследчык вылучаў назвы раслін, якія былі ў ходзе сярод мясцовай дробнай шляхты (так званай «[[Загонавая шляхта|загонавай шляхты]]»). Тэрміны «літоўскі люд» (''lud litewski'') або «Літоўская Русь» (''Ruś Litewska''), якія выкарыстоўваюцца ў загалоўках гербарыяў, не маюць дачынення да балцкай [[літоўская мова|літоўскай мовы]] ці [[Літоўцы|этнасу]]. У ХІХ стагоддзі ў польскай этнаграфіі гэтыя геаграфічныя і гістарычныя найменні традыцыйна ўжываліся для абазначэння жыхароў тэрыторыі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], гэта значыць у тым ліку і [[Беларусы|беларусаў]]<ref>''Federowski M.'' Lud białoruski na Rusi Litewskiej. Materiały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905. — Kraków, 1897. — T. I. — S. IX.</ref>. Самі палявыя даследаванні праводзіліся ў ваколіцах [[Слонім]]а, [[Ваўкавыск]]а і [[Пружаны|Пружан]], таму зафіксаваная ў сшытках батанічная наменклатура з’яўляецца выключна беларускай. == Этнабатанічная каштоўнасць == Гербарыі Федароўскага дэманструюць непарыўную сувязь паміж рэальнымі біялагічнымі ўласцівасцямі раслін і іх міфапаэтычным асэнсаваннем у традыцыйнай культуры. Расліны разглядаліся сялянамі не толькі як лекі, але і як магічныя інструменты. Напрыклад, пра выкарыстанне расліны [[Шальнік трыпутнікавы|Шалянец]] (''Szaleniec'', [[водны трыпутнік]] — ''Alisma plantago-aquatica'') пры лячэнні шаленства Федароўскі пакінуў наступны падрабязны запіс{{sfn|Graniszewska|2016|с=212}}: {{Цытата|тэкст=Шалянец <...> мясцовыя знахары выкарыстоўвалі ў выпадках шаленства. У гэтым выпадку траву, высушаную і цёртую, можна прымаць тры разы, а менавіта: на досвітку, захадзе сонца і зноў на наступны дзень на досвітку, і калі не скончыўся месяц з моманту ўкусу шалёнай жывёліны, то дапамагае эфектыўна. Я доўга не верыў у выратавальную ўласцівасць шалянца, але калі свінні, укушаныя на маіх вачах шалёным сабакам, яго з’елі, а шаленства наогул не было відаць, – я вымушаны быў верыць. <...> Мне сказалі ў вёсцы Студзераўшчына, што некаторыя сабакі, якія пакутуюць ад шаленства, выкліканыя іх уласным інстынктам, шукаюць шалянец каля балот і вылечваюць сябе.{{арыгінальны тэкст|pl|Szaleniec <...> znacharzy tutejsi używają w wypadkach wścieklizny. W tym razie ziele uprzędnio wysuszone i starte na proszek zadawane bywa trzykróć, mianowicie: o wschodzie, zachodzie i znów nazajutrz o wschodzie słońca, a jeżeli miesiąc nie upłynął od chwili pokąsania przez zwierze wściekłe, to zawsze pomaga skutecznie. W zbawienną własność szaleńcu nie dawałem długo wiary, lecz gdy trzodzie méj pokąsanéj w moich oczach przez psa wściekłego, zadano go a wścieklizna nie ujawniła się wcale – uwierzyć musiałem. <...> Mówiono mi we wsi Studerowszczyznie (Sł.), że niektóre psy dotknięte wścieklizną, powodowane własnym instynktem, wyszukują po moczarach szaleńcu i same się leczą.}}|аўтар=Міхал Федароўскі}} У рукапісе «Карысныя расліны…» Федароўскі падрабязна апісвае харчовыя звычкі беларусаў (выкарыстанне [[Ягады|дзікіх ягад]], варэнне [[Кісель|кісялёў]], [[Бярозавы квас|бярозавага квасу]]), а таксама [[Фарбавальныя расліны|прымяненне раслін для фарбавання тканін]] і вытворчасці розных прылад працы{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. == Сувязь з манаграфіяй «Люд беларускі на Русі Літоўскай» == Тэкставая інфармацыя, сабраная ў гербарыях «Zioła lecznicze…», пазней стала асновай для раздзела «Лекавыя сродкі» (Lekarstwa) у першым томе фундаментальнай манаграфіі Федароўскага «''[[Люд беларускі на Русі Літоўскай]]''» (1897). Аднак падчас падрыхтоўкі кнігі да друку аўтар ужо не меў фізічнага доступу да сваіх першых гербарыяў, якія знаходзіліся ў калекцыі [[Зыгмунт Глогер|Глогера]], і мусіў абапірацца на пазнейшыя чарнавыя нататкі і дадатковыя сшыткі без назваў{{sfn|Graniszewska|2016|с=200}}. Гэта прывяло да ўзнікнення шэрагу памылак у друкаваным выданні. Федароўскі пераблытаў некаторыя народныя назвы з лацінскімі батанічнымі класіфікацыямі. Напрыклад, у друкаванай манаграфіі расліна «чырвона-зелле» (''czyrwono-ziele'') была памылкова ідэнтыфікаваная як ''[[Orchis latifolia]]'', у той час як у арыгінальным гербарыі пад гэтай назвай быў прылеплены і апісаны ''[[Lythrum salicaria]]''. Падобныя памылкі адбыліся з ідэнтыфікацыяй і іншых відаў: так, «нізіперсніца» (''nizipierśnica'') у кнізе пададзена як ''[[Plantago lanceolata]]'' (замест ''[[Dactylorhiza incarnata]]'' ў гербарыі), «парушанец» (''paruszeniec'') — як ''[[Calamintha acinos]]'' (замест ''[[Viola riviniana]]''), «разходнік лясны» (''razchodnik lesny'') — як ''[[Glechoma hederacea]]'' (замест ''[[Viola]]''), «зелле ад трасцы» (''ziele ad trascy'') — як ''[[Hieracium pilosella]]'' (замест ''[[Antennaria dioica]]''), а «спірэй» (''spirej'') — як ''[[Filipendula vulgaris]]'' ці ''[[Aruncus dioicus]]'' (замест ''[[Spiraea chamaedryfolia]]''){{sfn|Graniszewska|2016|с=198—201}}. Знаходка ў 2012 годзе аўтэнтычных гербарыяў дазволіла сучасным даследчыкам супаставіць засушаныя ўзоры з тэкстам манаграфіі і канчаткова выправіць гістарычныя недакладнасці ў ідэнтыфікацыі беларускай народнай флоры. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Halina Galera|загаловак= Zielnik Zioła lecznicze... Michała Fedorowskiego jako dokumentacja badań etnograficznych |выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=[[Uniwersytet Rzeszowski|Wydział Biotechnologii Uniwersytetu Rzeszowskiego]]|год=2016 |спасылка= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zielnik_Zio%C5%82a_lecznicze..._Micha%C5%82a_Fedorowskiego_jako_dokumentacja_bada%C5%84_etnograficznych.pdf |мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Aleksandra Mankiewicz-Malinowska, Halina Galera|загаловак= Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach |выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|спасылка= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ro%C5%9Bliny_u%C5%BCyteczne%E2%80%A6_Micha%C5%82a_Fedorowskiego_%E2%80%93_dzie%C5%82o_odnalezione_po_130_latach.pdf|выдавецтва=AKA|год=2013|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Генетические ресурсы и традиционные знания в Республике Беларусь. Правовые аспекты и создание потенциала для реализации Нагойского протокола. Отчеты экспертов |адказны=Сост. Е.Н.Макеева, Е.В.Гузенко, К.А.Пантелей; под науч. ред. Е.Н.Макеевой, В.А.Лемеш |месца=Минск |выдавецтва=Право и экономика |год=2018 |старонак=224 |спасылка=https://abs.igc.by/wp-content/uploads/2019/10/Expert-reports.pdf |ref=Генетические ресурсы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Гербарыі]] [[Катэгорыя:Беларуская этнаграфія]] [[Катэгорыя:Міхал Федароўскі]] [[Катэгорыя:Этнабатаніка]] [[Катэгорыя:Творы 1880-х гадоў]] e6s9mtjp603mxz63yeavyq6i18u4r8p 5130620 5130619 2026-04-22T10:44:57Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5130620 wikitext text/x-wiki {{Выданне |Назва = Гербарыі Міхала Федароўскага |Арыгінал = {{lang-pl|Zioła lecznicze...; Rośliny użyteczne...; Zielnik Litewski}} |Выява = Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach (page 13 crop).jpg |Шырыня = |Аўтар = [[Міхал Федароўскі]] |Жанр = [[Гербарый]], рукапіс |Мова = [[польская мова|польская]], [[беларуская мова|беларуская]] |Выдавецтва = |Выпуск = 1882—1886 |Старонак = |isbn = |Подпіс=Тытульны аркуш сшытка «Карысныя расліны ў літоўскага люду з ваколіц Слоніма, Ваўкавыска і Пружан».}} '''Герба́рыі Міха́ла Федаро́ўскага''' — унікальны архіўны збор этнабатанічных рукапісаў і засушаных узораў раслін, створаны беларускім і польскім этнографам [[Міхал Федароўскі|Міхалам Федароўскім]] у 1882—1886 гадах. Гербарыі з’яўляюцца каштоўнай крыніцай па народнай [[Медыцына|медыцыне]], [[Этнабатаніка|этнабатаніцы]], традыцыйным харчаванні і магічных практыках жыхароў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] канца XIX стагоддзя. Доўгі час лічыліся згубленымі, пакуль у 2012 годзе не былі знойдзеныя ў архівах [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191}}. == Гісторыя стварэння і лёс рукапісаў == Маштабная праца па зборы батанічнага і этнаграфічнага матэрыялу была распачатая Міхалам Федароўскім у пачатку 1880-х гадоў, калі ён працаваў адміністратарам у маёнтку [[Студзераўшчына]] (недалёка ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]). Непасрэдным штуршком для сістэматызацыі матэрыялаў стаў заклік вядомага кракаўскага батаніка [[Юзаф Растафіньскі|Юзафа Растафіньскага]], які ў 1883 годзе апублікаваў анкету з просьбай дасылаць яму звесткі пра народныя назвы і спосабы выкарыстання раслін з дадаткам іх засушаных фрагментаў{{sfn|Graniszewska|2013|с=66}}. У канцы 1883 года Федароўскі адправіў першыя падрыхтаваныя сшыткі са свайго гербарыя Растафіньскаму ў [[Кракаў]]. Згодна з просьбай самога збіральніка, пасля апрацоўкі прафесарам гэтыя матэрыялы былі перададзеныя ў прыватны этнаграфічны музей даследчыка [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]] ў маёнтку {{нп5|Яжэва Старэ|Яжэва|pl|Jeżewo Stare}}{{sfn|Graniszewska|2016|с=192—193}}. Пасля смерці З. Глогера ў 1910 годзе калекцыя была перададзена ў {{Нп5|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў Варшаве|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі|pl|Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie}}, а пазней рукапісы Федароўскага перавезлі ў Батанічны сад Варшаўскага ўніверсітэта. