Праект рэформы беларускага правапісу 1930 года

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="be">
  <siteinfo>
    <sitename>Вікіпедыя</sitename>
    <dbname>bewiki</dbname>
    <base>https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Мультымедыя</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Адмысловае</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Размовы</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Удзельнік</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Размовы з удзельнікам</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Вікіпедыя</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Размовы пра Вікіпедыю</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Размовы пра файл</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Размовы пра MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Размовы пра шаблон</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Даведка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Размовы пра даведку</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Катэгорыя</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Размовы пра катэгорыю</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Партал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Размовы пра партал</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Размовы пра модуль</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Праект рэформы беларускага правапісу 1930 года</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7936</id>
    <revision>
      <id>5131206</id>
      <parentid>4926167</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <comment>Перадумовы, правілы, вынікі</comment>
      <origin>5131206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26912" sha1="t8v39rivgtmj2jcetas57wac5qmqepk" xml:space="preserve">'''Праект рэформы беларускага правапісу 1930 года''' быў створаны Правапіснай камісіяй пад кіраўніцтвам [[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|Сцяпана Некрашэвіча]] у мэтах выканання пастаноў [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] 1926 года. Праект быў завершаны ў 1930 годзе і быў вынікам працы камісіі на працягу перыяду з 7 снежня 1927 года да 17 красавіка 1929 года. Праект уключаў як цалкам новыя правілы, так і старыя правілы, як у змененай, так і ў нязмененай форме. Змененыя правілы былі вынікамі працы камісіі або пастановамі канферэнцыі, пацверджанымі камісіяй.

== Перадумовы ==
Арфаграфічная дыскусія ў друку 1925—1926 гадоў выявіла шэраг нявырашаных пытанняў беларускага правапісу і графікі і неабходнасць іх рэфармацыі. Гэтае пытанне абмяркоўвала [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] 1926 года. Пастановы, прынятыя на канферэнцыі, сталі аўтарытэтным матэрыялам у справе кадыфікацыі правапісу, хоць яны і не мелі сілы закону{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=464}}.

Для далейшай апрацоўкі правапісу 1 кастрычніка 1927 года пры [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульце]] была створана спецыяльная правапісная камісія, у склад якой увайшлі [[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|С. Некрашэвіч]] (старшыня), [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Я. Лёсік]], [[Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскі]], [[Пётр Апанасавіч Бузук|П. Бузук]], [[Іван Кандратавіч Бялькевіч|І. Бялькевіч]], [[Янка Купала|Я. Купала]], [[Уладзіслаў Вікенцьевіч Чаржынскі|У. Чаржынскі]], [[Анатоль Васілевіч Багдановіч|А. Багдановіч]] (сакратар){{Sfn|Беларуская мова|1995|p=464}}. Пры стварэнні камісіі ставіліся наступныя задачы:
* лічыць пастановы Акадэмічнай канферэнцыі 1926 года не абавязковым, але аўтарытэтным матэрыялам;
* спрасціць [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|граматыку Тарашкевіча]] ў складаных або няясных месцах, дапоўніць яе ў месцах недастатковай распрацаванасці, напрыклад, правапісу замежных слоў, разам са стварэннем новых правілаў (правапіс імёнаў і геаграфічных назваў).

Камісія працавала па красавік 1929 года. Вынікам яе 33 пасяджэнняў стала выданне «Беларускі правапіс (праект). Апрацаваны Правапіснай Камісіяй БАН» ([[Менск]], 1930), куды было ўключана 77 арфаграфічных правілаў. Вучоныя мелі намер у далейшым стварыць арфаграфічны слоўнік беларускай мовы{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=464}}.

== Правілы ==

=== Яканне ===
На Акадэмічнай канферэнцыі 1926 года абмяркоўваліся розныя праекты спрашчэння перадачы на пісьме [[Аканне|акання]]. Праект братоў Язэпа і [[Антон Юр’евіч Лёсік|Антона]] Лёсікаў пра поўнае аканне пасля мяккіх [[Зычныя|зычных]] (напісанне літары '''я''' на месцы '''е''' ва ўсіх [[Націск|ненаціскных]] складах) быў адхілены. Прынялі прапанову Сцяпана Некрашэвіча: у першым пераднаціскным складзе пасля мяккіх зычных пісаць '''я''', ва ўсіх астатніх ненаціскных складах — '''е'''. Канферэнцыя ўхваліла прапанову Язэпа Лёсіка пра нязменнае напісанне (асобна) [[Часціца (часціна мовы)|часціцы]] ''не'' і [[прыназоўнік]]а ''без'' (''не быў, без вас, не прыйшоў'') незалежна ад месца націску{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}.

Аўтары праекта 1930 года, абмеркаваўшы 5 розных варыянтаў правіла перадачы на пісьме ненаціскных галосных, у выніку прынялі прапанову Акадэмічнай канферэнцыі, але палічылі патрэбным падпарадкаваць правілу [[Яканне|якання]] і напісанне часціцы ''не'' і прыназоўніка ''без'': ''бяз ва́с, ня ска́жам'', але ''без мяне́, не скажу́''{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}.

=== Галосныя «у» і «і» ===
[[Галосныя]] '''у, і''' ў пачатку слоў і асобна (у якасці прыназоўнікаў) як пасля зычнага, гэтак і пасля галоснага папярэдняга слова, пішуцца праз '''у, і''': ''старая удава, была у нас, звяртай увагу; яна і ён, трэба ісці, старая ігруша''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=13—14}}.

=== Мяккасць зычных ===
Аўтары правапіснага праекта, кіруючыся ў асноўным прынцыпамі, вызначанымі [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніславам Тарашкевічам]] («''фанетычны — для галосных, этымалагічны — для зычных''»), пашыраюць іх і на іншыя злучэнні зычных. У прыватнасці, пасля працяглага ўсебаковага абмеркавання яны прапануюць{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}:
* не перадаваць на пісьме [[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асімілятыўную]] мяккасць зычных: ''ляснік, вясне, спіць'' (у моцных пазіцыях яна знікае: ''лясны, вясна, спаць'');
* не пісаць [[мяккі знак]] паміж падоўжанымі мяккімі зычнымі: ''калоссе, жыццё'';
* пакінуць мяккі знак толькі для абазначэння [[Этымалогія|этымалагічнай]] (уласнай) мяккасці, якая не знікае і перад цвёрдымі: ''пісьменнік, касьбе'' (бо ''пісьмо, касьба'').

=== Зычныя на стыку марфем ===
Погляды членаў правапіснай камісіі на напісанне свісцячых—шыпячых на стыку [[Марфема|марфем]] разышліся. Частка членаў камісіі прапаноўвала спрасціць правапіс такіх спалучэнняў шляхам пашырэння фанемна-марфалагічнага (этымалагічнага) прынцыпу. У заўвагах да праекта [[Якуб Колас]], Язэп Лёсік раілі дзеля прастаты і зручнасці сфармуляваць правіла так: злучэнні двух зычных, калі першы належыць да [[Корань (мовазнаўства)|кораня]], а другі да [[суфікс]]а, запісваюцца нязменна (этымалагічна). У прыватнасці, яны прапаноўвалі захоўваць спалучэнні ''сч, зч'': ''перапісчык, прыказчык''; спалучэнні ''шс, жс'': ''чэшскі, рыжскі''; спалучэнні ''дс, тс'', як і ''дч, тч'', запісваць этымалагічна: ''людскі'' (замест ''людзкі'' ці ''люцкі''), ''студэнтскі''{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}.

Большасцю галасоў было прынята правіла:
* у злучэннях ''сч, зч'' на стыку [[Прыстаўка (мова)|прыстаўкі]] і кораня асіміляцыю па звонкасці—глухасці перадаваць, а асіміляцыю свісцячых—шыпячых не перадаваць: ''бясчынства, счасаць''{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}};
* на стыку ж кораня і суфікса адзначаць асіміляцыю свісцячых—шыпячых, але асіміляцыю звонкага '''ж''' глухому не адзначаць: ''перапішчык, прыкажчык''{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}};
* спалучэнні шыпячых—свісцячых ''жс, шс'' пісаць праз '''с''': ''чэскі, волскі'', але ў [[Дзеяслоў|дзеясловах]] захоўваць без змен: ''мыешся, не парэжся''{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}};
* спалучэнні ''тс, кс, цс, чс'' у суфіксах ''ск, ств'' пісаць праз '''ц''': ''брацкі, грэцкі, купецкі, ткацкі, вар’яцтва, сваяцтва''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=18}};
* спалучэнне ''дс'' у суфіксах ''ск, ств'' пісаць праз ''дз'': ''гарадзкі, следзтва''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=18—19}}.

=== Прыназоўнік «у» ===
Прыназоўнік ''у'' перад словамі, што пачынаюцца з ненаціскнога галоснага '''а''', калі перад ім няма [[Прыстаўны гук|прыстаўнога гука]] '''в''', не змяняецца, як і перад словамі, што пачынаюцца з зычнага або '''у''': ''у агні, у Аўдоцці; у усіх, у Уладыслава; у вачох, у возеры''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=20}}.

=== Апостраф ===
Праект правапісу ўпарадкаваў ужыванне [[апостраф]]а пасля цвёрдых і мяккіх зычных перад ётаванымі галоснымі для вызначэння раздзельнага вымаўлення зычнага з наступным галосным: ''б’ю, з’еў, сям’я{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=15}}, рэл’еф, кан’як''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=36}}.

=== Іншамоўныя словы ===

==== Галосныя ====
Праблема уніфікацыі напісання іншамоўных слоў, у прыватнасці пытанне пра перадачу на пісьме ненаціскнога вакалізму, актыўна абмяркоўвалася ў арфаграфічнай дыскусіі 1920-х гадоў і на Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе правапісу 1926 года, дзе былі розныя пункты погляду: ад прапановы пашырыць на [[запазычаныя словы]] прынцып поўнага акання (пісаць: ''дапо, таляграма'') да прапановы захаваць у іншамоўных словах ненаціскныя '''о, е''' (''композыцыя, профэсор, соцыалізм''), як гэта ўжо склалася ў пісьмовай практыцы 1920-х гадоў. У выніку канферэнцыя прыняла прапанову Сцяпана Некрашэвіча пра пашырэнне на запазычаныя словы толькі пераходу '''о''' ў '''а''' (''прафэсар, эканоміка, рэвалюцыя''), за выключэннем слоў ''радыё, бруто, какао'', дзе канцавыя ненаціскныя '''о, ё''' захоўваюцца{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465—466}}.

Такую ж рэдакцыю даюць і аўтары праекта правапісу, але дапускаюць пры гэтым у спецыяльнай навуковай літаратуры і магчымасць ненаціскных '''о, ё''' ў малапашыраных словах{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=466}}.

Галосны '''e''' у словах іншамоўнага паходжання перадаваўся пераважна праз '''э''': ''мэтад, праспэкт, газэта, сыстэма''. Аднак праект рабіў выключэнні для '''л, к, х, г''' (што на месцы '''g'''), пасля якіх трэба пісаць '''е''': ''гэрб, гэрой'', але ''элегія, анкета, парыкмахер, альгебра, геаграфія''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=31}}.

Пасля '''д, т, з, с''' галосны '''i''' рэкамендавалася перадаваць праз '''ы''': ''дырэктар, тып, пазыцыя, сынонім''. У суфіксах ''-іj-а, -ійн-ы, -ізм, -іст-ы, '' пасля '''з, с''' — пісаць '''і''': ''аказія, сэсія, дывізійны, марксізм, гімназісты''. Пасля '''з, с, д (дз), т (ц)''' — захоўваць '''і''' ў суфіксах ''-ір, -ік'': ''блізір, касір, камандзір, дэзэрцір, білецік, працэсік, эпізодзік''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=32—33}}.

==== Зычныя ====
Паводле пісьмовай традыцыі 1920-х гадоў, якую прапаноўвалі замацаваць і аўтары праекта, еўрапейскі '''l''' у пачатку і ў сярэдзіне слова перадаваўся пераважна мякка (''клюб, кляса, пляцформа'', але ''лацінка, лубін''), у канцы слова — мякка або цвёрда ў залежнасці ад вымаўлення (''заля, карусэля, аўтамабіль'', але ''фабула, формула, ідэал''){{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=34}}.

Аўтары праекта прапаноўвалі перадаваць грэчаскую '''[[Фіта (літара)|θ]]''' праз '''ф''', а ''th'' — праз '''т''': ''факт, фэст, тэатар, артаграфія, лягарытм''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=34}}.

Праект рэкамендаваў спалучэнні ''тр, др'' у канцы слоў перадаваць праз ''тар, дар'': ''літар, цыліндар'', дапускаючы, аднак, і напісанні: ''арэомэтр, кадр, дыямэтр''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=35—36}}.

=== Уласныя імёны, прозвішчы і геаграфічныя назвы ===
Правапісная камісія зыходзіла з падзелу гэтай лексікі на тры групы{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=466}}:
# Беларускія ўласныя імёны запісваць беларускім правапісам з захаваннем мясцовых асаблівасцей: ''Стралкоўскі, Рабцэвіч, Ганчарэнка''. У дакументах і афіцыйным абыходку замест памяншальных ''Ясь, Ігнась'' і г.д. ужываць поўныя формы ''Ян, Іван, Базыль, Васіль, Міхаіл'' і ''Міхал'' і г.д.;
# Іншаславянскія імёны запісваць беларускім правапісам з перадачай акання, зацвярдзелых, [[Дзеканне|дзекання]], [[Цеканне|цекання]], '''ў''' замест '''в''': ''Катлярэўскі, Ціханаў, Шаўчэнка''. Іншая фанетызацыя не дапускалася: ''Талстой'', а не ''Таўсты''; ''Позднышаў'', а не ''Познышаў''; ''Счастліўцаў'', а не ''Шчасліўцаў'' і г.д.;
# Неславянскія імёны пісаць паводле прынятага ў беларускай мове напісання іншамоўных слоў.

=== Формы слоў ===

==== Родны склон адзіночнага ліку мужчынскага роду ====
У формах [[Родны склон|роднага склону]] адзіночнага [[Граматычны лік|ліку]] [[назоўнік]]аў мужчынскага [[граматычны род|роду]] ўжываюцца два канчаткі: ''а (я)'' або ''у (ю)'' у залежнасці ад іх значэння. ''А (я)'' пішуцца ў назоўніках, калі яны азначаюць{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=26}}:
* прадметы жывыя: ''сына, каня, казла, вужа, салаўя'';
* прадметы нежывыя, але непадзельныя: ''стала, пня, сярпа, бота, плуга'';
* назвы частак цела, месяцаў, мер, грошай: ''пальца, кіпця, языка; лістапада, снежня, студня, чэрвеня; мэтра, літра, хунта, рубля, франка''.

''У (ю)'' пішуцца ў назоўніках, калі яны азначаюць{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=27}}:
* назвы матэрыялаў і наогул нежывых прадметаў: ''гароху, бобу, дзёгцю, шоўку'';
* разумовыя паняцці: ''розуму, жалю, болю, страху'';
* прадметы зборныя: ''люду, натоўпу, народу, процанту'';
* назоўнікі чужаземнага паходжання: ''дакумэнту, тому, пляцу, інстытуту''.

Некаторыя назоўнікі маюць падвойныя канчаткі: ''з маста'' і ''з мосту'', ''аўса'' і ''аўсу'', ''дома'' і ''дому''. Геаграфічныя назвы дапускаюць розныя канчаткі{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=27}}:
* ''з Менску, з Слуцку, з Полацку, з Дону'';
* ''з Барысава, з Рагачэва, з Кіева, з Міра'';
* ''з Парыжу'' і ''з Парыжа'', ''з Бэрліну'' і ''з Бэрліна'', ''з Гомлю'' і ''з Гомля''.

==== Давальны і месны склон множнага ліку ====
Формы [[Давальны склон|давальнага]] і [[Месны склон|меснага]] склонаў множнага ліку па канчатках адрозніваюцца ў назоўніках мужчынскага і ніякага роду ад назоўнікаў жаночага роду з канчаткам на '''а''' і на зычны. Для мужчынскага і ніякага роду ўжываюцца канчаткі{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=28}}:
* пад націскам у давальным склоне ''ом (ём)'' і месны склоне ''ох (ёх)'': ''стало́м — стало́х, ласём — ласёх''.
* не пад націскам у давальным склоне ''ам (ям)'' і месны склоне ''ах (ях)'': ''мо́рам — мо́рах, це́сцям — це́сцях''.

Для назоўнікаў жаночага роду на '''а''' і на зычны ўжываюцца канчаткі ''ам (ям)'' і ''ах (ях)'' як пад націскам, так і не пад націскам: ''рука́м, рука́х, ха́там, ха́тах, касця́м, касця́х, ма́зям, ма́зях''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=28—29}}.

== Вынікі ==
Усе пастановы камісіі рабіліся простым галасаваннем. Поўнай згоды паміж сябрамі камісіі не заўсёды ўдавалася дасягнуць, таму некаторыя пытанні разглядаліся па некалькі разоў, што рабіла працу камісіі вельмі напружанай і цяжкай. У прыватнасці такім пытаннем з’явіўся правапіс ненаціскнога '''е'''. У выніку доўгіх спрэчак камісія пагадзіліся на пастанове Акадэмічнай канферэнцыі{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=8}}.

Вялікія спрэчкі таксама выклікала пытанне аб напісанні пачатковага '''у''' і '''і'''. У першай рэдакцыі камісіі было прынята, што ўсякае '''у''', якое стаіць у пачатку слова або як прыназоўнік, пішацца праз '''ў'''. Пры пераглядзе гэтага правіла ў другі раз яно было зменена адпаведна з пастановай Акадэмічнай канферэнцыі. Пры чытанні праекта ў карэктуры гэтае правіла было зноў зменена ў адпаведнасці з рэдакцыяй гэтага праекта{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=8}}.

Яшчэ большыя спрэчкі выклікала пытанне аб абазначэнні мяккасці зычных. У першай рэдакцыі камісія пастанавіла выкінуць '''ь''' паміж гэтак званымі падвойнымі зычнымі (''колле, здарэнне''). Пры пераглядзе гэтага пытання ў другі раз яно было прынята ў рэдакцыі Браніслава Тарашкевіча. Пры чытанні праекта ў карэктуры камісія выкінула '''ь''' пасля '''з, с, ц, дз''' перад мяккімі зычнымі і ётаванымі галоснымі, а таксама паміж так званымі падвойнымі зычнымі{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=8}}.

Таксама камісія змяніла сваю ранейшую пастанову адносна ўвядзення прыназоўніка ''ув'' перад словамі, што пачынаюцца з '''а''' (''ув аднаго, ув агонь, ув адрыне''){{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=8}}.

Шэраг пастаноў камісіі праходзіў нязначнай большасцю галасоў, і нязгодныя мелі намер апеляваць да вышэйшых органаў улады.

Але праект наогул не быў ажыццёўлены з-за [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|рэпрэсій 1929—1930 гадоў]] супраць «[[Нацдэмы|нацдэмаў]]», да якіх былі залічаны многія члены правапіснай камісіі. Выдадзены праект правапісу быў аб’яўлены «нацдэмаўскім» і трапіў на доўгі час у «[[Спецхран|спецсховы]]», а яго аўтары рэпрэсіраваны. Аднак частка прадугледжаных у ім змяненняў была пазней уведзена ў першы і другі праекты рэформы 1933 года і ў беларускі [[беларуская граматыка 1934|правапіс 1934 года]].

== Гл. таксама ==
* [[Арфаграфія беларускай мовы]]
* [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Даклад правапіснай камісіі // Некрашэвіч. Выбраныя творы. 2004.
* {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Рэформа беларускага правапісу 1933 года|старонкі=464—467|ref=Беларуская мова}}
* {{Кніга|загаловак=Беларускі правапіс (праект). Апрацаваны правапіснай камісіяй Беларускай Акадэміі навук|спасылка=https://knihi.com/none/Bielarusi_pravapis_Prajekt_pavodle_pastanovy_Akademicnaje_Rady_Bielaruskaje_AN_zip.html#1930Prajekt.pdf_15|год=1930|месца=Мн.|ref=Беларускі правапіс}}

{{Беларуская мова}}

[[Катэгорыя:Правапісы беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Гісторыя беларускай мовы]]</text>
      <sha1>t8v39rivgtmj2jcetas57wac5qmqepk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1316</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8567</id>
    <revision>
      <id>5131175</id>
      <parentid>4392839</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5131175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="873" sha1="2ondyz4m2nipagpqu5qdscxnrlxpje3" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
* Пачатак княжання [[Гедзімін]]а, вялікага князя літоўскага.

== Нарадзіліся ==
* [[14 мая]]: [[Карл IV Люксембургскі]], кароль Германіі
* [[15 лістапада]]: [[Іаан I Пасмяротны|Іаан I, кароль Францыі]]

== Памерлі ==
* [[5 чэрвеня]]: [[Людовік X (кароль Францыі)|Людовік X, кароль Францыі]]
* [[20 лістапада]]: [[Іаан I Пасмяротны|Іаан I, кароль Францыі]]
* [[Віцень]], вялікі князь літоўскі
* [[Стэфан Драгуцін]], кароль Сербіі

{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1316| ]]</text>
      <sha1>2ondyz4m2nipagpqu5qdscxnrlxpje3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1320</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8571</id>
    <revision>
      <id>5131178</id>
      <parentid>4873416</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5131178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1248" sha1="qs8qo8ftdttl99sc5dlhp1jrcbohobc" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
[[Выява:Wladyslaw I Lokietek (275125).jpg|thumb|120px|Уладзіслаў І Лакетак]]
* [[20 студзеня]]: Каранацыя польскага караля [[Уладзіслаў I Лакетак|Уладзіслава І Лакетака]].
* [[27 ліпеня]]: Адбылася [[Бітва пад Меднікамі (1320)|бітва пад Меднікамі]]: войска [[ВКЛ]] перамагло рыцараў [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]].
* [[Альгерд]], пасля смерці цесця, стаў князем віцебскім, далучыўшы [[Віцебскае княства|Віцебскага княства]] да сваіх уладанняў.

== Нарадзіліся ==
* [[8 красавіка]]: [[Пэдру I]], кароль Партугаліі.

== Памерлі ==
* ліпень: [[Генрых II Брандэнбургскі]], апошні прадстаўнік Асканіяў на чале Брандэнбургскай маркі (нар. каля 1308).

{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1320| ]]</text>
      <sha1>qs8qo8ftdttl99sc5dlhp1jrcbohobc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1337</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8588</id>
    <revision>
      <id>5131173</id>
      <parentid>4385233</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:09:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5131173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="621" sha1="najgsbu02t0ps6hg9e9lu8okccrozkk" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
* Кароль Англіі [[Эдуард III]] накіраваў ліст французскаму каралю [[Філіп VI Валуа|Філіпу VI Валуа]], у якім адмовіўся ад васальнай прысягі і заявіў, што Францыя належыць менавіта яму па праве.

== Нарадзіліся ==
* 
== Памерлі ==
* [[8.1]]: [[Джота]], італьянскі мастак

{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1337| ]]</text>
      <sha1>najgsbu02t0ps6hg9e9lu8okccrozkk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1340</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8591</id>
    <revision>
      <id>5131179</id>
      <parentid>4781409</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:18:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5131179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="776" sha1="99dc67wlyxzu2hfpdhr8izacnsq4tbu" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
* [[26 студзеня]]: У Гандзі (Фландрыя) [[Эдуард III]] афіцыйна прыняў тытул «Кароль Францыі» і прадставіў свой новы герб.
* [[7 чэрвеня]]: Граф Галандыі [[Вільгельм IV]] дараваў [[Ратэрдам]]у гарадскія прывілеі.

== Нарадзіліся ==
* [[Хокан Магнусан]] — [[Каралі шведскія|кароль Швецыі]], [[Спіс каралёў Нарвегіі|кароль Нарвегіі]] (пам. у [[1380]])

== Памерлі ==
*

{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1340| ]]</text>
      <sha1>99dc67wlyxzu2hfpdhr8izacnsq4tbu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1346</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8597</id>
    <revision>
      <id>5131217</id>
      <parentid>4642692</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5131217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1115" sha1="0gzmz69q85ezvrv5cuhbaudmp3dfwpy" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
* [[16 красавіка]]: [[Стэфан Душан|Стэфан Ураш IV Душан]] быў каранаваны як «[[цар сербаў і грэкаў]]».
* [[17 кастрычніка]]: Армія [[Каралеўства Шатландыя|Шатландыі]] разгромлена [[Каралеўства Англія|англійскімі]] войскамі ў бітве пад Невілз-Крос; палонены шатландскі кароль [[Дэвід ІІ, кароль шатландскі|Дэвід ІІ]].
* кастрычнік: [[Чорная смерць|Чума]] з’явілася ў нізоўях [[Дон]]а і Волгі, спустошыўшы сталіцу золатаардынскіх ханаў Сарай і блізкія гарады.

== Нарадзіліся ==
* 
== Памерлі ==
* [[26 жніўня]]: [[Ян Люксембургскі]], граф Люксембурга

{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1346| ]]</text>
      <sha1>0gzmz69q85ezvrv5cuhbaudmp3dfwpy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131219</id>
      <parentid>5131217</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1111" sha1="tv0ws8kahsicek8imhl3ndziy77b985" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
* [[16 красавіка]]: [[Стэфан Душан|Стэфан Ураш IV Душан]] быў каранаваны як «[[цар сербаў і грэкаў]]».
* [[17 кастрычніка]]: Армія [[Каралеўства Шатландыя|Шатландыі]] разгромлена [[Каралеўства Англія|англійскімі]] войскамі ў бітве пад Невілз-Крос; палонены шатландскі кароль [[Дэвід ІІ, кароль шатландскі|Дэвід ІІ]].
* кастрычнік: «[[Чорная смерць]]» з’явілася ў нізоўях [[Дон]]а і Волгі, спустошыўшы сталіцу золатаардынскіх ханаў Сарай і блізкія гарады.

== Нарадзіліся ==
* 

== Памерлі ==
* [[26 жніўня]]: [[Ян Люксембургскі]], граф Люксембурга

{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1346| ]]</text>
      <sha1>tv0ws8kahsicek8imhl3ndziy77b985</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1347</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8598</id>
    <revision>
      <id>5131222</id>
      <parentid>4387495</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:11:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5131222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="683" sha1="rut4be8rqzi4wvjnwujogdtrkw3fr6z" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
* «[[Чорная смерць]]», эпідэмія чумы распаўсюдзілася ў Еўропе і Міжземнамор’і.

== Нарадзіліся ==
* [[25 сакавіка]]: [[Кацярына Сіенская]], каталіцкая святая

== Памерлі ==
* [[13 жніўня]]: [[Жанна II (графіня Артуа)]] (нар. [[2.5]].[[1308]])
* [[11 кастрычніка]]: [[Людовік IV (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)]]
{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1347| ]]</text>
      <sha1>rut4be8rqzi4wvjnwujogdtrkw3fr6z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131238</id>
      <parentid>5131222</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5131238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1544" sha1="dveezz5udzvn8qcg7d2fxhhp9y0twr5" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
* [[8 лютага]]: [[Іаан VI Кантакузін]] увайшоў у [[Канстанцінопаль]], што паклала канец грамадзянскай вайне ў Візантыі.
* май: У [[Рым]]е адбылося народнае паўстанне, Кола дзі Рыенца абвясціў сябе трыбунам і спрабаваў адрадзіць рэспубліку.
* [[4 жніўня]]: Пасля адзінаццацімесячнай аблогі англійскі кароль [[Эдуард III]] захапіў французскі горад-порт [[Кале]].
* кастрычнік: Генуэзскія гандляры, што ўцяклі з абложанай манголамі [[Феадосія|Кафы]], прывезлі [[чума|чуму]] на [[Сіцылія|Сіцылію]], адтуль «[[чорная смерць]]» пачала распаўсюджвацца па Еўропе і Міжземнамор’і.

== Нарадзіліся ==
* [[25 сакавіка]]: [[Кацярына Сіенская]], каталіцкая святая

== Памерлі ==
* [[13 жніўня]]: [[Жанна II (графіня Артуа)]] (нар. [[2.5]].[[1308]])
* [[11 кастрычніка]]: [[Людовік IV (імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі)]]
{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1347| ]]</text>
      <sha1>dveezz5udzvn8qcg7d2fxhhp9y0twr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1348</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8599</id>
    <revision>
      <id>5131202</id>
      <parentid>4707606</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5131202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="861" sha1="jvrzwcxbarvo5luq1fx4jrb1rxbrdig" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
* [[2 лютага]]: [[Бітва на Стрэве]], баявое сутыкненне паміж войскамі [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].
* [[7 красавіка]]: [[Карл IV Люксембургскі|Карл IV]] заснаваў [[Карлаў універсітэт|універсітэт у Празе]].

== Нарадзіліся ==
* 
== Памерлі ==
* [[12 верасня]]: [[Жанна Бургундская (каралева Францыі)|Жанна Бургундская, каралева Францыі]]

{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1348| ]]</text>
      <sha1>jvrzwcxbarvo5luq1fx4jrb1rxbrdig</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131203</id>
      <parentid>5131202</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:47:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Памерлі */</comment>
      <origin>5131203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="989" sha1="1g5xb4n869zndc8yyu00q0amq7os5wq" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
* [[2 лютага]]: [[Бітва на Стрэве]], баявое сутыкненне паміж войскамі [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].
* [[7 красавіка]]: [[Карл IV Люксембургскі|Карл IV]] заснаваў [[Карлаў універсітэт|універсітэт у Празе]].

== Нарадзіліся ==
* 
== Памерлі ==
* [[2 лютага]]: [[Нарымонт Гедзімінавіч]], у хрышчэнні Глеб, князь полацкі.
* [[12 верасня]]: [[Жанна Бургундская (каралева Францыі)|Жанна Бургундская, каралева Францыі]]

{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1348| ]]</text>
      <sha1>1g5xb4n869zndc8yyu00q0amq7os5wq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131204</id>
      <parentid>5131203</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:52:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5131204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1246" sha1="5csgs4t6xpe97bc7k05erprv8vsv7oa" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
* [[2 лютага]]: [[Бітва на Стрэве]], баявое сутыкненне паміж войскамі [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].
* [[7 красавіка]]: [[Карл IV Люксембургскі|Карл IV]] заснаваў [[Карлаў універсітэт|універсітэт у Празе]].
* кастрычнік: Землятрус у [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]], часткова абрынуўся [[Сабор Святой Сафіі (Канстанцінопаль)|сабор Святой Сафіі]].

== Нарадзіліся ==
* 
== Памерлі ==
* [[2 лютага]]: [[Нарымонт Гедзімінавіч]], у хрышчэнні Глеб, князь полацкі.
* [[12 верасня]]: [[Жанна Бургундская (каралева Францыі)|Жанна Бургундская, каралева Францыі]]

{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1348| ]]</text>
      <sha1>5csgs4t6xpe97bc7k05erprv8vsv7oa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131215</id>
      <parentid>5131204</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Падзеі */</comment>
      <origin>5131215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1561" sha1="m8ln2o5z2wzubeo2sy7bmbqticzkdly" xml:space="preserve">{{Навігацыя для года}}
{{Год паводле тэм}}

== Падзеі ==
* студзень: Ад [[чорная смерць|чумы]] загінула каля паловы насельніцтва [[Авіньён]]а, рэзідэнцыі Папы Рымскага.
* [[2 лютага]]: [[Бітва на Стрэве]], баявое сутыкненне паміж войскамі [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].
* [[7 красавіка]]: [[Карл IV Люксембургскі|Карл IV]] заснаваў [[Карлаў універсітэт|універсітэт у Празе]].
* кастрычнік: Землятрус у [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]], часткова абрынуўся [[Сабор Святой Сафіі (Канстанцінопаль)|сабор Святой Сафіі]].
* снежань: «[[Чорная смерць]]» (чума) распаўсюдзілася ў Шатландыі.

== Нарадзіліся ==
* 
== Памерлі ==
* [[2 лютага]]: [[Нарымонт Гедзімінавіч]], у хрышчэнні Глеб, князь полацкі.
* [[12 верасня]]: [[Жанна Бургундская (каралева Францыі)|Жанна Бургундская, каралева Францыі]]

{{Храналагічны пералік}}

[[Катэгорыя:1348| ]]</text>
      <sha1>m8ln2o5z2wzubeo2sy7bmbqticzkdly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гутаўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10758</id>
    <revision>
      <id>5130975</id>
      <parentid>4801257</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5130975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7365" sha1="hd106h1745ss9evkem1iysj7f7j3y7v" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Гутаўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статут                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Драгічынскі раён]]
|Уключае                   = 5 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Гутава]]
|Датаўтварэння             = [[16 ліпеня]] [[1954]]
|Скасаванне                = [[17 верасня]] [[2013]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1001
  |Год перапісу            = 2009
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 1
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Гу́таўскі сельсавет''' ({{lang-ru|Гутовский сельсовет}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Драгічынскі раён|Драгічынскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]] Цэнтр — вёска [[Гутава]].

Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Драгічынскага Брэсцкай вобласці [[БССР]] шляхам аб’яднання [[Агдэмерскі сельсавет|Агдэмерскага]] і [[Вавуліцкі сельсавет|Вавуліцкага]] сельсаветаў&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. 9 чэрвеня 1958 года ў склад сельсавета з [[Бездзежскі сельсавет|Бездзежскага сельсавета]] перададзена вёска [[Крамно]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 чэрвеня 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 6.&lt;/ref&gt;, якая 14 красавіка 1960 года вернута назад&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Гутаўскага сельсавета было 5 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|19}}&lt;/ref&gt;. 17 верасня 2013 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Драгічынскі сельсавет|Драгічынскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913b0060248&amp;p1=1 Решение Брестского областного совета депутатов № 307 от 17 сентября 2013 г. Об изменениях в административно-территориальном устройстве Дрогичинского района Брестской области]&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1001 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Насельніцтва населеных пунктаў Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm|date=2 кастрычніка 2019}}&lt;/ref&gt;, з іх 97,2 % — [[беларусы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=22 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

На момант скасавання ў сельсавет уваходзілі 5 населеных пунктаў: [[Агдэмер]], [[Вавулічы]], [[Гутава]], [[Дробаты]], [[Сорацні]].

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

{{Драгічынскі раён|варыянт=гісторыя|загаловак=Гутаўскі сельсавет у [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]] (1954—2013)}}

[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Драгічынскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]]</text>
      <sha1>hd106h1745ss9evkem1iysj7f7j3y7v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзеткавіцкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11222</id>
    <revision>
      <id>5131443</id>
      <parentid>4801266</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T10:48:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9071" sha1="mb12ais4kjcgbv2yea02am2yk6ixafg" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дзеткавіцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статут                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Драгічынскі раён]]
|Уключае                   = 11 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Дзеткавічы (Драгічынскі раён)|Дзеткавічы]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = [[17 верасня]] [[2013]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 873
  |Год перапісу            = 2009
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часовойпояс               = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 1
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дзе́ткавіцкі сельсавет''' ({{lang-ru|Детковичский сельсовет}}) — былая адміністрацыйная адзінка ў складзе [[Драгічынскі раён|Драгічынскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Дзеткавічы (Драгічынскі раён)|Дзеткавічы]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Антопальскі раён|Антопальскага раёна]] Брэсцкай вобласці [[БССР]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Іласкі сельсавет|Іласкага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. З 8 жніўня 1959 года ў складзе Драгічынскага раёна. 11 жніўня 1959 года ў склад [[Астроміцкі сельсавет|Астроміцкага сельсавета]] [[Кобрынскі раён|Кобрынскага раёна]] перададзены населеныя пункты [[Бярозна (Кобрынскі раён)|Бярэзна]], [[Іласк]], [[Калонія (Кобрынскі раён)|Калонія]], [[Лука (Кобрынскі раён)|Лука]], [[Навасёлкі (Астроміцкі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Смалярня (Кобрынскі раён)|Смалярня]] і [[Шамятоўка (Кобрынскі раён)|Шамятоўка]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 жніўня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 10.&lt;/ref&gt;, 30 ліпеня 1973 года — вёска [[Старая Цемра]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 ліпеня 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 27 (1401).&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Дзеткавіцкага сельсавета было 11 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|19}}&lt;/ref&gt;. 17 верасня 2013 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Антопальскі сельсавет|Антопальскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913b0060248&amp;p1=1 Решение Брестского областного совета депутатов № 307 от 17 сентября 2013 г. Об изменениях в административно-территориальном устройстве Дрогичинского района Брестской области]&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 873 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Насельніцтва населеных пунктаў Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm |date=2 кастрычніка 2019 }}&lt;/ref&gt;, з іх 94,4 % — беларусы&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=22 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

На момант скасавання ў сельсавет уваходзілі 11 населеных пунктаў: [[Бобкі]], [[Буды (Драгічынскі раён)|Буды]], [[Дзеткавічы (Драгічынскі раён)|Дзеткавічы]], [[Дубавая]], [[Залессе (Антопальскі сельсавет)|Залессе]], [[Каты (Драгічынскі раён)|Каты]], [[Лавы (Драгічынскі раён)|Лавы]], [[Менявеж]], [[Новая Цемра]], [[Ражок]], [[Рашын]].

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Дзеткавіцкі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Антопальскі раён|child|загаловак=Дзеткавіцкі сельсавет у [[Антопальскі раён|Антопальскім раёне]] (1940—1959)}}
|спіс2        = {{Драгічынскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Дзеткавіцкі сельсавет у [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]] (1959—2013)}}
}}

[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Драгічынскага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Антопальскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]]</text>
      <sha1>mb12ais4kjcgbv2yea02am2yk6ixafg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Граматыка беларускай мовы (Пачобка)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15067</id>
    <revision>
      <id>5131256</id>
      <parentid>4624486</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T23:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Беларуская граматыка Пачобкі]] у [[Граматыка беларускай мовы (Пачобка)]]</comment>
      <origin>4624486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3791" sha1="ab9907n975gwrf34efey5v805gckvgg" xml:space="preserve">{{выданне}}
'''«Граматыка беларускай мовы» Б. Пачопкі''' (Hramatyka biełaruskaj mowy. Apracawaŭ B. Pačobka) — граматыка беларускай мовы, складзеная настаўнікам беларускай мовы Свіслацкай беларускай настаўніцкай семінарыі, рэдактарам газеты «Bielarus» [[Баляслаў Пачопка|Б. Пачопкам]] і надрукаваная асобнай кнігай беларускай лацініцай у друкарні «[[Гоман (газета, 1916)|Гоман]]» ([[Вільня]], сакавік [[1918]]&lt;ref&gt;Такім чынам, трохі раней за першае выданне [[Беларуская граматыка Тарашкевіча 1918|граматыкі Тарашкевіча]].&lt;/ref&gt;). На працягу прыблізна году (у 1918) гэтай граматыкай карысталіся пры выкладанні беларускай мовы ў [[Свіслацкая настаўніцкая семінарыя|Свіслацкай настаўніцкай семінарыі]] і навакольных школах&lt;ref&gt;Ігар Бараноўскі. Помнік святару-беларусу (120-ыя ўгодкі з дня нараджэння а. Баляслава Пачопкі) // Царква. Грэка-каталіцкая газета. № 4 (43), 2004. — Брэст: ПП В. Ю.А., 2004.&lt;/ref&gt;, магчыма, на падставе аўтарытэту Пачопкі, які быў тады там дырэктарам&lt;ref&gt;Лёсік, С.303.&lt;/ref&gt;.

Граматыка выкарыстоўвала для перадачы гукаў беларускай мовы [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінскі алфавіт]], відаць, у такой самай форме, як у іншых кнігах, выданых Б. Пачопкам.

== Ацэнкі ==
Граматыка была рэзка скрытыкаваная ў справаздачы [[Беларускае навуковае таварыства (1918)|Беларускага навуковага таварыства ў Вільні]] (1918), а ў далейшым — і беларускімі мовазнаўцамі ([[Я. Лёсік]], [[Сцяпан Некрашэвіч|С. Некрашэвіч]]). Аўтар называўся непадрыхтаваным да падобнай працы і незнаёмым з беларускай мовай, а яго граматыка — ненавуковай, неадпаведнай прынцыпам беларускай мовы, павернутай на пальшчэнне беларускай мовы&lt;ref&gt;Справаздача БНТ у Вільні, паданая паводле: Лёсік, С.304.&lt;/ref&gt; і, у выніку, цалкам непрыдатнай.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
{{Commonscat|}}
* Язэп Лёсік. Дзесяцігодзьдзе беларускае граматыкі (1918—1928 г.) [3.5.1928] // Лёсік Я. 1921—1930: Зб. тв. / Уклад., прадм. і камент. А. Жынкіна. — Мн.: НАРБ: Выд. Логвінаў, 2003. — 396 с. ISBN 985-6372-31-3 (НАРБ); ISBN 985-6701-29-5 (І. П. Логвінаў). С.302—306.

{{DEFAULTSORT:Пачопка 1918}}
[[Катэгорыя:Правапісы беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Граматыкі беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Гісторыя беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Беларуская лацінка]]
[[Катэгорыя:Кнігі 1918 года]]</text>
      <sha1>ab9907n975gwrf34efey5v805gckvgg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аляксандр Іосіфавіч Падлужны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15275</id>
    <revision>
      <id>5130941</id>
      <parentid>4581033</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T12:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <origin>5130941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11235" sha1="t2wxiklm3outylb7n7z68da1ibasmuq" xml:space="preserve">{{Вучоны}}
'''Аляксандр Іосіфавіч Падлу́жны'''{{sfn|Беларусь|1995}} ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[мовазнавец]], [[доктар філалагічных навук]] ([[1982]]), [[прафесар]] ([[1989]]), акадэмік [[НАН Беларусі]] (1994)&lt;ref&gt;Па спецыяльнасці [[мовазнаўства]].&lt;/ref&gt;, сакратар [[Аддзяленне гуманітарных навук і мастацтваў НАН Беларусі|Аддзялення гуманітарных навук і мастацтваў]] НАН Беларусі (1997—2002), дырэктар [[Інстытут мовазнаўства|Інстытута мовазнаўства]] (1989—2003).

== Біяграфія ==
Скончыў Аддзяленне беларускай мовы і літаратуры [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (1959), аспірантуру пры [[Інстытут мовазнаўства|Інстытуце мовазнаўства]] (1964). [[Кандыдат навук|Кандыдацкая]] дысертацыя на тэму «Фаналагічная сістэма беларускай літаратурнай мовы».

3 1962 года ў Інстытуце мовазнаўства (з 1969 загадчык аддзела, з 1983 намеснік дырэктара, з 1989 дырэктар), адначасова з 1997 акадэмік-сакратар Аддзялення гуманітарных навук і мастацтваў Нацыянальнай АН Беларусі.

== У навуцы ==
Займаўся праблемамі сучаснай беларускай мовы і сацыялінгвістыкі, у раздзелах беларускай фанетыкі і фаналогіі, сучаснай беларускай лексікалогіі, граматыкі, правапісу і культуры мовы, моўнай палітыкі. Аўтар больш за 150 навуковых прац, у т.л. 16 манаграфій.

У 1990-я гады быў намеснікам старшыні Дзяржаўнай камісіі па ўдасканаленні беларускага правапісу і кіраўніком рабочай групы па падрыхтоўцы праекту новай рэдакцыі «Правіл беларускай арфаграфіі і пунктуацыі». Пад яго кіраўніцтвам былі складзеныя «Высновы» камісіі з апісаннем асноўных падыходаў да змянення існуючых правапісных норм, і праект новай рэдакцыі «Правіл беларускай арфаграфіі і пунктуацыі» (праект асвятляўся ў друку каля 2000—2002, але не ажыццяўляўся).

Быў старшынём Навуковай рады «Беларуская мова і шляхі яе развіцця», членам рабочай групы і кіраўніком беларускай нацыянальнай групы Міжнароднай камісіі па «Агульнаславянскім мовазнаўчым атласе», членам Камісіі па фанетыцы і фаналогіі пры Міжнародным камітэце славістаў, членам рэдакцыі бюлетэню «[[Беларуская лінгвістыка (1972)|Беларуская лінгвістыка]]», старшынём Рэспубліканскай тэрміналагічнай камісіі пры НАН Беларусі.

Падрыхтаваў 12 кандыдатаў навук, і сярод яго вучняў — некалькі дактароў навук. З 1989 года галоўны рэдактар часопіса «[[Беларуская лінгвістыка (1972)|Беларуская лінгвістыка]]»{{sfn|Беларусь|1995}}.

== Ацэнкі ==
Лічыцца заснавальнікам беларускай фанетычнай школы&lt;ref name=L2005&gt;[Лукашанец 2005].&lt;/ref&gt;.

На пасадах намесніка дырэктара па навуковай рабоце і дырэктара [[Інстытут мовазнаўства|Інстытуту мовазнаўства]] на працягу 20 гадоў фактычна ажыццяўляў каардынацыю ўсёй лінгвістычнай навукі ў Беларусі, а на пасадзе сакратара Аддзялення гуманітарных навук і мастацтваў НАН Беларусі вызначаў напрамкі даследаванняў у галіне ўсёй гуманітарнай навукі ў краіне&lt;ref name=L2005/&gt;.

Сваім удзелам у фундаментальных працах па нармалізацыі беларускага літаратурнага маўлення «Слоўнік беларускай мовы: Арфаэпія, арфаграфія, акцэнтуацыя, словазмяненне» і «Беларуская граматыка», дапамог «''стрымаць дэструктыўныя тэндэнцыі ў сістэме беларускай літаратурнай мовы ў канцы XX ст. і захаваць адносную стабільнасць норм беларускай літаратурнай мовы і яе функцыянаванне ў грамадстве''»&lt;ref name=L2005/&gt;.

== Працы ==
* «Фаналагічная сістэма беларускай літаратурнай мовы» (1969), манаграфія, у якой упершыню даследаваны фанемны склад беларускай мовы і разгледжаны механізм функцыянавання гукаў, які не паддаецца непасрэднаму назіранню. Гэта даследаванне з’явілася тэарэтычнай асновай для эксперыментальнага вывучэння гукаў беларускай мовы&lt;ref name=L2005/&gt;.
* «Гукі беларускай мовы» (1973; супольна з [[В. М. Чэкман]]ам), праца, у якой разгледжаны асаблівасці ўтварэння галосных і зычных гукаў беларускай мовы, і такое апісанне ўпершыню ў беларускім мовазнаўстве ажыццёўлена на эксперыментальным матэрыяле. Праца дала пачатак стварэнню навуковай апісальнай фанетыкі сучаснай беларускай літаратурнай мовы, і да нашага часу з’яўляецца базай усёй навучальнай літаратуры па фанетыцы і фаналогіі беларускай мовы&lt;ref name=L2005/&gt;.
* «Нарыс акустычнай фанетыкі беларускай мовы» (1977), манаграфія.
* «Фанетычная сістэма беларускай мовы» (1981), доктарская дысертацыя, у якой упершыню ў беларускім мовазнаўстве прыведзены атрыманыя эксперыментальным шляхам звесткі пра акустычную будову маўлення і асаблівасці яго ўспрымання, і прапанавана акустычная класіфікацыя гукаў на аснове гэтай структуры.
* «Фанетыка слова ў беларускай мове» (1983), манаграфія.
* «Фанетыка беларускай літаратурнай мовы» (1989), манаграфія.
* «Пытанні тэорыі і практыкі беларускай навуковай тэрміналогіі» (1999), манаграфія.

=== Калектыўныя працы ===
* Нарматыўная «Беларуская граматыка» (частка 1, 1985), аўтар, супольна з акадэмікам [[М. В. Бірыла]]м, раздзелаў «Фаналогія» і «Арфаэпія».
* Нарматыўны «Слоўнік беларускай мовы: Арфаэпія, арфаграфія, акцэнтуацыя, словазмяненне» (1987), адзін з аўтараў і член рэдкалегіі. Рэестр слоўніка пакладзены ў аснову акадэмічнага [[Слоўнік беларускай мовы|Слоўніка беларускай мовы]] (2012).
* Энцыклапедыя «Беларуская мова» (1994), адзін з аўтараў і член рэдкалегіі.

== Узнагароды ==
* [[Ганаровая грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР]] (1983),
* [[ордэн «Знак Пашаны»]] (1986),
* [[Прэмія Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1995).
* [[Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь]] (1999).

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|11|Падлужны Аляксандр Іосіфавіч|Календа Л. В.|}}
* {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|артыкул=Падлужны Аляксандр Іосіфавіч|старонкі=548}}
* ''[[Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец|Лукашанец А. А.]]'' Аляксандр Іосіфавіч Падлужны (Да 70-годдзя з дня нараджэння) // Весці Нацыянальнай акадэміі Беларусі. Нумар 3, 2005. — С. 120—122. [https://archive.today/20121127200540/www.ac.by/publications/vestih/vgm05_3b.html У Сеціве], [http://nasb.gov.by/bel/publications/vestih/vgm05_3b.php У Сеціве (копія)].

== Спасылкі ==
* [https://csl.bas-net.by/personalii/83348/padlujny-alyaksandr-iosifavich/ Аляксандр Іосіфавіч Падлужны] ў базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]]
* {{bis.nlb.by|132043|Падлужны Аляксандр Іосіфавіч}}
{{Фанетыка і фаналогія}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Падлужны Аляксандр Іосіфавіч}}
[[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР]]</text>
      <sha1>t2wxiklm3outylb7n7z68da1ibasmuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Максім Танк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15293</id>
    <revision>
      <id>5130947</id>
      <parentid>5089416</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T12:53:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <origin>5130947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74845" sha1="n2q00eb3a4d032yyx17rmlszl71jhh7" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Скурко‎}}
{{Пісьменнік
|Імя               = Максім Танк
|Імя пры нараджэнні= Яўген Іванавіч Скурко
|Псеўданімы        = Максім Танк, Аўгень Бура, А. Граніт
|Дэбют = 1931 год
}}
'''Максі́м Танк''', сапраўднае імя '''Яўге́н Іва́навіч Скурко́''' ({{lang-be-latin|Maksim Tank|1}}; {{ВД-Прэамбула}}; іншыя псеўданімы: ''Аўгень Бура''; ''А.Граніт'') — беларускі [[паэт]], [[перакладчык]], грамадскі дзеяч. [[Народны паэт Беларусі]] (1968).

На яго творчасць аказала ўплыў грунтоўнае веданне [[беларускі фальклор|беларускага фальклору]]; паэзіі Максіма Танка ўласцівы інтэлектуалізм, шырокамаштабнасць, найноўшыя мастацкія формы і сродкі, багацце вобразнай, рытміка-меладычнай (верш [[Сілаба-танічнае вершаскладанне|сілаба-танічны]], [[Танічнае вершаскладанне|танічны]], [[дольнік]], [[верлібр]]), страфічнай ([[тэрцэт]], [[катрэн]], [[санет]]) арганізацыі верша&lt;ref name = &quot;БЭ&quot;&gt;{{Крыніцы/БЭ|15|Танк|[[В. П. Рагойша]]}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==

=== Паходжанне ===
[[Файл:Пількаўшчына. Родная хата М.Танка, зараз яго музей (01).jpg|міні|злева|Хата ў [[Пількаўшчына|Пількаўшчыне]], дзе нарадзіўся М. Танк, цяпер яго музей.]][[Файл:Tank-Skurko1930.jpg|thumb|злева|Дзед Хведар (сядзіць у цэнтры) і баба Улляна з нашчадкамі: у другім радзе стаяць сястра Вера, бацька Іван, сам паэт. Побач з дзядамі — сястра Мілка і брат Федзя. 1930-я гады.]]
Прадзеда Максіма Танка звалі Марк, ён быў адным з заснавальнікаў вёскі [[Пількаўшчына]]. Дзеда звалі Хведар Скурко, яго жонку — Улляна. Хведар Маркавіч Скурко быў заўзятым паляўнічым, апроч таго ведаў лекавыя травы, дапамагаў хворым. Пасля сябе пакінуў каля шасці [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі, разам з лесам і сенажаццю, меў дванаццаць дзяцей. Засталіся звесткі толькі пра трох сыноў: Івана, Фадзея і Ціхана. Сем’і дачок Паліны і Соф’і за савецкім часам былі рэпрэсіраваны і вывезены ў [[Сібір]]&lt;ref name=&quot;Мядзель&quot;&gt;{{cite web| author = | date = | url = https://myadel.gov.by/rayon/znamenitye-lyudi-myadelshchiny/da-100-goddzya-maksima-tanka/| title = Жыццёвы i творчы шлях Максiма Танка| work = | publisher = Мядзельскі раёны выканаўчы камітэт| accessdate = 31 сакавіка 2015| lang = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200412084736/http://myadel.minsk-region.by/ru/zhyccevy_tvorchy_shlyah-ru/| archivedate = 12 красавіка 2020}}&lt;/ref&gt;.
 
Бацька Максіма Танка — Іван Хведаравіч Скурко (нар. 1882 г.; старэйшы сын Хведара Маркавіча), маці — Домна Іванаўна Хвалько (родам з вёскі [[Задубенне]]). Бацька арандаваў зямлю, шыў боты, ганяў плыты, наймаўся лесарубам, хадзіў на панскі луг капаць канавы; толькі адну зіму адвучыўся ў царкоўнапрыходскай школе ў вёсцы [[Новікі (Мядзельскі раён)|Новікі]], а потым яшчэ некалькі месяцаў у Мядзельскім народным вучылішчы; меў брата Ціхана, сясцёр Соф’ю і Хрысціну.

Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], увосень 1914 года, Івана Хведаравіча мабілізавалі ў [[Руская імператарская армія|Расійскае войска]]. Ён быў накіраваны ў шавецкую майстэрню ў [[Пскоў]]. Ад шлюбу з Домнай Іванаўнай меў дзяцей: сыноў Яўгена (Максім Танк) і Хведара&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/u-p-lka-shchynu-da-maks-ma-tanka.html|title=У Пількаўшчыну, да Максіма Танка|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2009-04-16|access-date=2025-08-23}}&lt;/ref&gt;, дачок Веру і Людмілу&lt;ref name=&quot;Мядзель&quot; /&gt;.

=== Дзяцінства. Школьныя і гімназічныя гады ===
[[Файл:Svatki carkva, Сваткі царква, Swatki cerkiew, Сватки церковь (1909-1917).jpg|міні|злева|Царква ў [[Сваткі|Сватках]], дзе быў ахрышчаны Максім Танк]]
[[Файл:Drazdovič, Radaškovičy. Драздовіч, Радашковічы (1925-27).jpg|міні|злева|Максім Танк (сядзіць крайні справа) у часе вучобы ў [[Радашковіцкая беларуская гімназія|Радашковіцкай беларускай гімназіі]]. Побач сядзіць мастак [[Язэп Нарцызавіч Драздовіч|Язэп Драздовіч]], кіраўнік мастацкага гуртка гімназіі. Зверху размешчаны беларускі нацыянальны герб «[[Пагоня]]» і партрэт [[Францыск Скарына|Францішка Скарыны]] аўтарства Язэпа Драздовіча]]
Яўген (Аўген, Аўгень) Іванавіч Скурко (Максім Танк) нарадзіўся 17 верасня (4 верасня паводле старога стылю) 1912 года ў вёсцы [[Пількаўшчына]] [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]], ахрышчаны ў [[Сваткі|Сваткаўскай]] праваслаўнай царкве. У 1914 годзе маці з двухгадовым сынам на руках далучылася да [[Бежанства|бежанцаў]] [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. У [[Дзвінск]]у на вакзале выпадкова сустрэлі бацьку, салдаты знайшлі для іх месца ў эшалоне, і сям’я эвакуіравалася ў [[Масква|Маскву]]&lt;ref name=&quot;Танк&quot;&gt;{{cite web| author =| date =| url = http://maksimtank.ru/content/biyagrafiya-maksima-tanka| title = Біяграфія Максіма Танка | work = |publisher =Паэтычная старонка Максіма Танка | accessdate  = 31 сакавіка 2015 | lang =}}&lt;/ref&gt;. У Маскве сям’я пражыла з 1914 па 1922 год. Маці падрабляла прыбіральшчыцай, пазней перайшла на працу на ваенны завод.

Сям’я жыла на [[Ціхвінская вуліца (Масква)|Ціхвінскай вуліцы]], дзе была і школа, у якую пайшоў Яўген, тут ён самастойна прачытаў асобныя творы класічнай расійскай літаратуры, творы ўкраінскага паэта [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Тараса Шаўчэнкі]].

Паводле ўмоў [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага міру]] 1921 года яго родная Пількаўшчына разам з [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларуссю]] адышла да [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. У 1922 годзе сям’я вярнулася ў Пількаўшчыну. Школа была польская, добра польскай мовы Яўген не ведаў, бацька вучыў сына чытаць па-польску. У 1923 годзе Яўген Скурко пайшоў у [[Шкленікова|Шкленікоўскую]] пачатковую школу, дзе атрымліваў выдатныя адзнакі&lt;ref name=&quot;Мядзель&quot; /&gt;. Зімой вучыўся, улетку пасвіў кароў.

Увосень 1925 года бацька перавёў яго у [[Сваткі|Сваткоўскую]] школу. Хлопчык старанна вучыўся, удзельнічаў у драматычным гуртку, маляваў. За зіму перачытаў кнігі са школьнай бібліятэкі — творы [[Генрык Сянкевіч|Генрыка Сянкевіча]], [[Марыя Канапніцкая|Марыі Канапніцкай]], [[Жуль Верн|Жуля Верна]], [[Джэймс Фенімар Купер|Фенімара Купера]], [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]. У Сватках яму ўпершыню ў рукі трапіў «Беларускі каляндар» (на 1925 год). Яго зацікавіла, што каляндар быў напісаны на той жа (беларускай) мове, на якой размаўлялі між сабой вяскоўцы&lt;ref name=&quot;Мядзель&quot; /&gt;. У 1926 годзе Яўген Скурко скончыў пачатковую школу.

У 1926 годзе паступіў у трэці клас рускай прыватнай гімназіі ў [[Вілейка|Вілейцы]]. Настаўніца рускай мовы і літаратуры Аглаіда Мажухіна заахвоціла яго да творчасці. Падчас навучання ён пераказаў у вершаванай форме легенду пра Шкленікоўскае возера, што чуў ад свайго дзеда, склаў некалькі вершаў&lt;ref name=&quot;Белліт10&quot;&gt;Максім Танк // Беларуская літаратура: Вучэбны дапаможнік для 10 класа ўстаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай і рускай мовамі навучання / Пад рэд. А. П. Бязлепкінай-Чарнякевіч, І. Д. Воюш. — Мінск: Нацыянальны інстытут адукацыі, 2020. — С. 222—226. ISBN 978-985-594-737-1&lt;/ref&gt;. У 1928 годзе Вілейская руская гімназія была закрыта ўладамі.

Яўгену Скурку давялося ехаць у [[Радашковічы]], дзе ён працягнуў навучанне&lt;ref name=&quot;Танк&quot; /&gt;. У [[Радашковіцкая беларуская гімназія|Радашковіцкай беларускай гімназіі]] пазнаёміўся з беларускім нацыянальным рухам. Гімназія была заснавана паводле ініцыятывы беларускага дзеяча [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Аляксандра Уласава]], адміністратарам быў палітык [[Тодар Вернікоўскі]], мастацкім гуртком кіраваў [[Язэп Нарцызавіч Драздовіч|Язэп Драздовіч]], у гімназіі выкарыстоўвалі беларускі нацыянальны [[бела-чырвона-белы сцяг]] і герб «[[Пагоня]]». Тут ён таксама пазнаёміўся з падпольнай [[камсамол]]ьскай арганізацыяй, у якую неўзабаве ўступіў. Большасць яго новых сяброў пісалі вершы, заняўся гэтым і ён. Першыя творы не захаваліся, пачатковец знішчаў амаль усё напісанае, што не трапляла ў друк&lt;ref name=&quot;Мядзель&quot; /&gt;. У новай гімназіі Яўген Скурко прыняў удзел у вучнёўскай забастоўцы, накіраванай супраць ліквідацыі беларускіх школ польскім урадам. Пасля гэтага з Радашковіцкай гімназіі было выключана некалькі гімназістаў, у ліку якіх апынуўся і ён. Яўген Скурко, як і шмат хто з выключаных вучняў, у 1929 годзе накіраваліся ў [[Вільня|Вільню]], нейкі час вучыўся ў [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], аднак быў выключаны з яе.

У пачатку 1929 года Яўген Скурко паступіў у [[Віленская руская гімназія імя А. Пушкіна|Віленскую рускую гімназію імя Аляксандра Пушкіна]]&lt;ref name=&quot;Рагойша&quot;&gt;{{кніга|аўтар=[[Вячаслаў Пятровіч Рагойша|Рагойша, В.П.]]|частка=Танк Максім|загаловак=Беларускія пісьменнікі: біябібліяграфічны слоўнік|арыгінал=|спасылка=|адказны=Пад рэдакцыяй [[Адам Іосіфавіч Мальдзіс|А. В. Мальдзіса]]|выданне=Мн.|месца=|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя|год=1995|том=6. Талалай — Яфімаў|старонкі=8—10|старонак=|серыя=|isbn=|тыраж=}}&lt;/ref&gt;.

=== Падпольная дзейнасць ===
[[Файл:Jaŭhien Skurko (Maksim Tank). Яўген Скурко (Максім Танк) (1932).jpg|міні|злева|Максім Танк, 1932 г.]]
[[Файл:Maksim Tank v tyurme Lukishki.jpg|thumb|Максім Танк, [[Магшот|турэмны здымак]] у турме [[Лукішская турма|Лукішкі]], 1932 г.]]
У пачатку 1930-х гадоў Яўген Скурко прымаў удзел у падпольнай камсамольскай рабоце. Супрацоўнічаў з нелегальным друкам: камуністычным «Часопісам для ўсіх», газетай-аднадзёнкай «Беларускае жыццё» (выйшла 7 красавіка 1932 года ў Львове, тут упершыню выкарыстаў псеўданім Максім Танк).

27 красавіка 1932 года за ўдзел у выданні першага (і адзінага) нумара беларускага літаратурна-палітычнага «[[Часопіс для ўсіх|Часопіса для ўсіх]]», а таксама за падпольную камуністычную дзейнасць быў арыштаваны і трапіў у віленскую турму [[Лукішская турма|Лукішкі]], у якой месяц адбыў у зняволенні.

У той час, пад уплывам нацыянальнага асяродку Заходняй Беларусі, актыўна выяўляў беларускую нацыянальную пазіцыю. У вершы «Ты чуеш, брат… (1930) ён піша:
{{цытата|...Глядзіце ў будучыню смела!|Настаў доўгачаканы час,|Пад сцягам [[Бела-чырвона-белы сцяг|бел-чырвона-белым]]|Чакае перамога нас.&lt;br/&gt;|Няхай жа меч [[Пагоня|Пагоні]] ззяе!|Гартуйма нашу еднасць, моц!|Вядзі нас, Воля прасвятая,|Да новай славы, новых сонц!}}

Восенню 1932 года нелегальна перайшоў польска-савецкую мяжу і трапіў у [[Менск]] у надзеі прадоўжыць вучобу. У Менску таксама далучыўся да падпольнай дзейнасці. Там яго арыштавалі і два тыдні трымалі пад вартай у [[Пішчалаўскі замак|менскай турме]], праводзілі „сяброўскія гутаркі“, вялі допыты, а пасля дэпартавалі назад у Польшчу&lt;ref name=&quot;НПБ&quot;&gt;{{cite web| author =| date =14 чэрвеня 2021| url =http://delaemvmeste.by/narodnyie-poeta-belarusi-maksim-tank/| title =Народные поэты Беларуси. Максим Танк| publisher =hvali.by| accessdate =7 красавіка 2015| lang =ru| url-status =dead| archive-date =6 красавіка 2015| archive-url =https://web.archive.org/web/20150406094216/http://delaemvmeste.by/narodnyie-poeta-belarusi-maksim-tank/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/79959|title=Дубы Максіма Танка: пра Яўгена Скурко піша Андрэй Скурко|website=Наша Ніва|date=2012-09-17|access-date=2025-08-20}}&lt;/ref&gt;.

У 1932—1933 гадах працаваў інструктарам ЦК [[Камуністычны саюз моладзі Заходняй Беларусі|камсамола Заходняй Беларусі]], вёў камуністычную дзейнасць на [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленшчыне]] і [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудчыне]]. Неаднаразова затрымліваўся польскімі ўнутранымі органамі. 11 жніўня 1933 года віцэ-пракурор XIII Віленскага раёна Дамінік Пятроўскі ў сваім абвінаваўчым акце (аб’ём — 13 друкаваных старонак) заяўляў, што жыхар вёскі Пількаўшчына [[Мядзел (гміна)|Мядзельскай гміны]] [[Пастаўскі павет (1926—1940)|Пастаўскага павета]], сын Яна і Дамінікі Яўген Скурко, якому 21 год, абвінавачваецца ў тым, што з 1930 года па 27 траўня 1933 года ў Вільні, у Пастаўскім і [[Дзісенскі павет (1921—1940)|Дзісенскім]] паветах Віленскага ваяводства, а таксама ў Навагрудскім ваяводстве, маючы намер гвалтоўна змяніць дзяржаўны лад Польшчы і адарваць частку яе тэрыторыі, узяў удзел у [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|Камуністычнай партыі Заходняй Беларусі]] (КПЗБ), ведаючы, што гэта партыя складаецца з асоб, якія імкнуцца да азначанай вышэй мэты&lt;ref&gt;{{cite web| author =[[Леанід Дранько-Майсюк|Дранько-Майсюк Л.]]| date =16 кастрычніка 2010| url =http://www.arche.by/by/page/works/12407| title =Максім Танк| publisher =[[ARCHE Пачатак (1998)|ARCHE]]| accessdate =8 красавіка 2015| archiveurl =https://web.archive.org/web/20130402172800/http://www.arche.by/by/page/works/12407| archivedate =2 красавіка 2013| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Natalla Arsieńnieva i Maksim Tank1937.jpg|міні|злева|Паэтка [[Наталля Аляксееўна Арсеннева|Наталля Арсеннева]] і Максім Танк, 1937 г.]]
[[Файл:Harbatka,_Anton_Niekanda-Trepka._Гарбатка,_Антон_Неканда-Трэпка_(1936).jpg|міні|„Літаратурная гарбатка“ на кватэры [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антона Неканды-Трэпкі]] ў Вільні, 1936 г. Злева направа: 1-шы шэраг— [[Мікалай Шчорс|Мікола Шчорс]], [[Марыя Мілючанка]]; 2-гі шэраг — [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антон Неканда-Трэпка]], [[Вячаслаў Васілевіч Багдановіч|Вячаслаў Багдановіч]], [[Канстанцін Міхайлавіч Галкоўскі|Канстанцін Галкоўскі]], [[Міхаіл Забэйда-Суміцкі|Міхась Забэйда-Суміцкі]], [[Рыгор Раманавіч Шырма|Рыгор Шырма]], [[Антон Луцкевіч]]; 3-ці шэраг — [[Сяргей Канстанцінавіч Паўловіч|Сяргей Паўловіч]], Максім Танк, [[Станіслаў Іосіфавіч Станкевіч|Станіслаў Станкевіч]], а. [[Станіслаў Глякоўскі]], [[Ян Станкевіч]].]]
У турмах Яўген Скурко правёў з перапынкамі каля двух гадоў. У 1936 годзе быў прыняты ў [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|КПЗБ]]&lt;ref name=&quot;Рагойша&quot; /&gt;.

У другой палове 1930-х гадоў як член інструктарскай групы ЦК КПЗБ па рабоце ў дэмакратычных арганізацыях, сярод інтэлігенцыі і моладзі ён накіраваны на парцу ў легальнія выданні, што выяўлялі ідэй антыфашысцкага [[Народны фронт|Народнага фронту]]. Вёў „Беларускую калонку“ ў польскім перыядычным выданні „Poprostu“ („Папростаму“), узначальваў літаратурны аддзел у газеце „Наша воля“, супрацоўнічаў з „[[Беларускі летапіс (часопіс)|Беларускім летапісам]]“ („Летапіс ТБМ“), часопісам „[[Калоссе (часопіс)|Калоссе]]“.

З дапамогай КПЗБ выйшлі кнігі паэта „На этапах“ (1936, з прадмовай [[Рыгор Раманавіч Шырма|Рыгора Шырмы]]), Журавінавы цвет» (1937) і паэма «Нарач» (1937), «Пад мачтай» (1938). Кнігі «На этапах» і «Нарач» былі канфіскаваны польскімі ўладамі.

=== Другая сусветная вайна ===
[[Файл:Jaŭhien Skurko (Maksim Tank). Яўген Скурко (Максім Танк) (11.1941).jpg|міні|Максім Танк, лістапад 1941 г.]]
Пасля [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|заняцця Заходняй Беларусі і Віленшчыны Чырвонай арміяй]] у другой палове верасня 1939 года Максім Танк працуе ў савецкай беларускай газеце «[[Віленская праўда]]», якая стваралася як меркаваная абласная газета Віленшчыны ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], аднак [[Дагавор аб перадачы Літоўскай Рэспубліцы горада Вільні і Віленскай вобласці і аб узаемадапамозе паміж Савецкім Саюзам і Літвой|Вільня і Віленскі край былі перададзены бальшавіцкімі ўладамі Літве]], а газета закрыта. Танк працуе ў сельскім камітэце, у вілейскай абласной «[[Сялянская газета|Сялянскай газеце]]». Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза пісьменніка Беларускай ССР]] з 1940&lt;ref name=&quot;Рагойша&quot; /&gt;. У 1940 годзе ў [[Дзяржвыдавецтва БССР|Дзяржвыдавецтве БССР]] выйшлі яго «Выбраныя творы», а ў Маскве — зборнік «Стихотворения».

У лістападзе 1939 года [[Заходняя Беларусь]] была [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|далучана]] да [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], на новых тэрыторыях пачаліся савецкія рэпрэсіі ў дачыненні да «антысавецкіх элементаў». Бацька Максіма Танка быў адным з найбагацейшых гаспадароў у вёсцы, яго род меў 60 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяцін]] зямлі. [[Раскулачванне]] і рэпрэсіі абмінулі іх толькі таму, што паэт загадаў бацькам тэрмінова ўступіць у [[калгас]]&lt;ref name=&quot;nn&quot;&gt;{{cite web| author =Скурко А. | date =17 верасня 2012 года| url =http://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=79959 | title =Дубы Максіма Танка | work = |publisher =[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]| accessdate  = 31 сакавіка 2015}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Jaŭhien Skurko (Maksim Tank), Luboŭ Asajevič. Яўген Скурко (Максім Танк), Любоў Асаевіч (1938).jpg|thumb|Яўген Скурко і Любоў Асаевіч, 1938 год.|злева]]
У чэрвені 1940 года Яўген Скурко ажаніўся з Любоўю Асаевіч (1912 г.н.), з якой вучыўся яшчэ ў Віленскай гімназіі. Маладая сям’я патрапіла ў [[Беласток]]. Пасля нападу Германіі на СССР эвакуіраваўся ў [[Саратаў]], у дарозе нарадзіўся сын Максім. Яўген Скурко ўступіў у народнае апалчэнне. Крыху пазней ён быў накіраваны на [[Бранскі фронт]], у газету «[[За Савецкую Беларусь]]». Працаваў у рэдакцыі газеты-плаката «[[Раздавім фашысцкую гадзіну]]». У 1945 годзе ў сям’і нарадзілася двойня, Ірына і Вера&lt;ref&gt;{{cite web  |url=http://maksimtank.ru/reviews/da-95-goddzya-maksima-tanka maksimtank.ru|title= Да 95 годдзя Максіма Танка |author= Падаляк, Т.|date= 2007 | publisher=maksimtank.ru |accessdate=2023-07-13 |lang= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230713192049/http://maksimtank.ru/reviews/da-95-goddzya-maksima-tanka%20maksimtank.ru |archivedate= 2023-07-13}}&lt;/ref&gt;.

=== Пасляваенны перыяд ===
Пасля вайны Максім Танк працаваў у часопісе «[[Вожык (часопіс)|Вожык]]». У 1948—1967 гадах галоўны рэдактар часопіса «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]». З 1967 па 1990 гады Макім Танк быў старшынёй праўлення [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза пісьменнікаў Беларусі]]. З 1966 па 1986 год — сакратар праўлення [[Саюз пісьменнікаў СССР|Саюза пісьменнікаў СССР]], з 1958 па 1991 гады — старшыня [[Рэспубліканскі камітэт савецка-польскай дружбы|Рэспубліканскага камітэта савецка-польскай дружбы]]. З 1990 года — член Рады Саюза пісьменнікаў Беларусі. З 1961 па 1966 гады — кандыдат у члены [[ЦК КПБ]], з 1966 па 1990 гады — член [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК КПБ]]. З 1947 па 1971 гады — дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]], з 1969 па 1989 гады — дэпутат [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]]. З 1963 па 1971 гады — старшыня Вярхоўнага Савета БССР&lt;ref name=&quot;Рагойша&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | author = | date = | url =http://csl.bas-net.by/anews1.asp?id=28467 | title =Максим Танк (Евгений Иванович Скурко) | work = | publisher =ЦНБ НАН Беларуси | accessdate =8 красавіка 2015 | lang =ru | archive-date =25 ліпеня 2014 | archive-url =https://web.archive.org/web/20140725082907/http://csl.bas-net.by/anews1.asp?id=28467 | url-status =dead }}&lt;/ref&gt;. Акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН Беларусі]] (1972).

Падтрымліваў беларускую паэтку і дысідэнтку [[Ларыса Геніюш|Ларысу Геніюш]], дзякуючы яго заступніцтву ў БССР былі выдадзены дзве яе кнігі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/24711058.html|title=Данута Бічэль: «З Танкам мы перавезьлі лісты Ларысы Геніюш у абкамаўскай машыне»|author=Валянціна Аксак|first=|last=|website=Радыё Свабода|date=2012-09-17|access-date=2025-08-22}}&lt;/ref&gt;. У далейшым станоўча ацаніў яе аўтабіяграфічную «Споведзь»: «''Чытаю „Споведзь“ Ларысы Геніюш… Гэты твор пакідае большае ўражанне, як „Архіпелаг ГУЛАГ“ Салжаніцына, бо ўсё, пра што яна піша, перажыта ёю, а да ўсяго яшчэ — у кожным слове чуеш біццё яе няскоранага і самаахвярнага сэрца. „Споведзь“ Л. Геніюш — твор велізарнай выбуховай сілы''»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/27021383.html|title=20 нечаканых фактаў пра Максіма Танка|first=Васіль Дэ|last=Эм|website=Радыё Свабода|date=2015-08-12|access-date=2025-08-22}}&lt;/ref&gt;.

Прымаў удзел у XV сесіі [[Генеральная Асамблея ААН|Генеральнай асамблеі ААН]] (1960 год) ад нацыянальнага прадстаўніцтва [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]] у складзе дэлегацыі СССР&lt;ref&gt;''[[Зміцер Саўка|Саўка, З.]]'' Беларуская цывілізацыя ў Амэрыцы = Belarusan Civilization in America: пяцьдзясят гадоў Беларуска-Амэрыканскага Задзіночаньня, 1949―1999: падзеі, дакумэнты, успаміны, пэрсаналіі / Зьміцер Саўка; [рэдактар Наталля Гардзіенка; прадмова Лявона Юрэвіча]. — Мінск: Кнігазбор, 2019. — 603 с., XII с. фат., партр.: іл., партр., факсім. — С. 76—77. — Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 38). — ISBN 978-985-7207-69-5.&lt;/ref&gt;.

=== Час незалежнасці ===
[[Файл:Новікі (Мядзельскі раён). Старыя могілкі (06).jpg|міні|злева|Магіла Максіма Танка і Любові Скурко (жонкі) у вёсцы [[Новікі (Мядзельскі раён)|Новікі]]]]
З 1991 года — старшыня таварыства «[[Беларусь — Польшча]]». Перад смерцю падтрымліваў нацыянальную сімволіку, выступіў супраць вынікаў [[Рэферэндум у Беларусі (1995)|рэферэндума 1995 года]]&lt;ref name=&quot;nn&quot; /&gt;. У 1995 годзе ён разам з паэтам [[Пімен Панчанка|Піменам Панчанкам]], акадэмікам і віцэ-прэзідэнтам [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] [[Радзім Гаўрылавіч Гарэцкі|Радзімам Гарэцкім]] і іншымі беларускімі творчымі і навуковымі дзеячамі выступіў з прапановай прыняць у якасці дзяржаўнага гімна Беларусі верш [[Алесь Ставер|Алеся Ставера]] «Вякамі стваралі мы нашу дзяржаву», дзе апяваюцца герб [[Пагоня]] і [[Бела-чырвона-белы сцяг|бел-чырвона-белы сцяг]] (''сцяг Айчыны'') і сцвярджаецца нацыянальны дэвіз: «''Дружней, беларусы! Гучней, беларусы! Гукайма: [[Жыве Беларусь!]]''»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.svaboda.org/listy.html|title=РАДЫЁ СВАБОДА / Выбары|website=archive.svaboda.org|access-date=2025-09-04}}&lt;/ref&gt;.