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]] яны цудам ацалелі, былі вывезеныя немцамі, але пасля вайны вярнуліся ў Варшаву. Дзесяцігоддзямі гэтыя дакументы ляжалі невядомымі сярод тысяч іншых папапак у архіве Гербарыя Біялагічнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта. Толькі ў 2012 годзе падчас упарадкавання фондаў даследчыца [[Мая Гранішэўска]] выявіла гэты ўнікальны масіў дакументаў{{sfn|Graniszewska|2016|с=193}}. У 2013—2015 гадах пры фінансавай падтрымцы [[Міністэрства культуры і нацыянальнай спадчыны Польшчы]] рукапісы прайшлі складаную прафесійную [[Кансервацыя|кансервацыю]] (пад кіраўніцтвам рэстаўратара Магдалены Грэнды), што дазволіла ўвесці іх у навуковы абарот{{sfn|Graniszewska|2016|с=196}}. == Змест збору == Знойдзены ў 2012 годзе масіў этнабатанічных рукапісаў Федароўскага ўключае 14 вялікіх сшыткаў фармату А3 (40 x 27 см): * '''«Zioła lecznicze używane przez lud litewski w okolicach Wołkowyska i Słonima, z dodatkiem roślin w gusłach i czarach zastosowanie mających»''' (''«Лекавыя зёлкі, якія выкарыстоўваюцца літоўскім людам у ваколіцах [[Ваўкавыск]]а і [[Слонім]]а, з дадаткам раслін, якія маюць прымяненне ў заклёнах і чарах»'') — два сшыткі (1882 і 1883 гады). Змяшчаюць 108 засушаных асобнікаў раслін з падрабязнымі тэкставымі апісаннямі іх прымянення ў медыцыне і магіі. Трэці сшытак гэтай серыі (ад 1886 года) захоўваецца асобна ў [[Бібліятэка Варшаўскага ўніверсітэта|Бібліятэцы Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191—193}}. * '''«Rośliny użyteczne u ludu litewskiego z okolic Słonima, Wołkowyska i Prużanny. Zeszyt I»''' (''«Карысныя расліны ў літоўскага люду з ваколіц Слоніма, Ваўкавыска і [[Пружаны|Пружан]]. Сшытак І»'') — адзін сшытак (1883 год). Уключае 57 старонак тэксту і 15 табліц з 53 відамі раслін. Апісвае расліны, якія выкарыстоўваліся ў ежу, для атрымання алею, валокнаў, фарбавальнікаў і вырабу прадметаў штодзённага побыту{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. * '''«Zielnik Litewski. Zbiór roślin z okolic Wołkowyska i Słonima z oznaczeniem nazw jakie im lud nadaje. Zeszyt I»''' (''«Літоўскі гербарый. Збор раслін з ваколіц Ваўкавыска і Слоніма з абазначэннем назваў, якія ім дае люд. Сшытак І»'') — адзін сшытак, які ўтрымлівае выключна ўзоры раслін з іх народнымі назвамі без дадатковых апісанняў{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. * '''Дзесяць сшыткаў без назвы''' — чарнавікі і тэхнічная дакументацыя, якія змяшчаюць узоры раслін і іх лакальныя назвы{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. == Мова і тэрміналогія == Асноўны аўтарскі тэкст рукапісаў, уступы і метадалагічныя каментарыі напісаныя на [[польская мова|польскай мове]]. Аднак увесь фактычны фальклорны матэрыял шчыльна пранізаны [[беларуская мова|беларускай мовай]]. Менавіта па-беларуску, з выкарыстаннем [[Польскі алфавіт|польскага алфавіта]] і дадатковых [[Дыякрытычныя знакі|дыякрытычных знакаў]] для перадачы [[Беларуская фанетыка|мясцовай фанетыкі]], Федароўскі фіксаваў лакальныя народныя назвы раслін, прамыя цытаты інфарматараў, а таксама тэксты [[Замова|замоў]] і магічных формул{{sfn|Генетические ресурсы|2018|с=141}}. Асобна даследчык вылучаў назвы раслін, якія былі ў ходзе сярод мясцовай дробнай шляхты (так званай «[[Загонавая шляхта|загонавай шляхты]]»). Тэрміны «літоўскі люд» (''lud litewski'') або «Літоўская Русь» (''Ruś Litewska''), якія выкарыстоўваюцца ў загалоўках гербарыяў, не маюць дачынення да балцкай [[літоўская мова|літоўскай мовы]] ці [[Літоўцы|этнасу]]. У ХІХ стагоддзі ў польскай этнаграфіі гэтыя геаграфічныя і гістарычныя найменні традыцыйна ўжываліся для абазначэння жыхароў тэрыторыі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], гэта значыць у тым ліку і [[Беларусы|беларусаў]]<ref>''Federowski M.'' Lud białoruski na Rusi Litewskiej. Materiały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905. — Kraków, 1897. — T. I. — S. IX.</ref>. Самі палявыя даследаванні праводзіліся ў ваколіцах [[Слонім]]а, [[Ваўкавыск]]а і [[Пружаны|Пружан]], таму зафіксаваная ў сшытках батанічная наменклатура з’яўляецца выключна беларускай. == Этнабатанічная каштоўнасць == Гербарыі Федароўскага дэманструюць непарыўную сувязь паміж рэальнымі біялагічнымі ўласцівасцямі раслін і іх міфапаэтычным асэнсаваннем у традыцыйнай культуры. Расліны разглядаліся сялянамі не толькі як лекі, але і як магічныя інструменты. Напрыклад, пра выкарыстанне расліны [[Шальнік трыпутнікавы|Шалянец]] (''Szaleniec'', [[водны трыпутнік]] — ''Alisma plantago-aquatica'') пры лячэнні шаленства Федароўскі пакінуў наступны падрабязны запіс{{sfn|Graniszewska|2016|с=212}}: {{Цытата|тэкст=Шалянец <...> мясцовыя знахары выкарыстоўвалі ў выпадках шаленства. У гэтым выпадку траву, высушаную і цёртую, можна прымаць тры разы, а менавіта: на досвітку, захадзе сонца і зноў на наступны дзень на досвітку, і калі не скончыўся месяц з моманту ўкусу шалёнай жывёліны, то дапамагае эфектыўна. Я доўга не верыў у выратавальную ўласцівасць шалянца, але калі свінні, укушаныя на маіх вачах шалёным сабакам, яго з’елі, а шаленства наогул не было відаць, – я вымушаны быў верыць. <...> Мне сказалі ў вёсцы Студзераўшчына, што некаторыя сабакі, якія пакутуюць ад шаленства, выкліканыя іх уласным інстынктам, шукаюць шалянец каля балот і вылечваюць сябе.{{арыгінальны тэкст|pl|Szaleniec <...> znacharzy tutejsi używają w wypadkach wścieklizny. W tym razie ziele uprzędnio wysuszone i starte na proszek zadawane bywa trzykróć, mianowicie: o wschodzie, zachodzie i znów nazajutrz o wschodzie słońca, a jeżeli miesiąc nie upłynął od chwili pokąsania przez zwierze wściekłe, to zawsze pomaga skutecznie. W zbawienną własność szaleńcu nie dawałem długo wiary, lecz gdy trzodzie méj pokąsanéj w moich oczach przez psa wściekłego, zadano go a wścieklizna nie ujawniła się wcale – uwierzyć musiałem. <...> Mówiono mi we wsi Studerowszczyznie (Sł.), że niektóre psy dotknięte wścieklizną, powodowane własnym instynktem, wyszukują po moczarach szaleńcu i same się leczą.}}|аўтар=Міхал Федароўскі}} У рукапісе «Карысныя расліны…» Федароўскі падрабязна апісвае харчовыя звычкі беларусаў (выкарыстанне [[Ягады|дзікіх ягад]], варэнне [[Кісель|кісялёў]], [[Бярозавы квас|бярозавага квасу]]), а таксама [[Фарбавальныя расліны|прымяненне раслін для фарбавання тканін]] і вытворчасці розных прылад працы{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. == Сувязь з манаграфіяй «Люд беларускі на Русі Літоўскай» == Тэкставая інфармацыя, сабраная ў гербарыях «Zioła lecznicze…», пазней стала асновай для раздзела «Лекавыя сродкі» (Lekarstwa) у першым томе фундаментальнай манаграфіі Федароўскага «''[[Люд беларускі на Русі Літоўскай]]''» (1897). Аднак падчас падрыхтоўкі кнігі да друку аўтар ужо не меў фізічнага доступу да сваіх першых гербарыяў, якія знаходзіліся ў калекцыі [[Зыгмунт Глогер|Глогера]], і мусіў абапірацца на пазнейшыя чарнавыя нататкі і дадатковыя сшыткі без назваў{{sfn|Graniszewska|2016|с=200}}. Гэта прывяло да ўзнікнення шэрагу памылак у друкаваным выданні. Федароўскі пераблытаў некаторыя народныя назвы з лацінскімі батанічнымі класіфікацыямі. Напрыклад, у друкаванай манаграфіі расліна «чырвона-зелле» (''czyrwono-ziele'') была памылкова ідэнтыфікаваная як ''[[Orchis latifolia]]'', у той час як у арыгінальным гербарыі пад гэтай назвай быў прылеплены і апісаны ''[[Lythrum salicaria]]''. Падобныя памылкі адбыліся з ідэнтыфікацыяй і іншых відаў: так, «нізіперсніца» (''nizipierśnica'') у кнізе пададзена як ''[[Plantago lanceolata]]'' (замест ''[[Dactylorhiza incarnata]]'' ў гербарыі), «парушэнец» (''paruszeniec'') — як ''[[Calamintha acinos]]'' (замест ''[[Viola riviniana]]''), «разходнік лясны» (''razchodnik lesny'') — як ''[[Glechoma hederacea]]'' (замест ''[[Viola]]''), «зелле ад трасцы» (''ziele ad trascy'') — як ''[[Hieracium pilosella]]'' (замест ''[[Antennaria dioica]]''), а «спірэй» (''spirej'') — як ''[[Filipendula vulgaris]]'' ці ''[[Aruncus dioicus]]'' (замест ''[[Spiraea chamaedryfolia]]''){{sfn|Graniszewska|2016|с=198—201}}. Знаходка ў 2012 годзе аўтэнтычных гербарыяў дазволіла сучасным даследчыкам супаставіць засушаныя ўзоры з тэкстам манаграфіі і канчаткова выправіць гістарычныя недакладнасці ў ідэнтыфікацыі беларускай народнай флоры. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Halina Galera|загаловак= Zielnik Zioła lecznicze... Michała Fedorowskiego jako dokumentacja badań etnograficznych |выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=[[Uniwersytet Rzeszowski|Wydział Biotechnologii Uniwersytetu Rzeszowskiego]]|год=2016 |спасылка= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zielnik_Zio%C5%82a_lecznicze..._Micha%C5%82a_Fedorowskiego_jako_dokumentacja_bada%C5%84_etnograficznych.pdf |мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Aleksandra Mankiewicz-Malinowska, Halina Galera|загаловак= Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach |выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|спасылка= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ro%C5%9Bliny_u%C5%BCyteczne%E2%80%A6_Micha%C5%82a_Fedorowskiego_%E2%80%93_dzie%C5%82o_odnalezione_po_130_latach.pdf|выдавецтва=AKA|год=2013|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Генетические ресурсы и традиционные знания в Республике Беларусь. Правовые аспекты и создание потенциала для реализации Нагойского протокола. Отчеты экспертов |адказны=Сост. Е.Н.Макеева, Е.В.Гузенко, К.А.Пантелей; под науч. ред. Е.Н.Макеевой, В.А.Лемеш |месца=Минск |выдавецтва=Право и экономика |год=2018 |старонак=224 |спасылка=https://abs.igc.by/wp-content/uploads/2019/10/Expert-reports.pdf |ref=Генетические ресурсы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Гербарыі]] [[Катэгорыя:Беларуская этнаграфія]] [[Катэгорыя:Міхал Федароўскі]] [[Катэгорыя:Этнабатаніка]] [[Катэгорыя:Творы 1880-х гадоў]] 0i7lqkknq59pzfia4uyp7tjai7l2kcq 5130623 5130620 2026-04-22T10:52:04Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Гісторыя стварэння і лёс рукапісаў */ 5130623 wikitext text/x-wiki {{Выданне |Назва = Гербарыі Міхала Федароўскага |Арыгінал = {{lang-pl|Zioła lecznicze...; Rośliny użyteczne...; Zielnik Litewski}} |Выява = Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach (page 13 crop).jpg |Шырыня = |Аўтар = [[Міхал Федароўскі]] |Жанр = [[Гербарый]], рукапіс |Мова = [[польская мова|польская]], [[беларуская мова|беларуская]] |Выдавецтва = |Выпуск = 1882—1886 |Старонак = |isbn = |Подпіс=Тытульны аркуш сшытка «Карысныя расліны ў літоўскага люду з ваколіц Слоніма, Ваўкавыска і Пружан».