Памёр 7 жніўня 1995 года. Пахаваны на могілках у вёсцы [[Новікі (Мядзельскі раён)]], побач з магіламі бацькоў, дзядзькі, брата і сясцёр&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://zviazda.by/be/news/20200606/1591432539-pa-myascinah-maksima-tanka|title=Па мясцінах Максіма Танка|author=Кляшчук, А.|date=2020-06-08|publisher=[[Звязда (газета)|Звязда]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200606142705/https://zviazda.by/be/news/20200606/1591432539-pa-myascinah-maksima-tanka|archivedate=2020-06-08|accessdate=2023-07-13}}&lt;/ref&gt;. На чатыры месяцы перажыў сваю жонку, урна з прахам жонкі была пахавана з ім у адной труне&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://minsk950.belta.by/tank|title=Почетные граждане Минска - Максим Танк|website=minsk950.belta.by|access-date=2025-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web  |url=https://bel.sputnik.by/20210917/maksim-tank-biyagrafiya-tvory-1037668472.html |title= Паэт, падпольшчык і грамадскі дзеяч: сёння нарадзіўся Максім Танк |author= |date= 2021-09-17 | publisher=  Sputnik.by|accessdate=2023-07-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230209025907/https://bel.sputnik.by/20210917/maksim-tank-biyagrafiya-tvory-1037668472.html |archivedate= 2023-02-09}}&lt;/ref&gt;. Яго хавалі пад бела-чырвона-белым сцягам, які ўжо быў пазбаўлены дзяржаўнага статусу ў выніку рэферэндуму&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://news.tut.by/culture/717122.html|title=Что писали о БЧБ-флаге и как он стал национальным. Объясняем|website=TUT.BY|access-date=2025-08-22|archive-date=30 красавіка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430164547/http://news.tut.by/culture/717122.html|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;. У сваім завяшчанні Максім Танк назваў месца пахавання побач з роднымі, прасіў не несці на пахаванні ордэны, а таксама ў далейшым не ставіць у гонар яго помнікі і мемарыяльныя дошкі, не называць у гонар яго вуліцы і ўстановы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://maksimtank.ru/reviews/da-95-goddzya-maksima-tanka|title=Да 95 годдзя Максіма Танка {{!}} Максім Танк {{!}} Паэтычная старонка|website=maksimtank.ru|access-date=2025-08-23}}&lt;/ref&gt;.

Зборнік «Errata» (1996) змясціў яго вершы, напісаныя ў апошнія гады.

== Творчасць ==

=== Заходняя Беларусь ===
[[Файл:Максім Танк. Пад мачтай. 1938.jpg|міні|Зборнік «Пад мачтай», 1938 г.]]
[[Файл:Jaŭhien Skurko (Maksim Tank). Яўген Скурко (Максім Танк) (1930-39).jpg|міні|Максім Танк, 1930-я гг.]]
Максім Танк пачаў пісаць у другой палове 1920-х гадоў, за часамі вучобы ў гімназіі. Дэбютаваў у друку ў 1931 годзе. Падчас навучання ў Віленскай гімназіі разам з аднакласнікам, паэтам і мастаком [[Янка Гарох|Янкам Гарохам]] выдаў рукапісны часопіс «[[Пралом (часопіс)|Пралом]]», дзе пад псеўданімам А. Граніт надрукаваў свае першыя вершы. Яго творы з гэтага часопіса ўзялі для «Хрэстаматыі заходнебеларускай літаратуры». У 1932 годзе малады паэт Яўген Скурко актыўна супрацоўнічаў у нелегальным друку: у «[[Пралом (часопіс)|Праломе]]», у камуністычным «[[Часопіс для ўсіх|Часопісе для ўсіх]]», у газетах-аднадзёнках «[[На пераломе]]» і «Беларускае жыццё». У газеце «[[Беларускае жыццё (газета)|Беларускае жыццё]]» (за 7 красавіка 1932 года, [[Львоў]]) упершыню з’явіўся псеўданім Максім Танк, пад вершам «Заштрайкавалі гіганты-коміны»&lt;ref name=&quot;Рагойша&quot; /&gt;.

У канцы 1933 года, падчас зняволення ў турме, выдаваў пры падтрымцы [[Палітычныя зняволеныя|палітвязняў]] рукапісны часопіс «Краты» (усяго было выдадзена выйшла 6 нумароў), у якім былі змешчаны і яго вершы, і творы іншых зняволеных паэтаў ([[Піліп Сямёнавіч Пестрак|Піліпа Пестрака]], [[Валянцін Паўлавіч Таўлай|Валянціна Таўлая]] і інш.). У другой палове 1930-х гадоў вёў «Беларускую калонку» ў польскім выданні {{нп5|Poprostu|«Poprostu»|pl|Poprostu}}, загадваў літаратурным аддзелам у газеце «[[Наша воля (1927)|Наша воля]]», супрацоўнічаў у «[[Беларускі летапіс (часопіс)|Беларускім летапісе]]», у часопісе «[[Калоссе (часопіс)|Калоссе]]». У гэтых і іншых выданнях друкаваў свае вершы, апавяданні, літаратурна-крытычныя і публіцыстычныя артыкулы.

У 1935 годзе ў Вільні пачаў пісаць паэму «[[Нарач (паэма)|Нарач]]», тэмай для якой паслужыла [[Нарачанскае выступленне рыбакоў]]. Цалкам надрукаваць твор было немагчыма праз цэнзуру, таму аўтару даводзілася, выкрэсліваючы найбольш вострыя моманты, друкаваць яго часткамі ў «Калоссі». Некаторыя нумары часопіса з фрагментамі паэмы былі канфіскаваныя польскімі ўладамі. У 1940 годзе паэту ўдалося цалкам узнавіць тэкст паэмы&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар= |загаловак=Старонкі жыцця Максіма Танка |арыгінал= |спасылка= |аўтар выдання= |выданне=След |тып=Газета |месца= |выдавецтва= |год=сакавік, 2012 |выпуск= |том= |нумар= |старонкі= 2|isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= }}&lt;/ref&gt;.

У 1936 годзе пры дапамозе [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|КПЗБ]] быў выдадзены яго першы зборнік вершаў «На этапах», у 1937 годзе — зборнікі «Журавінавы цвет» і паэма «Нарач», у 1938 годзе — «Пад мачтай» (1938). Яго кнігі «На этапах» і «Нарач» былі канфіскаваны польскімі ўладамі&lt;ref name=&quot;Рагойша&quot; /&gt;.

Пасля [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|далучэння Заходняй Беларусі да БССР]] у 1939 годзе Максім Танк уключыўся ў грамадскія і культурныя працэсы, што адбываліся ў СССР. Але яго творчасць адрознівалася ад пануючага ў той час пафасу. Ён паказваў лёс і духоўны свет заходнебеларускіх працоўных, умела пры гэтым працуючы ў разнастайных паэтычных відах і жанрах: лірыцы грамадзянскай, філасофскай, пейзажнай і інтымнай, вершах гумарыстычных і сатырычных, казках, баладах, песнях, героіка-рамантычных паэмах («Нарач», «Каліноўскі», «Журавінавы цвет», «Сказ пра Вяля»)&lt;ref name=&quot;Рагойша&quot; /&gt;.

Вершы Максіма Танка прасякнуты болем пра зняволены родны край, прыгнечаны і занядбаны народ. Гэта выразна адчуваецца ў зборніках Максіма Танка — «Журавінавы цвет» (1937) і «Пад мачтай» (1938). Шмат якім ягоным вершам была ўласціва рэалістычнасць, прадметная выразнасць жывапіснага малюнка&lt;ref name=&quot;АН&quot;&gt;{{артыкул|аўтар=Мікуліч, М.У. |загаловак=Яўген Іванавіч Скурко (Максім Танк) (Да 95-годдзя з дня нараджэння)  |арыгінал= |спасылка=http://nasb.gov.by/rus/publications/vestih/vgm07_4a.php |аўтар выдання= |выданне= Весці Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі. Серыя гуманітарных навук |тып=часопіс |месца=Мн. |выдавецтва=Беларуская навука |год=2007 |выпуск= |том= |нумар=4 |старонкі=122–124 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова=}}&lt;/ref&gt;. Максім Танк у сваіх творах звяртаўся да любімых паэтамі-рамантыкамі мастацкіх вобразаў вясны, сонца, навальніцы, пажару і іншых. Але яго ўмоўна-рамантычныя вобразы адначасова неслі і сацыяльную праўду жыцця. У яго вершах — адметныя рысы тагачаснага грамадскага жыцця і прыроды [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]].

Вялікае месца ў сваёй паэзіі Максім Танк надаваў такім вобразам як матчына песня, родныя загоны, муры і краты, вясна-перамога, каласістае гора, жалезны вырай, этапныя дарогі, світальная зара, полымя волі, сталёвы сонечны паход і іншыя. Усяму таму, што раскрывала характэрныя асаблівасці беларускага нацыянальнага лёсу&lt;ref name=&quot;АН&quot; /&gt;.

=== Вайна ===
У часы [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] творчасць Максіма Танка пераважна вылучаецца сатырычна-выкрывальнай і публіцыстычна-пафаснай жанравай скіраванасцю. Заклікі змагацца супраць [[фашызм]]у, нічога не шкадаваць дзеля перамогі, паэтызацыя подзвігу воіна, услаўленне неўміручасці роднага краю, народа, культуры і мовы — асноўныя матывы яго ваеннай лірыкі («Падымайся, Беларусь», «Не шкадуйце, хлопцы, пораху», «Родная мова»). У паэме «Янук Сяліба» (1943) імкнуўся паказаць героіку партызанскага руху на Беларусі&lt;ref name=&quot;БЭ&quot; /&gt;. Патрыятычныя творы ваенных гадоў склалі кнігу «Вастрыце зброю» і «Праз вогненны небасхіл» (абедзве 1945).

=== Пасляваенная творчасць ===
Яшчэ за сталінскімі часамі Максім Танк не прымаў [[Сацыялістычны рэалізм|сацыялістычнага рэалізму]]&lt;ref&gt;{{cite web  |url=https://www.svaboda.org/a/27021383.html |title= 20 нечаканых фактаў пра Максіма Танка |author=Дэ Эм, В. |date= 2015-05-17 | publisher= [[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|accessdate=2023-07-13  |archiveurl= https://web.archive.org/web/20230713192854/https://www.svaboda.org/a/27021383.html|archivedate= 2023-07-13}}&lt;/ref&gt;. Пасляваенная творчасць вылучаецца зваротам паэта да гісторыі Беларусі, фальклорных сюжэтаў, услаўленнем стваральнай працы. Зборнік Максіма Танка «Каб ведалі» стаў адным з найлепшых у беларускай паэзіі пасляваеннага дзесяцігоддзя&lt;ref name=&quot;Танк&quot; /&gt;.

З канца 1950-х гадоў у паэзіі Максіма Танка ізноў стаў істотным сатырычны жанр (зборнік «Селядцы з вершамі»). Таксама ён звярнуўся да жанру гераічнай паэмы («Мікалай Дворнікаў»). У яго [[Дзіцячая літаратура|творах для дзяцей]] адчуваецца моцная сувязь з беларускай народнай песеннай творчасцю, якая характэрна для ўсёй лірыкі Максіма Танка (кнігі «Галінка і верабей», «Казкі лірніка», «Светлячок», «Ехаў казачнік Бай» і іншыя).

Творчасць Максіма Танка 1960—1980-х гадоў выяўляецца ў яго зборніках «Мой хлеб надзённы», «Перапіска з Зямлёй», «Нарачанскія сосны», «Прайсці праз вернасць», «За маім сталом». Лірыка гэтага перыяду разнастайная паводле зместу, уключае філасофскі роздум над сутнасцю паэзіі ўвогуле. Паэт выявіў інтарэс да класікі, як айчыннай («Эх, Багрыме», «Над магілай Багдановіча», «Францішак Багушэвіч»), так і да замежнай («Трэска з дому Шэкспіра», «Сяргей Ясенін»). Ён займаўся пошукамі ў галіне паэзіі, а найбольш любімай формай выказвання паэтычнага пачуцця ў Максіма Танка быў [[верлібр]]&lt;ref&gt;''Тычко Г. К.'' Беларуская літаратура ХІХ-ХХ стагоддзяў: час і асобы: вучэб. дапам. — Мінск: Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў, 2010. — 267 с. ISBN 978-985-522-001-6&lt;/ref&gt;.

=== Пераклады ===
Максім Танк перакладаў на беларускую мову творы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]], [[Максім Тадэевіч Рыльскі|Максіма Рыльскага]], [[Антанас Венцлава|Антанаса Венцлавы]], [[Яніс Судрабкалн|Яніса Судрабкална]], [[Юльюш Славацкі|Юльюша Славацкага]], [[Юліян Тувім|Юльяна Тувіма]], [[Уладзіслаў Бранеўскі|Уладзіслава Бранеўскага]], [[Станіслаў Дабравольскі|Станіслава Дабравольскага]], [[Тадэвуш Ружэвіч|Тадэвуша Ружэвіча]], [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандра Пушкіна]], [[Уладзімір Уладзіміравіч Маякоўскі|Уладзіміра Маякоўскага]], [[Павел Рыгоравіч Тычына|Паўло Тычыны]], [[Андрэй Германаў|Андрэя Германава]], [[Назым Хікмет|Назыма Хікмета]] і іншых. У тым ліку пераклаў лібрэта оперы «[[Страшны двор]]» [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]] для пастаноўкі яе ў 1952 годзе. Займаўся перакладамі на беларускую мову з польскай, рускай, украінскай, літоўскай, латышскай, балгарскай моў&lt;ref name=&quot;Рагойша&quot; /&gt;.

Пераклады твораў Максіма Танка на рускую мову рабіў [[Мікалай Канстанцінавіч Старшынаў|Мікалай Старшынаў]]&lt;ref name=&quot;БЭ15164&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|15к|||164}}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==
{{калонкі|3|малы=так}}

=== Паэтычныя зборнікі ===
* «На этапах» (Вільня, 1936; факсім. Мінск, 1983)
* «Журавінавы цвет» (1937)
* «Пад мачтай» (1938)
* «Выбраныя вершы» (1940)
* «Вастрыце зброю» (1945)
* «Праз вогненны небасхіл» (1945)
* «Выбраныя вершы» (1947)
* «Вершы» (1947, 1948)
* «Каб ведалі» (1948)
* «На камні, жалезе і золаце» (1951)
* «Выбраныя творы» (1952, 1954)
* «У дарозе» (1954)
* «След бліскавіцы» (1957)
* «Мой хлеб надзённы» (1962)
* «Лірыка» (1963)
* «Глыток вады» (1964)
* «Вершы» (1967)
* «Ключ жураўліны» (1972)
* «Хай будзе святло» (1972)
* «Дарога, закалыханая жытам» (1976)
* «Вершы» (1979)
* «Прайсці праз вернасць» (1979)
* «Лірыка» (1982)
* «За маім сталом» (1984)
* «Лірыка» (1987)
* «Дарога і хлеб» (1988)
* «Збор калосся : Вершы 1983—1988» (1989)
* «Паслухайце, вясна ідзе» (1990)
* «Мой каўчэг» (1994)
* «Errata» (1996)

=== Паэмы ===
* «Нарач» (1937)
* «Янук Сяліба» (1943)

=== Паэтычныя зборнікі для дзяцей ===
* «Галінка і верабей» (1946)
* «Казка пра мядзведзя» (1947)
* «Вершы» (1948)
* «Урачыстае абяцанне» (1949)
* «Сярод лясоў наднёманскіх» (1951, 1987)

=== Кнігі казак ===
* «Ехаў казачнік Бай» (1955, 1984)
* «Конь і леў» (1955)
* «Казкі. Легенды» (1960)
* «Светлячок» (1970)
* «Быліна пра касмічнае падарожжа мураша Бадзіні» (1979)

=== Зборнікі гумару ===
* «Селядцы з вершамі» (1966)

=== Успаміны ===
* «Лісткі календара : Кніга-дзённік» (1970)

=== Зборнікі твораў ===
* «Збор твораў у 2-х тамах» (1958)
* «Збор твораў у 4-х тамах» (1966—1967)
* «Збор твораў у 6-ці тамах» (1978—1981)
* «Збор твораў у 13-ці тамах» (2006—2012)
{{калонкі/канец}}

== Ацэнкі ==
Творчасць Максіма Танк, паводле ацэнкі літаратуразнаўцаў — беларуская літаратурная класіка, а ён сам уваходзіць у лік вядомых еўрапейскіх паэтаў&lt;ref name=&quot;АН&quot; /&gt;.

З імем Максіма Танкам і яго творчымі пошукамі некаторыя заходнебеларускія крытыкі звязвалі наступленне цэлай эпохі ў развіцці нацыянальнай літаратуры. Напрыклад, артыкул С. Каліны, які быў надрукаваны і змешчаны ў часопісе «Калоссе», так і называўся — «На парозе новае эпохі ў беларускай літаратуры». Каліна пісаў у сваім артыкуле:
{{пачатак цытаты}}
«''Ягоная творчасьць, што паўстала на працягу ўсяго трох апошніх гадоў, уліла ў нашую літаратуру зусім новыя плыні, выявіла аграмадныя мастацкія дасягненьні, напасьледак намеціла новы, адказуючы духу часу і варункам сучаснага жыцьця мастацкі і ідэёвы кірунак. Беларуская літаратура дзякуючы Танку перажывае сёньня, пасля „нашаніўскай“ пары і ейнага прадаўжэньня, свой другі рэнэсанс, тым іншы за першы, што паколькі Купала і Колас, могучы мала карыстаць з літаратурнай спадчыны сваіх папярэднікаў, мусілі перадусім тварыць і замацоўваць наш літаратурны быт, патолькі сёньня распачынае нашая літаратура эпоху поўнай дасканаласьці, асягіваючы агульнаэўропэйскую ступень разьвіцьця''»&lt;ref name=&quot;Танк&quot; /&gt;.
{{канец цытаты}}

[[Мікалай Уладзіміравіч Мікуліч|Мікалай Мікуліч]] падкрэсліваў, што паэт-пачаткоўца імкнуўся асэнсаваць працэсы заходнебеларускай рэчаіснасці і іх далейшае развіццё, у яго творчасці адлюстроўваўся высокі ўзровень нацыянальна-патрыятычнай свядомасці, вершы былі арыентаваны на маральна-этычныя прынцыпы&lt;ref name=&quot;АН&quot;/&gt;.

Як заўважаў [[Вячаслаў Пятровіч Рагойша|Вячаслаў Рагойша]], паглыбленне гуманістычнага пачатку, узмацненне філасафічнасці лірыкі, пашырэнне і ўдасканаленне сродкаў паэтычнагя выяўлення сталі вядучымі стылістычнымі дамінантамі творчасці Максіма Танка 1960—1980-х гадоў&lt;ref name=&quot;БЭ&quot;/&gt;.

== Увасабленне праз музыку ==
Многія вершы Максіма Танка былі пакладзены на музыку. Песні, кантаты, араторыі на яго словы пісалі [[Леў Майсеевіч Абеліёвіч|Леў Абеліёвіч]] (Дзве паэмы. Мн., 1958), [[Мікалай Ільіч Аладаў|Мікалай Аладаў]], [[Уладзімір Уладзіміравіч Алоўнікаў|Уладзімір Алоўнікаў]], [[Анатоль Васільевіч Багатыроў|Анатоль Багатыроў]] (Пяць вакальных дуэтаў. Мн., 1976), [[Расціслаў Бойка]], [[Генрых Матусавіч Вагнер|Генрых Вагнер]] («Памяць»), [[Т. Дзядзюля]] («Каб ведалі»), [[Аркадзь Люксембург]] («Памяць» 1976), [[Канрадас Кавяцкас]], [[Эдуард Калманоўскі]], [[Анатолій Кос-Анатольскі]] (хоры), [[I. Кузняцоў]], [[Аляксандр Сцяпанавіч Ленскі|Аляксандр Ленскі]] (хоры), [[Дзмітрый Аляксандравіч Лукас|Дзмітрый Лукас]], [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|Iгар Лучанок]], [[Э. Манвелян]], [[I. Мацін]] («Вясельная»), [[Уладзімір Георгіевіч Мулявін|Уладзімір Мулявін]] («Завушніцы»), [[Пётр Пятровіч Падкавыраў|Пётр Падкавыраў]] (Свяці, зара; Добрай раніцы. Мн., 1957), [[Аляксандра Мікалаеўна Пахмутава|Аляксандра Пахмутава]], [[Рыгор Канстанцінавіч Пукст|Рыгор Пукст]], [[Юрый Уладзіміравіч Семяняка|Юрый Семяняка]], [[Г. Смірнова]] (Скаўронак. Л., 1956), [[Дзмітрый Браніслававіч Смольскі|Дзмітрый Смольскі]], [[Эйна Тамберг]], [[Аляксей Яўлампавіч Туранкоў|Аляксей Туранкоў]], [[Эта Майсееўна Тырманд|Эта Тырманд]] (Рамансы. Мн., 1969), [[Аляксандр Фляркоўскі]], [[Кім Дзмітрыевіч Цесакоў|Кім Цесакоў]], [[Мікалай Мікалаевіч Чуркін|Мікалай Чуркін]], [[Вісарыён Шабалін]] (хоры) і іншыя.

== Прэміі і ўзнагароды ==
За пераклады польскай паэзіі і ўмацаванне дружбы паміж народамі Максім Танк атрымаў літаратурную прэмію Таварыства польска-савецкай дружбы (1958) і Таварыства аўтараў (ZAIKS. 1969). Шмат яго твораў былі адзначаны савецкімі прэміямі. Лаўрэат [[Ленінская прэмія|Ленінскай прэміі]] (1978, за кнігу паэзіі «Нарачанскія сосны»), [[Дзяржаўная прэмія СССР|Дзяржаўнай прэміі СССР]] (1948, за зборнік «Каб ведалі»), [[Літаратурная прэмія імя Янкі Купалы|літаратурнай прэміі імя Я. Купалы]] (1959, за зборнік «След бліскавіцы»), [[Дзяржаўная прэмія Беларусі імя Я. Купалы|Дзяржаўнай прэміі Беларусі імя Я. Купалы]] (1966, за зборнік «Мой хлеб надзённы»), [[Літаратурная прэмія імя А. Фадзеева|літаратурнай прэміі імя А. Фадзеева]] (1980, за кнігу «Прайсці праз вернасць»).

Ганаровы грамадзянін горада [[Мінск]]а (1987), гарадскога пасёлка [[Радашковічы]] (1992).

Удастоены звання [[Народны паэт Беларусі|народнага паэта Беларусі]] (1968), [[Герой Сацыялістычнай Працы|Героя Сацыялістычнай Працы]] (1974), узнагароджаны чатырма [[Ордэн Леніна|ордэнамі Леніна]], [[Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі|ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі]], [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэнам Чырвонага Сцяга]], залатым медалём «Барацьбіту за мір», [[Медаль Францыска Скарыны|медалём Францыска Скарыны]], двума [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга]], [[Ордэн Айчыннай вайны|Айчынай вайны]] II ступені, [[Ордэн Дружбы народаў|Дружбы народаў]] і медалямі, а таксама афіцэрскім [[Ордэн Адраджэння Польшчы|крыжом ордэна Адраджэння Польшчы]], [[Ордэн Заслугі ПНР|ордэнам Заслугі ПНР]]&lt;ref name=&quot;Рагойша&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Танк&quot; /&gt;. Максім Танк быў акадэмікам [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]] (1972)&lt;ref name=&quot;АН&quot; /&gt;.

== Ушанаванне памяці ==
[[Файл:Madel Tank Pam.jpg|thumb|left|Помнік Максіму Танку, Мядзел]]
[[Файл:2012. Stamp of Belarus 36-2012-09-05-m.jpg|thumb|150пкс|Паштовая марка Беларусі да 100-годдзя з дня нараджэння]]
У гонар Максіма Танка названы вуліцы ў [[Вуліца Максіма Танка (Мінск)|Мінску]], [[Гродна|Гродне]], [[Мядзел]]е, [[Сваткі|Сватках]], [[Ліда|Лідзе]], [[Фаніпаль|Фаніпалі]], [[Беразіно|Беразіне]], [[Радашковічы|Радашковічах]], [[Калодзішчы|Калодзішчах]], [[Вілейка|Вілейцы]], [[Івацэвічы|Івацэвічах]], [[Смаргонь|Смаргоні]], [[Чэчына|Чэчыне]], [[Дуброўна|Дуброўне]], [[Іўе|Іўі]], [[Бяроза (горад)|Бярозе]], [[Смалявічы|Смалявічах]], [[Іванава|Іванаве]], [[Альшаны (Столінскі раён)|Альшанах]], [[Шчучын]]е, [[Давыд-Гарадок|Давід-Гарадку]], [[Столін]]е, [[Жабінка|Жабінцы]].

Імя Максіма Танка прысвоена [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Беларускаму дзяржаўнаму педагагічнаму ўніверсітэту]], [[Мінскі педагагічны каледж БДПУ імя М.Танка|Мінскаму педагагічнаму каледжу]], Сваткаўскай сярэдняй школе (Мядзельскі раён) і Мядзельскай раённай бібліятэцы. У Мінску, на вуліцы яго імя і на доме, дзе ён апошнія гады жыў і працаваў (вул. Кульман, 15), устаноўлены мемарыяльныя знакі&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =| url =http://library.mogilev.by/exhibition/virtual_exhibition_tank_title.html | title =Рэаліі жыцця Максіма Танка | work = |publisher =Магілёўская абласная бібліятэка ім. У.І. Леніна| accessdate  =  красавіка 2015 | lang =}}&lt;/ref&gt;.

Нацыянальны банк Беларусі 29 жніўня 2013 года ўвёў у абарачэнне памятную манету — «''Максім Танк. 100 гадоў''»&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =| url = http://www.belta.by/ru/articles/dossier/K-100-letiju-narodnogo-poeta-Belarusi-Maksima-Tanka_i_589.html| title = К 100-летию народного поэта Беларуси Максима Танка| work = |publisher =[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]]| accessdate  = 8 красавіка 2015 | lang =ru}}&lt;/ref&gt;.

5 снежня 2014 года ў [[Мядзел]]е адкрылі першы ў Беларусі [[помнік Максіму Танку]]. Аўтары кампазіцыі — скульптары [[Іван Якімавіч Міско|Іван Міско]] і [[Аляксандр Міхайлавіч Фінскі|Аляксандр Фінскі]], архітэктар [[Армен Сяргеевіч Сардараў|Армен Сардараў]]&lt;ref&gt;{{cite web| author =Высоцкі А.| date =5 снежня 2014| url =http://budzma.by/news/syonnya-w-myadzyelye-adkryli-pyershy-w-byelarusi-pomnik-maksimu-tanku.html | title = Сёння ў Мядзеле адкрылі першы ў Беларусі помнік Максіму Танку| work = |publisher =[[Будзьма беларусамі! ]]| accessdate  =8 красавіка 2015 | lang =}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
{{калонкі|2|малы=так}}
* {{крыніцы/БП 1917-90|Танк Максім}}
* {{крыніцы/БП (1992-95)||Танк Максім}}
* {{кніга|аўтар = |частка = Танк Максім|загаловак =Энцыклапедыя гісторыі Беларусі |арыгінал = |спасылка = |адказны = Пад. рэд. [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкова]] |выданне = |месца =Мн. |выдавецтва = Беларуская Энцыклапедыя|год =2001 |том =Т. 6. Кн. 1 |старонкі = |старонак =591  |серыя = |isbn = |тыраж = }}
* {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}}
* ''[[Мікалай Мікалаевіч Арочка|Арочка, М. М.]]'' Максім Танк: Жыццё ў паэзіі. Мн., 1984;
* ''[[Дзмітрый Якаўлевіч Бугаёў|Бугаёў, Д. Я.]]'' Паэзія Максіма Танка. — 2-е выд., выпр. і дап. — Мн., 2003.
* ''[[Анатоль Леанідавіч Верабей|Верабей, А. Л.]]'' Максім Танк і польская літаратура. Мн., 1984;
* ''[[Уладзімір Андрэевіч Калеснік|Калеснік, У. А.]]'' Паэзія змагання: Максім Танк і заходнебеларуская літаратура. Мн., 1959;
* ''Калеснік, У. А.'' Максім Танк: Нарыс жыцця і творчасці. Мн., 1981;
* ''[[Арсень Ліс|Ліс, А. С.]]'' На разломе эпохі // Полымя. 2000, № 9;
* ''[[Мікалай Уладзіміравіч Мікуліч|Мікуліч, М. У.]]:'' Азораны талент. Памяці Максіма Танка // «[[Наша слова (1990)|Наша слова]]», 5 жніўня 2015 года, № 31, стар. 2
* ''[[Мікалай Уладзіміравіч Мікуліч|Мікуліч, М. У.]]'' Паэзія рэчаіснасці: У свеце Максіма Танка. Мн., 2001;
* ''[[Вячаслаў Пятровіч Рагойша|Рагойша, В. П.]]'' Паэтыка Максіма Танка. Мн., 1968;
* {{кніга|аўтар =Рагойша, В. П. |частка =Танк Максім  |загаловак =Беларускія пісьменнікі: біябібліяграфічны слоўнік |арыгінал = |спасылка = |адказны = Пад рэдакцыяй [[Адам Іосіфавіч Мальдзіс|А. В. Мальдзіса]] |выданне =Мн. |месца = |выдавецтва =Беларуская Энцыклапедыя  |год = 1995|том =6. Талалай — Яфімаў  |старонкі =8—10 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Танк Максім|Рагойша В. П.|423—424}}
{{калонкі/канец}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}
* {{cite web| author =[[Людміла Рублеўская|Л. Рублевская]], В. Скалабан| date =8 снежня 2007| url = http://www.sb.by/kultura/article/o-bure-granite-i-tanke.html| title = О Буре, Граните и Танке. Неизвестный Максим Танк: находки к юбилею| work = |publisher =[[СБ. Беларусь сегодня]]| accessdate  = 9 расавіка 2015| lang =ru}}
* [https://csl.bas-net.by/personalii/65208/skurko-evgeniy-ivanovich/ Максім Танк] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Я. Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=k2Ixu0zPeoU Максім Танк. Люцыян Таполя (аудыё)]

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Старшыні ВС БССР‎}}
{{максім Танк}}
{{Добры артыкул|Літаратура|Пісьменнік}}
{{DEFAULTSORT:Танк Максім}}
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Дзяржаўнай прэміі СССР]]
[[Катэгорыя:Паэты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Народныя паэты Беларускай ССР]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы]]
[[Катэгорыя:Перакладчыкі з польскай мовы]]
[[Катэгорыя:Перакладчыкі з украінскай мовы]]
[[Катэгорыя:Максім Танк| ]]
[[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Мінска]]
[[Катэгорыя:Старшыні Вярхоўнага Савета БССР]]
[[Катэгорыя:Члены Камуністычнай партыі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Зняволеныя Лукішскай турмы]]
[[Катэгорыя:Зняволеныя Вілейскай турмы]]
[[Катэгорыя:Дэлегаты XXIV з’езда КПСС]]
[[Катэгорыя:Дэлегаты XXV з’езда КПСС]]
[[Катэгорыя:Дэлегаты XXVI з’езда КПСС]]
[[Катэгорыя:Дэлегаты XXVII з’езда КПСС]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 8-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 9-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 10-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 2-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 3-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 4-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 5-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 6-га склікання]]
[[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета БССР 7-га склікання]]
[[Катэгорыя:Асобы на марках]]</text>
      <sha1>n2q00eb3a4d032yyx17rmlszl71jhh7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бітва на Стрэве</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16120</id>
    <revision>
      <id>5131200</id>
      <parentid>4993700</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:43:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>JerzyKundrat перанёс старонку [[Бітва на Стрэве (1348)]] у [[Бітва на Стрэве]]: Уніфікацыя назваў</comment>
      <origin>4993700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3423" sha1="t53xfulcqu1xp6p6p1sdrgujtxgqqy9" xml:space="preserve">'''Бітва на Стрэве''' [[2 лютага]] [[1348|1348 года]] — баявое сутыкненне паміж войскамі [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] на рацэ Стрэве паблізу [[Коўна]].

Ордэнскае войска складалася ў асноўным з сілаў яго прускай часткі, таксама былі крыжаносцы-госці — англійскія і французскія рыцары. Вялікалітоўскае войска пад камандаваннем вялікіх князёў [[Альгерд]]а і [[Кейстут]]а складалася, апроч уласна літоўцаў, з атрадаў [[Уладзімір-Валынскі|Уладзіміра-Валынскага]], [[Берасце|Берасця]], [[Віцебск]]а, [[Смаленск]]а і [[Полацк]]а.

Перад бітвай ордэнскае войска на працягу тыдня спусташала землі літоўскага [[Панямонне|Панямоння]]. Вялікалітоўскае войска шукала і перастрэла немцаў, ініцыятыва пачатку бітвы належала яго камандуючаму — вялікаму князю Альгерду.

Вялікалітоўскія войскі пацярпелі паразу. Нямецкія храністы, відавочна, перабольшвалі яе маштаб, падаючы лічбы страт з ордэнскага боку — 8 братоў-рыцараў і 42 ваяры, а з боку літвінаў — «тысячы», але пэўна параза была вельмі цяжкай. Сярод загінулых адзначаны полацкі князь [[Нарымонт Гедзімінавіч|Нарымонт]], брат Альгерда і Кейстута. У падзяку за перамогу ў [[Кёнігсберг|Кёнігсбергу]] пабудаваны касцёл Дзевы Марыі, патронкі Ордэна.

== Літаратура ==
* {{Артыкул|ref=Кузьмин|аўтар=Кузьмин А. В.|загаловак=Восточная Европа и поражение войск Великого Княжества Литовского в битве на р. Страве 2 февраля 1348 г .: военные и внешнеполитические итоги|год=2012|месца=Мн.|выданне=Studia Historica Europae Orientalis|нумар=[http://history.org.ua/LiberUA/StHistEurOr5_2012/StHistEurOr5_2012.pdf 5]|старонкі=84-115}}
* ''Сагановіч Г.'' Беларусь і Нямецкі ордэн (да Крэўскай уніі) // З глыбі вякоў. Наш край. Вып. 2. — Мн., 2002. -- ISBN 985-08-0515-3. -- С. 127.

{{DEFAULTSORT:Стрэва 1348}}
[[Катэгорыя:Бітвы Тэўтонскага ордэна XIV стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага XIV стагоддзя]]
[[Катэгорыя:1348 год у Еўропе]]
[[Катэгорыя:Люты 1348 года]]
[[Катэгорыя:Падзеі 2 лютага]]</text>
      <sha1>t53xfulcqu1xp6p6p1sdrgujtxgqqy9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бітва пад Меднікамі (1320)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16121</id>
    <revision>
      <id>5131198</id>
      <parentid>4550256</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:40:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3126" sha1="d54y079ysp2zhgih8bj1x6yfxjkk23a" xml:space="preserve">{{Бітва
|Канфлікт=Бітва пад Меднікамі
|Бок1=[[Тэўтонскі ордэн]]
|Бок2=[[Вялікае Княства Літоўскае]]
}}
'''Бітва пад Меднікамі''' ([[27 ліпеня]] [[1320]]) — бітва каля [[Варней|Меднікаў]] паміж войскам [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] пад камандаваннем комтура [[Генрых Плоцке|Генрыха фон Плуцке]] і войскам [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].

Ордэнскае войска ў 1320 годзе ўварвалася ў [[Жамойць]] і пачало рабаваць наваколле. Рыцары былі ўпэўненыя ў сваёй перавазе і падзялілі сілы для спусташэння зямлі. Жамойты выкарысталі тактыку раптоўнага нападу, калі асноўныя сілы крыжакоў былі аслабленыя падзелам войска.

Бітва скончылася перамогай Вялікага Княства Літоўскага. З нямецкага боку загінулі ўсе 40 братоў-рыцараў і іх дапаможны кантынгент. Генрых фон Плуцке быў забіты непасрэдна падчас бітвы. «[[Хроніка Прускай зямлі]]» паведамляе, што пасля перамогі жамойты ўзялі ў палон аднаго з рыцараў, Гебхарда фон Руке, і ў якасці падзякі сваім багам спалілі яго на кастры разам з коньмі і трафеямі.

Перамога Вялікага Княства Літоўскага спрычынілася да пераняцця княствам, на нейкі час, ініцыятывы ў [[Вайна Тэўтонскага ордэна з Вялікім Княствам Літоўскім|вайне]]. Гэтая перамога на 20 гадоў спыніла буйныя паходы Ордэна на Жамойць, што дазволіла вялікаму князю [[Гедымін]]у засяродзіцца на пашырэнні ВКЛ на ўсход.

== Літаратура ==
* '''[[Генадзь Сагановіч|Сагановіч Г.]]''' Беларусь і Нямецкі ордэн (да Крэўскай уніі) // З глыбі вякоў. Наш край. Вып. 2. — Мн., 2002. ISBN 985-08-0515-3. С.125.

{{DEFAULTSORT:Меднікі 1320}}
[[Катэгорыя:Бітвы Тэўтонскага ордэна XIV стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага XIV стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Падзеі 27 ліпеня]]
[[Катэгорыя:Ліпень 1320 года]]
[[Катэгорыя:1320 год у Еўропе]]
[[Катэгорыя:Бітвы ў Літве]]</text>
      <sha1>d54y079ysp2zhgih8bj1x6yfxjkk23a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131199</id>
      <parentid>5131198</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:41:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5131199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3124" sha1="0xbrnwtmg4zdtpo3ak0gn3t0im3lcva" xml:space="preserve">{{Бітва
|Канфлікт=Бітва пад Меднікамі
|Бок1=[[Тэўтонскі ордэн]]
|Бок2=[[Вялікае Княства Літоўскае]]
}}
'''Бітва пад Меднікамі''' ([[27 ліпеня]] [[1320]]) — бітва каля [[Варней|Меднікаў]] паміж войскам [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] пад камандаваннем комтура [[Генрых Плоцке|Генрыха фон Плуцке]] і войскам [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].

Ордэнскае войска ў 1320 годзе ўварвалася ў [[Жамойць]] і пачало рабаваць наваколле. Рыцары былі ўпэўненыя ў сваёй перавазе і падзялілі сілы для спусташэння зямлі. Жамойты выкарысталі тактыку раптоўнага нападу, калі асноўныя сілы крыжакоў былі аслабленыя падзелам войска.

Бітва скончылася перамогай Вялікага Княства Літоўскага. З нямецкага боку загінулі ўсе 40 братоў-рыцараў і іх дапаможны кантынгент. Генрых фон Плуцке быў забіты непасрэдна падчас бітвы. «[[Хроніка Прускай зямлі]]» паведамляе, што пасля перамогі жамойты ўзялі ў палон аднаго з рыцараў, Гебхарда фон Руке, і ў якасці падзякі сваім багам спалілі яго на кастры разам з коньмі і трафеямі.

Перамога Вялікага Княства Літоўскага спрычынілася да пераняцця княствам, на нейкі час, ініцыятывы ў [[Вайна Тэўтонскага ордэна з Вялікім Княствам Літоўскім|вайне]]. Гэтая перамога на 20 гадоў спыніла буйныя паходы Ордэна на Жамойць, што дазволіла вялікаму князю [[Гедымін]]у засяродзіцца на пашырэнні ВКЛ на ўсход.

== Літаратура ==
* ''[[Генадзь Сагановіч|Сагановіч Г.]]'' Беларусь і Нямецкі ордэн (да Крэўскай уніі) // З глыбі вякоў. Наш край. Вып. 2. — Мн., 2002. ISBN 985-08-0515-3. С.125.

{{DEFAULTSORT:Меднікі 1320}}
[[Катэгорыя:Бітвы Тэўтонскага ордэна XIV стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага XIV стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Падзеі 27 ліпеня]]
[[Катэгорыя:Ліпень 1320 года]]
[[Катэгорыя:1320 год у Еўропе]]
[[Катэгорыя:Бітвы ў Літве]]</text>
      <sha1>0xbrnwtmg4zdtpo3ak0gn3t0im3lcva</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чачэрск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16289</id>
    <revision>
      <id>5130985</id>
      <parentid>5074262</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:18:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вядомыя асобы */</comment>
      <origin>5130985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28596" sha1="6wwcgwlkpul6rvatk00ilnuni5awejo" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
 |статус                  = горад
 |беларуская назва        = Чачэрск
 |арыгінальная назва      = Чачэрск
 |краіна                  = Беларусь
 |падначаленне            = 
 |герб                    = Coat of Arms of Čačersk, Belarus.svg
 |сцяг                    = Flag of Čačersk, Belarus.svg
 |выява                   =
 |подпіс                  = 
 |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 55|lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = 30|lon_min = 55|lon_sec = 
 |CoordAddon              = 
 |CoordScale              = 
 |памер карты краіны      = 
 |памер карты вобласці    = 
 |памер карты раёна       = 
 |вобласць                = Гомельская
 |раён                    = Чачэрскі
 |сельсавет               = 
 |пасялковы савет         = 
 |карта краіны            = 
 |карта вобласці          = 
 |карта раёна             = 
 |унутранае дзяленне      = 
 |від главы               = 
 |глава                   = 
 |дата заснавання         = 
 |першае згадванне        = [[1159]]
 |ранейшыя назвы          = 
 |статус з                = 1971
 |плошча                  = 
 |від вышыні              = 
 |вышыня цэнтра НП        = 
 |афіцыйная мова          = 
 |афіцыйная мова-ref      = 
 |двароў                  = 
 |шчыльнасць              = 
 |нацыянальны склад       = 
 |канфесійны склад        = 
 |часавы пояс             = +2
 |DST                     = 
 |тэлефонны код           = +375 2332
 |паштовы індэкс          = 247150
 |паштовыя індэксы        = 
 |аўтамабільны код        = 
 |від ідэнтыфікатара      = 
 |лічбавы ідэнтыфікатар   = 
 |катэгорыя ў Commons     = Čačersk
 |сайт                    = 
 |мова сайта              = 
 |мова сайта 2            = 
 |мова сайта 3            = 
 |мова сайта 4            = 
 |мова сайта 5            = 
 |add1n                   = 
 |add1                    = 
 |add2n                   = 
 |add2                    = 
 |add3n                   = 
 |add3                    = 
 |OpenStreetMap           = 242978992
}}
'''Чачэ́рск'''&lt;ref name=&quot;NNP&quot;/&gt; ({{lang-be-trans|Čačersk}}) — горад раённага падпарадкавання ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Чачэрскі раён|Чачэрскага раёна]], прыстань на [[Сож|Сажы]] пры ўпадзенні ў яе [[Чачора (прыток Сажа)|Чачоры]]. Знаходзіцца за 65 км ад [[Гомель|Гомеля]], за 37 км ад чыгуначнай станцыі [[Буда-Кашалёўская]] (лінія [[Гомель]] — [[Жлобін]]). Аўтамабільныя дарогі злучаюць горад з [[Карма (Кармянскі раён)|Кармой]], [[Буда-Кашалёва]]м і [[Ветка]]й і аўтамагістраллю [[Гомель]] — [[Магілёў]]. Насельніцтва 8 312 чал. (2017)&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot;/&gt;.

== Назва ==
Назва Чачэрск пайшла ад назвы ракі [[Чачора (прыток Сажа)|Чачоры]], на якой паселішча ўзнікла.

{{няма АК 2|З дапамогай утваральніка -''ск''- назвы ўтвараліся ў больш позні перыяд у этнасаўтварэнні на тэрыторыі сучаснай Беларусі, з якім звязана пранікненне славянскага этнічнага элементу. Да гэтай групы назваў адносяцца [[Віцебск]], [[Полацк]], [[Друцк]] і інш. (утвораныя ад назваў рэк [[Віцьба]], [[Палата]], [[Друць]]). У папярэдні, [[Балты|балцкі]] перыяд назвы надрэчных паселішчаў утвараліся пераважна бяссуфіксным спосабам: [[Ліда]], [[Дзісна]], [[Орша]] і інш. (ад адпаведных рачных назваў).|31|12|2025}}

У непасрэднай блізіні да Чачэрску, вышэй па [[Сож|Сажы]], такімі двума спосабамі ўтвораныя назвы [[Карма (Кармянскі раён)|Карма]] і [[Слаўгарад|Прапойск]] (&quot;Прапошаск&quot;). У гэтым рэгіёне днепра-сожскага міжрэчча асабліва сканцэнтравана ўтвораных суфіксальным чынам тапонімаў тыпу [[Доўск]], [[Стары Крыўск|Крыўск]], [[Свенск]], [[Турск]] і інш.

== Гісторыя ==

=== Сярэднявечча ===
Паводле археалагічных звестак, горад узнік у кан. X ст. на месцы [[гарадзішча]] Замкавая Гара на беразе Чачоры пры ўпадзенні яе ў р. Сож. Упершыню згадваецца ў [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] пад 1159 годзе як горад [[радзімічы|радзімічаў]] '''''Чичерск''''', які кіеўскі князь Ізяслаў Давыдавіч вярнуў разам з [[Мазыр]]ом чарнігаўскаму князю [[Святаполк Алегавіч|Святаполку Алегавічу]]. З XIII ст. умацаваны цэнтр паселішча быў абведзены валам, найпазней з XIV ст. існаваў [[Чачэрскі замак]] (у паўночна-усходняй частцы горада).

=== Вялікае Княства Літоўскае ===
[[Файл:Čačerskaja ratuša. Чачэрская ратуша (XIX).jpg|240px|thumb|Ратуша, абмеры]]

У сяр. XIV ст. Чачэрск далучыўся да [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], дзе стаў цэнтрам воласці. У 1387—1390 гадах ён знаходзілася ў валоданні [[Скіргайла|Скіргайлы]], потым горадам кіравалі намеснікі вялікага князя. У гэты час на месцы дзядзінца летапіснага горада збудавалі замак. У 1501—1518 гадах Чачэрск належаў вялікай княгіні [[Алена Іванаўна (вялікая княгіня літоўская)|Алене Іванаўне]], потым кіраваўся дзяржаўцамі з буйных феадалаў ([[Чартарыйскія|Чартарыйскімі]], [[род Дашковічаў|Дашковічамі]], [[Зяновічы|Зяновічамі]], [[Леў Сапега|Львом Сапегай]] і інш.). У 1506 годзе горад вытрымаў спярша татарскую, потым маскоўскую аблогу.

У 1509 Чачэрск упамінаецца як [[мястэчка]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]&lt;ref name=&quot;EVKL&quot;/&gt;. У 1510 ён стаў цэнтрам [[Чачэрскае староства|Чачэрскага староства]] і атрымаў [[Магдэбургскае права]]&lt;ref name=&quot;Liaŭkovič&quot;/&gt;. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Чачэрск увайшоў у склад [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]]. 22 кастрычніка 1629 года мястэчка Чачэрск і вёска [[Зяцькавічы]] па просьбе мяшчан атрымалі ад [[Спіс каралёў польскіх|караля]] і [[Спіс вялікіх князёў літоўскіх|вялікага князя]] [[Жыгімонт III|Жыгімонта III]] права на правядзенне таргоў — 2 двухтыднёвыя [[кірмаш]]ы ў год&lt;ref name=&quot;Daŭhiala&quot;/&gt;.

У 1704 у Чачэрску было 542 будынкі і 7 вуліц, дзейнічалі 4 царквы і касцёл, працавалі карчма, 3 крамы, млын і мытня. У 1754 у месце пачала дзейнічаць езуіцкая місія. Пад 1765 у попісе Чачэрску ўпамінаюцца замак і гарадскія ўмацаванні.

=== Пад уладай Расійскай імперыі ===
[[Файл:Čačersk, Zamkavaja, Baharodzickaja. Чачэрск, Замкавая, Багародзіцкая (XIX).jpg|240px|thumb|Царква Раства Багародзіцы, абмеры]]
У выніку першага падзелу [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] у 1772 годзе Чачэрск апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе стаў цэнтрам [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] Рагачоўскай правінцыі, пазней — цэнтрам воласці Рагачоўскага павета. У 1774 годзе падораны [[Кацярына II|Кацярынай II]] генерал-губернатару графу [[З. Г. Чарнышоў|З. Г. Чарнышову]], паводле ініцыятывы якога ў горадзе пабудаваныя [[Чачэрская ратуша|ратуша]], 3 царквы, касцёл, тэатр, 2 шпіталя і інш. Праведзена перапланіроўка горада паводле [[рэгулярная планіроўка|рэгулярнага плана]], пры гэтым былі разбураныя замак і гарадскія ўмацаванні, якія згадваліся яшчэ ў «Попісе» Чачэрска за 1765 год.

У 1780 годзе ў мястэчку пачала працаваць [[Чачэрскі шклозавод|шкляная мануфактура]], у 1788 — паштовая кантора, у 1796 — цагельня. У другой пал. [[18 стагоддзе|XVIII ст.]] у Чачэрску існавалі царква, мураваная ратуша, парк, 2 лякарні, прыстань «Крэмень». Апроч таго, тут збудавалі 3 царквы, касцёл і палац. З 1788 дзейнічала езуіцкая школа. На 1838 у мястэчку было 273 двары.

На 1880 у Чачэрску было 266 двароў, працавалі 2 вучылішча і 76 крамаў, штогод праводзіліся 4 кірмашы. У 1885 пачала працаваць метэаралагічная станцыя. Паводле перапісу (1897) у мястэчку было 328 двароў, дзейнічалі 4 цэрквы, касцёл і 6 іўдзейскіх малітоўных школ, працавалі бальніца, аптэка, паштова-тэлеграфнае кантора, паштовая станцыя, 80 крамаў, карчма; працавала прыстань на рацэ Сож, з якой у 1900 адправілі 21 судна і 48 плытоў з грузам 1530 тыс. [[пуд]]оў&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ&quot;/&gt;. На 1908 — 369 двароў, дзейнічала пазыкова-ашчадная каса. Каля Чачэрску вялася распрацоўка вапнякоў. У 1911 пры мужчынскай і жаночай вучэльнях працавалі бібліятэкі, адкрылася крэдытнае, у 1913 — спажывецкае таварыствы. З 1 сакавіка 1918 да 14 студзеня 1919 Чачэрск займалі нямецкія войскі.

=== Найноўшы час ===
[[25 сакавіка]] [[1918]] згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Чачэрск абвяшчаўся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. [[1 студзеня]] [[1919]] згодна з пастановай I з’езду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад [[БССР|Беларускай ССР]], аднак 16 студзеня мястэчка разам з іншымі [[Этнічная тэрыторыя беларусаў|этнічна беларускімі тэрыторыямі]] перададзены ў склад [[РСФСР]], дзе яно ўвайшло ў [[Гомельская губерня|Гомельскую губерню]]. У 1926 годзе Чачэрск вярнулі ў [[БССР]], дзе ён стаў цэнтрам раёна. У 1938 паселішча атрымала афіцыйны статус [[гарадскі пасёлак|гарадскога пасёлка]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з [[14 жніўня]] [[1941]] да [[27 лістапада]] [[1943]] мястэчка знаходзілася пад [[Германія|нямецкай]] акупацыяй.

У 1962—1965 Чачэрск уваходзіў у склад [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]], [[3 лістапада]] [[1971]] ён атрымаў статус [[горад]]а&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 3 лістапада 1971 г. Аб пераўтварэнні гарадскіх пасёлкаў Нароўля Нараўлянскага раёна і Чачэрск Чачэрскага раёна Гомельскай вобласці ў гарады раённага падпарадкавання // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 31 (1333).&lt;/ref&gt;.

20 кастрычніка 1995 года адміністрацыйныя адзінкі [[Чачэрскі раён]] і горад Чачэрск, якія маюць агульны адміністрацыйны цэнтр, аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку — [[Чачэрскі раён]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&amp;q_id=10536748|title=Указ Президента Республики Беларусь от 20 октября 1995 года № 434 &quot;Об объединении административных единиц Республики Беларусь, имеющих общий административный центр&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20240408143508/https://etalonline.by/document/?regnum=p39500434&amp;q_id=10536748|archive-date=8 красавіка 2024|access-date=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery perrow=&quot;5&quot; caption=&quot;Места на старых здымках&quot;&gt;
Файл:Čačersk, Zamkavaja, Jezuicki. Чачэрск, Замкавая, Езуіцкі (1901-17).jpg|Вуліца Замкавая. Траецкі касцёл
Файл:Čačersk, Zamkavaja, Baharodzickaja. Чачэрск, Замкавая, Багародзіцкая (1901-17).jpg|Вуліца Замкавая. Царква Раства Багародзіцы
Файл:Čačersk, Spaskaja. Чачэрск, Спаская (1944-49).jpg|Царква Праабражэння Гасподняга 
Файл:Чечерск. Костел. Рубеж 1770–1780-х гг. Фото 1950-х гг..jpg|Касцёл пасля вайны
&lt;/gallery&gt;

== Насельніцтва ==
&lt;div style=&quot;float:right;margin:0 0.5em 1em;&quot; class=&quot;toccolours&quot;&gt;
&lt;center&gt;&lt;timeline&gt;
ImageSize = width:auto height:140 barincrement:29
PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:10000
ScaleMajor = unit:year increment:2000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:15
  bar:1826 from:0 till:888
  bar:1880 from:0 till:2396
  bar:1897 from:0 till:2325
  bar:1897 from:0 till:2596
  bar:1908 from:0 till:3190
  bar:1939 from:0 till:5100
  bar:1959 from:0 till:2700
  bar:1970 from:0 till:5800
  bar:1991 from:0 till:8100
  bar:2002 from:0 till:7700
  bar:2009 from:0 till:7991
  bar:2017 from:0 till:8312
TextData=
  fontsize:10px pos:(10,195)
  text:
&lt;/timeline&gt;&lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;

* '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1826]] — 888 чал.&lt;ref name=&quot;HVB-1&quot;/&gt;; [[1880]] — 2 396 чал.&lt;ref name=&quot;HSKP&quot;/&gt;; [[1897]] — 2 325 чал.
* '''[[XX стагоддзе]]''': [[1903]] — 2 468 чал.; [[1908]] — 3 190 чал.; [[1939]] — 5,1 тыс. чал.; [[1959]] — 2,7 тыс. чал.; [[1970]] — 5,8 тыс. чал.; [[1991]] — 8,1 тыс. чал.
* '''[[XXI стагоддзе]]''': [[2002]] — 7,7 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;BE&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|17к}} С. 266.&lt;/ref&gt;; [[2004]] — 7,7 тыс. чал.&lt;ref name=&quot;HVB-2&quot;/&gt;; [[2006]] — 7,9 тыс. чал.; [[2008]] — 7,7 тыс. чал.; [[2009]] — 7 991 чал. (перапіс)&lt;ref name=&quot;belstat&quot;/&gt;; [[2016]] — 8 222 чал.&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;/&gt;; [[2017]] — 8 312 чал.&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot;/&gt;

== Эканоміка ==
Аснову эканомікі горада складаюць прадпрыемствы [[Харчовая прамысловасць|харчовай прамысловасці]]. Цэнтр мастацкіх рамёстваў ([[вышыўка]], [[ткацтва]] і інш.).

== Культура ==
Дзейнічаюць бібліятэкі, Дом культуры, Цэнтр рамёстваў, фальклору і этнаграфіі, [[Чачэрскі гісторыка-этнаграфічны музей]].

=== Мас-медыя ===
Выдаецца раённая газета «[[Чачэрскі веснік]]».

== Адукацыя ==
У Чачэрску працуюць 2 сярэднія, мастацкая, спартыўная школы.

== Забудова ==
У цэнтры Чачэрску канцэнтруюцца 2—5-павярховыя будынкі. Заснаваны новы мікрараён з 3—5-павярховых жылых дамоў. Пераважае індывідуальная сядзібная забудова.

== Турыстычная інфармацыя ==
Дзейнічае [[Чачэрскі гісторыка-этнаграфічны музей]]. Спыніцца можна ў гарадскай гасцініцы&lt;ref name=&quot;TEB&quot;/&gt;.

=== Славутасці ===
* Гістарычная забудова (ХІХ — пач. ХХ стст.; фрагменты)
* Замкавая Гара (археалагічны помнік, на паўночна-ўсходняй ускраіне горада) — старажытнае гарадзішча, колішні [[Чачэрскі замак]].
* [[Замкавая крыніца (Чачэрск)|Замкавая крыніца]] — крыніца ля падножжа Замкавай гары, добраўпарадкаваная ў 2021 годзе&lt;ref&gt;[https://rodnikbel.by/ГО/ЧЕЧ/34-Чечерск-Замковый/ГО-ЧЕЧ-34-Чечерск-Замковый.html «Родник Замковый»] // Родники Беларуси&lt;/ref&gt;.
* [[Палацава-паркавы комплекс Чарнышовых-Круглікавых (Чачэрск)|Комплекс былога палаца графаў Чарнышовых-Круглікавых]]: палац, парк, гаспадарчая пабудова, стайня (пач. ХІХ ст.) — {{ГККРБ 4|313Г000812}}.
* [[Чачэрская ратуша|Ратуша]] (XVIII—XIX стст.) — {{ГККРБ 4|311Г000805}}.
* [[Чачэрская сінагога|Сінагога]]
* [[Спаса-Праабражэнская царква (Чачэрск)|Царква Праабражэння Гасподняга]] (1783) — {{ГККРБ 4|311Г000808}}.

=== Страчаная спадчына ===
* [[Касцёл Святой Тройцы (Чачэрск)|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы]] (1784)
* Царква Нараджэння Божай Маці (1780)
* Царква Ушэсця Гасподняга (1780-я)

== Галерэя ==
&lt;gallery widths=&quot;150&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Файл:Чачэрск. Бровар.jpg|Вінны завод
&lt;/gallery&gt;

== Вядомыя асобы ==
{{main|Вядомыя асобы Чачэрска}}
* [[Сцяпан Скарапанаў]], акадэмік [[НАН Беларусі]].
* [[Мікалай Яўсеевіч Саўчанка|Мікалай Саўчанка]], акадэмік НАН Беларусі, міністр аховы здароўя БССР ў [[1966]]—[[1986]] гг.
* [[Любоў Хатылёва]], акадэмік НАН Беларусі.
* [[Інэса Драбышэўская]], міністр аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (1994—1997).
* [[Аляксандр Новікаў]], доктар біялагічных навук.
* [[Аляксандр Іванавіч Болсун|Аляксандр Болсун]], кандыдат фізіка-матэматычных навук, дацэнт, сябра Беларускага фізічнага таварыства.
* [[Людміла Корхава]], народная артыстка Беларусі.
* [[Маркс Аронавіч Крэмень]], вучоны ў галіне педагогікі і псіхалогіі.
* [[Аксана Бязлепкіна]], пісьменніца і літаратуразнаўца.
* [[Зінаіда Ключынская]], чэмпіёнка свету па акадэмічнай грэблі.
* [[Васілій Секуноў]], чэмпіён свету сярод студэнтаў па [[Грэка-рымская барацьба|грэка-рымскай барацьбе]] (1957).
* [[Сяргей Пернікаў]], член нацыянальнай каманды Рэспублікі Беларусь па [[Вольная барацьба|вольнай барацьбе]], чэмпіён Беларусі 2005, 2007.
* [[Надзея Міхалкова]], член нацыянальнай каманды Рэспублікі Беларусь па вольнай барацьбе.
* [[Анатоль Іванавіч Машуцін]] (нар. 1943) — беларускі архітэктар.
* [[Таццяна Сцепчанкава]], член нацыянальнай каманды Рэспублікі Беларусь па [[дзюдо]] і [[самба]].
* [[Герц Ізраілевіч Хайкін]] (1903—?) — беларускі архітэктар.
* [[Ігар Мяфодзьевіч Чарняўскі]] (нар. 1955) — беларускі археолаг архітэктуры.

== Зноскі ==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;2017-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;NNP&quot;&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;EVKL&quot;&gt;{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=744|артыкул=Чачэрск|аўтар=[[Валерый Грынявецкі|Грынявецкі В.]]}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Liaŭkovič&quot;&gt;Ляўковіч А. [http://pda.ng.by/ru/issues?art_id=14189 «Я не ганю землі чужыя, хай іх сонца не абміне, толькі дзе б за морам ні быў я, Беларусь мая снілася мне…»] // «[[Народная Газета]]» № 121 (4536), [[16 чэрвеня]] [[2007]].&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Daŭhiala&quot;&gt;Историко-юридические материалы, извлеченные из актовых книг губерний Витебской и Могилевской, хранящихся в Центральном архиве в Витебске и изданные под редакцией и. д. архивариуса сего архива Дм. Ив. Довгялло. 1900, вып. 28. С. 89-92.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;ЭСБЕ&quot;&gt;{{Крыніцы/ЭСБЕ}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;HVB-1&quot;&gt;{{Крыніцы/ГВБ|2-2к}} С. 472.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;HSKP&quot;&gt;Sulistrowski F. Czeczersk // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/782 782].&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;BE&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|17к}} С. 266.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;HVB-2&quot;&gt;{{Крыніцы/ГВБ|2-2к}} С. 470.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;belstat&quot;&gt;[http://web.archive.org/web/20100918172105/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-1.pdf Перепись населения Республики Беларусь. Численность населения областей и районов. Гомельская область.] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;2016-Estimate&quot;&gt;{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;TEB&quot;&gt;Чечерск // {{Крыніцы/Турыстычная энцыклапедыя Беларусі|к}}&lt;/ref&gt;
}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|17}}
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=744|артыкул=Чачэрск|аўтар=[[Валерый Грынявецкі|Грынявецкі В.]]}}
* {{Крыніцы/ГВБ|2-2}}
* [[Міхась Ткачоў|Ткачоў М.]] [http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/castrum/02.htm Чачэрск] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071212052629/http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/castrum/02.htm |date=12 снежня 2007 }} // Castrum, urbis et bellum: Зборнік навуковых прац, 2002. — 421 с.
* {{Крыніцы/ЭГБ|6-2}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|1}}
* {{ВСЭ3|Чече́рск|178}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat-inline|Čačersk|Чачэрск}}
{{OSM relation|5598993|Чачэрск}}
* [http://chechersk.gomel-region.by/ Афіцыйны сайт Чачэрскага раённага выканаўчага камітэта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070114074021/http://chechersk.gomel-region.by/ |date=14 студзеня 2007 }}
* [http://www.radzima.org/be/pub/866_m/ м. Чачэрск] на [[Radzima.org]]
* {{ГБ|http://www.globustut.by/chechersk/index.htm}}
* [http://goldring.gomel-region.by/chechersk/ Чачэрск] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080724030437/http://goldring.gomel-region.by/chechersk/ |date=24 ліпеня 2008 }} на [http://goldring.gomel-region.by Залатое колца Гомельшчыны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160127103218/http://goldring.gomel-region.by/ |date=27 студзеня 2016 }}{{ref-ru}}

{{Чачэрскі раён}}
{{Гомельская вобласць}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Чачэрск| ]]</text>
      <sha1>6wwcgwlkpul6rvatk00ilnuni5awejo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дагестан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16406</id>
    <revision>
      <id>5131168</id>
      <parentid>5015264</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:05:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11854" sha1="tqez7d85f6si3u9x4fhpzsisb0uslib" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
| Арыгінальная назва = {{lang-ru|Республика Дагестан}}
&lt;ref group=&quot;кам.&quot; name=&quot;transl&quot;&gt;{{lang-av|Дагъистан Жумгьурият}}, {{lang-agx|Дагъустан Жумгьурият}}, {{lang-az|Дағыстан Республикасы}}, {{lang-dar|Дагъистан Республика}}, {{lang-kum|Дагъыстан Республикасы}}, {{lang-lbe|Дагъустаннал Республика}}, {{lang-lez|Дагъустан Республика}}, {{lang-nog|Дагыстан Республикасы}}, {{lang-rut|Дагъустан Республика}}, {{lang-tab|Дагъустан Республика}}, {{lang-ttt|Республикей Догъисту}}, {{lang-tkr|Дагъыстан Республика}}, {{lang-ce|ДегIeстан Республика}}&lt;/ref&gt;
}}
'''Рэспубліка Дагестан''' — суб’ект [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], размешчаны ва ўсходняй частцы [[Паўночны Каўказ|Паўночнага Каўказа]]. Сталіца — [[Махачкала|горад Махачкала]]. З усходу абмываецца водамі [[Каспійскае мора|Каспійскага мора]]. Мяжуе з [[Грузія]]й, [[Азербайджан]]ам, [[Чачня|Чачнёй]], [[Стаўрапольскі край|Стаўрапольскім краем]] і [[Калмыкія]]й. На тэрыторыі Дагестана знаходзіцца самы паўднёвы пункт Расіі — [[гара Базардзюзю]]. Абмежаваны на паўночным сходзе [[Гімрынскі хрыбет|Гімрынскім хрыбтом]].

Поўдзень рэспублікі займаюць горы і перадгор’і [[Каўказ]]а, на поўначы — пачынаецца [[Прыкаспійская нізіна]]. Плошча складае 50,3 тыс. км².

== Геаграфія ==
[[Файл:Чиркейское вдхр. Дагестан.jpg|thumb|left|Чыркейскае вадасховішча]]
Дагестан размешчаны ва ўсходняй частцы [[Паўночны Каўказ|Паўночнага Каўказа]], на ўсходзе абмываецца [[Каспійскае мора|Каспійскім морам]]. Берагавая лінія (530 км) слаба раздзеленая. На поўначы — Аграханскі і Кізлярскі залівы і [[Аграханскі паўвостраў]]. Дагестан ўключае астравы [[востраў Чэчэнь|Чэчэнь]], [[Цюленевы (Каспійскае мора)|Цюленевы]] і інш. Паверхні тэрыторыя Дагестана дзеліцца на 4 часткі. Нізінная (значная частка тэрыторыі ляжыць ніжэй за ўзровень мора) — паўднёвы захад [[Прыкаспійская нізіна|Прыкаспійскай нізіны]], падзяляецца на Церска-Кумскую, Церска-Сулакскую і Прыморскую нізіны. Перадгор’і складаюцца з асобных хрыбтоў паўночна-заходняга і паўночна-ўсходняга распасцірання, падзеленыя шырокімі далінамі і катлавінамі. Унутраны горны Дагестан характарызуецца спалучэннем шырокіх плато (Арактаў, Гунібскае, Хунзахскага і інш.) і вузкіх монаклінальных грабянёў (хрыбет Салатаў, [[Гімрынскі хрыбет|Гімрынскі]] і інш.). Вышыня да 2500 м. Горныя хрыбты ў многіх месцах прарэзаны глыбокімі цяснінамі-каньёнамі, сярод якіх па сваёй глыбіні (да 1800 м) вылучаецца Галоўны каньён [[Сулак (рака)|ракі Сулак]]. Высакагорны Дагестан уключае 2 асноўныя ланцугі гор — Галоўны, або Водападзельны, хрыбет Вялікага Каўказа (Дагестану належыць паўночны схіл) і яго Бакавы хрыбет. Вышэйшы пункт Дагестана — [[гара Базардзюзю]], 4466 м (на мяжы з [[Азербайджан]]ам).

З [[карысныя выкапні|карысных выкапняў]] прамысловае значэнне маюць радовішча [[нафта|нафты]], гаручых газаў, [[каменны вугаль|каменнага вугалю]], [[сера|серы]], [[мергель|мергеляў]], кварцавых пяскоў. Мінеральныя крыніцы.

Клімат у цэлым характарызуецца багаццем цяпла і сухасцю. Сярэдняя тэмпература [[студзень|студзеня]] на нізіне ад + 1,4 °C да −3 °C (у гарах ад — 5 °C да — 11 °C), [[ліпень|ліпеня]] да + 24 °C. [[Ападкі|Ападкаў]] выпадае ў сярэднім за год 200—300 мм на паўночна-усходняй нізіне і 600—800 мм у гарах (максімум у вясенне-летні перыяд). Безмарозны перыяд на нізіне ад 160—180 дзён на поўначы да 235—250 дзён на поўдні.

Рачная сетка Дагестана адрозніваецца значнай гушчынёй. Жыўленне рэк пераважна дажджавое і снегавое. Галоўныя рэкі: [[Церак]], [[рака Сулак|Сулак]] з Аварскім Койсу, Андыйскім Койсу, Казікумухскім Койсу і Каракойсу, [[Самур]]. Рэкі выкарыстоўваюцца для гідраэнергетыкі, меліярацыі, водазабеспячэння, часткова для сплаву лесу. Звыш 100 невялікіх азёр з агульнай плошчай каля 150 км², найбольшая колькасць іх у нізоўях Церака і Сулака.

Глебы на нізіне каштанавыя, лугавыя, саланчакі. У перадгор’ях сустракаюцца [[каштанавыя глебы|каштанавыя]] і горна-лясныя глебы. На спадзістых паўночна-ўсходніх схілах перадгор’яў, а таксама на плато ўнутраных горных частак развіты горныя [[чарназём]]ы. Для гор характэрныя таксама горна-стэпавыя, горныя бурыя лясныя і горна-лугавыя глебы. Расліннасць на нізіне і ў ніжніх частках схілаў гор пераважна пустынная палынова-салянкавая і паўпустынная палынова-злакавая. Вышэй 500—600 м да 1500—1600 м — лясныя масівы пераважна з [[дуб]]а, [[граб]]а, [[бук]]а, а ва ўнутраным і высакагорным Дагестана — з [[бяроза|бярозы]], [[хвоя|хвоі]] і інш.

== Насельніцтва ==
[[Image:Dagestan.svg|thumb|250px|right]]

=== Дэмаграфія ===
Насельніцтва 2 910 249 чалавек (2010). З іх у гарадах жывуць 45,2 % (2022).

=== Этнічны склад ===
[[Файл:Этно-лингвистическая карта Дагестана.png|thumb|right|370px|Этна-лінгвістычная карта Дагестана па муніцыпальных утварэннях згодна з перапісам 2010 г.]]
Дзяржаўнымі мовамі Рэспублікі Дагестан з'яўляюцца руская мова і [[Мовы Дагестана|мовы народаў Дагестана]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://constitution.garant.ru/region/cons_dagest/chapter/1/#100 |title=Глава 1, Статья 11 // Конституция Республики Дагестан (2003 г.) |access-date=2012-03-18 |archive-date=2018-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180109230232/http://constitution.garant.ru/region/cons_dagest/chapter/1/#100 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Народ ||Колькасць у 2010 годзе, тыс.&lt;ref name=&quot;Demo&quot;&gt;{{cite web|url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|title=Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав населения Российской Федерации|publisher=«[[Демоскоп]]»|archive-url=https://web.archive.org/web/20191117101551/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|archive-date=2019-11-17|access-date=2015-12-05|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

|-
|[[Аварцы]]|| 850,0 (29,4 %)
|-
|у т. л. [[Андыйцы]]|| 11,7
|-
|у т. л. [[Дыдойцы]]|| 11,6
|-
|у т. л. [[Ахвахцы]]|| 7,9
|-
|у т.л. [[Бежцінцы]]|| 5,9
|-
|у т.л. [[Карацінцы]]|| 4,7
|-
|у т.л. [[Гінухцы]]|| 0,4
|-
|[[Даргінцы]]|| 490,4 (17,0 %)
|-
|[[Кумыкі]]|| 431,7 (14,9 %)
|-
|[[Лезгіны]]|| 385,2 (13,3 %)
|-
|[[Лакцы]]|| 161,3 (5,6 %)
|-
|[[Рускія]]|| 104,02 (3,6 %)
|-
|[[Азербайджанцы]]|| 130,9 (4,5 %)
|-
|[[Табасараны]]|| 118,9 (4,1 %)
|-
|[[Чачэнцы]]|| 93,7 (3,2 %)
|-
|[[Нагайцы]]|| 40,4 (1,4 %)
|-
|[[Рутульцы]]|| 27,8 (1 %)
|-
|[[Агулы]]|| 28,1 (1 %)
|-
|[[Цахуры]]|| 9,8
|-
|[[Армяне]]|| 3,3
|-
|[[Татары]]|| 2,5
|-
|[[Украінцы]]|| 0,6
|-
|&lt;small&gt; паказаны народы з колькасцю больш за 1000 чаловек &lt;/small&gt;
|}

Дагестан падзяляецца на 38 адміністрацыйных раёнаў. Сёлы: [[Ахты|Ахты]], [[Чынар|Чынар]].

== Вядомыя асобы ==
* [[Аляксандр Васільевіч Вішнеўскі]]

== Каментарыі ==
&lt;references group=&quot;кам.&quot;/&gt;

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|5}}

== Спасылкі ==
{{commons|Category:Dagestan}}
* [http://rd.dgu.ru/ Рэспубліка Дагестан — Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101126094852/http://rd.dgu.ru/ |date=26 лістапада 2010 }}
* [http://www.e-dag.ru/ Сайт урада Рэспублікі Дагестан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110512012439/http://www.e-dag.ru/ |date=12 мая 2011 }}
* [http://www.dagestan.kuliev.org/index.htm Інфармацыйны сайт Рэспублікі Дагестан] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050316133731/http://www.dagestan.kuliev.org/index.htm |date=16 сакавіка 2005 }}
* [http://www.nns.ru/press-file/dagestan/spr_dagestan.html Рэспубліка Дагестан — кароткая даведка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070922010656/http://www.nns.ru/press-file/dagestan/spr_dagestan.html |date=22 верасня 2007 }}
{{ВС}}
{{Дагестан}}
{{Адміністрацыйны падзел Расіі}}

[[Катэгорыя:Дагестан| ]]</text>
      <sha1>tqez7d85f6si3u9x4fhpzsisb0uslib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Да выдалення</title>
    <ns>4</ns>
    <id>16411</id>
    <revision>
      <id>5131081</id>
      <parentid>5130602</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:06:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вакол ліхтарнага слупа (гурт) */</comment>
      <origin>5131081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32560" sha1="eg546qxpdvb8xn5msxn4p1knbggdn3l" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДВ}}
{{/Шапка}}

== [[TEDxUlicaMińska]] ==
: {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03)
::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой &quot;уклад&quot;, выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03)
:::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03)
::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? 
::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам.
::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай &quot;самнабулічнай&quot; цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не.
::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03)
::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры:
::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі.
::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў»
::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай &quot;вахцёрскай&quot; самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—''  гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. 
::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці.
::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура.
::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам.
::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў.  [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03)

: {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, ну якая ж &quot;шараговая&quot; падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03)

== [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] ==
: Выдалены раней паводле абмеркавання, гл. [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:53, 16 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}. Раней не былі пакінуты прычыны для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:28, 16 красавіка 2026 (+03)
::: Таксама я нядаўна дадаў &quot;значнасць&quot; у артыкул і цяпер ён не падыходзіць да хуткага выдалення: Хутка могуць выдаляцца артыкулы, калі: Выдаленыя раней паводле абмеркавання артыкулы, створаныя наноў з тым жа ці неістотна адрозным зместам '''без новых акалічнасцяў''', якія б прымусілі пераглядзець папярэдняе рашэнне аб выдаленні. (з [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]) [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:42, 16 красавіка 2026 (+03)
: {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 19 красавіка 2026 (+03)
: Знайшоў адзін артыкул на The Village, які апісваў дзейнасць групы. Больш нічога не знайшоў, хаця можа я і не вельмі добра шукаў. Думаю, што пакуль гэта выдаленне, бо значнасці (у межах Вікі) не хапае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:38, 19 красавіка 2026 (+03)
:: {{Пакінуць}} Яшчэ быў [https://dtf.ru/music/2582003-vokrug-fonarnogo-stolba-videoigry-2019 кароткі артыкул] на dtf.ru і [https://www.youtube.com/watch?v=eAEelhW7e6s выпуск] &quot;Музыка в Кубе&quot; на Ютубе. Таксама я не зразумеў, што азначае &quot;у межах Вікі&quot;. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:41, 20 красавіка 2026 (+03)
::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:47, 20 красавіка 2026 (+03)
::: DTF - не [[ВП:АК]], &quot;Музыка в Кубе&quot; - таксама. The Village пакуль самая добрая крыніца. Можа ёсць яшчэ нешта? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:56, 20 красавіка 2026 (+03)
::::[https://m.vk.com/@ppbvfs-priyatno-poznakomitsya-yoo Пост] у ВК ад Winter Mute Music, [https://podster.fm/podcasts/muzykalnoe-korolevstvo/e/337203/muzykalnoe-korolevstvo-vokrug-fonarnogo-stolba-1-vypusk эпізод] падкаста &quot;Музыкальное королевство&quot;, здаецца усё. Але артыкула The Village можа хопіць? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 19:12, 20 красавіка 2026 (+03)
:::Перастаньце пакідаць шаблон «пакінуць» па некалькі разоў. Абмеркаванне працуе не так, колькасць «пакінуць» ад аднаго ўдзельніка не паўплывае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:51, 22 красавіка 2026 (+03)
:{{Выдаліць}}, створаны па-за працэдурай аднаўлення выдаленых старонак. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 23 красавіка 2026 (+03)

== [[Тымаці Оліфант]] ==
: {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне.
: {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] ==
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03)
*:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная &lt;nowiki&gt;[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03)

== [[Depo DIY]] ==
: {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03)
::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03)
::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03)
::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03)
::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03)
::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03)
::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03)
::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03)
::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм.
::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы.
::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03)
::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03)

== [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] ==
Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03)
: Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03)
:Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03)

{{/Падвал}}</text>
      <sha1>eg546qxpdvb8xn5msxn4p1knbggdn3l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131384</id>
      <parentid>5131081</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:40:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MakEditor</username>
        <id>165254</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вакол ліхтарнага слупа (гурт) */ Адказ</comment>
      <origin>5131384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32748" sha1="3rk8h5divju9oeue869a61c9zsq365k" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДВ}}
{{/Шапка}}

== [[TEDxUlicaMińska]] ==
: {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03)
::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой &quot;уклад&quot;, выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03)
:::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03)
::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? 
::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам.
::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай &quot;самнабулічнай&quot; цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не.
::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03)
::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры:
::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі.
::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў»
::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай &quot;вахцёрскай&quot; самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—''  гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. 
::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці.
::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура.
::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам.
::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў.  [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03)

: {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, ну якая ж &quot;шараговая&quot; падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03)

== [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] ==
: Выдалены раней паводле абмеркавання, гл. [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:53, 16 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}. Раней не былі пакінуты прычыны для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:28, 16 красавіка 2026 (+03)
::: Таксама я нядаўна дадаў &quot;значнасць&quot; у артыкул і цяпер ён не падыходзіць да хуткага выдалення: Хутка могуць выдаляцца артыкулы, калі: Выдаленыя раней паводле абмеркавання артыкулы, створаныя наноў з тым жа ці неістотна адрозным зместам '''без новых акалічнасцяў''', якія б прымусілі пераглядзець папярэдняе рашэнне аб выдаленні. (з [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]) [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:42, 16 красавіка 2026 (+03)
: {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 19 красавіка 2026 (+03)
: Знайшоў адзін артыкул на The Village, які апісваў дзейнасць групы. Больш нічога не знайшоў, хаця можа я і не вельмі добра шукаў. Думаю, што пакуль гэта выдаленне, бо значнасці (у межах Вікі) не хапае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:38, 19 красавіка 2026 (+03)
:: {{Пакінуць}} Яшчэ быў [https://dtf.ru/music/2582003-vokrug-fonarnogo-stolba-videoigry-2019 кароткі артыкул] на dtf.ru і [https://www.youtube.com/watch?v=eAEelhW7e6s выпуск] &quot;Музыка в Кубе&quot; на Ютубе. Таксама я не зразумеў, што азначае &quot;у межах Вікі&quot;. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:41, 20 красавіка 2026 (+03)
::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:47, 20 красавіка 2026 (+03)
::: DTF - не [[ВП:АК]], &quot;Музыка в Кубе&quot; - таксама. The Village пакуль самая добрая крыніца. Можа ёсць яшчэ нешта? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:56, 20 красавіка 2026 (+03)
::::[https://m.vk.com/@ppbvfs-priyatno-poznakomitsya-yoo Пост] у ВК ад Winter Mute Music, [https://podster.fm/podcasts/muzykalnoe-korolevstvo/e/337203/muzykalnoe-korolevstvo-vokrug-fonarnogo-stolba-1-vypusk эпізод] падкаста &quot;Музыкальное королевство&quot;, здаецца усё. Але артыкула The Village можа хопіць? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 19:12, 20 красавіка 2026 (+03)
:::Перастаньце пакідаць шаблон «пакінуць» па некалькі разоў. Абмеркаванне працуе не так, колькасць «пакінуць» ад аднаго ўдзельніка не паўплывае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:51, 22 красавіка 2026 (+03)
:{{Выдаліць}}, створаны па-за працэдурай аднаўлення выдаленых старонак. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 23 красавіка 2026 (+03)
::Гэта забаронена? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 10:40, 24 красавіка 2026 (+03)

== [[Тымаці Оліфант]] ==
: {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне.
: {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] ==
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03)
*:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная &lt;nowiki&gt;[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03)

== [[Depo DIY]] ==
: {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03)
::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03)
::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03)
::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03)
::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03)
::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03)
::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03)
::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03)
::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм.
::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы.
::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03)
::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03)

== [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] ==
Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03)
: Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03)
:Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03)

{{/Падвал}}</text>
      <sha1>3rk8h5divju9oeue869a61c9zsq365k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131414</id>
      <parentid>5131384</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T08:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5131414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33027" sha1="4gckpaeo30jueoxlnzi8oovtvmihaqq" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДВ}}
{{/Шапка}}

== [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] ==
: {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03)

== [[TEDxUlicaMińska]] ==
: {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03)
::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой &quot;уклад&quot;, выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03)
:::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03)
::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? 
::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам.
::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай &quot;самнабулічнай&quot; цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не.
::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03)
::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры:
::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі.
::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў»
::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай &quot;вахцёрскай&quot; самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—''  гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. 
::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці.
::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура.
::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам.
::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў.  [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03)

: {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, ну якая ж &quot;шараговая&quot; падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03)

== [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] ==
: Выдалены раней паводле абмеркавання, гл. [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:53, 16 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}. Раней не былі пакінуты прычыны для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:28, 16 красавіка 2026 (+03)
::: Таксама я нядаўна дадаў &quot;значнасць&quot; у артыкул і цяпер ён не падыходзіць да хуткага выдалення: Хутка могуць выдаляцца артыкулы, калі: Выдаленыя раней паводле абмеркавання артыкулы, створаныя наноў з тым жа ці неістотна адрозным зместам '''без новых акалічнасцяў''', якія б прымусілі пераглядзець папярэдняе рашэнне аб выдаленні. (з [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]) [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:42, 16 красавіка 2026 (+03)
: {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 19 красавіка 2026 (+03)
: Знайшоў адзін артыкул на The Village, які апісваў дзейнасць групы. Больш нічога не знайшоў, хаця можа я і не вельмі добра шукаў. Думаю, што пакуль гэта выдаленне, бо значнасці (у межах Вікі) не хапае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:38, 19 красавіка 2026 (+03)
:: {{Пакінуць}} Яшчэ быў [https://dtf.ru/music/2582003-vokrug-fonarnogo-stolba-videoigry-2019 кароткі артыкул] на dtf.ru і [https://www.youtube.com/watch?v=eAEelhW7e6s выпуск] &quot;Музыка в Кубе&quot; на Ютубе. Таксама я не зразумеў, што азначае &quot;у межах Вікі&quot;. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:41, 20 красавіка 2026 (+03)
::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:47, 20 красавіка 2026 (+03)
::: DTF - не [[ВП:АК]], &quot;Музыка в Кубе&quot; - таксама. The Village пакуль самая добрая крыніца. Можа ёсць яшчэ нешта? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:56, 20 красавіка 2026 (+03)
::::[https://m.vk.com/@ppbvfs-priyatno-poznakomitsya-yoo Пост] у ВК ад Winter Mute Music, [https://podster.fm/podcasts/muzykalnoe-korolevstvo/e/337203/muzykalnoe-korolevstvo-vokrug-fonarnogo-stolba-1-vypusk эпізод] падкаста &quot;Музыкальное королевство&quot;, здаецца усё. Але артыкула The Village можа хопіць? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 19:12, 20 красавіка 2026 (+03)
:::Перастаньце пакідаць шаблон «пакінуць» па некалькі разоў. Абмеркаванне працуе не так, колькасць «пакінуць» ад аднаго ўдзельніка не паўплывае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:51, 22 красавіка 2026 (+03)
:{{Выдаліць}}, створаны па-за працэдурай аднаўлення выдаленых старонак. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 23 красавіка 2026 (+03)
::Гэта забаронена? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 10:40, 24 красавіка 2026 (+03)

== [[Тымаці Оліфант]] ==
: {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне.
: {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] ==
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03)
*:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная &lt;nowiki&gt;[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03)

== [[Depo DIY]] ==
: {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03)
::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03)
::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03)
::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03)
::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03)
::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03)
::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03)
::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03)
::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм.
::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы.
::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03)
::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03)

== [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] ==
Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03)
: Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03)
:Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03)

{{/Падвал}}</text>
      <sha1>4gckpaeo30jueoxlnzi8oovtvmihaqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131418</id>
      <parentid>5131414</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T09:01:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Марфінізм Пылку (музычны артыст) */</comment>
      <origin>5131418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33219" sha1="7xbf0oxueayph065zv52r47dwrlemq8" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДВ}}
{{/Шапка}}

== [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] ==
: {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03)
: {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03)

== [[TEDxUlicaMińska]] ==
: {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03)
::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой &quot;уклад&quot;, выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03)
:::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03)
::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? 
::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам.
::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай &quot;самнабулічнай&quot; цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не.
::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03)
::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры:
::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі.
::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў»
::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай &quot;вахцёрскай&quot; самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—''  гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. 
::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці.
::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура.
::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам.
::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў.  [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03)

: {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, ну якая ж &quot;шараговая&quot; падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03)

== [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] ==
: Выдалены раней паводле абмеркавання, гл. [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:53, 16 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}. Раней не былі пакінуты прычыны для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:28, 16 красавіка 2026 (+03)
::: Таксама я нядаўна дадаў &quot;значнасць&quot; у артыкул і цяпер ён не падыходзіць да хуткага выдалення: Хутка могуць выдаляцца артыкулы, калі: Выдаленыя раней паводле абмеркавання артыкулы, створаныя наноў з тым жа ці неістотна адрозным зместам '''без новых акалічнасцяў''', якія б прымусілі пераглядзець папярэдняе рашэнне аб выдаленні. (з [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]) [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:42, 16 красавіка 2026 (+03)
: {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 19 красавіка 2026 (+03)
: Знайшоў адзін артыкул на The Village, які апісваў дзейнасць групы. Больш нічога не знайшоў, хаця можа я і не вельмі добра шукаў. Думаю, што пакуль гэта выдаленне, бо значнасці (у межах Вікі) не хапае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:38, 19 красавіка 2026 (+03)
:: {{Пакінуць}} Яшчэ быў [https://dtf.ru/music/2582003-vokrug-fonarnogo-stolba-videoigry-2019 кароткі артыкул] на dtf.ru і [https://www.youtube.com/watch?v=eAEelhW7e6s выпуск] &quot;Музыка в Кубе&quot; на Ютубе. Таксама я не зразумеў, што азначае &quot;у межах Вікі&quot;. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:41, 20 красавіка 2026 (+03)
::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:47, 20 красавіка 2026 (+03)
::: DTF - не [[ВП:АК]], &quot;Музыка в Кубе&quot; - таксама. The Village пакуль самая добрая крыніца. Можа ёсць яшчэ нешта? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:56, 20 красавіка 2026 (+03)
::::[https://m.vk.com/@ppbvfs-priyatno-poznakomitsya-yoo Пост] у ВК ад Winter Mute Music, [https://podster.fm/podcasts/muzykalnoe-korolevstvo/e/337203/muzykalnoe-korolevstvo-vokrug-fonarnogo-stolba-1-vypusk эпізод] падкаста &quot;Музыкальное королевство&quot;, здаецца усё. Але артыкула The Village можа хопіць? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 19:12, 20 красавіка 2026 (+03)
:::Перастаньце пакідаць шаблон «пакінуць» па некалькі разоў. Абмеркаванне працуе не так, колькасць «пакінуць» ад аднаго ўдзельніка не паўплывае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:51, 22 красавіка 2026 (+03)
:{{Выдаліць}}, створаны па-за працэдурай аднаўлення выдаленых старонак. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 23 красавіка 2026 (+03)
::Гэта забаронена? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 10:40, 24 красавіка 2026 (+03)

== [[Тымаці Оліфант]] ==
: {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне.
: {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] ==
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03)
*:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная &lt;nowiki&gt;[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03)

== [[Depo DIY]] ==
: {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03)
::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03)
::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03)
::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03)
::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03)
::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03)
::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03)
::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03)
::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм.
::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы.
::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03)
::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03)

== [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] ==
Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03)
: Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03)
:Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03)

{{/Падвал}}</text>
      <sha1>7xbf0oxueayph065zv52r47dwrlemq8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131457</id>
      <parentid>5131418</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T11:53:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Emilia Noah</username>
        <id>155537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Вакол ліхтарнага слупа (гурт) */</comment>
      <origin>5131457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33578" sha1="48dururqni9cafhspaxfrzvtktj2mcd" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{shortcut|ВП:ДВ}}
{{/Шапка}}

== [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] ==
: {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03)
: {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03)

== [[TEDxUlicaMińska]] ==
: {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03)
::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой &quot;уклад&quot;, выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03)
:::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03)
::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? 
::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам.
::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай &quot;самнабулічнай&quot; цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не.
::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03)
::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры:
::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі.
::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў»
::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай &quot;вахцёрскай&quot; самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—''  гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03)
::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. 
::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці.
::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура.
::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам.
::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03)
:::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03)
::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў.  [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03)

: {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}, ну якая ж &quot;шараговая&quot; падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03)

== [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] ==
: Выдалены раней паводле абмеркавання, гл. [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:53, 16 красавіка 2026 (+03)
::{{Пакінуць}}. Раней не былі пакінуты прычыны для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:28, 16 красавіка 2026 (+03)
::: Таксама я нядаўна дадаў &quot;значнасць&quot; у артыкул і цяпер ён не падыходзіць да хуткага выдалення: Хутка могуць выдаляцца артыкулы, калі: Выдаленыя раней паводле абмеркавання артыкулы, створаныя наноў з тым жа ці неістотна адрозным зместам '''без новых акалічнасцяў''', якія б прымусілі пераглядзець папярэдняе рашэнне аб выдаленні. (з [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]) [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:42, 16 красавіка 2026 (+03)
: {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 19 красавіка 2026 (+03)
: Знайшоў адзін артыкул на The Village, які апісваў дзейнасць групы. Больш нічога не знайшоў, хаця можа я і не вельмі добра шукаў. Думаю, што пакуль гэта выдаленне, бо значнасці (у межах Вікі) не хапае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:38, 19 красавіка 2026 (+03)
:: {{Пакінуць}} Яшчэ быў [https://dtf.ru/music/2582003-vokrug-fonarnogo-stolba-videoigry-2019 кароткі артыкул] на dtf.ru і [https://www.youtube.com/watch?v=eAEelhW7e6s выпуск] &quot;Музыка в Кубе&quot; на Ютубе. Таксама я не зразумеў, што азначае &quot;у межах Вікі&quot;. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:41, 20 красавіка 2026 (+03)
::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:47, 20 красавіка 2026 (+03)
::: DTF - не [[ВП:АК]], &quot;Музыка в Кубе&quot; - таксама. The Village пакуль самая добрая крыніца. Можа ёсць яшчэ нешта? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:56, 20 красавіка 2026 (+03)
::::[https://m.vk.com/@ppbvfs-priyatno-poznakomitsya-yoo Пост] у ВК ад Winter Mute Music, [https://podster.fm/podcasts/muzykalnoe-korolevstvo/e/337203/muzykalnoe-korolevstvo-vokrug-fonarnogo-stolba-1-vypusk эпізод] падкаста &quot;Музыкальное королевство&quot;, здаецца усё. Але артыкула The Village можа хопіць? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 19:12, 20 красавіка 2026 (+03)
:::Перастаньце пакідаць шаблон «пакінуць» па некалькі разоў. Абмеркаванне працуе не так, колькасць «пакінуць» ад аднаго ўдзельніка не паўплывае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:51, 22 красавіка 2026 (+03)
:{{Выдаліць}}, створаны па-за працэдурай аднаўлення выдаленых старонак. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 23 красавіка 2026 (+03)
::Гэта забаронена? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 10:40, 24 красавіка 2026 (+03)
::: Пажадана ўсё ж такі прытрымлівацца хоць нейкіх [[Вікіпедыя:Выдаленне старонак#Пасля выдалення|правілаў]]. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:53, 24 красавіка 2026 (+03)

== [[Тымаці Оліфант]] ==
: {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне.
: {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03)

== [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] ==
* {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03)
*:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная &lt;nowiki&gt;[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]&lt;/nowiki&gt; [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03)

== [[Depo DIY]] ==
: {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03)
::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03)
::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03)
::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03)
::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03)
::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03)
::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03)
::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03)
::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм.
::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы.
::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03)
::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03)
: {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03)
: {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03)

== [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] ==
Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03)
: Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03)
:Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03)
:: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03)

{{/Падвал}}</text>
      <sha1>48dururqni9cafhspaxfrzvtktj2mcd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тарашкевіца</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17164</id>
    <revision>
      <id>5130937</id>
      <parentid>5130666</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T12:26:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5130937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47634" sha1="4001momyjjoqf0hi17azii39bvo5u52" xml:space="preserve">{{Не блытаць|Беларуская граматыка Тарашкевіча}}
'''Тарашке́віца''' ({{lang-be-latin|taraškievica|1}}) — назва літаратурнай [[літаратурная мова|нормы]] [[беларуская мова|беларускай мовы]], заснаванай на непрыманні змен, уведзеных [[Беларуская граматыка (1934)|моўнаю рэформаю 1933 года]] і далейшых змен на аснове прац [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і іншых мовазнаўцаў беларускай эміграцыі. Назва адсылае да прозвішча [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]], аўтара [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|першай агульнапрынятай граматыкі беларускай мовы]] (1918). Таксама гэтай назвай могуць азначаць толькі альтэрнатыўную арфаграфію або граматыку. Назва ацэначная, пераважна ўжываецца і распаўсюджваецца прыхільнікамі альтэрнатыўнай нормы; сустракаецца таксама ў іншых крыніцах. У акадэмічнай тэрміналогіі няма (гл. таксама: [[наркамаўка]], [[дзве нормы беларускай мовы]]).

Назва ўзнікла, магчыма, яшчэ да [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]&lt;ref name=klimaw2004&gt;(Клімаў 2004).&lt;/ref&gt; і выражае блізкасць, пераемнасць альтэрнатыўнай моўнай нормы з [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|працай Тарашкевіча 1918 года]] (гл. таксама [[беларуская граматыка Тарашкевіча 1929|граматыка Тарашкевіча, 1929]], [[беларуская граматыка Лёсіка, 1943|граматыка Лёсіка, 1943]]). Недзе з 1994 года пачала ўжывацца сінанімічная назва «''класічны (правапіс)''» (саманазва: «клясычны правапіс»)&lt;ref name=viac1994c&gt;Напрыклад, ужо ёсць у артыкуле В. Вячоркі ў часопісе «Спадчына», 1994.&lt;/ref&gt;.

Назва найчасцей ужываецца ў грамадскіх і палітычных колах, якія карыстаюцца альтэрнатыўнай моўнай нормай. Сустракаецца ў аўтараў, не ўвязаных непасрэдна ў процістаянне дзвюх літаратурных норм, прытым часам як умоўная, узятая ў двукоссі або з агаворкай ''«так званая „тарашкевіца“»''&lt;ref name=&quot;zapr1999-nn7&quot;&gt;С. Запрудскі. Праблемы толькі пачынаюцца // Наша ніва № 7 (128), 12.4.1999.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bider1995-ns35&quot;&gt;Герман Бідэр. Моўная сітуацыя ў Беларусі // Наша слова № 33-34, 35, 1995.&lt;/ref&gt;.

У 2005 годзе быў апублікаваны перапрацаваны («нармалізаваны») звод правілаў арфаграфіі альтэрнатыўнай моўнай нормы (гл. [[Беларуская альтэрнатыўная арфаграфія (2005)|беларуская альтэрнатыўная арфаграфія, 2005]]), распрацаваны групай беларускіх мовазнаўцаў.

27 красавіка 2007 года [[IANA]] надала «тарашкевіцы» ўласнае азначэнне «tarask» (поўнае азначэнне: ''be-tarask'').&lt;ref&gt;[http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry IANA registry of language subtags]&lt;/ref&gt; Беларуская літаратурная мова азначана ў рэестры IANA як ''be-1959acad''.

У беларускім мовазнаўстве пакуль няма выразнага ўсведамлення наяўнасці ў беларускай літаратурнай мове двух стандартаў, хоць адрозненні паміж «тарашкевіцкім» i «падсавецкім» стандартамі і ахопліваюць амаль усе моўныя ўзроўні за выключэннем фаналагічнага&lt;ref name=klimaw&gt;Клімаў…&lt;/ref&gt;.

[[Арфаэпія|Арфаэпічна]]-пісьмовая практыка беларускай літаратурнай мовы пачатку XX стагоддзя развівалася пад моцным польскім уплывам. Так, у вымаўленні іншамоўных слоў тады была прынятая польская арфаэпія; гэтая рыса захаваная ў «тарашкевіцы». Аднак з прычыны слабага распаўсюджання польскай мовы ў Беларусі канца XX — пач. XXI стагоддзя паланістычныя арыентацыі тарашкевіцы амаль не ўсведамляюцца яе карыстальнікамі. Наадварот, польскі кампанент у тарашкевіцы ўспрымаецца як адзнака «прыналежнасці да Еўропы» і/ці праява самабытнасці гэтага стандарту&lt;ref name=klimaw/&gt;. Пры гэтым рэфарматары альтэрнатыўнага правапісу, такія як [[Ян Станкевіч]], наадварот, пазбаўлялі мову паланізмаў, якія сёння існуюць у акадэмічным правапісе.

Вынікі адначасовага суіснавання ў беларускай мове дзвюх норм ацэньваюцца па-рознаму: і як наогул станоўчыя&lt;ref&gt;Напр., у Клімава.&lt;/ref&gt;, і як адмоўныя&lt;ref&gt;Напр., Жураўскі, Падлужны.&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Рэформу 1933 года не прызнала частка беларускіх палітычных арганізацый [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якія палічылі яе русіфікацыйнай, [[Заходнебеларускі друк|перыядычныя і кніжныя выданні Заходняй Беларусі]] працягнулі выдавацца выключна дарэформенным правапісам. Не прызналі рэформу 1933 г. і беларускія дыяспары Амерыкі, Аўстраліі і Заходняй Еўропы. Аднак, адкідаючы ўсё акадэмічнае развіццё правапісу пасля 1933 г. і працягваючы карыстацца ''дарэформенным'', супольнасць беларусаў замежжа захавала і ўсе праблемы той граматыкі, што існавала да 1933 года. У другой палове XX ст., сутыкнуўшыся з аб’ектыўнымі цяжкасцямі пры вырашэнні тагачасных моўных праблем (адной з якіх была адсутнасць агульнапрызнанай арганізацыі ці цэнтра па выпрацоўцы моўных норм), праціўнікі рэформы 1933 г. так і не здолелі інтэграваць розныя падварыянты тарашкевіцы ды ўзгадніць правілы альтэрнатыўнага правапісу ({{таксама}}: дзейнасць таварыства «[[Зборкі чысціні беларускай мовы]]»). Да цяперашняга часу беларускія эмігранцкія арганізацыі і друкаваныя выданні карыстаюцца рознымі варыянтамі тарашкевіцы (дыскусія [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Сяднёў|Майсея Сяднёва]] ў пач. 1950-х гадоў, палітыка выдавецтва «[[Бацькаўшчына (газета, 1947)|Бацькаўшчына]]» і інш.).

Пасля канчатковага закрыцця беларускіх школ у [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] (1937) адзіным маштабным школьным выкарыстаннем граматыкі ў яе дарэформенным выглядзе былі школы акупацыйнай [[Генеральная акруга Беларусь|Генеральнай акругі «Беларусь»]], на працягу двух з невялікім гадоў. Пры гэтым беларускі друк Заходняй Беларусі працягваў выкарыстоўваць граматыку да далучэння да БССР у 1939 годзе, а аднаўленне выданняў тарашкевіцай адбылося адразу пасля пачатку нямецкай акупацыі Беларусі.

==== Канец 1980-х — 2000-я гады ====
У часы [[Перабудова|перабудовы]], у канцы 1980-х гадоў, быў ініцыяваны рух за вяртанне «сапраўднай» мовы разам з пераглядам вынікаў рэформы 1933 года.

У пачатку 1990-х гадоў некаторыя перыядычныя выданні, прыхільныя да [[Партыя БНФ|Беларускага Народнага Фронту]], пачалі выкарыстоўваць «дзікую тарашкевіцу» (правапіс, у якім частка пытанняў беларускай арфаграфіі і граматыкі развязваліся паводле правапісу Браніслава Тарашкевіча, найперш «пытаньне мяккага знаку», «[[Лацінская мова|лацінізмы]]», «[[Грэцызм|грэцызмы]] на заходні лад») — напрыклад, газеты «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]» (з заснавання газеты ў 1990), «[[Пагоня (газета, 1992)|Пагоня]]» і «[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]» (з адраджэння газеты ў траўні 1991), часопісы «[[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]» (з чэрвеня 1993?) і «[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]]» (з 1992 года побач з матэрыяламі афіцыйным правапісам з’яўляюцца матэрыялы і на тарашкевіцы)&lt;ref&gt;''Налівайка Л.'' Гарыць цяпельца паўночнага сябра // ''Мастацтва''. — 1992. — № 1. — С. 27.&lt;/ref&gt;.

[[Рымска-каталіцкі касцёл]] у Беларусі ў 1990-х гадах таксама прытрымліваўся тарашкевіцы пры выданні рэлігійнай літаратуры.

Асноўныя выданні беларусаў ва [[Усходняя Беласточчына|ўсходняй Беласточчыне]], напрыклад газета «[[Ніва (1956)|Ніва]]», не займалі выразнай пазіцыі ў гэтым пытанні і працягвалі карыстацца беларускай літаратурнай мовай.

У канцы 1990-х гадоў некаторыя выданні, прызначаныя для масавага чытача, такія як «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]» (з 1996) і «[[Пагоня (газета, 1992)|Пагоня]]», перайшлі на выпуск у афіцыйным варыянце арфаграфіі. У 2000-я гады адбываецца працяг пераходу выданняў, якія раней карысталіся «тарашкевіцай», на беларускую літаратурную мову&lt;ref&gt;[http://www.svaboda.org/forum/13235.html Форум. Барыс Пятровіч. 18 сьнежня 2007]// [[Беларуская служба Радыё &quot;Свабода&quot;|Радыё «Свабода»]]. Дата доступу: [[14 чэрвеня]] [[2009]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Зьміцер Панкавец. [http://www.nn.by/index.php?c=ar&amp;i=9657 Пазьняк перавёў Радыё Рацыя на «наркамаўку»]// Наша Ніва. [[20 чэрвеня]] [[2007]]&lt;/ref&gt;. У той самы час у 2008 годзе [[Руская мова|рускамоўная]] газета Адміністрацыі прэзідэнта адзначылася падачаю беларускамоўных адказаў у адным з інтэрв’ю тарашкевіцаю&lt;ref&gt;{{ref-ru}}Виктория Попова. [http://www.sb.by/print/post/63691/ Наследный принц богемы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120111050727/http://www.sb.by/print/post/63691/ |date=11 студзеня 2012 }}// Совецкая Белоруссія. [[2 лютага]] 2008&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Вадзім Доўнар. [http://www.racyja.by/news/materyyaly/kultura/748.html «Тарашкевіца» ў «СБ»: Вольскі здзіўлены. Здановіч дазваляе]// [[Радыё Рацыя]]. [[4 лютага]] 2008&lt;/ref&gt;.

==== Спробы ўнармавання тарашкевіцы ====
Сярод рэдактараў выданняў, якія друкаваліся тарашкевіцай, не існавала адзінага падыходу да таго, якім канкрэтна зборам ранейшых якасцей граматыкі і лексікі карыстацца, хоць і рабіліся заклікі да ўніфікацыі, найперш [[Вінцук Вячорка|Вінцуком Вячоркам]] (публікацыі ў часопісе «Спадчына» ў 1991 і 1994, праект «мадэрнізацыі» ў 1995 тамсама).

Наогул, пытанне выклікала раскол у беларускамоўнай супольнасці — з думкамі, якія вагаліся ад безумоўнай падтрымкі да такога самага адкідання, з вядомымі выражэннямі розніцы ў дыскусіях на старонках газеты «[[Наша слова (1990)|Наша слова]]», тады выдаванай у [[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны|Таварыстве беларускай мовы]] (1992—1993), або ў апытанні часопіса «[[ARCHE Пачатак]]» (2003)&lt;ref&gt;Алесь Пяткевіч. [http://arche.bymedia.net/2003-3/apyt303.html Ці добра ўчынілі адраджэнцы канца 80-х зрабіўшы выбар на карысьць «тарашкевіцы»?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090108145927/http://arche.bymedia.net/2003-3/apyt303.html |date=8 студзеня 2009 }}// [[ARCHE Пачатак]]. 3 (26) — 2003. Старонкі 72-80.&lt;/ref&gt;.

У 1992—1993 гг. ажыццяўляўся палітычны ціск дзеля заканадаўчага ўвядзення тарашкевіцы як нарматыўнай граматыкі. У выніку была склікана [[Дзяржаўная камісія па арфаграфіі]], перад якой была пастаўлена задача выпрацаваць рэкамендацыі ў гэтым пытанні. Выніковыя рэкамендацыі апублікавалі 13 верасня 1994 года. У іх прызнавалася пажаданасць вяртання некаторых дарэформенных норм. У той самы час такі крок тады палічылі дачасным.

Пасля 1994 г. прапагандысты граматыкі Браніслава Тарашкевіча працягвалі сваю выдавецкую дзейнасць і працавалі над яе кадыфікацыяй на аснове праекта В. Вячоркі.

У 2005 годзе была выдадзена кніга «[[Беларуская альтэрнатыўная арфаграфія (2005)|Беларускі клясычны правапіс. Сучасная нармалізацыя]]» (БКП-2005), дзе была зроблена спроба нармалізацыі тарашкевіцы. Нармалізацыя беларускага класічнага правапісу была прынята асноўнымі выданнямі, якія на той час прытрымліваліся тарашкевіцы — газетай «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», часопісам «[[ARCHE Пачатак|Arche Пачатак]]», беларускімі рэдакцыямі [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё «Свабода»]] і [[Польскае Радыё|Польскага Радыё]] і некаторымі іншымі медыямі. Таксама гэты правапіс выкарыстоўвае адпаведны раздзел [[Беларуская Вікіпедыя (тарашкевіца)|беларускай Вікіпедыі]].

== Тарашкевіца сёння ==

Прафесар [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Ніна Баршчэўская]] лічыць, што многія беларусы, пераважна прадстаўнікі інтэлігенцыі, асуджаюць [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|рэформу беларускага правапісу 1933 года]] і крытычна ставяцца да замацаваных ёю арфаграфічных норм, якія негатыўна ўплываюць на [[беларуская фанетыка|беларускае вымаўленне]], што асабліва выразна заўважна падчас працы з дзецьмі ў пачатковай школе&lt;ref&gt;Суіснаваньне ў Беларусі двух правапісаў [[Ніна Баршчэўская]]. Беларуская эміграцыя — абаронца роднае мовы. — Варшава: Катэдра Беларускай Філялёгіі Факультэт Прыкладной Лінгвістыкі і Ўсходнеславянскіх Філялёгіяў Варшаўскі Ўніверсітэт, 2004. [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=482]&lt;/ref&gt;.

=== Літаратура ===
На тарашкевіцы выдаецца частка беларускамоўных мастацкіх твораў, публікуецца навуковая і дзіцячая літаратура, выдаюцца пераклады замежнай літаратуры, аздабляюцца музычныя творы і пераклады на беларускую мову замежных мастацкіх фільмаў і мультфільмаў. У прыватнасці, на тарашкевіцы былі выдадзеныя пераклады твораў [[Курт Вонегут|Курта Вонегута]], [[Юрый Ігаравіч Андруховіч|Юрыя Андруховіча]] і іншых. У 2008—2009 гадах выйшла трылогія [[Джон Рональд Руэл Толкін|Джона Толкіна]] «[[Уладар пярсцёнкаў]]» (неафіцыйнае выданне)&lt;ref&gt;[http://www.nn.by/index.php?c=ar&amp;i=21412 «Уладар Пярсьцёнкаў» па-беларуску] // «Наша Ніва», 11 лістапада 2008 г.&lt;/ref&gt;. У 2002 годзе ў перакладзе [[Васіль Сяргеевіч Сёмуха|Васіля Сёмухі]] ў Мінску была выдадзеная [[Біблія]]&lt;ref&gt;[http://old.knihi.com/biblija/ Біблія. Кнігі Сьвятога Пісаньня Старога і Новага Запавету. Кананічныя ў беларускім перакладзе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110227020934/http://old.knihi.com/biblija/|date=27 лютага 2011}} / Пер. Васіль Сёмуха. — Duncanville, USA: World Wide Printing, 2002. — 1536 с. ISBN 1-58712-085-2.&lt;/ref&gt;.

У 1993 годзе ў [[Беласток]]у была выдадзена першая частка перакладу рамана [[Джэймс Джойс|Джэймса Джойса]] «[[Уліс (раман)|Уліс]]». Поўны пераклад рамана на беларускую мову быў скончаны праз паўтара дзесяцігоддзя і быў выкананы на тарашкевіцы. Як зазначае перакладчык рамана [[Ян Максімюк]], калі ён з галавой акунуўся ў пераклад «Уліса», ён шукаў адэкватную «моўную прастору», якая б дазволіла выразіць лінгвістыка-стылістычныя асаблівасці рамана. Як адзначае Максімюк, тарашкевіца аказалася разняволенай моўнай сістэмай, якая дала шырокую прастору і моцны імпульс для перакладчыцкіх пошукаў новага слова і фразы&lt;ref&gt;[http://www.pravapis.org/art_orthography_opinion.asp Апытаньне часапіса Arche: Ці добра ўчынілі адраджэнцы канца 80-х, зрабіўшы выбар на карысьць «тарашкевіцы»?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100805090948/http://www.pravapis.org/art_orthography_opinion.asp |date=5 жніўня 2010 }} // ARCHE Пачатак, 2003.&lt;/ref&gt;.

=== Сеціва ===
На думку кандыдата філалагічных навук [[Сяргей Важнік|Сяргея Важніка]], у 2006 годзе найбольш істотнай асаблівасцю беларускамоўных інтэрнэт-рэсурсаў было пераважнае выкарыстанне ў іх тарашкевіцы&lt;ref name=&quot;vaznik&quot;&gt;Сяргей Важнік. Беларуская мова ў Інтэрнэце // Acta Neophilologica VIII, Olsztyn 2006&lt;/ref&gt;. Ён лічыў, што афіцыйная арфаграфія беларускай мовы ўспрымаецца карыстальнікамі [[байнэт]]у як старая, нягнуткая, ненатуральная сістэма, а тарашкевіца — наадварот: як гнуткі, адкрыты, свабодны ад «умоўнасцяў» асяродак&lt;ref name=&quot;vaznik&quot; /&gt;.

=== Слоўнікі ===
У 1966 годзе [[Язэп Адамавіч Гладкі|Язэп Гладкі]] ў [[Нью-Ёрк]]у/[[Мюнхен]]е выдаў зборнік прыказак [[Лагойск|Лагойшчыны]] на аснове тарашкевіцы. У 1989 годзе ў Нью-Ёрку быў выдадзены Беларуска-рускі («Вялікалітоўска-расійскі») слоўнік (складальнік — [[Ян Станкевіч]]), даступны ў бібліятэцы [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|Кангрэсу ЗША]]&lt;ref&gt;[http://slounik.org/stanbr/ Белорусско-русский (Великолитовско-русский) словарь / Беларуска-расійскі (Вялікалітоўска-расійскі) слоўнік / Byelorussian-russian (Greatlitvan-Russian) Dictionary.] — New York: Lew Sapieha Greatlitvan (Byelorussian) Foundation, 1989. Library of Congress catalog card No. 89-092248.&lt;/ref&gt;. У 1993 годзе ў Мінску было апублікаванае факсімільнае выданне беларуска-рускага слоўніка, складзенага мовазнаўцамі [[Мікола Байкоў|Байковым]] і [[Сцяпан Некрашэвіч|Некрашэвічам]] у 1925 годзе&lt;ref&gt;[http://slounik.org/bn/ Беларуска-расійскі слоўнік. — Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1925.] — Факсімільнае выданьне: Менск: Народная асвета, 1993. ISBN 5-341-00918-5.&lt;/ref&gt;. Таксама ў 1993 годзе выйшаў Кароткі руска-беларускі фізіялагічны слоўнік на аснове тарашкевіцы&lt;ref&gt;[http://slounik.org/fizyjarb/ Кароткі расейска-беларускі фізыялягічны слоўнік.] — Менск: Тэхналогія, 1993.&lt;/ref&gt;.

У 2006 годзе былі выдадзеныя англійска-беларускі і нямецка-беларускі слоўнікі на аснове тарашкевіцы. Англійска-беларускі слоўнік (складальнік — [[Валянціна Мікалаеўна Пашкевіч|Валянціна Пашкевіч]]) ёсць першым англійска-беларускім слоўнікам сярэдняга памеру і ўключае ў сябе каля 30 тысяч слоў; у англійскай частцы слоўніка выкарыстоўваецца амерыканскі, а не брытанскі варыянт [[англійская мова|англійскай мовы]]&lt;ref&gt;[http://knihi.by/node/306 Пашкевіч Валентына. Ангельска-беларускі слоўнік] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150227175213/http://knihi.by/node/306 |date=27 лютага 2015 }}&lt;/ref&gt;. Нямецка-беларускі слоўнік (складальнік — [[Мікалай Кур’янка]]) таксама ёсць першым нямецка-беларускім слоўнікам сярэдняга памеру і налічвае 50 тысяч слоў&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://knihi.by/node/315 |title=Кур'янка Мікалай. Нямецка-беларускі слоўнік = Deutsch-belarussisches Worterbuch |access-date=13 снежня 2010 |archive-date=8 жніўня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808035417/https://knihi.by/node/315 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. На думку [[Зміцер Саўка|Змітра Саўкі]], факт таго, што беларускія дзяржаўныя інстытуты не змаглі выдаць слоўнікі падобнага аб’ёму, сведчыць пра тое, што культура, якая мае ў сваёй аснове тарашкевіцу, у тым ліку лінгвістычная навука, не толькі існуе, але і мае дасягненні, якімі яна можа супернічаць з акадэмічнай навукай&lt;ref&gt;[http://www.zautra.by/cont/print.php?sn_nid=105 1991-2006. Вынікі ад Зьмітра Саўкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100810194514/http://www.zautra.by/cont/print.php?sn_nid=105 |date=10 жніўня 2010 }} // «Завтра твоей страны»&lt;/ref&gt;.

== [[Фанетыка]] і [[арфаграфія]] ==
{| class=wikitable style=&quot;border:1px solid silver; border-collapse:collapse;&quot;
|-
| width=50% style=&quot;border:1px solid silver;&quot;   | ''Літаратурная норма''
|      |  ''Тарашкевіца''
 
|-
|    colspan=2   style=&quot;border:1px solid silver;&quot; | '''Алфавіт'''
 
|-
|     style=&quot;border:1px solid silver;&quot; | Нарматыўны варыянт ([[1918]]).
|      |  У варыянце мадэрнізацыі тарашкевіцы 2005 года — дадатковая літара «ґ».
 
|-
|    colspan=2  style=&quot;border:1px solid silver;&quot; | '''Азначэнне асіміляцыйнай мяккасці [[зычны]]х'''
 
|-
|   style=&quot;border:1px solid silver;&quot;   | [[арфаэпія|Арфаэпічная]] норма, дадаткова не азначаецца.

{{таксама|*}}: [[Беларускі правапіс 1930 (праект)]], [[Беларускі правапіс Тарашкевіча 1929]].
|      |  Дадаткова азначаецца з дапамогай [[мяккі знак|мяккага знаку]].
 
|-
|    colspan=2  style=&quot;border:1px solid silver;&quot; | '''Фанетычны прынцып у арфаграфіі'''
 
|-
|  style=&quot;border:1px solid silver;&quot;    | У асноўным абмежаваны безнаціскнымі галоснымі.
|      |  Значна распаўсюджаны, у тым ліку, на зычныя і на стыках марфем.
 
|-
|    colspan=2 style=&quot;border:1px solid silver;&quot;  | '''Транслітарацыя іншаземных слоў'''
 
|-
|    colspan=2 style=&quot;border:1px solid silver;&quot;  | ''Склады [ла], [ло], [лу]''
 
|-
|  style=&quot;border:1px solid silver;&quot;    | Транслітаруюцца у асноўным з цвёрдым [л].

{{ацэнка+}}: У беларускай мове мяккі [л'] сустракаецца толькі перад галоснымі пярэдняга рада: ''ліс'', ''лес'' і пад.
|      |  Заўсёды з мяккім [л'].

{{ацэнка+}}: Фанетычная традыцыя асяродка, які склаўся вакол газеты «[[Наша ніва (1906)|Наша ніва]]»&lt;ref&gt;Гапоненка…&lt;/ref&gt;.

{{ацэнка-}}: Характэрная асаблівасць польскай мовы&lt;ref name=&quot;pa&quot;&gt;[[Алена Пацехіна|Пацехіна…]]&lt;/ref&gt;.
 
|-
|    colspan=2  style=&quot;border:1px solid silver;&quot; | ''Зубныя зычныя [д], [т], [з], [с] перад галоснымі пярэдняга рада [е], [і]''
 
|-
|  style=&quot;border:1px solid silver;&quot;    | Захоўваецца цвёрдасць [д], [т], а [з], [с] вымаўляюцца мякка.
|      |  Заўсёды цвёрдыя [д], [т], [з], [с].

{{ацэнка-}}: Наогул сама з’ява ацвярдзення [д], [т] перад галоснымі пярэдняга рада ў словах іншамоўнага паходжання з’яўляецца яркім прыкладам польскага ўплыву на беларускую пісьмовую мову, часам вельмі даўняга (14 ст.). Часткова гэта захоўваецца і ў сучаснай літаратурнай норме. У народна-дыялектнай мове такая асаблівасць не замацавалася&lt;ref&gt;Мовазнаўчая праблематыка ў тэрміналогіі… С.134—136.&lt;/ref&gt;. {{таксама|*}}: [[Беларускі правапіс, 1951, праект|Беларускі правапіс]], праект [[1951]].
|-
|    colspan=2  style=&quot;border:1px solid silver;&quot; | ''Зычныя [п], [м], [б], [в], [н] перад галоснымі пярэдняга рада [е], [і]''
 
|-
|   style=&quot;border:1px solid silver;&quot;   | У асноўным мяккія варыянты.
|      |  У асноўным цвёрдыя варыянты.

{{ацэнка-}}: У беларускіх дыялектах такога вымаўлення не зафіксавана&lt;ref name=&quot;pa&quot;/&gt;.
|-
|  colspan=2 style=&quot;border:1px solid silver;&quot;    | {{ацэнка0}}: Хоць наогул і вядома, што ў асноўным у дыялектах у запазычаных словах цвёрдыя зубныя перад галоснымі пярэдняга рада змякчаюцца, але дастатковай колькасці дыялекталагічных звестак пра вымаўленне ў такіх пазіцыях [з], [с], [н] няма, што ўскладняе выпрацоўванне несупярэчлівых сістэме мовы нарматыўных правілаў&lt;ref&gt;Мовазнаўчая праблематыка ў тэрміналогіі… С.137—139.&lt;/ref&gt;.
 
|-
|    colspan=2  style=&quot;border:1px solid silver;&quot; | ''Транслітарацыя літар β («бета») і θ («фіта») у грэцызмах''
 
|-
|  style=&quot;border:1px solid silver;&quot;    | Паводле візантыйскай традыцыі, «бета» як [в] (таксама ў новагрэчаскай традыцыі), «фіта» як [ф].
|      |  Паводле лацінскай традыцыі, «бета» як [б], «фіта» як [т].

{{ацэнка-}}: З аднаго боку, гук [ф] у беларускай мове з’явіўся хоць і з запазычанымі словамі, але даўно і ўжо значна распаўсюджаны ў дыялектах. З іншага боку, нельга ўпэўнена казаць пра тое ці іншае вымаўленне ў мёртвых мовах; і наогул, сутнасць праблемы не ў канкрэтным чытанні, а ў рэальнай традыцыі пісьменства, якая ў Беларусі складвалася пад моцным уплывам візантыйска-грэчаскай моўнай традыцыі&lt;ref&gt;Мовазнаўчая праблематыка ў тэрміналогіі… С.132—134.&lt;/ref&gt;.
|}

== [[Лексікалогія]] ==
{| class=wikitable style=&quot;border:1px solid silver; cell-border:1px solid silver;&quot;
|-
| width=50%     | ''Літаратурная норма''
|      |  ''Тарашкевіца''
 
|+
|-
|    colspan=2   | '''Лексемы іншамоўнага паходжання'''
 
|-
|      |
  
|      |  У мэтах «вызвалення беларускай мовы ад русізмаў» актывізуецца займанне з польскай мовы, прычым неабавязкова польскіх лексем. Таксама замена існуючых займанняў на займанні з польскай&lt;ref name=&quot;pa&quot;/&gt;.
 
|-
|    colspan=2   | '''Лексемы гістарычна беларускага паходжання'''
 
|-
|      |
  
|      |  Замена лексем, ацэненых як русізмы, на польскія: ''адбывацца''→''тачыцца'', ''умова''→''варунак'', ''намаганні''→''высілкі'', ''іменна''→''менавіта''''&lt;ref&gt;У гэтым выпадку абедзве лексемы — калькі з {{lang-de|nämlich}}.&lt;/ref&gt;''.
 
|}

== [[Марфалогія мовы|Марфалогія]] ==
{| class=wikitable style=&quot;border:1px solid silver; cell-border:1px solid silver;&quot;
|-
| width=50%     | ''Літаратурная норма''
|      |  ''Тарашкевіца''
 
|+
|-
|    colspan=2   | '''Выкарыстанне словаўтваральнага фарманта -ір-/-ыр- у дзеясловах з запазычанай асновай'''
 
|-
|      |  Захоўваецца ў занятых праз рускую мову словах.
|      |  Актыўна замяняецца.

{{ацэнка-}}: Узнікненне дадатковай [[аманімія|аманіміі]]&lt;ref name=&quot;pa&quot;/&gt;.
 
|-
|      |
  
|      |  Пашырэнне бязафікснай мадэлі ўтварэння назоўнікаў: ''выступленне''→''выступ'', ''наступленне''→''наступ'', ''спадзяванне''→''спадзеў.''
 
|-
|    colspan=2   | '''Сістэма словазмянення'''

Агульныя змены ў сістэме дэклінацыі субстантываў — актыўная ліквідацыя граматычных чаргаванняў і іх спецыялізацыя як працяг працэсу ўніфікацыі тыпаў скланення паводле прыкметы роду. Маюць месца асобныя факты змянення парадыгм асобных лексем.

Падставай для гэтага служыць пераарыентацыя норм літаратурнай мовы з гаворак цэнтральнай паласы на заходнебеларускія, у меншай ступені русіфікаваныя, а таму «у большай ступені беларускія».

{{ацэнка-}}: Не бярэцца пад увагу фактар моўных кантактаў на паграніччы (т. ч., [[паланізацыя]])&lt;ref name=&quot;pa&quot;/&gt;.
 
|-
|      |
  
|      |  Пашырэнне флексіі -оў роднага склону множнага ліку: ''словы—слоў''→''словаў, мовы—моў→моваў''.
 
|-
|      |
  
|      |  Флексія -ах меснага склону множнага ліку мяняецца на -ох: ''у лясох, палёх.''
 
|-
|      |
  
|      |  Выкарыстанне ў творным склоне адзіночнага ліку ў парадыгме 3-га скланення флексіі 2-га скланення: ''Беларусь—з Беларуссю→з Беларусяй, пераконанасць—з пераконанасцю→з пераконанасцяй, маці—з маці→з мацерай.''
 
|-
|      |
  
|      |  Распаўсюджванне ў формах меснага склону адзіночнага ліку 1-га скланення флексіі -у: ''у ценю, у Фаўстусу.''
 
|-
|      |
  
|      |  Змяненне прынцыпаў выкарыстання флексій -а/-у роднага склону адзіночнага ліку 1-га скланення.

{{ацэнка-}}: Змяненне арыентавана на аналогію з польскай мовай&lt;ref name=&quot;pa&quot;/&gt;.
 
|-
|      |
  
|      |  [[Аказіяналізм]]ы, напр., змяненне лексемы ''галава'' паводле парадыгмы 3-га скланення: ''голаў''.
 
|-
|      |
  
|      |  Адсутнасць поўнай парадыгмы дзеяслоўных неалагізмаў: ''апавядаць'', ''распавядаць'' (у пар. з літ. ''расказваць'')&lt;ref name=&quot;pa&quot;/&gt;.
 
|-
|      |
  
|      |  Пашырэнне сінтэтычнай формы будучага часу, характэрнай для паўднёва-заходніх гаворак: ''рабіцьму'', ''рабіцьмем''.
 
|}

== [[Сінтаксіс]] ==
У асноўным прапаноўваюцца змяненні ў прыназоўнікавым кіраванні.
{| class=wikitable style=&quot;border:1px solid silver; cell-border:1px solid silver;&quot;
|-
| width=50%     | ''Літаратурная норма''
|      |  ''Тарашкевіца''
 
|+
|-
|    colspan=2   | '''Змяненне кіравання ў канструкцыях з прыназоўнікам ''па'''''
 
|-
|      |  Варыянтнае (па + давальны або месны склон).

{{ацэнка-}}: Выкарыстанне давальнага склону прыхільнікамі тарашкевіцы лічыцца русізмам.
|      |  Уніфікаванае (па + месны).
 
|-
|      |
  
|      |  Замена канструкцыі «''у мяне ёсць…''» (лічыцца русізмам) з заменай на «''я маю…''»
 
|}

== Крытыка ==

Карскі адзначаў, што графіка новай літаратурнай беларускай мовы сфарміраваная пад польскім уплывам, прычым і ў [[Кірыліца|кірылаўскім]], і ў [[Лацінскі алфавіт|лацінскім]] варыянтах. У кірылаўскім варыянце Карскі бачыў такі ўплыў, найперш, ва ўжыванні «і» і «шч» замест «и» і «щ» (як у старабеларускай графіцы), а таксама ў «празмерным» (для не-польскай пісьмовай традыцыі) выкарыстанні мяккага знака між зычнымі&lt;ref name=&quot;fnpol1by&quot;&gt;Карскі. Беларусы. Т.1. Мн. : БелЭн, 2006. С.379.&lt;/ref&gt;. Узнікненне практыкі азначэння мяккім знакам для азначэння &lt;u&gt;ўсіх&lt;/u&gt; выпадкаў мяккасці зычных менавіта пад уплывам польскай графікі адзначалася таксама, напрыклад, гісторыкам Ластоўскім (1920-я гг.) і мовазнаўцам Падлужным (1990-я гг.)&lt;ref name=&quot;fnpol5by&quot;&gt;Падлужны. Абазначэнне на пісьме мяккасці зычных па прыпадабненню // Беларуская лінгвістыка. Вып. 41. Мн. : Навука і тэхніка, 1993. С.79-84.&lt;/ref&gt;.

На думку Карскага, «крайнія» дзеячы беларускага нацыянальнага руху 1910-х-1920-х гадоў імкнуліся, асабліва ў 1919—1920, як мага хутчэй «прылучыць беларускі народ да культуры заходніх суседзяў [палякаў]», у тым ліку праз новую літаратурную мову&lt;ref name=&quot;fnpol3by&quot;&gt;Карскі. Беларусы. Т.1. Мн. : БелЭн, 2006. С.400.&lt;/ref&gt;.

Карскі адзначаў, што фарміраванне беларускай тэрміналогіі і іншых частак лексікі, аб'ектыўна не развітых у народных гаворках, вялося ў сучасныя яму гады (1900-1920-я гады) або шляхам прыдумвання цалкам новых слоў, што стварала значныя цяжкасці для навукі, або наогул шляхам узяцця тэрмінаў з польскай мовы і далучэння да іх беларускіх канчаткаў. Карскі адзначаў, што «крайнія» дзеячы беларускага нацыянальнага руху 1910-х-1920-х звычайна ішлі менавіта шляхам займання з польскай мовы, таму што намерана стараліся аддаліць беларускую літаратурную мову ад рускай&lt;ref name=&quot;fnpol3by&quot;/&gt;.

Карскі лічыў яўнымі паланізмамі ў займаннях: палаталізаванае (мяккае) «л», цвёрдыя губныя, адмову ад дзекання і цекання (склады «ды», «ты» і інш.). Такой практыцы, якая працягвалася і ў 1920-я гады ў БССР, Карскі проціпастаўляў старабеларускую практыку гукавога афармлення запазычанняў&lt;ref name=&quot;fnpol4by&quot;&gt;Карскі. Беларусы. Т.1. Мн. : БелЭн, 2006. С.409.&lt;/ref&gt;.

Практыку пашырэння ўжывання цвёрдых зычных перад галоснымі пярэдняга рада «і» і «е», мяккага [ль] у запазычанай лексіцы (напрыклад, «пэнсыя», «парлямэнт» і пад.) лічыў узніклай пад польскім уплывам і мовазнавец Падлужны. Адносна цвёрдых зычных Падлужны адзначаў, што нават актуальная літаратурная норма, у якой цвёрдымі застаюцца толькі «д», «т», можа не адпавядаць рэальнаму народнаму маўленню з больш частым дзеканнем-цеканнем ([парцізан], [дзірэктар] і пад.)&lt;ref name=&quot;fnpol45by&quot;&gt;Падлужны. Мяккія зычныя ў беларускай мове // Беларуская лінгвістыка. Вып. 45. Мн. : Навука і тэхніка, 1996. С.3-9.&lt;/ref&gt;.

На думку мовазнаўца Падлужнага, аднаўленне дарэформенных норм у 1990-х гг. магло б фактычна прывесці да ператварэння ў непісьменных вялікай масы беларускамоўных і да ўтварэння своеасаблівай «элітарнай» пісьменнасці, якой валодала б невялікая колькасць людзей. Таксама Падлужны адзначаў, што вяртанне дарэформенных арфаэпічных норм у запазычаннях прывяло б да ненатуральнага, неадпаведнага народнаму маўлення і таксама рэальна служыла б адзнакай групавой прыналежнасці&lt;ref name=&quot;fnpol45by&quot;/&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Арфаграфія беларускай мовы]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/Пацехіна 2003}}
* Мовазнаўчая праблематыка ў тэрміналогіі // {{крыніцы/тэрміналогія 1999}} С.128—170.
* {{Крыніцы/Баршчэўская 2004}}
* Клімаў І. Два стандарты беларускай літаратурнай мовы [2004?] // Мова і соцыум. (TERRA ALBA. Том III). Магілёў, ГА МТ «Брама». — [http://mab.org.by/materials/publ/klimau_standards.php На пляцоўцы Міжнар. асацыяцыі беларусістаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070303055057/http://mab.org.by/materials/publ/klimau_standards.php |date=3 сакавіка 2007 }}

[[Катэгорыя:Беларуская мова]]
[[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Браніслава Тарашкевіча]]
[[Катэгорыя:Тарашкевіца]]</text>
      <sha1>4001momyjjoqf0hi17azii39bvo5u52</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5130940</id>
      <parentid>5130937</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T12:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <comment>крыху арфаграфіі і нейтральнасці</comment>
      <origin>5130940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47841" sha1="cnfmfq89kzu5bxytowkexuu9sa009wy" xml:space="preserve">{{Не блытаць|Беларуская граматыка Тарашкевіча}}
'''Тарашке́віца''' ({{lang-be-latin|taraškievica|1}}) — назва літаратурнай [[літаратурная мова|нормы]] [[беларуская мова|беларускай мовы]], заснаванай на непрыманні змен, уведзеных [[Беларуская граматыка (1934)|моўнаю рэформаю 1933 года]] і далейшых змен на аснове прац [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і іншых мовазнаўцаў беларускай эміграцыі. Назва адсылае да прозвішча [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]], аўтара [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|першай агульнапрынятай граматыкі беларускай мовы]] (1918). Таксама гэтай назвай могуць азначаць толькі альтэрнатыўную арфаграфію або граматыку. Назва ацэначная, пераважна ўжываецца і распаўсюджваецца прыхільнікамі альтэрнатыўнай нормы; сустракаецца таксама ў іншых крыніцах. У акадэмічнай тэрміналогіі няма (гл. таксама: [[наркамаўка]], [[дзве нормы беларускай мовы]]).

Назва ўзнікла, магчыма, яшчэ да [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]&lt;ref name=klimaw2004&gt;(Клімаў 2004).&lt;/ref&gt; і выражае блізкасць, пераемнасць альтэрнатыўнай моўнай нормы з [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|працай Тарашкевіча 1918 года]] (гл. таксама [[беларуская граматыка Тарашкевіча 1929|граматыка Тарашкевіча, 1929]], [[беларуская граматыка Лёсіка, 1943|граматыка Лёсіка, 1943]]). Недзе з 1994 года пачала ўжывацца сінанімічная назва «''класічны (правапіс)''» (саманазва: «клясычны правапіс»)&lt;ref name=viac1994c&gt;Напрыклад, ужо ёсць у артыкуле В. Вячоркі ў часопісе «Спадчына», 1994.&lt;/ref&gt;.

Назва найчасцей ужываецца ў грамадскіх і палітычных колах, якія карыстаюцца альтэрнатыўнай моўнай нормай. Сустракаецца ў аўтараў, не ўвязаных непасрэдна ў процістаянне дзвюх літаратурных норм, прытым часам як умоўная, узятая ў двукоссі або з агаворкай ''«так званая „тарашкевіца“»''&lt;ref name=&quot;zapr1999-nn7&quot;&gt;С. Запрудскі. Праблемы толькі пачынаюцца // Наша ніва № 7 (128), 12.4.1999.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bider1995-ns35&quot;&gt;Герман Бідэр. Моўная сітуацыя ў Беларусі // Наша слова № 33-34, 35, 1995.&lt;/ref&gt;.

У 2005 годзе быў апублікаваны перапрацаваны («нармалізаваны») звод правілаў арфаграфіі альтэрнатыўнай моўнай нормы (гл. [[Беларуская альтэрнатыўная арфаграфія (2005)|беларуская альтэрнатыўная арфаграфія, 2005]]), распрацаваны групай беларускіх мовазнаўцаў.

27 красавіка 2007 года [[IANA]] надала «тарашкевіцы» ўласнае азначэнне «tarask» (поўнае азначэнне: ''be-tarask'').&lt;ref&gt;[http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry IANA registry of language subtags]&lt;/ref&gt; Беларуская літаратурная мова азначана ў рэестры IANA як ''be-1959acad''.

У беларускім мовазнаўстве пакуль няма выразнага ўсведамлення наяўнасці ў беларускай літаратурнай мове двух стандартаў, хоць адрозненні паміж «тарашкевіцкім» i «падсавецкім» стандартамі і ахопліваюць амаль усе моўныя ўзроўні за выключэннем фаналагічнага&lt;ref name=klimaw&gt;Клімаў…&lt;/ref&gt;.

[[Арфаэпія|Арфаэпічна]]-пісьмовая практыка беларускай літаратурнай мовы пачатку XX стагоддзя развівалася пад моцным польскім уплывам. Так, у вымаўленні іншамоўных слоў тады была прынятая польская арфаэпія; гэтая рыса захаваная ў «тарашкевіцы». Аднак з прычыны слабага распаўсюджання польскай мовы ў Беларусі канца XX — пач. XXI стагоддзя паланістычныя арыентацыі тарашкевіцы амаль не ўсведамляюцца яе карыстальнікамі. Наадварот, польскі кампанент у тарашкевіцы ўспрымаецца як адзнака «прыналежнасці да Еўропы» і/ці праява самабытнасці гэтага стандарту&lt;ref name=klimaw/&gt;. Пры гэтым рэфарматары альтэрнатыўнага правапісу, такія як [[Ян Станкевіч]], наадварот, пазбаўлялі мову паланізмаў, якія сёння існуюць у акадэмічным правапісе.

Вынікі адначасовага суіснавання ў беларускай мове дзвюх норм ацэньваюцца па-рознаму: і як наогул станоўчыя&lt;ref&gt;Напр., у Клімава.&lt;/ref&gt;, і як адмоўныя&lt;ref&gt;Напр., Жураўскі, Падлужны.&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Рэформу 1933 года не прызнала частка беларускіх палітычных арганізацый [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якія палічылі яе русіфікацыйнай, [[Заходнебеларускі друк|перыядычныя і кніжныя выданні Заходняй Беларусі]] працягнулі выдавацца выключна дарэформенным правапісам. Не прызналі рэформу 1933 г. і беларускія дыяспары Амерыкі, Аўстраліі і Заходняй Еўропы. Аднак, адкідаючы ўсё акадэмічнае развіццё правапісу пасля 1933 г. і працягваючы карыстацца ''дарэформенным'', супольнасць беларусаў замежжа захавала і ўсе праблемы той граматыкі, што існавала да 1933 года. У другой палове XX ст., сутыкнуўшыся з аб’ектыўнымі цяжкасцямі пры вырашэнні тагачасных моўных праблем (адной з якіх была адсутнасць агульнапрызнанай арганізацыі ці цэнтра па выпрацоўцы моўных норм), праціўнікі рэформы 1933 г. так і не здолелі інтэграваць розныя падварыянты тарашкевіцы ды ўзгадніць правілы альтэрнатыўнага правапісу ({{таксама}}: дзейнасць таварыства «[[Зборкі чысціні беларускай мовы]]»). Да цяперашняга часу беларускія эмігранцкія арганізацыі і друкаваныя выданні карыстаюцца рознымі варыянтамі тарашкевіцы (дыскусія [[Ян Станкевіч|Яна Станкевіча]] і [[Майсей Сяднёў|Майсея Сяднёва]] ў пач. 1950-х гадоў, палітыка выдавецтва «[[Бацькаўшчына (газета, 1947)|Бацькаўшчына]]» і інш.).

Пасля канчатковага закрыцця беларускіх школ у [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] (1937) адзіным маштабным школьным выкарыстаннем граматыкі ў яе дарэформенным выглядзе былі школы акупацыйнай [[Генеральная акруга Беларусь|Генеральнай акругі «Беларусь»]], на працягу двух з невялікім гадоў. Пры гэтым беларускі друк Заходняй Беларусі працягваў выкарыстоўваць граматыку да далучэння да БССР у 1939 годзе, а аднаўленне выданняў тарашкевіцай адбылося адразу пасля пачатку нямецкай акупацыі Беларусі.

==== Канец 1980-х — 2000-я гады ====
У часы [[Перабудова|перабудовы]], у канцы 1980-х гадоў, быў ініцыяваны рух за вяртанне «сапраўднай» мовы разам з пераглядам вынікаў рэформы 1933 года.

У пачатку 1990-х гадоў некаторыя перыядычныя выданні, прыхільныя да [[Партыя БНФ|Беларускага Народнага Фронту]], пачалі выкарыстоўваць «дзікую тарашкевіцу» (правапіс, у якім частка пытанняў беларускай арфаграфіі і граматыкі развязваліся паводле правапісу Браніслава Тарашкевіча, найперш «пытаньне мяккага знаку», «[[Лацінская мова|лацінізмы]]», «[[грэцызм]]ы на заходні лад») — напрыклад, газеты «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]» (з заснавання газеты ў 1990), «[[Пагоня (газета, 1992)|Пагоня]]» і «[[Наша Ніва (1991)|Наша ніва]]» (з адраджэння газеты ў траўні 1991), часопісы «[[Спадчына (часопіс)|Спадчына]]» (з чэрвеня 1993?) і «[[Мастацтва (часопіс)|Мастацтва]]» (з 1992 года побач з матэрыяламі афіцыйным правапісам з’яўляюцца матэрыялы і на тарашкевіцы)&lt;ref&gt;''Налівайка Л.'' Гарыць цяпельца паўночнага сябра // ''Мастацтва''. — 1992. — № 1. — С. 27.&lt;/ref&gt;.

[[Рымска-каталіцкі касцёл]] у Беларусі ў 1990-х гадах таксама прытрымліваўся тарашкевіцы пры выданні рэлігійнай літаратуры.

Асноўныя выданні беларусаў ва [[Усходняя Беласточчына|ўсходняй Беласточчыне]], напрыклад газета «[[Ніва (1956)|Ніва]]», не займалі выразнай пазіцыі ў гэтым пытанні і працягвалі карыстацца беларускай літаратурнай мовай.

У канцы 1990-х гадоў некаторыя выданні, прызначаныя для масавага чытача, такія як «[[Свабода (газета, 1990)|Свабода]]» (з 1996) і «[[Пагоня (газета, 1992)|Пагоня]]», перайшлі на выпуск у афіцыйным варыянце арфаграфіі. У 2000-я гады адбываецца працяг пераходу выданняў, якія раней карысталіся «тарашкевіцай», на беларускую літаратурную мову&lt;ref&gt;[http://www.svaboda.org/forum/13235.html Форум. Барыс Пятровіч. 18 снежня 2007]// [[Беларуская служба Радыё &quot;Свабода&quot;|Радыё «Свабода»]]. Дата доступу: [[14 чэрвеня]] [[2009]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Зьміцер Панкавец. [http://www.nn.by/index.php?c=ar&amp;i=9657 Пазьняк перавёў Радыё Рацыя на «наркамаўку»]// Наша Ніва. [[20 чэрвеня]] [[2007]]&lt;/ref&gt;. У той самы час у 2008 годзе [[Руская мова|рускамоўная]] газета Адміністрацыі прэзідэнта адзначылася падачаю беларускамоўных адказаў у адным з інтэрв’ю тарашкевіцаю&lt;ref&gt;{{ref-ru}}Виктория Попова. [http://www.sb.by/print/post/63691/ Наследный принц богемы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120111050727/http://www.sb.by/print/post/63691/ |date=11 студзеня 2012 }}// Совецкая Белоруссія. [[2 лютага]] 2008&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Вадзім Доўнар. [http://www.racyja.by/news/materyyaly/kultura/748.html «Тарашкевіца» ў «СБ»: Вольскі здзіўлены. Здановіч дазваляе]// [[Радыё Рацыя]]. [[4 лютага]] 2008&lt;/ref&gt;.

==== Спробы ўнармавання тарашкевіцы ====
Сярод рэдактараў выданняў, якія друкаваліся тарашкевіцай, не існавала адзінага падыходу да таго, якім канкрэтна зборам ранейшых якасцей граматыкі і лексікі карыстацца, хоць і рабіліся заклікі да ўніфікацыі, найперш [[Вінцук Вячорка|Вінцуком Вячоркам]] (публікацыі ў часопісе «Спадчына» ў 1991 і 1994, праект «мадэрнізацыі» ў 1995 тамсама).

Наогул, пытанне выклікала раскол у беларускамоўнай супольнасці — з думкамі, якія вагаліся ад безумоўнай падтрымкі да такога самага адкідання, з вядомымі выражэннямі розніцы ў дыскусіях на старонках газеты «[[Наша слова (1990)|Наша слова]]», тады выдаванай у [[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны|Таварыстве беларускай мовы]] (1992—1993), або ў апытанні часопіса «[[ARCHE Пачатак]]» (2003)&lt;ref&gt;Алесь Пяткевіч. [http://arche.bymedia.net/2003-3/apyt303.html Ці добра ўчынілі адраджэнцы канца 80-х зрабіўшы выбар на карысьць «тарашкевіцы»?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090108145927/http://arche.bymedia.net/2003-3/apyt303.html |date=8 студзеня 2009 }}// [[ARCHE Пачатак]]. 3 (26) — 2003. Старонкі 72-80.&lt;/ref&gt;.

У 1992—1993 гг. ажыццяўляўся палітычны ціск дзеля заканадаўчага ўвядзення тарашкевіцы як нарматыўнай граматыкі. У выніку была склікана [[Дзяржаўная камісія па арфаграфіі]], перад якой была пастаўлена задача выпрацаваць рэкамендацыі ў гэтым пытанні. Выніковыя рэкамендацыі апублікавалі 13 верасня 1994 года. У іх прызнавалася пажаданасць вяртання некаторых дарэформенных норм. У той самы час такі крок тады палічылі дачасным.

Пасля 1994 г. прапагандысты граматыкі Браніслава Тарашкевіча працягвалі сваю выдавецкую дзейнасць і працавалі над яе кадыфікацыяй на аснове праекта В. Вячоркі.

У 2005 годзе была выдадзена кніга «[[Беларуская альтэрнатыўная арфаграфія (2005)|Беларускі клясычны правапіс. Сучасная нармалізацыя]]» (БКП-2005), дзе была зроблена спроба нармалізацыі тарашкевіцы. Нармалізацыя беларускага класічнага правапісу была прынята асноўнымі выданнямі, якія на той час прытрымліваліся тарашкевіцы — газетай «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», часопісам «[[ARCHE Пачатак|Arche Пачатак]]», беларускімі рэдакцыямі [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё «Свабода»]] і [[Польскае Радыё|Польскага Радыё]] і некаторымі іншымі медыямі. Таксама гэты правапіс выкарыстоўвае адпаведны раздзел [[Беларуская Вікіпедыя (тарашкевіца)|беларускай Вікіпедыі]].

== Тарашкевіца сёння ==

Прафесар [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] [[Ніна Баршчэўская]] лічыць, што многія беларусы, пераважна прадстаўнікі інтэлігенцыі, асуджаюць [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|рэформу беларускага правапісу 1933 года]] і крытычна ставяцца да замацаваных ёю арфаграфічных норм, якія негатыўна ўплываюць на [[беларуская фанетыка|беларускае вымаўленне]], што асабліва выразна заўважна падчас працы з дзецьмі ў пачатковай школе&lt;ref&gt;Суіснаваньне ў Беларусі двух правапісаў [[Ніна Баршчэўская]]. Беларуская эміграцыя — абаронца роднае мовы. — Варшава: Катэдра Беларускай Філялёгіі Факультэт Прыкладной Лінгвістыкі і Ўсходнеславянскіх Філялёгіяў Варшаўскі Ўніверсітэт, 2004. [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=482]&lt;/ref&gt;.

=== Літаратура ===
На тарашкевіцы выдаецца частка беларускамоўных мастацкіх твораў, публікуецца навуковая і дзіцячая літаратура, выдаюцца пераклады замежнай літаратуры, аздабляюцца музычныя творы і пераклады на беларускую мову замежных мастацкіх фільмаў і мультфільмаў. У прыватнасці, на тарашкевіцы былі выдадзеныя пераклады твораў [[Курт Вонегут|Курта Вонегута]], [[Юрый Ігаравіч Андруховіч|Юрыя Андруховіча]] і іншых. У 2008—2009 гадах выйшла трылогія [[Джон Рональд Руэл Толкін|Джона Толкіна]] «[[Уладар пярсцёнкаў]]» (неафіцыйнае выданне)&lt;ref&gt;[http://www.nn.by/index.php?c=ar&amp;i=21412 «Уладар Пярсьцёнкаў» па-беларуску] // «Наша Ніва», 11 лістапада 2008 г.&lt;/ref&gt;. У 2002 годзе ў перакладзе [[Васіль Сяргеевіч Сёмуха|Васіля Сёмухі]] ў Мінску была выдадзеная [[Біблія]]&lt;ref&gt;[http://old.knihi.com/biblija/ Біблія. Кнігі Святога Пісаньня Старога і Новага Запавету. Кананічныя ў беларускім перакладзе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110227020934/http://old.knihi.com/biblija/|date=27 лютага 2011}} / Пер. Васіль Сёмуха. — Duncanville, USA: World Wide Printing, 2002. — 1536 с. ISBN 1-58712-085-2.&lt;/ref&gt;.

У 1993 годзе ў [[Беласток]]у была выдадзена першая частка перакладу рамана [[Джэймс Джойс|Джэймса Джойса]] «[[Уліс (раман)|Уліс]]». Поўны пераклад рамана на беларускую мову быў скончаны праз паўтара дзесяцігоддзя і быў выкананы на тарашкевіцы. Як зазначае перакладчык рамана [[Ян Максімюк]], калі ён з галавой акунуўся ў пераклад «Уліса», ён шукаў адэкватную «моўную прастору», якая б дазволіла выразіць лінгвістыка-стылістычныя асаблівасці рамана. Як адзначае Максімюк, тарашкевіца аказалася разняволенай моўнай сістэмай, якая дала шырокую прастору і моцны імпульс для перакладчыцкіх пошукаў новага слова і фразы&lt;ref&gt;[http://www.pravapis.org/art_orthography_opinion.asp Апытаньне часапіса Arche: Ці добра ўчынілі адраджэнцы канца 80-х, зрабіўшы выбар на карысьць «тарашкевіцы»?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100805090948/http://www.pravapis.org/art_orthography_opinion.asp |date=5 жніўня 2010 }} // ARCHE Пачатак, 2003.&lt;/ref&gt;.

=== Сеціва ===
На думку кандыдата філалагічных навук [[Сяргей Важнік|Сяргея Важніка]], у 2006 годзе найбольш істотнай асаблівасцю беларускамоўных інтэрнэт-рэсурсаў было пераважнае выкарыстанне ў іх тарашкевіцы&lt;ref name=&quot;vaznik&quot;&gt;Сяргей Важнік. Беларуская мова ў Інтэрнэце // Acta Neophilologica VIII, Olsztyn 2006&lt;/ref&gt;. Ён лічыў, што афіцыйная арфаграфія беларускай мовы ўспрымаецца карыстальнікамі [[байнэт]]у як старая, нягнуткая, ненатуральная сістэма, а тарашкевіца — наадварот: як гнуткі, адкрыты, свабодны ад «умоўнасцяў» асяродак&lt;ref name=&quot;vaznik&quot; /&gt;.

=== Слоўнікі ===
У 1966 годзе [[Язэп Адамавіч Гладкі|Язэп Гладкі]] ў [[Нью-Ёрк]]у/[[Мюнхен]]е выдаў зборнік прыказак [[Лагойск|Лагойшчыны]] на аснове тарашкевіцы. У 1989 годзе ў Нью-Ёрку быў выдадзены Беларуска-рускі («Вялікалітоўска-расійскі») слоўнік (складальнік — [[Ян Станкевіч]]), даступны ў бібліятэцы [[Кангрэс Злучаных Штатаў Амерыкі|Кангрэсу ЗША]]&lt;ref&gt;[http://slounik.org/stanbr/ Белорусско-русский (Великолитовско-русский) словарь / Беларуска-расійскі (Вялікалітоўска-расійскі) слоўнік / Byelorussian-russian (Greatlitvan-Russian) Dictionary.] — New York: Lew Sapieha Greatlitvan (Byelorussian) Foundation, 1989. Library of Congress catalog card No. 89-092248.&lt;/ref&gt;. У 1993 годзе ў Мінску было апублікаванае факсімільнае выданне беларуска-рускага слоўніка, складзенага мовазнаўцамі [[Мікола Байкоў|Байковым]] і [[Сцяпан Некрашэвіч|Некрашэвічам]] у 1925 годзе&lt;ref&gt;[http://slounik.org/bn/ Беларуска-расійскі слоўнік. — Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1925.] — Факсімільнае выданьне: Менск: Народная асвета, 1993. ISBN 5-341-00918-5.&lt;/ref&gt;. Таксама ў 1993 годзе выйшаў Кароткі руска-беларускі фізіялагічны слоўнік на аснове тарашкевіцы&lt;ref&gt;[http://slounik.org/fizyjarb/ Кароткі расійска-беларускі фізіялягічны слоўнік.] — Менск: Тэхналогія, 1993.&lt;/ref&gt;.

У 2006 годзе былі выдадзеныя англійска-беларускі і нямецка-беларускі слоўнікі на аснове тарашкевіцы. Англійска-беларускі слоўнік (складальнік — [[Валянціна Мікалаеўна Пашкевіч|Валянціна Пашкевіч]]) ёсць першым англійска-беларускім слоўнікам сярэдняга памеру і ўключае ў сябе каля 30 тысяч слоў; у англійскай частцы слоўніка выкарыстоўваецца амерыканскі, а не брытанскі варыянт [[англійская мова|англійскай мовы]]&lt;ref&gt;[http://knihi.by/node/306 Пашкевіч Валентына. Англійска-беларускі слоўнік] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150227175213/http://knihi.by/node/306 |date=27 лютага 2015 }}&lt;/ref&gt;. Нямецка-беларускі слоўнік (складальнік — [[Мікалай Кур’янка]]) таксама ёсць першым нямецка-беларускім слоўнікам сярэдняга памеру і налічвае 50 тысяч слоў&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://knihi.by/node/315 |title=Кур'янка Мікалай. Нямецка-беларускі слоўнік = Deutsch-belarussisches Worterbuch |access-date=13 снежня 2010 |archive-date=8 жніўня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808035417/https://knihi.by/node/315 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. На думку [[Зміцер Саўка|Змітра Саўкі]], факт таго, што беларускія дзяржаўныя інстытуты не змаглі выдаць слоўнікі падобнага аб’ёму, сведчыць пра тое, што культура, якая мае ў сваёй аснове тарашкевіцу, у тым ліку лінгвістычная навука, не толькі існуе, але і мае дасягненні, якімі яна можа супернічаць з акадэмічнай навукай&lt;ref&gt;[http://www.zautra.by/cont/print.php?sn_nid=105 1991-2006. Вынікі ад Зьмітра Саўкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100810194514/http://www.zautra.by/cont/print.php?sn_nid=105 |date=10 жніўня 2010 }} // «Завтра твоей страны»&lt;/ref&gt;.