}} '''Герба́рыі Міха́ла Федаро́ўскага''' — унікальны архіўны збор этнабатанічных рукапісаў і засушаных узораў раслін, створаны беларускім і польскім этнографам [[Міхал Федароўскі|Міхалам Федароўскім]] у 1882—1886 гадах. Гербарыі з’яўляюцца каштоўнай крыніцай па народнай [[Медыцына|медыцыне]], [[Этнабатаніка|этнабатаніцы]], традыцыйным харчаванні і магічных практыках жыхароў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] канца XIX стагоддзя. Доўгі час лічыліся згубленымі, пакуль у 2012 годзе не былі знойдзеныя ў архівах [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191}}. == Гісторыя стварэння і лёс рукапісаў == Маштабная праца па зборы батанічнага і этнаграфічнага матэрыялу была распачатая Міхалам Федароўскім у пачатку 1880-х гадоў, калі ён працаваў адміністратарам у маёнтку [[Студзераўшчына]] (недалёка ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]). Непасрэдным штуршком для сістэматызацыі матэрыялаў стаў заклік вядомага кракаўскага батаніка [[Юзаф Растафіньскі|Юзафа Растафіньскага]], які ў 1883 годзе апублікаваў анкету з просьбай дасылаць яму звесткі пра народныя назвы і спосабы выкарыстання раслін з дадаткам іх засушаных фрагментаў{{sfn|Graniszewska|2013|с=66}}. У канцы 1883 года Федароўскі адправіў першыя падрыхтаваныя сшыткі са свайго гербарыя Растафіньскаму ў [[Кракаў]]. Згодна з просьбай самога збіральніка, пасля апрацоўкі прафесарам гэтыя матэрыялы былі перададзеныя ў прыватны этнаграфічны музей даследчыка [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]] ў маёнтку {{нп5|Яжэва Старэ|Яжэва|pl|Jeżewo Stare}}{{sfn|Graniszewska|2016|с=192—193}}. Пасля смерці З. Глогера ў 1910 годзе калекцыя была перададзена ў {{Нп5|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў Варшаве|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі|pl|Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie}}, а пазней рукапісы Федароўскага перавезлі ў Батанічны сад Варшаўскага ўніверсітэта. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]] яны цудам ацалелі, былі вывезеныя немцамі, але пасля вайны вярнуліся ў Варшаву. Дзесяцігоддзямі гэтыя дакументы ляжалі невядомымі сярод тысяч іншых папапак у архіве Гербарыя Біялагічнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта. Да 2012 года даследчыкам быў вядомы толькі адзін рукапісны гербарый Федароўскага — трэці сшытак лекавых раслін («''Zioła lecznicze używane przez lud białoruski...''»), які захоўваўся ў Бібліятэцы [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. Аднак у 2012 годзе ў працэсе ўпарадкавання архіўных збораў Батанічнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта даследчыцай [[Мая Гранішэўска|Маяй Гранішэўскай]] быў выяўлены велізарны, раней невядомы масіў этнабатанічных матэрыялаў этнографа{{sfn|Graniszewska|2016|с=193}}. У 2013—2015 гадах пры фінансавай падтрымцы [[Міністэрства культуры і нацыянальнай спадчыны Польшчы]] рукапісы прайшлі складаную прафесійную [[Кансервацыя|кансервацыю]] (пад кіраўніцтвам рэстаўратара Магдалены Грэнды), што дазволіла ўвесці іх у навуковы абарот{{sfn|Graniszewska|2016|с=196}}. == Змест збору == Знойдзены ў 2012 годзе масіў этнабатанічных рукапісаў Федароўскага ўключае 14 вялікіх сшыткаў фармату А3 (40 x 27 см): * '''«Zioła lecznicze używane przez lud litewski w okolicach Wołkowyska i Słonima, z dodatkiem roślin w gusłach i czarach zastosowanie mających»''' (''«Лекавыя зёлкі, якія выкарыстоўваюцца літоўскім людам у ваколіцах [[Ваўкавыск]]а і [[Слонім]]а, з дадаткам раслін, якія маюць прымяненне ў заклёнах і чарах»'') — два сшыткі (1882 і 1883 гады). Змяшчаюць 108 засушаных асобнікаў раслін з падрабязнымі тэкставымі апісаннямі іх прымянення ў медыцыне і магіі. Трэці сшытак гэтай серыі (ад 1886 года) захоўваецца асобна ў [[Бібліятэка Варшаўскага ўніверсітэта|Бібліятэцы Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191—193}}. * '''«Rośliny użyteczne u ludu litewskiego z okolic Słonima, Wołkowyska i Prużanny. Zeszyt I»''' (''«Карысныя расліны ў літоўскага люду з ваколіц Слоніма, Ваўкавыска і [[Пружаны|Пружан]]. Сшытак І»'') — адзін сшытак (1883 год). Уключае 57 старонак тэксту і 15 табліц з 53 відамі раслін. Апісвае расліны, якія выкарыстоўваліся ў ежу, для атрымання алею, валокнаў, фарбавальнікаў і вырабу прадметаў штодзённага побыту{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. * '''«Zielnik Litewski. Zbiór roślin z okolic Wołkowyska i Słonima z oznaczeniem nazw jakie im lud nadaje. Zeszyt I»''' (''«Літоўскі гербарый. Збор раслін з ваколіц Ваўкавыска і Слоніма з абазначэннем назваў, якія ім дае люд. Сшытак І»'') — адзін сшытак, які ўтрымлівае выключна ўзоры раслін з іх народнымі назвамі без дадатковых апісанняў{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. * '''Дзесяць сшыткаў без назвы''' — чарнавікі і тэхнічная дакументацыя, якія змяшчаюць узоры раслін і іх лакальныя назвы{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. == Мова і тэрміналогія == Асноўны аўтарскі тэкст рукапісаў, уступы і метадалагічныя каментарыі напісаныя на [[польская мова|польскай мове]]. Аднак увесь фактычны фальклорны матэрыял шчыльна пранізаны [[беларуская мова|беларускай мовай]]. Менавіта па-беларуску, з выкарыстаннем [[Польскі алфавіт|польскага алфавіта]] і дадатковых [[Дыякрытычныя знакі|дыякрытычных знакаў]] для перадачы [[Беларуская фанетыка|мясцовай фанетыкі]], Федароўскі фіксаваў лакальныя народныя назвы раслін, прамыя цытаты інфарматараў, а таксама тэксты [[Замова|замоў]] і магічных формул{{sfn|Генетические ресурсы|2018|с=141}}. Асобна даследчык вылучаў назвы раслін, якія былі ў ходзе сярод мясцовай дробнай шляхты (так званай «[[Загонавая шляхта|загонавай шляхты]]»). Тэрміны «літоўскі люд» (''lud litewski'') або «Літоўская Русь» (''Ruś Litewska''), якія выкарыстоўваюцца ў загалоўках гербарыяў, не маюць дачынення да балцкай [[літоўская мова|літоўскай мовы]] ці [[Літоўцы|этнасу]]. У ХІХ стагоддзі ў польскай этнаграфіі гэтыя геаграфічныя і гістарычныя найменні традыцыйна ўжываліся для абазначэння жыхароў тэрыторыі былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], гэта значыць у тым ліку і [[Беларусы|беларусаў]]<ref>''Federowski M.'' Lud białoruski na Rusi Litewskiej. Materiały do etnografii słowiańskiej zgromadzone w latach 1877—1905. — Kraków, 1897. — T. I. — S. IX.</ref>. Самі палявыя даследаванні праводзіліся ў ваколіцах [[Слонім]]а, [[Ваўкавыск]]а і [[Пружаны|Пружан]], таму зафіксаваная ў сшытках батанічная наменклатура з’яўляецца выключна беларускай. == Этнабатанічная каштоўнасць == Гербарыі Федароўскага дэманструюць непарыўную сувязь паміж рэальнымі біялагічнымі ўласцівасцямі раслін і іх міфапаэтычным асэнсаваннем у традыцыйнай культуры. Расліны разглядаліся сялянамі не толькі як лекі, але і як магічныя інструменты. Напрыклад, пра выкарыстанне расліны [[Шальнік трыпутнікавы|Шалянец]] (''Szaleniec'', [[водны трыпутнік]] — ''Alisma plantago-aquatica'') пры лячэнні шаленства Федароўскі пакінуў наступны падрабязны запіс{{sfn|Graniszewska|2016|с=212}}: {{Цытата|тэкст=Шалянец <...> мясцовыя знахары выкарыстоўвалі ў выпадках шаленства. У гэтым выпадку траву, высушаную і цёртую, можна прымаць тры разы, а менавіта: на досвітку, захадзе сонца і зноў на наступны дзень на досвітку, і калі не скончыўся месяц з моманту ўкусу шалёнай жывёліны, то дапамагае эфектыўна. Я доўга не верыў у выратавальную ўласцівасць шалянца, але калі свінні, укушаныя на маіх вачах шалёным сабакам, яго з’елі, а шаленства наогул не было відаць, – я вымушаны быў верыць. <...> Мне сказалі ў вёсцы Студзераўшчына, што некаторыя сабакі, якія пакутуюць ад шаленства, выкліканыя іх уласным інстынктам, шукаюць шалянец каля балот і вылечваюць сябе.{{арыгінальны тэкст|pl|Szaleniec <...> znacharzy tutejsi używają w wypadkach wścieklizny. W tym razie ziele uprzędnio wysuszone i starte na proszek zadawane bywa trzykróć, mianowicie: o wschodzie, zachodzie i znów nazajutrz o wschodzie słońca, a jeżeli miesiąc nie upłynął od chwili pokąsania przez zwierze wściekłe, to zawsze pomaga skutecznie. W zbawienną własność szaleńcu nie dawałem długo wiary, lecz gdy trzodzie méj pokąsanéj w moich oczach przez psa wściekłego, zadano go a wścieklizna nie ujawniła się wcale – uwierzyć musiałem. <...> Mówiono mi we wsi Studerowszczyznie (Sł.), że niektóre psy dotknięte wścieklizną, powodowane własnym instynktem, wyszukują po moczarach szaleńcu i same się leczą.}}|аўтар=Міхал Федароўскі}} У рукапісе «Карысныя расліны…» Федароўскі падрабязна апісвае харчовыя звычкі беларусаў (выкарыстанне [[Ягады|дзікіх ягад]], варэнне [[Кісель|кісялёў]], [[Бярозавы квас|бярозавага квасу]]), а таксама [[Фарбавальныя расліны|прымяненне раслін для фарбавання тканін]] і вытворчасці розных прылад працы{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. == Сувязь з манаграфіяй «Люд беларускі на Русі Літоўскай» == Тэкставая інфармацыя, сабраная ў гербарыях «Zioła lecznicze…», пазней стала асновай для раздзела «Лекавыя сродкі» (Lekarstwa) у першым томе фундаментальнай манаграфіі Федароўскага «''[[Люд беларускі на Русі Літоўскай]]''» (1897). Аднак падчас падрыхтоўкі кнігі да друку аўтар ужо не меў фізічнага доступу да сваіх першых гербарыяў, якія знаходзіліся ў калекцыі [[Зыгмунт Глогер|Глогера]], і мусіў абапірацца на пазнейшыя чарнавыя нататкі і дадатковыя сшыткі без назваў{{sfn|Graniszewska|2016|с=200}}. Гэта прывяло да ўзнікнення шэрагу памылак у друкаваным выданні. Федароўскі пераблытаў некаторыя народныя назвы з лацінскімі батанічнымі класіфікацыямі. Напрыклад, у друкаванай манаграфіі расліна «чырвона-зелле» (''czyrwono-ziele'') была памылкова ідэнтыфікаваная як ''[[Orchis latifolia]]'', у той час як у арыгінальным гербарыі пад гэтай назвай быў прылеплены і апісаны ''[[Lythrum salicaria]]''. Падобныя памылкі адбыліся з ідэнтыфікацыяй і іншых відаў: так, «нізіперсніца» (''nizipierśnica'') у кнізе пададзена як ''[[Plantago lanceolata]]'' (замест ''[[Dactylorhiza incarnata]]'' ў гербарыі), «парушэнец» (''paruszeniec'') — як ''[[Calamintha acinos]]'' (замест ''[[Viola riviniana]]''), «разходнік лясны» (''razchodnik lesny'') — як ''[[Glechoma hederacea]]'' (замест ''[[Viola]]''), «зелле ад трасцы» (''ziele ad trascy'') — як ''[[Hieracium pilosella]]'' (замест ''[[Antennaria dioica]]''), а «спірэй» (''spirej'') — як ''[[Filipendula vulgaris]]'' ці ''[[Aruncus dioicus]]'' (замест ''[[Spiraea chamaedryfolia]]''){{sfn|Graniszewska|2016|с=198—201}}. Знаходка ў 2012 годзе аўтэнтычных гербарыяў дазволіла сучасным даследчыкам супаставіць засушаныя ўзоры з тэкстам манаграфіі і канчаткова выправіць гістарычныя недакладнасці ў ідэнтыфікацыі беларускай народнай флоры. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Halina Galera|загаловак= Zielnik Zioła lecznicze... Michała Fedorowskiego jako dokumentacja badań etnograficznych |выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=[[Uniwersytet Rzeszowski|Wydział Biotechnologii Uniwersytetu Rzeszowskiego]]|год=2016 |спасылка= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zielnik_Zio%C5%82a_lecznicze..._Micha%C5%82a_Fedorowskiego_jako_dokumentacja_bada%C5%84_etnograficznych.pdf |мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Aleksandra Mankiewicz-Malinowska, Halina Galera|загаловак= Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach |выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|спасылка= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ro%C5%9Bliny_u%C5%BCyteczne%E2%80%A6_Micha%C5%82a_Fedorowskiego_%E2%80%93_dzie%C5%82o_odnalezione_po_130_latach.pdf|выдавецтва=AKA|год=2013|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Генетические ресурсы и традиционные знания в Республике Беларусь. Правовые аспекты и создание потенциала для реализации Нагойского протокола. Отчеты экспертов |адказны=Сост. Е.Н.Макеева, Е.В.Гузенко, К.А.Пантелей; под науч. ред. Е.Н.Макеевой, В.А.Лемеш |месца=Минск |выдавецтва=Право и экономика |год=2018 |старонак=224 |спасылка=https://abs.igc.by/wp-content/uploads/2019/10/Expert-reports.pdf |ref=Генетические ресурсы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Гербарыі]] [[Катэгорыя:Беларуская этнаграфія]] [[Катэгорыя:Міхал Федароўскі]] [[Катэгорыя:Этнабатаніка]] [[Катэгорыя:Творы 1880-х гадоў]] tnk4lroaovxhpucck45scdyrn6xhm6r 5130631 5130623 2026-04-22T11:19:20Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Мова і тэрміналогія */ 5130631 wikitext text/x-wiki {{Выданне |Назва = Гербарыі Міхала Федароўскага |Арыгінал = {{lang-pl|Zioła lecznicze...; Rośliny użyteczne...; Zielnik Litewski}} |Выява = Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach (page 13 crop).jpg |Шырыня = |Аўтар = [[Міхал Федароўскі]] |Жанр = [[Гербарый]], рукапіс |Мова = [[польская мова|польская]], [[беларуская мова|беларуская]] |Выдавецтва = |Выпуск = 1882—1886 |Старонак = |isbn = |Подпіс=Тытульны аркуш сшытка «Карысныя расліны ў літоўскага люду з ваколіц Слоніма, Ваўкавыска і Пружан».}} '''Герба́рыі Міха́ла Федаро́ўскага''' — унікальны архіўны збор этнабатанічных рукапісаў і засушаных узораў раслін, створаны беларускім і польскім этнографам [[Міхал Федароўскі|Міхалам Федароўскім]] у 1882—1886 гадах. Гербарыі з’яўляюцца каштоўнай крыніцай па народнай [[Медыцына|медыцыне]], [[Этнабатаніка|этнабатаніцы]], традыцыйным харчаванні і магічных практыках жыхароў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] канца XIX стагоддзя. Доўгі час лічыліся згубленымі, пакуль у 2012 годзе не былі знойдзеныя ў архівах [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191}}. == Гісторыя стварэння і лёс рукапісаў == Маштабная праца па зборы батанічнага і этнаграфічнага матэрыялу была распачатая Міхалам Федароўскім у пачатку 1880-х гадоў, калі ён працаваў адміністратарам у маёнтку [[Студзераўшчына]] (недалёка ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]). Непасрэдным штуршком для сістэматызацыі матэрыялаў стаў заклік вядомага кракаўскага батаніка [[Юзаф Растафіньскі|Юзафа Растафіньскага]], які ў 1883 годзе апублікаваў анкету з просьбай дасылаць яму звесткі пра народныя назвы і спосабы выкарыстання раслін з дадаткам іх засушаных фрагментаў{{sfn|Graniszewska|2013|с=66}}. У канцы 1883 года Федароўскі адправіў першыя падрыхтаваныя сшыткі са свайго гербарыя Растафіньскаму ў [[Кракаў]]. Згодна з просьбай самога збіральніка, пасля апрацоўкі прафесарам гэтыя матэрыялы былі перададзеныя ў прыватны этнаграфічны музей даследчыка [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]] ў маёнтку {{нп5|Яжэва Старэ|Яжэва|pl|Jeżewo Stare}}{{sfn|Graniszewska|2016|с=192—193}}. Пасля смерці З. Глогера ў 1910 годзе калекцыя была перададзена ў {{Нп5|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў Варшаве|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі|pl|Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie}}, а пазней рукапісы Федароўскага перавезлі ў Батанічны сад Варшаўскага ўніверсітэта. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]] яны цудам ацалелі, былі вывезеныя немцамі, але пасля вайны вярнуліся ў Варшаву. Дзесяцігоддзямі гэтыя дакументы ляжалі невядомымі сярод тысяч іншых папапак у архіве Гербарыя Біялагічнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта. Да 2012 года даследчыкам быў вядомы толькі адзін рукапісны гербарый Федароўскага — трэці сшытак лекавых раслін («''Zioła lecznicze używane przez lud białoruski...''»), які захоўваўся ў Бібліятэцы [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. Аднак у 2012 годзе ў працэсе ўпарадкавання архіўных збораў Батанічнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта даследчыцай [[Мая Гранішэўска|Маяй Гранішэўскай]] быў выяўлены велізарны, раней невядомы масіў этнабатанічных матэрыялаў этнографа{{sfn|Graniszewska|2016|с=193}}. У 2013—2015 гадах пры фінансавай падтрымцы [[Міністэрства культуры і нацыянальнай спадчыны Польшчы]] рукапісы прайшлі складаную прафесійную [[Кансервацыя|кансервацыю]] (пад кіраўніцтвам рэстаўратара Магдалены Грэнды), што дазволіла ўвесці іх у навуковы абарот{{sfn|Graniszewska|2016|с=196}}. == Змест збору == Знойдзены ў 2012 годзе масіў этнабатанічных рукапісаў Федароўскага ўключае 14 вялікіх сшыткаў фармату А3 (40 x 27 см): * '''«Zioła lecznicze używane przez lud litewski w okolicach Wołkowyska i Słonima, z dodatkiem roślin w gusłach i czarach zastosowanie mających»''' (''«Лекавыя зёлкі, якія выкарыстоўваюцца літоўскім людам у ваколіцах [[Ваўкавыск]]а і [[Слонім]]а, з дадаткам раслін, якія маюць прымяненне ў заклёнах і чарах»'') — два сшыткі (1882 і 1883 гады). Змяшчаюць 108 засушаных асобнікаў раслін з падрабязнымі тэкставымі апісаннямі іх прымянення ў медыцыне і магіі. Трэці сшытак гэтай серыі (ад 1886 года) захоўваецца асобна ў [[Бібліятэка Варшаўскага ўніверсітэта|Бібліятэцы Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191—193}}. * '''«Rośliny użyteczne u ludu litewskiego z okolic Słonima, Wołkowyska i Prużanny. Zeszyt I»''' (''«Карысныя расліны ў літоўскага люду з ваколіц Слоніма, Ваўкавыска і [[Пружаны|Пружан]]. Сшытак І»'') — адзін сшытак (1883 год). Уключае 57 старонак тэксту і 15 табліц з 53 відамі раслін. Апісвае расліны, якія выкарыстоўваліся ў ежу, для атрымання алею, валокнаў, фарбавальнікаў і вырабу прадметаў штодзённага побыту{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. * '''«Zielnik Litewski. Zbiór roślin z okolic Wołkowyska i Słonima z oznaczeniem nazw jakie im lud nadaje. Zeszyt I»''' (''«Літоўскі гербарый. Збор раслін з ваколіц Ваўкавыска і Слоніма з абазначэннем назваў, якія ім дае люд. Сшытак І»'') — адзін сшытак, які ўтрымлівае выключна ўзоры раслін з іх народнымі назвамі без дадатковых апісанняў{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. * '''Дзесяць сшыткаў без назвы''' — чарнавікі і тэхнічная дакументацыя, якія змяшчаюць узоры раслін і іх лакальныя назвы{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. == Мова і тэрміналогія == Асноўны аўтарскі тэкст рукапісаў, уступы і метадалагічныя каментарыі напісаныя на [[польская мова|польскай мове]]. Аднак увесь фактычны фальклорны матэрыял шчыльна пранізаны [[беларуская мова|беларускай мовай]]. Менавіта па-беларуску, з выкарыстаннем [[Польскі алфавіт|польскага алфавіта]] і дадатковых [[Дыякрытычныя знакі|дыякрытычных знакаў]] для перадачы [[Беларуская фанетыка|мясцовай фанетыкі]], Федароўскі фіксаваў лакальныя народныя назвы раслін, прамыя цытаты інфарматараў, а таксама тэксты [[Замова|замоў]] і магічных формул{{sfn|Генетические ресурсы|2018|с=141}}. Асобна даследчык вылучаў назвы раслін, якія былі ў ходзе сярод мясцовай дробнай шляхты (так званай «[[Загонавая шляхта|загонавай шляхты]]»). Нягледзячы на тое, што ў назвах гербарыяў выкарыстоўваюцца тэрмін «літоўскі люд» (''lud litewski''), даследчыкі адзначаюць, што праца Федароўскага з'яўляецца дакументацыяй фальклору [[Беларуская зямля|беларускай зямлі]], а дакладней — тэрыторый, якія ў той час вызначаліся як [[Літоўская Русь]] (''Ruś Litewska''){{sfn|Graniszewska|2013|с=64}}. Самі палявыя даследаванні праводзіліся ў ваколіцах [[Слонім|Слоніма]], [[Ваўкавыск|Ваўкавыска]] і [[Пружаны|Пружан]], і Федароўскі вызначаў мову люду даследаваных тэрыторый як «гаворку беларускай мовы» (''narzecze języka białoruskiego''), якая, паводле яго слоў, адрознівалася ад іншых [[Беларускія гаворкі|беларускіх гаворак]] устойлівасцю да ўплыву [[Маларасійская мова|маларасійскай мовы]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=197}}. == Этнабатанічная каштоўнасць == Гербарыі Федароўскага дэманструюць непарыўную сувязь паміж рэальнымі біялагічнымі ўласцівасцямі раслін і іх міфапаэтычным асэнсаваннем у традыцыйнай культуры. Расліны разглядаліся сялянамі не толькі як лекі, але і як магічныя інструменты. Напрыклад, пра выкарыстанне расліны [[Шальнік трыпутнікавы|Шалянец]] (''Szaleniec'', [[водны трыпутнік]] — ''Alisma plantago-aquatica'') пры лячэнні шаленства Федароўскі пакінуў наступны падрабязны запіс{{sfn|Graniszewska|2016|с=212}}: {{Цытата|тэкст=Шалянец <...