== [[Фанетыка]] і [[арфаграфія]] ==
{| class=wikitable style=&quot;border:1px solid silver; border-collapse:collapse;&quot;
|-
| width=50% style=&quot;border:1px solid silver;&quot;   | ''Літаратурная норма''
|      |  ''Тарашкевіца''
 
|-
|    colspan=2   style=&quot;border:1px solid silver;&quot; | '''Алфавіт'''
 
|-
|     style=&quot;border:1px solid silver;&quot; | Нарматыўны варыянт (1918).
|      |  У варыянце мадэрнізацыі тарашкевіцы 2005 года — дадатковая літара «ґ».
 
|-
|    colspan=2  style=&quot;border:1px solid silver;&quot; | '''Азначэнне асіміляцыйнай мяккасці [[зычны]]х'''
 
|-
|   style=&quot;border:1px solid silver;&quot;   | [[арфаэпія|Арфаэпічная]] норма, дадаткова не азначаецца.

{{таксама|*}}: [[Беларускі правапіс 1930 (праект)]], [[Беларускі правапіс Тарашкевіча 1929]].
|      |  Дадаткова азначаецца з дапамогай [[мяккі знак|мяккага знаку]].
 
|-
|    colspan=2  style=&quot;border:1px solid silver;&quot; | '''Фанетычны прынцып у арфаграфіі'''
 
|-
|  style=&quot;border:1px solid silver;&quot;    | У асноўным абмежаваны безнаціскнымі галоснымі.
|      |  Значна распаўсюджаны, у тым ліку, на зычныя і на стыках марфем.
 
|-
|    colspan=2 style=&quot;border:1px solid silver;&quot;  | '''Транслітарацыя іншаземных слоў'''
 
|-
|    colspan=2 style=&quot;border:1px solid silver;&quot;  | ''Склады [ла], [ло], [лу]''
 
|-
|  style=&quot;border:1px solid silver;&quot;    | Транслітаруюцца у асноўным з цвёрдым [л].

{{ацэнка+}}: У беларускай мове мяккі [л'] сустракаецца толькі перад галоснымі пярэдняга рада: ''ліс'', ''лес'' і пад.
|      |  Заўсёды з мяккім [л'].

{{ацэнка+}}: Фанетычная традыцыя асяродка, які склаўся вакол газеты «[[Наша ніва (1906)|Наша ніва]]»&lt;ref&gt;Гапоненка…&lt;/ref&gt;.

{{ацэнка-}}: Характэрная асаблівасць польскай мовы&lt;ref name=&quot;pa&quot;&gt;[[Алена Пацехіна|Пацехіна…]]&lt;/ref&gt;.
 
|-
|    colspan=2  style=&quot;border:1px solid silver;&quot; | ''Зубныя зычныя [д], [т], [з], [с] перад галоснымі пярэдняга рада [е], [і]''
 
|-
|  style=&quot;border:1px solid silver;&quot;    | Захоўваецца цвёрдасць [д], [т], а [з], [с] вымаўляюцца мякка.
|      |  Заўсёды цвёрдыя [д], [т], [з], [с].

{{ацэнка-}}: Наогул сама з’ява ацвярдзення [д], [т] перад галоснымі пярэдняга рада ў словах іншамоўнага паходжання з’яўляецца яркім прыкладам польскага ўплыву на беларускую пісьмовую мову, часам вельмі даўняга (14 ст.). Часткова гэта захоўваецца і ў сучаснай літаратурнай норме. У народна-дыялектнай мове такая асаблівасць не замацавалася&lt;ref&gt;Мовазнаўчая праблематыка ў тэрміналогіі… С.134—136.&lt;/ref&gt;. {{таксама|*}}: [[Беларускі правапіс, 1951, праект|Беларускі правапіс]], праект 1951.
|-
|    colspan=2  style=&quot;border:1px solid silver;&quot; | ''Зычныя [п], [м], [б], [в], [н] перад галоснымі пярэдняга рада [е], [і]''
 
|-
|   style=&quot;border:1px solid silver;&quot;   | У асноўным мяккія варыянты.
|      |  У асноўным цвёрдыя варыянты.

{{ацэнка-}}: У беларускіх дыялектах такога вымаўлення не зафіксавана&lt;ref name=&quot;pa&quot;/&gt;.
|-
|  colspan=2 style=&quot;border:1px solid silver;&quot;    | {{ацэнка0}}: Хоць наогул і вядома, што ў асноўным у дыялектах у запазычаных словах цвёрдыя зубныя перад галоснымі пярэдняга рада змякчаюцца, але дастатковай колькасці дыялекталагічных звестак пра вымаўленне ў такіх пазіцыях [з], [с], [н] няма, што ўскладняе выпрацоўванне несупярэчлівых сістэме мовы нарматыўных правілаў&lt;ref&gt;Мовазнаўчая праблематыка ў тэрміналогіі… С.137—139.&lt;/ref&gt;.
 
|-
|    colspan=2  style=&quot;border:1px solid silver;&quot; | ''Транслітарацыя літар β («бета») і θ («фіта») у грэцызмах''
 
|-
|  style=&quot;border:1px solid silver;&quot;    | Паводле візантыйскай традыцыі, «бета» як [в] (таксама ў новагрэчаскай традыцыі), «фіта» як [ф].
|      |  Паводле лацінскай традыцыі, «бета» як [б], «фіта» як [т].

{{ацэнка-}}: З аднаго боку, гук [ф] у беларускай мове з’явіўся хоць і з запазычанымі словамі, але даўно і ўжо значна распаўсюджаны ў дыялектах. З іншага боку, нельга ўпэўнена казаць пра тое ці іншае вымаўленне ў мёртвых мовах; і наогул, сутнасць праблемы не ў канкрэтным чытанні, а ў рэальнай традыцыі пісьменства, якая ў Беларусі складвалася пад моцным уплывам візантыйска-грэчаскай моўнай традыцыі&lt;ref&gt;Мовазнаўчая праблематыка ў тэрміналогіі… С.132—134.&lt;/ref&gt;.
|}

== [[Лексікалогія]] ==
{| class=wikitable style=&quot;border:1px solid silver; cell-border:1px solid silver;&quot;
|-
| width=50%     | ''Літаратурная норма''
|      |  ''Тарашкевіца''
 
|+
|-
|    colspan=2   | '''Лексемы іншамоўнага паходжання'''
 
|-
|      |
  
|      |  У мэтах «вызвалення беларускай мовы ад русізмаў» актывізуецца займанне з польскай мовы, прычым неабавязкова польскіх лексем. Таксама замена існуючых займанняў на займанні з польскай&lt;ref name=&quot;pa&quot;/&gt;.
 
|-
|    colspan=2   | '''Лексемы гістарычна беларускага паходжання'''
 
|-
|      |
  
|      |  Замена лексем, ацэненых як русізмы, на польскія: ''адбывацца''→''тачыцца'', ''умова''→''варунак'', ''намаганні''→''высілкі'', ''іменна''→''менавіта''''&lt;ref&gt;У гэтым выпадку абедзве лексемы — калькі з {{lang-de|nämlich}}.&lt;/ref&gt;''.
 
|}

== [[Марфалогія мовы|Марфалогія]] ==
{| class=wikitable style=&quot;border:1px solid silver; cell-border:1px solid silver;&quot;
|-
| width=50%     | ''Літаратурная норма''
|      |  ''Тарашкевіца''
 
|+
|-
|    colspan=2   | '''Выкарыстанне словаўтваральнага фарманта -ір-/-ыр- у дзеясловах з запазычанай асновай'''
 
|-
|      |  Захоўваецца ў занятых праз рускую мову словах.
|      |  Актыўна замяняецца.

{{ацэнка-}}: Узнікненне дадатковай [[аманімія|аманіміі]]&lt;ref name=&quot;pa&quot;/&gt;.
 
|-
|      |
  
|      |  Пашырэнне бязафікснай мадэлі ўтварэння назоўнікаў: ''выступленне''→''выступ'', ''наступленне''→''наступ'', ''спадзяванне''→''спадзеў.''
 
|-
|    colspan=2   | '''Сістэма словазмянення'''

Агульныя змены ў сістэме дэклінацыі субстантываў — актыўная ліквідацыя граматычных чаргаванняў і іх спецыялізацыя як працяг працэсу ўніфікацыі тыпаў скланення паводле прыкметы роду. Маюць месца асобныя факты змянення парадыгм асобных лексем.

Падставай для гэтага служыць пераарыентацыя норм літаратурнай мовы з гаворак цэнтральнай паласы на заходнебеларускія, у меншай ступені русіфікаваныя, а таму «у большай ступені беларускія».

{{ацэнка-}}: Не бярэцца пад увагу фактар моўных кантактаў на паграніччы (т. ч., [[паланізацыя]])&lt;ref name=&quot;pa&quot;/&gt;.
 
|-
|      |
  
|      |  Пашырэнне флексіі -оў роднага склону множнага ліку: ''словы—слоў''→''словаў, мовы—моў→моваў''.
 
|-
|      |
  
|      |  Флексія -ах меснага склону множнага ліку мяняецца на -ох: ''у лясох, палёх.''
 
|-
|      |
  
|      |  Выкарыстанне ў творным склоне адзіночнага ліку ў парадыгме 3-га скланення флексіі 2-га скланення: ''Беларусь—з Беларуссю→з Беларусяй, пераконанасць—з пераконанасцю→з пераконанасцяй, маці—з маці→з мацерай.''
 
|-
|      |
  
|      |  Распаўсюджванне ў формах меснага склону адзіночнага ліку 1-га скланення флексіі -у: ''у ценю, у Фаўстусу.''
 
|-
|      |
  
|      |  Змяненне прынцыпаў выкарыстання флексій -а/-у роднага склону адзіночнага ліку 1-га скланення.
|-
|      |
  
|      |  [[Аказіяналізм]]ы, напр., змяненне лексемы ''галава'' паводле парадыгмы 3-га скланення: ''голаў''.
 
|-
|      |
  
|      |  Адсутнасць поўнай парадыгмы дзеяслоўных неалагізмаў: ''апавядаць'', ''распавядаць'' (у пар. з літ. ''расказваць'')&lt;ref name=&quot;pa&quot;/&gt;.
 
|-
|      |
  
|      |  Пашырэнне сінтэтычнай формы будучага часу, характэрнай для паўднёва-заходніх гаворак: ''рабіцьму'', ''рабіцьмем''.
 
|}

== [[Сінтаксіс]] ==
У асноўным прапаноўваюцца змяненні ў прыназоўнікавым кіраванні.
{| class=wikitable style=&quot;border:1px solid silver; cell-border:1px solid silver;&quot;
|-
| width=50%     | ''Літаратурная норма''
|      |  ''Тарашкевіца''
 
|+
|-
|    colspan=2   | '''Змяненне кіравання ў канструкцыях з прыназоўнікам ''па'''''
 
|-
|      |  Варыянтнае (па + давальны або месны склон).

{{ацэнка-}}: Выкарыстанне давальнага склону прыхільнікамі тарашкевіцы лічыцца русізмам.
|      |  Уніфікаванае (па + месны).
 
|-
|      |
  
|      |  Замена канструкцыі «''у мяне ёсць…''» (лічыцца русізмам) з заменай на «''я маю…''»
 
|}

== Крытыка ==

[[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхім Карскі]], вядомы сваімі [[Заходнерусізм|заходнерусісцкімі]] поглядамі, адзначаў, што графіка новай літаратурнай беларускай мовы сфарміраваная пад польскім уплывам, прычым і ў [[Кірыліца|кірылаўскім]], і ў [[Лацінскі алфавіт|лацінскім]] варыянтах. У кірылаўскім варыянце Карскі бачыў такі ўплыў, найперш, ва ўжыванні «і» і «шч» замест «и» і «щ» (як у старабеларускай графіцы), а таксама ў «празмерным» (для не-польскай пісьмовай традыцыі) выкарыстанні мяккага знака між зычнымі&lt;ref name=&quot;fnpol1by&quot;&gt;Карскі. Беларусы. Т.1. Мн. : БелЭн, 2006. С.379.&lt;/ref&gt;. Узнікненне практыкі азначэння мяккім знакам для азначэння &lt;u&gt;ўсіх&lt;/u&gt; выпадкаў мяккасці зычных менавіта пад уплывам польскай графікі адзначалася таксама, напрыклад, гісторыкам [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлавам Ластоўскім]] (1920-я гг.) і мовазнаўцам [[Аляксандр Іосіфавіч Падлужны|Аляксандрам Падлужным]] (1990-я гг.)&lt;ref name=&quot;fnpol5by&quot;&gt;Падлужны. Абазначэнне на пісьме мяккасці зычных па прыпадабненню // Беларуская лінгвістыка. Вып. 41. Мн. : Навука і тэхніка, 1993. С.79-84.&lt;/ref&gt;.

На думку Карскага, «крайнія» дзеячы беларускага нацыянальнага руху 1910-х-1920-х гадоў імкнуліся, асабліва ў 1919—1920, як мага хутчэй «прылучыць беларускі народ да культуры заходніх суседзяў [палякаў]», у тым ліку праз новую літаратурную мову&lt;ref name=&quot;fnpol3by&quot;&gt;Карскі. Беларусы. Т.1. Мн. : БелЭн, 2006. С.400.&lt;/ref&gt;.

Карскі адзначаў, што фарміраванне беларускай тэрміналогіі і іншых частак лексікі, аб’ектыўна не развітых у народных гаворках, вялося ў сучасныя яму гады (1900-1920-я гады) або шляхам прыдумвання цалкам новых слоў, што стварала значныя цяжкасці для навукі, або наогул шляхам узяцця тэрмінаў з польскай мовы і далучэння да іх беларускіх канчаткаў. Карскі адзначаў, што «крайнія» дзеячы беларускага нацыянальнага руху 1910-х-1920-х звычайна ішлі менавіта шляхам займання з польскай мовы, таму што намерана стараліся аддаліць беларускую літаратурную мову ад рускай&lt;ref name=&quot;fnpol3by&quot;/&gt;.

Карскі лічыў яўнымі паланізмамі ў займаннях: палаталізаванае (мяккае) «л», цвёрдыя губныя, адмову ад дзекання і цекання (склады «ды», «ты» і інш.). Такой практыцы, якая працягвалася і ў 1920-я гады ў БССР, Карскі проціпастаўляў старабеларускую практыку гукавога афармлення запазычанняў&lt;ref name=&quot;fnpol4by&quot;&gt;Карскі. Беларусы. Т.1. Мн. : БелЭн, 2006. С.409.&lt;/ref&gt;.

Практыку пашырэння ўжывання цвёрдых зычных перад галоснымі пярэдняга рада «і» і «е», мяккага [ль] у запазычанай лексіцы (напрыклад, «пэнсыя», «парлямэнт» і пад.) лічыў узніклай пад польскім уплывам і мовазнавец Падлужны. Адносна цвёрдых зычных Падлужны адзначаў, што нават актуальная літаратурная норма, у якой цвёрдымі застаюцца толькі «д», «т», можа не адпавядаць рэальнаму народнаму маўленню з больш частым дзеканнем-цеканнем ([парцізан], [дзірэктар] і пад.)&lt;ref name=&quot;fnpol45by&quot;&gt;Падлужны. Мяккія зычныя ў беларускай мове // Беларуская лінгвістыка. Вып. 45. Мн. : Навука і тэхніка, 1996. С.3-9.&lt;/ref&gt;.

На думку мовазнаўца Падлужнага, аднаўленне дарэформенных норм у 1990-х гг. магло б фактычна прывесці да ператварэння ў непісьменных вялікай масы беларускамоўных і да ўтварэння своеасаблівай «элітарнай» пісьменнасці, якой валодала б невялікая колькасць людзей. Таксама Падлужны адзначаў, што вяртанне дарэформенных арфаэпічных норм у запазычаннях прывяло б да ненатуральнага, неадпаведнага народнаму маўлення і таксама рэальна служыла б адзнакай групавой прыналежнасці&lt;ref name=&quot;fnpol45by&quot;/&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Арфаграфія беларускай мовы]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/Пацехіна 2003}}
* Мовазнаўчая праблематыка ў тэрміналогіі // {{крыніцы/тэрміналогія 1999}} С.128—170.
* {{Крыніцы/Баршчэўская 2004}}
* Клімаў І. Два стандарты беларускай літаратурнай мовы [2004?] // Мова і соцыум. (TERRA ALBA. Том III). Магілёў, ГА МТ «Брама». — [http://mab.org.by/materials/publ/klimau_standards.php На пляцоўцы Міжнар. асацыяцыі беларусістаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070303055057/http://mab.org.by/materials/publ/klimau_standards.php |date=3 сакавіка 2007 }}

[[Катэгорыя:Беларуская мова]]
[[Катэгорыя:Аб’екты, названыя ў гонар Браніслава Тарашкевіча]]
[[Катэгорыя:Тарашкевіца]]</text>
      <sha1>cnfmfq89kzu5bxytowkexuu9sa009wy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзітва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17550</id>
    <revision>
      <id>5131186</id>
      <parentid>5044646</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Назва */</comment>
      <origin>5131186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5811" sha1="j3is2awnnhkakws2lbpwoou5859vkrl" xml:space="preserve">{{значэнні|2=Дзітва}}
{{Рака
 |Назва                     = Дзітва
  |Нацыянальная назва       = lt/Ditva
 |Выява                     = Dzitva River.JPG
  |Шырыня выявы             = 
  |Подпіс выявы             = Рака Дзітва паміж Лідай і Радунню
 |Даўжыня                   = 93
 |Плошча вадазбору          = 1220
 |Расход вады               = 8,2
  |Месца вымярэння          = 
 |Ухіл ракі                 = 
 |Карта                     = 
  |Подпіс карты             = 
 |Краіна                    = Літва/Беларусь
  |Рэгіён                   = Гродзенская вобласць
   |Раён                    = 
 |Пазіцыйная карта          = Беларусь
}}
'''Дзітва́''' ({{lang-lt|Ditva}}) — рака ў [[Літва|Літве]] і [[Воранаўскі раён|Воранаўскім]] і [[Лідскі раён|Лідскім]] раёнах [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], правы [[прыток]] [[Нёман]]а.

Даўжыня 93 км, у межах Беларусі каля 90 км. Плошча [[вадазбор]]у 1220 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 8,2 м³/с. Сярэдні [[Ухіл ракі|нахіл воднай паверхні]] 0,4 [[праміле|‰]].

== Назва ==

На думку [[А. Ванагас]]а, той жа корань ''Dit-'' у назве літоўскай ракі ''Dit-upė''. Паходжанне кораня ''dit-'' няяснае. Магчыма звязаны з фрак. ''Διτας'', ''Διτα'', параўн. алб. ''ditë'' «дзень» (калісьці магло азначаць «святло»), якія ад і.-е. ''*dei-'' : ''*dī'' «свяціць»&lt;ref&gt;''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 88.&lt;/ref&gt;.

== Гідраграфія ==
Пачынаецца ў 6 км на паўднёвы ўсход ад [[Эйшышкі|Эйшышак]] у Літве, за 1,2 км ад вёскі [[Даўгердзішкі (Воранаўскі раён)]] перасякае мяжу Беларусі, цячэ ў межах [[Лідская раўніна|Лідскай раўніны]], у нізоўі — па [[Нёманская нізіна|Нёманскай нізіне]]. Вусце за 1,3 км ад вёскі [[Беневічы]] Лідскага раёна.

[[Даліна]] ракі выразная, яе шырыня да ўпадзення ракі [[Крупка (прыток Дзітвы)|Крупка]] 1—2,5 км, ніжэй 0,6—1,1 км. [[Пойма]] двухбаковая, забалочаная, шырынёй ад 500 м да 1 км. Рэчышча ад мяжы з Літвой (50 км) каналізаванае, ніжэй моцна звілістае, дзеліцца на рукавы, шырыня ў межах 20—25 м, у верхнім цячэнні 5—10 м.

На ўчастку [[перахват рэк|перахвату рэк]] Дзітва — [[Пеляса (рака)|Пеляса]] ўтварылася [[скразная даліна]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/ЭПБ|4|||523}}&lt;/ref&gt;.

Прытокі справа: [[Радунька]], [[Чарняўка (прыток Дзітвы)|Чарняўка]], [[Бахматка]]; злева: [[Каменка (прыток Дзітвы)|Каменка]], [[Восава (рака)|Восава]], [[Няшкрупа]], [[Каменка (прыток Дзітвы)|Крупка]], [[Лідзея]]. Рака служыць водапрыёмнікам [[Меліярацыя|меліярацыйных]] сістэм.

== Водны і лядовы рэжым ==
Рэжым вывучаўся ў 1920—1933 і 1944—1964 гадах на 4 гідралагічных пастах, затым назіранні працягваліся на гідралагічным пасту [[Парачаны]].

На перыяд веснавога разводдзя прыпадае 38 % гадавога сцёку. Найвышэйшы ўзровень разводдзя назіраецца ў пачатку 3-й дэкады сакавіка, сярэдняя вышыня над межанным узроўнем 1—1,8 м. Замярзае ў сярэдзіне снежня, крыгалом у 2-й дэкадзе сакавіка.

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/РэсВодСССР|5|1-2}}
* {{Крыніцы/ПрырБел}}
* {{Крыніцы/Блакітная}}
* {{кніга|загаловак=Белорусская ССР: Краткая энциклопедия. В 5-ти т. Т. 2|адказны=Ред. колл.: П. У. Бровка и др|месца=Мн.|выдавецтва=Гл. ред. Белорус. Сов. Энциклопедии|год=1979|том=2|старонак=768|тыраж=50000}}{{ref-ru}}
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі: у 5 т. Т. 2: Гатня ― Катынь / Рэдкал.: І. П. Шамякін (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — 520 с.

{{Нёман}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Прытокі Нёмана]]
[[Катэгорыя:Рэкі Шальчынінкайскага раёна]]
[[Катэгорыя:Рэкі Воранаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Рэкі Лідскага раёна]]
[[Катэгорыя:Басейн Дзітвы| ]]</text>
      <sha1>j3is2awnnhkakws2lbpwoou5859vkrl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дамаск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18382</id>
    <revision>
      <id>5131239</id>
      <parentid>5047979</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:24:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37193" sha1="k8wm7j1hh9gnr3kcdfmbiyrti1zg9b0" xml:space="preserve">{{значэнні2|Дамаск (значэнні)}}
{{НП
 |статус                  = Горад
 |беларуская назва        = Дамаск
 |арыгінальная назва   = {{lang-ar|دمشق}} ''(«Дыма́шк»)''
 |краіна                  = Сірыя
  |lat_dir = N  |lat_deg = 33  |lat_min = 30  
  |lon_dir = E  |lon_deg = 36  |lon_min = 18  
  |CoordAddon =type:city(4000000)
 |памер карты краіны     = 250
 |від главы               = губернатар
 |глава                   = Бішр Аль-Сабан
 |першае згадванне       = 2500 год да н.э.
 |плошча                 = 118
 |вышыня цэнтра НП        = 600
 |афіцыйная мова        = арабская
 |насельніцтва               = {{рост}}2 503 000
 |год перапісу            = 2022
 |шчыльнасць               = 14 864,41
 |канфесійны склад = [[мусульманства|мусульмане]], [[хрысціянства|хрысціяне]] 
 |часавы пояс            = +2
 |DST                     = ёсць
 |тэлефонны код          = 11
 |катэгорыя ў Commons     = Damascus
 |сайт                    = http://www.damascus.gov.sy/ Damascus Governorate
 |мова сайта              = ar
}}
[[Выява:Umayyad Mosque-Dome of the Treasury211099.jpg|thumb|left|Мячэць Амеядаў, пабудавана ў [[702]]]]
'''Дамаск''' ({{lang-ar|دمشق‎‎}}) — сталіца і другі па велічыні горад [[Сірыя|Сірыі]] пасля [[Алепа]], шырока вядомы ў Сірыі як «Дымашк-эш-Шам» ({{lang-ar|دمشق الشام}}). Акрамя таго, ён з’яўляецца адным з найстарэйшых бесперапынна населеных гарадоў у свеце. Дамаск — найстаражытнейшая з сучасных сталіц свету&lt;ref&gt;http://www.aif.ru/archive/1696555&lt;/ref&gt;. Дамаск з’яўляецца буйным культурным і рэлігійным цэнтрам на [[Блізкі Усход|Блізкім Усходзе]]. Паводле ацэнак колькасць насельніцтва ў горадзе на [[2009]] годе складала 1 711 000 чалавек&lt;ref&gt;Central Bureau Of Statistics in Syria: [http://www.cbssyr.org/yearbook/2009/chapter2-EN.htm Chapter 2: Population &amp; Demographic Indicators] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110213040755/http://www.cbssyr.org/yearbook/2009/chapter2-EN.htm |date=13 лютага 2011 }} Table 3: Estimates of Population actually living in Syria in 31 December 2009 by Mohafazat and six (in thousands)&lt;/ref&gt;. Дамаск — найбуйнейшы [[прамысловасць|прамысловы]] і [[навука|навуковы]] цэнтр Сірыі, значны [[гандаль|гандлёвы]] цэнтр і адзін з чатырох асноўных святых гарадоў [[іслам]]у. Горад выдзелены ў [[Дамаск (мухафаза)|асобную адміністрацыйную адзінку]] Сірыі.

Размешчаны на паўднёвым захадзе Сірыі. Цэнтр буйной гарадской метраполіі ў 2,6 млн чалавек (на [[2004]] год)&lt;ref&gt;Central Bureau of Statistics Syria. [http://www.cbssyr.org/General%20census/census%202004/pop-man.pdf «Syria census 2004»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130310211017/http://www.cbssyr.org/General%20census/census%202004/pop-man.pdf |date=10 сакавіка 2013 }}&lt;/ref&gt;. Знаходзіцца каля ўсходніх перадгор'яў [[Антыліван|Антыліванскага хрыбта]], за 80 км унутр ад усходняга берага [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]] на плато вышынёй 680 м над узроўнем мора. Клімат паўзасушлівы з-за эфекту [[даждавы цень|даждавога ценю]]. Праз горад працякае рака [[Барада (рака)|Барада]].

Першыя пасяленцы з'явіліся ў [[II тысячагоддзе да н.э.|II тысячагоддзі да н.э.]], горад быў абраны ў якасці сталіцы [[халіфат Амеядаў|халіфата Амеядаў]] ([[661]]-[[750]]). Пасля перамогі [[халіфат Абасідаў|дынастыі Абасідаў]], сталіца была перанесена ў [[Багдад]]. Дамаск апынуўся ў палітычным заняпадзе і не меў значнай палітычнай вагі падчас усёй эпохі Абасідаў. Сваё значэнне ён вярнуў толькі ў перыяды [[Аюбіды|Аюбідаў]] і [[мамелюкі|мамелюкаў]]. Падчас [[Асманская імперыя|асманскага]] валадарства, горад зноў страціў сваё значэнне, захоўваючы пры гэтым пэўны культурны прэстыж. Сёння гэта месца цэнтральнага сірыйскага ўрада і ўсіх міністэрстваў. Абраны ў [[2008]] годзе [[арабская культурная сталіца|арабскай культурнай сталіцай]]&lt;ref&gt;[http://damascus.org.sy/ &quot;دمشق عاصمة الثقافة العربية 2008&quot;] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110805132907/http://damascus.org.sy/ |date=5 жніўня 2011 }}. Damascus.org.sy.&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
[[Выява:Damascus, Illustration for La Terre-Sainte et les lieux illustrés par les apôtres, by Adrien Egron, 1837 (35).jpg|thumb|200px|злева|Малюнак Дамаска 1837 года]]
Дата заснавання горада губляецца ў стагоддзях да пачатку нашай эры. Сярэднявечны арабскі гісторык [[Ібн Асакір]], які жыў у [[12 стагоддзе|XII стагоддзі]], сцвярджаў, што першай сцяной, узведзенай пасля [[сусветны патоп|сусветнага патопу]], была дамаская сцяна, і адносіў узнікненне горада да [[IV тысячагоддзе да н.э.|IV тысячагоддзя да н.э.]] Дамаск з'яўляецца адным з самых старых гарадоў [[міжземнамор'е|Міжземнамор'я]], вядомы ўжо з [[15 стагоддзе да н.э.|XV стагоддзя]] да нашай эры, з [[Егіпет|егіпецкіх]] надпісаў. Некаторыя гісторыкі лічаць горад самым старым нязменна заселеным у свеце.

На пераломе другога і першага тысячагоддзяў да нашай эры Дамаск быў сталіцай арамейскай дзяржавы. У [[732 да н.э.|732 годзе да н.э.]] горад быў заваяваны [[асірыйцы|асірыйцамі]], потым некаторы час належаў да [[Вавілон]]а, а потым апынуўся ў персідскай дзяржаве. Як і ўся Персідская імперыя ўвайшоў у склад імперыі [[Аляксандр Македонскі|Аляксандра Македонскага]], а потым належаў на дзяржавы Пталамеяў. У [[85 да н.э.|85 годзе да н.э.]] Дамаск захапілі [[набатэйцы]], а ў [[64 да н.э.|64 годзе да н.э.]] рымскі палкаводзец [[Гней Пампей]] далучыў горад да [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]] як правінцыю пад назвай ''Сірыя''. Тут размяшчалася штаб-кватэра рымскіх легіёнаў, якія ваявалі з персамі. Выхадцам горада ў гэту эпоху быў грэчаскі гісторык і філосаф-перыпатэтык [[Мікалай Дамаскі]] ({{lang-el|Νικολαος Δαμασκινος}}). Пасля падзела імперыі ў [[395]] годзе Дамаск апынуўся ў [[Візантыя|Візантыі]]. Першыя хрысціяне з'явіліся ў Дамаску ўжо ў [[1 стагоддзе|I стагоддзі]] пасля візіту [[Апостал Павел|апостала Паўла]]. У [[635]] годзе горад быў заваяваны [[арабы|арабамі]]. Да [[750]] года быў сталіцай [[Амеядскі халіфат|Амеядскага халіфата]], а пасля пераносу сталіцы застаўся адным з важнейшых гарадоў арабскага свету. У [[1076]] годзе Дамаск стаў часткай дзяржавы [[туркі-сельджукі|туркаў-сельджукаў]].

[[Крыжакі]] тры разы ў [[1125]], [[1129]], [[1148]] гадах безвынікова спрабавалі захапіць Дамаск. У [[1154]] годзе ён быў узяты войскамі [[Нур ад-Дзін Зенгіда|Нур ад-Дзіна Зенгіда]], а ў [[1260]] годзе ўладу ў Дамаску захапілі егіпецкія [[мамлюкі]]. Перыяд іх панавання адзначыўся росквітам мастацтва і рамёстваў. У [[Еўропа|Еўропу]] ў тыя часы экспартавалася [[дамаская сталь]] і дамаскае шкло. У [[1300]] годзе Дамаск быў разрабаваны [[манголы|манголамі]]. Яны наладзілі такі гвалт, што, паводле сведчанняў арабскага гісторыка [[аль-Макрызі]], «па вуліцах ракой цякла кроў». У [[1400]] годзе [[Тамерлан]] цалкам разбурыў горад, а лепшых збройнікаў і рамеснікаў адвёў у рабства ў [[Самарканд]]. Калі ў [[1516]] годзе войскі турэцкага султана прымушалі людзей сяліцца ў горадзе, ён усё яшчэ ляжаў напалову ў руінах.

У [[16 стагоддзе|XVI стагоддзі]], горад быў заваяваны туркамі-асманамі. У [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]] Дамаск стаў адным з правінцыйных цэнтраў, вядомых толькі як транзітны пункт для [[пілігрым]]аў, якія адпраўляюцца на [[хадж]] у [[Мека|Меку]]. У [[1833]] годзе [[Мехмед-Алі]], авалодаўшы Сірыяй, падпарадкаваў сабе часова і Дамаск, але еўрапейскія саюзнікі султана вярнулі яго разам з Сірыяй да Турцыі ў [[1840]] годзе. З [[9 ліпеня|9]] па [[16 ліпеня]] [[1860]] года Дамаск быў сведкам жудаснага гвалтавання хрысціян [[друзы|друзамі]]. Горад заставаўся пад турэчкай уладай да [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], пад час якой быў заняты арабскімі саюзнікамі [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Пасля вайны Дамаск стаў сталіцай Сірыі, застаючыся часткова пад французскай адміністрацыяй&lt;ref&gt;[http://geosfera.info/aziya/siriya/642-gorod-damask-stolica-sirii-gorod-buduschego.html История возникновения столицы Сирии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111012083544/http://geosfera.info/aziya/siriya/642-gorod-damask-stolica-sirii-gorod-buduschego.html |date=12 кастрычніка 2011 }}. GeoSfera.info&lt;/ref&gt;.

Увесну [[2011]] года пачаліся мірныя пратэсты супраць дзейнай улады, якія выраслі да [[Грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны]]. [[6 студзеня]] [[2012]] года, аснашчаны выбуховымі рэчывамі аўтамабіль выбухнуў у Дамаску, з-за чаго загінулі больш за 26 чалавек, большасць з іх грамадзянскія асобы. Згодна з паведамленнямі дзяржаўных сродкаў масавай інфармацыі тэракт зрабілі тэрарысты&lt;ref&gt;[http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iEG9R6OQBjbLdyT1gJ26FQNehEaQ?docId=CNG.06d4b53471276cf7f83c514412f6affc.4f1 Blasts Hit Damascus as Syria Gears Up Monitors] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120323195432/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iEG9R6OQBjbLdyT1gJ26FQNehEaQ?docId=CNG.06d4b53471276cf7f83c514412f6affc.4f1 |date=23 сакавіка 2012 }}. Google.com.&lt;/ref&gt;. У студзені 2012 года сутыкненні паміж рэгулярным войскам і паўстанцамі дасягнулі прадмесцяў Дамаска.

[[17 сакавіка]] [[2012]] года падвоены выбух аўтамабіляў у цэнтры гораду, арыентаваны на штаб-кватэру сіл бяспекі, забіў па меншай меры 27 чалавек, большасць з іх грамадзянскія асобы. Фракцыя ісламскага [[джыхад]]у [[Джабат эль-Нусра]] ўзяла на сябе адказнасць за тэракты&lt;ref&gt;[http://www.flashpoint-intel.com/miscellaneous/1022-jabhat-al-nusra-claims-credit-for-twin-bombings-in-damascus-.html Flashpoint international: Jabhat al-Nusra Claims Credit for Twin Bombings in Damascus] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120323080248/http://www.flashpoint-intel.com/miscellaneous/1022-jabhat-al-nusra-claims-credit-for-twin-bombings-in-damascus-.html |date=23 сакавіка 2012 }}. Flashpoint-intel.com.&lt;/ref&gt;. Да чэрвеня 2012 года адбыліся вулічныя баі паміж войскам і паўстанцамі. З-за баявых дзеянняў у шматлікіх рэгіёнах краіны Дамаск у цяперашні час зведвае наплыў бежанцаў, якія спяць наўпрост у гарадскіх парках, з-за адсутнасці месца пражывання.

== Геаграфія ==
[[Файл:Districts_of_damascus-ru.svg|thumb|350px|center]]
[[Файл:Damascus SPOT 1363.jpg|thumb|180px|Выгляд на горад са спадарожніка]]
Знаходзіцца за 80 км ад [[Міжземнае мора|Міжземнага мора]], абаронены [[Антыліван|Антыліванскімі гарамі]]. Размешчаны на плато на вышыні 680 метраў над узроўнем мора. Плошча — 105 км², з якіх 77 тыс. км² прыходзяцца на горад, у той час як астатнюю плошчу займае гара [[Джабель Казіун]]&lt;ref&gt;Damascus Metropolitan Area Urban Planning and Development: [http://dma-upd.org/PublicFiles/File/Discussion%20Papers/02_Strategy%20and%20Frameworks%20for%20the%20Damascus%20City%20Urbanization%20to%20Guide%20the%20City%20Master%20Plan%20Revision_R1.pdf?lang=en DMA-UPD Discussion Paper Series No.2 October, 2009] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121028075616/http://dma-upd.org/PublicFiles/File/Discussion%20Papers/02_Strategy%20and%20Frameworks%20for%20the%20Damascus%20City%20Urbanization%20to%20Guide%20the%20City%20Master%20Plan%20Revision_R1.pdf?lang=en |date=28 кастрычніка, 2012 }} p.2&lt;/ref&gt;.

Стары горад Дамаска, абнесены сценамі горада, знаходзіцца на паўднёвым беразе ракі [[Барада (рака)|Барада]]. На паўднёвым усходзе, поўначы і паўночным усходзе горад акружаны прыгараднымі раёнамі, гісторыя якіх сыходзіць каранямі ў [[Сярэднявечча|сярэднія стагоддзі]]. [[Мідан]] на паўднёвым захадзе, [[Саруджа]] і [[Імара]] на поўначы і паўночным захадзе першапачаткова паўсталі на дарогах, якія вядуць з горада, недалёка ад грабніц рэлігійных дзеячаў. У [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзі]] аддаленыя вёскі з'явіліся на схілах Джабель Казіун, і мелі выгляд на горад. Гэтыя новыя раёны былі першапачаткова пабудаваны для [[курды|курдскіх]] салдат і мусульманскіх уцекачоў з еўрапейскай часткі [[Асманская імперыя|Асманскай імперыі]], якая трапіла пад уладу хрысціянскіх дзяржаў. Такім чынам, яны былі вядомыя як ''аль-Акрад'' (курды) і ''аль-Мугаджырын'' (мігранты). Яны ляжалі ў 2-3 кіламетрах да поўначы ад старога горада.

З канца [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]], сучасныя адміністрацыйныя і гандлёвыя цэнтры пачалі ўзнікаць на захад ад старога горада, вакол ракі [[Барада (рака)|Барады]] ў раёне, вядомым як ''аль-Мардж'' (луг). Суды, пошта і чыгуначная станцыя стаяла на ўзвышшы трохі на поўдзень. Еўрапеізаваныя жыллёвыя кварталы неўзабаве былі пабудаваны на дарозе, якая вядзе з ''аль-Марджа'' да ''аль-Салігія''. Камерцыйны і адміністрацыйны цэнтр новага горада паступова ссоўваецца на поўнач да гэтай вобласці.

=== Клімат ===
Дамаск мае гарачы засушлівы клімат паводле [[кліматычная класіфікацыя Кёпена|кліматычнай класіфікацыі Кёпена]] з-за эфекту [[даждавы цень|даждавога ценю]] Антыліванскіх гораў&lt;ref&gt;Tyson, Patrick J. (2010). [http://www.climates.com/ASIA/PDF/SYR02ASA.pdf &quot;Sunshine guide to the Damascus area, Syria&quot;]. www.climates.com.&lt;/ref&gt; і пераважна акіянскіх паветранных плыняў. Лета сухое і гарачае з меншай [[вільготнасць паветра|вільготнасцю]]. Зіма мяккая і адносна дажджлівая, часам снежная. Гадавая колькасць ападкаў складае каля 220 мм, якія праходзяць у асноўным з [[верасень|верасня]] па [[май]].

{{Клімат мясцовасці
| Горад_род = Дамаска
| Крыніца = [http://www.bbc.co.uk/weather/world/city_guides/results.shtml?tt=TT002850 BBC Weather	]

&lt;!-- максімумы і мінімумы тэмператур --&gt;

| Сту_а_макс = 21      | Сту_сяр_макс = 12      | Сту_сяр_мін = 2  	| Сту_а_мін = -6
| Лют_а_макс = 30          | Лют_сяр_макс = 14         	| Лют_сяр_мін = 4       	| Лют_а_мін = -5
| Сак_а_макс = 28       | Сак_сяр_макс = 18       	| Сак_сяр_мін = 6    	| Сак_а_мін = -2
| Кра_а_макс = 35      | Кра_сяр_макс = 29      	| Кра_сяр_мін = 9   	| Кра_а_мін = -1
| Май_а_макс = 38       | Май_сяр_макс = 29       	| Май_сяр_мін = 13    	| Май_а_мін = 7
| Чэр_а_макс = 39       | Чэр_сяр_макс = 33       | Чэр_сяр_мін = 16    	| Чэр_а_мін = 9
| Ліп_а_макс = 42        | Ліп_сяр_макс = 36        	| Ліп_сяр_мін = 18     	| Ліп_а_мін = 13
| Жні_а_макс = 45       | Жні_сяр_макс = 37       | Жні_сяр_мін = 18    	| Жні_а_мін = 13
| Вер_а_макс =  39     | Вер_сяр_макс = 33      | Вер_сяр_мін = 16   	| Вер_а_мін = 10
| Кас_а_макс = 34    | Кас_сяр_макс = 27    | Кас_сяр_мін = 12 	| Кас_а_мін = 6
| Ліс_а_макс = 30      | Ліс_сяр_макс = 19      | Ліс_сяр_мін = 8   	| Ліс_а_мін = -2
| Сне_а_макс = 21      | Сне_сяр_макс = 13      | Сне_сяр_мін = 4   	| Сне_а_мін = -5
| Год_а_макс = 45          	| Год_сяр_макс = 24.6           | Год_сяр_мін = 10.5        	| Год_а_мін = -6

&lt;!-- сярэдняя тэмпература --&gt;

| Сту_сяр   =
| Лют_сяр       = 
| Сак_сяр    = 
| Кра_сяр   = 
| Май_сяр    = 
| Чэр_сяр    = 
| Ліп_сяр     = 
| Жні_сяр    = 
| Вер_сяр   = 
| Кас_сяр = 
| Ліс_сяр   = 
| Сне_сяр   = 
| Год_сяр        =

&lt;!-- тэмпература вады --&gt;

| Сту_вады = 
| Лют_вады = 
| Сак_вады = 
| Кра_вады = 
| Май_вады = 
| Чэр_вады = 
| Ліп_вады = 
| Жні_вады = 
| Вер_вады = 
| Кас_вады = 
| Ліс_вады = 
| Сне_вады = 
| Год_вады =

&lt;!-- колькасць ападкаў --&gt;

| Сту_сяр_апад = 43
| Лют_сяр_апад = 43
| Сак_сяр_апад =8
| Кра_сяр_апад = 13
| Май_сяр_апад = 3
| Чэр_сяр_апад = 0
| Ліп_сяр_апад = 0
| Жні_сяр_апад = 0
| Вер_сяр_апад = 18
| Кас_сяр_апад = 10
| Ліс_сяр_апад = 41
| Сне_сяр_апад = 41
| Год_сяр_апад = 220

&lt;!-- вільготнасць --&gt;

| Сту_вада = 
| Лют_вада = 
| Сак_вада = 
| Кра_вада = 
| Май_вада = 
| Чэр_вада = 
| Ліп_вада = 
| Жні_вада = 
| Вер_вада = 
| Кас_вада = 
| Ліс_вада = 
| Сне_вада = 
| Год_вада = 
}}

== Эканоміка ==
[[Выява:BankSharqAndBlueTower.jpg|thumb|220px|Галаўны офіс банка Аль-Шарк у Дамаску]]
Гістарычная роля, якую Дамаск гуляў як важны цэнтр гандлю, змянілася ў апошнія гады з-за палітычнага развіцця ў рэгіёне, а таксама развіцця сучаснага гандлю&lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/150420/Damascus «Damascus»]. Encyclopædia Britannica.&lt;/ref&gt;. Большасць тавараў, вырабленых у Дамаску, а таксама ў [[Сірыя|Сірыі]], распаўсюджваюцца на краіны [[Аравійскі паўвостраў|Аравійскага паўвострава]]&lt;ref name=&quot;britannica&quot;/&gt;. У Дамаску таксама праводзіцца штогадовыя міжнародныя экспазіцыі гандлю з [[1955]] года&lt;ref&gt;[http://www.peife.gov.sy/ «Damascus International Fair»]. Peife.gov.sy&lt;/ref&gt;.

Дамаск мае патэнцыял для вельмі паспяховай турыстычнай індустрыі. Багацце культурных каштоўнасцей у Дамаску было сціпла занята з канца [[1980-я|1980-х]] гадоў. З пачатку [[2000-я|2000-х]] гадоў, шматлікія бутыкі, атэлі і шумныя кавярні адчыніліся ў старым горадзе, якія прыцягваюць вялікую колькасць еўрапейскіх турыстаў і жыхароў гораду&lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;Cummins, Chip. [http://online.wsj.com/article/SB125841487085151317.html «Damascus Revels in Its New Allure to Investors»]. The Wall Street Journal.&lt;/ref&gt;.

Рынак нерухомасці знаходзіцца на ўздыме ў Дамаску. Кампанія [[Cushman &amp; Wakefield]], якая прадастаўляе паслугі кансультацыі на рынку нерухомасці, ацаніла дамаскія офісныя памяшканні, як восьмыя самыя дарагія ў свеце ў [[2009]] годзе&lt;ref name=&quot;wsj&quot;/&gt;. Рынак офіснай нерухомасці ў Дамаску яшчэ не зусім развіты, а попыт на іх перавышае прапанову. Тым не менш чакаецца, што новыя офісныя плошчы будуць адчынены&lt;ref&gt;[http://www.cushwake.com/cwglobal/jsp/kcReportDetail.jsp?Country=GLOBAL&amp;Language=EN&amp;catId=100003&amp;pId=c21200007p «Report: Office Space Across the World 2009»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110511153330/http://www.cushwake.com/cwglobal/jsp/kcReportDetail.jsp?Country=GLOBAL&amp;Language=EN&amp;catId=100003&amp;pId=c21200007p |date=11 мая 2011 }}. Cushman &amp; Wakefield.&lt;/ref&gt;. Дамаск з'яўляецца месцам для шырокага спектру прамысловай дзейнасці, як тут развіта тэкстыльная, харчовая прамысловасць, цэментная і розныя галіны хімічнай прамысловасці. Большасць заводаў знаходзіцца ў падпарадкаванні дзяржавы, аднак абмежаваная доля прыватызацыі была дазволена, пачынаючы з пачатку 2000-х гадоў з лібералізацыяй гандлю, якая мела месца. Традыцыйныя рамёствы і рамесная гравіроўка медзі ўсё яшчэ практыкуюцца ў старым горадзе&lt;ref name=&quot;britannica&quot;/&gt;.

[[Дамаская фондавая біржа]] афіцыйна была адкрыта ў сакавіку [[2009]] года і працавала толькі на сірыйскім рынку&lt;ref&gt;[http://www.sebcsyria.com/web2008/art.php?art_id=1619 «Inauguration of Damascus Stock Exchange»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110503210033/http://www.sebcsyria.com/web2008/art.php?art_id=1619 |date=3 мая 2011 }}. Syrian Enterprise and Business Center.&lt;/ref&gt;. Яна ў цяперашні час знаходзіцца ў раёне Барзэ, у межах фінансавых рынкаў Сірыі і камісіі па каштоўных паперах. Яе канчатковым месцам размяшчэння плануецца зрабіць прэстыжны бізнесовы раён Яфур&lt;ref&gt;[http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gPsB6CSsyXUgWdxEsC0B_O-jqV-w «AFP: Syria launches first stock exchange»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120212075555/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5gPsB6CSsyXUgWdxEsC0B_O-jqV-w |date=12 лютага 2012 }}. Google.com.&lt;/ref&gt;.

== Дэмаграфія ==
[[Выява:Damascusfashion.jpg|thumb|145px|справа|Дамаскія жанчыны ў 1873 годзе]]
Колькасць насельніцтва Дамаска ў [[2009]] годзе складала 1,711 млн чалавек. Але сталічны рэгіён Дамаска мае насельніцтва ў 2,4 мільёны чалавек. Сталічны вобласць Дамаска ўключае гарады Дума, Гараста, Дарае, Аль-Таль і Джарамана. Большасць насельніцтва ў Дамаску з'яўвілася ў Дамаску ў выніку [[урбанізацыя|сельска-гарадской міграцыі]].

== Адукацыя ==
Дамаск з'яўляецца асноўным цэнтрам адукацыі ў Сірыі. У горадзе знаходзіцца Дамаскі ўніверсітэт, які з'яўляецца найстарэйшым і самым буйным універсітэтам у Сірыі. Пасля прыняцця заканадаўства, якое дазваляе прыватныя навучальныя ўстановы, некалькі новых універсітэтаў былі створаны ў горадзе і ў прылеглых раёнах, у тым ліку:

* Сірыйскі Віртуальны ўніверсітэт
* Міжнародны ўніверсітэт Навукі і Тэхнікі
* Вышэйшы Інстытут Дзелавога адміністравання
* Вышэйшы Інстытут Прыкладны Навукі і Тэхнікі
* Універсітэт Каламун
* Арабскі Міжнародны ўніверсітэт
* Нацыянальны Інстытут Кіравання

=== Рэлігія ===
Большасць жыхароў Дамаска, каля 85%, складаюць [[мусульмане]]-[[суніты]]. Лічыцца, што ў горадзе месцяцца звыш за 2000 мячэцей, самы вядомы з якіх з'яўляецца [[мячэць Амеядаў]]&lt;ref&gt;Flood, Finbarr Barry (2001). [http://books.google.com/?id=r5f8kxIyykQC&amp;printsec=frontcover&amp;q= «The Great Mosque of Damascus: studies on the makings of an Umayyad visual culture»]. 33. BRILL. p. 12. ISBN 90-04-11638-9, 9789004116382.&lt;/ref&gt;. [[Хрысціяне]] складаюць 10% насельніцтва. Ёсць некалькі хрысціянскіх раёнаў горада, як Баб Тума, Касаа і Гасані, са шматлікімі цэрквамі, у першую чаргу старажытнай [[капліца Святога Паўла ў Дамаску|капліцай Святога Паўла]]. У прыгарадзе Саўфаніі мясцовыя жыхары распававядалі пра серыю з'яў [[Дзева Марыя|Дзевы Марыі]], як паведамляецца, назіраемую ў перыяд паміж [[1982]] і [[2004]] гадамі&lt;ref&gt;Sbalchiero in: Laurentin/ Sbalchiero (2007), p. 1093-1097.&lt;/ref&gt;.

Існуе невялікая яўрэйская абшчына ў [[яўрэі|яўрэйскім]] квартале Гарэт аль-Яхуд. Яна з'яўляецца рэшткамі старажытнай і значна большай, яўрэйскай прысутнасці ў Сірыі, пачынаючы прынамсі з рымскіх часоў, калі не раней, у часы панавання цара [[Давід]]а&lt;ref&gt;Katz, Ketsi'ah (1981), «Masoret ha-lashon ha-'Ibrit shel Yehude Aram-Tsoba (Ḥalab) bi-qri'at ha-Miqra ve-ha-Mishnah» («The Hebrew Language Tradition of the Jews of Aleppo in the Reading of the Bible and Mishnah»)&lt;/ref&gt;.

== Адукацыя ==
Дамаск з'яўляецца галоўным цэнтрам адукацыі ў Сірыі. У горадзе размешчаны [[Дамаскі ўніверсітэт]], які з'яўляецца найстарэйшым і найбуйнейшым універсітэтам у Сірыі. Пасля прыняцця заканадаўства, якое дазваляе існаваць прыватным навучальных установам, некалькі новых універсітэтаў былі створаны ў горадзе і ваколіцах, у тым ліку:

* Сірыйскі віртуальны ўніверсітэт
* Міжнародны ўніверсітэт навукі і тэхналогіі
* Вышэйшы інстытут бізнесовага адміністравання
* Вышэйшы інстытут прыкладной навукі і тэхнікі
* Універсітэт Каламун
* Арабскі міжнародны ўніверсітэт
* Нацыянальны інстытут кіравання

== Транспарт ==
[[Выява:King Long KLQ 6118GQ bus in Damascus.JPG|thumb|220px|Аўтобус у Дамаску]]
[[Дамаск (аэрапорт)|міжнародны аэрапорт Дамаска]] знаходзіцца прыкладна за 20 км ад горада - мае рэйсы з многімі краінамі [[Азія|Азіі]], [[Еўропа|Еўропы]], [[Афрыка|Афрыкі]], а ў апошні час і [[Паўднёвая Амерыка|паўднёваамерыканскімі]] гарадамі. Вуліцы ў Дамаску, часцяком вузкія, асабліва ў старых раёнах горада, а [[ляжачы паліцэйскі|ляжачыя паліцыянты]] шырока выкарыстоўваюцца для абмежавання хуткасці руху транспартных сродкаў.

Грамадскі транспарт у Дамаску ў асноўным прадстаўлены [[мікрааўтобус]]нымі перавозкамі. Існуе каля ста ліній, якія працуюць унутры горада і некаторыя з іх распасціраюцца ад цэнтра горада ў бліжэйшыя прыгарады. Аднак з-за адсутнасці схемы працы такіх ліній, а таксама з-за абмежаванай колькасці прыпынкаў, аўтобусы звычайна спыняюцца там, дзе пасажыр жадай выйсці. Колькасць аўтобусаў, якія курсіруюць па адной лініі адносна высокая, што зводзіць да мінімуму час чакання. Лініі не пранумараваныя, а ў асноўным указваюць толькі на два канцавыя пункты і важныя пункты ўздоўж маршруту.

У [[2008]] годзе ўрад абвясціў пра план будаўніцтва [[Дамаскі метрапалітэн|метрапалітэну ў Дамаску]] з адкрыццём адзінай лініі, здача якой планавалася на [[2015]] год&lt;ref&gt;[http://www.damascus-metro.com «الخط الأخضر &quot; أهلاً بكم في موقع الخط الأخضر»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080911213856/http://www.damascus-metro.com/ |date=11 верасня 2008 }}. Damascus-metro.com.&lt;/ref&gt;.

== Гарады-пабрацімы ==
* {{Сцяг ААЭ}} [[Дубай (горад)|Дубай]], [[ААЭ]]
* {{Сцяг Іспаніі}} [[Таледа]], [[Іспанія]]
* {{Сцяг Лівана}} [[Трыпалі (Ліван)|Трыпалі]], [[Ліван]]
* {{Сцяг Іспаніі}} [[Кордава (Іспанія)|Кордава]], [[Іспанія]]
* {{Сцяг Бразіліі}} [[Сан-Паўлу]], [[Бразілія]]
* {{Сцяг Турцыі}} [[Стамбул]], [[Турцыя]]
* {{Сцяг Арменіі}} [[Ерэван]], [[Арменія]]
* {{Сцяг Ірана}} правінцыя [[Астан Фарс|Фарс]], [[Іран]]
* {{Сцяг Кітая}} [[Нінься-хуэйскі аўтаномны раён]], [[Кітай]]
* {{Сцяг Турцыі}} [[Анкара]], [[Турцыя]]
* {{Сцяг Інданезіі}} [[Медан]], [[Інданезія]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Damascus}}
* [http://www.virtourist.com/asia/syria/damascus Дамаск на virtourist.com]

{{Сталіцы Азіі}}

{{DEFAULTSORT:Дамаск}}
[[Катэгорыя:Гарады Сірыі]]
[[Катэгорыя:Дамаск| ]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>k8wm7j1hh9gnr3kcdfmbiyrti1zg9b0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арменія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18679</id>
    <revision>
      <id>5131294</id>
      <parentid>5086058</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T03:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25147-15</username>
        <id>167118</id>
      </contributor>
      <origin>5131294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60832" sha1="ndy49b8ulcfz2x7dlhi7rnvf72o0yyf" xml:space="preserve">{{значэнні}}
{{Дзяржава
 | Родны склон             = Арменіі
 | Назва гімна             = Мер Айрэнік
 | Аўдыё                   = Mer Hayrenik instrumental.ogg
 | Форма кіравання         = [[Парламенцкая рэспубліка]]&lt;ref name=&quot;atlas mira&quot;&gt;Атлас мира. Государства и территории мира. Справочные сведения. — Роскартография, 2010. — С. 14. — ISBN 978-5-85120-295&lt;/ref&gt;
 |lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min = 23|lat_sec = 0
 |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 57|lon_sec = 0
 |region        = AM
 | Заснавана               =  [[IV стагоддзе да н.э.|IV]] — [[II стагоддзе да н.э.|II]] стст. да н.э. &lt;!-- Па выніках абмеркавання на З артыкула: гл. тэму &quot;Шаблон-картка: Заснавана&quot; --&gt;
 | Дата незалежнасці       = [[28 мая]] [[1918]] года&lt;br /&gt;(ад [[Закаўказская Дэмакратычная Федэратыўная Рэспубліка|ЗДФР]])&lt;br /&gt;[[21 верасня]] [[1991]] года&lt;ref&gt;23 верасня — дата абвяшчэння незалежнасці краіны Вярхоўным саветам Арменіі. Як дзень незалежнасці ў Арменіі адзначаецца 21 верасня — дзень правядзення рэферэндума, на якім было прынята рашэнне пра выхад са складу СССР. Гл. {{cite web
 |datepublished = 23 марта 2006
 |url           = http://newsarmenia.ru/arm1/20060323/41545071.html
 |title         = В Армении с апреля 2006 года начнутся мероприятия по празднованию 15-летия независимости республики
 |publisher     = Новости Армении
 |accessdate    = 2009-05-06
 |archiveurl    = https://www.webcitation.org/659qFUTKP?url=http://newsarmenia.ru/arm1/20060323/41545071.html
 |archivedate   = 2 лютага 2012
 |url-status       = live
}}&lt;/ref&gt;
 | Незалежнасць ад        = [[СССР]]
 | Найбуйнейшыя гарады    = [[Ерэван]], [[Гюмры]], [[Ванадзор]]&lt;!-- гарады звыш 100 тыс. чалавек --&gt;
 | Пасады кіраўнікоў      = [[Прэзідэнт Арменіі|Прэзідэнт]] &lt;br /&gt;[[Прэм'ер-міністр Арменіі|Прэм'ер-міністр]]
 | Кіраўнікі              = [[Армен Саркісян]]&lt;br /&gt; [[Нікол Пашынян]]
 | Месца па тэрыторыі     = 138
 | Тэрыторыя              = 29&amp;nbsp;743
 | Працэнт вады           = 4,71
 | Працэнт лесу           = меней 10
 | Месца па насельніцтве  = 135
 | Насельніцтва           = 2.924.800&lt;ref&gt;https://www.armstat.am/file/article/nasel_01.01.2016.pdf&lt;/ref&gt;
 | Год перапісу           = 2016
 |Шчыльнасць насельніцтва = 101,2 &lt;!-- 2 924 800 чал. / 29743 кв. км --&gt;
 |ВУП (ППЗ)               = 32,893 млрд.&lt;ref&gt;https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=62&amp;pr.y=6&amp;sy=2016&amp;ey=2020&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=911&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=&lt;/ref&gt;
 |Год разліку ВУП (ППЗ)   = 2019
 |ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва = 10,995
 |ВУП (намінал)             = 13,302 млрд.
 |Год разліку ВУП (намінал) = 2019
 |Месца па ВУП (намінал)    = 132
 |ВУП (намінал) на душу насельніцтва = 4,446
 |ІРЧП= {{рост}} 0,755&lt;ref&gt;http://www.hdr.undp.org/en/2018-update {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180914203906/http://hdr.undp.org/en/2018-update |date=14 верасня 2018 }}&lt;/ref&gt;
 |Год разліку ІРЧП=2017
 |Месца па ІРЧП=83
 |Узровень ІРЧП            = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;высокі&lt;/span&gt;
 | Этнахаронім             = армянін, армянка, [[армяне]]
}}
{{Гісторыя Арменіі}}
'''Арме́нія''':= жiдовский холоп Великой Турции. Уничтожить, разполжихся уничтожить физически , расстрелять и вырезать с семьями родными и близкими. Также уничтожить: грецию, былгырстын, грузию и прочих холопов в т.ч. хохлов. Go!. И серия атомных ударов по пиндосии..


 ({{lang-hy|Հայաստան}}), '''Рэспу́бліка Арме́нія''' ({{lang-hy|Հայաստանի Հանրապետություն}}) — краіна на [[Паўднёвы Каўказ|паўднёвым Каўказе]]. Мяжуе з [[Турцыя]]й на захадзе, з [[Грузія]]й на поўначы, з [[Азербайджан]]ам на ўсходзе, з [[Іран]]ам і [[Нахічэванская Аўтаномная Рэспубліка|Нахічэванскай Аўтаномнай Рэспублікай]] Азербайджана на поўдні. Арменія кантралюе частку тэрыторыі Азербайджана (эксклавы Кяркі, Бархударлы, Сафулу, Верхняя Аскіпара).

Арменія — унітарная, шматпартыйная, дэмакратычная дзяржава-нацыя з даўняй гісторыяй і культурнай спадчынай. Сучасная Арменія — парламенцкая (з 2018) рэспубліка, прэзідэнт мае прадстаўнічыя функцыі. Заканадаўчы орган — аднапалатны парламент, выканаўчая ўлада належыць кабінету міністраў на чале з прэм’ер-міністрам.

Уваходзіць у [[Еўразійскі эканамічны саюз]], [[Савет Еўропы]] і [[Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы|Арганізацыю Дагавора аб калектыўнай бяспецы]].

== Этымалогія ==
{{Асноўны артыкул|Назва Арменіі}}
Уласная армянская назва краіны — ''{{lang|hy-Latn|Айк}}'' (ад легендарнага патрыярха [[Армяне|армян]] [[Айк (міфічны прабацька армян)|Айка]] ({{lang|hy|Հայկ}}), прапраўнука [[Ной|Ноя]], які, паводле [[Маўсес Харэнацы|Маўсеса Харэнацы]], у [[3 тысячагоддзе да н.э.|2492 да н.э.]] перамог [[Спіс вавілонскіх цароў|вавілонскага цара]] Бела і лічыцца пачынальнікам дзяржавы-нацыі каля [[Арарат (Арменія)|Арарата]])&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар = Razmik Panossian.|частка = |загаловак = The Armenians: From Kings And Priests to Merchants And Commissars|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = Columbia University Press|год = 2006|том = |старонкі = 106|старонак = |серыя = |isbn = 978-0-231-13926-7|тыраж = }}&lt;/ref&gt;. У [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]] праз даданне [[Персідская мова|персідскага]] суфіксу ''-стан'' (месца) назва пашырылася да ''Аястан''.

[[Экзонім]] ''Арменія'' з’яўляецца ў [[Стараперсідская мова|старажытнаперсідскім]] [[Бехістунскі надпіс|Бехістунскім надпісе]] (515 да н.э.) як ''Арміна'' ([[Файл:Old Persian a.png|30x20pxpx]] [[Файл:Old Persian ra.png|30x20pxpx]] [[Файл:Old Persian mi.png|30x20pxpx]] [[Файл:Old Persian i.png|30x20pxpx]] [[Файл:Old Persian na.png|30x20pxpx]]). Ён значыў краіну [[Урарту]]&lt;ref&gt;[https://allinnet.info/news/toponyms-armenia-and-urartu-are-synonymous Toponyms «Armenia» and «Urartu» are Synonymous]&lt;/ref&gt;. [[Старажытнагрэчаская мова|Старажытнагрэчаскія]] тэрміны {{lang|grc|Ἀρμενία}} (''Арменія'') і {{lang-grc|Ἀρμένιοι}} (''Арменіёй'', «Армяне») упершыню выкарыстоўвае [[Гекатэй Мілецкі]] (Каля 550 да н.э. — Каля 476 да н.э.).&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар = Mark Chahin.|частка = |загаловак = The Kingdom of Armenia|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = London|выдавецтва = Routledge|год = 2001|том = |старонкі = fr. 203|старонак = |серыя = |isbn = 978-0-7007-1452-0|тыраж = }}&lt;/ref&gt;. Грэчаскі стратыг [[Ксенафонт]], удзельнік некаторых персідскіх выправаў, апісвае мноства бакоў армянскага сялянскага жыцця і гасціннасці прыкладна ў 401 да н.э. Ён заўважае, што людзі размаўлялі мовай, для яго вуха падобнай да мовы [[Персы|персаў]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар = Xenophon.|частка = |загаловак = Anabasis|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = |том = |старонкі = IV.v.2–9|старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}&lt;/ref&gt;. Згодна з версіямі як Маўсеса Харэнацы, так і [[Мікаэл Чамчан|Мікаэла Чамчана]], ''Арменія'' паходзіць ад імя [[Арам, імя|Арам]], прамога нашчадка Айка&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар = Moses of Chorene.|частка = Book 1, Ch. 12|загаловак = The History of Armenia|арыгінал = |спасылка = http://www.vehi.net/istoriya/armenia/khorenaci/index.html|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=battles&gt;{{кніга|аўтар = Father Michael Chamich.|частка = |загаловак = History of Armenia from B.C. 2247 to the Year of Christ 1780, or 1229 of the Armenian era|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Calcutta|выдавецтва = Bishop’s College Press|год = 1827|том = |старонкі = 19|старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}&lt;/ref&gt;.

== Геаграфічнае становішча ==
{{main|Геаграфія Арменіі}}
Арменія ляжыць паміж 38° і 42° пн.ш. (г.зн., бліжэй да экватара, чым да полюса) ды 43° і 47° у.д.. Геаграфічна Арменія належыць да рэгіёна [[Паўднёвы Каўказ|паўднёвага Каўказа]], у больш шырокім сэнсе — да [[Пярэдняя Азія|Пярэдняй Азіі]]. Не мае выхаду да мора.

== Прырода ==
{{main|Геаграфія Арменіі}}
[[Файл:Armenia be mapa.png|thumb|Тапаграфічная карта]]
[[Файл:Ruins in Spitak after the 1988 earthquake.jpg|thumb|left|Разбураны [[Спітак]], снежань 1988]]
Большая частка тэрыторыі краіны горная (сістэма [[Малы Каўказ|Малога Каўказа]] і [[Армянскае нагор’е]]), характар раўнін маюць вялікія даліны, найбольшая з якіх — [[Арарацкая раўніна|Арарацкая]]. Каля 90 % краіны знаходзіцца на вышыні болей за 1000 метраў, што дазваляе Арменіі ўвайсці ў дзясятку краін з найбольшай сярэдняй вышынёй паверхні і робіць яе «гарысцей» за [[Швейцарыя|Швейцарыю]] або [[Непал]]!&lt;ref&gt;https://farm1.staticflickr.com/779/30949572663_37d588c515_o.jpg&lt;/ref&gt; самым высокім пунктам краіны з’яўляецца вулкан [[Арагац]] (4 090 м), самыя нізкія ляжаць на вышыні 380 і 430 метраў (у далінах рэк [[Аракс]] і [[Дэбед]] на поўдні і поўначы краіны адпаведна). Арменія размешчана ў сейсмічна актыўнай зоне, апошнія моцныя землетрасенні адбыліся ў [[Спітакскае землетрасенне|1988]] і 1993 гг.

У Арменіі маюцца радовішчы 60 відаў карысных выкапняў. Знойдзены паклады ўсіх відаў металаў: каляровых, чорных, рэдкіх, каштоўных, рассеяных. Найбольш багатыя запасы медна-малібдэнавых руд і золата. Па запасах [[малібдэн]]у Арменія адносіцца да сусветных лідараў. Візітоўкай Арменіі ў свеце карысных выкапняў з’яўляюцца будаўнічыя камяні: [[туф]], [[базальт]]ы, [[пемза]], [[мармур]].

[[Файл:Ծաղկաձորի երկրորդ սահուղիէն տեսարանը.JPG|thumb|Зіма на Каўказе, [[Цагкадзор]]. Удалечыні, на дне даліны, бачна возера [[Севан]]]]
На раўнінах пануе [[субтрапічны клімат]] з кароткімі халоднымі зімамі і спякотнымі летамі. Увечары і ўначы летнюю спёку асцюджаюць брызы з гор. Зімой звычайна выпадае шмат снегу, таму армяне маюць магчымасць бавіць зімні час на гарналыжных курортах, самы вядомы з якіх — [[Цагкадзор]]. Вёсны кароткія, затое доўгія армянскія восені вядомыя сваёй яркай і маляўнічай лістотай. Сярэдняя тэмпература [[Студзень|студзеня]] — −3&amp;nbsp;°C,a [[Ліпень|ліпеня]] — ад 24&amp;nbsp;°C да 26&amp;nbsp;°C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае ад 200 да 500 мм, летам адчуваецца моцны недахоп вільгаці. На ўзвышшах пануе ўмераны клімат, а на вышынях болей 2000 м — горны. Колькасць ападкаў у гарах складае болей за 800 мм у год.

[[Файл:074 Lake Sevan (1541475556).jpg|thumb|left|[[Севан]], здымак ад манастыра Севанаванк]]
Самая доўгая рака Арменіі — [[Аракс]], па якой у некаторых частках праходзіць мяжа з [[Турцыя]]й і [[Іран]]ам. Жыўленне рэк пераважна снегава-дажджавое, з вясновым разводдзем. Летам, калі сельскай гаспадарцы найбольш патрэбнае арашэнне, расход вады ў рэках моцна падае. Самы буйны штучны вадаём — [[Ахуранскае вадасховішча]]. У тэктанічнай упадзіне, на вышыні 1 900 м, знаходзіцца самае вялікае на Каўказе возера [[Севан]] (плошча паверхні 1 240 км², глыбіня да 83 метраў) — адно з самых вялікіх высакагорных азёр планеты. Балоты і багны Арарацкай даліны плошчай 1500 км² былі асушаны ў 1953—1955.

[[Файл:Diližanská příroda.jpg|thumb|Лясы ў [[Дыліжанскі нацыянальны парк|Дыліжанскім нацыянальным парку]]]]
За кошт горнага рэльефу ў Арменіі назіраецца вялікая разнастайнасць ландшафтаў, аднак праз засушлівы клімат дамінуюць стэпы і паўпустыні. У гарах на невялікіх плошчах захаваліся лясы з дубу, буку і грабу, вышэй за іх ідзе пояс хваёвых лясоў, яшчэ вышэй — альпійскіх лугоў. Лясы далін даўно высечаны. Дэ [[эндэмік]]аў расліннага свету адносіцца званочак Масальскага і кузінія буйналускаватая. Жывёльны свет даволі багаты, асаблівай разнасайнасцю вылучаюцца паўзуны: толькі ў Арменіі сустракаюцца двуполы і закаўказскі полазы, армянская яшчарка і інш., з млекакормячых сваёй радзімай Арменію назавуць армянскі муфлон, пясчанка Вінаградава, горны крот. У Севане жыве [[Ішхан (рыба)|ішхан]] — славутая севанская фарэль.

Паводле [[Індэкс экалагічнай эфектыўнасці|індэкса экалагічнай эфектыўнасці]] Арменія знаходзіцца на 63 месцы ў свеце, дэманструючы кепскі стан навакольнага асяроддзя, але высокую жыццяздольнасць экасістэм.&lt;ref&gt;https://epi.envirocenter.yale.edu/epi-topline {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190723205354/https://epi.envirocenter.yale.edu/epi-topline |date=23 ліпеня 2019 }}&lt;/ref&gt; 12 % тэрыторыі Арменіі ўзята пад ахову, створана 3 запаведнікі, 4 нацыянальных паркі, 27 заказнікаў. Адходы не перапрацоўваецца, паасобнага збору смецця амаль не практыкуецца. Мае быць пабудаваны завод па перапрацоўцы смецця ў [[Раздан (горад)|Раздане]].&lt;ref&gt;https://www.gov.am/en/news/item/9338/&lt;/ref&gt;

== Гісторыя ==
{{main2|Гісторыя Арменіі}}
[[Файл:Armenian_Empire.png|thumb|[[Вялікая Арменія|Армянскае царства]] пры Тыгране Вялікім]]
[[Файл:Garni Temple 02.JPG|thumb|left|Храм [[Гарні (храм)|Гарні]] — адзіны храм грэка-рымскага калоннага тыпу на постсавецкай прасторы]]
У 860 годзе да. н.э. на [[Армянскае нагор’е|Армянскім нагор’і]] узнікла старажытнае царства [[Урарту]] (або Ван) з цэнтрам у горадзе Тушпа на беразе возера [[Ван (возера)|Ван]]. Мяркуецца, што частка яго насельніцтва размаўляла на протаармянскай мове, ва ўсялякім разе ўсе наступныя армянскія дзяржавы ўспадкавалі землі Урарту, што дае сучасным армянам падставу лічыць гэтую дзяржаву сваёй старажытнай бацькаўшчынай. У пачатку VI ст да н.э. Урарту было зваявана скіфамі ды мідыйцамі і забыта нават гісторыкамі. Землі Арменіі сталі часткай Армянскай сатрапіі ў складзе Мідыі, а пасля — [[Дзяржава Ахеменідаў|Персіі]], [[Дзяржава Селеўкідаў|дзяржавы Селеўкідаў]]. У 190 г.да н.э. узнікла незалежнае Армянскае царства (ці [[Вялікая Арменія]]), што дасягнула найбольшага росквіту пры [[Тыгран II|Тыгране II Вялікім]] ([[95 да н.э.|95]]—[[66 да н.э.]]). Затым [[Рымская імперыя|рымскія]] і [[Парфянскае царства|парфянскія]] заваёвы зменшылі тэрыторыю царства і яно трапіла ў незайздроснае становішча паміж жорнамі суперніцтва дзвюх вялікіх дзяржаў. Армянскі набілітэт быў вымушаны дзяліцца на прарымскі і прапарфянскі.

[[Файл:Mesrop Mashtots by Francesco Majotto.jpg|thumb|[[Месроп Маштоц]] стварае армянскі алфавіт, 405 г н.э.]]
У [[301]] годзе пры [[Тырыдат III|Тырыдаце III]] Арменія прыняла [[хрысціянства]] ў якасці дзяржаўнай рэлігіі, што спрыяла далейшаму ўцягванню яе ва ўсходнерымскі культурны свет і адыходу ад [[Іран]]а, з якім яна была цесна звязана пачынаючы з [[4 стагоддзе да н.э.|VI ст. да н.э.]] Аднак нягледзячы на афіцыйнае прызнанне, працэс хрысціянізацыі працягваўся яшчэ доўга — цягам усяго [[4 стагоддзе|IV]] і часткова [[5 стагоддзе|V]] ст. Пасля падзення ў [[428]] годзе Армянскага царства, большая частка Арменіі была ўключана як марзбанства (марзпанат) у іранскую імперыю Сасанідаў. Пасля армянскага паўстання [[451]] года хрысціянская Арменія захавала сваю рэлігійную свабоду, а край атрымаў аўтаномію.

Пасля марзбанскага перыяду ([[428]]—[[636]]) Арменія была заваявана арабамі і быў утвораны Армянскі эмірат — аўтаномнае княства [[Арабскі халіфат|Арабскага халіфата]], да якога былі далучаны таксама армянскія землі захопленыя раней Усходнерымскай імперыяй ([[Візантыя]]й). Сталіца княства, у якое таксама ўваходзілі некаторыя раёны [[Грузія|Грузіі]] і Каўказскай Албаніі ([[Азербайджан]]а) была ў армянскім горадзе [[Двін]]. Эмірат існаваў да [[884]] года, калі была адноўлена незалежнасць ад аслабелага Халіфата.

[[Файл:Bagratuni Armenia 1000-tr.png|thumb|left|Армянскія феадальныя княствы, каля 1000 н.э. Пасярэдзіне — у коле васальных княстваў — княства Багратуні]]
Новапаўсталым Армянскім царствам кіравала дынастыя [[Багратуні]] да [[1045]] года. З часам некаторыя раёны Багратунскай (Багратыдскай) Арменіі аддзяліліся, сталі незалежнымі каралеўствамі і княствамі, як Каралеўства Васпуракана, кіраванае дынастыяй Арцруні, якая, праўда, адначасова прызнавала вяршэнства Багратуні.

У 1045 годзе [[Візантыйская імперыя]] заваявала Багратыдскую Арменію. Неўзабаве пад візантыйскай уладай апынуліся і іншыя армянскія землі. Візантыйскае панаванне працягнулася нядоўга, бо ўжо ў [[1071]] годзе туркі-сельджукі перамаглі візантыйцаў і занялі Арменію ў бітве пры Манзікерце, стварыўшы [[Вялікая Сельджукская імперыя|Сельджукскую імперыю]]. Каб пазбегнуць смерці ці няволі ад тых, хто забіў яго родзіча [[Гагік II]], кароль Ані разам з некаторымі суродзічамі сыйшоў у цясніны Таўрскіх гор, а пасля ў Тарсус у рэгіёне [[Кілікія]]. Там ім даў прытулак візантыйскі губернатар, і там было пазней заснаванае армянскае Кілікійскае царства.

Сельджукская імперыя пачала распадацца. У пачатку [[14 стагоддзе|14 стагоддзя]] армянскія князі дынастыі Закарыдаў стварылі напаўнезалежнае армянскае княства ў Паўночнай і Усходняй Арменіі, вядомае як Закарыдская Арменія.