> мясцовыя знахары выкарыстоўвалі ў выпадках шаленства. У гэтым выпадку траву, высушаную і цёртую, можна прымаць тры разы, а менавіта: на досвітку, захадзе сонца і зноў на наступны дзень на досвітку, і калі не скончыўся месяц з моманту ўкусу шалёнай жывёліны, то дапамагае эфектыўна. Я доўга не верыў у выратавальную ўласцівасць шалянца, але калі свінні, укушаныя на маіх вачах шалёным сабакам, яго з’елі, а шаленства наогул не было відаць, – я вымушаны быў верыць. <...> Мне сказалі ў вёсцы Студзераўшчына, што некаторыя сабакі, якія пакутуюць ад шаленства, выкліканыя іх уласным інстынктам, шукаюць шалянец каля балот і вылечваюць сябе.{{арыгінальны тэкст|pl|Szaleniec <...> znacharzy tutejsi używają w wypadkach wścieklizny. W tym razie ziele uprzędnio wysuszone i starte na proszek zadawane bywa trzykróć, mianowicie: o wschodzie, zachodzie i znów nazajutrz o wschodzie słońca, a jeżeli miesiąc nie upłynął od chwili pokąsania przez zwierze wściekłe, to zawsze pomaga skutecznie. W zbawienną własność szaleńcu nie dawałem długo wiary, lecz gdy trzodzie méj pokąsanéj w moich oczach przez psa wściekłego, zadano go a wścieklizna nie ujawniła się wcale – uwierzyć musiałem. <...> Mówiono mi we wsi Studerowszczyznie (Sł.), że niektóre psy dotknięte wścieklizną, powodowane własnym instynktem, wyszukują po moczarach szaleńcu i same się leczą.}}|аўтар=Міхал Федароўскі}} У рукапісе «Карысныя расліны…» Федароўскі падрабязна апісвае харчовыя звычкі беларусаў (выкарыстанне [[Ягады|дзікіх ягад]], варэнне [[Кісель|кісялёў]], [[Бярозавы квас|бярозавага квасу]]), а таксама [[Фарбавальныя расліны|прымяненне раслін для фарбавання тканін]] і вытворчасці розных прылад працы{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. == Сувязь з манаграфіяй «Люд беларускі на Русі Літоўскай» == Тэкставая інфармацыя, сабраная ў гербарыях «Zioła lecznicze…», пазней стала асновай для раздзела «Лекавыя сродкі» (Lekarstwa) у першым томе фундаментальнай манаграфіі Федароўскага «''[[Люд беларускі на Русі Літоўскай]]''» (1897). Аднак падчас падрыхтоўкі кнігі да друку аўтар ужо не меў фізічнага доступу да сваіх першых гербарыяў, якія знаходзіліся ў калекцыі [[Зыгмунт Глогер|Глогера]], і мусіў абапірацца на пазнейшыя чарнавыя нататкі і дадатковыя сшыткі без назваў{{sfn|Graniszewska|2016|с=200}}. Гэта прывяло да ўзнікнення шэрагу памылак у друкаваным выданні. Федароўскі пераблытаў некаторыя народныя назвы з лацінскімі батанічнымі класіфікацыямі. Напрыклад, у друкаванай манаграфіі расліна «чырвона-зелле» (''czyrwono-ziele'') была памылкова ідэнтыфікаваная як ''[[Orchis latifolia]]'', у той час як у арыгінальным гербарыі пад гэтай назвай быў прылеплены і апісаны ''[[Lythrum salicaria]]''. Падобныя памылкі адбыліся з ідэнтыфікацыяй і іншых відаў: так, «нізіперсніца» (''nizipierśnica'') у кнізе пададзена як ''[[Plantago lanceolata]]'' (замест ''[[Dactylorhiza incarnata]]'' ў гербарыі), «парушэнец» (''paruszeniec'') — як ''[[Calamintha acinos]]'' (замест ''[[Viola riviniana]]''), «разходнік лясны» (''razchodnik lesny'') — як ''[[Glechoma hederacea]]'' (замест ''[[Viola]]''), «зелле ад трасцы» (''ziele ad trascy'') — як ''[[Hieracium pilosella]]'' (замест ''[[Antennaria dioica]]''), а «спірэй» (''spirej'') — як ''[[Filipendula vulgaris]]'' ці ''[[Aruncus dioicus]]'' (замест ''[[Spiraea chamaedryfolia]]''){{sfn|Graniszewska|2016|с=198—201}}. Знаходка ў 2012 годзе аўтэнтычных гербарыяў дазволіла сучасным даследчыкам супаставіць засушаныя ўзоры з тэкстам манаграфіі і канчаткова выправіць гістарычныя недакладнасці ў ідэнтыфікацыі беларускай народнай флоры. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Halina Galera|загаловак= Zielnik Zioła lecznicze... Michała Fedorowskiego jako dokumentacja badań etnograficznych |выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=[[Uniwersytet Rzeszowski|Wydział Biotechnologii Uniwersytetu Rzeszowskiego]]|год=2016 |спасылка= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zielnik_Zio%C5%82a_lecznicze..._Micha%C5%82a_Fedorowskiego_jako_dokumentacja_bada%C5%84_etnograficznych.pdf |мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Aleksandra Mankiewicz-Malinowska, Halina Galera|загаловак= Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach |выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|спасылка= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ro%C5%9Bliny_u%C5%BCyteczne%E2%80%A6_Micha%C5%82a_Fedorowskiego_%E2%80%93_dzie%C5%82o_odnalezione_po_130_latach.pdf|выдавецтва=AKA|год=2013|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Генетические ресурсы и традиционные знания в Республике Беларусь. Правовые аспекты и создание потенциала для реализации Нагойского протокола. Отчеты экспертов |адказны=Сост. Е.Н.Макеева, Е.В.Гузенко, К.А.Пантелей; под науч. ред. Е.Н.Макеевой, В.А.Лемеш |месца=Минск |выдавецтва=Право и экономика |год=2018 |старонак=224 |спасылка=https://abs.igc.by/wp-content/uploads/2019/10/Expert-reports.pdf |ref=Генетические ресурсы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Гербарыі]] [[Катэгорыя:Беларуская этнаграфія]] [[Катэгорыя:Міхал Федароўскі]] [[Катэгорыя:Этнабатаніка]] [[Катэгорыя:Творы 1880-х гадоў]] rstpe1oml4uc1g8h0ghii7jw56cuxtl 5130633 5130631 2026-04-22T11:33:05Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5130633 wikitext text/x-wiki {{Выданне |Назва = Гербарыі Міхала Федароўскага |Арыгінал = {{lang-pl|Zioła lecznicze...; Rośliny użyteczne...; Zielnik Litewski}} |Выява = Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach (page 13 crop).jpg |Шырыня = |Аўтар = [[Міхал Федароўскі]] |Жанр = [[Гербарый]], [[рукапіс]] |Мова = [[польская мова|польская]] (асноўны тэкст), [[беларуская мова|беларуская]] (назвы раслін, цытаты, замовы) |Выдавецтва = |Выпуск = 1882—1886 |Старонак = |isbn = |Подпіс=Тытульны аркуш сшытка «Карысныя расліны ў літоўскага люду з ваколіц Слоніма, Ваўкавыска і Пружан».}} '''Герба́рыі Міха́ла Федаро́ўскага''' — унікальны архіўны збор этнабатанічных рукапісаў і засушаных узораў раслін, створаны беларускім і польскім этнографам [[Міхал Федароўскі|Міхалам Федароўскім]] у 1882—1886 гадах. Гербарыі з’яўляюцца каштоўнай крыніцай па народнай [[Медыцына|медыцыне]], [[Этнабатаніка|этнабатаніцы]], традыцыйным харчаванні і магічных практыках жыхароў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] канца XIX стагоддзя. Доўгі час лічыліся згубленымі, пакуль у 2012 годзе не былі знойдзеныя ў архівах [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191}}. == Гісторыя стварэння і лёс рукапісаў == Маштабная праца па зборы батанічнага і этнаграфічнага матэрыялу была распачатая Міхалам Федароўскім у пачатку 1880-х гадоў, калі ён працаваў адміністратарам у маёнтку [[Студзераўшчына]] (недалёка ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]). Непасрэдным штуршком для сістэматызацыі матэрыялаў стаў заклік вядомага кракаўскага батаніка [[Юзаф Растафіньскі|Юзафа Растафіньскага]], які ў 1883 годзе апублікаваў анкету з просьбай дасылаць яму звесткі пра народныя назвы і спосабы выкарыстання раслін з дадаткам іх засушаных фрагментаў{{sfn|Graniszewska|2013|с=66}}. У канцы 1883 года Федароўскі адправіў першыя падрыхтаваныя сшыткі са свайго гербарыя Растафіньскаму ў [[Кракаў]]. Згодна з просьбай самога збіральніка, пасля апрацоўкі прафесарам гэтыя матэрыялы былі перададзеныя ў прыватны этнаграфічны музей даследчыка [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]] ў маёнтку {{нп5|Яжэва Старэ|Яжэва|pl|Jeżewo Stare}}{{sfn|Graniszewska|2016|с=192—193}}. Пасля смерці З. Глогера ў 1910 годзе калекцыя была перададзена ў {{Нп5|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў Варшаве|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі|pl|Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie}}, а пазней рукапісы Федароўскага перавезлі ў Батанічны сад Варшаўскага ўніверсітэта. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]] яны цудам ацалелі, былі вывезеныя немцамі, але пасля вайны вярнуліся ў Варшаву. Дзесяцігоддзямі гэтыя дакументы ляжалі невядомымі сярод тысяч іншых папапак у архіве Гербарыя Біялагічнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта. Да 2012 года даследчыкам быў вядомы толькі адзін рукапісны гербарый Федароўскага — трэці сшытак лекавых раслін («''Zioła lecznicze używane przez lud białoruski...''»), які захоўваўся ў Бібліятэцы [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. Аднак у 2012 годзе ў працэсе ўпарадкавання архіўных збораў Батанічнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта даследчыцай [[Мая Гранішэўска|Маяй Гранішэўскай]] быў выяўлены велізарны, раней невядомы масіў этнабатанічных матэрыялаў этнографа{{sfn|Graniszewska|2016|с=193}}. У 2013—2015 гадах пры фінансавай падтрымцы [[Міністэрства культуры і нацыянальнай спадчыны Польшчы]] рукапісы прайшлі складаную прафесійную [[Кансервацыя|кансервацыю]] (пад кіраўніцтвам рэстаўратара Магдалены Грэнды), што дазволіла ўвесці іх у навуковы абарот{{sfn|Graniszewska|2016|с=196}}. == Змест збору == Знойдзены ў 2012 годзе масіў этнабатанічных рукапісаў Федароўскага ўключае 14 вялікіх сшыткаў фармату А3 (40 x 27 см): * '''«Zioła lecznicze używane przez lud litewski w okolicach Wołkowyska i Słonima, z dodatkiem roślin w gusłach i czarach zastosowanie mających»''' (''«Лекавыя зёлкі, якія выкарыстоўваюцца літоўскім людам у ваколіцах [[Ваўкавыск]]а і [[Слонім]]а, з дадаткам раслін, якія маюць прымяненне ў заклёнах і чарах»'') — два сшыткі (1882 і 1883 гады). Змяшчаюць 108 засушаных асобнікаў раслін з падрабязнымі тэкставымі апісаннямі іх прымянення ў медыцыне і магіі. Трэці сшытак гэтай серыі (ад 1886 года) захоўваецца асобна ў [[Бібліятэка Варшаўскага ўніверсітэта|Бібліятэцы Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191—193}}. * '''«Rośliny użyteczne u ludu litewskiego z okolic Słonima, Wołkowyska i Prużanny. Zeszyt I»''' (''«Карысныя расліны ў літоўскага люду з ваколіц Слоніма, Ваўкавыска і [[Пружаны|Пружан]]. Сшытак І»'') — адзін сшытак (1883 год). Уключае 57 старонак тэксту і 15 табліц з 53 відамі раслін. Апісвае