[[Файл:Marcharmenians.jpg|thumb|Турэцкія салдаты канваююць армян у турму. Адзін з эпізодаў [[Генацыд армян|генацыду армян]], 1915]]
У [[XVI стагоддзе|XVI]]-[[XIX стагоддзе|XIX стагоддзях]] спрадвечныя армянскія тэрыторыі — [[Усходняя Арменія|Усходняя]] і [[Заходняя Арменія]] — папераменна пераходзілі пад уладу варагуючых [[Асманская імперыя|Асманскай]] і [[Персідская імперыя|Персідскай імперый]]. Да сярэдзіны XIX стагоддзя Усходняя Арменія была [[Руска-персідскія войны|заваяваная Расійскай імперыяй]], а большая частка Заходняй Арменіі заставалася пад асманскім панаваннем, сёння гэта частка Турцыі. У канцы ХІХ стагоддзя і ў [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] армяне ў Асманскай імперыі [[Генацыд армян|сістэматычна вынішчаліся]].

[[Файл:Emblem of the Armenian Soviet Socialist Republic (1937–1990), Emblem of Armenia (1990–1992).svg|thumb|left|Герб Армянскай ССР. У цэнтры кампазіцыі гара [[Арарат]]]]
Пасля амаль 600 гадоў бездзяржаўнасці ў 1918 годзе Арменія [[Першая Рэспубліка Арменія|атрымала незалежнасць]], аднак у 1920 стала [[Армянская ССР|савецкай]]. У 1922—1991 Арменія ўваходзіла ў склад [[СССР]]. У 1922—1936 Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Арменія ўваходзіла ў склад [[Закаўказская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Закаўказскай СФСР]] са сталіцай у [[Тбілісі|Тыфлісе]] разам з Грузіяй і Азербайджанам. Пачынаючы з 1936 Арменія з’яўлялася непасрэднай часткай СССР як Армянская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка. 1988 стаў для краіны годам выпрааванняў. У пачатку 1988 застарэлы армяна-азербайджанскі нацыянальны канфлікт, галоўным нервам якога быў [[Нагорны Карабах]] — раён кампактнага пражывання армян у азербайджанскай ССР, — выліўся ў гвалтоўныя вулічныя сутыкненні і пагромы. У снежні 1988 адбылося Спітакскае землетрасенне, якое забрала сама меней 25 000 жыццяў і моцна адбілася на эканоміцы краіны.

[[Файл:Armenian soldiers in northern Artsakh 1994.tif|thumb|Армянскія салдаты ў паўночным Карабаху, 1994]]
23 жніўня 1990 года Вярхоўны Савет Армянскай ССР прыняў дэкларацыю аб Незалежнасці Арменіі. У 1993—1994 адбылася [[Карабахская вайна]] з Азербайджанам, вынікам якой стала перамога Арменіі — была адстояна фактычная незалежнасць Нагорнага Карабаха. З таго часу адносіны Арменіі з Азербайджанам і саюзнай яму Турцыяй застаюцца варожымі. У красавіку 2018 пры пераходзе Арменіі да парламенцкай рэспублікі адбылася спроба экс-прэзідэнта Сержа Саргсяна працягнуць сваё палітычнае жыццё за дзяржаўным стырном, што выклікала грамадскія пратэсты — Армянскую рэвалюцыю, якая не дазволіла зганьбаваць дэмакратыю.

== Дзяржаўны лад і палітыка ==
{{main|Палітыка Арменіі}}
[[Файл:April 22 yerevan republic square protest.jpg|thumb|Вулічныя пратэсты 22 красавіка 2018 на Плошчы Рэспублікі, [[Ерэван]]]]
У Арменіі дзейнічае [[Канстытуцыя Арменіі|Канстытуцыя]], якая была прынятая ў [[1995]] годзе на [[рэферэндум]]е. У снежні 2015 у краіне прайшоў другі рэферэндум, у адпаведнасці з рашэннем якога Канстытуцыя была зменена, і ў 2018 краіна перайшла да парламентарнай формы ўладкавання замест ранейшай паўпрэзідэнцкай. Кіраўніком дзяржавы па-ранейшаму з’яўляецца [[прэзідэнт]], які цяпер прызначаецца парламентам на сямігадовы тэрмін і выконвае фактычна прадстаўнічыя функцыі.

Дрэйф экс-прэзідэнта [[Серж Саргсян|Сержа Саргсяна]] на пасаду прэм’ер-міністра ў красавіку таго ж года (дзеля чаго ўласна і быў задуманы пераход да парламенцкай рэспублікі) выліўся ў палітычныя пратэсты, у выніку якіх армянскаму грамадству ўдалося адстаяць дэмакратыю. Лідар пратэстоўцаў, дэпутат [[Нікол Ваваевіч Пашынян|Нікол Пашынян]] 8 траўня 2018 стаў прэм’ер-міністрам.

[[Заканадаўчая ўлада]] належыць аднапалатнаму [[парламент]]у, дэпутаты якога выбіраюцца на пяцігадовы тэрмін. 101 дэпутат парламента выбіраецца на ўсеагульных выбарах па прапарцыйнай сістэме. У экстрэмальных сітуацыях склад парламента можа быць пашыраны да 200 крэслаў. У парламент праходзяць дэпутаты партый, што пераадолелі пяціадсоткавы бар’ер. Галоўныя палітычныя партыі: «Грамадзянская дамова» Нікола Пашыняна і Арарата Мірзаяна, што разам з партыяй «Місія» і незалежнымі прадстаўнікамі грамадскасці фарміруюць урадавы альянс «Мой крок». Апазіцыйныя партыі: «Квітнеючая Арменія» і «Бліскучая Арменія». Рэспубліканская партыя Арменіі — самая ўплывовая партыя постсавецкага часу — на апошніх выбарах (снежань 2018) нават не пераадолела пяціадсоткавага бар’ера.

[[Выканаўчая ўлада]] належыць ураду на чале з прэм’ер-міністрам. Прэм’ер-міністр — самая ўплывовая фігура ў палітыцы сучаснай Арменіі — прызначаецца прэзідэнтам ў адпаведнасці з вынікамі парламенцкага галасавання і можа быць зняты ў выпадку атрымання вотуму недаверу з боку парламента. Усіх міністраў прэзідэнт прызначае паводле ўказання [[прэм'ер-міністр]]а.

=== Знешняя палітыка ===
[[Файл:Dmitry Medvedev at Armenian Genocide memorial-2.jpg|thumb|Прэзідэнт Расіі [[Дзмітрый Мядзведзеў]] наведвае Мемарыял генацыду армян, 2008]]
У сваёй знешняй палітыцы Ерэван будуе сяброўскія адносіны з усімі краінамі свету, больш цесна арыентуючыся на Расію і іншых удзельнікаў [[Еўразійскі эканамічны саюз|Еўразійскага эканамічнага саюза]] і [[Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы|Арганізацыі Дагавора аб калектыўнай бяспецы]]. У Гюмры размешчана расійская ваенная база.

Дзякуючы шырокаму прадстаўніцтву [[Армянская дыяспара|армянскай дыяспары]] па ўсім свеце, Арменія мае цесныя сувязі з многімі вялікімі краінамі (ЗША, Францыя). Добрым сябрам Арменіі ў ХХІ стагоддзі стаў Іран. Пасля заканчэння карабахскага канфлікту, былі ўсталяваны мірныя адносіны паміж Арменіяй і Азербайджанам.

Акрамя ЕАЭС і АДКБ, Арменія ўваходзіць [[Савет Еўропы]], [[Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе|Арганізацыю па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе]], [[Сусветная гандлёвая арганізацыя|Сусветную гандлёвую арганізацыю]]. Дзякуючы цесным гістарычным сувязям з Францыяй, Арменія стала сябрам [[Франкафонія|Франкафоніі]], у 2018 у Ерэване адбыўся саміт гэтай арганізацыі.

==== Адносіны з Беларуссю ====
{{main|Беларуска-армянскія адносіны}}
Дыпламатычныя адносіны ўрады ўстанавілі [[11 чэрвеня]] [[1993]] года&lt;ref&gt;[http://www.president.gov.by/by/press23641.print.html Аляксандр Лукашэнка павіншаваў Прэзідэнта Арменіі Сержа Саргсяна з 15-годдзем устанаўлення дыпламатычных адносін]// Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. 11 чэрвеня [[2008]]&lt;/ref&gt;. У верасні 2001 года ў [[Ерэван]]е адкрыта Пасольства Рэспублікі Беларусь. Пасольства Рэспублікі Арменія ў Рэспубліцы Беларусь функцыянуе з 1993 года.
    
У 2001 і 2013 гадах адбыліся афіцыйныя візіты Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у Арменію. Афіцыйны візіт у Беларусь Прэзідэнта Рэспублікі Арменія прайшоў ў чэрвені 2002 года. Апошняя сустрэча прэзідэнтаў (з боку Арменіі прэзідэнты былі ў 2001,02 [[Роберт Седракавіч Качаран|Качаран]], у 2013 [[Серж Азатавіч Саргсян|Саргсян]], у 2018 Саркісян) адбылася 30 кастрычніка 2018 у межах працы Мюнхенскай канферэнцыі па бяспецы. Аляксандр Лукашэнка адзначыў, што ў асобе Беларусі Арменія будзе заўсёды мець добрага
і надзейнага сябра&lt;ref&gt;https://www.belta.by/president/view/lukashenko-armenija-v-litse-belarusi-vsegda-budet-imet-horoshego-i-nadezhnogo-druga-323613-2018/&lt;/ref&gt;.

== Адміністрацыйны падзел ==
[[Файл:ArmeniaNumbered.png|255px|thumb|Адміністрацыйны падзел Арменіі]]
{{main|Адміністрацыйны падзел Арменіі}}
Арменія дзеліцца на 10 [[марз]]аў ({{lang-hy|մարզեր}}) і адзін асобны горад:

# [[Арагацотнская вобласць|Арагацотн]] ({{lang-hy|Արագածոտնի մարզ}})
# [[Арарацкая вобласць|Арарат]] ({{lang-hy|Արարատի մարզ}})
# [[Армавірская вобласць|Армавір]] ({{lang-hy|Արմավիրի մարզ}})
# [[Гехаркунікская вобласць|Гехаркунік]] ({{lang-hy|Գեղարքունիքի մարզ}})
# [[Катайкская вобласць|Катайк]] ({{lang-hy|Կոտայքի մարզ}})
# [[Ларыйская вобласць|Лары]] ({{lang-hy|Լոռու մարզ}})
# [[Шыракская вобласць|Шырак]] ({{lang-hy|Շիրակի մարզ}})
# [[Сюнікская вобласць|Сюнік]] ({{lang-hy|Սյունիքի մարզ}})
# [[Тавушская вобласць|Тавуш]] ({{lang-hy|Տավուշի մարզ}})
# [[Ваёцдзорская вобласць|Ваёц-дзор]] ({{lang-hy|Վայոց Ձորի մարզ}})
# [[Ерэван]] (сталіца) ({{lang-hy|Երևան}})

== Насельніцтва ==
{{main|Насельніцтва Арменіі}}
[[Файл:Population pyramid of Armenia 2016.png|thumb|Полава-ўзроставая піраміда, 2016]]
Арменія — самая малая па колькасці насельніцтва краіна Паўднёвага Каўказа і СНД. Ад часу распаду Савецкага Саюза колькасць насельніцтва Арменіі, якая ў 1991 годзе перавышала 3,5 млн чалавек, скарацілася да 2 961 000 чал. (на 01.01.2022 г.) — як за кошт натуральнага, так і міграцыйнага складнікаў. У 2021 г. нараджальнасць не вельмі пераўзыходзіла смяротнасць (12,4 супраць 11,7 на 1000 чалавек), і пры эміграцыі (- 4 200 чал. за 2021 г.) агульная дынаміка застаецца адмоўнай. [[Сумарны каэфіцыент нараджальнасці]] складае 1.64. Доля пенсіянераў — 15,77 %, доля працаздольнага насельніцтва — 68,1 %, узровень беспрацоўя — 18,2 %. Чаканая працягласць жыцця — 73.5 гадоў.

У Арменіі высокая шчыльнасць насельніцтва — 99,55 чал/км² (2021 г.). Большая частка насельніцтва сканцэнтравана ў паўночнай частцы краіны, асабліва шчыльна заселеная Арарацкая даліна, у якой знаходзіцца і сталічная агламерацыя. У гарадах жыве 63 % насельніцтва — найбольшы паказчык сярод краін Закаўказзя. У Ерэване і яго спадарожніках пражывае больш як траціна жыхароў краіны. Наступны па памерах горад, Гюмры, у дзевяць разоў меншы за сталіцу. У Ванадзоры — горадзе, што замыкае тройку — жыве 90,5 тыс.чалавек. Ад 40 да 50 тысяч чалавек складае насельніцтва гарадоў [[Вагаршапат]] (у 1945—1992 ён насіў назву Эчміядзін), [[Абавян (горад)|Абавян]], [[Капан (Арменія)|Капан]], [[Раздан (горад)|Раздан]].

Арменія з’яўляецца адзінай краінй былога СССР з практычна монаэтнічным насельніцтвам — 98,6 % [[Армяне|армянаў]], далей [[езіды]] — 1,2 %, [[рускія]] — 0,4 %, [[асірыйцы]], [[украінцы]], [[грэкі]], [[курды]]. Пасля [[Карабахская вайна|вайны з Азербайджанам]] за [[Нагорны Карабах]] у Арменію прыбыла каля 260 тыс. бежанцаў з Азербайджана пераважна армянскай нацыянальнасці, а ў Азербайджан перасялілася каля 200 тыс. чалавек, у асноўным азербайджанцаў (якія за савецкім часам складалі найбольшую этнічную меншасць), што канчаткова ператварыла Арменію у надзвычайна монанацыянальную краіну.

Дзяржаўная мова [[армянская мова|армянская]], вельмі шырока выкарыстоўваецца руская, асабліва сярод старэйшага пакалення. Падчас апытання (2013) 24 % армян ацанілі сваё веданне рускай мовы як выдатнае, 59 % — як нармалёвае.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20131029210003/http://www.css.ethz.ch/publications/pdfs/CAD-51-52.pdf&lt;/ref&gt; Вельмі высокі ўзровень пісьменнасці — 99,7 %. 95 % насельніцтва з’яўляюцца вернікамі ''[[Армянская апостальская царква|Армянскай апостальскай царквы]]''. Сваю спецыфічную монатэістычную рэлігію маюць езіды, а ў вёсцы Акналіх пабудаваны самы вялікі езідскі храм у свеце.&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/world/2016/jul/25/worlds-largest-yazidi-temple-under-construction-in-armenia&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://visasam.ru/emigration/vybor/naselenie-armenii.html#__2022 Насельніцтва Арменіі: колькасць і склад у 2021—2022 г.]&lt;/ref&gt;

== Эканоміка ==
{{main|Эканоміка Арменіі}}
[[Файл:GDP growth rates in Armenia, Georgia and Azerbaijan in 2010 - 2017.png|thumb|Тэмпы росту ВУП Арменіі, [[Грузія|Грузіі]], [[Азербайджан]]а і некаторых рэгіёнаў у 2010—2017. Арменія ў 2010-х дэманструе высокі, але нестабільны рост ВУП.]]
Страта традыцыйных эканамічных сувязяў пасля распаду СССР, блакада з боку Азербайджана і Турцыі, адсутнасць уласных паліўных рэсурсаў — негатыўна адбіваюцца на гаспадарцы краіны. Эканамічным тварам Арменіі застаюцца сельская гаспадарка і звязаная з ёй харчовая прамысловасць (вытворчасць пладовых кансерваў, він, каньякоў), здабыча руд каляровых металаў (золата, медзі і малібдэну) і каляровая металургія, атамная энергетыка, турызм.

З 1994 года, пры падтрымцы [[МВФ]] ідзе мадэрнізацыя эканомікі, якая выклікала эканамічны рост. Дзякуючы [[Прыватызацыя|прыватызацыі]] сярэдніх і малых прадпрыемстваў краіне ўдалося абмежаваць [[Інфляцыя|інфляцыю]] і стабілізаваць [[Армянскі драм|валюту]]. У 2003 Арменія ўвайшла ў [[Сусветная Гандлёвая Арганізацыя|Сусветную Гандлёвую Арганізацыю]], стаўшы яе 145 удзельнікам. Органам банкаўскага рэгулявання і банкаўскага нагляду з’яўляецца [[Цэнтральны банк Рэспублікі Арменія]]. Значную частку нацыянальнага прыбытку забяспечваюць грашовыя пераводы нацыянальнай дыяспары у [[Расія|Расіі]] і іншых краінах. У 2010-х хутка развіваецца ІТ-сектар: у 2013 кампанія [[Intel]] заявіла аб намеры адкрыць у Ерэване даследчы цэнтр. У 2015 Арменія ўвайшла ў [[Еўразійскі эканамічны саюз]], тым самым замацаваўшы сваю эканамічную арыентацыю на Расію. У 2012—2018 ВУП Арменіі вырас на 40,7 %!&lt;ref&gt;http://arka.am/en/news/economy/armenia_s_gdp_has_grown_40_7_over_seven_year_and_key_banking_indicators_have_almost_doubled/?sphrase_id=24650680&lt;/ref&gt;

[[Файл:Armenian State Revenue Committee building.JPG|thumb|left|Дзяржаўны камітэт па даходах (аб’ядноўвае мытную і падатковую службу) часта абвінавачваецца ў карупцыі]]
Да адмоўных фактараў, што тармозяць развіццё армянскай эканомікі, адносяцца наступствы землетрасення 1988 і блакада з боку [[Турцыя|Турцыі]] і [[Азербайджан]]а. Эканамічнае супрацоўніцтва ажыццяўляецца толькі праз межы [[Грузія|Грузіі]] і [[Іран]]а. Значнай праблемай застаецца беспрацоўе (18,9 % у 2017), яшчэ вышэй ягоны паказчык сярод моладзі.&lt;ref&gt;https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/am.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190615165701/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/am.html |date=15 чэрвеня 2019 }}&lt;/ref&gt;

Развіта здабыўная прамысловасць, у якой у 2017 было створана 3,1 % ВУП (172 млрд драм)&lt;ref&gt;https://www.armstat.am/file/article/sv_01_18a_112.pdf&lt;/ref&gt;: вядзецца здабыча золата, свінцова-цынкавых і медных руд. Разведаны невялікія паклады нафты і прыроднага газу, але іх распрацоўка нават не пачата.

{{main|Энергетыка Арменіі}}
[[Файл:Metsamor aerien.jpg|thumb|Градзірні Армянскай АЭС]]
Адсутнасць значных паліўных рэсурсаў прычыніла неабходнасць будаўніцтва АЭС. Два рэактары магутнасцю 420 МВт кожны былі запушчаны у 1976 і 1980 гадах [[Армянская АЭС|у Мецаморы]]. У 1989, пасля [[Спітакскае землетрасенне|землетрасення ў Спітаку]], праца АЭС была спынена. Нястача [[Электрычнасць|электрычнасці]] і паліва ў выніку блакады з боку Азербайджана выклікала аднаўленне працы АЭС, што дазволіла краіне забяспечыць патрэбы ў электрычнасці і спыніць жорсткую эканомію, але прывяло да адмоўнай рэакцыі з боку [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]]. Станам на 2015 год АЭС давала 40 % ад ўсёй армянскай вытворчасці электраэнергіі. У лютым 2018 было аб’яўлена аб мадэрнізацыі АЭС і павелічэнні яе магутнасці на 10 %.&lt;ref&gt;http://arka.am/en/news/technology/modernization_to_increase_the_capacity_of_armenian_nuclear_power_plant_by_10/&lt;/ref&gt; Даследуюцца магчымасці ўсталявання невялікіх рэактараў у іншых раёнах краіны. І ядзернае паліва, і газ дзя ЦЭС, прадпрыемстваў і камунальнай гаспадаркі імпартуюцца з Расіі. І толькі парожыстыя армянскія рэкі не пакідаюць краіну без энергіі айчыннага паходжання. Дзейнічае каскад [[ГЭС]] на рацэ [[Раздан (рака)|Раздан]]. Да уласна армянскіх энергарэсурсаў адносяцца і хуткі армянскі вецер, і гарачае армянскае сонца, на якія так актыўна намякаюць праціўнікі атамнай энергетыкі з ЕС. У 2017 армянскімі электрастанцыямі было выраблена 7,8 млрд кВт*гадз электраэнергіі, што на 6,1 % больш чым у папярэднім годзе, але па вытворчасці кВт*гадз на душу насельніцтва Арменія саступае большасці краін СНД.&lt;ref&gt;https://www.indexmundi.com/map/?v=81000&lt;/ref&gt;

Сярод астатніх галін прамысловасці ў ХХІ стагоддзі важную ролю працягваюць іграць:
* каляровая металургія на ўласных рэсурсах, што пакутуе ад недахопу паліва і элекраэнергіі (медзеплавільны камбінат у [[Алаверды]]);
* вытворчасць цэменту;
* вытворчасць хімічных валокнаў, шын, угнаенняў ([[ванадзор]]скі хімічны комплекс);
* харчовая прамысовасць — вытворчасць спіртных напояў (віна, каньяку), пладовых кансерваў (сочыва, джэмаў, сокаў), тытунёвых вырабаў;
Адроджаны і нанова створаны некаторыя галіны машынабудавання: прыладабудаванне, вытворчасть дэталяў для аўтамабілебудавання, рухавікоў, прэсавага абсталявання; асвоена апрацоўка каштоўных камянёў і агранка алмазаў.

{{main|Сельская гаспадарка Арменіі}}
[[Файл:Այծ.jpg|thumb|Авечкі і козы на вясновых пашах на схілах патухлага вулкана [[Ара лер]]]]
[[Сельская гаспадарка]], у якой занята 36 % насельніцтва і якая ствараецца 15 % ВУП (2017) ды значная частка экспарту, развітая не дастаткова для самазабяспечання харчаваннем. Да фактараў, што спрыяюць развіццю адносяцца ўрадлівыя вулканічныя глебы, да неспрыяльных — гарыстасць тэрыторыі і дэфіцыт увільгатнення ў летні перыяд. У сельскай гаспадарцы пераважае раслінаводства, нягледзячы на тое, што ворныя землі, сады і вінаграднікі займаюць усяго 16 % тэрыторыі. Асноўным раёнам земляробства з’яўляецца Арарацкая даліна. Вырошчваюцца збожжавыя (пшаніца, ячмень), гародніна, бульба, пладовыя культуры (персікі, грэцкія арэхі, айва, інжыр, гранаты, абрыкосы), вінаград (сталовыя і вінныя гатункі), дыні, кветкі. Больш раннія вясна і лета дазваляюць армянскім аграрыям пастаўляць прадукцыю на рынкі паўночных краін у красавіку-чэрвені. У жывёлагадоўлі пераважае экстэнсіўная авечкагадоўля на засушлівых большай часткай года горных пашах, якія займаюць 56 % тэрыторыі краіны. [[Севан]] дае багата рыбы, асабліва знакамітая стронга, якая тут завецца [[ішхан (рыба)|ішханам]].

Сярод відаў траспарту галоўнае значэнне мае аўтамабільны. Чыгункі знаходзяцца ў заняпадзе, у тым ліку праз блакаду з боку Турцыі і Азербайджана. Пасажырскае спалучэнне дзейнічае толькі з Грузіяй (цягнік Ерэван-Тбілісі-Батумі).

Чвэрць армянскага ''экспарту'' (2017) прыходзіцца на турыстычныя паслугі, 12 % — на ІТ паслугі. Яшчэ чвэрць складаюць каляровыя металы — медзь і золата, 10 % — тытунёвыя вырабы і спіртныя напоі. Асноўнымі пакупнікамі з’яўляюцца Расія (24 %), Кітай (13 %), Грузія (12,5 %), Швейцарыя (8 %). Асноўныя артыкулы ''імпарту'' — турыстычныя і транспартныя паслугі, паліва, прадукты харчавання. Галоўныя пастаўшчыкі — Расія (29 %), краіны ЕС, Грузія, Іран, ААЭ.&lt;ref&gt;http://atlas.cid.harvard.edu/explore/?country=9&amp;partner=undefined&amp;product=undefined&amp;productClass=HS&amp;startYear=undefined&amp;target=Partner&amp;tradeDirection=import&amp;year=2017&lt;/ref&gt;
Гандлёвы абарот паміж Арменіяй і Беларуссю складае каля 50 млн даляраў. Беларускі ўрад плануе павялічыць экспарт у Арменію трактароў і ліфтоў, пасажырскай тэхнікі, малочнай прадукцыі. Арменія пастаўляе на беларускі рынак кветкі, спіртныя напоі, лекі.&lt;ref&gt;https://sputnik.by/economy/20190131/1039839362/Traktory-v-obmen-na-tsvety-i-konyak-Belarus-ozhivit-torgovlyu-s-Armeniey.html&lt;/ref&gt;

== Культура Арменіі ==

=== Літаратура ===
{{main|Армянская літаратура}}
[[Файл:Shamiram ara.jpeg|thumb|right|Ара Цудоўны і Шамірам, карціна [[Вардкес Сурэнянц|Вардкеса Сурэнянца]] ([[1899]])]]
'''Армянская літаратура''' — адна з самых старажытных літаратур свету. Зарадзілася ў сярэдзіне [[5 стагоддзе|V стагоддзя]] пасля стварэння каля [[406]] г. [[армянскі алфавіт|армянскага алфавіта]]. V стагоддзе лічыцца «залатым векам» у гісторыі армянскай літаратуры. [[10 стагоддзе|X]]—[[14 стагоддзе|XIV]] стагоддзі таксама называюцца перыядам армянскага адраджэння.

Паданні і легенды («Нараджэнне Ваагна», «Гайк і Бел», «Ара Цудоўны і Шамірам», «Тыгран і Аждаан» і інш.) расказваюць пра барацьбу армян за незалежнасць і дзяржаўнасць, адлюстроўваюць зараджэнне этнічнай самасвядомасці, пошукі ў філасофскім асэнсаванні жыцця прыроды і сусвету. Помнікам сусветнай культуры з’яўляецца гераічны эпас [[9 стагоддзе|IX стагоддзя]] «[[Давід Сасунцы]]».

== Гл. таксама ==
* [[Гусан]]
* [[Аван]]
* [[Уладзімір Пятровіч Асмалоўскі]]
* [[Нерсес IV Дабратворны]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Арменія // {{крыніцы/БелЭн|1к}} С. 488—494.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Armenia}}
* [http://www.president.am Афіцыйны сайт Прэзідэнта Арменіі]
* [http://www.gov.am Афіцыйны сайт Урады Арменіі]
* [http://www.parliament.am Афіцыйны сайт Нацыянальнага Збору Арменіі]
* [http://www.armeniaforeignministry.com Афіцыйны сайт МЗС Арменіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090126185358/http://www.armeniaforeignministry.com/ |date=26 студзеня 2009 }}
* [http://www.elections.am/ Цэнтральная выбарчая камісія]
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Краіны Азіі}}
{{Усходняе партнёрства}}
{{СНД}}
{{АДКБ}}

[[Катэгорыя:Арменія| ]]
[[Катэгорыя:Унітарныя дзяржавы]]
[[Катэгорыя:Краіны, якія не маюць выхаду да мора]]</text>
      <sha1>ndy49b8ulcfz2x7dlhi7rnvf72o0yyf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131382</id>
      <parentid>5131294</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:39:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <comment>Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/~2026-25147-15|~2026-25147-15]]) і адноўлена версія 5086058, зробленая M.L.Bot</comment>
      <origin>5131382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60376" sha1="t681f33ip1ihxp79x3oqp2t7knjyuah" xml:space="preserve">{{значэнні}}
{{Дзяржава
 | Родны склон             = Арменіі
 | Назва гімна             = Мер Айрэнік
 | Аўдыё                   = Mer Hayrenik instrumental.ogg
 | Форма кіравання         = [[Парламенцкая рэспубліка]]&lt;ref name=&quot;atlas mira&quot;&gt;Атлас мира. Государства и территории мира. Справочные сведения. — Роскартография, 2010. — С. 14. — ISBN 978-5-85120-295&lt;/ref&gt;
 |lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min = 23|lat_sec = 0
 |lon_dir = E|lon_deg = 44|lon_min = 57|lon_sec = 0
 |region        = AM
 | Заснавана               =  [[IV стагоддзе да н.э.|IV]] — [[II стагоддзе да н.э.|II]] стст. да н.э. &lt;!-- Па выніках абмеркавання на З артыкула: гл. тэму &quot;Шаблон-картка: Заснавана&quot; --&gt;
 | Дата незалежнасці       = [[28 мая]] [[1918]] года&lt;br /&gt;(ад [[Закаўказская Дэмакратычная Федэратыўная Рэспубліка|ЗДФР]])&lt;br /&gt;[[21 верасня]] [[1991]] года&lt;ref&gt;23 верасня — дата абвяшчэння незалежнасці краіны Вярхоўным саветам Арменіі. Як дзень незалежнасці ў Арменіі адзначаецца 21 верасня — дзень правядзення рэферэндума, на якім было прынята рашэнне пра выхад са складу СССР. Гл. {{cite web
 |datepublished = 23 марта 2006
 |url           = http://newsarmenia.ru/arm1/20060323/41545071.html
 |title         = В Армении с апреля 2006 года начнутся мероприятия по празднованию 15-летия независимости республики
 |publisher     = Новости Армении
 |accessdate    = 2009-05-06
 |archiveurl    = https://www.webcitation.org/659qFUTKP?url=http://newsarmenia.ru/arm1/20060323/41545071.html
 |archivedate   = 2 лютага 2012
 |url-status       = live
}}&lt;/ref&gt;
 | Незалежнасць ад        = [[СССР]]
 | Найбуйнейшыя гарады    = [[Ерэван]], [[Гюмры]], [[Ванадзор]]&lt;!-- гарады звыш 100 тыс. чалавек --&gt;
 | Пасады кіраўнікоў      = [[Прэзідэнт Арменіі|Прэзідэнт]] &lt;br /&gt;[[Прэм'ер-міністр Арменіі|Прэм'ер-міністр]]
 | Кіраўнікі              = [[Армен Саркісян]]&lt;br /&gt; [[Нікол Пашынян]]
 | Месца па тэрыторыі     = 138
 | Тэрыторыя              = 29&amp;nbsp;743
 | Працэнт вады           = 4,71
 | Працэнт лесу           = меней 10
 | Месца па насельніцтве  = 135
 | Насельніцтва           = 2.924.800&lt;ref&gt;https://www.armstat.am/file/article/nasel_01.01.2016.pdf&lt;/ref&gt;
 | Год перапісу           = 2016
 |Шчыльнасць насельніцтва = 101,2 &lt;!-- 2 924 800 чал. / 29743 кв. км --&gt;
 |ВУП (ППЗ)               = 32,893 млрд.&lt;ref&gt;https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=62&amp;pr.y=6&amp;sy=2016&amp;ey=2020&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=911&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=&lt;/ref&gt;
 |Год разліку ВУП (ППЗ)   = 2019
 |ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва = 10,995
 |ВУП (намінал)             = 13,302 млрд.
 |Год разліку ВУП (намінал) = 2019
 |Месца па ВУП (намінал)    = 132
 |ВУП (намінал) на душу насельніцтва = 4,446
 |ІРЧП= {{рост}} 0,755&lt;ref&gt;http://www.hdr.undp.org/en/2018-update {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180914203906/http://hdr.undp.org/en/2018-update |date=14 верасня 2018 }}&lt;/ref&gt;
 |Год разліку ІРЧП=2017
 |Месца па ІРЧП=83
 |Узровень ІРЧП            = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;высокі&lt;/span&gt;
 | Этнахаронім             = армянін, армянка, [[армяне]]
}}
{{Гісторыя Арменіі}}
'''Арме́нія''' ({{lang-hy|Հայաստան}}), '''Рэспу́бліка Арме́нія''' ({{lang-hy|Հայաստանի Հանրապետություն}}) — краіна на [[Паўднёвы Каўказ|паўднёвым Каўказе]]. Мяжуе з [[Турцыя]]й на захадзе, з [[Грузія]]й на поўначы, з [[Азербайджан]]ам на ўсходзе, з [[Іран]]ам і [[Нахічэванская Аўтаномная Рэспубліка|Нахічэванскай Аўтаномнай Рэспублікай]] Азербайджана на поўдні. Арменія кантралюе частку тэрыторыі Азербайджана (эксклавы Кяркі, Бархударлы, Сафулу, Верхняя Аскіпара).

Арменія — унітарная, шматпартыйная, дэмакратычная дзяржава-нацыя з даўняй гісторыяй і культурнай спадчынай. Сучасная Арменія — парламенцкая (з 2018) рэспубліка, прэзідэнт мае прадстаўнічыя функцыі. Заканадаўчы орган — аднапалатны парламент, выканаўчая ўлада належыць кабінету міністраў на чале з прэм’ер-міністрам.

Уваходзіць у [[Еўразійскі эканамічны саюз]], [[Савет Еўропы]] і [[Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы|Арганізацыю Дагавора аб калектыўнай бяспецы]].

== Этымалогія ==
{{Асноўны артыкул|Назва Арменіі}}
Уласная армянская назва краіны — ''{{lang|hy-Latn|Айк}}'' (ад легендарнага патрыярха [[Армяне|армян]] [[Айк (міфічны прабацька армян)|Айка]] ({{lang|hy|Հայկ}}), прапраўнука [[Ной|Ноя]], які, паводле [[Маўсес Харэнацы|Маўсеса Харэнацы]], у [[3 тысячагоддзе да н.э.|2492 да н.э.]] перамог [[Спіс вавілонскіх цароў|вавілонскага цара]] Бела і лічыцца пачынальнікам дзяржавы-нацыі каля [[Арарат (Арменія)|Арарата]])&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар = Razmik Panossian.|частка = |загаловак = The Armenians: From Kings And Priests to Merchants And Commissars|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = Columbia University Press|год = 2006|том = |старонкі = 106|старонак = |серыя = |isbn = 978-0-231-13926-7|тыраж = }}&lt;/ref&gt;. У [[Сярэднявечча|Сярэднявеччы]] праз даданне [[Персідская мова|персідскага]] суфіксу ''-стан'' (месца) назва пашырылася да ''Аястан''.

[[Экзонім]] ''Арменія'' з’яўляецца ў [[Стараперсідская мова|старажытнаперсідскім]] [[Бехістунскі надпіс|Бехістунскім надпісе]] (515 да н.э.) як ''Арміна'' ([[Файл:Old Persian a.png|30x20pxpx]] [[Файл:Old Persian ra.png|30x20pxpx]] [[Файл:Old Persian mi.png|30x20pxpx]] [[Файл:Old Persian i.png|30x20pxpx]] [[Файл:Old Persian na.png|30x20pxpx]]). Ён значыў краіну [[Урарту]]&lt;ref&gt;[https://allinnet.info/news/toponyms-armenia-and-urartu-are-synonymous Toponyms «Armenia» and «Urartu» are Synonymous]&lt;/ref&gt;. [[Старажытнагрэчаская мова|Старажытнагрэчаскія]] тэрміны {{lang|grc|Ἀρμενία}} (''Арменія'') і {{lang-grc|Ἀρμένιοι}} (''Арменіёй'', «Армяне») упершыню выкарыстоўвае [[Гекатэй Мілецкі]] (Каля 550 да н.э. — Каля 476 да н.э.).&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар = Mark Chahin.|частка = |загаловак = The Kingdom of Armenia|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = London|выдавецтва = Routledge|год = 2001|том = |старонкі = fr. 203|старонак = |серыя = |isbn = 978-0-7007-1452-0|тыраж = }}&lt;/ref&gt;. Грэчаскі стратыг [[Ксенафонт]], удзельнік некаторых персідскіх выправаў, апісвае мноства бакоў армянскага сялянскага жыцця і гасціннасці прыкладна ў 401 да н.э. Ён заўважае, што людзі размаўлялі мовай, для яго вуха падобнай да мовы [[Персы|персаў]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар = Xenophon.|частка = |загаловак = Anabasis|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = |том = |старонкі = IV.v.2–9|старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}&lt;/ref&gt;. Згодна з версіямі як Маўсеса Харэнацы, так і [[Мікаэл Чамчан|Мікаэла Чамчана]], ''Арменія'' паходзіць ад імя [[Арам, імя|Арам]], прамога нашчадка Айка&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар = Moses of Chorene.|частка = Book 1, Ch. 12|загаловак = The History of Armenia|арыгінал = |спасылка = http://www.vehi.net/istoriya/armenia/khorenaci/index.html|адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=battles&gt;{{кніга|аўтар = Father Michael Chamich.|частка = |загаловак = History of Armenia from B.C. 2247 to the Year of Christ 1780, or 1229 of the Armenian era|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Calcutta|выдавецтва = Bishop’s College Press|год = 1827|том = |старонкі = 19|старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}&lt;/ref&gt;.

== Геаграфічнае становішча ==
{{main|Геаграфія Арменіі}}
Арменія ляжыць паміж 38° і 42° пн.ш. (г.зн., бліжэй да экватара, чым да полюса) ды 43° і 47° у.д.. Геаграфічна Арменія належыць да рэгіёна [[Паўднёвы Каўказ|паўднёвага Каўказа]], у больш шырокім сэнсе — да [[Пярэдняя Азія|Пярэдняй Азіі]]. Не мае выхаду да мора.

== Прырода ==
{{main|Геаграфія Арменіі}}
[[Файл:Armenia be mapa.png|thumb|Тапаграфічная карта]]
[[Файл:Ruins in Spitak after the 1988 earthquake.jpg|thumb|left|Разбураны [[Спітак]], снежань 1988]]
Большая частка тэрыторыі краіны горная (сістэма [[Малы Каўказ|Малога Каўказа]] і [[Армянскае нагор’е]]), характар раўнін маюць вялікія даліны, найбольшая з якіх — [[Арарацкая раўніна|Арарацкая]]. Каля 90 % краіны знаходзіцца на вышыні болей за 1000 метраў, што дазваляе Арменіі ўвайсці ў дзясятку краін з найбольшай сярэдняй вышынёй паверхні і робіць яе «гарысцей» за [[Швейцарыя|Швейцарыю]] або [[Непал]]!&lt;ref&gt;https://farm1.staticflickr.com/779/30949572663_37d588c515_o.jpg&lt;/ref&gt; самым высокім пунктам краіны з’яўляецца вулкан [[Арагац]] (4 090 м), самыя нізкія ляжаць на вышыні 380 і 430 метраў (у далінах рэк [[Аракс]] і [[Дэбед]] на поўдні і поўначы краіны адпаведна). Арменія размешчана ў сейсмічна актыўнай зоне, апошнія моцныя землетрасенні адбыліся ў [[Спітакскае землетрасенне|1988]] і 1993 гг.

У Арменіі маюцца радовішчы 60 відаў карысных выкапняў. Знойдзены паклады ўсіх відаў металаў: каляровых, чорных, рэдкіх, каштоўных, рассеяных. Найбольш багатыя запасы медна-малібдэнавых руд і золата. Па запасах [[малібдэн]]у Арменія адносіцца да сусветных лідараў. Візітоўкай Арменіі ў свеце карысных выкапняў з’яўляюцца будаўнічыя камяні: [[туф]], [[базальт]]ы, [[пемза]], [[мармур]].

[[Файл:Ծաղկաձորի երկրորդ սահուղիէն տեսարանը.JPG|thumb|Зіма на Каўказе, [[Цагкадзор]]. Удалечыні, на дне даліны, бачна возера [[Севан]]]]
На раўнінах пануе [[субтрапічны клімат]] з кароткімі халоднымі зімамі і спякотнымі летамі. Увечары і ўначы летнюю спёку асцюджаюць брызы з гор. Зімой звычайна выпадае шмат снегу, таму армяне маюць магчымасць бавіць зімні час на гарналыжных курортах, самы вядомы з якіх — [[Цагкадзор]]. Вёсны кароткія, затое доўгія армянскія восені вядомыя сваёй яркай і маляўнічай лістотай. Сярэдняя тэмпература [[Студзень|студзеня]] — −3&amp;nbsp;°C,a [[Ліпень|ліпеня]] — ад 24&amp;nbsp;°C да 26&amp;nbsp;°C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае ад 200 да 500 мм, летам адчуваецца моцны недахоп вільгаці. На ўзвышшах пануе ўмераны клімат, а на вышынях болей 2000 м — горны. Колькасць ападкаў у гарах складае болей за 800 мм у год.

[[Файл:074 Lake Sevan (1541475556).jpg|thumb|left|[[Севан]], здымак ад манастыра Севанаванк]]
Самая доўгая рака Арменіі — [[Аракс]], па якой у некаторых частках праходзіць мяжа з [[Турцыя]]й і [[Іран]]ам. Жыўленне рэк пераважна снегава-дажджавое, з вясновым разводдзем. Летам, калі сельскай гаспадарцы найбольш патрэбнае арашэнне, расход вады ў рэках моцна падае. Самы буйны штучны вадаём — [[Ахуранскае вадасховішча]]. У тэктанічнай упадзіне, на вышыні 1 900 м, знаходзіцца самае вялікае на Каўказе возера [[Севан]] (плошча паверхні 1 240 км², глыбіня да 83 метраў) — адно з самых вялікіх высакагорных азёр планеты. Балоты і багны Арарацкай даліны плошчай 1500 км² былі асушаны ў 1953—1955.

[[Файл:Diližanská příroda.jpg|thumb|Лясы ў [[Дыліжанскі нацыянальны парк|Дыліжанскім нацыянальным парку]]]]
За кошт горнага рэльефу ў Арменіі назіраецца вялікая разнастайнасць ландшафтаў, аднак праз засушлівы клімат дамінуюць стэпы і паўпустыні. У гарах на невялікіх плошчах захаваліся лясы з дубу, буку і грабу, вышэй за іх ідзе пояс хваёвых лясоў, яшчэ вышэй — альпійскіх лугоў. Лясы далін даўно высечаны. Дэ [[эндэмік]]аў расліннага свету адносіцца званочак Масальскага і кузінія буйналускаватая. Жывёльны свет даволі багаты, асаблівай разнасайнасцю вылучаюцца паўзуны: толькі ў Арменіі сустракаюцца двуполы і закаўказскі полазы, армянская яшчарка і інш., з млекакормячых сваёй радзімай Арменію назавуць армянскі муфлон, пясчанка Вінаградава, горны крот. У Севане жыве [[Ішхан (рыба)|ішхан]] — славутая севанская фарэль.

Паводле [[Індэкс экалагічнай эфектыўнасці|індэкса экалагічнай эфектыўнасці]] Арменія знаходзіцца на 63 месцы ў свеце, дэманструючы кепскі стан навакольнага асяроддзя, але высокую жыццяздольнасць экасістэм.&lt;ref&gt;https://epi.envirocenter.yale.edu/epi-topline {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190723205354/https://epi.envirocenter.yale.edu/epi-topline |date=23 ліпеня 2019 }}&lt;/ref&gt; 12 % тэрыторыі Арменіі ўзята пад ахову, створана 3 запаведнікі, 4 нацыянальных паркі, 27 заказнікаў. Адходы не перапрацоўваецца, паасобнага збору смецця амаль не практыкуецца. Мае быць пабудаваны завод па перапрацоўцы смецця ў [[Раздан (горад)|Раздане]].&lt;ref&gt;https://www.gov.am/en/news/item/9338/&lt;/ref&gt;

== Гісторыя ==
{{main2|Гісторыя Арменіі}}
[[Файл:Armenian_Empire.png|thumb|[[Вялікая Арменія|Армянскае царства]] пры Тыгране Вялікім]]
[[Файл:Garni Temple 02.JPG|thumb|left|Храм [[Гарні (храм)|Гарні]] — адзіны храм грэка-рымскага калоннага тыпу на постсавецкай прасторы]]
У 860 годзе да. н.э. на [[Армянскае нагор’е|Армянскім нагор’і]] узнікла старажытнае царства [[Урарту]] (або Ван) з цэнтрам у горадзе Тушпа на беразе возера [[Ван (возера)|Ван]]. Мяркуецца, што частка яго насельніцтва размаўляла на протаармянскай мове, ва ўсялякім разе ўсе наступныя армянскія дзяржавы ўспадкавалі землі Урарту, што дае сучасным армянам падставу лічыць гэтую дзяржаву сваёй старажытнай бацькаўшчынай. У пачатку VI ст да н.э. Урарту было зваявана скіфамі ды мідыйцамі і забыта нават гісторыкамі. Землі Арменіі сталі часткай Армянскай сатрапіі ў складзе Мідыі, а пасля — [[Дзяржава Ахеменідаў|Персіі]], [[Дзяржава Селеўкідаў|дзяржавы Селеўкідаў]]. У 190 г.да н.э. узнікла незалежнае Армянскае царства (ці [[Вялікая Арменія]]), што дасягнула найбольшага росквіту пры [[Тыгран II|Тыгране II Вялікім]] ([[95 да н.э.|95]]—[[66 да н.э.]]). Затым [[Рымская імперыя|рымскія]] і [[Парфянскае царства|парфянскія]] заваёвы зменшылі тэрыторыю царства і яно трапіла ў незайздроснае становішча паміж жорнамі суперніцтва дзвюх вялікіх дзяржаў. Армянскі набілітэт быў вымушаны дзяліцца на прарымскі і прапарфянскі.

[[Файл:Mesrop Mashtots by Francesco Majotto.jpg|thumb|[[Месроп Маштоц]] стварае армянскі алфавіт, 405 г н.э.]]
У [[301]] годзе пры [[Тырыдат III|Тырыдаце III]] Арменія прыняла [[хрысціянства]] ў якасці дзяржаўнай рэлігіі, што спрыяла далейшаму ўцягванню яе ва ўсходнерымскі культурны свет і адыходу ад [[Іран]]а, з якім яна была цесна звязана пачынаючы з [[4 стагоддзе да н.э.|VI ст. да н.э.]] Аднак нягледзячы на афіцыйнае прызнанне, працэс хрысціянізацыі працягваўся яшчэ доўга — цягам усяго [[4 стагоддзе|IV]] і часткова [[5 стагоддзе|V]] ст. Пасля падзення ў [[428]] годзе Армянскага царства, большая частка Арменіі была ўключана як марзбанства (марзпанат) у іранскую імперыю Сасанідаў. Пасля армянскага паўстання [[451]] года хрысціянская Арменія захавала сваю рэлігійную свабоду, а край атрымаў аўтаномію.

Пасля марзбанскага перыяду ([[428]]—[[636]]) Арменія была заваявана арабамі і быў утвораны Армянскі эмірат — аўтаномнае княства [[Арабскі халіфат|Арабскага халіфата]], да якога былі далучаны таксама армянскія землі захопленыя раней Усходнерымскай імперыяй ([[Візантыя]]й). Сталіца княства, у якое таксама ўваходзілі некаторыя раёны [[Грузія|Грузіі]] і Каўказскай Албаніі ([[Азербайджан]]а) была ў армянскім горадзе [[Двін]]. Эмірат існаваў да [[884]] года, калі была адноўлена незалежнасць ад аслабелага Халіфата.

[[Файл:Bagratuni Armenia 1000-tr.png|thumb|left|Армянскія феадальныя княствы, каля 1000 н.э. Пасярэдзіне — у коле васальных княстваў — княства Багратуні]]
Новапаўсталым Армянскім царствам кіравала дынастыя [[Багратуні]] да [[1045]] года. З часам некаторыя раёны Багратунскай (Багратыдскай) Арменіі аддзяліліся, сталі незалежнымі каралеўствамі і княствамі, як Каралеўства Васпуракана, кіраванае дынастыяй Арцруні, якая, праўда, адначасова прызнавала вяршэнства Багратуні.

У 1045 годзе [[Візантыйская імперыя]] заваявала Багратыдскую Арменію. Неўзабаве пад візантыйскай уладай апынуліся і іншыя армянскія землі. Візантыйскае панаванне працягнулася нядоўга, бо ўжо ў [[1071]] годзе туркі-сельджукі перамаглі візантыйцаў і занялі Арменію ў бітве пры Манзікерце, стварыўшы [[Вялікая Сельджукская імперыя|Сельджукскую імперыю]]. Каб пазбегнуць смерці ці няволі ад тых, хто забіў яго родзіча [[Гагік II]], кароль Ані разам з некаторымі суродзічамі сыйшоў у цясніны Таўрскіх гор, а пасля ў Тарсус у рэгіёне [[Кілікія]]. Там ім даў прытулак візантыйскі губернатар, і там было пазней заснаванае армянскае Кілікійскае царства.

Сельджукская імперыя пачала распадацца. У пачатку [[14 стагоддзе|14 стагоддзя]] армянскія князі дынастыі Закарыдаў стварылі напаўнезалежнае армянскае княства ў Паўночнай і Усходняй Арменіі, вядомае як Закарыдская Арменія.

[[Файл:Marcharmenians.jpg|thumb|Турэцкія салдаты канваююць армян у турму. Адзін з эпізодаў [[Генацыд армян|генацыду армян]], 1915]]
У [[XVI стагоддзе|XVI]]-[[XIX стагоддзе|XIX стагоддзях]] спрадвечныя армянскія тэрыторыі — [[Усходняя Арменія|Усходняя]] і [[Заходняя Арменія]] — папераменна пераходзілі пад уладу варагуючых [[Асманская імперыя|Асманскай]] і [[Персідская імперыя|Персідскай імперый]]. Да сярэдзіны XIX стагоддзя Усходняя Арменія была [[Руска-персідскія войны|заваяваная Расійскай імперыяй]], а большая частка Заходняй Арменіі заставалася пад асманскім панаваннем, сёння гэта частка Турцыі. У канцы ХІХ стагоддзя і ў [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] армяне ў Асманскай імперыі [[Генацыд армян|сістэматычна вынішчаліся]].

[[Файл:Emblem of the Armenian Soviet Socialist Republic (1937–1990), Emblem of Armenia (1990–1992).svg|thumb|left|Герб Армянскай ССР. У цэнтры кампазіцыі гара [[Арарат]]]]
Пасля амаль 600 гадоў бездзяржаўнасці ў 1918 годзе Арменія [[Першая Рэспубліка Арменія|атрымала незалежнасць]], аднак у 1920 стала [[Армянская ССР|савецкай]]. У 1922—1991 Арменія ўваходзіла ў склад [[СССР]]. У 1922—1936 Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Арменія ўваходзіла ў склад [[Закаўказская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Закаўказскай СФСР]] са сталіцай у [[Тбілісі|Тыфлісе]] разам з Грузіяй і Азербайджанам. Пачынаючы з 1936 Арменія з’яўлялася непасрэднай часткай СССР як Армянская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка. 1988 стаў для краіны годам выпрааванняў. У пачатку 1988 застарэлы армяна-азербайджанскі нацыянальны канфлікт, галоўным нервам якога быў [[Нагорны Карабах]] — раён кампактнага пражывання армян у азербайджанскай ССР, — выліўся ў гвалтоўныя вулічныя сутыкненні і пагромы. У снежні 1988 адбылося Спітакскае землетрасенне, якое забрала сама меней 25 000 жыццяў і моцна адбілася на эканоміцы краіны.

[[Файл:Armenian soldiers in northern Artsakh 1994.tif|thumb|Армянскія салдаты ў паўночным Карабаху, 1994]]
23 жніўня 1990 года Вярхоўны Савет Армянскай ССР прыняў дэкларацыю аб Незалежнасці Арменіі. У 1993—1994 адбылася [[Карабахская вайна]] з Азербайджанам, вынікам якой стала перамога Арменіі — была адстояна фактычная незалежнасць Нагорнага Карабаха. З таго часу адносіны Арменіі з Азербайджанам і саюзнай яму Турцыяй застаюцца варожымі. У красавіку 2018 пры пераходзе Арменіі да парламенцкай рэспублікі адбылася спроба экс-прэзідэнта Сержа Саргсяна працягнуць сваё палітычнае жыццё за дзяржаўным стырном, што выклікала грамадскія пратэсты — Армянскую рэвалюцыю, якая не дазволіла зганьбаваць дэмакратыю.

== Дзяржаўны лад і палітыка ==
{{main|Палітыка Арменіі}}
[[Файл:April 22 yerevan republic square protest.jpg|thumb|Вулічныя пратэсты 22 красавіка 2018 на Плошчы Рэспублікі, [[Ерэван]]]]
У Арменіі дзейнічае [[Канстытуцыя Арменіі|Канстытуцыя]], якая была прынятая ў [[1995]] годзе на [[рэферэндум]]е. У снежні 2015 у краіне прайшоў другі рэферэндум, у адпаведнасці з рашэннем якога Канстытуцыя была зменена, і ў 2018 краіна перайшла да парламентарнай формы ўладкавання замест ранейшай паўпрэзідэнцкай. Кіраўніком дзяржавы па-ранейшаму з’яўляецца [[прэзідэнт]], які цяпер прызначаецца парламентам на сямігадовы тэрмін і выконвае фактычна прадстаўнічыя функцыі.

Дрэйф экс-прэзідэнта [[Серж Саргсян|Сержа Саргсяна]] на пасаду прэм’ер-міністра ў красавіку таго ж года (дзеля чаго ўласна і быў задуманы пераход да парламенцкай рэспублікі) выліўся ў палітычныя пратэсты, у выніку якіх армянскаму грамадству ўдалося адстаяць дэмакратыю. Лідар пратэстоўцаў, дэпутат [[Нікол Ваваевіч Пашынян|Нікол Пашынян]] 8 траўня 2018 стаў прэм’ер-міністрам.

[[Заканадаўчая ўлада]] належыць аднапалатнаму [[парламент]]у, дэпутаты якога выбіраюцца на пяцігадовы тэрмін. 101 дэпутат парламента выбіраецца на ўсеагульных выбарах па прапарцыйнай сістэме. У экстрэмальных сітуацыях склад парламента можа быць пашыраны да 200 крэслаў. У парламент праходзяць дэпутаты партый, што пераадолелі пяціадсоткавы бар’ер. Галоўныя палітычныя партыі: «Грамадзянская дамова» Нікола Пашыняна і Арарата Мірзаяна, што разам з партыяй «Місія» і незалежнымі прадстаўнікамі грамадскасці фарміруюць урадавы альянс «Мой крок». Апазіцыйныя партыі: «Квітнеючая Арменія» і «Бліскучая Арменія». Рэспубліканская партыя Арменіі — самая ўплывовая партыя постсавецкага часу — на апошніх выбарах (снежань 2018) нават не пераадолела пяціадсоткавага бар’ера.

[[Выканаўчая ўлада]] належыць ураду на чале з прэм’ер-міністрам. Прэм’ер-міністр — самая ўплывовая фігура ў палітыцы сучаснай Арменіі — прызначаецца прэзідэнтам ў адпаведнасці з вынікамі парламенцкага галасавання і можа быць зняты ў выпадку атрымання вотуму недаверу з боку парламента. Усіх міністраў прэзідэнт прызначае паводле ўказання [[прэм'ер-міністр]]а.

=== Знешняя палітыка ===
[[Файл:Dmitry Medvedev at Armenian Genocide memorial-2.jpg|thumb|Прэзідэнт Расіі [[Дзмітрый Мядзведзеў]] наведвае Мемарыял генацыду армян, 2008]]
У сваёй знешняй палітыцы Ерэван будуе сяброўскія адносіны з усімі краінамі свету, больш цесна арыентуючыся на Расію і іншых удзельнікаў [[Еўразійскі эканамічны саюз|Еўразійскага эканамічнага саюза]] і [[Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы|Арганізацыі Дагавора аб калектыўнай бяспецы]]. У Гюмры размешчана расійская ваенная база.

Дзякуючы шырокаму прадстаўніцтву [[Армянская дыяспара|армянскай дыяспары]] па ўсім свеце, Арменія мае цесныя сувязі з многімі вялікімі краінамі (ЗША, Францыя). Добрым сябрам Арменіі ў ХХІ стагоддзі стаў Іран. Пасля заканчэння карабахскага канфлікту, былі ўсталяваны мірныя адносіны паміж Арменіяй і Азербайджанам.

Акрамя ЕАЭС і АДКБ, Арменія ўваходзіць [[Савет Еўропы]], [[Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе|Арганізацыю па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе]], [[Сусветная гандлёвая арганізацыя|Сусветную гандлёвую арганізацыю]]. Дзякуючы цесным гістарычным сувязям з Францыяй, Арменія стала сябрам [[Франкафонія|Франкафоніі]], у 2018 у Ерэване адбыўся саміт гэтай арганізацыі.

==== Адносіны з Беларуссю ====
{{main|Беларуска-армянскія адносіны}}
Дыпламатычныя адносіны ўрады ўстанавілі [[11 чэрвеня]] [[1993]] года&lt;ref&gt;[http://www.president.gov.by/by/press23641.print.html Аляксандр Лукашэнка павіншаваў Прэзідэнта Арменіі Сержа Саргсяна з 15-годдзем устанаўлення дыпламатычных адносін]// Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. 11 чэрвеня [[2008]]&lt;/ref&gt;. У верасні 2001 года ў [[Ерэван]]е адкрыта Пасольства Рэспублікі Беларусь. Пасольства Рэспублікі Арменія ў Рэспубліцы Беларусь функцыянуе з 1993 года.
    
У 2001 і 2013 гадах адбыліся афіцыйныя візіты Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь у Арменію. Афіцыйны візіт у Беларусь Прэзідэнта Рэспублікі Арменія прайшоў ў чэрвені 2002 года. Апошняя сустрэча прэзідэнтаў (з боку Арменіі прэзідэнты былі ў 2001,02 [[Роберт Седракавіч Качаран|Качаран]], у 2013 [[Серж Азатавіч Саргсян|Саргсян]], у 2018 Саркісян) адбылася 30 кастрычніка 2018 у межах працы Мюнхенскай канферэнцыі па бяспецы. Аляксандр Лукашэнка адзначыў, што ў асобе Беларусі Арменія будзе заўсёды мець добрага
і надзейнага сябра&lt;ref&gt;https://www.belta.by/president/view/lukashenko-armenija-v-litse-belarusi-vsegda-budet-imet-horoshego-i-nadezhnogo-druga-323613-2018/&lt;/ref&gt;.

== Адміністрацыйны падзел ==
[[Файл:ArmeniaNumbered.png|255px|thumb|Адміністрацыйны падзел Арменіі]]
{{main|Адміністрацыйны падзел Арменіі}}
Арменія дзеліцца на 10 [[марз]]аў ({{lang-hy|մարզեր}}) і адзін асобны горад:

# [[Арагацотнская вобласць|Арагацотн]] ({{lang-hy|Արագածոտնի մարզ}})
# [[Арарацкая вобласць|Арарат]] ({{lang-hy|Արարատի մարզ}})
# [[Армавірская вобласць|Армавір]] ({{lang-hy|Արմավիրի մարզ}})
# [[Гехаркунікская вобласць|Гехаркунік]] ({{lang-hy|Գեղարքունիքի մարզ}})
# [[Катайкская вобласць|Катайк]] ({{lang-hy|Կոտայքի մարզ}})
# [[Ларыйская вобласць|Лары]] ({{lang-hy|Լոռու մարզ}})
# [[Шыракская вобласць|Шырак]] ({{lang-hy|Շիրակի մարզ}})
# [[Сюнікская вобласць|Сюнік]] ({{lang-hy|Սյունիքի մարզ}})
# [[Тавушская вобласць|Тавуш]] ({{lang-hy|Տավուշի մարզ}})
# [[Ваёцдзорская вобласць|Ваёц-дзор]] ({{lang-hy|Վայոց Ձորի մարզ}})
# [[Ерэван]] (сталіца) ({{lang-hy|Երևան}})

== Насельніцтва ==
{{main|Насельніцтва Арменіі}}
[[Файл:Population pyramid of Armenia 2016.png|thumb|Полава-ўзроставая піраміда, 2016]]
Арменія — самая малая па колькасці насельніцтва краіна Паўднёвага Каўказа і СНД. Ад часу распаду Савецкага Саюза колькасць насельніцтва Арменіі, якая ў 1991 годзе перавышала 3,5 млн чалавек, скарацілася да 2 961 000 чал. (на 01.01.2022 г.) — як за кошт натуральнага, так і міграцыйнага складнікаў. У 2021 г. нараджальнасць не вельмі пераўзыходзіла смяротнасць (12,4 супраць 11,7 на 1000 чалавек), і пры эміграцыі (- 4 200 чал. за 2021 г.) агульная дынаміка застаецца адмоўнай. [[Сумарны каэфіцыент нараджальнасці]] складае 1.64. Доля пенсіянераў — 15,77 %, доля працаздольнага насельніцтва — 68,1 %, узровень беспрацоўя — 18,2 %. Чаканая працягласць жыцця — 73.5 гадоў.

У Арменіі высокая шчыльнасць насельніцтва — 99,55 чал/км² (2021 г.). Большая частка насельніцтва сканцэнтравана ў паўночнай частцы краіны, асабліва шчыльна заселеная Арарацкая даліна, у якой знаходзіцца і сталічная агламерацыя. У гарадах жыве 63 % насельніцтва — найбольшы паказчык сярод краін Закаўказзя. У Ерэване і яго спадарожніках пражывае больш як траціна жыхароў краіны. Наступны па памерах горад, Гюмры, у дзевяць разоў меншы за сталіцу. У Ванадзоры — горадзе, што замыкае тройку — жыве 90,5 тыс.чалавек. Ад 40 да 50 тысяч чалавек складае насельніцтва гарадоў [[Вагаршапат]] (у 1945—1992 ён насіў назву Эчміядзін), [[Абавян (горад)|Абавян]], [[Капан (Арменія)|Капан]], [[Раздан (горад)|Раздан]].

Арменія з’яўляецца адзінай краінй былога СССР з практычна монаэтнічным насельніцтвам — 98,6 % [[Армяне|армянаў]], далей [[езіды]] — 1,2 %, [[рускія]] — 0,4 %, [[асірыйцы]], [[украінцы]], [[грэкі]], [[курды]]. Пасля [[Карабахская вайна|вайны з Азербайджанам]] за [[Нагорны Карабах]] у Арменію прыбыла каля 260 тыс. бежанцаў з Азербайджана пераважна армянскай нацыянальнасці, а ў Азербайджан перасялілася каля 200 тыс. чалавек, у асноўным азербайджанцаў (якія за савецкім часам складалі найбольшую этнічную меншасць), што канчаткова ператварыла Арменію у надзвычайна монанацыянальную краіну.

Дзяржаўная мова [[армянская мова|армянская]], вельмі шырока выкарыстоўваецца руская, асабліва сярод старэйшага пакалення. Падчас апытання (2013) 24 % армян ацанілі сваё веданне рускай мовы як выдатнае, 59 % — як нармалёвае.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20131029210003/http://www.css.ethz.ch/publications/pdfs/CAD-51-52.pdf&lt;/ref&gt; Вельмі высокі ўзровень пісьменнасці — 99,7 %. 95 % насельніцтва з’яўляюцца вернікамі ''[[Армянская апостальская царква|Армянскай апостальскай царквы]]''. Сваю спецыфічную монатэістычную рэлігію маюць езіды, а ў вёсцы Акналіх пабудаваны самы вялікі езідскі храм у свеце.&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/world/2016/jul/25/worlds-largest-yazidi-temple-under-construction-in-armenia&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://visasam.ru/emigration/vybor/naselenie-armenii.html#__2022 Насельніцтва Арменіі: колькасць і склад у 2021—2022 г.]&lt;/ref&gt;

== Эканоміка ==
{{main|Эканоміка Арменіі}}
[[Файл:GDP growth rates in Armenia, Georgia and Azerbaijan in 2010 - 2017.png|thumb|Тэмпы росту ВУП Арменіі, [[Грузія|Грузіі]], [[Азербайджан]]а і некаторых рэгіёнаў у 2010—2017. Арменія ў 2010-х дэманструе высокі, але нестабільны рост ВУП.]]
Страта традыцыйных эканамічных сувязяў пасля распаду СССР, блакада з боку Азербайджана і Турцыі, адсутнасць уласных паліўных рэсурсаў — негатыўна адбіваюцца на гаспадарцы краіны. Эканамічным тварам Арменіі застаюцца сельская гаспадарка і звязаная з ёй харчовая прамысловасць (вытворчасць пладовых кансерваў, він, каньякоў), здабыча руд каляровых металаў (золата, медзі і малібдэну) і каляровая металургія, атамная энергетыка, турызм.

З 1994 года, пры падтрымцы [[МВФ]] ідзе мадэрнізацыя эканомікі, якая выклікала эканамічны рост. Дзякуючы [[Прыватызацыя|прыватызацыі]] сярэдніх і малых прадпрыемстваў краіне ўдалося абмежаваць [[Інфляцыя|інфляцыю]] і стабілізаваць [[Армянскі драм|валюту]]. У 2003 Арменія ўвайшла ў [[Сусветная Гандлёвая Арганізацыя|Сусветную Гандлёвую Арганізацыю]], стаўшы яе 145 удзельнікам. Органам банкаўскага рэгулявання і банкаўскага нагляду з’яўляецца [[Цэнтральны банк Рэспублікі Арменія]]. Значную частку нацыянальнага прыбытку забяспечваюць грашовыя пераводы нацыянальнай дыяспары у [[Расія|Расіі]] і іншых краінах. У 2010-х хутка развіваецца ІТ-сектар: у 2013 кампанія [[Intel]] заявіла аб намеры адкрыць у Ерэване даследчы цэнтр. У 2015 Арменія ўвайшла ў [[Еўразійскі эканамічны саюз]], тым самым замацаваўшы сваю эканамічную арыентацыю на Расію. У 2012—2018 ВУП Арменіі вырас на 40,7 %!&lt;ref&gt;http://arka.am/en/news/economy/armenia_s_gdp_has_grown_40_7_over_seven_year_and_key_banking_indicators_have_almost_doubled/?sphrase_id=24650680&lt;/ref&gt;

[[Файл:Armenian State Revenue Committee building.JPG|thumb|left|Дзяржаўны камітэт па даходах (аб’ядноўвае мытную і падатковую службу) часта абвінавачваецца ў карупцыі]]
Да адмоўных фактараў, што тармозяць развіццё армянскай эканомікі, адносяцца наступствы землетрасення 1988 і блакада з боку [[Турцыя|Турцыі]] і [[Азербайджан]]а. Эканамічнае супрацоўніцтва ажыццяўляецца толькі праз межы [[Грузія|Грузіі]] і [[Іран]]а. Значнай праблемай застаецца беспрацоўе (18,9 % у 2017), яшчэ вышэй ягоны паказчык сярод моладзі.&lt;ref&gt;https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/am.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190615165701/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/am.html |date=15 чэрвеня 2019 }}&lt;/ref&gt;

Развіта здабыўная прамысловасць, у якой у 2017 было створана 3,1 % ВУП (172 млрд драм)&lt;ref&gt;https://www.armstat.am/file/article/sv_01_18a_112.pdf&lt;/ref&gt;: вядзецца здабыча золата, свінцова-цынкавых і медных руд. Разведаны невялікія паклады нафты і прыроднага газу, але іх распрацоўка нават не пачата.

{{main|Энергетыка Арменіі}}
[[Файл:Metsamor aerien.jpg|thumb|Градзірні Армянскай АЭС]]
Адсутнасць значных паліўных рэсурсаў прычыніла неабходнасць будаўніцтва АЭС. Два рэактары магутнасцю 420 МВт кожны былі запушчаны у 1976 і 1980 гадах [[Армянская АЭС|у Мецаморы]]. У 1989, пасля [[Спітакскае землетрасенне|землетрасення ў Спітаку]], праца АЭС была спынена. Нястача [[Электрычнасць|электрычнасці]] і паліва ў выніку блакады з боку Азербайджана выклікала аднаўленне працы АЭС, што дазволіла краіне забяспечыць патрэбы ў электрычнасці і спыніць жорсткую эканомію, але прывяло да адмоўнай рэакцыі з боку [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]]. Станам на 2015 год АЭС давала 40 % ад ўсёй армянскай вытворчасці электраэнергіі. У лютым 2018 было аб’яўлена аб мадэрнізацыі АЭС і павелічэнні яе магутнасці на 10 %.&lt;ref&gt;http://arka.am/en/news/technology/modernization_to_increase_the_capacity_of_armenian_nuclear_power_plant_by_10/&lt;/ref&gt; Даследуюцца магчымасці ўсталявання невялікіх рэактараў у іншых раёнах краіны. І ядзернае паліва, і газ дзя ЦЭС, прадпрыемстваў і камунальнай гаспадаркі імпартуюцца з Расіі. І толькі парожыстыя армянскія рэкі не пакідаюць краіну без энергіі айчыннага паходжання. Дзейнічае каскад [[ГЭС]] на рацэ [[Раздан (рака)|Раздан]]. Да уласна армянскіх энергарэсурсаў адносяцца і хуткі армянскі вецер, і гарачае армянскае сонца, на якія так актыўна намякаюць праціўнікі атамнай энергетыкі з ЕС. У 2017 армянскімі электрастанцыямі было выраблена 7,8 млрд кВт*гадз электраэнергіі, што на 6,1 % больш чым у папярэднім годзе, але па вытворчасці кВт*гадз на душу насельніцтва Арменія саступае большасці краін СНД.&lt;ref&gt;https://www.indexmundi.com/map/?v=81000&lt;/ref&gt;

Сярод астатніх галін прамысловасці ў ХХІ стагоддзі важную ролю працягваюць іграць:
* каляровая металургія на ўласных рэсурсах, што пакутуе ад недахопу паліва і элекраэнергіі (медзеплавільны камбінат у [[Алаверды]]);
* вытворчасць цэменту;
* вытворчасць хімічных валокнаў, шын, угнаенняў ([[ванадзор]]скі хімічны комплекс);
* харчовая прамысовасць — вытворчасць спіртных напояў (віна, каньяку), пладовых кансерваў (сочыва, джэмаў, сокаў), тытунёвых вырабаў;
Адроджаны і нанова створаны некаторыя галіны машынабудавання: прыладабудаванне, вытворчасть дэталяў для аўтамабілебудавання, рухавікоў, прэсавага абсталявання; асвоена апрацоўка каштоўных камянёў і агранка алмазаў.

{{main|Сельская гаспадарка Арменіі}}
[[Файл:Այծ.jpg|thumb|Авечкі і козы на вясновых пашах на схілах патухлага вулкана [[Ара лер]]]]
[[Сельская гаспадарка]], у якой занята 36 % насельніцтва і якая ствараецца 15 % ВУП (2017) ды значная частка экспарту, развітая не дастаткова для самазабяспечання харчаваннем. Да фактараў, што спрыяюць развіццю адносяцца ўрадлівыя вулканічныя глебы, да неспрыяльных — гарыстасць тэрыторыі і дэфіцыт увільгатнення ў летні перыяд. У сельскай гаспадарцы пераважае раслінаводства, нягледзячы на тое, што ворныя землі, сады і вінаграднікі займаюць усяго 16 % тэрыторыі. Асноўным раёнам земляробства з’яўляецца Арарацкая даліна. Вырошчваюцца збожжавыя (пшаніца, ячмень), гародніна, бульба, пладовыя культуры (персікі, грэцкія арэхі, айва, інжыр, гранаты, абрыкосы), вінаград (сталовыя і вінныя гатункі), дыні, кветкі. Больш раннія вясна і лета дазваляюць армянскім аграрыям пастаўляць прадукцыю на рынкі паўночных краін у красавіку-чэрвені. У жывёлагадоўлі пераважае экстэнсіўная авечкагадоўля на засушлівых большай часткай года горных пашах, якія займаюць 56 % тэрыторыі краіны. [[Севан]] дае багата рыбы, асабліва знакамітая стронга, якая тут завецца [[ішхан (рыба)|ішханам]].

Сярод відаў траспарту галоўнае значэнне мае аўтамабільны. Чыгункі знаходзяцца ў заняпадзе, у тым ліку праз блакаду з боку Турцыі і Азербайджана. Пасажырскае спалучэнне дзейнічае толькі з Грузіяй (цягнік Ерэван-Тбілісі-Батумі).

Чвэрць армянскага ''экспарту'' (2017) прыходзіцца на турыстычныя паслугі, 12 % — на ІТ паслугі. Яшчэ чвэрць складаюць каляровыя металы — медзь і золата, 10 % — тытунёвыя вырабы і спіртныя напоі. Асноўнымі пакупнікамі з’яўляюцца Расія (24 %), Кітай (13 %), Грузія (12,5 %), Швейцарыя (8 %). Асноўныя артыкулы ''імпарту'' — турыстычныя і транспартныя паслугі, паліва, прадукты харчавання. Галоўныя пастаўшчыкі — Расія (29 %), краіны ЕС, Грузія, Іран, ААЭ.&lt;ref&gt;http://atlas.cid.harvard.edu/explore/?country=9&amp;partner=undefined&amp;product=undefined&amp;productClass=HS&amp;startYear=undefined&amp;target=Partner&amp;tradeDirection=import&amp;year=2017&lt;/ref&gt;
Гандлёвы абарот паміж Арменіяй і Беларуссю складае каля 50 млн даляраў. Беларускі ўрад плануе павялічыць экспарт у Арменію трактароў і ліфтоў, пасажырскай тэхнікі, малочнай прадукцыі. Арменія пастаўляе на беларускі рынак кветкі, спіртныя напоі, лекі.&lt;ref&gt;https://sputnik.by/economy/20190131/1039839362/Traktory-v-obmen-na-tsvety-i-konyak-Belarus-ozhivit-torgovlyu-s-Armeniey.html&lt;/ref&gt;

== Культура Арменіі ==

=== Літаратура ===
{{main|Армянская літаратура}}
[[Файл:Shamiram ara.jpeg|thumb|right|Ара Цудоўны і Шамірам, карціна [[Вардкес Сурэнянц|Вардкеса Сурэнянца]] ([[1899]])]]
'''Армянская літаратура''' — адна з самых старажытных літаратур свету. Зарадзілася ў сярэдзіне [[5 стагоддзе|V стагоддзя]] пасля стварэння каля [[406]] г. [[армянскі алфавіт|армянскага алфавіта]]. V стагоддзе лічыцца «залатым векам» у гісторыі армянскай літаратуры. [[10 стагоддзе|X]]—[[14 стагоддзе|XIV]] стагоддзі таксама называюцца перыядам армянскага адраджэння.

Паданні і легенды («Нараджэнне Ваагна», «Гайк і Бел», «Ара Цудоўны і Шамірам», «Тыгран і Аждаан» і інш.) расказваюць пра барацьбу армян за незалежнасць і дзяржаўнасць, адлюстроўваюць зараджэнне этнічнай самасвядомасці, пошукі ў філасофскім асэнсаванні жыцця прыроды і сусвету. Помнікам сусветнай культуры з’яўляецца гераічны эпас [[9 стагоддзе|IX стагоддзя]] «[[Давід Сасунцы]]».

== Гл. таксама ==
* [[Гусан]]
* [[Аван]]
* [[Уладзімір Пятровіч Асмалоўскі]]
* [[Нерсес IV Дабратворны]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Арменія // {{крыніцы/БелЭн|1к}} С. 488—494.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Armenia}}
* [http://www.president.am Афіцыйны сайт Прэзідэнта Арменіі]
* [http://www.gov.am Афіцыйны сайт Урады Арменіі]
* [http://www.parliament.am Афіцыйны сайт Нацыянальнага Збору Арменіі]
* [http://www.armeniaforeignministry.com Афіцыйны сайт МЗС Арменіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090126185358/http://www.armeniaforeignministry.com/ |date=26 студзеня 2009 }}
* [http://www.elections.am/ Цэнтральная выбарчая камісія]
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Краіны Азіі}}
{{Усходняе партнёрства}}
{{СНД}}
{{АДКБ}}

[[Катэгорыя:Арменія| ]]
[[Катэгорыя:Унітарныя дзяржавы]]
[[Катэгорыя:Краіны, якія не маюць выхаду да мора]]</text>
      <sha1>t681f33ip1ihxp79x3oqp2t7knjyuah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яўрэі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19187</id>
    <revision>
      <id>5131192</id>
      <parentid>5005288</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:35:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Выцясненне слова «жыд» з ужытку */</comment>
      <origin>5131192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51850" sha1="q0nz661w9p1pr9y9nirjg3rfll31fnq" xml:space="preserve">{{Этнічная група|
   group     = Яўрэі&lt;br /&gt; (''יְהוּדִים'')
 | image     =[[Выява:Welt-Galleria T039.jpg|300px]]
 | caption   = &lt;div style=&quot;background-color:#fee8ab&quot;&gt;Яўрэй і яўрэйка (мал. 1704 г.)&lt;small&gt;
 | poptime   = ад 12 да 14 млн. чал.
 | popplace  = [[ЗША]], [[Ізраіль]], [[Францыя]], [[Аргенціна]], [[Беларусь]] і інш.
 | langs     = [[іўрыт]], [[ідыш]] і інш.
 | rels      = [[іўдаізм]] 
 | related   = [[арабы]]
}}
'''Яўрэ́і''' (ад {{lang-ru|еврей}}; [[іўрыт]]: ''יְהוּדִים''), '''жыды́''' ({{lang-be-old|жидъ}})&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{verbum.by|esbm|zhyd|Жыд}}&lt;/ref&gt;, у [[Беларускі класічны правапіс (2005)|альтэрнатыўнай норме]] таксама '''габрэ́і&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;''' (раней {{lang-be2|габраі, гэбрэі}}&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;) — этнічная супольнасць, якая пражывае дысперсна ў многіх краінах свету, складаецца з субэтнічных груп, мае адзіную этнічную свядомасць і аб’яднана гістарычнай тоеснасцю са старажытнымі іўдзеямі.