расліны, якія выкарыстоўваліся ў ежу, для атрымання алею, валокнаў, фарбавальнікаў і вырабу прадметаў штодзённага побыту{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. * '''«Zielnik Litewski. Zbiór roślin z okolic Wołkowyska i Słonima z oznaczeniem nazw jakie im lud nadaje. Zeszyt I»''' (''«Літоўскі гербарый. Збор раслін з ваколіц Ваўкавыска і Слоніма з абазначэннем назваў, якія ім дае люд. Сшытак І»'') — адзін сшытак, які ўтрымлівае выключна ўзоры раслін з іх народнымі назвамі без дадатковых апісанняў{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. * '''Дзесяць сшыткаў без назвы''' — чарнавікі і тэхнічная дакументацыя, якія змяшчаюць узоры раслін і іх лакальныя назвы{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. == Мова і тэрміналогія == Асноўны аўтарскі тэкст рукапісаў, уступы і метадалагічныя каментарыі напісаныя на [[польская мова|польскай мове]]. Аднак увесь фактычны фальклорны матэрыял шчыльна пранізаны [[беларуская мова|беларускай мовай]]. Менавіта па-беларуску, з выкарыстаннем [[Польскі алфавіт|польскага алфавіта]] і дадатковых [[Дыякрытычныя знакі|дыякрытычных знакаў]] для перадачы [[Беларуская фанетыка|мясцовай фанетыкі]], Федароўскі фіксаваў лакальныя народныя назвы раслін, прамыя цытаты інфарматараў, а таксама тэксты [[Замова|замоў]] і магічных формул{{sfn|Генетические ресурсы|2018|с=141}}. Асобна даследчык вылучаў назвы раслін, якія былі ў ходзе сярод мясцовай дробнай шляхты (так званай «[[Загонавая шляхта|загонавай шляхты]]»). Нягледзячы на тое, што ў назвах гербарыяў выкарыстоўваюцца тэрмін «літоўскі люд» (''lud litewski''), даследчыкі адзначаюць, што праца Федароўскага з'яўляецца дакументацыяй фальклору [[Беларуская зямля|беларускай зямлі]], а дакладней — тэрыторый, якія ў той час вызначаліся як [[Літоўская Русь]] (''Ruś Litewska''){{sfn|Graniszewska|2013|с=64}}. Самі палявыя даследаванні праводзіліся ў ваколіцах [[Слонім|Слоніма]], [[Ваўкавыск|Ваўкавыска]] і [[Пружаны|Пружан]], і Федароўскі вызначаў мову люду даследаваных тэрыторый як «гаворку беларускай мовы» (''narzecze języka białoruskiego''), якая, паводле яго слоў, адрознівалася ад іншых [[Беларускія гаворкі|беларускіх гаворак]] устойлівасцю да ўплыву [[Маларасійская мова|маларасійскай мовы]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=197}}. == Этнабатанічная каштоўнасць == Гербарыі Федароўскага дэманструюць непарыўную сувязь паміж рэальнымі біялагічнымі ўласцівасцямі раслін і іх міфапаэтычным асэнсаваннем у традыцыйнай культуры. Расліны разглядаліся сялянамі не толькі як лекі, але і як магічныя інструменты. Напрыклад, пра выкарыстанне расліны [[Шальнік трыпутнікавы|Шалянец]] (''Szaleniec'', [[водны трыпутнік]] — ''Alisma plantago-aquatica'') пры лячэнні шаленства Федароўскі пакінуў наступны падрабязны запіс{{sfn|Graniszewska|2016|с=212}}: {{Цытата|тэкст=Шалянец <...> мясцовыя знахары выкарыстоўвалі ў выпадках шаленства. У гэтым выпадку траву, высушаную і цёртую, можна прымаць тры разы, а менавіта: на досвітку, захадзе сонца і зноў на наступны дзень на досвітку, і калі не скончыўся месяц з моманту ўкусу шалёнай жывёліны, то дапамагае эфектыўна. Я доўга не верыў у выратавальную ўласцівасць шалянца, але калі свінні, укушаныя на маіх вачах шалёным сабакам, яго з’елі, а шаленства наогул не было відаць, – я вымушаны быў верыць. <...> Мне сказалі ў вёсцы Студзераўшчына, што некаторыя сабакі, якія пакутуюць ад шаленства, выкліканыя іх уласным інстынктам, шукаюць шалянец каля балот і вылечваюць сябе.{{арыгінальны тэкст|pl|Szaleniec <...> znacharzy tutejsi używają w wypadkach wścieklizny. W tym razie ziele uprzędnio wysuszone i starte na proszek zadawane bywa trzykróć, mianowicie: o wschodzie, zachodzie i znów nazajutrz o wschodzie słońca, a jeżeli miesiąc nie upłynął od chwili pokąsania przez zwierze wściekłe, to zawsze pomaga skutecznie. W zbawienną własność szaleńcu nie dawałem długo wiary, lecz gdy trzodzie méj pokąsanéj w moich oczach przez psa wściekłego, zadano go a wścieklizna nie ujawniła się wcale – uwierzyć musiałem. <...> Mówiono mi we wsi Studerowszczyznie (Sł.), że niektóre psy dotknięte wścieklizną, powodowane własnym instynktem, wyszukują po moczarach szaleńcu i same się leczą.}}|аўтар=Міхал Федароўскі}} У рукапісе «Карысныя расліны…» Федароўскі падрабязна апісвае харчовыя звычкі беларусаў (выкарыстанне [[Ягады|дзікіх ягад]], варэнне [[Кісель|кісялёў]], [[Бярозавы квас|бярозавага квасу]]), а таксама [[Фарбавальныя расліны|прымяненне раслін для фарбавання тканін]] і вытворчасці розных прылад працы{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. == Сувязь з манаграфіяй «Люд беларускі на Русі Літоўскай» == Тэкставая інфармацыя, сабраная ў гербарыях «Zioła lecznicze…», пазней стала асновай для раздзела «Лекавыя сродкі» (Lekarstwa) у першым томе фундаментальнай манаграфіі Федароўскага «''[[Люд беларускі на Русі Літоўскай]]''» (1897). Аднак падчас падрыхтоўкі кнігі да друку аўтар ужо не меў фізічнага доступу да сваіх першых гербарыяў, якія знаходзіліся ў калекцыі [[Зыгмунт Глогер|Глогера]], і мусіў абапірацца на пазнейшыя чарнавыя нататкі і дадатковыя сшыткі без назваў{{sfn|Graniszewska|2016|с=200}}. Гэта прывяло да ўзнікнення шэрагу памылак у друкаваным выданні. Федароўскі пераблытаў некаторыя народныя назвы з лацінскімі батанічнымі класіфікацыямі. Напрыклад, у друкаванай манаграфіі расліна «чырвона-зелле» (''czyrwono-ziele'') была памылкова ідэнтыфікаваная як ''[[Orchis latifolia]]'', у той час як у арыгінальным гербарыі пад гэтай назвай быў прылеплены і апісаны ''[[Lythrum salicaria]]''. Падобныя памылкі адбыліся з ідэнтыфікацыяй і іншых відаў: так, «нізіперсніца» (''nizipierśnica'') у кнізе пададзена як ''[[Plantago lanceolata]]'' (замест ''[[Dactylorhiza incarnata]]'' ў гербарыі), «парушэнец» (''paruszeniec'') — як ''[[Calamintha acinos]]'' (замест ''[[Viola riviniana]]''), «разходнік лясны» (''razchodnik lesny'') — як ''[[Glechoma hederacea]]'' (замест ''[[Viola]]''), «зелле ад трасцы» (''ziele ad trascy'') — як ''[[Hieracium pilosella]]'' (замест ''[[Antennaria dioica]]''), а «спірэй» (''spirej'') — як ''[[Filipendula vulgaris]]'' ці ''[[Aruncus dioicus]]'' (замест ''[[Spiraea chamaedryfolia]]''){{sfn|Graniszewska|2016|с=198—201}}. Знаходка ў 2012 годзе аўтэнтычных гербарыяў дазволіла сучасным даследчыкам супаставіць засушаныя ўзоры з тэкстам манаграфіі і канчаткова выправіць гістарычныя недакладнасці ў ідэнтыфікацыі беларускай народнай флоры. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Halina Galera|загаловак= Zielnik Zioła lecznicze... Michała Fedorowskiego jako dokumentacja badań etnograficznych |выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=[[Uniwersytet Rzeszowski|Wydział Biotechnologii Uniwersytetu Rzeszowskiego]]|год=2016 |спасылка= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zielnik_Zio%C5%82a_lecznicze..._Micha%C5%82a_Fedorowskiego_jako_dokumentacja_bada%C5%84_etnograficznych.pdf |мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Aleksandra Mankiewicz-Malinowska, Halina Galera|загаловак= Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach |выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|спасылка= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ro%C5%9Bliny_u%C5%BCyteczne%E2%80%A6_Micha%C5%82a_Fedorowskiego_%E2%80%93_dzie%C5%82o_odnalezione_po_130_latach.pdf|выдавецтва=AKA|год=2013|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Генетические ресурсы и традиционные знания в Республике Беларусь. Правовые аспекты и создание потенциала для реализации Нагойского протокола. Отчеты экспертов |адказны=Сост. Е.Н.Макеева, Е.В.Гузенко, К.А.Пантелей; под науч. ред. Е.Н.Макеевой, В.А.Лемеш |месца=Минск |выдавецтва=Право и экономика |год=2018 |старонак=224 |спасылка=https://abs.igc.by/wp-content/uploads/2019/10/Expert-reports.pdf |ref=Генетические ресурсы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Гербарыі]] [[Катэгорыя:Беларуская этнаграфія]] [[Катэгорыя:Міхал Федароўскі]] [[Катэгорыя:Этнабатаніка]] [[Катэгорыя:Творы 1880-х гадоў]] 8c42t5qapodipgtln0q5o9365moetfy 5130635 5130633 2026-04-22T11:35:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5130635 wikitext text/x-wiki {{Выданне |Назва = Гербарыі Міхала Федароўскага |Арыгінал = {{lang-pl|Zioła lecznicze...; Rośliny użyteczne...; Zielnik Litewski}} |Выява = Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach (page 13 crop).jpg |Шырыня = |Аўтар = [[Міхал Федароўскі]] |Жанр = [[Гербарый]], [[рукапіс]] |Мова = [[польская мова|польская]] (асноўны тэкст), [[беларуская мова|беларуская]] (назвы раслін, цытаты, замовы) |Выдавецтва = |Выпуск = 1882—1886 |Старонак = |isbn = |Подпіс=Тытульны аркуш сшытка «Карысныя расліны ў літоўскага люду з ваколіц Слоніма, Ваўкавыска і Пружан».}} '''Герба́рыі Міха́ла Федаро́ўскага''' — унікальны архіўны збор этнабатанічных рукапісаў і засушаных узораў раслін, створаны беларускім і польскім этнографам [[Міхал Федароўскі|Міхалам Федароўскім]] у 1882—1886 гадах. Гербарыі з’яўляюцца каштоўнай крыніцай па народнай [[Медыцына|медыцыне]], [[Этнабатаніка|этнабатаніцы]], традыцыйным харчаванні і магічных практыках жыхароў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]] канца XIX стагоддзя. Доўгі час лічыліся згубленымі, пакуль у 2012 годзе не былі знойдзеныя ў архівах [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191}}. == Гісторыя стварэння і лёс рукапісаў == Маштабная праца па зборы батанічнага і этнаграфічнага матэрыялу была распачатая Міхалам Федароўскім у пачатку 1880-х гадоў, калі ён працаваў адміністратарам у маёнтку [[Студзераўшчына]] (недалёка ад [[Баранавічы|Баранавічаў]]). Непасрэдным штуршком для сістэматызацыі матэрыялаў стаў заклік вядомага кракаўскага батаніка [[Юзаф Растафіньскі|Юзафа Растафіньскага]], які ў 1883 годзе апублікаваў анкету з просьбай дасылаць яму звесткі пра народныя назвы і спосабы выкарыстання раслін з дадаткам іх засушаных фрагментаў{{sfn|Graniszewska|2013|с=66}}. У канцы 1883 года Федароўскі адправіў першыя падрыхтаваныя сшыткі са свайго гербарыя Растафіньскаму ў [[Кракаў]]. Згодна з просьбай самога збіральніка, пасля апрацоўкі прафесарам гэтыя матэрыялы былі перададзеныя ў прыватны этнаграфічны музей даследчыка [[Зыгмунт Глогер|Зыгмунта Глогера]] ў маёнтку {{нп5|Яжэва Старэ|Яжэва|pl|Jeżewo Stare}}{{sfn|Graniszewska|2016|с=192—193}}. Пасля смерці З. Глогера ў 1910 годзе калекцыя была перададзена ў {{Нп5|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі ў Варшаве|Музей прамысловасці і сельскай гаспадаркі|pl|Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie}}, а пазней рукапісы Федароўскага перавезлі ў Батанічны сад Варшаўскага ўніверсітэта. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і [[Варшаўскае паўстанне|Варшаўскага паўстання]] яны цудам ацалелі, былі вывезеныя немцамі, але пасля вайны вярнуліся ў Варшаву. Дзесяцігоддзямі гэтыя дакументы ляжалі невядомымі сярод тысяч іншых папапак у архіве Гербарыя Біялагічнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта. Да 2012 года даследчыкам быў вядомы толькі адзін рукапісны гербарый Федароўскага — трэці сшытак лекавых раслін («''Zioła lecznicze używane przez lud białoruski...''»), які захоўваўся ў Бібліятэцы [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. Аднак у 2012 годзе ў працэсе ўпарадкавання архіўных збораў Батанічнага факультэта Варшаўскага ўніверсітэта даследчыцай [[Мая Гранішэўска|Маяй Гранішэўскай]] быў выяўлены велізарны, раней невядомы масіў этнабатанічных матэрыялаў этнографа{{sfn|Graniszewska|2016|с=193}}. У 2013—2015 гадах пры фінансавай падтрымцы [[Міністэрства культуры і нацыянальнай спадчыны Польшчы]] рукапісы прайшлі складаную прафесійную [[Кансервацыя|кансервацыю]] (пад кіраўніцтвам рэстаўратара Магдалены Грэнды), што дазволіла ўвесці іх у навуковы абарот{{sfn|Graniszewska|2016|с=196}}. == Змест збору == Знойдзены ў 2012 годзе масіў этнабатанічных рукапісаў Федароўскага ўключае 14 вялікіх сшыткаў фармату А3 (40 x 27 см): * '''«Zioła lecznicze używane przez lud litewski w okolicach Wołkowyska i Słonima, z dodatkiem roślin w gusłach i czarach zastosowanie mających»''' (''«Лекавыя зёлкі, якія выкарыстоўваюцца літоўскім людам у ваколіцах [[Ваўкавыск]]а і [[Слонім]]а, з дадаткам раслін, якія маюць прымяненне ў заклёнах і чарах»'') — два сшыткі (1882 і 1883 гады). Змяшчаюць 108 засушаных асобнікаў раслін з падрабязнымі тэкставымі апісаннямі іх прымянення ў медыцыне і магіі. Трэці сшытак гэтай серыі (ад 1886 года) захоўваецца асобна ў [[Бібліятэка Варшаўскага ўніверсітэта|Бібліятэцы Варшаўскага ўніверсітэта]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=191—193}}. * '''«Rośliny użyteczne u ludu litewskiego z okolic Słonima, Wołkowyska i Prużanny. Zeszyt I»''' (''«Карысныя расліны ў літоўскага люду з ваколіц Слоніма, Ваўкавыска і [[Пружаны|Пружан]]. Сшытак І»'') — адзін сшытак (1883 год). Уключае 57 старонак тэксту і 15 табліц з 53 відамі раслін. Апісвае расліны, якія выкарыстоўваліся ў ежу, для атрымання алею, валокнаў, фарбавальнікаў і вырабу прадметаў штодзённага побыту{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. * '''«Zielnik Litewski. Zbiór roślin z okolic Wołkowyska i Słonima z oznaczeniem nazw jakie im lud nadaje. Zeszyt I»''' (''«Літоўскі гербарый. Збор раслін з ваколіц Ваўкавыска і Слоніма з абазначэннем назваў, якія ім дае люд. Сшытак І»'') — адзін сшытак, які ўтрымлівае выключна ўзоры раслін з іх народнымі назвамі без дадатковых апісанняў{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. * '''Дзесяць сшыткаў без назвы''' — чарнавікі і тэхнічная дакументацыя, якія змяшчаюць узоры раслін і іх лакальныя назвы{{sfn|Graniszewska|2016|с=192}}. == Мова і тэрміналогія == Асноўны аўтарскі тэкст рукапісаў, уступы і метадалагічныя каментарыі напісаныя на [[польская мова|польскай мове]]. Аднак увесь фактычны фальклорны матэрыял шчыльна пранізаны [[беларуская мова|беларускай мовай]]. Менавіта па-беларуску, з выкарыстаннем [[Польскі алфавіт|польскага алфавіта]] і дадатковых [[Дыякрытычныя знакі|дыякрытычных знакаў]] для перадачы [[Беларуская фанетыка|мясцовай фанетыкі]], Федароўскі фіксаваў лакальныя народныя назвы раслін, прамыя цытаты інфарматараў, а таксама тэксты [[Замова|замоў]] і магічных формул{{sfn|Генетические ресурсы|2018|с=141}}. Асобна даследчык вылучаў назвы раслін, якія былі ў ходзе сярод мясцовай дробнай шляхты (так званай «[[Загонавая шляхта|загонавай шляхты]]»). Нягледзячы на тое, што ў назвах гербарыяў выкарыстоўваюцца тэрмін «літоўскі люд» (''lud litewski''), даследчыкі адзначаюць, што праца Федароўскага з'яўляецца дакументацыяй фальклору [[Беларуская зямля|беларускай зямлі]], а дакладней — тэрыторый, якія ў той час вызначаліся як [[Літоўская Русь]] (''Ruś Litewska''){{sfn|Graniszewska|2013|с=64}}. Самі палявыя даследаванні праводзіліся ў ваколіцах [[Слонім|Слоніма]], [[Ваўкавыск|Ваўкавыска]] і [[Пружаны|Пружан]], і Федароўскі вызначаў мову люду даследаваных тэрыторый як «гаворку беларускай мовы» (''narzecze języka białoruskiego''), якая, паводле яго слоў, адрознівалася ад іншых [[Беларускія гаворкі|беларускіх гаворак]] устойлівасцю да ўплыву [[Маларасійская мова|маларасійскай мовы]]{{sfn|Graniszewska|2016|с=197}}. == Этнабатанічная каштоўнасць == Гербарыі Федароўскага дэманструюць непарыўную сувязь паміж рэальнымі біялагічнымі ўласцівасцямі раслін і іх міфапаэтычным асэнсаваннем у традыцыйнай культуры. Расліны разглядаліся сялянамі не толькі як лекі, але і як магічныя інструменты. Напрыклад, пра выкарыстанне расліны [[Шальнік трыпутнікавы|Шалянец]] (''Szaleniec'', [[водны трыпутнік]] — ''Alisma plantago-aquatica'') пры лячэнні шаленства Федароўскі пакінуў наступны падрабязны запіс{{sfn|Graniszewska|2016|с=212}}: {{Цытата|тэкст=Шалянец <...> мясцовыя знахары выкарыстоўвалі ў выпадках шаленства. У гэтым выпадку траву, высушаную і цёртую, можна прымаць тры разы, а менавіта: на досвітку, захадзе сонца і зноў на наступны дзень на досвітку, і калі не скончыўся месяц з моманту ўкусу шалёнай жывёліны, то дапамагае эфектыўна. Я доўга не верыў у выратавальную ўласцівасць шалянца, але калі свінні, укушаныя на маіх вачах шалёным сабакам, яго з’елі, а шаленства наогул не было відаць, – я вымушаны быў верыць. <...> Мне сказалі ў вёсцы Студзераўшчына, што некаторыя сабакі, якія пакутуюць ад шаленства, выкліканыя іх уласным інстынктам, шукаюць шалянец каля балот і вылечваюць сябе.{{арыгінальны тэкст|pl|Szaleniec <...> znacharzy tutejsi używają w wypadkach wścieklizny. W tym razie ziele uprzędnio wysuszone i starte na proszek zadawane bywa trzykróć, mianowicie: o wschodzie, zachodzie i znów nazajutrz o wschodzie słońca, a jeżeli miesiąc nie upłynął od chwili pokąsania przez zwierze wściekłe, to zawsze pomaga skutecznie. W zbawienną własność szaleńcu nie dawałem długo wiary, lecz gdy trzodzie méj pokąsanéj w moich oczach przez psa wściekłego, zadano go a wścieklizna nie ujawniła się wcale – uwierzyć musiałem. <...> Mówiono mi we wsi Studerowszczyznie (Sł.), że niektóre psy dotknięte wścieklizną, powodowane własnym instynktem, wyszukują po moczarach szaleńcu i same się leczą.}}|аўтар=Міхал Федароўскі}} У рукапісе «Карысныя расліны…» Федароўскі падрабязна апісвае харчовыя звычкі беларусаў (выкарыстанне [[Ягады|дзікіх ягад]], варэнне [[Кісель|кісялёў]], [[Бярозавы квас|бярозавага квасу]]), а таксама [[Фарбавальныя расліны|прымяненне раслін для фарбавання тканін]] і вытворчасці розных прылад працы{{sfn|Graniszewska|2013|с=63}}. == Сувязь з манаграфіяй «Люд беларускі на Русі Літоўскай» == Тэкставая інфармацыя, сабраная ў гербарыях «Zioła lecznicze…», пазней стала асновай для раздзела «Лекавыя сродкі» (Lekarstwa) у першым томе фундаментальнай манаграфіі Федароўскага «''[[Люд беларускі на Русі Літоўскай]]''» (1897). Аднак падчас падрыхтоўкі кнігі да друку аўтар ужо не меў фізічнага доступу да сваіх першых гербарыяў, якія знаходзіліся ў калекцыі [[Зыгмунт Глогер|Глогера]], і мусіў абапірацца на пазнейшыя чарнавыя нататкі і дадатковыя сшыткі без назваў{{sfn|Graniszewska|2016|с=200}}. Гэта прывяло да ўзнікнення шэрагу памылак у друкаваным выданні. Федароўскі пераблытаў некаторыя народныя назвы з лацінскімі батанічнымі класіфікацыямі. Напрыклад, у друкаванай манаграфіі расліна «чырвона-зелле» (''czyrwono-ziele'') была памылкова ідэнтыфікаваная як ''[[Orchis latifolia]]'', у той час як у арыгінальным гербарыі пад гэтай назвай быў прылеплены і апісаны ''[[Lythrum salicaria]]''. Падобныя памылкі адбыліся з ідэнтыфікацыяй і іншых відаў: так, «нізіперсніца» (''nizipierśnica'') у кнізе пададзена як ''[[Plantago lanceolata]]'' (замест ''[[Dactylorhiza incarnata]]'' ў гербарыі), «парушэнец» (''paruszeniec'') — як ''[[Calamintha acinos]]'' (замест ''[[Viola riviniana]]''), «разходнік лясны» (''razchodnik lesny'') — як ''[[Glechoma hederacea]]'' (замест ''[[Viola]]''), «зелле ад трасцы» (''ziele ad trascy'') — як ''[[Hieracium pilosella]]'' (замест ''[[Antennaria dioica]]''), а «спірэй» (''spirej'') — як ''[[Filipendula vulgaris]]'' ці ''[[Aruncus dioicus]]'' (замест ''[[Spiraea chamaedryfolia]]''){{sfn|Graniszewska|2016|с=198—201}}. Знаходка ў 2012 годзе аўтэнтычных гербарыяў дазволіла сучасным даследчыкам супаставіць засушаныя ўзоры з тэкстам манаграфіі і канчаткова выправіць гістарычныя недакладнасці ў ідэнтыфікацыі беларускай народнай флоры. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Halina Galera|загаловак= Zielnik Zioła lecznicze... Michała Fedorowskiego jako dokumentacja badań etnograficznych |выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|месца=|выдавецтва=[[Uniwersytet Rzeszowski|Wydział Biotechnologii Uniwersytetu Rzeszowskiego]]|год=2016 |спасылка= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Zielnik_Zio%C5%82a_lecznicze..._Micha%C5%82a_Fedorowskiego_jako_dokumentacja_bada%C5%84_etnograficznych.pdf |мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга|аўтар=Maja Graniszewska, Hanna Leśniewska, Aleksandra Mankiewicz-Malinowska, Halina Galera|загаловак= Rośliny użyteczne… Michała Fedorowskiego – dzieło odnalezione po 130 latach |выданне=''[[Etnobiologia Polska]]''|спасылка= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ro%C5%9Bliny_u%C5%BCyteczne%E2%80%A6_Micha%C5%82a_Fedorowskiego_%E2%80%93_dzie%C5%82o_odnalezione_po_130_latach.pdf|выдавецтва=AKA|год=2013|мова=|ref=Graniszewska}} * {{кніга |аўтар= |загаловак=Генетические ресурсы и традиционные знания в Республике Беларусь. Правовые аспекты и создание потенциала для реализации Нагойского протокола. Отчеты экспертов |адказны=Сост. Е.