Яўрэі складаюць асноўную частку насельніцтва [[Ізраіль|Дзяржавы Ізраіль]], у вялікай колькасці жывуць у [[Амерыка|Амерыцы]], [[Еўропа|Еўропе]], на [[Блізкі Усход|Блізкім]] і [[Сярэдні Усход|Сярэднім Усходзе]].

Размаўляюць на мовах [[іўрыт]], [[ідыш]] і інш. Асноўная рэлігія — [[іўдаізм]].

У [[Беларусь|Беларусі]] паводле перапісу насельніцтва 2009 зарэгістравана 12,9 тыс. яўрэяў (у 1999 — 27,8 тыс., у 1989—111 тыс.).

== Назва ==
[[Этнонім]] ''жыд'' з’яўляецца агульнаславянскім, або нават [[Праславянская мова|праславянскім]] запазычаннем [[Італьянская мова|стараітальянскага]] {{lang-it2|giudio}}, якое паходзіць ад {{lang-la|iudaeus}}, якое ў сваю чаргу паходзіць ад {{lang-gr|ἰουδαῖος}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. У [[Старажытнаруская мова|старажытнарускай мове]] слова ''жидъ'' вядомае з [[XII стагоддзе|XII стагоддзя]]. ''Жидъ'' або ''жыдъ'' (жаночы варыянт — ''жидовка'', ''жыдовка''&lt;ref&gt;{{verbum.by|hsbm|zhidovka|жидовка}}&lt;/ref&gt;) у старабеларускіх крыніцах сустракаюцца прынамсі з [[XIV стагоддзе|XIV стагоддзя]], у тым ліку ў перакладзе [[Вісліцкі статут|Вісліцкага статута]], [[Літоўская Метрыка|Літоўскай метрыцы]], [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статуце Вялікага Княства Літоўскага]], перакладзе [[Хроніка ўсяго свету|«Хронікі» М. Бельскага]], [[Лексікон Памвы Бярынды|«Лексіконе» Памвы Бярынды]]&lt;ref&gt;{{verbum.by|hsbm|zhid|жидъ}}&lt;/ref&gt;, а таксама ў выданнях беларускага першадрукара [[Францыск Скарына|Францыска Скарына]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; і інш. Ужываліся таксама этнонімы ''жидовинъ'' і ''жыдовинъ''&lt;ref&gt;{{verbum.by|hsbm|zhidovin|жидовинъ}}&lt;/ref&gt;'''.'''

З пачатку XVI стагоддзя ў выданнях Скарыны і іншых крыніцах сустракаецца таксама этнонім ''еврей''&lt;ref&gt;{{verbum.by|hsbm|evrej|еврей}}&lt;/ref&gt;, радзей — ''евреанинъ'', ''евреянинъ''&lt;ref&gt;{{verbum.by|hsbm|evreyanin|евреянинъ}}&lt;/ref&gt;, ''еврейчикъ''&lt;ref&gt;{{verbum.by|hsbm|evrejchik|еврейчикъ}}&lt;/ref&gt; і ''еврейчинъ''&lt;ref&gt;{{verbum.by|hsbm|evrejchin|еврейчинъ}}&lt;/ref&gt;. Этнонім ''еврей'', відаць, узыходзіць праз [[стараславянская мова|стараславянскую мову]] да [[Старажытнагрэчаская мова|старажытнагрэчаскага]] {{lang-el2|Ἑβραῖος}}{{sfn|Членов|2007|с=518}} [''hebrajos''].

[[Гістарычны слоўнік беларускай мовы]] фіксуе ўсяго адзін выпадак ужывання слова ''гебрей'', якое, відаць, таксама ўзыходзіць да ''hebrajos'', у Выкладзе тлумачэнняў біблейскіх кніг сярэдзіны XVII ст.: ''«Сыновъ геберовых то ест гебреичиковъ, ѡт которого названи сꙋть гебреи»''&lt;ref&gt;{{verbum.by|hsbm|gebrej|гебрей}}&lt;/ref&gt;.

На Беларусі меўся шэраг [[Тапонім|тапонімаў]], утвораных ад слова ''жыд'': [[Жыдава Буда]] на Магілёўшчыне, [[Жыдаўка]], [[Жыдавічы]] на Міншчыне&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://s.siteapi.org/1b298813ac88434.ru/docs/7fa458f688c551c265d36aa15578ac72fc7867ae.pdf Беларускія ўласныя імены : Бел. антрапаніміка і тапаніміка: Дапам. для настаўнікаў]. — Мінск : Маст.літ., 1998. — 239 с. — Бібліягр.:с.231-232 і ў падрад.заўв. — ISBN 985-02-0164-9&lt;/ref&gt;, [[Жыдзевічы]]&lt;ref&gt;[[С. А. Янушкевіч]]. [https://elib.grsu.by/katalog/686625_315087pdf.pdf?d=true ЛЕКСІКА-СЕМАНТЫЧНЫЯ ТЫПЫ АЙКОНІМАЎ ІЎЕЎШЧЫНЫ] // Філалагічнае краязнаўства Гродзеншчыны: матэрыялы і даследаванні : зб. навук. арт. Вып. 8 : Да 95-годдзя з дня нараджэння прафесара І. Я. Лепешава / ГрДУ імя Я. Купалы, каф. бел. філал. ; рэдкал.: М. А. Даніловіч (гал. рэд.), А. Э. Сабуць (гал. рэд.) [і інш.]. — Гродна : ГрДУ, 2019. — 179 с. ISBN 978-985-582-303-3&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;, [[Жыдаўшчына]]&lt;ref&gt;Л. Л. Янушкевіч. [https://elib.grsu.by/katalog/55238.pdf ПЕРАЙМЕНАВАННІ НА КАРЦЕ ГРОДЗЕНШЧЫНЫ] // Мова і літаратура ў сярэдняй і вышэйшай школе Актуальныя праблемы выкладання: Матэрыялы Рэсп. навук. канферэнцыі / Пад рэд. М. У. Мікуліча. — Гродна: ГрДУ, 2000. — 334 с. ISBN 985-417-225-2&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;, [[Жыдомля]] на Гродзеншчыне, [[Жыд-возера]] на Палессі&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Тапонімы, утвораныя ад слова ''яўрэй,'' на Беларусі невядомыя.
[[Файл:Жыды_на_Беларусi.pdf|міні|Нарыс Змітрака Бядулі «''[[commons:File:Жыды на Беларусi.pdf|Жыды на Беларусі: бытавыя штрыхі]]''». Менск, 1918.]]
Фалькларысты зафіксавалі мноства беларускіх народных параўнанняў з жыдамі&lt;ref&gt;[https://slounik.org/910307.html Жыд] // [[Слоўнік беларускіх народных параўнанняў]] : [больш за 8000 параўнальных выразаў рознага тыпу] / Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы; [укладальнікі: Т. В. Валодзіна, Л. М. Салавей; навуковы рэдактар В. М. Макіенка; прадмова Т. Валодзінай]. — Мінск : Беларуская навука, 2011. — 482 с. ; 25 см. — Бібліяграфія: с. 12—17, бібліяграфія ў падрадковых заўвагах. — 300 экз. — ISBN 978-985-08-1346-6&lt;/ref&gt;''.'' Этнонім ''жыды'' і вытворныя шырока прадстаўлены ў беларускай літаратуры канца XIX — пачатку XX стагоддзя і нават вынесены ў загаловак многіх твораў беларускіх класікаў: «[[Падарожныя жыды]]» (1886—1891), «[[Жыдок]]» (1894) [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]]&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[[І. Запрудскі|Запрудский, И. Н.]] [https://www.elibrary.ru/download/elibrary_36665752_56331765.pdf Отражение этнических стереотипов в творчестве Франтишка Богушевича и перипетии рецепции его наследия] / И. Н. Запрудский // Журнал Белорусского государственного университета. Филология. — 2017. — № 1. — С. 5-16. — EDN YRXAFV.&lt;/ref&gt;, «[[Жыды (паэма)|Жыды]]» (1915) [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулі]], «[[Жыды (верш)|Жыды]]» (1919) Янкі Купалы і інш. У 1918 годзе выйшла кніга Змітрака Бядулі (Самуіла Плаўніка) «[[Жыды на Беларусі|Жыды на Беларусі. Бытавыя штрыхі]]», якая стала адной з першых спецыяльных прац, прысвечаных гэтай этнічнай меншасці&lt;ref&gt;[[С. А. Захаркевіч|Захаркевіч, С. А.]] [https://elibrary.ru/download/elibrary_43896571_18487985.pdf Этнаграфія ХІХ ст. Аб этнічных меншасцях Беларусі] / С. А. Захаркевіч // «Долгий ХІХ век» в истории Беларуси и Восточной Европы: исследования по Новой и Новейшей истории. — 2019. — No. 3. — P. 133—146. — EDN UQLWFO.&lt;/ref&gt;.

=== Выцясненне слова «жыд» з ужытку ===
У выніку [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|першага падзелу Рэчы Паспалітай]] у 1772 годзе ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ўвайшлі ўсходнія беларускія землі, на якіх жыла вялікая колькасць яўрэяў, якія да таго амаль адстутнічалі ў гэтай дзяржаве{{sfn|Барталь|2013|с=101}}. У 1787 годзе пры наведванні імператрыцай [[Кацярына II|Кацярынай II]] беларускага горада [[Шклоў|Шклова]] ёю быў прыняты [[Ёшуа Цэйтлін]] з прашэннем ад шклоўскіх іўдзеяў спыніць ўжыванне ў афіцыйных дакументах зневажальнага для іх слова «жиды». Кацярына дала згоду на гэта, прадпісаўшы выкарыстоўваць у афіцыйных паперах [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] толькі слова «евреи»&lt;ref&gt;Западные окраины Российской империи / науч. ред. М. Долбилов, А. Миллер. — М.: [[Новое литературное обозрение (выдавецтва)|Новое литературное обозрение]], 2006. — С. 304.&lt;/ref&gt;.

Паводле даных [[Нацыянальны корпус рускай мовы|Нацыянальнага корпуса рускай мовы]], словы ''жид''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://search.ruscorpora.ru/ngram.xml?mode=main&amp;t1=%D0%B6%D0%B8%D0%B4&amp;t2=%D0%B6%D0%B8%D0%B4%D1%8B&amp;t3=%D0%B6%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2&amp;t4=%D0%B6%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9&amp;start=1750&amp;end=1950&amp;smoothing=5#toggle|title=Графическое отображение частотных данных НКРЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20220428081131/http://search.ruscorpora.ru/ngram.xml?mode=main&amp;t1=%D0%B6%D0%B8%D0%B4&amp;t2=%D0%B6%D0%B8%D0%B4%D1%8B&amp;t3=%D0%B6%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2&amp;t4=%D0%B6%D0%B8%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9&amp;start=1750&amp;end=1950&amp;smoothing=5#toggle|archive-date=2022-04-28|access-date=2022-06-27|deadlink=no}}&lt;/ref&gt; и ''еврей''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://search.ruscorpora.ru/ngram.xml?mode=main&amp;t1=%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B9&amp;t2=%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B8&amp;t3=%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2&amp;t4=%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9&amp;start=1750&amp;end=1950&amp;smoothing=5#toggle|title=Графическое отображение частотных данных НКРЯ|archive-url=https://web.archive.org/web/20220428081130/http://search.ruscorpora.ru/ngram.xml?mode=main&amp;t1=%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B9&amp;t2=%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B8&amp;t3=%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2&amp;t4=%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9&amp;start=1750&amp;end=1950&amp;smoothing=5#toggle|archive-date=2022-04-28|access-date=2022-06-27|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;, і вытворныя ад іх, у рускай літаратурнай мове суіснавалі на працягу XVIII—XIX стагоддзяў, прычым да апошняй чвэрці XIX стагоддзя форма ''жид'' была асноўнай, а ў 1870-х такой стала форма ''еврей&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;''. К канцу XIX стагоддзя ужыванне словаў ''жид'' і ''еврей'' у рускай размежавалася палітычна: сацыялісты і лібералы карысталіся толькі словам ''еврей'', а [[Чарнасоценцы|нацыяналісты, манархісты і кансерватары]] — ''жид''&lt;ref&gt;''Торпусман А.'' [http://www.teena.org.il/index.php?a=st&amp;id=354 Споры об определении еврейства] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051215022030/http://www.teena.org.il/index.php?a=st&amp;id=354 |date=15 снежня 2005 }}&lt;/ref&gt;.

==== У БССР у міжваенны час ====
Да [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|рэвалюцыі 1917 года]] слова «жид» ужывалася ў гутарковай рускай мове, і ўваходзіла ў акадэмічныя слоўнікі&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:Словарь_русского_языка,_составленный_Вторым_отделением_Императорской_академии_наук._Том_2._Е,_Ж,_З._СПб.,_1907..pdf&amp;page=300 Словарь русского языка, составленный Вторым отделением Императорской академии наук.] — Т. 2. Е, Ж, З. — СПб., 1907. — Кол. 484.&lt;/ref&gt;. Пасля прыходу да ўлады бальшавікоў, вялікую долю кіраўніцтва якіх складалі яўрэі, пачалася кампанія барацьбы з антысемітызмам&lt;ref&gt;[http://docs.historyrussia.org/ru/nodes/9060-dekrety-sovetskoy-vlasti-t-iii-11-iyulya-locale-nil-9-noyabrya-1918-g#mode/inspect/page/103/zoom/4 Декреты Советской власти]. — М., 1964. — Т. III. — С. 93—94. • Подлинник; пометки: пр. 164/6, 5 экз. + копия. Архив, ф. 2, оп. 1, ед. хр. 6727, д. 1. Постановление было принято на заседании СНК 25 июля 1918 года по предложению В. И. Ленина. Опубликовано в газетах: «Известия» № 158, 27 июля; «Правда» № 156, 27 июля.&lt;/ref&gt;. Ужыванне слова ''жид'' і вытворных не было забаронена якім-небудзь спецыяльным указам, але з цягам часу было вынята цалкам з афіцыйнага абароту — газет, сходаў, навучальных устаноў і да т.п., а акрамя таго, яго ўжыванне на бытавым узроўні не віталася. К канцу 1920-х гадоў форма ''жид'' у рускай мове стала рэдкай&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

У беларускіх слоўніках, выдадзеных у міжваенны час у [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]], этнонімы для абазначэння яўрэйскага народа не прыводзяцца зусім, толькі аднойчы сустракаюцца словы ''жыдоўскі''&lt;ref&gt;[https://slounik.org/235705.html литература еврейская — літаратура жыдоўская] // Беларуская навуковая тэрміналогія : [слоўнік]. — Менск [Мінск] : выданне Інстытута беларускай культуры, 1922―1930. — Вып. 2: Практыка і тэорыя літаратурнага мастацтва : [расійска-беларускі слоўнік / Тэрміналагічная камісія Гуманітарнай секцыі Інстытута беларускай культуры; разгледжана і прынята камісіяй ў складзе: М. Байкова і інш. ; прадмова Ів. Луцэвіча]. — Менск [Мінск] : выданне Інстытута беларускай культуры, 1923. — 73 с. ; 23 см. — Слоўнік беларускіх тэрмінаў: с. 53―73. — 1000 экз.&lt;/ref&gt;, ''яўрэйскі'' і ''гэбрэ́йскі''&lt;ref&gt;[https://slounik.org/242478.html еврейский язык — яўрэйская мова, гэбрэ]

[https://slounik.org/242478.html йская мова] // Беларуская навуковая тэрміналогія = La terminologie scientifique Blanche-Ruthénienne : [слоўнік]. — Менск [Мінск] : выданне Інстытута беларускай культуры, 1926—1929. — Вып. 15: Слоўнік граматычна-лінгвістычнай тэрміналогіі : (праект) / Інстытут беларускай культуры, Аддзел мовы і літаратуры, Галоўная тэрміналагічная каміссія; апрацавалі: Я. Лёсік інш.]. — у Менску [у Мінску] : выданне Інстытута беларускай культуры, 1927. — 77 с. ; 23 см. — Назва вокладкі: Vocabulaire de la terminologie inguistique. — На тытульным лісце і вокладке: Аддзел 1, серыя 5, кніга 15. — На вокладке загаловак выпуску паралельна на францускай мове. — Уласніцкі запіс: Бр. Эпімах-Шыпіла. — На тытульным лісце і вокладке: Ex Libris. Bronislai Epimachi-Schipillo. — Бібліяграфія ў прадмове. — Расійска-беларускі слоўнік: с. 7—51. — Слоўнік беларускіх тэмінаў: с. 53—73. — 1000 экз.&lt;/ref&gt;.

У складзеным [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлавам Ластоўскім]] [[Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік|Падручным расійска-крыўскім (беларускім) слоўніку]], выдадзеным у 1924 годзе ў [[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літве]], адзначаецца, што абыдзенным і паўсюдным найменнем ў беларусаў з’яўляюцца словы ''жыд'' і ''жыдоўскі'', але сярод варыянтаў перакладу рускага ''еврей'' аўтар падае слова ''жыд'' толькі апошнім, пасля словаў ''габрай, габраі'' (пазначана як кніжнае слова)''; юд, юдка, юдзька'' (пазначаны як словы, вядомыя з песень)&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;[[Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік]] / Выданьне Міністэрства Беларускіх спраў ў Літве. — Коўна : Друкарня А. Бака, 1924. — 832 с. — Назва вокладкі: Расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік. — Факс. выд. — ISBN 5-343-00899-2&lt;/ref&gt;.

Адным з першых новае слова ў форме ''гэбрэі'' ўжыў [[Усевалад Ігнатоўскі]] ў сваім падручніку «[[Кароткі нарыс гісторыі Беларусі]]», выдадзеным у 1925 годзе ў Менску&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;Кароткі нарыс гісторыі Беларусі / У. Ігнатоўскі. — Выд. 4-е, пераробленае. — Менск [Мінск] : Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1925 (1-я Дзяржаўная друкарня). — 176 с., [4] л. каляр. карт : іл. ; 22 см. — У выдавецкім пераплёце. — На верхнім форзацы папяровы ярлык: Туркестанская Публичная Библиотека. — На тытульным лісце і асобных старонках пячатка: С.-А. Г. Б. — Бібліяграфія: с. 167―170. — Спіс кніг выдавецтва: с.172—176. — 20000 экз. — 80 к.&lt;/ref&gt;.

Беларускі паэт [[Уладзімір Дубоўка]] ў сваіх «Нататках для сяброў», апублікаваных у 1929 годзе, прасвячае пытанню наймення гэтага народа асобны раздзел «Яўрэй ці гэбрэй». Ён прызнае, што слова ''жыд'', якое ўжавалася ў Беларусі і Украіне, дзякуючы працы цемрашалаў-манархістаў, набыло ганебны сэнс у Расіі, у сувязі з чым пачало знікаць і ў беларускіх выданнях, а замест яго ўведзена слова ''яўрэй''. Дубоўка патрабуе таксама адмовіцца ад слова ''żyd'' і ў [[Польская мова|польскай мове]], якая на той час была адной з дзяржаўных у [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Кальку ''яўрэй'', аднак, ён палічыў няўдалай, прапанаваўшы выкарыстоўваць варыянт ''гебрэй'' (''гэбрэй'' у тагачаснай арфаграфіі)&lt;ref&gt;[https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/2522/1/Zaprudskii.pdf Гісторыя беларускага мовазнаўства (1918—1941) : хрэст. для студэнтаў філал. фак.] У 2 ч. Ч. 2 / аўт.-уклад. С. М. За-прудскі, Г. I. Кулеш. — Мінск : БДУ, 2008. — 259 с.
ISBN 978-985-485-881-4.&lt;/ref&gt;:

{{Цытата|Але возьмем беларускі адменьнік. 3 прычыны таго, што ў нашай мове ёсць пэўныя фонэтычныя законы, расейскае «еврей» пераходзіць у нас у «яўрэй». Нельга сказаць, каб гэта было мілагучна i прыгожа так для беларуса, як i для яўрэя. Трэба ўзяць больш органічны і прыемны адменьнік «гэбрэй», «гэбрэйскі» ці «гэбрайскі», які мае пэўныя падставы, які існаваў у нашай мове даўно і перадае той самы зьмест у лепшай форме.

Сапраўды, корань «эбр» у расейскую мову прайшоў зьіначаным на «эвр», надобна многім ўсходнім словам (Византия — Бізантыя, Вавилон — Бабілён), што не зьяўляецца абавязковым для нас, бо ў нас больш правільны адменьнік. Паводле нашае фонэтыкі, да слова далучана прыдыханьне «г». У выніку — пэўная мілагучнасьць. Спроба некаторых узяць проста «еврэй» яшчэ горшая, чымся «яўрэй», і прынясе ў справу непатрэбную і шкодную блытаніну.}}

==== У Заходняй Беларусі і эміграцыі ====
У [[Заходнебеларускі друк|беларускім друку]] [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якая апынулася ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], працягваў найчасцей выкарыстоўвацца этнонім ''жыды'', істотна радзей — ''яўрэі''. Да таго ж адзінай дзяржаўнай мовай у краіне была [[польская]], у якой слова ''żyd'' жырока ўжывалася і не мела негатыўнага адцення, у адрозненне ад рускага ''жид''.

У адным з нумароў віленскага часопіса «[[Шлях моладзі]]» за 1937 год быў апублікаваны артыкул «Жыд, Гэбрэй, Яўрэй і жаргон», у якім сцвярджалася, што слова ''гэбрэі'' ёсць абразлівым для прастаўнікоў гэтага народа, а слова ''яўрэй'', хоць і з’яўляецца прыемным для іх і прынятае ў Савецкай Беларусі, але для беларусаў чужое і народ яго не ўжывае, таму варта ўжываць слова ''жыды''&lt;ref&gt;[https://elibrary.mab.lt/bitstream/handle/1/2799/230001/235690-1937-8.pdf Шлях моладзі. № 8 (107)] - Вільня, жнівень 1937&lt;/ref&gt;:{{Цытата|Жыды у вуснах Беларусаў адносна жыдоўскага народу мае характер зусім паважны, яго ўжывае народ, яно мае традыцыю, а прыйшло да нас з захаду Эўропы. ...
Дзеля гэтага ўважаем, што Беларусам абмінаць у друку слова Жыд і замяняць яго ненармальным для нашае мовы, чужым: Яўрэй ці абразьлівым для Жыдоў словам Гэбрэй няма абсалютна ніякай патрэбы. Недапушчальным, ясна, мусіць быць у беларускай мове і слова жаргон, штомела-б абазначыць жыдоўскі язык, бо гэтым ня толькі будзем разьмінацца з праўдай, абражаць Жыдоў, але выяўляць нястачу пашаны да іншых моваў.}}Форма ''гэбрэі'' выкарыстоўваецца ў [[Пераклад Бібліі Станкевіча|перакладзе Бібліі Яна Станкевіча]], выдадзеным у 1970 годзе ў эміграцыі «тарашкевіцай»&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://bible.by/bjs/|загаловак=Сьвятая Бібля у перакладзе Яна Станкевіча — Біблія}}&lt;/ref&gt;.

==== Пасляваенны час ====
За савецкім часам амаль усе населеныя пункты Беларусі, назвы якіх былі ўтвораны ад слова ''жыд'', былі перайменаванныя: у 1928 годзе Жыдаўка, у 1935 годзе Жыдава Буда, у 1968 — Жыдавічы, у 1969 — Жыдаўшчына. Захаваліся толькі назвы вёсак Жыдзевічы і Жыдомля, назву якой у форме [[Жытомля]] выводзяць ад слова [[жыта]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Кароткі тапанімічны слоўнік Беларусі|старонкі=124|артыкул=Житомля}}&lt;/ref&gt;.

У перыяд з 1940 па 1991 г. творы «Падарожныя жыды» і «Жыдок» Ф. Багушэвіча выключаліся са збораў твораў пісьменніка, а таксама хрэстаматый і зборнікаў тэкстаў&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

Слова ''жыд'' адсутнічае ў савецкіх і большасці сучасных беларускіх слоўніках, за выключэннем [[Этымалагічны слоўнік беларускай мовы|Этымалагічнага слоўніка беларускай мовы]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, [[Гістарычны слоўнік беларускай мовы|гістарычных]] і некаторых [[Перакладны слоўнік|перакладных]]&lt;ref&gt;{{verbum.by|beldeu|жыд|жыд}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{verbum.by|pbs|zyd|Żyd}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{verbum.by|abs|jew|Jew}}&lt;/ref&gt;.

З пачатку 1990-х гг. у незалежных медыя, якія спрабавалі перайсці на альтэрнатыўны правапіс, масава пачалі выкарыстоўвацца формы ''габрэ́й''&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{verbum.by|abs|hebrew|Hebrew}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;[https://slounik.org/435266.html габрай, габрэй] // Словаклад : слоўнік адметнай лексікі / Алесь Каўрус. — Мінск : Звязда, 2013. — 326, [1] с. ; 22 см. — Перад выпускнымі данымі аўтар: Каўрус Алесь (Аляксандр) Аляксандравіч. — 700 экз. — ISBN 978-985-7059-47-8&lt;/ref&gt; (таксама згадваецца ў праекце [[Беларускі класічны правапіс (2005)|альтэнатыўнай правапіснай нормы]])&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;[https://slounik.org/854844.html габрэй] // Беларускі клясычны правапіс : звод правілаў : сучасная нармалізацыя : праект / [падрыхтаваў З. Саўка]. — [Б. м. : б. в.], 2005. — 60 с.&lt;/ref&gt;, ''габрэ́йка''&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;, ''габрэ́йскі''&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;[https://slounik.org/435267.html габрайскі, габрэйскі] // Словаклад : слоўнік адметнай лексікі / Алесь Каўрус. — Мінск : Звязда, 2013. — 326, [1] с. ; 22 см. — Перад выпускнымі данымі аўтар: Каўрус Алесь (Аляксандр) Аляксандравіч. — 700 экз. — ISBN 978-985-7059-47-8&lt;/ref&gt;, ''габрай''&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/93936|title=Андрэй Шпунт. Габраі Вялікага княства Літоўскага ад Вітаўта да Станіслава-Аўгуста|website=Наша Ніва|date=1999-12-13|access-date=2025-05-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;, ''габрайка''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nashaniva.com/amp/be/141961|title=Ці нацыянальны нігілізм — прыроджаная рыса беларусаў?|website=nashaniva.com|access-date=2025-05-25}}&lt;/ref&gt;, ''габрайскі''&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/785360.html|title=Улады Францыі абураныя нападам на Габрайскі цэнтар|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2007-12-11|access-date=2025-05-25}}&lt;/ref&gt;, ''гэбра́й''&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;, ''гэбра́йка''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pawet.net/library/o_reflections/02/%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%8D%D1%80%D1%88._%D1%84%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%BE%D1%84%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B5_%D0%B7%D0%B4%D1%83%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5.html|title=Pawet: Жана Эрш. Філасофскае здумленне|website=pawet.net|access-date=2025-05-25}}&lt;/ref&gt;, ''гэбра́йскі''&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/25307251.html|title=8. Беспрэцэдэнтны акт ў гэбрайскай гісторыі|first=Сяргей|last=Шупа|website=Радыё Свабода|date=2014-03-24|access-date=2025-05-25}}&lt;/ref&gt;. Некаторыя з гэтых варыянтаў укладзены ў аўтарскія ці, як варыянты перакладу, у перакладныя слоўнікі&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;, адзін устояны варыянт дагэтуль адсутнічае. Форма ''гэбрэі'' і вытворныя не выкарыстоўваюцца зусім. З'яўленне форм ''габрэй'' і ''габрай'' пры грэч. ''hebrajos'' не былі належным чынам вытлумачаны з фанетычнага пункту гледжання.

У сучасных акадэмічных слоўніках дамінуюць формы ''яўрэ́й&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{verbum.by|tsbm|jaurei|яўрэі}}&lt;/ref&gt;''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Граматычны назоўніка 2013|артыкул=яўрэй|спасылка=https://slounik.org/836340.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы|артыкул=яўрэй|спасылка=https://slounik.org/359085.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Граматычны назоўніка 2008|артыкул=яўрэй|спасылка=https://slounik.org/432511.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Руска-беларускі слоўнік (Крапіва)|артыкул=еврейка|спасылка=https://slounik.org/212546.html}}&lt;/ref&gt;, ''яўрэ́йка&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Граматычны назоўніка 2013|артыкул=яўрэйка|спасылка=https://slounik.org/836341.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы|артыкул=яўрэйка|спасылка=https://slounik.org/359086.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Граматычны назоўніка 2008|артыкул=яўрэйка|спасылка=https://slounik.org/432512.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Руска-беларускі слоўнік (Крапіва)|артыкул=еврейка|спасылка=https://slounik.org/212547.html}}&lt;/ref&gt; і ''яўрэ́йскі''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы|артыкул=яўрэйскі|спасылка=https://slounik.org/359087.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Руска-беларускі слоўнік (Крапіва)|артыкул=еврейский|спасылка=https://slounik.org/212549.html}}&lt;/ref&gt;''.''

== Гісторыя ==

=== Старажытны свет ===
У якасці нацыі, старажытныя яўрэі склаліся ў 2 тыс. да н. э. на тэрыторыі старажытнага [[Ханаан]]а. Па адной з версій, гэта адбылося ў выніку асіміляцыі [[семіцкія мовы|семітамоўнымі]] качэўнікамі сярэдняга цячэння [[Еўфрат]]а земляробаў аазісаў Ханаана, якія гаварылі на іншых семіцкіх мовах і мясцовага насельніцтва.

Паводле яўрэйскай традыцыі, запісанай у Торы, яўрэйскі народ склаўся ў выніку зыхода з [[Старажытны Егіпет|Старажытнага Егіпта]] і прыняцця Закона [[Тора|Торы]] каля [[Гара Сінай|гары Сінай]]. Яўрэі які прыйшлі ў Ханаан былі падзелены на [[Дванаццаць каленаў Ізраліевых|12 плямёнаў]] («каленаў»), выводзячых сваё паходжанне ад сыноў [[Якаў (патрыярх)|Ізраіля]].

На мяжы 2-1 тыс. да н. э. узнікае [[Ізраільскае царства]] [[Давід]]а.

У [[X стагоддзе да н.э.|X ст. да н. э.]] царом [[Саламон]]ам быў пабудаваны [[Іерусалімскі храм]]. Пасля смерці Саламона яўрэйская дзяржава падзяляецца на два царствы — [[Ізраільскае царства|Ізраільскае]] і [[Іўдзейскае царства|Іўдзейскае]]. На працягу шматлікіх стагоддзяў ствараецца яўрэйскае святое пісанне — [[Танах]]).

У [[722 да н.э.|722 г. да н. э.]] насельніцтва Паўночнага Ізраільскага царства — нашчадкі дзесяці з дванаццаці каленаў былі пераселены асірыйцамі ў [[Мідыя|Мідыю]], дзе растварыліся сярод мясцовага насельніцтва. Паданні пра «дзесяць зніклых каленаў» былі папулярныя ў яўрэйскім, хрысціянскім і мусульманскім фальклоры, дагэтуль распаўсюджаны сярод усходніх яўрэйскіх абшчын. Паводле адной з версій яны вернуцца перад прыходам [[Месія|Месіі]].

У [[586 да н.э.|586 г. да н. э.]] вавіланяне заваявалі [[Іўдзейскае царства]], разбурылі [[Іерусалімскі храм]] і адвялі значную частку яўрэяў у [[Вавілон]] ([[Вавілонскае паланенне]]).

З падзеннем [[Новававілонскае царства|Новававілонскага царства]] ([[539 да н.э.]]) частка яўрэяў вярнулася ў Іудзею, дзе быў пабудаваны [[Другі Храм]], вакол якога аднавілася дзяржаўная і этнічная кансалідацыя яўрэяў.

З гэтага часу пачынае складацца дамінантная мадэль этнічнага развіцця яўрэяў, якая ўключае сімвалічны і культурны цэнтр у Ізраілі і шырокую дыяспару. Паўстаўшы першапачаткова ў Месапатаміі і Егіпце, з канца 1 тыс. да н. э. дыяспара ахоплівае Паўночную Афрыку, Малую Азію, Сірыю, Іран, Каўказ, Крым, Заходняе Міжземнамор’е. У перыяд падпарадкоўвання ізраільскіх зямель Пталамеям і Селеўкідам (IV—II стст. да н. э.) яўрэі падвяргаюцца культурнай элінізацыі, нароўне з [[Старажытнаяўрэйская мова|старажытнаяўрэйскай]] і [[арамейская мова|арамейскай]] распаўсюджваецца таксама [[старажытнагрэчаская мова]].

У выніку паўстання [[Макавеі|Макавеяў]] паўстала [[Хасманейскае царства]] (164—37). У той час элінізіраванныя групы і неяўрэйскія семіты ўліліся ў склад яўрэйскага народа.

Заваёва Іўдзеі [[Рым]]ам (63—37 да н. э.) і разгром вызваленчых рухаў I—II стст. н. э. прывялі да разбурэння Другога Храма ([[70|70 год н. э.]]) і выгнання вялікага ліку яўрэяў. Тады ж з’явіўся ўведзены рымлянамі тэрмін «Палесціна», які павінен быў сцерці памяць пра яўрэйскую прысутнасць на ізраільскай зямлі.

Этнічны цэнтр у Палесціне практычна спыніў існаванне пасля арабскага заваявання [[638]], аднак яўрэйская прысутнасць заўсёды захоўвалася.

=== Сярэднявечча ===
З [[VII стагоддзе|VII ст.]] н.э. становішча яўрэяў ускладнілася. Яўрэйскія абшчыны апынуліся падзелены паміж дзвюма цывілізацыямі — хрысціянствам і ісламам, якія хоць і былі гістарычна злучаны са старажытнай яўрэйскай духоўнай спадчынай, на справе заяўлялі пра сваё прынцыповае адмежаванне ад яўрэйства.

У моманты сацыяльных і рэлігійных узрушэнняў яўрэі станавіліся першымі ахвярамі гвалту. Крывавыя пераследы яўрэяў пачаліся з часу Першага крыжовага паходу (1096 г.), калі былі разгромлены багатыя яўрэйскія абшчыны на Рэйне, у Майнцы і Кёльне. Яўрэі былі знішчаны, жанчыны падвергліся гвалту, а дзеці сілаю хрысціліся. З гэтых пор да канца [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] яўрэі ў Заходняй Еўропе перыядычна падвяргаліся ганенням. Некаторыя каралі і князі, калі мелі патрэбу ў грошах, выганялі яўрэяў са сваіх зямель, адбіралі ў іх уся маёмасць і заклікалі назад для ажыўлення гандлю. У ХIII — ХV ст. яўрэі былі выгнаны з Францыі і Іспаніі.

=== Новы час ===
[[Файл:Bundesarchiv N 1576 Bild-006, Minsk, Juden.jpg|left|thumb|200px|[[Мінск]], 1941 г. Да пачатку Другой сусветнай вайны 40 % насельніцтва горада складалі яўрэі, пасля прыходу Краснай арміі ў 1944 г. у горадзе засталося толькі некалькі яўрэяў]]
Пераход ад Сярэднявечча да Новага часу быў адзначаны пачаткам эмансіпацыйнага працэсу, паэтапным наданнем яўрэям грамадзянскіх правоў. Эмансіпацыя прывяла да ўзнікнення разнастайных кантактаў паміж яўрэямі і іх суседзямі: яўрэі пракраліся ва ўсе сферы грамадскага і культурнага жыцця. Яўрэйская нацыя дала міру шматлікіх выбітных дзеячаў грамадства, навукі і культуры.

З утварэннем гітлераўскай Германіі пачынаецца новая трагічная гісторыя яўрэйскага народа. Здзейснены нацыстамі [[халакост|генацыд]] забраў жыццё мільёнаў чалавек, па ўсім свеце.

Масавае знішчэнне яўрэяў Еўропы пабудзіла развітыя краіны пагадзіцца на адраджэнне яўрэйскай нацыянальнай дзяржавы Ізраіль са сталіцай у Іерусаліме. Умацаванне дзяржавы Ізраіль адбываецца ва ўмовах бесперапыннага араба-ізраільскага канфлікту, а сучасная яўрэйская дыяспара служыць апорай Ізраіля ў барацьбе за выжыванне.

== Дыяспары ==
[[Файл:Jewish Children with their Teacher in Samarkand.jpg|thumb|Яўрэйскія дзеці з настаўнікам. Самарканд. Фотаздымак [[Сяргей Міхайлавіч Пракудзін-Горскі|С. М. Пракудзіна-Горскага]], 1910 г.]]
Лад жыцця яўрэяў, у розны час, прыводзіў да ўзнікнення шматлікіх дыяспар і да ўтварэння этнічных груп, такіх як: [[сефарды]], [[ашкеназы]], [[іракскія яўрэі|вавіланяне]], [[фалаша]], [[бухарскія яўрэі|бухарцы]], [[горскія яўрэі]] і інш.

Адна з найстаражытных этнічных груп — вавілонскія або іракскія яўрэі, склалася ў сярэдзіне 1 тыс. да н. э. Абшчына выкарыстоўвала спачатку [[арамейская мова|арамейскую мову]], выціснутую каля VIII—IX ст. першай хваляй арабскіх дыялектаў. Апошнія прадстаўнікі дыяспары пакінулі Ірак напачатку амерыкана-іракскай вайны (2003).

Яўрэі, якія захавалі арамейскую мову пасля арабскай заваёвы, былі адціснуты ў [[Курдыстан]]скае нагор’е, дзе сфарміраваліся ў этнічную групу таргум, ці лахлугаў. У сучасным Ізраілі яны вядомыя як [[курдыстанскія яўрэі]], захоўваюць у побыце яўрэйска-арамейскія мовы.

Яўрэйскія паселішчы на Аравійскім паўвостраве ўзнікалі з сярэдзіны — 2-й паловы 1 тыс. да н. э. Мухамед ствараў новую рэлігію ў супрацьстаянні з яўрэйскім насельніцтвам Медзіны, аднак асобныя яўрэйскія кланы ўвайшлі ў першапачатковую ісламскую абшчыну. Арабамоўныя нашчадкі яўрэяў—насельніцтва паўднёвай Аравіі, сёння жывуць галоўным чынам у Ізраілі (каля 140 тыс. чалавек), каля 200 чалавек — у [[Емен]]е. У раннім Сярэднявеччы складаюцца арабамоўныя групы ў Паўночнай Сірыі і Паўднёвай Турцыі, Паўднёвай Сірыі і Ліване. Пачынаючы з [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] ў іх склад інтэграваліся ўцекачы з Іспаніі.

У [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] некалькі кланаў турэцкіх і іракскіх яўрэяў перасяліліся ў Індыю на службу брытанскай кароне, адкуль далей яны рассяліліся па Паўднёва-усходняй Азіі ([[Сінгапур]], [[М'янмар]], [[Ганконг]], [[Інданезія]] і інш.), дзе яны вядомыя пад назвай багдадзі.

Нашчадкаў яўрэяў, якія ўтварылі буйныя дыяспары можна праслядзіць у Грэцыі, Эфіопіі, Іране, Грузіі і інш. краінах свету.

Да пачатку XX стагоддзі агульная колькасць яўрэяў ацэньваецца ў 11 мільёнаў. З іх 46 % (каля 5,2 млн.) жыла ў межах [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], галоўным чынам на тэрыторыі сучасных [[Польшча|Польшчы]], [[Украіна|Украіны]] і [[Беларусь|Беларусі]] (гл. [[Лінія аселасці]]). Яшчэ каля 30 % жыло ў іншых краінах Еўропы і толькі 14 % у Паўночнай Амерыцы. У Палесціне тады жыло толькі 78 тыс. яўрэяў.

У гады, якія папярэднічалі Другой сусветнай вайне і падчас яе, былі сістэматычна знішчаны каля шасці мільёнаў яўрэяў&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/269548/Holocaust «Holocaust»], [[Энцыклапедыя Брытаніка]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nurnberg&quot;&gt;[http://ftp.nizkor.org/hweb/imt/tgmwc/tgmwc-02/tgmwc-02-20-05.shtml The Trial of German Major War Criminals. Sitting at Nuremberg, Germany. December 3 to December 14, 1945. Twentieth Day: Friday, 14th December, 1945 (Part 5 of 9)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070623122056/http://ftp.nizkor.org/hweb/imt/tgmwc/tgmwc-02/tgmwc-02-20-05.shtml |date=23 чэрвеня 2007 }}, The Nizkor Projec&lt;/ref&gt; Прыведзеныя лічбы спрабуюць аспрэчваць [[Адмаўленне Халакоста|адмаўляльнікі Халакоста]].
{{зноскі}}

== Гл. таксама ==
* [[Халакост|Масавае знішчэнне яўрэйскага насельніцтва, 1933—1945]]
* [[Крымчакі]]
* [[Яўрэі ў Другой Сусветнай вайне]]

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Jews|Яўрэі|выгляд=міні}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Яўрэі| ]]
[[Катэгорыя:Народы Ізраіля]]
[[Катэгорыя:Народы Азіі]]
[[Катэгорыя:Народы Еўропы]]
[[Катэгорыя:Семіцкія народы]]</text>
      <sha1>q0nz661w9p1pr9y9nirjg3rfll31fnq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Іркуцк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20895</id>
    <revision>
      <id>5131324</id>
      <parentid>4894141</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T06:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4735" sha1="g6o09fb2j5jfk3p5ar2s0kzbpnmpy64" xml:space="preserve">{{НП-Расія}}
'''Іркуцк''' ({{lang-ru|Иркутск}}) — горад (з 1686) ў [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]]. Насельніцтва 606,3 тыс. чал. ([[2024]]). Заснаваны ў [[1661]] годзе. У горадзе пражывае шмат беларусаў, дзейнічае [[Іркуцкае таварыства беларускай культуры імя Яна Чэрскага]]. Буйнейшы навуковы, прамысловы і культурны цэнтр [[Усходняя Сібір|Усходняй Сібіры]], на берагах [[Ангара|Ангары]] пры ўпадзенні ў яе [[Іркут|Іркута]] (адсюль назва горада), за 66 км на захад ад [[Байкал]]а.
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
== Культура ==
* [[Іркуцкі акадэмічны драматычны тэатр імя М. П. Ахлопкава]]
== Транспарт ==
* [[Іркуцкі трамвай]]
== Памятныя мясціны ==
* [[Харлампіеўская царква (Іркуцк)|Харлампіеўская царква]]
== Вядомыя асобы ==
{{main|Вядомыя асобы Іркуцка}}
* [[Аляксей Паўлавіч Федчанка|Аляксей Федчанка]] (1844—1873) — рускі вучоны-натураліст, падарожнік, даследчык Сярэдняй Азіі
* [[Інакенцій Іванавіч Якаўкін|Інакенцій Якаўкін]] (1881—1949) — расійскі гісторык права, бібліятэказнавец, бібліёграф
* [[Аляксандр Леанідавіч Шэманскі|Аляксандр Шэманскі]] (1900—1976) — артыст оперы (тэнар) і драматычны акцёр
* [[Барыс Іпалітавіч Райскі|Барыс Райскі]] (1915—1993) — беларускі дырыжор, заслужаны артыст [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]
* [[Любоў Дзмітрыеўна Усава|Любоў Усава]] (нар. 1921) — беларускі архітэктар
* [[Леанід Іванавіч Барадзін|Леанід Барадзін]] (1938—2011) — рускі пісьменнік і грамадскі дзеяч
* [[Рудольф Хаметавіч Нурыеў|Рудольф Нурыеў]] (1938—1993) — савецкі і брытанскі артыст балета, балетмайстар
* [[Міхаіл Ільіч Ром]] — савецкі кінарэжысёр
* [[Сяргей Віталевіч Саладоўнікаў|Сяргей Саладоўнікаў]] (нар. 1958) — савецкі і беларускі футбаліст, а потым трэнер
* [[Аляксей Аляксандравіч Негадайла|Аляксей Негадайла]] (нар. 1989) — расійскі бабслеіст
* [[Любоў Абрамаўна Нардштэйн]] (нар. [[1942]]) — беларускі архітэктар.
* [[Галіна Мікалаеўна Бараноўская]] (1936—2021) — беларускі і расійскі [[архітэктар]].
* [[Віктар Барысавіч Сачава]] (1905—1978) — савецкі географ, акадэмік АН СССР, дырэктар Інстытута геаграфіі Сібіры і Далёкага Усходу СА АН СССР
* [[Валяр’ян Афанасьевіч Снытко]] (1939—2021) — расійскі географ, [[член-карэспандэнт]] Расійскай акадэміі навук
* [[Наталля Пятроўна Жукава]] (нар. 1956) — урач-акушэр-гінеколаг. Доктар медыцынскіх навук (2003), прафесар (2007).
* [[Міхаіл Веніямінавіч Навучыцель]] (1924—2005) — эканаміст. Доктар эканамічных навук (1969), прафесар (1970).

{{зноскі}}
== Літаратура ==
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2


{{Іркуцкі раён}}
{{Іркуцкая вобласць}}
[[Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці]]
[[Катэгорыя:Іркуцк| ]]</text>
      <sha1>g6o09fb2j5jfk3p5ar2s0kzbpnmpy64</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131325</id>
      <parentid>5131324</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T06:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне</comment>
      <origin>5131325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6870" sha1="b9i122cqi71xdoixv3x6qx7g2tc5e28" xml:space="preserve">{{НП-Расія}}
'''Іркуцк''' ({{lang-ru|Иркутск}}) — горад у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]], утварае гарадскую акругу Іркуцк. Насельніцтва горада — 605 708 (2025) чалавек; шосты па колькасці насельніцтва горад Сібіры і 25-ы па колькасці насельніцтва горад Расіі.

Размешчаны ва [[Усходняя Сібір|Усходняй Сібіры]], на берагах ракі [[Ангара|Ангары]], пры ўпадзенні ў яе ракі [[Іркут]], за 66 км ад [[Байкал]]а. Клімат рэзка кантынентальны, са значнымі перападамі тэмператур. З-за блізкасці да сейсмічна актыўнага Байкальскага рыфту рэгулярна адбваюцца слабыя землятрусы.

Буйны навукова-адукацыйны цэнтр. Сярод галін прамысловасці: авіябудаванне, гідраэнергетыка і вытворчасць прадуктаў харчавання. Транспартны вузел на [[Транссібірская магістраль|Транссібірскай магістралі]] і федэральных аўтамагістралях «[[Байкал (аўтадарога)|Байкал]]» і «[[Сібір (аўтадарога)|Сібір]]».

Заснаваны як астрог у 1661 годзе. Моцна пацярпеў пры пажары 1716 года. Наступны буйны пажар 1879 года выклікаў настолькі моцныя разбурэнні, што для поўнага аднаўлення горада спатрэбілася больш за 10 гадоў.

Аднесены да гістарычных паселішчаў Расіі. Гістарычны цэнтр горада ўнесены ў папярэдні спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Да Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года быў купецкім горадам, які доўгі час квітнеў на расійска-кітайскім гандлі, а пазней на сібірскай золатаздабычы. Таксама з’яўляўся месцам палітычнай ссылкі. З 1803 па 1822 год быў цэнтрам Сібірскага, з 1822 па 1884 гады быў цэнтрам Усходне-Сібірскага, а з 1884 па 1917 гады быў цэнтрам Іркуцкага генерал-губернатарства. У горадзе пражывае шмат беларусаў, дзейнічае [[Іркуцкае таварыства беларускай культуры імя Яна Чэрскага]]. 
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
== Культура ==
* [[Іркуцкі акадэмічны драматычны тэатр імя М. П. Ахлопкава]]
== Транспарт ==
* [[Іркуцкі трамвай]]
== Памятныя мясціны ==
* [[Харлампіеўская царква (Іркуцк)|Харлампіеўская царква]]
== Вядомыя асобы ==
{{main|Вядомыя асобы Іркуцка}}
* [[Аляксей Паўлавіч Федчанка|Аляксей Федчанка]] (1844—1873) — рускі вучоны-натураліст, падарожнік, даследчык Сярэдняй Азіі
* [[Інакенцій Іванавіч Якаўкін|Інакенцій Якаўкін]] (1881—1949) — расійскі гісторык права, бібліятэказнавец, бібліёграф
* [[Аляксандр Леанідавіч Шэманскі|Аляксандр Шэманскі]] (1900—1976) — артыст оперы (тэнар) і драматычны акцёр
* [[Барыс Іпалітавіч Райскі|Барыс Райскі]] (1915—1993) — беларускі дырыжор, заслужаны артыст [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]
* [[Любоў Дзмітрыеўна Усава|Любоў Усава]] (нар. 1921) — беларускі архітэктар
* [[Леанід Іванавіч Барадзін|Леанід Барадзін]] (1938—2011) — рускі пісьменнік і грамадскі дзеяч
* [[Рудольф Хаметавіч Нурыеў|Рудольф Нурыеў]] (1938—1993) — савецкі і брытанскі артыст балета, балетмайстар
* [[Міхаіл Ільіч Ром]] — савецкі кінарэжысёр
* [[Сяргей Віталевіч Саладоўнікаў|Сяргей Саладоўнікаў]] (нар. 1958) — савецкі і беларускі футбаліст, а потым трэнер
* [[Аляксей Аляксандравіч Негадайла|Аляксей Негадайла]] (нар. 1989) — расійскі бабслеіст
* [[Любоў Абрамаўна Нардштэйн]] (нар. [[1942]]) — беларускі архітэктар.
* [[Галіна Мікалаеўна Бараноўская]] (1936—2021) — беларускі і расійскі [[архітэктар]].
* [[Віктар Барысавіч Сачава]] (1905—1978) — савецкі географ, акадэмік АН СССР, дырэктар Інстытута геаграфіі Сібіры і Далёкага Усходу СА АН СССР
* [[Валяр’ян Афанасьевіч Снытко]] (1939—2021) — расійскі географ, [[член-карэспандэнт]] Расійскай акадэміі навук
* [[Наталля Пятроўна Жукава]] (нар. 1956) — урач-акушэр-гінеколаг. Доктар медыцынскіх навук (2003), прафесар (2007).
* [[Міхаіл Веніямінавіч Навучыцель]] (1924—2005) — эканаміст. Доктар эканамічных навук (1969), прафесар (1970).

{{зноскі}}
== Літаратура ==
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2


{{Іркуцкі раён}}
{{Іркуцкая вобласць}}
[[Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці]]
[[Катэгорыя:Іркуцк| ]]</text>
      <sha1>b9i122cqi71xdoixv3x6qx7g2tc5e28</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131327</id>
      <parentid>5131325</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T06:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Культура */ дапаўненне</comment>
      <origin>5131327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6939" sha1="9p9wdx0ppr15sdphz7nkal2s8icknf6" xml:space="preserve">{{НП-Расія}}
'''Іркуцк''' ({{lang-ru|Иркутск}}) — горад у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]], утварае гарадскую акругу Іркуцк. Насельніцтва горада — 605 708 (2025) чалавек; шосты па колькасці насельніцтва горад Сібіры і 25-ы па колькасці насельніцтва горад Расіі.

Размешчаны ва [[Усходняя Сібір|Усходняй Сібіры]], на берагах ракі [[Ангара|Ангары]], пры ўпадзенні ў яе ракі [[Іркут]], за 66 км ад [[Байкал]]а. Клімат рэзка кантынентальны, са значнымі перападамі тэмператур. З-за блізкасці да сейсмічна актыўнага Байкальскага рыфту рэгулярна адбваюцца слабыя землятрусы.

Буйны навукова-адукацыйны цэнтр. Сярод галін прамысловасці: авіябудаванне, гідраэнергетыка і вытворчасць прадуктаў харчавання. Транспартны вузел на [[Транссібірская магістраль|Транссібірскай магістралі]] і федэральных аўтамагістралях «[[Байкал (аўтадарога)|Байкал]]» і «[[Сібір (аўтадарога)|Сібір]]».

Заснаваны як астрог у 1661 годзе. Моцна пацярпеў пры пажары 1716 года. Наступны буйны пажар 1879 года выклікаў настолькі моцныя разбурэнні, што для поўнага аднаўлення горада спатрэбілася больш за 10 гадоў.

Аднесены да гістарычных паселішчаў Расіі. Гістарычны цэнтр горада ўнесены ў папярэдні спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Да Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года быў купецкім горадам, які доўгі час квітнеў на расійска-кітайскім гандлі, а пазней на сібірскай золатаздабычы. Таксама з’яўляўся месцам палітычнай ссылкі. З 1803 па 1822 год быў цэнтрам Сібірскага, з 1822 па 1884 гады быў цэнтрам Усходне-Сібірскага, а з 1884 па 1917 гады быў цэнтрам Іркуцкага генерал-губернатарства. У горадзе пражывае шмат беларусаў, дзейнічае [[Іркуцкае таварыства беларускай культуры імя Яна Чэрскага]]. 
== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
== Культура ==
* [[Іркуцкі абласны краязнаўчы музей]]
* [[Іркуцкі акадэмічны драматычны тэатр імя М. П. Ахлопкава]]

== Транспарт ==
* [[Іркуцкі трамвай]]
== Памятныя мясціны ==
* [[Харлампіеўская царква (Іркуцк)|Харлампіеўская царква]]
== Вядомыя асобы ==
{{main|Вядомыя асобы Іркуцка}}
* [[Аляксей Паўлавіч Федчанка|Аляксей Федчанка]] (1844—1873) — рускі вучоны-натураліст, падарожнік, даследчык Сярэдняй Азіі
* [[Інакенцій Іванавіч Якаўкін|Інакенцій Якаўкін]] (1881—1949) — расійскі гісторык права, бібліятэказнавец, бібліёграф
* [[Аляксандр Леанідавіч Шэманскі|Аляксандр Шэманскі]] (1900—1976) — артыст оперы (тэнар) і драматычны акцёр
* [[Барыс Іпалітавіч Райскі|Барыс Райскі]] (1915—1993) — беларускі дырыжор, заслужаны артыст [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]
* [[Любоў Дзмітрыеўна Усава|Любоў Усава]] (нар. 1921) — беларускі архітэктар
* [[Леанід Іванавіч Барадзін|Леанід Барадзін]] (1938—2011) — рускі пісьменнік і грамадскі дзеяч
* [[Рудольф Хаметавіч Нурыеў|Рудольф Нурыеў]] (1938—1993) — савецкі і брытанскі артыст балета, балетмайстар
* [[Міхаіл Ільіч Ром]] — савецкі кінарэжысёр
* [[Сяргей Віталевіч Саладоўнікаў|Сяргей Саладоўнікаў]] (нар. 1958) — савецкі і беларускі футбаліст, а потым трэнер
* [[Аляксей Аляксандравіч Негадайла|Аляксей Негадайла]] (нар. 1989) — расійскі бабслеіст
* [[Любоў Абрамаўна Нардштэйн]] (нар. [[1942]]) — беларускі архітэктар.
* [[Галіна Мікалаеўна Бараноўская]] (1936—2021) — беларускі і расійскі [[архітэктар]].
* [[Віктар Барысавіч Сачава]] (1905—1978) — савецкі географ, акадэмік АН СССР, дырэктар Інстытута геаграфіі Сібіры і Далёкага Усходу СА АН СССР
* [[Валяр’ян Афанасьевіч Снытко]] (1939—2021) — расійскі географ, [[член-карэспандэнт]] Расійскай акадэміі навук
* [[Наталля Пятроўна Жукава]] (нар. 1956) — урач-акушэр-гінеколаг. Доктар медыцынскіх навук (2003), прафесар (2007).
* [[Міхаіл Веніямінавіч Навучыцель]] (1924—2005) — эканаміст. Доктар эканамічных навук (1969), прафесар (1970).

{{зноскі}}
== Літаратура ==
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2


{{Іркуцкі раён}}
{{Іркуцкая вобласць}}
[[Катэгорыя:Гарады Іркуцкай вобласці]]
[[Катэгорыя:Іркуцк| ]]</text>
      <sha1>9p9wdx0ppr15sdphz7nkal2s8icknf6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джэймс Бонд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23787</id>
    <revision>
      <id>5131348</id>
      <parentid>5050115</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7390" sha1="4btx5uc1aeo2s824yqbb6uas5iga4v9" xml:space="preserve">{{Літаратурны персанаж
 |імя                      = Джэймс Бонд
 |арыгінальнае імя         = {{lang-en|James Bond}}
 |выява                    = Snap from Wax Museum at Innovative Film city Bangalore 144323.jpg
 |памер                    = 
 |апісанне                 = 
 |пісьменнік               = [[Ян Флемінг]]
 |творы                    = Казіно Раяль (раман)
 |першае згадванне         = [[Доктар Ноу]] (1962)
 |пол                      = мужчынскі
 |нацыянальнасць           = брытанец
 |грамадзянства            = {{GBR}}
 |раса                     =
 |месца жыхарства          = 
 |узрост                   = 
 |нарадзіўся               =
 |месца нараджэння         = 
 |памёр                    =
 |месца смерці             =
 |званне                   = [[Выява:Generic-Navy-O5.svg|10пкс]] [[Камандор (Вялікабрытанія)|Камандор]] ([[Каралеўскі ваенна-марскі флот Вялікабрытаніі|ВМФ Вялікабрытаніі]])
 |пасада                   =
 |род заняткаў             = дэтэктыў-шпіён
 |сям’я                    = Трэйсі Бонд&lt;br /&gt;(жонка)&lt;br /&gt;(удавец †)&lt;br /&gt;Эндру Бонд&lt;br /&gt;(бацька)&lt;br /&gt;Манік Дэлакруа Бонд&lt;br /&gt;(маці)&lt;br /&gt;Макс Бонд&lt;br /&gt;(дзядзька)&lt;br /&gt;Чарміян Бонд&lt;br /&gt;(цётка)
 |жонка                    = 
 |дзеці                    =
 |мянушка                  =
 |протатып                 = 
 |акцёр                    = [[Шон Конэры]] (1962—1967, 1971, 1983)&lt;br /&gt; [[Дэвід Нівен]] (1967)&lt;br /&gt; [[Джордж Лезенбі]] (1969)&lt;br /&gt; [[Роджэр Мур]] (1973—1985)&lt;br /&gt; [[Цімаці Далтан]] (1987—1989)&lt;br /&gt; [[Пірс Броснан]] (1995—2002)&lt;br /&gt; [[Дэніел Крэйг]] (2006—2021)
 |вікіцытатнік             =
 |вікісховішча             =
}}
'''Джэймс Бонд''' ({{lang-en|James Bond}}), таксама вядомы як '''агент 007''' — выдуманы [[Вялікабрытанія|брытанскі]] [[разведчык]], вобраз ягога быў створаны [[пісьменнік]]ам [[Ян Флемінг|Янам Флемінгам]] у [[1952]] годзе. Флемінг напісаў пра яго шматлікія [[навела|навелы]] і [[апавяданне|апавяданні]]. Пасля смерці Флемінга ([[1964]]) далейшыя прыгоды Джэймса Бонда напісалі Кінгслі Эміс (псеўданім Роберт Маркхем), Джон Пірсан, Джон Гарднер, Райманд Бенсан і Чарлі Гігсан. Апроч таго, Крыстафер Вуд з’яўляецца аўтарам яшчэ дзвюх сцэнарыяў да фільмаў пра Джэйса Бонда.

[[Файл:ART-ZABOR in National Art Museum of Belarus 8.09.2014 Siarhey Hrynevich BonDIANA.JPG|thumb|left|«Бандыяна» ў [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва]].]]
Але вялікую папулярнасць Джэймс Бонд атрымаў не як герой апавяданняў, а дзякуючы серыі [[фільм]]аў вытворчасці кампаніі [[EON Productions]], якая з’яўляецца адной з самых працяглых серый фільмаў у гісторыі [[кінематограф]]у&lt;ref&gt;[http://the-numbers.com/movies/series/franchisesW.php Movie Franchises] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160410010123/http://www.the-numbers.com/movies/series/franchisesW.php |date=10 красавіка 2016 }} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;. На пачатак [[2008]] года зняты дваццаць адзін фільм і ідуць здымкі дваццаць другога эпізоду гэтак званай ''афіцыйнай Бандыяны'', таксама ёсць два ''незалежных'' фільмы і тэлевізійная пастаноўка першага апавядання Флемінга. Менавіта фільмы ад студыі EON Productions лічацца афіцыйнымі. Прадзюсарамі большасці з іх былі [[Альберт Брокалі]] (''Albert R. «Cubby» Broccoli'') і [[Гары Зальцман]] (''Harry Saltzman'') аж да [[1975]] года, калі Брокалі стаў адзіным прадзюсарам. З [[1995]] яго дачка [[Барбара Брокалі]] (''Barbara Broccoli'') і пасынак Майкл Вілсан (''Michael G. Wilson'') працягваюць працаваць над гэтым праектам.

Ролю Джэймса Бонда ў афіцыйным серыяле выконвалі шэсць акцёраў:

* [[Шон Конэры]] (1962—1967; 1971)
* [[Джордж Лейзенбі]] (1969),
* [[Роджэр Мур]] (1973—1985),
* [[Цімаці Далтан]] (1987—1989),
* [[Пірс Броснан]] (1995—2002),
* [[Дэніел Крэйг]] (з 2006).

Прэм’ера дваццаць першага афіцыйнага фільма ''[[Казіно «Раяль»]]'' з Дэніэлам Крэйгам у ролі Джэймса Бонда адбылася 14 лістапада 2006 года.

Прэм’ера чарговага, 22-га эпізоду, які мае назву «Квант спакою» (''Quantum of Solace''), таксама з Дэніэлам Крэйгам у галоўнай ролі супершпіёна, адбылася 31 кастрычніка 2008 года. Паводле сцэнарыя гэтага фільма, у Джэймса Бонда з’явілася напарніца, ролю якой выконвае ўкраінская мадэль і актрыса, што жыве ў [[Францыя|Францыі]], Вольга Курыленка ({{lang-uk|Ольга Куриленко}}).

Прэм’ера 25-га эпізоду адбылася 14 лютага 2020 года&lt;ref&gt;[https://2020god.su/bond-25-film-2020-goda/ Бонд 25-фільм 2020 года]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [http://jamesbond.com Афіцыйны сайт James Bond Ultimate DVD Edition]{{ref-en}}
* [http://italianwind.blogspot.com/2011/01/1.html Усе красуні Джэймса Бонда]{{ref-ru}}
* [http://vidozon.com/collection/754/ Усе фільмы Бандыяны анлайн]{{ref-ru}}

{{бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бонд Джэймс}}
[[Катэгорыя:Джэймс Бонд| ]]
[[Катэгорыя:Выдуманыя мужчыны]]
[[Катэгорыя:Выдуманыя майстры баявых мастацтваў]]
[[Катэгорыя:Выдуманыя сіроты]]</text>
      <sha1>4btx5uc1aeo2s824yqbb6uas5iga4v9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анатоль Сыс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25132</id>
    <revision>
      <id>5131272</id>
      <parentid>4739135</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T00:17:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rdgst</username>
        <id>102101</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дапаўненне: дадана спасылка на аўтарскае чытанне вершаў</comment>
      <origin>5131272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5802" sha1="akgdvnafx18f3467j0iqsgnesmgy64m" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Сыс}}
{{Пісьменнік
| Фота               = Анатоль Сыс.jpg
}}
'''Анато́ль Ці́ханавіч Сыс''' ({{ДН|26|10|1959}}, [[Гарошкаў (Рэчыцкі раён)|Гарошкаў]], {{МН|Рэчыцкі раён|у Рэчыцкім раёне|}}, [[Гомельская вобласць]] — {{ДС|4|5|2005}}, {{МС|Мінск||}}) — беларускі [[паэт]].

== Біяграфія ==
Скончыў гістарычна-філалагічны факультэт [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт|Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (1982). Пасля службы ў Савецкай арміі працаваў у Веткаўскай раённай газеце, старэйшым спецыялістам на [[Беларускае тэлебачанне|Беларускім тэлебачанні]]. Дэбютаваў некалькімі вершамі ў часопісе [[Маладосць]] (1986). У 1986 годзе А. Сыс разам з [[Алесь Віктаравіч Бяляцкі|А. Бяляцкім]], [[Славамір Генрыхавіч Адамовіч|С. Адамовічам]] і інш. стварыў Таварыства маладых літаратараў «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшыя]]». Актыўны ўдзельнік моладзевых нефармальных аб’яднанняў 2-й паловы 1980-х гадоў — «[[Талака (таварыства)|Талака]]», «Тутэйшыя». Культавы беларускі паэт канца XX ст. Паэзія, грамадзянская і творчая пазіцыя А. Сыса аказалі вялікі ўплыў на тагачаснае пакаленне беларускіх паэтаў.

Адзін з арганізатараў і прамоўцаў на першых дэмакратычных акцыях «[[Дзяды]]» 1987—1988 гг. і мітынгу супраць разбурэння [[Верхні Горад|Верхняга Горада]] ў Мінску&lt;ref&gt;[http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/vit3702ec.html?OpenDocument Сяржук Вітушка]&lt;/ref&gt;.

Памёр А. Сыс ад сардэчнага прыступу на сваёй мінскай кватэры. Пахаваны ў роднай вёсцы — Гарошкаў.

== Бібліяграфія ==
* Сыс, А. Агмень. — 1988.
* Сыс, А. Пан Лес. — Мінск: Мастацкая літаратура,1989. — 111с. ББК 84 Бел7 ISBN 5-340-00416-3.
* Сыс, А. Сыс. — 2002.
* Сыс, А. Лён. / укл., прадм. М.Скобла. — Мінск: Кнігазбор, 2006. — 436с. ББЛ 84 (4 Беи)ISBN 985-6824-35-4
* Сыс, А. Alaiza / укл. А.Бяляцкі. — Вільня: Gudas, 2009. — 212с.
* Сыс, А. Берагі майго юнацтва / укл., прадм. А.Бяляцкі.— Мінск: Галіяфы, 2016. — 250с. УДК821.161.3-1 ББК 84 (4Беи)-5 С95 ISBN 978-985-7021-97-0.

== Аўтарскае чытанне ==

* * [https://archive.org/details/sv-sys-lucijan-1988 Анатоль Сыс цалкам чытае Маналог «тутэйшага».] Першы мітынг Талакі. Мінск, плац Волі, 1988.

== Ацэнкі ==
У сваіх успамінах [[Валянціна Якімовіч]] адзначае, што яе «''прыцягвалі і прыцягваюць да паэзіі Анатоля Сыса мудрасць і, да наіўнасці, надзвычайная шчырасць, прастата й узнёсласць, рамантычнае, вытанчана-пажадлівае ўспрыняцце свету, непераадольная прага да жыцця й усведамленне яго найабмежаванасці, імпульсіўнасць і безабаронная, амаль дзіцячая, даверлівасць у адносінах да чытача''»&lt;ref&gt;''В. Якімовіч''. «Я такі, які ёсць…» // Верасень: Літаратурна-мастацкі часопіс. № 23. 2020&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|15|Сыс Анатоль Ціханавіч||323}}
* ''Бяляцкі, А.'' [http://kamunikat.org/7736.html?pubid=27521 Асьвечаныя беларушчынай] — Вільня: 2012. — 464 с. — С. 103—149;
* [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13206 Ягамосьць] / Укл. С. Сыс. — Мінск: Бібліятэчка часопісу Дзеяслоў, 2009 — 80 с.

== Спасылкі ==
* [http://dumki.org/author/68 Цытаты Анатоля Сыса]
* http://sys.knihi.com/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190223074513/http://sys.knihi.com/ |date=23 лютага 2019 }} — біяграфія і некаторыя творы А. Сыса
* [[А. П. Бязлепкіна|Бязлепкіна, А.]] [http://arche.bymedia.net/2005-4/biazliepkina405.htm Пентхаўз для Сыса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304115908/http://arche.bymedia.net/2005-4/biazliepkina405.htm |date=4 сакавіка 2016 }} // ARCHE. № 4, 2005.

{{DEFAULTSORT:Сыс Анатоль}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]]
[[Катэгорыя:Паэты Беларусі]]</text>
      <sha1>akgdvnafx18f3467j0iqsgnesmgy64m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131381</id>
      <parentid>5131272</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Аўтарскае чытанне */</comment>
      <origin>5131381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5823" sha1="50rpzrk5xh44b6s8442xsueu2khfcyw" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Сыс}}
{{Пісьменнік
| Фота               = Анатоль Сыс.jpg
}}
'''Анато́ль Ці́ханавіч Сыс''' ({{ДН|26|10|1959}}, [[Гарошкаў (Рэчыцкі раён)|Гарошкаў]], {{МН|Рэчыцкі раён|у Рэчыцкім раёне|}}, [[Гомельская вобласць]] — {{ДС|4|5|2005}}, {{МС|Мінск||}}) — беларускі [[паэт]].

== Біяграфія ==
Скончыў гістарычна-філалагічны факультэт [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт|Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] (1982). Пасля службы ў Савецкай арміі працаваў у Веткаўскай раённай газеце, старэйшым спецыялістам на [[Беларускае тэлебачанне|Беларускім тэлебачанні]]. Дэбютаваў некалькімі вершамі ў часопісе [[Маладосць]] (1986). У 1986 годзе А. Сыс разам з [[Алесь Віктаравіч Бяляцкі|А. Бяляцкім]], [[Славамір Генрыхавіч Адамовіч|С. Адамовічам]] і інш. стварыў Таварыства маладых літаратараў «[[Тутэйшыя (літаратурнае аб’яднанне)|Тутэйшыя]]». Актыўны ўдзельнік моладзевых нефармальных аб’яднанняў 2-й паловы 1980-х гадоў — «[[Талака (таварыства)|Талака]]», «Тутэйшыя». Культавы беларускі паэт канца XX ст. Паэзія, грамадзянская і творчая пазіцыя А. Сыса аказалі вялікі ўплыў на тагачаснае пакаленне беларускіх паэтаў.

Адзін з арганізатараў і прамоўцаў на першых дэмакратычных акцыях «[[Дзяды]]» 1987—1988 гг. і мітынгу супраць разбурэння [[Верхні Горад|Верхняга Горада]] ў Мінску&lt;ref&gt;[http://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/vit3702ec.html?OpenDocument Сяржук Вітушка]&lt;/ref&gt;.

Памёр А. Сыс ад сардэчнага прыступу на сваёй мінскай кватэры. Пахаваны ў роднай вёсцы — Гарошкаў.

== Бібліяграфія ==
* Сыс, А. Агмень. — 1988.
* Сыс, А. Пан Лес. — Мінск: Мастацкая літаратура,1989. — 111с. ББК 84 Бел7 ISBN 5-340-00416-3.
* Сыс, А. Сыс. — 2002.
* Сыс, А. Лён. / укл., прадм. М.Скобла. — Мінск: Кнігазбор, 2006. — 436с. ББЛ 84 (4 Беи)ISBN 985-6824-35-4
* Сыс, А. Alaiza / укл. А.Бяляцкі. — Вільня: Gudas, 2009. — 212с.
* Сыс, А. Берагі майго юнацтва / укл., прадм. А.Бяляцкі.— Мінск: Галіяфы, 2016. — 250с. УДК821.161.3-1 ББК 84 (4Беи)-5 С95 ISBN 978-985-7021-97-0.

== Аўтарскае чытанне ==

* [https://archive.org/details/sv-sys-lucijan-1988 Анатоль Сыс цалкам чытае «Маналог „тутэйшага“».] Першы мітынг Талакі. Мінск, плошча Свабоды, 1988 год.

== Ацэнкі ==
У сваіх успамінах [[Валянціна Якімовіч]] адзначае, што яе «''прыцягвалі і прыцягваюць да паэзіі Анатоля Сыса мудрасць і, да наіўнасці, надзвычайная шчырасць, прастата й узнёсласць, рамантычнае, вытанчана-пажадлівае ўспрыняцце свету, непераадольная прага да жыцця й усведамленне яго найабмежаванасці, імпульсіўнасць і безабаронная, амаль дзіцячая, даверлівасць у адносінах да чытача''»&lt;ref&gt;''В. Якімовіч''. «Я такі, які ёсць…» // Верасень: Літаратурна-мастацкі часопіс. № 23. 2020&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БелЭн|15|Сыс Анатоль Ціханавіч||323}}
* ''Бяляцкі, А.'' [http://kamunikat.org/7736.html?pubid=27521 Асьвечаныя беларушчынай] — Вільня: 2012. — 464 с. — С. 103—149;
* [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13206 Ягамосьць] / Укл. С. Сыс. — Мінск: Бібліятэчка часопісу Дзеяслоў, 2009 — 80 с.

== Спасылкі ==
* [http://dumki.org/author/68 Цытаты Анатоля Сыса]
* http://sys.knihi.com/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190223074513/http://sys.knihi.com/ |date=23 лютага 2019 }} — біяграфія і некаторыя творы А. Сыса
* [[А. П. Бязлепкіна|Бязлепкіна, А.]] [http://arche.bymedia.net/2005-4/biazliepkina405.htm Пентхаўз для Сыса] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304115908/http://arche.bymedia.net/2005-4/biazliepkina405.htm |date=4 сакавіка 2016 }} // ARCHE. № 4, 2005.

{{DEFAULTSORT:Сыс Анатоль}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]]
[[Катэгорыя:Паэты Беларусі]]</text>
      <sha1>50rpzrk5xh44b6s8442xsueu2khfcyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Адміністрацыйны падзел Андоры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29331</id>
    <revision>
      <id>5131070</id>
      <parentid>5064706</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T18:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DenisBorum</username>
        <id>139498</id>
      </contributor>
      <origin>5131070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4574" sha1="rlr8elze2qlpg6h5g9tijzsgoa3cv6s" xml:space="preserve">[[Выява:Andora.png|thumb|right|350px|Абшчыны Андоры]]
'''Адміністрацыйны падзел Андоры''' — [[адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел]] дзяржавы [[Андора]].

== Адміністрацыйна-тэрытарыяльныя адзінкі ==
Краіна падзелена на 7 абшчын&lt;ref&gt;[https://bigenc.ru/c/andorra-64ed21 БРЭ. Андорра]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt; ({{lang-ca|parroquies}}, [[Адзіны лік|ад.&amp;nbsp;л.]] {{lang-ca|parroquia}} — «царкоўны прыход»).

Апошняй была ўтворана абшчына Эскальдэс-Энгардань — у [[1978]] годзе.
{| style=&quot;clear:both;&quot; width=100 %
 |- style=&quot;background-color:#bbbbbb;&quot;
 ! rowspan=&quot;2&quot;|Сцяг
 ! rowspan=&quot;2&quot;|Герб
 ! colspan=&quot;2&quot;|Абшчына
 ! rowspan=&quot;2&quot;|Плошча (км²)
 ! rowspan=&quot;2&quot;|Насельніцтва
 ! rowspan=&quot;2&quot;|чал.&lt;br /&gt;на км²
 ! rowspan=&quot;2&quot;|Адміністрацыйны цэнтр
 ! rowspan=&quot;2&quot;|www
|- style=&quot;background-color:#bbbbbb;&quot;
! ZIP-код
! Название
 |- style=&quot;background-color:#eeeeee;&quot;
 | align=&quot;center&quot; | [[Выява:Hypothetical flag of Andorra la Vella.svg|80px]]
 | align=&quot;center&quot; | [[Выява:Escut d'Andorra la Vella.svg|50px]]
 | AD500
 | align=&quot;center&quot;| Андора-ла-Велья&lt;br /&gt;Andorra la Vella
 | align=&quot;center&quot; | 12 &lt;small&gt;(7)&lt;small&gt;
 | align=&quot;center&quot; | 23 587 &lt;small&gt;(1)&lt;small&gt;
 | align=&quot;center&quot; | 1 965,58 &lt;small&gt;(1)&lt;small&gt;
 | align=&quot;center&quot; | [[Андора-ла-Велья]]&lt;br /&gt;Andorra la Vella
 | align=&quot;center&quot; | [http://www.andorralavella.ad/]
 |- style=&quot;background-color:#dddddd;&quot;
 | align=&quot;center&quot; | 
 | align=&quot;center&quot; | [[image:Escut de Canillo.svg|50px]]
 | AD100
 | align=&quot;center&quot;| [[Канільё]]&lt;br /&gt;Canillo
 | align=&quot;center&quot; | 110 &lt;small&gt;(1)&lt;small&gt;
 | align=&quot;center&quot; | 4 633 &lt;small&gt;(6)&lt;small&gt;
 | align=&quot;center&quot; | 42,12 &lt;small&gt;(6)&lt;small&gt;
 | align=&quot;center&quot; | [[Канільё]]&lt;br /&gt;Canillo
 | align=&quot;center&quot; | [http://www.comucanillo.ad/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080908010445/http://www.comucanillo.ad/ |date=8 верасня 2008 }}
 |- style=&quot;background-color:#eeeeee;&quot;
 | align=&quot;center&quot; | 
 | align=&quot;center&quot; | [[image:Coat of Arms of La Massana.svg|50px]]
 | AD400
 | align=&quot;center&quot;| [[Ла-Масана]]&lt;br /&gt;La Massana
 | align=&quot;center&quot; | 61 &lt;small&gt;(4)&lt;small&gt;
 | align=&quot;center&quot; | 9 276 &lt;small&gt;(4)&lt;small&gt;
 | align=&quot;center&quot; | 152,07 &lt;small&gt;(4)&lt;small&gt;
 | align=&quot;center&quot; | [[Ла-Масана]]&lt;br /&gt;La Massana
 | align=&quot;center&quot; | [http://www.lamassana.ad/] 
 |- style=&quot;background-color:#dddddd;&quot;
 | align=&quot;center&quot; | 
 | align=&quot;center&quot; | [[image:Escut d'Ordino.svg|50px]]
 | AD300
 | align=&quot;center&quot;| [[Ардына]]&lt;br /&gt;Ordino
 | align=&quot;center&quot; | 90 &lt;small&gt;(2)&lt;small&gt;
 | align=&quot;center&quot; | 3 309 &lt;small&gt;(7)&lt;small&gt;
 | align=&quot;center&quot; | 36,77 &lt;small&gt;(7)&lt;small&gt;
 | align=&quot;center&quot; | [[Ардына]]&lt;br /&gt;Ordino
 | align=&quot;center&quot; | [http://www.ordino.ad/]
 |- style=&quot;background-color:#eeeeee;&quot;
 | align=&quot;center&quot; | 
 | align=&quot;center&quot; | [[image:Escut de Sant Julià de Lòria.svg|50px]]
 | AD600
 | align=&quot;center&quot;| [[Сант-Жулія-дэ-Лорыя]]&lt;br /&gt;Sant Julià de Lòria
 | align=&quot;center&quot; | 61 &lt;small&gt;(5)&lt;small&gt;
 | align=&quot;center&quot; | 9 207 &lt;small&gt;(5)&lt;small&gt;
 | align=&quot;center&quot; | 150,93 &lt;small&gt;(5)&lt;small&gt;
 | align=&quot;center&quot; | [[Сант-Жулія-дэ-Лорыя]]&lt;br /&gt;Sant Julià de Lòria
 | align=&quot;center&quot; | [http://www.comusantjulia.ad/]
 |- style=&quot;background-color:#dddddd;&quot;
 | align=&quot;center&quot; | 
 | align=&quot;center&quot; | [[image:Escut d'Encamp.svg|50px]]
 | AD200
 | align=&quot;center&quot;| [[Энкамп]]&lt;br /&gt;Encamp
 | align=&quot;center&quot; | 84 &lt;small&gt;(3)&lt;small&gt;
 | align=&quot;center&quot; | 13 225 &lt;small&gt;(3)&lt;small&gt;
 | align=&quot;center&quot; | 157,44 &lt;small&gt;(3)&lt;small&gt;
 | align=&quot;center&quot; | [[Энкамп]]&lt;br /&gt;Encamp
 | align=&quot;center&quot; | [http://www.encamp.ad/]
 |- style=&quot;background-color:#eeeeee;&quot;
 | align=&quot;center&quot; | 
 | align=&quot;center&quot; | [[image:Escut d'Escaldes-Engordany.svg|50px]]
 | AD700
 | align=&quot;center&quot;| [[Эскальдес-Энгордань]]&lt;br /&gt;Escaldes-Engordany
 | align=&quot;center&quot; | 30 &lt;small&gt;(6)&lt;small&gt;
 | align=&quot;center&quot; | 16 078 &lt;small&gt;(2)&lt;small&gt;
 | align=&quot;center&quot; | 535,93 &lt;small&gt;(2)&lt;small&gt;
 | align=&quot;center&quot; | [[Эскальдэс-Энгардань]]&lt;br /&gt;Escaldes-Engordany
 | align=&quot;center&quot; | [http://www.e-e.ad/]
 |}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Еўропа па тэмах|Адміністрацыйны падзел}}

[[Катэгорыя:Адміністрацыйны падзел Андоры| ]]</text>
      <sha1>rlr8elze2qlpg6h5g9tijzsgoa3cv6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Таганрог</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31657</id>
    <revision>
      <id>5131318</id>
      <parentid>4701328</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T06:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне</comment>
      <origin>5131318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8056" sha1="mns7z3c75lq8gjbzjq4x806fawzfe3b" xml:space="preserve">{{НП-Расія}}
'''Таганро́г'''{{sfn|БелЭн|2002}} ({{lang-ru|Таганрог}}) — горад (з [[1775]] года) у [[Расія|Расіі]], у [[Растоўская вобласць|Растоўскай вобласці]], марскі порт. Насельніцтва 264,4 тыс. чалавек ([[2007]]). Заснаваны ў [[1698]] годзе.

== Геаграфія ==
Горад размешчаны на беразе [[Азоўскае мора|Азоўскага мора]] ў [[Таганрогскі заліў|Таганрогскім заліве]] на паўднёва-ўсходняй частцы Міускага паўвострава. Старая частка горада размешчана на мысу Тагані Рог. Горад размешчаны на раўніннай, хвалепадобнай мясцовасці, узвышаючыся над узроўнем мора на вышыню прыкладна да 75 м. У чарце горада працякаюць два ручаі: у раёне гаю Дубкі па балцы Вялікая Чарапаха і па балцы Малая Чарапаха.

Клімат сухі, умерана-кантынентальны з лішкам цяпла і адносным недахопам вільгаці. Сярэднегадавая [[тэмпература паветра]] — +9 °C. Максімальныя тэмпературы ліпеня − да +35−40 °C, мінімальныя тэмпературы студзеня − да −30 °C. Характэрныя моцныя вятры, часам яны суправаджаюцца нагонной хваляй, якая прыводзіць да падмывання берага і апоўзняў.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Эканоміка ==
Таганрог — важны прамысловы цэнтр Поўдня Расіі. Буйнейшае прадпрыемства — [[Таганрогскі металургічны завод]]: вытворчасць сталі, сталёвых труб для нафтавай і газавай прамысловасці, тавараў народнага спажывання. У горадзе развітая машынабудаўнічая прамысловасць: заводы «Чырвоны кацельшчык» (вытворчасць кацельнага абсталявання для электрастанцый), «Прэсмаш» (кавальна-прэсавае абсталяванне), «Вібрапрыбор», камбайнавы (выпуск збожжаўборачных камбайнаў), гандлёвага абсталявання, электратэрмічнага абсталявання, «Прыбой», суднарамонтны, «ТАГАЗ» (зборка легкавых і камерцыйных аўтамабіляў маркі Hyundai) і г. д. Ёсць шэраг прадпрыемстваў абароннай прамысловасці.

Таксама ёсць шэраг прадпрыемстваў хімічнай (заводы — «Тэрмапласт», лакафарбавы), лёгкай (гарбарня і іншыя) і харчовай (рыбны, мясны, кандытарскі, мукамольна-крупяны заводы) прамысловасці. У Таганрогу знаходзіцца штаб-кватэра аднаго з вядучых экспарцёраў збожжа, аграпрамысловай кампаніі «Югтранзитсервис».
== Культура ==
* [[Таганрогскі драматычны тэатр імя А. П. Чэхава]]
== Славутасці ==
[[Файл:Chekhov Birthhouse.jpg|thumb|Музей «[[Домік Чэхава]]»]]
* [[Аптэка Ідэльсона]]
* [[Архірэйскі дом]]
* [[Домік Чэхава]]
* [[Дамы Варвацы]]
* [[Дом Багдасарава]]
* [[Дом з кулямі]]
* [[Дом Лабанава]]
* [[Дом Лакіера]]
* [[Дом Лакіераў]]
* [[Дом Ласкіна]]
* [[Дом Лукіных]]
* [[Дом Намікоса]]
* [[Дом Папкова]]
* [[Дом Перэсціяні]]
* [[Дом Петруцы]]
* [[Дом Рафаіловіча]]
* [[Дом Сінодзі-Папова]]
* [[Дом Сімановіча]]
* [[Дом Сіроціных]]
* [[Дом Скамарангі]]
* [[Дом Случэнкі]]
* [[Дом Сфаэла]]
* [[Дом Цысарэнкі]]
* [[Дом Шыманоўскага]]
* [[Літаратурны музей А. П. Чэхава]]
* [[Лютэранская царква (Таганрог)|Лютэранская царква]]
* [[Музей «Горадабудаўніцтва і побыт г. Таганрога»]]
* [[Падземныя хады (Таганрог)|Падземныя хады]]
* [[Помнік «У памяць аб рэвалюцыі 1905 года»]]
* [[Помнік А. П. Чэхаву (Таганрог)|Помнік А. П. Чэхаву]]
* [[Пятроўскія казармы]]
* [[Таганрогскі паштамт]]
* [[Скульптурная кампазіцыя «Чалавек у футляры»]]
* [[Чэхаўская набярэжная]]

== Вядомыя асобы ==
{{main|Вядомыя асобы Таганрога}}
[[Файл:Chekhov 1903 ArM.jpg|thumb|left|200px|Антон Паўлавіч Чэхаў]]
* [[Мікалай Аляксеевіч Багараз]] (1874—1952) — расійскі [[хірург]].
* [[Барыс Мікалаевіч Назаранка]] (1918—2000) — беларускі архітэктар.
* [[Кузьма Мікітавіч Галіцкі]] (1897—1973) — савецкі военачальнік, [[Герой Савецкага Саюза]], [[генерал арміі]].
* [[Васіль Андрэевіч Залатароў]] (1872—1964) — рускі і беларускі [[кампазітар]] і [[педагог]].
* [[Фаіна Георгіеўна Ранеўская]] (1896—1984), савецкая [[актрыса]] тэатра і кіно.
* [[Канстанцін Апалонавіч Савіцкі]] (1844—1905) — рускі жанравы [[жывапіс]]ец, акадэмік.
* [[Міхаіл Ісаевіч Таніч]] (1923—2008) — савецкі і расійскі паэт-песеннік.
* [[Міхаіл Аляксандравіч Чалісаў]] (1898—1973) — вучоны-[[псіхіятр]].
* [[Антон Паўлавіч Чэхаў]] (1860—1904) — расійскі [[пісьменнік]], [[драматург]], [[урач]].
* [[Ігар Аляксандравіч Міхайлапула]] (нар. 1938) — беларускі хімік.
* [[Юрый Васільевіч Глазкоў]] (1930—2007) — фізік-оптык, доктар фізіка-матэматычных навук (1982), прафесар (1982).

== Гарады-пабрацімы ==
{{Гарады-пабрацімы}}

== Гл. таксама ==
* [[Таганрог-2|Станцыя Таганрог-2]]

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|15|Таганро́г||374}}
* {{ВСЭ3|Таганро́г|том=25|старонкі=165—166}}
* {{крыніцы/ГНР (2008)|Таганро́г|428}}
* {{крыніцы/ГЭС (1989)|Таганро́г|464}}
* {{крыніцы/ГНМ (2002)|Таганро́г|406}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Гарады Растоўскай вобласці}}
{{Горад воінскай славы|state=collapsed}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Гарады Растоўскай вобласці]]
[[Катэгорыя:Таганрог| ]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1698 годзе]]</text>
      <sha1>mns7z3c75lq8gjbzjq4x806fawzfe3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дрывяты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32928</id>
    <revision>
      <id>5131075</id>
      <parentid>5057143</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T18:25:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Için warum</username>
        <id>153459</id>
      </contributor>
      <comment>/* Назва */ дапаўненне, удакладненне</comment>
      <origin>5131075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9673" sha1="trwudx4cd80zymgcsvfmeq1u8lde8y8" xml:space="preserve">{{Возера2
|Назва        =Дрывяты
|Нацыянальная назва =
|Выява        =Dryviaty - 1.jpg
|Подпіс   =
|Упадаюць     =
|Выцякаюць    =[[Друйка (рака)|Рака Друйка]]
|Краіна       =Беларусь
|Рэгіён =Віцебская вобласць
|Пазіцыйная карта 1     =Беларусь
|Пазіцыйная карта 2    =Беларусь Віцебская вобласць
|Плошча       =36,14
|Аб'ём        =0,22352
|Вышыня над узроўнем мора       =129
|Сярэдняя глыбіня      =
|Найбольшая глыбіня=12,0
|Даўжыня      =9,86
|Шырыня       =4,50
|Даўжыня берагавой лініі=37,6
|Салёнасць    =0,2—0,24
|Празрыстасць =2,4
|lat =55.6164
|long =27.0281
|lat_deg=55
|lat_min=36
|lat_sec=58
|lat_dir=N
|lon_deg=27
|lon_min=1
|lon_sec=45
|lon_dir=E
|Плошча вадазбору     = 459
}}
'''Дрывя́ты''' — [[возера]] ў [[Браслаўская група азёр|Браслаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]].
Знаходзіцца ў басейне [[Друйка (рака)|Друйкі]] (выцякае з возера), каля паўднёвай ускраіны [[Браслаў|Браслава]]. Найбуйнейшае ў [[Браслаўская група азёр|Браслаўскай групе азёр]] і пятае па велічыні на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]]{{sfn|Шидловский|1989}}. Належыць да групы [[Браслаўская група азёр|Браслаўскіх азёр]] і знаходзіцца на тэрыторыі [[Браслаўскія азёры (нацыянальны парк)|нацыянальнага парка «Браслаўскія азёры»]].

== Назва ==
А. Шахматоў звязваў назвы ''Дрывяты, Дрыcвяты, Друя, Дрыса'' з кельцкім ''dru-'' «бегчы, цячы», ад якога, напрыклад, французскія гідронімы ''Drouvenne, Druna, Druon''&lt;ref&gt;A. Schachmatov. Zu den ältesten slavisch-keltischen Beziehungen // Archiv für Slavische Philologie. Berlin, 1912. Т. 33. S. 79.&lt;/ref&gt;.

На думку Х. Краэ, да ''*Dru(u)ntos'' узыходзяць літ. ''* Druvintas'' &gt; бел. ''Дрывяты'' і ''Truentus'' &gt; ''Tronto'' (рака, Адрыятычнае мора). Часта ў жаночым родзе ''Druantia/Druentia'' (прыток Роны); ''Drouance'' (прыток Нуаро) і інш.&lt;ref&gt;H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 55.&lt;/ref&gt;.

Аснова гэтай назвы звязаная з індаеўрапейскім коранем ''*dreu''- / *''dru''- «бегчы, імкнуцца; цячы», ад якога вытворнае і ''*droṷus'' «плынь»&lt;ref name=&quot;A. Vanagas. 1980&quot;&gt;''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 92.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 204—205.&lt;/ref&gt;.

На думку А. Ванагаса, гідронімы ''Друя'', лат. ''Druve, Druvas-ezars'' звязаныя са старажытнаіндыйскім ''draváh'' «бег, цячэнне; вадкасць», ''drávati'' «бяжыць»&lt;ref name=&quot;A. Vanagas. 1980&quot;/&gt;.

Некаторыя даследчыкі лічаць угра-фінскімі фарманты ''-ты, -ды'' (азёры ''Дрывяты, Дрысвяты, Снуды'')&lt;ref&gt;Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 2. Мінск, 1994. С. 528.&lt;/ref&gt;.

== Гідраграфія ==
Плошча паверхні складае 36,1 км². Найбольшая глыбіня — 12 м. Даўжыня — 9,86 км. Найбольшая шырыня — 4,5 км. Даўжыня берагавой лініі — 37,6 км. Аб’ём вады — 223,5 млн м³. Плошча [[вадазбор]]у — 459 км². Схілы [[Катлавіна|катлавіны]] пераважна пад лесам, асіметрычныя: на поўначы вышынёй 30—37 м, месцамі разараныя, на поўдні да 5 м, [[Балота|забалочаныя]]. На поўдні і паўднёвым усходзе 3 вялікія залівы. Мелкаводная зона шырокая (150—300 м) і спадзістая, глыбакаводная ўзгорыстая: упадзіны глыбінёй 10—12 м чаргуюцца з падняццямі. 6 астравоў агульнай плошчай 0,92 км². Дно да глыбіні 3,5—5 м выслана [[Пясок|пяскамі]], ніжэй — [[Глей|іламі]] і [[Сапрапель|сапрапелямі]] (агульная магутнасць адкладаў да 11 м).

У возера ўпадаюць рэкі [[Усвіца (рака)|Усвіца]] (злучае з воз. [[Іказнь (возера)|Іказнь]]), [[Рака Золвіца|Золвіца]], [[Акунёўка (рака)|Акунёўка]], [[Дружнянка]], [[Рака Рака|Рака]] (злучае з возерам [[Рака (возера)|Рака]]), 6 [[Ручай|ручаёў]].

== Экалогія ==
Сярэднемесячная тэмпература вады да глыбіні 7 м у чэрвені 17,2 °C, ліпені — 18,8 °C, жніўні — 17,8 °C. У зімовы перыяд паверхневыя тэмпературы складаюць 0,1—0,2 °C, прыдонныя — 3—3,8 °C. Возера замярзае ў канцы лістапада — пачатку снежня, [[лёд]] трымаецца да канца сакавіка, часам да сярэдзіны красавіка — пачатку мая.

Шырыня паласы [[Расліннасць|расліннасці]] ўздоўж [[бераг]]оў ад 35 да 200 м. Растуць рэдкія для [[Флора Беларусі|флоры Беларусі]] [[Біялагічны від|віды]]: [[наяда гнуткая]], [[наяда малая]], [[гідрыла кальчаковая]].

У возеры водзяцца каля 20 відаў рыб: [[лешч]], [[судак]], [[акунь]], [[плотка]], [[лінь]], [[рапушка]], [[мянтуз]], верхаводка, [[карась]], [[язь]], [[шчупак]] і іншыя; ёсць вугор. Адзначана гнездаванне ахоўнай птушкі — [[лебедзь-шыпун|лебедзя-шыпуна]].

Уваходзіць у зону адпачынку Браслаў, на паўночным беразе турбаза «[[Браслаўскія азёры, турбаза|Браслаўскія азёры]]».

На ўзровень возера значны ўплыў аказалі меліярацыйныя работы (паглыбленне рэчышча і будаўніцтва плаціны на Друйцы): у 1926 годзе пры ўзроўні 132 м плошча возера складала 38,2 км², было 3 [[Востраў|астравы]]. Уздоўж берагоў утварылася шырокая [[Пойма|пойменная]] паласа. У 1958 годзе пры ўзроўні 129 метраў плошча возера 32,6 км² — 11 астравоў.

== Зноскі ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Блакітная}}
* {{Крыніцы/ПрырБел}}
* {{Крыніцы/ВодКадастр}}
* {{Крыніцы/РэсВодСССР}}
* {{Крыніцы/ЭПБ|2|Дрывяты}}
* {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Дрывя́ты|287}}
* {{кніга|аўтар=Шидловский К. С.|загаловак=Браславские озёра: Путеводитель по зоне отдыха Браслав|месца=Мн.|выдавецтва=Полымя|год=1989|старонкі=12—15|старонак=63|isbn=5-345-00063-8|тыраж=20000|ref=Шидловский}}{{ref-ru}}

== Спасылкі ==
* {{belarusenc|slovnik/6958/|ДРЫВЯТЫ}}
* [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD3/vitebsk_cha.pdf Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211006023121/http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD3/vitebsk_cha.pdf |date=6 кастрычніка 2021 }} {{ref-ru}}
* [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD3/vit_mo.pdf Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210308121031/http://cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD3/vit_mo.pdf |date=8 сакавіка 2021 }} {{ref-ru}}

{{Браслаўскія азёры}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Браслаўская група азёр]]
[[Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Басейн Друйкі]]</text>
      <sha1>trwudx4cd80zymgcsvfmeq1u8lde8y8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131089</id>
      <parentid>5131075</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <comment>вікіфікацыя</comment>
      <origin>5131089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9778" sha1="o6ntrneyubvnwih9ztd0lp0khawx3t0" xml:space="preserve">{{Возера2
|Назва        =Дрывяты
|Нацыянальная назва =
|Выява        =Dryviaty - 1.jpg
|Подпіс   =
|Упадаюць     =
|Выцякаюць    =[[Друйка (рака)|Рака Друйка]]
|Краіна       =Беларусь
|Рэгіён =Віцебская вобласць
|Пазіцыйная карта 1     =Беларусь
|Пазіцыйная карта 2    =Беларусь Віцебская вобласць
|Плошча       =36,14
|Аб'ём        =0,22352
|Вышыня над узроўнем мора       =129
|Сярэдняя глыбіня      =
|Найбольшая глыбіня=12,0
|Даўжыня      =9,86
|Шырыня       =4,50
|Даўжыня берагавой лініі=37,6
|Салёнасць    =0,2—0,24
|Празрыстасць =2,4
|lat =55.6164
|long =27.0281
|lat_deg=55
|lat_min=36
|lat_sec=58
|lat_dir=N
|lon_deg=27
|lon_min=1
|lon_sec=45
|lon_dir=E
|Плошча вадазбору     = 459
}}
'''Дрывя́ты''' — [[возера]] ў [[Браслаўская група азёр|Браслаўскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]].
Знаходзіцца ў басейне [[Друйка (рака)|Друйкі]] (выцякае з возера), каля паўднёвай ускраіны [[Браслаў|Браслава]]. Найбуйнейшае ў [[Браслаўская група азёр|Браслаўскай групе азёр]] і пятае па велічыні на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]]{{sfn|Шидловский|1989}}. Належыць да групы [[Браслаўская група азёр|Браслаўскіх азёр]] і знаходзіцца на тэрыторыі [[Браслаўскія азёры (нацыянальны парк)|нацыянальнага парка «Браслаўскія азёры»]].

== Назва ==
[[Аляксей Аляксандравіч Шахматаў|А. Шахматаў]] звязваў назвы ''Дрывяты, Дрыcвяты, Друя, Дрыса'' з кельцкім ''dru-'' «бегчы, цячы», ад якога, напрыклад, французскія гідронімы ''Drouvenne, Druna, Druon''&lt;ref&gt;A. Schachmatov. Zu den ältesten slavisch-keltischen Beziehungen // Archiv für Slavische Philologie. Berlin, 1912. Т. 33. S. 79.&lt;/ref&gt;.

На думку Х. Краэ, да ''*Dru(u)ntos'' узыходзяць літ. ''* Druvintas'' &gt; бел. ''Дрывяты'' і ''Truentus'' &gt; ''Tronto'' (рака, Адрыятычнае мора). Часта ў жаночым родзе ''Druantia/Druentia'' (прыток Роны); ''Drouance'' (прыток Нуаро) і інш.&lt;ref&gt;H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 55.&lt;/ref&gt;.

Аснова гэтай назвы звязаная з індаеўрапейскім коранем ''*dreu''- / *''dru''- «бегчы, імкнуцца; цячы», ад якога вытворнае і ''*droṷus'' «плынь»&lt;ref name=&quot;A. Vanagas. 1980&quot;&gt;''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1980. — С. 92.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 204—205.&lt;/ref&gt;.

На думку [[Аляксандрас Ванагас|А. Ванагаса]], гідронімы ''Друя'', лат. ''Druve, Druvas-ezars'' звязаныя са старажытнаіндыйскім ''draváh'' «бег, цячэнне; вадкасць», ''drávati'' «бяжыць»&lt;ref name=&quot;A. Vanagas. 1980&quot;/&gt;.

Некаторыя даследчыкі лічаць угра-фінскімі фарманты ''-ты, -ды'' (азёры ''Дрывяты, Дрысвяты, Снуды'')&lt;ref&gt;Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т. 2. Мінск, 1994. С. 528.&lt;/ref&gt;.

== Гідраграфія ==
Плошча паверхні складае 36,1 км². Найбольшая глыбіня — 12 м. Даўжыня — 9,86 км. Найбольшая шырыня — 4,5 км. Даўжыня берагавой лініі — 37,6 км. Аб’ём вады — 223,5 млн м³. Плошча [[вадазбор]]у — 459 км². Схілы [[Катлавіна|катлавіны]] пераважна пад лесам, асіметрычныя: на поўначы вышынёй 30—37 м, месцамі разараныя, на поўдні да 5 м, [[Балота|забалочаныя]]. На поўдні і паўднёвым усходзе 3 вялікія залівы. Мелкаводная зона шырокая (150—300 м) і спадзістая, глыбакаводная ўзгорыстая: упадзіны глыбінёй 10—12 м чаргуюцца з падняццямі. 6 астравоў агульнай плошчай 0,92 км². Дно да глыбіні 3,5—5 м выслана [[Пясок|пяскамі]], ніжэй — [[Глей|іламі]] і [[Сапрапель|сапрапелямі]] (агульная магутнасць адкладаў да 11 м).

У возера ўпадаюць рэкі [[Усвіца (рака)|Усвіца]] (злучае з воз. [[Іказнь (возера)|Іказнь]]), [[Рака Золвіца|Золвіца]], [[Акунёўка (рака)|Акунёўка]], [[Дружнянка]], [[Рака Рака|Рака]] (злучае з возерам [[Рака (возера)|Рака]]), 6 [[Ручай|ручаёў]].

== Экалогія ==
Сярэднемесячная тэмпература вады да глыбіні 7 м у чэрвені 17,2 °C, ліпені — 18,8 °C, жніўні — 17,8 °C. У зімовы перыяд паверхневыя тэмпературы складаюць 0,1—0,2 °C, прыдонныя — 3—3,8 °C. Возера замярзае ў канцы лістапада — пачатку снежня, [[лёд]] трымаецца да канца сакавіка, часам да сярэдзіны красавіка — пачатку мая.

Шырыня паласы [[Расліннасць|расліннасці]] ўздоўж [[бераг]]оў ад 35 да 200 м. Растуць рэдкія для [[Флора Беларусі|флоры Беларусі]] [[Біялагічны від|віды]]: [[наяда гнуткая]], [[наяда малая]], [[гідрыла кальчаковая]].

У возеры водзяцца каля 20 відаў рыб: [[лешч]], [[судак]], [[акунь]], [[плотка]], [[лінь]], [[рапушка]], [[мянтуз]], верхаводка, [[карась]], [[язь]], [[шчупак]] і іншыя; ёсць вугор. Адзначана гнездаванне ахоўнай птушкі — [[лебедзь-шыпун|лебедзя-шыпуна]].

Уваходзіць у зону адпачынку Браслаў, на паўночным беразе турбаза «[[Браслаўскія азёры, турбаза|Браслаўскія азёры]]».

На ўзровень возера значны ўплыў аказалі меліярацыйныя работы (паглыбленне рэчышча і будаўніцтва плаціны на Друйцы): у 1926 годзе пры ўзроўні 132 м плошча возера складала 38,2 км², было 3 [[Востраў|астравы]]. Уздоўж берагоў утварылася шырокая [[Пойма|пойменная]] паласа. У 1958 годзе пры ўзроўні 129 метраў плошча возера 32,6 км² — 11 астравоў.

== Зноскі ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Блакітная}}
* {{Крыніцы/ПрырБел}}
* {{Крыніцы/ВодКадастр}}
* {{Крыніцы/РэсВодСССР}}
* {{Крыніцы/ЭПБ|2|Дрывяты}}
* {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Дрывя́ты|287}}
* {{кніга|аўтар=Шидловский К. С.|загаловак=Браславские озёра: Путеводитель по зоне отдыха Браслав|месца=Мн.|выдавецтва=Полымя|год=1989|старонкі=12—15|старонак=63|isbn=5-345-00063-8|тыраж=20000|ref=Шидловский}}{{ref-ru}}

== Спасылкі ==
* {{belarusenc|slovnik/6958/|ДРЫВЯТЫ}}
* [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD3/vitebsk_cha.pdf Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211006023121/http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD3/vitebsk_cha.pdf |date=6 кастрычніка 2021 }} {{ref-ru}}
* [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD3/vit_mo.pdf Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210308121031/http://cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD3/vit_mo.pdf |date=8 сакавіка 2021 }} {{ref-ru}}

{{Браслаўскія азёры}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Браслаўская група азёр]]
[[Катэгорыя:Азёры Браслаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Басейн Друйкі]]</text>
      <sha1>o6ntrneyubvnwih9ztd0lp0khawx3t0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лукаш Бэндэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41141</id>
    <revision>
      <id>5130942</id>
      <parentid>5130903</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T12:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <origin>5130942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17980" sha1="5v6xbld0vmdp4qr08nxy82o70a4tiqc" xml:space="preserve">{{пісьменнік}}

'''Лукаш Бэндэ''' або '''Лука Апанасавіч Бэндэ''' ({{ВДП}}) — беларускі савецкі літаратурны крытык і літаратуразнавец.

== Біяграфія ==

=== Раннія гады ===
Нарадзіўся [[Шчакоцк]]у (цяпер [[Іванаўскі раён]]) у сялянскай сям’і{{r|hardzicki}}. У анкеце 1949 года запісаўся [[Беларусы|беларусам]]-[[Палешукі|палешуком]], аднак, у анкеце 1933 года — украінцам, але мовай якой піша пазначыў беларускую{{r|sb}}{{r|barynau}}. З 1915 года разам з бацькамі ў [[Бежанства|бежанстве]], спачатку ў [[Пензенская губерня|Пензенскай]], затым у [[Арэнбургская губерня|Арэнбургскай губерні]] (напэўна паблізу [[Чалябінск|Чалябінска]]{{r|barynau}}), быў [[батрак]]ом у памешчыкаў{{r|barynau}}. У Чалябінску ўступіў у [[РКП(б)]]{{r|sb}}.

У 1920—1922 гадах служыў кавалерыстам у [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] на Урале і ў [[Сібір|Сібіры]]{{r|sb}}{{r|kp}}. У 1922 годзе пераведзены ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускую ССР]], летам 1923 года ўдзельнічаў «у ліквідацыі бандытызму» на [[Барысаўскі павет|Барысаўшчыне]], быў паранены{{r|sb}}{{r|kp}}.

=== Праца ў БССР ===
[[Файл:Ізі Харык (справа) з Лукашом Бэндэ і яго жонкай Нінай. 1931.png|міні|злева|Лукаш Бэндэ з жонкай Нінай і Ізі Харыкам, 1931 год.]]
[[Файл:Платон Головач и Лука Бенде среди слушателей минской партшколы.jpg|thumb|[[Платон Галавач]] і Лукаш Бэндэ сярод слухачоў мінскай партшколы. Галавач другі справа ў верхнім радзе, Бэндэ крайні справа ў другім.]]

У 1926 годзе скончыў [[Камуністычны ўніверсітэт Беларусі імя У. І. Леніна]] ў [[Мінск|Менску]]{{r|be}}{{r|nekrop}}. Пасля вучобы працаваў у [[Віцебскі ветэрынарны інстытут|Віцебскім ветэрынарным інстытуце]], выкладаў у Вайсковай школе імя ЦВК БССР{{r|hardzicki}}{{r|nekrop}}. Займаў пасады ў [[Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы НАН Беларусі|Інстытуце мовы, літаратуры і мастацтва]] [[АН БССР]], адначасова працаваў адказным рэдактарам часопісаў «Напагатове» і «&lt;nowiki&gt;Комунiстычнае выхаваньне&lt;/nowiki&gt;»{{r|hardzicki}}{{r|sb}}, быў членам рэдкалегіі маскоўскага часопіса «Пролетарская литература»{{r|nekrop}}. Загадваў сектарам мастацкай літаратуры і быў намеснікам дырэктара [[Белдзяржвыдавецтва]]{{r|nekrop}}. Член [[БелАПП]]{{r|be}}. Працаваў палітычным рэдактарам (цэнзарам) Галоўліта БССР, быў членам камісій па [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|рэформе беларускага правапісу (1933)]]{{r|sb}}, па вылучэнні (выманні) варожай літаратуры з бібліятэк БССР, па выданні твораў класікаў марксізму-ленінізму{{r|sb}}{{r|kp}}. Быў членам аргкамітэта [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]] у 1934 годзе{{r|nekrop}}. На пачатку 1930-х гадоў лічыўся «генеральным крытыкам» БССР, верным афіцыйнай лініі партыі{{r|sb}}{{r|kp}}.

У Менску жыў спачатку па вуліцы Карла Маркса, 30, потым — па вуліцы Савецкай, 35, кв. 10, у доме [[НКУС]].{{r|nekrop}}

=== Ленінград і ваенны час ===
У 1934 годзе пераехаў у [[Ленінград]]{{r|barynau}}. Займаў пасаду намесніка дырэктара па мастацкай частцы кінафабрыкі «[[Беларусьфільм|Савецкая Беларусь]]» (1934—1935){{r|nekrop}}. З 19 мая 1934 года{{r|barynau}} членам Саюза савецкіх пісьменнікаў (СПП){{r|nekrop}}. У 1935—1938 гадах працаваў у Інстытуце рускай літаратуры ([[Пушкінскі Дом|Пушкінскім Доме]]) АН СССР{{r|barynau}}, Ленінградскім дзяржаўным універсітэце{{r|barynau}}, выдавецтве «Вучпедвыд» (Учпедгиз){{r|barynau}}, выкладаў у Ленінградскім абласным педагагічным інстытуце (Настаўніцкім інстытуце){{r|barynau}} і Ленінградскім тэатральным інстытуце{{r|hardzicki}}{{r|nekrop}}.

У студзені 1937 года выключаны з партыі, а ў 1938 годзе — з ССП за «грубае вульгарызатарства» і па абвінавачанні ў [[Трацкізм|трацкізме]]{{r|sb}}{{r|kp}}. Паводле звестак Галоўліта, на працягу двух гадоў лічыўся «ворагам народа»{{r|sb}}.

Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] запісаўся ў народнае апалчэнне{{r|barynau}}. 16 верасня 1941 года ў раёне [[Стрэльна|Стрэльны]] атрымаў множнае асколачнае раненне{{r|barynau}}. Блакаду пражыў у Ленінградзе, служыў у архіўным упраўленні НКУС{{r|hardzicki}}{{r|sb}} («органах НКУС»{{r|barynau}}). Адначасова, паводле ўласнага сведчання, працаваў над кнігай{{r|barynau}}.

=== Пасляваенныя гады ===
З 1945 года займаўся пераважна літаратурнай і выкладчыцкай працай{{r|barynau}}. Чытаў лекцыі ў [[Гродзенскі педагагічны інстытут|Гродзенскім педінстытуце]]{{r|barynau}}, Ленінградскім педінстытуце імя М. М. Пакроўскага{{r|barynau}}, іншых навучальных установах [[Даўгаўпілс|Даўгаўпілса]], Ленінграда, [[Выбарг|Выбарга]], [[Жытомір|Жытоміра]]{{r|hardzicki}}. Працаваў рэдактарам Ленінградскага аддзялення Дзяржлітвыдавецтва{{r|hardzicki}}.

Жыў у Ленінградзе на Неўскім праспекце 40-42, кв. 29.{{r|barynau}}

У лістападзе 1947 года па даручэнні Ленінградскага аддзялення ССП (ЛА ССП) накіраваны ў БССР для нарыхтоўкі прадуктаў для пісьменнікаў Ленінграда, дапусціў пры гэтым злоўжыванні і ў 1949 годзе, паводле вызначэння суда, абвінавачаны ў выкарыстанні даверу ў асабістых мэтах (прысваенні прадуктаў па ніжэйшых цэнах і празмерныя камандзіровачныя выдаткі), суд паведаміў ЛА ССП пра гэта і арганізацыя разглядала пытанне выключэння Бэндэ.{{r|barynau}}

У 1953 годзе зноў разглядалася выключэнне Бэндэ з ССП, бо з 1932 года ён не публікаваўся. У 1956 годзе пытанне выключэння зноў разглядалася ЛА ССП, бо «цягам шэрагу гадоў творча сябе не праявіў, і працяглы час адсутны». Аднак, Бэндэ так і не выключылі.{{r|barynau}}

Членства ў партыі адноўлена ў 1957 годзе{{r|sb}}.

Пахаваны на [[Шувалаўскія могілкі|Шувалаўскіх могілках]] у [[Ленінград]]зе{{r|nekrop}}.

== Творчасць і дзейнасць ==
Дэбютаваў у друку ў 1925 годзе{{r|hardzicki}}. Быў адным з актыўных прадстаўнікоў «аглабельнай крытыкі» 1930-х гадоў, яго метады характарызуюць як [[сервілізм]] і палітычнае цкаванне пісьменнікаў-«нацдэмаў»{{r|vasiuch}}{{r|kp}}.

Крытычны метад Бэндэ фарміраваўся пад уплывам канцэпцыі «сацыялогіі мастацтва» [[Уладзімір Максімавіч Фрычэ|Уладзіміра Фрычэ]], якую ён значна вульгарызаваў і спрашчаў. Мастацкі вобраз у інтэрпрэтацыі Бэндэ выступаў выключна як ілюстрацыя класавай ідэалогіі і палітычнага светапогляду, што суправаджалася поўным ігнараваннем мастацкай своеасаблівасці твора і індывідуальнасці мастацкага пазнання рэчаіснасці. Трымаўся ідэалагічнай устаноўкі на стварэнне «новай пралетарскай культуры», адмаўляў каштоўнасць культурных набыткаў мінулага і абвяшчаў дарэвалюцыйную беларускую літаратуру контррэвалюцыйнай з’явай, прасякнутай «буржуазна-ліберальнай ідэалогіяй». Значная частка яго дзейнасці прысвечана палітычнай і літаратурнай дыскрэдытацыі нацыянальных класікаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], а таксама абвінавачванню прадстаўнікоў літаратурных аб’яднанняў «[[Узвышша (літаратурнае аб’яднанне)|Узвышша]]» і «[[Полымя (літаратурнае аб’яднанне)|Полымя]]» ў прыхільнасці ідэям буржуазнага нацыяналізму.{{r|be}}

Аўтар пагромных артыкулаў супраць [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Язэп Пушча|Язэпа Пушчы]], [[Уладзімір Дубоўка|Уладзіміра Дубоўкі]], [[Міхась Зарэцкі|Міхася Зарэцкага]]{{r|vasiuch}}{{r|sb}}. Імя Бэндэ стала сінонімам рэпрэсіўнай крытыкі («бэндаўская дубіна»){{r|sb}}{{r|kp}}.

Сучаснікі і даследчыкі вінавацілі Бэндэ ў прысваенні рукапісаў рэпрэсаваных аўтараў падчас вобыскаў і пасля іх гібелі{{r|vasiuch}}{{r|kp}}. Ёсць звесткі, што пасля 2-й сусветнай вайны Бэндэ прадаваў выжыўшым пісьменнікам магчымасць перапісаць іх уласныя творы (напрыклад, паэму Уладзіміра Дубоўкі «Штурмуйце будучыні аванпосты!»){{r|vasiuch}}{{r|kp}}. Таксама Бэндэ абвінавачвалі ў плагіяце прац акадэміка [[Іван Замоцін|Івана Замоціна]]{{r|sb}}{{r|kp}}.

Аўтар манаграфій «Янка Купала: Крытычны нарыс» (1932) і «[[Андрэй Александровіч]]» (1932){{r|be}}{{r|hardzicki}}, якія, на думку [[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Ірыны Багдановіч]], не вызначаліся ні навуковай, ні эстэтычнай глыбінёй{{r|be}}. Склаў шэраг чытанак і хрэстаматый па беларускай літаратуры для сярэдніх школ{{r|hardzicki}}{{r|nekrop}}. Падрыхтаваў некалькі рукапісаў, якія не апублікаваны{{r|barynau}}.

Станам на студзень 1948 года, паводле Бэндэ, у Белдзяржвыдаце ляжалі яго рукапісы «Творчество Янки Купалы и фольклор» (20 др.арк., напісаны падчас блакады), «[[Якуб Колас]]: жизнь и творчество» (25 др.арк.), «[[Цётка]]. Очерк жизни и творчества» (7 др.арк.), тым самым часам ён працаваў над кнігамі «Очерки истории белорусской литературы» і «Белорусская литература и царская цензура», меў рукапіс пра творчасць [[Пятрусь Броўка|Петруся Броўкі]] (4 др.арк.){{r|barynau}}.

== Крыніцы ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;vasiuch&quot;&gt;{{артыкул |аўтар = Васюченко Петр |загаловак = Сервилизм в беларуской советской литературе |спасылка = https://pawet.net/library/history/bel_history/articles/wasiuchenka/%D0%92%D0%B0%D1%81%D1%8E%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%9F.%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B2_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B5.html |мова = ru |выданне = Деды |год = 2011 |нумар = 8 |старонкі = 45-66}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;be&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|3|Бэндэ Лукаш Апанасавіч|[[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Багдановіч І. Э.]]|384|І. Э. Багдановіч}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;barynau&quot;&gt;{{cite web|ref = | url =https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/permalink/1655950775553693/ |title =Лукаш Бенде: штрихи к портрету |first=  Игорь|last =Баринов |authorlink =Ігар Ігаравіч Барынаў |date =2026-04-22 |work = |publisher =Запісы беларусаведа |location = |page = |language = ru|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date =2026-04-22 |url-status = |quote = }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sb&quot;&gt;{{cite web |url = https://www.sb.by/articles/bende-ispolnitel-i-zhertva.html |title = Бенде. Исполнитель и жертва |first = Виктор |last = Корбут |date = 13.03.2004 |work = СБ. Беларусь сегодня |publisher = Издательский дом «Беларусь сегодня» |location = Минск |access-date = 22.04.2026 |language = ru}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nekrop&quot;&gt;{{cite web |url = https://nekropol-spb.ru/kladbischa/shuvalovskoe-kladbische/bende-luka-afanasievich |title = Бендэ (Бенде) Лука Афанасьевич |first = А. Б. |last = Кустов |date =  |work = Некрополь Санкт-Петербурга и окрестностей |publisher =  |location = Санкт-Петербург |access-date = 22.04.2026 |language = ru}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;hardzicki&quot;&gt;{{Крыніцы/БП 1917-90|[https://slounik.org/80863.html Бэндэ Лукаш]|}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;kp&quot;&gt;{{cite web |url = https://www.kp.ru/daily/217197/4306948/ |title = На обысках забирал рукописи репрессированных писателей, а потом продавал их копии выжившим: история зловещего критика Лукаша Бенде |first = Сергей |last = Трефилов |date = 28.10.2020 |work = KP.RU |publisher = ИД «Комсомольская правда» |location = Москва |access-date = 22.04.2026 |language = ru}}&lt;/ref&gt; }}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|3|Бэндэ Лукаш Апанасавіч|[[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Багдановіч І. Э.]]|384|І. Э. Багдановіч}}
* {{Крыніцы/БП 1917-90|[https://slounik.org/80863.html Бэндэ Лукаш]|}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бэндэ Лука Апанасавіч}}
[[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Члены Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў]]</text>
      <sha1>5v6xbld0vmdp4qr08nxy82o70a4tiqc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5130943</id>
      <parentid>5130942</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T12:46:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <origin>5130943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18002" sha1="fb1ln8uy5tx7uo99wmuy8spmajwpt94" xml:space="preserve">{{пісьменнік}}

'''Лукаш Бэндэ''' або '''Лука Апанасавіч Бэндэ''' ({{ВДП}}) — беларускі савецкі літаратурны крытык і літаратуразнавец.

== Біяграфія ==

=== Раннія гады ===
Нарадзіўся [[Шчакоцк]]у (цяпер [[Іванаўскі раён]]) у сялянскай сям’і{{r|hardzicki}}. У анкеце 1949 года запісаўся [[Беларусы|беларусам]]-[[Палешукі|палешуком]], аднак, у анкеце 1933 года — украінцам, але мовай якой піша пазначыў беларускую{{r|sb}}{{r|barynau}}. З 1915 года разам з бацькамі ў [[Бежанства|бежанстве]], спачатку ў [[Пензенская губерня|Пензенскай]], затым у [[Арэнбургская губерня|Арэнбургскай губерні]] (напэўна паблізу [[Чалябінск|Чалябінска]]{{r|barynau}}), быў [[батрак]]ом у памешчыкаў{{r|barynau}}. У Чалябінску ўступіў у [[РКП(б)]]{{r|sb}}.

У 1920—1922 гадах служыў кавалерыстам у [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] на Урале і ў [[Сібір|Сібіры]]{{r|sb}}{{r|kp}}. У 1922 годзе пераведзены ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускую ССР]], летам 1923 года ўдзельнічаў «у ліквідацыі бандытызму» на [[Барысаўскі павет|Барысаўшчыне]], быў паранены{{r|sb}}{{r|kp}}.

=== Праца ў БССР ===
[[Файл:Ізі Харык (справа) з Лукашом Бэндэ і яго жонкай Нінай. 1931.png|міні|злева|Лукаш Бэндэ з жонкай Нінай і [[Ізі Харык|Ізі Харыкам]], 1931 год.]]
[[Файл:Платон Головач и Лука Бенде среди слушателей минской партшколы.jpg|thumb|[[Платон Галавач]] і Лукаш Бэндэ сярод слухачоў мінскай партшколы. Галавач другі справа ў верхнім радзе, Бэндэ крайні справа ў другім.]]

У 1926 годзе скончыў [[Камуністычны ўніверсітэт Беларусі імя У. І. Леніна]] ў [[Мінск|Менску]]{{r|be}}{{r|nekrop}}. Пасля вучобы працаваў у [[Віцебскі ветэрынарны інстытут|Віцебскім ветэрынарным інстытуце]], выкладаў у Вайсковай школе імя ЦВК БССР{{r|hardzicki}}{{r|nekrop}}. Займаў пасады ў [[Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы НАН Беларусі|Інстытуце мовы, літаратуры і мастацтва]] [[АН БССР]], адначасова працаваў адказным рэдактарам часопісаў «Напагатове» і «&lt;nowiki&gt;Комунiстычнае выхаваньне&lt;/nowiki&gt;»{{r|hardzicki}}{{r|sb}}, быў членам рэдкалегіі маскоўскага часопіса «Пролетарская литература»{{r|nekrop}}. Загадваў сектарам мастацкай літаратуры і быў намеснікам дырэктара [[Белдзяржвыдавецтва]]{{r|nekrop}}. Член [[БелАПП]]{{r|be}}. Працаваў палітычным рэдактарам (цэнзарам) Галоўліта БССР, быў членам камісій па [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|рэформе беларускага правапісу (1933)]]{{r|sb}}, па вылучэнні (выманні) варожай літаратуры з бібліятэк БССР, па выданні твораў класікаў марксізму-ленінізму{{r|sb}}{{r|kp}}. Быў членам аргкамітэта [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]] у 1934 годзе{{r|nekrop}}. На пачатку 1930-х гадоў лічыўся «генеральным крытыкам» БССР, верным афіцыйнай лініі партыі{{r|sb}}{{r|kp}}.

У Менску жыў спачатку па вуліцы Карла Маркса, 30, потым — па вуліцы Савецкай, 35, кв. 10, у доме [[НКУС]].{{r|nekrop}}

=== Ленінград і ваенны час ===
У 1934 годзе пераехаў у [[Ленінград]]{{r|barynau}}. Займаў пасаду намесніка дырэктара па мастацкай частцы кінафабрыкі «[[Беларусьфільм|Савецкая Беларусь]]» (1934—1935){{r|nekrop}}. З 19 мая 1934 года{{r|barynau}} членам Саюза савецкіх пісьменнікаў (СПП){{r|nekrop}}. У 1935—1938 гадах працаваў у Інстытуце рускай літаратуры ([[Пушкінскі Дом|Пушкінскім Доме]]) АН СССР{{r|barynau}}, Ленінградскім дзяржаўным універсітэце{{r|barynau}}, выдавецтве «Вучпедвыд» (Учпедгиз){{r|barynau}}, выкладаў у Ленінградскім абласным педагагічным інстытуце (Настаўніцкім інстытуце){{r|barynau}} і Ленінградскім тэатральным інстытуце{{r|hardzicki}}{{r|nekrop}}.

У студзені 1937 года выключаны з партыі, а ў 1938 годзе — з ССП за «грубае вульгарызатарства» і па абвінавачанні ў [[Трацкізм|трацкізме]]{{r|sb}}{{r|kp}}. Паводле звестак Галоўліта, на працягу двух гадоў лічыўся «ворагам народа»{{r|sb}}.

Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] запісаўся ў народнае апалчэнне{{r|barynau}}. 16 верасня 1941 года ў раёне [[Стрэльна|Стрэльны]] атрымаў множнае асколачнае раненне{{r|barynau}}. Блакаду пражыў у Ленінградзе, служыў у архіўным упраўленні НКУС{{r|hardzicki}}{{r|sb}} («органах НКУС»{{r|barynau}}). Адначасова, паводле ўласнага сведчання, працаваў над кнігай{{r|barynau}}.

=== Пасляваенныя гады ===
З 1945 года займаўся пераважна літаратурнай і выкладчыцкай працай{{r|barynau}}. Чытаў лекцыі ў [[Гродзенскі педагагічны інстытут|Гродзенскім педінстытуце]]{{r|barynau}}, Ленінградскім педінстытуце імя М. М. Пакроўскага{{r|barynau}}, іншых навучальных установах [[Даўгаўпілс|Даўгаўпілса]], Ленінграда, [[Выбарг|Выбарга]], [[Жытомір|Жытоміра]]{{r|hardzicki}}. Працаваў рэдактарам Ленінградскага аддзялення Дзяржлітвыдавецтва{{r|hardzicki}}.

Жыў у Ленінградзе на Неўскім праспекце 40-42, кв. 29.{{r|barynau}}

У лістападзе 1947 года па даручэнні Ленінградскага аддзялення ССП (ЛА ССП) накіраваны ў БССР для нарыхтоўкі прадуктаў для пісьменнікаў Ленінграда, дапусціў пры гэтым злоўжыванні і ў 1949 годзе, паводле вызначэння суда, абвінавачаны ў выкарыстанні даверу ў асабістых мэтах (прысваенні прадуктаў па ніжэйшых цэнах і празмерныя камандзіровачныя выдаткі), суд паведаміў ЛА ССП пра гэта і арганізацыя разглядала пытанне выключэння Бэндэ.{{r|barynau}}

У 1953 годзе зноў разглядалася выключэнне Бэндэ з ССП, бо з 1932 года ён не публікаваўся. У 1956 годзе пытанне выключэння зноў разглядалася ЛА ССП, бо «цягам шэрагу гадоў творча сябе не праявіў, і працяглы час адсутны». Аднак, Бэндэ так і не выключылі.{{r|barynau}}

Членства ў партыі адноўлена ў 1957 годзе{{r|sb}}.

Пахаваны на [[Шувалаўскія могілкі|Шувалаўскіх могілках]] у [[Ленінград]]зе{{r|nekrop}}.

== Творчасць і дзейнасць ==
Дэбютаваў у друку ў 1925 годзе{{r|hardzicki}}. Быў адным з актыўных прадстаўнікоў «аглабельнай крытыкі» 1930-х гадоў, яго метады характарызуюць як [[сервілізм]] і палітычнае цкаванне пісьменнікаў-«нацдэмаў»{{r|vasiuch}}{{r|kp}}.

Крытычны метад Бэндэ фарміраваўся пад уплывам канцэпцыі «сацыялогіі мастацтва» [[Уладзімір Максімавіч Фрычэ|Уладзіміра Фрычэ]], якую ён значна вульгарызаваў і спрашчаў. Мастацкі вобраз у інтэрпрэтацыі Бэндэ выступаў выключна як ілюстрацыя класавай ідэалогіі і палітычнага светапогляду, што суправаджалася поўным ігнараваннем мастацкай своеасаблівасці твора і індывідуальнасці мастацкага пазнання рэчаіснасці. Трымаўся ідэалагічнай устаноўкі на стварэнне «новай пралетарскай культуры», адмаўляў каштоўнасць культурных набыткаў мінулага і абвяшчаў дарэвалюцыйную беларускую літаратуру контррэвалюцыйнай з’явай, прасякнутай «буржуазна-ліберальнай ідэалогіяй». Значная частка яго дзейнасці прысвечана палітычнай і літаратурнай дыскрэдытацыі нацыянальных класікаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], а таксама абвінавачванню прадстаўнікоў літаратурных аб’яднанняў «[[Узвышша (літаратурнае аб’яднанне)|Узвышша]]» і «[[Полымя (літаратурнае аб’яднанне)|Полымя]]» ў прыхільнасці ідэям буржуазнага нацыяналізму.{{r|be}}

Аўтар пагромных артыкулаў супраць [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Язэп Пушча|Язэпа Пушчы]], [[Уладзімір Дубоўка|Уладзіміра Дубоўкі]], [[Міхась Зарэцкі|Міхася Зарэцкага]]{{r|vasiuch}}{{r|sb}}. Імя Бэндэ стала сінонімам рэпрэсіўнай крытыкі («бэндаўская дубіна»){{r|sb}}{{r|kp}}.

Сучаснікі і даследчыкі вінавацілі Бэндэ ў прысваенні рукапісаў рэпрэсаваных аўтараў падчас вобыскаў і пасля іх гібелі{{r|vasiuch}}{{r|kp}}. Ёсць звесткі, што пасля 2-й сусветнай вайны Бэндэ прадаваў выжыўшым пісьменнікам магчымасць перапісаць іх уласныя творы (напрыклад, паэму Уладзіміра Дубоўкі «Штурмуйце будучыні аванпосты!»){{r|vasiuch}}{{r|kp}}. Таксама Бэндэ абвінавачвалі ў плагіяце прац акадэміка [[Іван Замоцін|Івана Замоціна]]{{r|sb}}{{r|kp}}.

Аўтар манаграфій «Янка Купала: Крытычны нарыс» (1932) і «[[Андрэй Александровіч]]» (1932){{r|be}}{{r|hardzicki}}, якія, на думку [[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Ірыны Багдановіч]], не вызначаліся ні навуковай, ні эстэтычнай глыбінёй{{r|be}}. Склаў шэраг чытанак і хрэстаматый па беларускай літаратуры для сярэдніх школ{{r|hardzicki}}{{r|nekrop}}. Падрыхтаваў некалькі рукапісаў, якія не апублікаваны{{r|barynau}}.

Станам на студзень 1948 года, паводле Бэндэ, у Белдзяржвыдаце ляжалі яго рукапісы «Творчество Янки Купалы и фольклор» (20 др.арк., напісаны падчас блакады), «[[Якуб Колас]]: жизнь и творчество» (25 др.арк.), «[[Цётка]]. Очерк жизни и творчества» (7 др.арк.), тым самым часам ён працаваў над кнігамі «Очерки истории белорусской литературы» і «Белорусская литература и царская цензура», меў рукапіс пра творчасць [[Пятрусь Броўка|Петруся Броўкі]] (4 др.арк.){{r|barynau}}.

== Крыніцы ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;vasiuch&quot;&gt;{{артыкул |аўтар = Васюченко Петр |загаловак = Сервилизм в беларуской советской литературе |спасылка = https://pawet.net/library/history/bel_history/articles/wasiuchenka/%D0%92%D0%B0%D1%81%D1%8E%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%9F.%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B2_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B5.html |мова = ru |выданне = Деды |год = 2011 |нумар = 8 |старонкі = 45-66}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;be&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|3|Бэндэ Лукаш Апанасавіч|[[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Багдановіч І. Э.]]|384|І. Э. Багдановіч}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;barynau&quot;&gt;{{cite web|ref = | url =https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/permalink/1655950775553693/ |title =Лукаш Бенде: штрихи к портрету |first=  Игорь|last =Баринов |authorlink =Ігар Ігаравіч Барынаў |date =2026-04-22 |work = |publisher =Запісы беларусаведа |location = |page = |language = ru|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date =2026-04-22 |url-status = |quote = }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sb&quot;&gt;{{cite web |url = https://www.sb.by/articles/bende-ispolnitel-i-zhertva.html |title = Бенде. Исполнитель и жертва |first = Виктор |last = Корбут |date = 13.03.2004 |work = СБ. Беларусь сегодня |publisher = Издательский дом «Беларусь сегодня» |location = Минск |access-date = 22.04.2026 |language = ru}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nekrop&quot;&gt;{{cite web |url = https://nekropol-spb.ru/kladbischa/shuvalovskoe-kladbische/bende-luka-afanasievich |title = Бендэ (Бенде) Лука Афанасьевич |first = А. Б. |last = Кустов |date =  |work = Некрополь Санкт-Петербурга и окрестностей |publisher =  |location = Санкт-Петербург |access-date = 22.04.2026 |language = ru}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;hardzicki&quot;&gt;{{Крыніцы/БП 1917-90|[https://slounik.org/80863.html Бэндэ Лукаш]|}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;kp&quot;&gt;{{cite web |url = https://www.kp.ru/daily/217197/4306948/ |title = На обысках забирал рукописи репрессированных писателей, а потом продавал их копии выжившим: история зловещего критика Лукаша Бенде |first = Сергей |last = Трефилов |date = 28.10.2020 |work = KP.RU |publisher = ИД «Комсомольская правда» |location = Москва |access-date = 22.04.2026 |language = ru}}&lt;/ref&gt; }}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|3|Бэндэ Лукаш Апанасавіч|[[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Багдановіч І. Э.]]|384|І. Э. Багдановіч}}
* {{Крыніцы/БП 1917-90|[https://slounik.org/80863.html Бэндэ Лукаш]|}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бэндэ Лука Апанасавіч}}
[[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Члены Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў]]</text>
      <sha1>fb1ln8uy5tx7uo99wmuy8spmajwpt94</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5130944</id>
      <parentid>5130943</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T12:49:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <comment>/* Творчасць і дзейнасць */</comment>
      <origin>5130944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18015" sha1="feeyfeoxim08z2sbr9dqne5xpkyffy6" xml:space="preserve">{{пісьменнік}}

'''Лукаш Бэндэ''' або '''Лука Апанасавіч Бэндэ''' ({{ВДП}}) — беларускі савецкі літаратурны крытык і літаратуразнавец.

== Біяграфія ==

=== Раннія гады ===
Нарадзіўся [[Шчакоцк]]у (цяпер [[Іванаўскі раён]]) у сялянскай сям’і{{r|hardzicki}}. У анкеце 1949 года запісаўся [[Беларусы|беларусам]]-[[Палешукі|палешуком]], аднак, у анкеце 1933 года — украінцам, але мовай якой піша пазначыў беларускую{{r|sb}}{{r|barynau}}. З 1915 года разам з бацькамі ў [[Бежанства|бежанстве]], спачатку ў [[Пензенская губерня|Пензенскай]], затым у [[Арэнбургская губерня|Арэнбургскай губерні]] (напэўна паблізу [[Чалябінск|Чалябінска]]{{r|barynau}}), быў [[батрак]]ом у памешчыкаў{{r|barynau}}. У Чалябінску ўступіў у [[РКП(б)]]{{r|sb}}.

У 1920—1922 гадах служыў кавалерыстам у [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] на Урале і ў [[Сібір|Сібіры]]{{r|sb}}{{r|kp}}. У 1922 годзе пераведзены ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускую ССР]], летам 1923 года ўдзельнічаў «у ліквідацыі бандытызму» на [[Барысаўскі павет|Барысаўшчыне]], быў паранены{{r|sb}}{{r|kp}}.

=== Праца ў БССР ===
[[Файл:Ізі Харык (справа) з Лукашом Бэндэ і яго жонкай Нінай. 1931.png|міні|злева|Лукаш Бэндэ з жонкай Нінай і [[Ізі Харык|Ізі Харыкам]], 1931 год.]]
[[Файл:Платон Головач и Лука Бенде среди слушателей минской партшколы.jpg|thumb|[[Платон Галавач]] і Лукаш Бэндэ сярод слухачоў мінскай партшколы. Галавач другі справа ў верхнім радзе, Бэндэ крайні справа ў другім.]]

У 1926 годзе скончыў [[Камуністычны ўніверсітэт Беларусі імя У. І. Леніна]] ў [[Мінск|Менску]]{{r|be}}{{r|nekrop}}. Пасля вучобы працаваў у [[Віцебскі ветэрынарны інстытут|Віцебскім ветэрынарным інстытуце]], выкладаў у Вайсковай школе імя ЦВК БССР{{r|hardzicki}}{{r|nekrop}}. Займаў пасады ў [[Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы НАН Беларусі|Інстытуце мовы, літаратуры і мастацтва]] [[АН БССР]], адначасова працаваў адказным рэдактарам часопісаў «Напагатове» і «&lt;nowiki&gt;Комунiстычнае выхаваньне&lt;/nowiki&gt;»{{r|hardzicki}}{{r|sb}}, быў членам рэдкалегіі маскоўскага часопіса «Пролетарская литература»{{r|nekrop}}. Загадваў сектарам мастацкай літаратуры і быў намеснікам дырэктара [[Белдзяржвыдавецтва]]{{r|nekrop}}. Член [[БелАПП]]{{r|be}}. Працаваў палітычным рэдактарам (цэнзарам) Галоўліта БССР, быў членам камісій па [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|рэформе беларускага правапісу (1933)]]{{r|sb}}, па вылучэнні (выманні) варожай літаратуры з бібліятэк БССР, па выданні твораў класікаў марксізму-ленінізму{{r|sb}}{{r|kp}}. Быў членам аргкамітэта [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]] у 1934 годзе{{r|nekrop}}. На пачатку 1930-х гадоў лічыўся «генеральным крытыкам» БССР, верным афіцыйнай лініі партыі{{r|sb}}{{r|kp}}.

У Менску жыў спачатку па вуліцы Карла Маркса, 30, потым — па вуліцы Савецкай, 35, кв. 10, у доме [[НКУС]].{{r|nekrop}}

=== Ленінград і ваенны час ===
У 1934 годзе пераехаў у [[Ленінград]]{{r|barynau}}. Займаў пасаду намесніка дырэктара па мастацкай частцы кінафабрыкі «[[Беларусьфільм|Савецкая Беларусь]]» (1934—1935){{r|nekrop}}. З 19 мая 1934 года{{r|barynau}} членам Саюза савецкіх пісьменнікаў (СПП){{r|nekrop}}. У 1935—1938 гадах працаваў у Інстытуце рускай літаратуры ([[Пушкінскі Дом|Пушкінскім Доме]]) АН СССР{{r|barynau}}, Ленінградскім дзяржаўным універсітэце{{r|barynau}}, выдавецтве «Вучпедвыд» (Учпедгиз){{r|barynau}}, выкладаў у Ленінградскім абласным педагагічным інстытуце (Настаўніцкім інстытуце){{r|barynau}} і Ленінградскім тэатральным інстытуце{{r|hardzicki}}{{r|nekrop}}.

У студзені 1937 года выключаны з партыі, а ў 1938 годзе — з ССП за «грубае вульгарызатарства» і па абвінавачанні ў [[Трацкізм|трацкізме]]{{r|sb}}{{r|kp}}. Паводле звестак Галоўліта, на працягу двух гадоў лічыўся «ворагам народа»{{r|sb}}.

Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] запісаўся ў народнае апалчэнне{{r|barynau}}. 16 верасня 1941 года ў раёне [[Стрэльна|Стрэльны]] атрымаў множнае асколачнае раненне{{r|barynau}}. Блакаду пражыў у Ленінградзе, служыў у архіўным упраўленні НКУС{{r|hardzicki}}{{r|sb}} («органах НКУС»{{r|barynau}}). Адначасова, паводле ўласнага сведчання, працаваў над кнігай{{r|barynau}}.

=== Пасляваенныя гады ===
З 1945 года займаўся пераважна літаратурнай і выкладчыцкай працай{{r|barynau}}. Чытаў лекцыі ў [[Гродзенскі педагагічны інстытут|Гродзенскім педінстытуце]]{{r|barynau}}, Ленінградскім педінстытуце імя М. М. Пакроўскага{{r|barynau}}, іншых навучальных установах [[Даўгаўпілс|Даўгаўпілса]], Ленінграда, [[Выбарг|Выбарга]], [[Жытомір|Жытоміра]]{{r|hardzicki}}. Працаваў рэдактарам Ленінградскага аддзялення Дзяржлітвыдавецтва{{r|hardzicki}}.

Жыў у Ленінградзе на Неўскім праспекце 40-42, кв. 29.{{r|barynau}}

У лістападзе 1947 года па даручэнні Ленінградскага аддзялення ССП (ЛА ССП) накіраваны ў БССР для нарыхтоўкі прадуктаў для пісьменнікаў Ленінграда, дапусціў пры гэтым злоўжыванні і ў 1949 годзе, паводле вызначэння суда, абвінавачаны ў выкарыстанні даверу ў асабістых мэтах (прысваенні прадуктаў па ніжэйшых цэнах і празмерныя камандзіровачныя выдаткі), суд паведаміў ЛА ССП пра гэта і арганізацыя разглядала пытанне выключэння Бэндэ.{{r|barynau}}

У 1953 годзе зноў разглядалася выключэнне Бэндэ з ССП, бо з 1932 года ён не публікаваўся. У 1956 годзе пытанне выключэння зноў разглядалася ЛА ССП, бо «цягам шэрагу гадоў творча сябе не праявіў, і працяглы час адсутны». Аднак, Бэндэ так і не выключылі.{{r|barynau}}

Членства ў партыі адноўлена ў 1957 годзе{{r|sb}}.

Пахаваны на [[Шувалаўскія могілкі|Шувалаўскіх могілках]] у [[Ленінград]]зе{{r|nekrop}}.

== Творчасць і дзейнасць ==
Дэбютаваў у друку ў 1925 годзе{{r|hardzicki}}. Быў адным з актыўных прадстаўнікоў «аглабельнай крытыкі» 1930-х гадоў, яго метады характарызуюць як [[сервілізм]] і палітычнае цкаванне пісьменнікаў-«нацдэмаў»{{r|vasiuch}}{{r|kp}}.

Крытычны метад Бэндэ фарміраваўся пад уплывам канцэпцыі «сацыялогіі мастацтва» [[Уладзімір Максімавіч Фрычэ|Уладзіміра Фрычэ]], якую ён значна вульгарызаваў і спрашчаў. Мастацкі вобраз у інтэрпрэтацыі Бэндэ выступаў выключна як ілюстрацыя класавай ідэалогіі і палітычнага светапогляду, што суправаджалася поўным ігнараваннем мастацкай своеасаблівасці твора і індывідуальнасці мастацкага пазнання рэчаіснасці. Трымаўся ідэалагічнай устаноўкі на стварэнне «новай пралетарскай культуры», адмаўляў каштоўнасць культурных набыткаў мінулага і абвяшчаў дарэвалюцыйную беларускую літаратуру контррэвалюцыйнай з’явай, прасякнутай «буржуазна-ліберальнай ідэалогіяй». Значная частка яго дзейнасці прысвечана палітычнай і літаратурнай дыскрэдытацыі нацыянальных класікаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], а таксама абвінавачванню прадстаўнікоў літаратурных аб’яднанняў «[[Узвышша (літаратурнае аб’яднанне)|Узвышша]]» і «[[Полымя (літаратурнае аб’яднанне)|Полымя]]» ў прыхільнасці ідэям буржуазнага нацыяналізму.{{r|be}}

Аўтар пагромных артыкулаў супраць [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Язэп Пушча|Язэпа Пушчы]], [[Уладзімір Дубоўка|Уладзіміра Дубоўкі]], [[Міхась Зарэцкі|Міхася Зарэцкага]]{{r|vasiuch}}{{r|sb}}. Імя Бэндэ стала сінонімам рэпрэсіўнай крытыкі («бэндаўская дубіна»){{r|sb}}{{r|kp}}.

Сучаснікі і даследчыкі вінавацілі Бэндэ ў прысваенні рукапісаў рэпрэсаваных аўтараў падчас вобыскаў і пасля іх гібелі{{r|vasiuch}}{{r|kp}}. Ёсць звесткі, што пасля Другой сусветнай вайны Бэндэ прадаваў пісьменнікам, што выжылі, магчымасць перапісаць іх уласныя творы (напрыклад, паэму Уладзіміра Дубоўкі «Штурмуйце будучыні аванпосты!»){{r|vasiuch}}{{r|kp}}. Таксама Бэндэ абвінавачвалі ў плагіяце прац акадэміка [[Іван Замоцін|Івана Замоціна]]{{r|sb}}{{r|kp}}.

Аўтар манаграфій «Янка Купала: Крытычны нарыс» (1932) і «[[Андрэй Александровіч]]» (1932){{r|be}}{{r|hardzicki}}, якія, на думку [[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Ірыны Багдановіч]], не вызначаліся ні навуковай, ні эстэтычнай глыбінёй{{r|be}}. Склаў шэраг чытанак і хрэстаматый па беларускай літаратуры для сярэдніх школ{{r|hardzicki}}{{r|nekrop}}. Падрыхтаваў некалькі рукапісаў, якія не апублікаваны{{r|barynau}}.

Станам на студзень 1948 года, паводле Бэндэ, у Белдзяржвыдаце ляжалі яго рукапісы «Творчество Янки Купалы и фольклор» (20 др.арк., напісаны падчас блакады), «[[Якуб Колас]]: жизнь и творчество» (25 др.арк.), «[[Цётка]]. Очерк жизни и творчества» (7 др.арк.), тым самым часам ён працаваў над кнігамі «Очерки истории белорусской литературы» і «Белорусская литература и царская цензура», меў рукапіс пра творчасць [[Пятрусь Броўка|Петруся Броўкі]] (4 др.арк.){{r|barynau}}.

== Крыніцы ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;vasiuch&quot;&gt;{{артыкул |аўтар = Васюченко Петр |загаловак = Сервилизм в беларуской советской литературе |спасылка = https://pawet.net/library/history/bel_history/articles/wasiuchenka/%D0%92%D0%B0%D1%81%D1%8E%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%9F.%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B2_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B5.html |мова = ru |выданне = Деды |год = 2011 |нумар = 8 |старонкі = 45-66}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;be&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|3|Бэндэ Лукаш Апанасавіч|[[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Багдановіч І. Э.]]|384|І. Э. Багдановіч}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;barynau&quot;&gt;{{cite web|ref = | url =https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/permalink/1655950775553693/ |title =Лукаш Бенде: штрихи к портрету |first=  Игорь|last =Баринов |authorlink =Ігар Ігаравіч Барынаў |date =2026-04-22 |work = |publisher =Запісы беларусаведа |location = |page = |language = ru|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date =2026-04-22 |url-status = |quote = }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sb&quot;&gt;{{cite web |url = https://www.sb.by/articles/bende-ispolnitel-i-zhertva.html |title = Бенде. Исполнитель и жертва |first = Виктор |last = Корбут |date = 13.03.2004 |work = СБ. Беларусь сегодня |publisher = Издательский дом «Беларусь сегодня» |location = Минск |access-date = 22.04.2026 |language = ru}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nekrop&quot;&gt;{{cite web |url = https://nekropol-spb.ru/kladbischa/shuvalovskoe-kladbische/bende-luka-afanasievich |title = Бендэ (Бенде) Лука Афанасьевич |first = А. Б. |last = Кустов |date =  |work = Некрополь Санкт-Петербурга и окрестностей |publisher =  |location = Санкт-Петербург |access-date = 22.04.2026 |language = ru}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;hardzicki&quot;&gt;{{Крыніцы/БП 1917-90|[https://slounik.org/80863.html Бэндэ Лукаш]|}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;kp&quot;&gt;{{cite web |url = https://www.kp.ru/daily/217197/4306948/ |title = На обысках забирал рукописи репрессированных писателей, а потом продавал их копии выжившим: история зловещего критика Лукаша Бенде |first = Сергей |last = Трефилов |date = 28.10.2020 |work = KP.RU |publisher = ИД «Комсомольская правда» |location = Москва |access-date = 22.04.2026 |language = ru}}&lt;/ref&gt; }}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|3|Бэндэ Лукаш Апанасавіч|[[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Багдановіч І. Э.]]|384|І. Э. Багдановіч}}
* {{Крыніцы/БП 1917-90|[https://slounik.org/80863.html Бэндэ Лукаш]|}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бэндэ Лука Апанасавіч}}
[[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Члены Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў]]</text>
      <sha1>feeyfeoxim08z2sbr9dqne5xpkyffy6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5130978</id>
      <parentid>5130944</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:05:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Біяграфія */</comment>
      <origin>5130978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18018" sha1="t6806iujemckn5gke44w0sva7iigsa1" xml:space="preserve">{{пісьменнік}}

'''Лукаш Бэндэ''' або '''Лука Апанасавіч Бэндэ''' ({{ВДП}}) — беларускі савецкі літаратурны крытык і літаратуразнавец.

== Біяграфія ==

=== Раннія гады ===
Нарадзіўся ў [[Шчакоцк]]у (цяпер [[Іванаўскі раён]]) у сялянскай сям’і{{r|hardzicki}}. У анкеце 1949 года запісаўся [[Беларусы|беларусам]]-[[Палешукі|палешуком]], аднак, у анкеце 1933 года — украінцам, але мовай якой піша пазначыў беларускую{{r|sb}}{{r|barynau}}. З 1915 года разам з бацькамі ў [[Бежанства|бежанстве]], спачатку ў [[Пензенская губерня|Пензенскай]], затым у [[Арэнбургская губерня|Арэнбургскай губерні]] (напэўна паблізу [[Чалябінск|Чалябінска]]{{r|barynau}}), быў [[батрак]]ом у памешчыкаў{{r|barynau}}. У Чалябінску ўступіў у [[РКП(б)]]{{r|sb}}.

У 1920—1922 гадах служыў кавалерыстам у [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] на Урале і ў [[Сібір|Сібіры]]{{r|sb}}{{r|kp}}. У 1922 годзе пераведзены ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускую ССР]], летам 1923 года ўдзельнічаў «у ліквідацыі бандытызму» на [[Барысаўскі павет|Барысаўшчыне]], быў паранены{{r|sb}}{{r|kp}}.

=== Праца ў БССР ===
[[Файл:Ізі Харык (справа) з Лукашом Бэндэ і яго жонкай Нінай. 1931.png|міні|злева|Лукаш Бэндэ з жонкай Нінай і [[Ізі Харык|Ізі Харыкам]], 1931 год.]]
[[Файл:Платон Головач и Лука Бенде среди слушателей минской партшколы.jpg|thumb|[[Платон Галавач]] і Лукаш Бэндэ сярод слухачоў мінскай партшколы. Галавач другі справа ў верхнім радзе, Бэндэ крайні справа ў другім.]]

У 1926 годзе скончыў [[Камуністычны ўніверсітэт Беларусі імя У. І. Леніна]] ў [[Мінск|Менску]]{{r|be}}{{r|nekrop}}. Пасля вучобы працаваў у [[Віцебскі ветэрынарны інстытут|Віцебскім ветэрынарным інстытуце]], выкладаў у Вайсковай школе імя ЦВК БССР{{r|hardzicki}}{{r|nekrop}}. Займаў пасады ў [[Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы НАН Беларусі|Інстытуце мовы, літаратуры і мастацтва]] [[АН БССР]], адначасова працаваў адказным рэдактарам часопісаў «Напагатове» і «&lt;nowiki&gt;Комунiстычнае выхаваньне&lt;/nowiki&gt;»{{r|hardzicki}}{{r|sb}}, быў членам рэдкалегіі маскоўскага часопіса «Пролетарская литература»{{r|nekrop}}. Загадваў сектарам мастацкай літаратуры і быў намеснікам дырэктара [[Белдзяржвыдавецтва]]{{r|nekrop}}. Член [[БелАПП]]{{r|be}}. Працаваў палітычным рэдактарам (цэнзарам) Галоўліта БССР, быў членам камісій па [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|рэформе беларускага правапісу (1933)]]{{r|sb}}, па вылучэнні (выманні) варожай літаратуры з бібліятэк БССР, па выданні твораў класікаў марксізму-ленінізму{{r|sb}}{{r|kp}}. Быў членам аргкамітэта [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]] у 1934 годзе{{r|nekrop}}. На пачатку 1930-х гадоў лічыўся «генеральным крытыкам» БССР, верным афіцыйнай лініі партыі{{r|sb}}{{r|kp}}.

У Менску жыў спачатку па вуліцы Карла Маркса, 30, потым — па вуліцы Савецкай, 35, кв. 10, у доме [[НКУС]].{{r|nekrop}}

=== Ленінград і ваенны час ===
У 1934 годзе пераехаў у [[Ленінград]]{{r|barynau}}. Займаў пасаду намесніка дырэктара па мастацкай частцы кінафабрыкі «[[Беларусьфільм|Савецкая Беларусь]]» (1934—1935){{r|nekrop}}. З 19 мая 1934 года{{r|barynau}} членам Саюза савецкіх пісьменнікаў (СПП){{r|nekrop}}. У 1935—1938 гадах працаваў у Інстытуце рускай літаратуры ([[Пушкінскі Дом|Пушкінскім Доме]]) АН СССР{{r|barynau}}, Ленінградскім дзяржаўным універсітэце{{r|barynau}}, выдавецтве «Вучпедвыд» (Учпедгиз){{r|barynau}}, выкладаў у Ленінградскім абласным педагагічным інстытуце (Настаўніцкім інстытуце){{r|barynau}} і Ленінградскім тэатральным інстытуце{{r|hardzicki}}{{r|nekrop}}.