Н.Макеева, Е.В.Гузенко, К.А.Пантелей; под науч. ред. Е.Н.Макеевой, В.А.Лемеш |месца=Минск |выдавецтва=Право и экономика |год=2018 |старонак=224 |спасылка=https://abs.igc.by/wp-content/uploads/2019/10/Expert-reports.pdf |ref=Генетические ресурсы}} {{Беларусазнаўства ў Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рукапісы]] [[Катэгорыя:Гербарыі]] [[Катэгорыя:Беларуская этнаграфія]] [[Катэгорыя:Міхал Федароўскі]] [[Катэгорыя:Этнабатаніка]] [[Катэгорыя:Творы 1880-х гадоў]] ee9ldxflbyw5etpvemy3z6drqx52055 Літоўскі гербарый 0 806741 5130611 2026-04-22T10:22:54Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Гербарыі Міхала Федароўскага]] 5130611 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гербарыі Міхала Федароўскага]] dxykyj37rxnfcvoyac3ze2olxzhewm6 Карысныя расліны ў літоўскага люду з ваколіц Слоніма, Ваўкавыска і Пружан 0 806742 5130612 2026-04-22T10:23:17Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Гербарыі Міхала Федароўскага]] 5130612 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гербарыі Міхала Федароўскага]] dxykyj37rxnfcvoyac3ze2olxzhewm6 Лекавыя зёлкі, якія выкарыстоўваюцца літоўскім людам 0 806743 5130614 2026-04-22T10:24:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Гербарыі Міхала Федароўскага]] 5130614 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гербарыі Міхала Федароўскага]] dxykyj37rxnfcvoyac3ze2olxzhewm6 Карысныя расліны ў літоўскага люду 0 806744 5130615 2026-04-22T10:24:46Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Гербарыі Міхала Федароўскага]] 5130615 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Гербарыі Міхала Федароўскага]] dxykyj37rxnfcvoyac3ze2olxzhewm6 Сэмюэл Кунард 0 806745 5130621 2026-04-22T10:48:20Z Jalinovskiy 167021 Створана перакладам першага раздзела старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1348189462|Samuel Cunard]]» 5130621 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя                 = Samuel Cunard | імя пры нараджэнні   = Samuel Cunard | род дзейнасці       = суднаходны магнат | дата нараджэння     = 21 лістапада 1787 | месца нараджэння    = Галіфакс, Канада | дата смерці         = 28 красавіка 1865 | месца смерці        = Кенсінгтан, Англія | бацька              = Абрахам Кунард | маці                = Маргарэт Мёрфі | жонка               = Сусан Дуффус | дзеці               = 9 }} '''Сэр Сэмюэл Кунард, 1-ы баронет''' (21 лістапада 1787 — 28 красавіка 1865), быў брытанска-канадскім суднаходным магнатам, народжаным у [[Галіфакс|Галіфаксе, Новая Шатландыя]], які заснаваў кампанію «[[Cunard Line]]», усталяваўшы першае рэгулярнае параходнае злучэнне з Паўночнай Амерыкай. <ref name="erih">{{Cite web|url=https://www.erih.net/how-it-started/industrial-history-of-european-countries/united-kingdom|title=United Kingdom – ERIH|website=erih.net|access-date=2022-11-04}}</ref>Ён быў сынам майстра-цесляра і гандляра драўнінай, які ўцёк ад [[Вайна за незалежнасць ЗША|Амерыканскай рэвалюцыі]] і пасяліўся ў Галіфаксе. <ref>{{Cite web|url=http://www.chriscunard.com/samuel_cunard.php|title=Sir Samuel Cunard|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003053028/http://www.chriscunard.com/samuel_cunard.php|archive-date=3 October 2016|access-date=20 December 2010|url-status=dead}}</ref> i5ve8f846kzvxsfd9ok6x926fejbmoj 5130622 5130621 2026-04-22T10:50:18Z Jalinovskiy 167021 5130622 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя                 = Samuel Cunard | імя пры нараджэнні   = Samuel Cunard | род дзейнасці       = суднаходны магнат | дата нараджэння     = 21 лістапада 1787 | месца нараджэння    = Галіфакс, Канада | дата смерці         = 28 красавіка 1865 | месца смерці        = Кенсінгтан, Англія | бацька              = Абрахам Кунард | маці                = Маргарэт Мёрфі | жонка               = Сусан Дуффус | дзеці               = 9 }} '''Сэр Сэмюэл Кунард, 1-ы баронет''' (21 лістапада 1787 — 28 красавіка 1865), быў брытанска-канадскім суднаходным магнатам, народжаным у [[Галіфакс|Галіфаксе, Новая Шатландыя]], які заснаваў кампанію «[[Cunard Line]]», усталяваўшы першае рэгулярнае параходнае злучэнне з Паўночнай Амерыкай. <ref name="erih">{{Cite web|url=https://www.erih.net/how-it-started/industrial-history-of-european-countries/united-kingdom|title=United Kingdom – ERIH|website=erih.net|access-date=2022-11-04}}</ref> Ён быў сынам майстра-цесляра і гандляра драўнінай, які ўцёк ад [[Вайна за незалежнасць ЗША|Амерыканскай рэвалюцыі]] і пасяліўся ў Галіфаксе. <ref>{{Cite web|url=http://www.chriscunard.com/samuel_cunard.php|title=Sir Samuel Cunard|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003053028/http://www.chriscunard.com/samuel_cunard.php|archive-date=3 October 2016|access-date=20 December 2010|url-status=dead}}</ref> 1wijhbmgetx6gjz2rulqlwz6raowxl4 5130624 5130622 2026-04-22T10:52:12Z Jalinovskiy 167021 5130624 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя                 = Samuel Cunard | імя пры нараджэнні   = Samuel Cunard | род дзейнасці       = суднаходны магнат | дата нараджэння     = 21 лістапада 1787 | месца нараджэння    = Галіфакс, Канада | дата смерці         = 28 красавіка 1865 | месца смерці        = Кенсінгтан, Англія | бацька              = Абрахам Кунард | маці                = Маргарэт Мёрфі | жонка               = Сусан Дуффус | дзеці               = 9 }} '''Сэр Сэмюэл Кунард, 1-ы баронет''' (21 лістапада 1787 — 28 красавіка 1865), быў брытанска-канадскім суднаходным магнатам, народжаным у [[Галіфакс|Галіфаксе, Новая Шатландыя]], які заснаваў кампанію «[[Cunard Line]]», усталяваўшы першае рэгулярнае параходнае злучэнне з Паўночнай Амерыкай. <ref name="erih">{{Cite web|url=https://www.erih.net/how-it-started/industrial-history-of-european-countries/united-kingdom|title=United Kingdom – ERIH|website=erih.net|access-date=2022-11-04}}</ref> Ён быў сынам майстра-цесляра і гандляра драўнінай, які ўцёк ад [[Вайна за незалежнасць ЗША|Амерыканскай рэвалюцыі]] і пасяліўся ў Галіфаксе. <ref>{{Cite web|url=http://www.chriscunard.com/samuel_cunard.php|title=Sir Samuel Cunard|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003053028/http://www.chriscunard.com/samuel_cunard.php|archive-date=3 October 2016|access-date=20 December 2010|url-status=dead}}</ref> 8e5b46xskowjjcxm30uil36ksnis9o6 5130625 5130624 2026-04-22T10:55:24Z Jalinovskiy 167021 5130625 wikitext text/x-wiki {{Асоба | імя                 = Samuel Cunard | імя пры нараджэнні   = Samuel Cunard | род дзейнасці       = суднаходны магнат | дата нараджэння     = 21 лістапада 1787 | месца нараджэння    = Галіфакс, Канада | дата смерці         = 28 красавіка 1865 | месца смерці        = Кенсінгтан, Англія | бацька              = Абрахам Кунард | маці                = Маргарэт Мёрфі | жонка               = Сусан Дуффус | дзеці               = 9 }} '''Сэр Сэмюэл Кунард, 1-ы баронет''' ([[Англійская мова|англ]].: Samuel Cunard, 21 лістапада 1787 — 28 красавіка 1865), быў брытанска-канадскім суднаходным магнатам, народжаным у [[Галіфакс|Галіфаксе, Новая Шатландыя]], які заснаваў кампанію «[[Cunard Line]]», усталяваўшы першае рэгулярнае параходнае злучэнне з Паўночнай Амерыкай. <ref name="erih">{{Cite web|url=https://www.erih.net/how-it-started/industrial-history-of-european-countries/united-kingdom|title=United Kingdom – ERIH|website=erih.net|access-date=2022-11-04}}</ref> Ён быў сынам майстра-цесляра і гандляра драўнінай, які ўцёк ад [[Вайна за незалежнасць ЗША|Амерыканскай рэвалюцыі]] і пасяліўся ў Галіфаксе. <ref>{{Cite web|url=http://www.chriscunard.com/samuel_cunard.php|title=Sir Samuel Cunard|archive-url=https://web.archive.org/web/20161003053028/http://www.chriscunard.com/samuel_cunard.php|archive-date=3 October 2016|access-date=20 December 2010|url-status=dead}}</ref> 6yybkgv07vvjkqpjfqm4xfq3r5wwyv1 Беларуская зямля 0 806746 5130629 2026-04-22T11:18:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Этнічная тэрыторыя беларусаў]] 5130629 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Этнічная тэрыторыя беларусаў]] 5dr2ewtmzzrfnpxd74cn3mgyamzv6uu Беларускія гаворкі 0 806747 5130630 2026-04-22T11:18:56Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Дыялекты беларускай мовы]] 5130630 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Дыялекты беларускай мовы]] 5j4a4j4oiqgvbb5rers0h2xqzsxvgn4 Добраахвотніцкая кавалерыйская дывізія Сярэдняй Літвы. Гусары смерці Сярэдняй Літвы. 0 806748 5130638 2026-04-22T11:45:18Z IP781584110 134977 IP781584110 перанёс старонку [[Добраахвотніцкая кавалерыйская дывізія Сярэдняй Літвы. Гусары смерці Сярэдняй Літвы.]] у [[Добраахвотніцкая кавалерыйская дывізія Сярэдняй Літвы]]: перанос пад назву "Добраахвотніцкая кавалерыйская дывізія Сярэдняй Літвы", стварэнне перасылкі "Гусары смерці Сярэдняй Літвы" 5130638 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Добраахвотніцкая кавалерыйская дывізія Сярэдняй Літвы]] elazqcnbkt426bhxtq3vjwpu66dpr1l 5130640 5130638 2026-04-22T11:46:59Z IP781584110 134977 выдаліць 5130640 wikitext text/x-wiki {{хв|памылка ў назве}} t1yadhkuxpteg4gnisv3o2v9o64mjvh Гусары смерці Сярэдняй Літвы 0 806749 5130639 2026-04-22T11:45:29Z IP781584110 134977 Перасылае да [[Добраахвотніцкая кавалерыйская дывізія Сярэдняй Літвы]] 5130639 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Добраахвотніцкая кавалерыйская дывізія Сярэдняй Літвы]] elazqcnbkt426bhxtq3vjwpu66dpr1l