У студзені 1937 года выключаны з партыі, а ў 1938 годзе — з ССП за «грубае вульгарызатарства» і па абвінавачанні ў [[Трацкізм|трацкізме]]{{r|sb}}{{r|kp}}. Паводле звестак Галоўліта, на працягу двух гадоў лічыўся «ворагам народа»{{r|sb}}.

Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] запісаўся ў народнае апалчэнне{{r|barynau}}. 16 верасня 1941 года ў раёне [[Стрэльна|Стрэльны]] атрымаў множнае асколачнае раненне{{r|barynau}}. Блакаду пражыў у Ленінградзе, служыў у архіўным упраўленні НКУС{{r|hardzicki}}{{r|sb}} («органах НКУС»{{r|barynau}}). Адначасова, паводле ўласнага сведчання, працаваў над кнігай{{r|barynau}}.

=== Пасляваенныя гады ===
З 1945 года займаўся пераважна літаратурнай і выкладчыцкай працай{{r|barynau}}. Чытаў лекцыі ў [[Гродзенскі педагагічны інстытут|Гродзенскім педінстытуце]]{{r|barynau}}, Ленінградскім педінстытуце імя М. М. Пакроўскага{{r|barynau}}, іншых навучальных установах [[Даўгаўпілс|Даўгаўпілса]], Ленінграда, [[Выбарг|Выбарга]], [[Жытомір|Жытоміра]]{{r|hardzicki}}. Працаваў рэдактарам Ленінградскага аддзялення Дзяржлітвыдавецтва{{r|hardzicki}}.

Жыў у Ленінградзе па Неўскім праспекце 40-42, кв. 29.{{r|barynau}}

У лістападзе 1947 года па даручэнні Ленінградскага аддзялення ССП (ЛА ССП) накіраваны ў БССР для нарыхтоўкі прадуктаў для пісьменнікаў Ленінграда, дапусціў пры гэтым злоўжыванні і ў 1949 годзе, паводле вызначэння суда, абвінавачаны ў выкарыстанні даверу ў асабістых мэтах (прысваенні прадуктаў па ніжэйшых цэнах і празмерныя камандзіровачныя выдаткі), суд паведаміў ЛА ССП пра гэта і арганізацыя разглядала пытанне выключэння Бэндэ.{{r|barynau}}

У 1953 годзе зноў разглядалася выключэнне Бэндэ з ССП, бо з 1932 года ён не публікаваўся. У 1956 годзе пытанне выключэння зноў разглядалася ЛА ССП, бо «цягам шэрагу гадоў творча сябе не праявіў, і працяглы час адсутны». Аднак, Бэндэ так і не выключылі.{{r|barynau}}

Членства ў партыі адноўлена ў 1957 годзе{{r|sb}}.

Пахаваны на [[Шувалаўскія могілкі|Шувалаўскіх могілках]] у [[Ленінград]]зе{{r|nekrop}}.

== Творчасць і дзейнасць ==
Дэбютаваў у друку ў 1925 годзе{{r|hardzicki}}. Быў адным з актыўных прадстаўнікоў «аглабельнай крытыкі» 1930-х гадоў, яго метады характарызуюць як [[сервілізм]] і палітычнае цкаванне пісьменнікаў-«нацдэмаў»{{r|vasiuch}}{{r|kp}}.

Крытычны метад Бэндэ фарміраваўся пад уплывам канцэпцыі «сацыялогіі мастацтва» [[Уладзімір Максімавіч Фрычэ|Уладзіміра Фрычэ]], якую ён значна вульгарызаваў і спрашчаў. Мастацкі вобраз у інтэрпрэтацыі Бэндэ выступаў выключна як ілюстрацыя класавай ідэалогіі і палітычнага светапогляду, што суправаджалася поўным ігнараваннем мастацкай своеасаблівасці твора і індывідуальнасці мастацкага пазнання рэчаіснасці. Трымаўся ідэалагічнай устаноўкі на стварэнне «новай пралетарскай культуры», адмаўляў каштоўнасць культурных набыткаў мінулага і абвяшчаў дарэвалюцыйную беларускую літаратуру контррэвалюцыйнай з’явай, прасякнутай «буржуазна-ліберальнай ідэалогіяй». Значная частка яго дзейнасці прысвечана палітычнай і літаратурнай дыскрэдытацыі нацыянальных класікаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], а таксама абвінавачванню прадстаўнікоў літаратурных аб’яднанняў «[[Узвышша (літаратурнае аб’яднанне)|Узвышша]]» і «[[Полымя (літаратурнае аб’яднанне)|Полымя]]» ў прыхільнасці ідэям буржуазнага нацыяналізму.{{r|be}}

Аўтар пагромных артыкулаў супраць [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Язэп Пушча|Язэпа Пушчы]], [[Уладзімір Дубоўка|Уладзіміра Дубоўкі]], [[Міхась Зарэцкі|Міхася Зарэцкага]]{{r|vasiuch}}{{r|sb}}. Імя Бэндэ стала сінонімам рэпрэсіўнай крытыкі («бэндаўская дубіна»){{r|sb}}{{r|kp}}.

Сучаснікі і даследчыкі вінавацілі Бэндэ ў прысваенні рукапісаў рэпрэсаваных аўтараў падчас вобыскаў і пасля іх гібелі{{r|vasiuch}}{{r|kp}}. Ёсць звесткі, што пасля Другой сусветнай вайны Бэндэ прадаваў пісьменнікам, што выжылі, магчымасць перапісаць іх уласныя творы (напрыклад, паэму Уладзіміра Дубоўкі «Штурмуйце будучыні аванпосты!»){{r|vasiuch}}{{r|kp}}. Таксама Бэндэ абвінавачвалі ў плагіяце прац акадэміка [[Іван Замоцін|Івана Замоціна]]{{r|sb}}{{r|kp}}.

Аўтар манаграфій «Янка Купала: Крытычны нарыс» (1932) і «[[Андрэй Александровіч]]» (1932){{r|be}}{{r|hardzicki}}, якія, на думку [[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Ірыны Багдановіч]], не вызначаліся ні навуковай, ні эстэтычнай глыбінёй{{r|be}}. Склаў шэраг чытанак і хрэстаматый па беларускай літаратуры для сярэдніх школ{{r|hardzicki}}{{r|nekrop}}. Падрыхтаваў некалькі рукапісаў, якія не апублікаваны{{r|barynau}}.

Станам на студзень 1948 года, паводле Бэндэ, у Белдзяржвыдаце ляжалі яго рукапісы «Творчество Янки Купалы и фольклор» (20 др.арк., напісаны падчас блакады), «[[Якуб Колас]]: жизнь и творчество» (25 др.арк.), «[[Цётка]]. Очерк жизни и творчества» (7 др.арк.), тым самым часам ён працаваў над кнігамі «Очерки истории белорусской литературы» і «Белорусская литература и царская цензура», меў рукапіс пра творчасць [[Пятрусь Броўка|Петруся Броўкі]] (4 др.арк.){{r|barynau}}.

== Крыніцы ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;vasiuch&quot;&gt;{{артыкул |аўтар = Васюченко Петр |загаловак = Сервилизм в беларуской советской литературе |спасылка = https://pawet.net/library/history/bel_history/articles/wasiuchenka/%D0%92%D0%B0%D1%81%D1%8E%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%9F.%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B2_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B5.html |мова = ru |выданне = Деды |год = 2011 |нумар = 8 |старонкі = 45-66}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;be&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|3|Бэндэ Лукаш Апанасавіч|[[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Багдановіч І. Э.]]|384|І. Э. Багдановіч}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;barynau&quot;&gt;{{cite web|ref = | url =https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/permalink/1655950775553693/ |title =Лукаш Бенде: штрихи к портрету |first=  Игорь|last =Баринов |authorlink =Ігар Ігаравіч Барынаў |date =2026-04-22 |work = |publisher =Запісы беларусаведа |location = |page = |language = ru|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date =2026-04-22 |url-status = |quote = }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sb&quot;&gt;{{cite web |url = https://www.sb.by/articles/bende-ispolnitel-i-zhertva.html |title = Бенде. Исполнитель и жертва |first = Виктор |last = Корбут |date = 13.03.2004 |work = СБ. Беларусь сегодня |publisher = Издательский дом «Беларусь сегодня» |location = Минск |access-date = 22.04.2026 |language = ru}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nekrop&quot;&gt;{{cite web |url = https://nekropol-spb.ru/kladbischa/shuvalovskoe-kladbische/bende-luka-afanasievich |title = Бендэ (Бенде) Лука Афанасьевич |first = А. Б. |last = Кустов |date =  |work = Некрополь Санкт-Петербурга и окрестностей |publisher =  |location = Санкт-Петербург |access-date = 22.04.2026 |language = ru}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;hardzicki&quot;&gt;{{Крыніцы/БП 1917-90|[https://slounik.org/80863.html Бэндэ Лукаш]|}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;kp&quot;&gt;{{cite web |url = https://www.kp.ru/daily/217197/4306948/ |title = На обысках забирал рукописи репрессированных писателей, а потом продавал их копии выжившим: история зловещего критика Лукаша Бенде |first = Сергей |last = Трефилов |date = 28.10.2020 |work = KP.RU |publisher = ИД «Комсомольская правда» |location = Москва |access-date = 22.04.2026 |language = ru}}&lt;/ref&gt; }}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|3|Бэндэ Лукаш Апанасавіч|[[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Багдановіч І. Э.]]|384|І. Э. Багдановіч}}
* {{Крыніцы/БП 1917-90|[https://slounik.org/80863.html Бэндэ Лукаш]|}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бэндэ Лука Апанасавіч}}
[[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Члены Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў]]</text>
      <sha1>t6806iujemckn5gke44w0sva7iigsa1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131027</id>
      <parentid>5130978</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T16:13:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Творчасць і дзейнасць */</comment>
      <origin>5131027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17988" sha1="nn3ansdpii4es9mkp4xun1zb415kor7" xml:space="preserve">{{пісьменнік}}

'''Лукаш Бэндэ''' або '''Лука Апанасавіч Бэндэ''' ({{ВДП}}) — беларускі савецкі літаратурны крытык і літаратуразнавец.

== Біяграфія ==

=== Раннія гады ===
Нарадзіўся ў [[Шчакоцк]]у (цяпер [[Іванаўскі раён]]) у сялянскай сям’і{{r|hardzicki}}. У анкеце 1949 года запісаўся [[Беларусы|беларусам]]-[[Палешукі|палешуком]], аднак, у анкеце 1933 года — украінцам, але мовай якой піша пазначыў беларускую{{r|sb}}{{r|barynau}}. З 1915 года разам з бацькамі ў [[Бежанства|бежанстве]], спачатку ў [[Пензенская губерня|Пензенскай]], затым у [[Арэнбургская губерня|Арэнбургскай губерні]] (напэўна паблізу [[Чалябінск|Чалябінска]]{{r|barynau}}), быў [[батрак]]ом у памешчыкаў{{r|barynau}}. У Чалябінску ўступіў у [[РКП(б)]]{{r|sb}}.

У 1920—1922 гадах служыў кавалерыстам у [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] на Урале і ў [[Сібір|Сібіры]]{{r|sb}}{{r|kp}}. У 1922 годзе пераведзены ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускую ССР]], летам 1923 года ўдзельнічаў «у ліквідацыі бандытызму» на [[Барысаўскі павет|Барысаўшчыне]], быў паранены{{r|sb}}{{r|kp}}.

=== Праца ў БССР ===
[[Файл:Ізі Харык (справа) з Лукашом Бэндэ і яго жонкай Нінай. 1931.png|міні|злева|Лукаш Бэндэ з жонкай Нінай і [[Ізі Харык|Ізі Харыкам]], 1931 год.]]
[[Файл:Платон Головач и Лука Бенде среди слушателей минской партшколы.jpg|thumb|[[Платон Галавач]] і Лукаш Бэндэ сярод слухачоў мінскай партшколы. Галавач другі справа ў верхнім радзе, Бэндэ крайні справа ў другім.]]

У 1926 годзе скончыў [[Камуністычны ўніверсітэт Беларусі імя У. І. Леніна]] ў [[Мінск|Менску]]{{r|be}}{{r|nekrop}}. Пасля вучобы працаваў у [[Віцебскі ветэрынарны інстытут|Віцебскім ветэрынарным інстытуце]], выкладаў у Вайсковай школе імя ЦВК БССР{{r|hardzicki}}{{r|nekrop}}. Займаў пасады ў [[Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы НАН Беларусі|Інстытуце мовы, літаратуры і мастацтва]] [[АН БССР]], адначасова працаваў адказным рэдактарам часопісаў «Напагатове» і «&lt;nowiki&gt;Комунiстычнае выхаваньне&lt;/nowiki&gt;»{{r|hardzicki}}{{r|sb}}, быў членам рэдкалегіі маскоўскага часопіса «Пролетарская литература»{{r|nekrop}}. Загадваў сектарам мастацкай літаратуры і быў намеснікам дырэктара [[Белдзяржвыдавецтва]]{{r|nekrop}}. Член [[БелАПП]]{{r|be}}. Працаваў палітычным рэдактарам (цэнзарам) Галоўліта БССР, быў членам камісій па [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|рэформе беларускага правапісу (1933)]]{{r|sb}}, па вылучэнні (выманні) варожай літаратуры з бібліятэк БССР, па выданні твораў класікаў марксізму-ленінізму{{r|sb}}{{r|kp}}. Быў членам аргкамітэта [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]] у 1934 годзе{{r|nekrop}}. На пачатку 1930-х гадоў лічыўся «генеральным крытыкам» БССР, верным афіцыйнай лініі партыі{{r|sb}}{{r|kp}}.

У Менску жыў спачатку па вуліцы Карла Маркса, 30, потым — па вуліцы Савецкай, 35, кв. 10, у доме [[НКУС]].{{r|nekrop}}

=== Ленінград і ваенны час ===
У 1934 годзе пераехаў у [[Ленінград]]{{r|barynau}}. Займаў пасаду намесніка дырэктара па мастацкай частцы кінафабрыкі «[[Беларусьфільм|Савецкая Беларусь]]» (1934—1935){{r|nekrop}}. З 19 мая 1934 года{{r|barynau}} членам Саюза савецкіх пісьменнікаў (СПП){{r|nekrop}}. У 1935—1938 гадах працаваў у Інстытуце рускай літаратуры ([[Пушкінскі Дом|Пушкінскім Доме]]) АН СССР{{r|barynau}}, Ленінградскім дзяржаўным універсітэце{{r|barynau}}, выдавецтве «Вучпедвыд» (Учпедгиз){{r|barynau}}, выкладаў у Ленінградскім абласным педагагічным інстытуце (Настаўніцкім інстытуце){{r|barynau}} і Ленінградскім тэатральным інстытуце{{r|hardzicki}}{{r|nekrop}}.

У студзені 1937 года выключаны з партыі, а ў 1938 годзе — з ССП за «грубае вульгарызатарства» і па абвінавачанні ў [[Трацкізм|трацкізме]]{{r|sb}}{{r|kp}}. Паводле звестак Галоўліта, на працягу двух гадоў лічыўся «ворагам народа»{{r|sb}}.

Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] запісаўся ў народнае апалчэнне{{r|barynau}}. 16 верасня 1941 года ў раёне [[Стрэльна|Стрэльны]] атрымаў множнае асколачнае раненне{{r|barynau}}. Блакаду пражыў у Ленінградзе, служыў у архіўным упраўленні НКУС{{r|hardzicki}}{{r|sb}} («органах НКУС»{{r|barynau}}). Адначасова, паводле ўласнага сведчання, працаваў над кнігай{{r|barynau}}.

=== Пасляваенныя гады ===
З 1945 года займаўся пераважна літаратурнай і выкладчыцкай працай{{r|barynau}}. Чытаў лекцыі ў [[Гродзенскі педагагічны інстытут|Гродзенскім педінстытуце]]{{r|barynau}}, Ленінградскім педінстытуце імя М. М. Пакроўскага{{r|barynau}}, іншых навучальных установах [[Даўгаўпілс|Даўгаўпілса]], Ленінграда, [[Выбарг|Выбарга]], [[Жытомір|Жытоміра]]{{r|hardzicki}}. Працаваў рэдактарам Ленінградскага аддзялення Дзяржлітвыдавецтва{{r|hardzicki}}.

Жыў у Ленінградзе па Неўскім праспекце 40-42, кв. 29.{{r|barynau}}

У лістападзе 1947 года па даручэнні Ленінградскага аддзялення ССП (ЛА ССП) накіраваны ў БССР для нарыхтоўкі прадуктаў для пісьменнікаў Ленінграда, дапусціў пры гэтым злоўжыванні і ў 1949 годзе, паводле вызначэння суда, абвінавачаны ў выкарыстанні даверу ў асабістых мэтах (прысваенні прадуктаў па ніжэйшых цэнах і празмерныя камандзіровачныя выдаткі), суд паведаміў ЛА ССП пра гэта і арганізацыя разглядала пытанне выключэння Бэндэ.{{r|barynau}}

У 1953 годзе зноў разглядалася выключэнне Бэндэ з ССП, бо з 1932 года ён не публікаваўся. У 1956 годзе пытанне выключэння зноў разглядалася ЛА ССП, бо «цягам шэрагу гадоў творча сябе не праявіў, і працяглы час адсутны». Аднак, Бэндэ так і не выключылі.{{r|barynau}}

Членства ў партыі адноўлена ў 1957 годзе{{r|sb}}.

Пахаваны на [[Шувалаўскія могілкі|Шувалаўскіх могілках]] у [[Ленінград]]зе{{r|nekrop}}.

== Творчасць і дзейнасць ==
Дэбютаваў у друку ў 1925 годзе{{r|hardzicki}}. Быў адным з актыўных прадстаўнікоў «аглабельнай крытыкі» 1930-х гадоў, яго метады характарызуюць як [[сервілізм]] і палітычнае цкаванне пісьменнікаў-«нацдэмаў»{{r|vasiuch}}{{r|kp}}.

Крытычны метад Бэндэ фарміраваўся пад уплывам канцэпцыі «сацыялогіі мастацтва» [[Уладзімір Максімавіч Фрычэ|Уладзіміра Фрычэ]], якую ён значна вульгарызаваў і спрашчаў. Мастацкі вобраз у інтэрпрэтацыі Бэндэ выступаў выключна як ілюстрацыя класавай ідэалогіі і палітычнага светапогляду, што суправаджалася поўным ігнараваннем мастацкай своеасаблівасці твора і індывідуальнасці мастацкага пазнання рэчаіснасці. Трымаўся ідэалагічнай устаноўкі на стварэнне «новай пралетарскай культуры», адмаўляў каштоўнасць культурных набыткаў мінулага і абвяшчаў дарэвалюцыйную беларускую літаратуру контррэвалюцыйнай з’явай, прасякнутай «буржуазна-ліберальнай ідэалогіяй». Значная частка яго дзейнасці прысвечана палітычнай і літаратурнай дыскрэдытацыі нацыянальных класікаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], а таксама абвінавачванню прадстаўнікоў літаратурных аб’яднанняў «[[Узвышша (літаратурнае аб’яднанне)|Узвышша]]» і «[[Полымя (літаратурнае аб’яднанне)|Полымя]]» ў прыхільнасці ідэям буржуазнага нацыяналізму.{{r|be}}

Аўтар пагромных артыкулаў супраць Янкі Купалы, [[Язэп Пушча|Язэпа Пушчы]], [[Уладзімір Дубоўка|Уладзіміра Дубоўкі]], [[Міхась Зарэцкі|Міхася Зарэцкага]]{{r|vasiuch}}{{r|sb}}. Імя Бэндэ стала сінонімам рэпрэсіўнай крытыкі («бэндаўская дубіна»){{r|sb}}{{r|kp}}.

Сучаснікі і даследчыкі вінавацілі Бэндэ ў прысваенні рукапісаў рэпрэсаваных аўтараў падчас вобыскаў і пасля іх гібелі{{r|vasiuch}}{{r|kp}}. Ёсць звесткі, што пасля Другой сусветнай вайны Бэндэ прадаваў пісьменнікам, што выжылі, магчымасць перапісаць іх уласныя творы (напрыклад, паэму Уладзіміра Дубоўкі «Штурмуйце будучыні аванпосты!»){{r|vasiuch}}{{r|kp}}. Таксама Бэндэ абвінавачвалі ў плагіяце прац акадэміка [[Іван Замоцін|Івана Замоціна]]{{r|sb}}{{r|kp}}.

Аўтар манаграфій «Янка Купала: Крытычны нарыс» (1932) і «[[Андрэй Александровіч]]» (1932){{r|be}}{{r|hardzicki}}, якія, на думку [[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Ірыны Багдановіч]], не вызначаліся ні навуковай, ні эстэтычнай глыбінёй{{r|be}}. Склаў шэраг чытанак і хрэстаматый па беларускай літаратуры для сярэдніх школ{{r|hardzicki}}{{r|nekrop}}. Падрыхтаваў некалькі рукапісаў, якія не апублікаваны{{r|barynau}}.

Станам на студзень 1948 года, паводле Бэндэ, у Белдзяржвыдаце ляжалі яго рукапісы «Творчество Янки Купалы и фольклор» (20 др.арк., напісаны падчас блакады), «Якуб Колас: жизнь и творчество» (25 др.арк.), «[[Цётка]]. Очерк жизни и творчества» (7 др.арк.), тым самым часам ён працаваў над кнігамі «Очерки истории белорусской литературы» і «Белорусская литература и царская цензура», меў рукапіс пра творчасць [[Пятрусь Броўка|Петруся Броўкі]] (4 др.арк.){{r|barynau}}.

== Крыніцы ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;vasiuch&quot;&gt;{{артыкул |аўтар = Васюченко Петр |загаловак = Сервилизм в беларуской советской литературе |спасылка = https://pawet.net/library/history/bel_history/articles/wasiuchenka/%D0%92%D0%B0%D1%81%D1%8E%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%9F.%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B2_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B5.html |мова = ru |выданне = Деды |год = 2011 |нумар = 8 |старонкі = 45-66}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;be&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|3|Бэндэ Лукаш Апанасавіч|[[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Багдановіч І. Э.]]|384|І. Э. Багдановіч}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;barynau&quot;&gt;{{cite web|ref = | url =https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/permalink/1655950775553693/ |title =Лукаш Бенде: штрихи к портрету |first=  Игорь|last =Баринов |authorlink =Ігар Ігаравіч Барынаў |date =2026-04-22 |work = |publisher =Запісы беларусаведа |location = |page = |language = ru|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date =2026-04-22 |url-status = |quote = }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sb&quot;&gt;{{cite web |url = https://www.sb.by/articles/bende-ispolnitel-i-zhertva.html |title = Бенде. Исполнитель и жертва |first = Виктор |last = Корбут |date = 13.03.2004 |work = СБ. Беларусь сегодня |publisher = Издательский дом «Беларусь сегодня» |location = Минск |access-date = 22.04.2026 |language = ru}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nekrop&quot;&gt;{{cite web |url = https://nekropol-spb.ru/kladbischa/shuvalovskoe-kladbische/bende-luka-afanasievich |title = Бендэ (Бенде) Лука Афанасьевич |first = А. Б. |last = Кустов |date =  |work = Некрополь Санкт-Петербурга и окрестностей |publisher =  |location = Санкт-Петербург |access-date = 22.04.2026 |language = ru}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;hardzicki&quot;&gt;{{Крыніцы/БП 1917-90|[https://slounik.org/80863.html Бэндэ Лукаш]|}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;kp&quot;&gt;{{cite web |url = https://www.kp.ru/daily/217197/4306948/ |title = На обысках забирал рукописи репрессированных писателей, а потом продавал их копии выжившим: история зловещего критика Лукаша Бенде |first = Сергей |last = Трефилов |date = 28.10.2020 |work = KP.RU |publisher = ИД «Комсомольская правда» |location = Москва |access-date = 22.04.2026 |language = ru}}&lt;/ref&gt; }}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|3|Бэндэ Лукаш Апанасавіч|[[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Багдановіч І. Э.]]|384|І. Э. Багдановіч}}
* {{Крыніцы/БП 1917-90|[https://slounik.org/80863.html Бэндэ Лукаш]|}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бэндэ Лука Апанасавіч}}
[[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Члены Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў]]</text>
      <sha1>nn3ansdpii4es9mkp4xun1zb415kor7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131064</id>
      <parentid>5131027</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T17:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Творчасць і дзейнасць */</comment>
      <origin>5131064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18031" sha1="6gr5oea01pmbqtdz33zee6kh7ml0my2" xml:space="preserve">{{пісьменнік}}

'''Лукаш Бэндэ''' або '''Лука Апанасавіч Бэндэ''' ({{ВДП}}) — беларускі савецкі літаратурны крытык і літаратуразнавец.

== Біяграфія ==

=== Раннія гады ===
Нарадзіўся ў [[Шчакоцк]]у (цяпер [[Іванаўскі раён]]) у сялянскай сям’і{{r|hardzicki}}. У анкеце 1949 года запісаўся [[Беларусы|беларусам]]-[[Палешукі|палешуком]], аднак, у анкеце 1933 года — украінцам, але мовай якой піша пазначыў беларускую{{r|sb}}{{r|barynau}}. З 1915 года разам з бацькамі ў [[Бежанства|бежанстве]], спачатку ў [[Пензенская губерня|Пензенскай]], затым у [[Арэнбургская губерня|Арэнбургскай губерні]] (напэўна паблізу [[Чалябінск|Чалябінска]]{{r|barynau}}), быў [[батрак]]ом у памешчыкаў{{r|barynau}}. У Чалябінску ўступіў у [[РКП(б)]]{{r|sb}}.

У 1920—1922 гадах служыў кавалерыстам у [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] на Урале і ў [[Сібір|Сібіры]]{{r|sb}}{{r|kp}}. У 1922 годзе пераведзены ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускую ССР]], летам 1923 года ўдзельнічаў «у ліквідацыі бандытызму» на [[Барысаўскі павет|Барысаўшчыне]], быў паранены{{r|sb}}{{r|kp}}.

=== Праца ў БССР ===
[[Файл:Ізі Харык (справа) з Лукашом Бэндэ і яго жонкай Нінай. 1931.png|міні|злева|Лукаш Бэндэ з жонкай Нінай і [[Ізі Харык|Ізі Харыкам]], 1931 год.]]
[[Файл:Платон Головач и Лука Бенде среди слушателей минской партшколы.jpg|thumb|[[Платон Галавач]] і Лукаш Бэндэ сярод слухачоў мінскай партшколы. Галавач другі справа ў верхнім радзе, Бэндэ крайні справа ў другім.]]

У 1926 годзе скончыў [[Камуністычны ўніверсітэт Беларусі імя У. І. Леніна]] ў [[Мінск|Менску]]{{r|be}}{{r|nekrop}}. Пасля вучобы працаваў у [[Віцебскі ветэрынарны інстытут|Віцебскім ветэрынарным інстытуце]], выкладаў у Вайсковай школе імя ЦВК БССР{{r|hardzicki}}{{r|nekrop}}. Займаў пасады ў [[Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы НАН Беларусі|Інстытуце мовы, літаратуры і мастацтва]] [[АН БССР]], адначасова працаваў адказным рэдактарам часопісаў «Напагатове» і «&lt;nowiki&gt;Комунiстычнае выхаваньне&lt;/nowiki&gt;»{{r|hardzicki}}{{r|sb}}, быў членам рэдкалегіі маскоўскага часопіса «Пролетарская литература»{{r|nekrop}}. Загадваў сектарам мастацкай літаратуры і быў намеснікам дырэктара [[Белдзяржвыдавецтва]]{{r|nekrop}}. Член [[БелАПП]]{{r|be}}. Працаваў палітычным рэдактарам (цэнзарам) Галоўліта БССР, быў членам камісій па [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|рэформе беларускага правапісу (1933)]]{{r|sb}}, па вылучэнні (выманні) варожай літаратуры з бібліятэк БССР, па выданні твораў класікаў марксізму-ленінізму{{r|sb}}{{r|kp}}. Быў членам аргкамітэта [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]] у 1934 годзе{{r|nekrop}}. На пачатку 1930-х гадоў лічыўся «генеральным крытыкам» БССР, верным афіцыйнай лініі партыі{{r|sb}}{{r|kp}}.

У Менску жыў спачатку па вуліцы Карла Маркса, 30, потым — па вуліцы Савецкай, 35, кв. 10, у доме [[НКУС]].{{r|nekrop}}

=== Ленінград і ваенны час ===
У 1934 годзе пераехаў у [[Ленінград]]{{r|barynau}}. Займаў пасаду намесніка дырэктара па мастацкай частцы кінафабрыкі «[[Беларусьфільм|Савецкая Беларусь]]» (1934—1935){{r|nekrop}}. З 19 мая 1934 года{{r|barynau}} членам Саюза савецкіх пісьменнікаў (СПП){{r|nekrop}}. У 1935—1938 гадах працаваў у Інстытуце рускай літаратуры ([[Пушкінскі Дом|Пушкінскім Доме]]) АН СССР{{r|barynau}}, Ленінградскім дзяржаўным універсітэце{{r|barynau}}, выдавецтве «Вучпедвыд» (Учпедгиз){{r|barynau}}, выкладаў у Ленінградскім абласным педагагічным інстытуце (Настаўніцкім інстытуце){{r|barynau}} і Ленінградскім тэатральным інстытуце{{r|hardzicki}}{{r|nekrop}}.

У студзені 1937 года выключаны з партыі, а ў 1938 годзе — з ССП за «грубае вульгарызатарства» і па абвінавачанні ў [[Трацкізм|трацкізме]]{{r|sb}}{{r|kp}}. Паводле звестак Галоўліта, на працягу двух гадоў лічыўся «ворагам народа»{{r|sb}}.

Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] запісаўся ў народнае апалчэнне{{r|barynau}}. 16 верасня 1941 года ў раёне [[Стрэльна|Стрэльны]] атрымаў множнае асколачнае раненне{{r|barynau}}. Блакаду пражыў у Ленінградзе, служыў у архіўным упраўленні НКУС{{r|hardzicki}}{{r|sb}} («органах НКУС»{{r|barynau}}). Адначасова, паводле ўласнага сведчання, працаваў над кнігай{{r|barynau}}.

=== Пасляваенныя гады ===
З 1945 года займаўся пераважна літаратурнай і выкладчыцкай працай{{r|barynau}}. Чытаў лекцыі ў [[Гродзенскі педагагічны інстытут|Гродзенскім педінстытуце]]{{r|barynau}}, Ленінградскім педінстытуце імя М. М. Пакроўскага{{r|barynau}}, іншых навучальных установах [[Даўгаўпілс|Даўгаўпілса]], Ленінграда, [[Выбарг|Выбарга]], [[Жытомір|Жытоміра]]{{r|hardzicki}}. Працаваў рэдактарам Ленінградскага аддзялення Дзяржлітвыдавецтва{{r|hardzicki}}.

Жыў у Ленінградзе па Неўскім праспекце 40-42, кв. 29.{{r|barynau}}

У лістападзе 1947 года па даручэнні Ленінградскага аддзялення ССП (ЛА ССП) накіраваны ў БССР для нарыхтоўкі прадуктаў для пісьменнікаў Ленінграда, дапусціў пры гэтым злоўжыванні і ў 1949 годзе, паводле вызначэння суда, абвінавачаны ў выкарыстанні даверу ў асабістых мэтах (прысваенні прадуктаў па ніжэйшых цэнах і празмерныя камандзіровачныя выдаткі), суд паведаміў ЛА ССП пра гэта і арганізацыя разглядала пытанне выключэння Бэндэ.{{r|barynau}}

У 1953 годзе зноў разглядалася выключэнне Бэндэ з ССП, бо з 1932 года ён не публікаваўся. У 1956 годзе пытанне выключэння зноў разглядалася ЛА ССП, бо «цягам шэрагу гадоў творча сябе не праявіў, і працяглы час адсутны». Аднак, Бэндэ так і не выключылі.{{r|barynau}}

Членства ў партыі адноўлена ў 1957 годзе{{r|sb}}.

Пахаваны на [[Шувалаўскія могілкі|Шувалаўскіх могілках]] у [[Ленінград]]зе{{r|nekrop}}.

== Творчасць і дзейнасць ==
Дэбютаваў у друку ў 1925 годзе{{r|hardzicki}}. Быў адным з актыўных прадстаўнікоў «аглабельнай крытыкі» 1930-х гадоў, яго метады характарызуюць як [[сервілізм]] і палітычнае цкаванне пісьменнікаў-«нацдэмаў»{{r|vasiuch}}{{r|kp}}.

Крытычны метад Бэндэ фарміраваўся пад уплывам канцэпцыі «сацыялогіі мастацтва» [[Уладзімір Максімавіч Фрычэ|Уладзіміра Фрычэ]], якую ён значна вульгарызаваў і спрашчаў. Мастацкі вобраз у інтэрпрэтацыі Бэндэ выступаў выключна як ілюстрацыя класавай ідэалогіі і палітычнага светапогляду, што суправаджалася поўным ігнараваннем мастацкай своеасаблівасці твора і індывідуальнасці мастацкага пазнання рэчаіснасці. Трымаўся ідэалагічнай устаноўкі на стварэнне «новай пралетарскай культуры», адмаўляў каштоўнасць культурных набыткаў мінулага і абвяшчаў дарэвалюцыйную беларускую літаратуру контррэвалюцыйнай з’явай, прасякнутай «буржуазна-ліберальнай ідэалогіяй». Значная частка яго дзейнасці прысвечана палітычнай і літаратурнай дыскрэдытацыі нацыянальных класікаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], а таксама абвінавачванню прадстаўнікоў літаратурных аб’яднанняў «[[Узвышша (літаратурнае аб’яднанне)|Узвышша]]» і «[[Полымя (літаратурнае аб’яднанне)|Полымя]]» ў прыхільнасці ідэям буржуазнага нацыяналізму.{{r|be}}

Аўтар пагромных артыкулаў супраць Янкі Купалы, [[Язэп Пушча|Язэпа Пушчы]], [[Уладзімір Дубоўка|Уладзіміра Дубоўкі]], [[Міхась Зарэцкі|Міхася Зарэцкага]]{{r|vasiuch}}{{r|sb}}. Імя Бэндэ стала сінонімам рэпрэсіўнай крытыкі («бэндаўская дубіна»){{r|sb}}{{r|kp}}.

Сучаснікі і даследчыкі вінавацілі Бэндэ ў прысваенні рукапісаў рэпрэсаваных аўтараў падчас вобыскаў і пасля іх гібелі{{r|vasiuch}}{{r|kp}}. Ёсць звесткі, што пасля Другой сусветнай вайны Бэндэ прадаваў пісьменнікам, што выжылі, магчымасць перапісаць іх уласныя творы (напрыклад, паэму Уладзіміра Дубоўкі «Штурмуйце будучыні аванпосты!»){{r|vasiuch}}{{r|kp}}. Таксама Бэндэ абвінавачвалі ў плагіяце прац акадэміка [[Іван Замоцін|Івана Замоціна]]{{r|sb}}{{r|kp}}.

Аўтар манаграфій «Янка Купала: Крытычны нарыс» (1932) і «[[Андрэй Александровіч]]» (1932){{r|be}}{{r|hardzicki}}, якія, на думку [[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Ірыны Багдановіч]], не вызначаліся ні навуковай, ні эстэтычнай глыбінёй{{r|be}}. Склаў шэраг чытанак і хрэстаматый па беларускай літаратуры для сярэдніх школ{{r|hardzicki}}{{r|nekrop}}. Падрыхтаваў некалькі рукапісаў, якія не апублікаваны{{r|barynau}}.

Станам на студзень 1948 года, паводле Бэндэ, у Белдзяржвыдаце ляжалі яго рукапісы «Творчество Янки Купалы и фольклор» (20 др.арк., напісаны падчас блакады), «Якуб Колас: жизнь и творчество» (25 др.арк.), «[[Цётка (Алаіза Пашкевіч)|Цётка]]. Очерк жизни и творчества» (7 др.арк.), тым самым часам ён працаваў над кнігамі «Очерки истории белорусской литературы» і «Белорусская литература и царская цензура», меў рукапіс пра творчасць [[Пятрусь Броўка|Петруся Броўкі]] (4 др.арк.){{r|barynau}}.

== Крыніцы ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;vasiuch&quot;&gt;{{артыкул |аўтар = Васюченко Петр |загаловак = Сервилизм в беларуской советской литературе |спасылка = https://pawet.net/library/history/bel_history/articles/wasiuchenka/%D0%92%D0%B0%D1%81%D1%8E%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%9F.%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B2_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B5.html |мова = ru |выданне = Деды |год = 2011 |нумар = 8 |старонкі = 45-66}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;be&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|3|Бэндэ Лукаш Апанасавіч|[[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Багдановіч І. Э.]]|384|І. Э. Багдановіч}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;barynau&quot;&gt;{{cite web|ref = | url =https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/permalink/1655950775553693/ |title =Лукаш Бенде: штрихи к портрету |first=  Игорь|last =Баринов |authorlink =Ігар Ігаравіч Барынаў |date =2026-04-22 |work = |publisher =Запісы беларусаведа |location = |page = |language = ru|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date =2026-04-22 |url-status = |quote = }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sb&quot;&gt;{{cite web |url = https://www.sb.by/articles/bende-ispolnitel-i-zhertva.html |title = Бенде. Исполнитель и жертва |first = Виктор |last = Корбут |date = 13.03.2004 |work = СБ. Беларусь сегодня |publisher = Издательский дом «Беларусь сегодня» |location = Минск |access-date = 22.04.2026 |language = ru}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nekrop&quot;&gt;{{cite web |url = https://nekropol-spb.ru/kladbischa/shuvalovskoe-kladbische/bende-luka-afanasievich |title = Бендэ (Бенде) Лука Афанасьевич |first = А. Б. |last = Кустов |date =  |work = Некрополь Санкт-Петербурга и окрестностей |publisher =  |location = Санкт-Петербург |access-date = 22.04.2026 |language = ru}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;hardzicki&quot;&gt;{{Крыніцы/БП 1917-90|[https://slounik.org/80863.html Бэндэ Лукаш]|}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;kp&quot;&gt;{{cite web |url = https://www.kp.ru/daily/217197/4306948/ |title = На обысках забирал рукописи репрессированных писателей, а потом продавал их копии выжившим: история зловещего критика Лукаша Бенде |first = Сергей |last = Трефилов |date = 28.10.2020 |work = KP.RU |publisher = ИД «Комсомольская правда» |location = Москва |access-date = 22.04.2026 |language = ru}}&lt;/ref&gt; }}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|3|Бэндэ Лукаш Апанасавіч|[[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Багдановіч І. Э.]]|384|І. Э. Багдановіч}}
* {{Крыніцы/БП 1917-90|[https://slounik.org/80863.html Бэндэ Лукаш]|}}

== Спасылкі ==
{{навігацыя}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бэндэ Лука Апанасавіч}}
[[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Члены Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў]]</text>
      <sha1>6gr5oea01pmbqtdz33zee6kh7ml0my2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:Граматыка беларускай мовы (Пачобка)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>42284</id>
    <revision>
      <id>5131258</id>
      <parentid>257748</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T23:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Размовы:Беларуская граматыка Пачобкі]] у [[Размовы:Граматыка беларускай мовы (Пачобка)]]</comment>
      <origin>257748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="351" sha1="857pdpk05krvxddnnpiez6cs6o5dc91" xml:space="preserve">Пэўна ўсё ж [[Баляслаў Пачопка|Пачопкі]]? - [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] 11:01, 28 Студзень 2009 (UTC)

: У Лёсіка так. Відаць, прозвішча Б.П. мае дзве формы. [[Удзельнік:Yury Tarasievich|Yury Tarasievich]] 17:41, 28 Студзень 2009 (UTC)</text>
      <sha1>857pdpk05krvxddnnpiez6cs6o5dc91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Айкідо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43891</id>
    <revision>
      <id>5131423</id>
      <parentid>5006063</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T09:20:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Айкідо]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5131423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5745" sha1="1d8cxv30gxtgqiagvusj0ugw6cvk06d" xml:space="preserve">'''Айкідо''' ({{lang-jp|合気道}}, у перакладзе «''дарога да арганізацыі энергіі''»&lt;ref&gt;{{cite web|author=Алінка Новік|url=http://old.t-styl.info/index2.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=109&amp;pop=1&amp;page=0|title=Сэнсэй Гэмбал: Гродзенскі клуб айкідо — адзін з лепшых|url-status=dead|publisher=Радыё «Твой стыль»|date=12 красавіка 2007}}&lt;/ref&gt;) — японскае [[баявыя мастацтва|баявое мастацтва]] (від [[кэмпо]]), распрацаванае ў 1920-я гады ветэранам [[Руска-японская вайна|руска-японскай вайны]] 1904—1905 гадоў [[Марыхэй Уэсіба|Марыхэем Уэсібам]].

== Айкідо ў Беларусі ==
[[Файл:Nikkyo-Lepeshkevich-Ostapuk.jpg|thumb|Нікке-осаэ ў айкідо — адна з пачатковых тэхнік. 1989, Мінск, Цэнтр баявых мастацтваў [[«Сэкай»]]]]
Першая секцыя айкідо ў Мінску з’явілася ў 1990&lt;ref&gt;«Физкультурник Белоруссии», 25 сентября 1990 г. — першая аб’ява пра набор у групы айкідо ў Мінску, Цэнтр «Сэкай».&lt;/ref&gt;. Першым трэнерам айкідо быў [[Валерый Буяк]], Цэнтр усходняй культуры [[«Сэкай»]]. Выкладаў ён гэты від [[кэмпо]] з [[1990]] па [[1996]]. Частка яго першых вучняў у далейшым аддзялілася і арганізавала новыя клубы і асацыяцыі айкідо, як, напрыклад, Аляксандр Лепяшкевіч. З’явіліся і іншыя спецыялісты, якія навучаліся ў [[СНД]] ці ў далёкім замежжы.

На дадзены момант{{калі?}} у краіне ёсць Федэрацыя Айкідо, якая шчыльна супрацоўнічае з Міжнародным Цэнтрам Айкідо — [http://www.aikikai.or.jp/ Айкікай Хомбу Дадзё] (Токіё, Японія)&lt;ref&gt;http://www.belaikido.by/&lt;/ref&gt;, і некалькі клубаў па розных стылях і кірунках:
* Найбуйнейшы з цяперашніх клубаў — «Айкідом», заснаваны яшчэ ў [[1996]], прадстаўляе стыль Айкікай. Галоўны [[трэнер]] клуба Аляксандр Лепяшкевіч, 2-ы [[дан, спорт|дан]] [[Айкідо Айкікай]].
* Зарэгістраваная ў [[1995]] Беларуская федэрацыя Айкідо таксама з’яўляецца прадстаўніком стылю Айкікай у Беларусі. [[Андрэй Мастоўнікаў]], старшыня Беларускай Федэрацыі Айкідо, 5-ы дан [[Айкідо Айкікай]].
* Таварыства вывучэння [[Кі, японскае|Кі]] (кірунак Кі-айкідо [[Каіці Тахэй|Каіці Тахэя]])&lt;ref&gt;[http://ki-aikido.by/ Беларускае таварыства вывучэння Кі]&lt;/ref&gt;.
* Клуб «Себуайкі», заснавальнік і кіраўнік — Зелянкоў Сяргей Міхайлавіч (4-ы [[дан, спорт|дан]] [[айкідо Айкікай|Айкікай]]), куратар — [[:fr:Christian Tissier]] (7-ы [[Дан, спорт|дан]] [[Айкідо Айкікай]], Францыя), раней — [[:ru:Фудзита, Масатакэ]] (8-ы [[Дан, спорт|дан]] [[Айкідо Айкікай]], Японія)&lt;ref&gt;[http://www.aikido.budo.by Sebuaiki] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090922234544/http://www.aikido.budo.by/ |date=22 верасня 2009 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
* Клуб «Ідзумі». Інструктар — Калтыгін Максім Валер’евіч, 3-і дан [[Айкідо Айкікай]]&lt;ref&gt;[http://ihtios.by Сайт клуба «Ідзумі» Айкідо Айкікай] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151016193902/http://ihtios.by/ |date=16 кастрычніка 2015 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.
* Клуб Айкідо «Муманкан». Заснавальнік і кіраўнік — Голешаў Віталь Юр’евіч (4-ы дан [[Айкідо Айкікай]]), тэхнічны дырэктар — Макота Іта (6-ы Дан [[Айкідо Айкікай]], Токіа). Клуб Муманкан знаходзіцца ў Мінску, філіялы клуба працуюць у Віцебску і Наваполацку&lt;ref&gt;[http://aikido.by Клуб Айкідо Муманкан]{{ref-be}}{{ref-ru}}{{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

== Стылі Айкідо&lt;ref&gt;http://www.gokai.org/cgi-bin/article.pl?article=styles {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120629030703/http://www.gokai.org/cgi-bin/article.pl?article=styles |date=29 чэрвеня 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://muzhestvo-aikido.narod.ru/aikido/aikikai-yoshinkan.html Отличие айкикай от ёсинкана] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; ==
* [[Айкідо Айкікай|Айкікай]]
* Ёсейкан
* Ёсінкан
* Івама-рю
* Сін-сін тоіцу Айкідо
* Томікі-рю
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Aikido}}

[[Катэгорыя:Віды спорту]]
[[Катэгорыя:Баявыя мастацтвы]]
[[Катэгорыя:Айкідо]]</text>
      <sha1>1d8cxv30gxtgqiagvusj0ugw6cvk06d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзераўноўскі сельсавет (Слонімскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46558</id>
    <revision>
      <id>5131440</id>
      <parentid>4810254</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T10:38:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10498" sha1="96kfezit3u4sn9yhfcpaenk4djyrlrc" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Дзераўноўскі сельсавет}}
{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дзераўноўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Слонімскі раён]]
|Уключае                   = 18 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Дзераўная (Слонімскі раён)|Дзераўная]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1139
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 4
|Сайт                      = http://slonim.gov.by/ru/derevn-ru/
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дзераўно́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Слонімскі раён|Слонімскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 г. вёска) [[Дзераўная (Слонімскі раён)|Дзераўная]].

== Гісторыя ==
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Казлоўшчынскі раён|Казлоўшчынскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 30 жніўня 1957 года ў склад сельсавета з [[Піронімскі сельсавет|Піронімскага сельсавета]] перададзена вёска [[Піронім]], з [[Мяляхавіцкі сельсавет|Мяляхавіцкага сельсавета]] — вёска [[Вішава]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 жніўня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.&lt;/ref&gt;. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Слонімскага раёна. 6 жніўня 1979 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Слонімскі сельсавет|Слонімскага сельсавета]] (4 населеныя пункты: вёскі [[Загрыцькава]], [[Нагуевічы]], [[Палатніца]] і [[Харашэвічы]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
У склад сельсавета ўваходзяць 18 населеных пунктаў. Большасць вёсак сельсавета ўзгадваецца яшчэ ў дакументах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] з пачатку XVI ст. як маёмасць магнатаў і шляхты. Маёнткі існавалі ў в. Вішава, Ісаевічы, Дзераўная, Харашэвічы, Высацк, Львоўшчына, Нагуевічы, Падгорная. У в. Вішава быў конезавод, у в. Дзераўная і Львоўшчына — спіртавыя заводы (вінакурні).

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1690 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 95,9 % — [[беларусы]], 2,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=29 снежня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1139 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

== Выдатныя мясціны ==
На тэрыторыі сельсавета знаходзіцца найвышэйшая кропка Слонімскага раёна - 223,4 м, на адлегласці 2 км на паўночны ўсход ад вёскі [[Баяры (Слонімскі раён)|Баяры]]. Таксама на тэрыторыі сельсавета (на паўночнай ваколіцы [[Дзераўная (Слонімскі раён)|Дзераўная]]) знаходзіцца гара Вартавая (187,5 м), якая ўяўляе сабой старажытнае [[гарадзішча]] 2-ой паловы 1-ага тысячагоддзя н.э. З узгорка адкрываецца захапляльнае відовішча навакольных ландшафтаў. Каардынаты:  53° 12,589' N, 25° 28,856' E.
* в. Баяры: вадзяны млын, царква
* в. Высацк: царква св. Георгія (пач. XIX ст.)
* в. Дзераўная: царква св. Троіцы (1914 г.)
* в. Ісаевічы: былая сядзіба (XIX ст., не захавалася), парк

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

== Спасылкі ==
*[http://slonim.grodno-region.by/ru/document/selsov/derevn, Дзераўноскі сельсавет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305101332/http://slonim.grodno-region.by/ru/document/selsov/derevn, |date=5 сакавіка 2016}}
*[http://globustut.by/boyary_slo/index.htm, в. Баяры на globustut.by]{{Недаступная спасылка}}
*[http://globustut.by/vysock/index.htm, в. Высацк]{{Недаступная спасылка}}
*[http://globustut.by/derevnaya_slonim/index.htm, в. Дзераўная]{{Недаступная спасылка}}
*[http://globustut.by/isaevichi/index.htm, в. Ісаевічы]{{Недаступная спасылка}}

{{Дзераўноўскі сельсавет}}
{{Слонімскі раён|варыянт=сучаснасць}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Дзераўноўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Казлоўшчынскі раён|child|загаловак=Дзераўноўскі сельсавет у [[Казлоўшчынскі раён|Казлоўшчынскім раёне]] (1940—1960)}}
|спіс2        = {{Слонімскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Дзераўноўскі сельсавет у [[Слонімскі раён|Слонімскім раёне]] (з 1960)}}
}}

[[Катэгорыя:Дзераўноўскі сельсавет (Слонімскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Казлоўшчынскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>96kfezit3u4sn9yhfcpaenk4djyrlrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Януш Кішка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47334</id>
    <revision>
      <id>5131433</id>
      <parentid>4595109</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T10:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Біяграфія */</comment>
      <origin>5131433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6242" sha1="p89nt58n4dil2zpu872jeawpxeqb18a" xml:space="preserve">{{Шляхціч}}
'''Януш Кішка''' ({{ДН|||1586}} — {{ДС|13|1|1654}}) — [[Вялікае Княства Літоўскае|вялікалітоўскі]] ваенны дзеяч. [[Ваявода полацкі]] (з 1621), [[польны гетман літоўскі|польны]] (1635—1646) і [[вялікі гетман літоўскі]] (з 1646).

Староста [[парнаў]]скі (1610) і [[Верхнядзвінск|дрысенскі]] (1640). Войт полацкі з 1 кастрычніка 1621 года{{sfn|Галубовіч|2016|loc=с. 12, ''Са спасылкай на:'' Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі (далей — НГАБ). — КМФ-18. — Спр. 93. — Арк. 477—478.}} (паводле прывілея ад 24 студзеня 1622 года — пажыццёва){{sfn|Галубовіч|2016|loc=''Са спасылкай на:'' НГАБ. — КМФ-18. — Спр. 93. — Арк. 502—502 адв.}}.

== Біяграфія ==
Сын [[Станіслаў Кішка (ваяводзіч віцебскі)|Станіслава Кішкі]] і Альжбеты з [[Сапегі|Сапегаў]], дачкі [[кашталяны кіеўскія|кіеўскага кашталяна]] [[Павел Сапега (кашталян кіеўскі)|Паўла Сапегі]]. Меў братоў [[Мікалай Станіслававіч Кішка|Мікалая]], [[Крыштаф Кішка|Крыштафа]] і [[Станіслаў Кішка (біскуп жамойцкі)|Станіслава]].

Выхоўваўся ў духу [[кальвінізм]]у, перайшоў у [[каталіцтва]] каля 1606 года. У 1624—1626 гадах навучаўся ў [[Падуя|Падуі]] ([[Італія]]).

Удзельнічаў у [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1629)|вайне супраць Швецыі]] (1600—1629), служыў пад камандай [[Ян Караль Хадкевіч|Яна Караля Хадкевіча]]. На чале ўласнага атраду браў удзел [[Кірхгольмская бітва|Кірхгольмскай бітве]] (1605). Таксама ўдзельнічаў у выправах на [[Рускае царства|Масковію]] ў 1611 і 1618,  і [[Бітва пад Хацінам (1621)|бітве пад Хоцінам]] супраць асманаў у 1621 гадах.

Падчас [[Смаленская вайна|вайны Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] бараніў [[Полацк]] (1633), вёў баі пад [[Смаленск]]ам.

Папскі нунцый [[Ганарат Вісконці]] даў такую характарыстыку Янушу Кішку: «''Януш Кішка, [...] з’яўляецца больш жаўнерам, чым сенатарам. Католік, але толькі з назвы, імпульсіўны, не вельмі набожны, мае яшчэ шмат еретычных забабонаў, пры якіх заставаўся яго бацька. Акрамя ўласнага паходжання, сваяцкія сувязі з князем Радзівілам, віленскім ваяводам, якому прыходзіцца шваграм, адкрылі яму шлях да вышэйшых урадаў Рэчы Паспалітай, на соймах якой за мой час не бываў''»{{sfn|Галубовіч|2016|loc=''Са спасылкай на:'' Relacye nuncyuszów apostolskich i innych osób o Polsce od roku 1548 do 1690. T. 2 / [przez Albertrandego]; wyd. Biblioteki Polskiej w Paryżu; [wyd. Erazm Rykaczewski]. — Berlin; Poznań: księgarnia B. Behra E. Bock, 1864. — VIII, 604 s. — S. 252.}}.

Прымаў удзел у [[Сойм звычайны 1641 года|сойме звычайным 1641 года]]&lt;ref&gt;Hołdys, S. Praktyka parlamentarna za panowania Władysława IV Wazy / Sybilla Hołdys. — Wrocław: Uniwersytet Wrocławski, 1991. — 222 s. — S. 190.&lt;/ref&gt;.

== Сям’я ==
Быў жанаты з Крысцінай [[Друцкія-Сакалінскія|Друцкай-Сакалінскай]], дачкой [[Ваяводы полацкія|полацкага ваяводы]] [[Міхал Друцкі-Сакалінскі|Міхала Друцкага-Сакалінскага]]. Дзяцей не пакінуў.

Януш Кішка — апошні з мужчынскай лініі роду [[Кішкі|Кішкаў]].

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=101|артыкул=Кішкі|аўтар=[[Станіслаў Думін|Думін С.]]}}
* {{h|Галубовіч|2016|''[[Віталь Уладзіміравіч Галубовіч|Галубовіч, В.]]'' Полацкая шляхта і дынастыя Вазаў / Віталь Галубовіч. — Мінск: [[Янушкевіч (выдавецтва)|А. М. Янушкевіч]], 2016. — 223 с.: іл., табл., гербы. — ISBN 978-985-90377-8-8}}

== Спасылкі ==
* [http://mariusz.eu.pn/genealogia/rody/kiszkowie01.html Генеалогія Кішкаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130921183324/http://mariusz.eu.pn/genealogia/rody/kiszkowie01.html |date=21 верасня 2013 }}

{{Wikidata/Ancestors}}
{{Гетманы вялікія літоўскія}}
{{Гетманы польныя літоўскія}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Кішка Януш}}
[[Катэгорыя:Кішкі|Януш]]
[[Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай]]
[[Катэгорыя:Гетманы вялікія літоўскія]]
[[Катэгорыя:Гетманы польныя літоўскія]]
[[Катэгорыя:Ваяводы полацкія]]
[[Катэгорыя:Старосты парнаўскія]]
[[Катэгорыя:Старосты дрысенскія]]
[[Катэгорыя:Войты полацкія]]</text>
      <sha1>p89nt58n4dil2zpu872jeawpxeqb18a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дакудаўскі сельсавет (Крупскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48574</id>
    <revision>
      <id>5131193</id>
      <parentid>4475465</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9110" sha1="7ng3hxvpbeob2d3n6ek6mlp985s4zpn" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дакудаўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статут                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Крупскі раён]]
|Уключае                   = 10 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Дакудава (Крупскі раён)|Дакудава]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = [[30 кастрычніка]] [[2009]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 583
  |Год перапісу            = 2009
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часовойпояс               = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 5
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
{{значэнні|Спасылка=Дакудаўскі сельсавет}}
'''Даку́даўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Крупскі раён|Крупскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) [[Дакудава (Крупскі раён)|Дакудава]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Жаберыцкі (Малажаберыцкі) сельсавет''' у складзе Крупскага раёна [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Малыя Жаберычы]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Менская акруга|Менскай акругі]], з 18 чэрвеня 1927 года — у складзе [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Крупскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Мінскай вобласці. 28 ліпеня 1966 года ў склад сельсавета з [[Ігрушкаўскі сельсавет|Ігрушкаўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Актавія]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 28 ліпеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 26 (1146).&lt;/ref&gt;. 31 сакавіка 1977 года ў склад сельсавета з [[Нацкі сельсавет (Крупскі раён)|Нацкага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі [[Брышча]], [[Восава (Хацюхоўскі сельсавет)|Вялікае Восава]], [[Дакудава (Крупскі раён)|Дакудава]], [[Нявераўшчына]] і [[Шыялоўка]]), у склад [[Ігрушкаўскі сельсавет|Ігрушкаўскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі [[Актавія]], [[Лашанцы]], [[Лужа (Крупскі раён)|Лужа]], [[Радзіца]] і [[Стараселле (Крупскі раён)|Стараселле]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).&lt;/ref&gt;. 13 верасня 1982 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Дакудава, сельсавет перайменаваны ў Дакудаўскі&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 13 верасня 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1982, № 29 (1727).&lt;/ref&gt;. 30 кастрычніка 2009 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Хацюхоўскі сельсавет|Хацюхоўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210628095334/https://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf |date=28 чэрвеня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 583 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150629200220/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm |date=29 чэрвеня 2015 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, з іх 95,2 % — [[беларусы]], 2,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[цыганы на Беларусі|цыганы]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |date=14 студзеня 2016 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 10 населеных пунктаў: аграгарадок [[Дакудава (Крупскі раён)|Дакудава]], вёскі [[Брышча]], [[Восава (Хацюхоўскі сельсавет)|Вялікае Восава]], [[Вялікія Жаберычы]], [[Клён (Крупскі раён)|Клён]], [[Крыстопаўшчына]], [[Малыя Жаберычы]], [[Нявераўшчына]], [[Прыклёнак]] і [[Шыялоўка]].

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.

{{Крупскі раён}}

[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Крупскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2009 годзе]]</text>
      <sha1>7ng3hxvpbeob2d3n6ek6mlp985s4zpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзмітрый Іванавіч Мендзялееў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48966</id>
    <revision>
      <id>5131447</id>
      <parentid>5059465</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T11:14:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54149" sha1="jqip0insvvvfbv6yj9p6x9opbc715yp" xml:space="preserve">{{вучоны}}
'''Дзмітрый Іванавіч Мендзялееў''' ({{lang-ru|Дмитрий Иванович Менделеев}}; {{СС|8|лютага|1834|27|студзеня}}, [[Табольск]] — {{СС|2|лютага|1907|20|студзеня}}, [[Санкт-Пецярбург]]) — [[Расія|рускі]] [[Універсальны чалавек|навуковы энцыклапедыст]]: хімік, фізік і эканаміст Расійскай імперыі XIX і XX стагоддзяў, [[Фізічная хімія|фізіка-хімік]], [[Метралогія|метралог]], [[Тэхналогія|тэхнолаг]], [[Геалогія|геолаг]], [[Метэаралогія|метэаролаг]], [[Нафтаздабыча|нафтавік]], [[Педагогіка|педагог]], [[Паветраплаванне|паветраплавальнік]], [[Прыборабудаванне|прыборабудаўнік]]. [[Прафесар]] [[Санкт-Пецярбургскі ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта]]; [[член-карэспандэнт]] па разрадзе «фізічны» [[Пецярбургская Акадэмія навук|Імператарскай Санкт-Пецярбургскай Акадэміі навук]]. Сярод найболей вядомых адкрыццяў — [[перыядычны закон]] [[Хімічны элемент|хімічных элементаў]], адзін з [[Фундаментальная навука|фундаментальных законаў]] [[Сусвет|светабудовы]], неадымны для ўсяго [[прыродазнаўства]].
Аўтар класічнай працы «[[Асновы хіміі]]».

== Біяграфія ==

=== Паходжанне ===
Дзмітрый Іванавіч Мендзялееў нарадзіўся {{OldStyleDate|8|лютага|1834|27|студзеня}} года ў [[Табольск]]у ў сям'і [[Іван Паўлавіч Мендзялееў|Івана Паўлавіча Мендзялеева]] (1783—1847), які ў той час быў дырэктарам Табольскай [[Гімназія|гімназіі]] і вучылішчаў [[Табольская губерня|Табольскай акругі]]. Дзмітрый быў у сям'і апошні, сямнаццатым&lt;ref&gt;[https://books.google.ru/books?id=5mweAAAAMAAJ&amp;q=менделеев+семнадцатый+ребенок Сторонкин А. В., Добротин Р. Б. Летопись жизни и деятельности Д. И. Менделеева. М.: 1984. С. 21]&lt;/ref&gt; (паводле іншых дадзеных, чатырнаццатым&lt;ref&gt;[https://books.google.ru/books?id=B05TAAAAYAAJ&amp;q=менделеев+четырнадцатый+ребенок Ходаков Ю. В. Общая и неорганическая химия: пособие для учителей. М.: 1959. С. 68]&lt;/ref&gt;) дзіцём. З сямнаццаці дзяцей васьмёра памерлі яшчэ ў маленстве (траім з іх бацькі нават не паспелі даць імёнаў), а адна з дачок, Маша, памерла ва ўзросце 14 гадоў у сярэдзіне 1820-х гадоў у [[Саратаў|Саратаве]] ад [[Сухоты|сухотаў]]. Гісторыя захавала дакумент пра нараджэнне Дзмітрыя Мендзялеева — метрычную кнігу духоўнай кансісторыі за 1834 год, дзе на пажоўклай старонцы ў графе пра народжаных у табольскай Богаяўленскай царкве запісана: «27 студзеня Табольскай гімназіі дырэктара — надворнага саветніка Івана Паўлавіча Мендзялеева ад законнай яго жонкі Марыі Дзмітрыеўны нарадзіўся сын Дзмітрый».

У адным з варыянтаў прысвячэння маці першай сваёй буйнай працы «Даследаванні водных раствораў па ўдзельнай вазе» Дзмітрый Іванавіч скажа&lt;ref name=&quot;let&quot;&gt;Летопись жизни и деятельности Д. И. Менделеева. Л.: Наука, 1984&lt;/ref&gt;:
{{quote|…Вашага паследка сямнаццатага з народжаных Вамі Вы паднялі на ногі, выгадавалі сваёй працай пасля смерці бацечкі, ведучы завадскую справу, Вы навучылі любіць прыроду з яе праўдаю, навуку з яе праўдай…, радзіму з усімі яе непадзельнымі багаццямі, дарункамі…, больш за ўсё праца з усімі яго нягодамі і радасцямі…, Вы прымусілі навучыцца працы і бачыць у ім адным усяму апору, Вы вывезлі з гэтымі намовамі і даверліва аддалі ў навуку, свядома адчуваючы, што гэта будзе апошняя Ваша справа. Вы, паміраючы, выклікалі каханне, праца і настойлівасць. Прыняўшы ад Вас… так шмат, хоць малым, быць можа апошнім, Вашу памяць шаную.}}

[[Дзед]] яго па бацькаўскай лініі, Павел Максімавіч Сакалоў (1751—1808), быў [[святар]]ом сяла [[Ціхамандрыцы]] [[Вышневалоцкі павет|Вышневалоцкага павета]] [[Цвярская губерня|Цвярской губерні]], які знаходзіўся ў двух кіламетрах ад паўночнага ўскрайку возера [[Возера Удомля|Удомля]]&lt;ref&gt;''Подушков Д. Л.'' [http://starina.tverlib.ru/us-35-1.htm Удомельские корни Дмитрия Ивановича Менделеева]. Удомельская старина. 2004. № 35&lt;/ref&gt;. Толькі адзін з чатырох яго сыноў, Цімафей, захаваў прозвішча бацькі. Як было прынята ў той час у асяроддзі [[Духавенства|духавенствы]], па сканчэнню [[Духоўнае вучылішча|семінарыі]] тром сынам П. М. Сакалова былі дадзены розныя прозвішчы: Аляксандру — Ціхамандрыцкі (па назве сяла), Васілю — Пакроўскі (па [[прыход]]у, у якім служыў Павел Максімавіч), а Іван, [[бацька]] Дзмітрыя Іванавіча, у выглядзе [[Мянушка|мянушкі]] атрымаў прозвішча суседніх абшарнікаў Мендзялеевых (сам Дзмітрый Іванавіч так тлумачыў яго паходжанне: «…дано бацьку, калі ён штосьці вымяняў, як суседні памешчык Мендзялееў змяняў коней»)&lt;ref name=&quot;let&quot;/&gt;.

[[Файл:MendeleevIP.jpg|thumb|200px|Іван Паўлавіч Мендзялееў — бацька Д. І. Мендзялеева. Невядомы мастак 1-й паловы XIX стагоддзя. Алей.]]
Скончыўшы ў [[1804]] годзе духоўная вучылішча, бацька Дзмітрыя Іванавіча Іван Паўлавіч Мендзялееў паступіў на філалагічнае аддзяленне [[СПбДУ|Галоўнага педагагічнага інстытута]]. Скончыўшы яго ў ліку лепшых студэнтаў у [[1807]] годзе, Іван Паўлавіч быў вызначаны «настаўнікам філасофіі, вытанчаных мастацтваў і палітычнай эканоміі» ў Табольск, дзе ў [[1809]] годзе жаніўся з Марыяй Дзмітрыеўнай Карнільевай. У снежні [[1818]] годзе ён быў прызначаны дырэктарам вучылішчаў Тамбоўскай губерні. З лета [[1823]]-га па лістапад [[1827]] года сям'я Мендзялеевых жыла ў Саратаве, а надалей — вярнулася ў Табольск, дзе Іван Паўлавіч атрымаў месца дырэктара Табольскай класічнай [[Гімназія|гімназіі]]. Яго выдатныя ўласцівасці розуму, высокая культура і творчы пачатак вызначалі педагагічныя прынцыпы, якімі ён паводзіўся ў выкладанні сваіх прадметаў. У год нараджэння Дзмітрыя Іван Паўлавіч аслеп, што вымусіла яго выйсці на пенсію. Для выдалення [[катаракта|катаракты]] ён у суправаджэнні дачкі Кацярыны адправіўся ў Маскву, дзе ў выніку ўдалай аперацыі доктара [[Пётр Фёдаравіч Бросе|Бросе]] яму быў вернуты зрок. Але вярнуцца да ранейшай працы ён ужо не мог, і сям'я жыла на яго невялікую пенсію&lt;ref name=&quot;let&quot;/&gt;.

[[Файл:MendeleevaMD.jpg|thumb|200px|left|Марыя Дзмітрыеўна Мендзялеева (народжаная Карнільева), маці Д. І. Мендзялеева]]
Марыя Дзмітрыеўна, [[маці]] Дзмітрыя Іванавіча Мендзялеева, паходзіла са старажытнага роду сібірскіх [[Купецтва|купцоў]] і [[Прамысловасць|прамыслоўцаў]]. Гэта разумная і энергічная жанчына згуляла асаблівую ролю ў жыцці сям'і. Не маючы ніякай адукацыі, яна прайшла самастойна курс гімназіі са сваімі братамі. З прычыны якое склалася з-за хваробы Івана Паўлавіча сціснутага матэрыяльнага становішча Мендзялееў пераехалі ў сяло [[Арэмзянскае]], дзе знаходзілася невялікая шкляная фабрыка брата Марыі Дзмітрыеўны Васіля Дзмітрыевіча Карнільева, які жыў у Маскве. Маці Дзмітрыя Мендзялеева атрымала права на кіраванне фабрыкай і пасля скону І. П. Мендзялеева ў 1847 годзе вялікая сям'я жыла на сродкі, што атрымлівалі ад яе. Дзмітрый Іванавіч успамінаў: «Там, на гуце, што кіруецца маёй маці, атрымаліся першыя мае ўражанні ад прыроды, ад людзей, ад прамысловых спраў». 27 чэрвеня 1848 года фабрыка згарэла&lt;ref&gt;Валентин Иванович Стариков. [https://books.google.com/books?id=1r8LAQAAIAAJ&amp;q=фабрика+сгорела Д. И. Менделеев]. Средне-Уральское книжное изд-во, 1984. С. 36.&lt;/ref&gt;.

Заўважыўшы асаблівыя здольнасці малодшага сына, яна здолела знайсці ў сабе сілы назаўжды пакінуць родную Сібір, выехаўшы з [[Табольск]]а, каб даць Змітру магчымасць атрымаць найвысокую адукацыю. У год сканчэння сынам гімназіі Марыя Дзмітрыеўна ліквідавала ўсе справы ў Сібіры і са Дзмітрыем і малодшай дачкой Лізаветай выехала ў Маскву, каб вызначыць юнака ва ўніверсітэт. Праз два гады, праз некалькі тыдняў пасля залічэння сына студэнтам Галоўнага педагагічнага інстытута ў Пецярбургу, Марыя Дзмітрыеўна сканала.

=== Дзяцінства ===
Дзяцінства Д. І. Мендзялеева супала з часам знаходжання ў Сібіры ссыльных дзекабрыстаў. [[Аляксандр Міхайлавіч Мураўёў|А. М. Мураўёў]], [[Пётр Мікалаевіч Свістуноў|П. М. Свістуноў]], [[Міхаіл Аляксандравіч Фанвізін|М. А. Фанвізін]] жылі ў [[Табольская губерня|Табольскай губерні]]. Сястра Дзмітрыя Іванавіча, Вольга, стала жонкай былога члена [[Дзекабрысты|Паўднёвага таварыства]] [[Мікалай Васільевіч Басаргін|М. В. Басаргіна]], і яны доўгі час жылі ў Ялутараўску побач з [[Іван Іванавіч Пушчын|І. І. Пушчыным]], разам з якім яны аказвалі сям'і Мендзялеевых дапамогу, што стала надзённай пасля смерці Івана Паўлавіча.

Таксама вялікі ўплыў на светапогляд будучага навукоўца зрабіў яго дзядзечка В. Д. Карнільеў, у яго неаднаразова і падоўгу падчас свайго знаходжання ў Маскве жылі Мендзялеевы&lt;ref name=&quot;let&quot;/&gt;.

Захаваліся звесткі, размаўлялыя пра тое, што Д. І. Мендзялееў аднойчы бачыў у доме Карнільевых [[Гогаль, Мікалай Васільевіч|Н. В. Гогаля]].

Пры ўсім тым, Дзмітрый Іванавіч заставаўся такім жа хлапчуком, як і большасць яго аднагодкаў. Сын Дзмітрыя Іванавіча Іван Мендзялееў успамінае, што аднойчы, калі бацька быў нездаровы, ён сказаў яму: «Ломіць усё цела так, як пасля нашай школьнай бойкі на Табольскам мосту».

Варта адзначыць, што сярод настаўнікаў гімназіі вылучаўся [[сібіракі|сібірак]], пазней вядомы пасля рускі паэт [[Пётр Паўлавіч Яршоў]], з [[1844]] года — інспектар Табольскай гімназіі, як калісьці і яго настаўнік Іван Паўлавіч Мендзялееў. Пазней аўтару «[[Канёк Гарбунок|Канька-гарбунка]]» і Дзмітрыю Іванавічу наканавана было стаць у некаторай ступені сваякамі.

=== Сям'я і дзеці ===
Дзмітрый Іванавіч быў жанаты двойчы. У 1862 годзе жаніўся з Феозвай Мікіцічнай Лешчэвай, нараджэнкай Табольска (пасербкай знакамітага аўтара «Канька-Гарбунка» [[Пётр Паўлавіч Яршоў|Пятра Паўлавіча Яршова]]). Мужа (Фіза, нарачонае імя) была старэй яго на 6 гадоў. У гэтым шлюбе нарадзіліся тры дзіцяці: дачка Марыя (1863) — яна памерла ў маленстве, сын Валодзя (1865—1898) і дачка Вольга (1868—1950). У канцы 1876 г. 42-гадовы Дзмітрый Мендзялееў знаёміцца і жарсна ўлюбляецца ў 16-летнюю Ганну Іванаўну Папову (1860—1942), дачку [[Данскія казакі|данскога казака]] з [[Урупінск]]а&lt;ref&gt;{{Cite web|accessdate = 2015-12-17|title = Lib.ru/Классика: Менделеева Анна Ивановна. Менделеев в жизни|url = http://az.lib.ru/m/mendeleewa_a_i/text_1928_mendeleev_v_zhizni.shtml|publisher = az.lib.ru}}&lt;/ref&gt;. У другім шлюбе ў Д. І. Мендзялеева нарадзіліся чацвёра дзяцей: [[Любоў Дзмітрыеўна Блок|Любоў]] (1881—1939), Іван (1883—1936) і двайняты Марыя і [[Васіль Дзмітрыевіч Мендзялееў|Васіль]]&lt;ref name=&quot;let&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;let1&quot;&gt;''Д. И. Менделеев.'' Художественный альбом. АН СССР. — Л.: Издательство ЛГУ, 1964&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;let2&quot;&gt;''Младенцев М. Н., Тищенко В. Е.'' Дмитрий Иванович Менделеев, его жизнь и деятельность. М.—Л., 1938&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;let3&quot;&gt;''Тищенко В. Е., Младенцев М. Н.'' Дмитрий Иванович Менделеев, его жизнь и деятельность. Университетский период 1861—1890 годы. — М.: Наука, 1993. ISBN 5-02-001590-3&lt;/ref&gt;. У пачатку XXI стагоддзя з нашчадкаў Мендзялеева быў жывы толькі Аляксандр Каменскі, унук яго дачкі Марыі&lt;ref name=autogenerated1&gt;[http://nasledie-rus.ru/podshivka/8718.php {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111211325/http://nasledie-rus.ru/podshivka/8718.php |date=11 лістапада 2013 }} Биографии детей Д. И. Менделеева и посмертная история его архива. Менделеевы: Владимир, Ольга, Любовь, Иван, Мария, Василий… : [судьба детей Д. И. Менделеева&amp;#93;]&lt;/ref&gt;; ён памёр ад наступстваў алкагалізму, не пакінуўшы нашчадкаў&lt;ref&gt;http://www.mk.ru/social/interview/2013/10/24/936018-potomki-mendeleeva-zhili-pochernomu.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sobesednik.ru/scandals/20120806-pravnuk-dmitriya-mendeleeva-sidel-v-tyurme-i-spilsya |title=Архіўная копія |access-date=12 жніўня 2016 |archive-date=18 жніўня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818093237/http://sobesednik.ru/scandals/20120806-pravnuk-dmitriya-mendeleeva-sidel-v-tyurme-i-spilsya |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Д. І. Мендзялееў быў [[Цесць|цесцем]] рускага паэта [[Аляксандр Аляксандравіч Блок|Аляксандра Блока]], жанатага з яго дачкой Любоўю.

Д. І. Мендзялееў даводзіўся дзядзькам рускім навукоўцам [[Міхаіл Якаўлевіч Капусцін|Міхаілу Якаўлевічу]] (прафесар-гігіеніст) і [[Фёдар Якаўлевіч Капусцін|Фёдару Якаўлевічу]] (прафесар-фізік) Капусціным, якія былі сынамі яго старэйшай сястры Кацярыны Іванаўны Мендзялеевай (Капусцінай)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.qrz.ru/articles/article358.html|title=А.С.Попов, Д.И.Менделеев в Московской области: первый сеанс радиосвязи |author=Меркулов В. Д.|publisher=QRZ.RU|accessdate=2013-09-25}}&lt;/ref&gt;.

== Хроніка творчага жыцця навукоўца ==

=== 1841—1859 ===
* [[1841]] — паступіў у табольскую [[Гімназія|гімназію]].
* [[1855]] — скончыў фізіка-матэматычны факультэт [[Галоўны педагагічны інстытут|Галоўнага педагагічнага інстытута]] у Санкт-Пецярбургу.
* [[1855]] — старэйшы [[настаўнік]] прыродазнаўчых навук [[Сімферопаль]]скай мужчынскай [[Гімназія|гімназіі]]. Па просьбе пецярбургскага лекара Н. Ф. Здекауэра ў сярэдзіне верасня Дзмітрыя Мендзялеева агледзеў [[Мікалай Іванавіч Пірагоў|М. І. Пірагоў]], які канстатаваў здавальняльны стан пацыента: «Вы нас абодвух перажывяце»&lt;ref name=&quot;bibl&quot;&gt;Письма и телеграммы, адресованные Д. И. Менделееву. Библиографический указатель. Л.: Библиотека Академии наук СССР&lt;/ref&gt;.
* 1855—[[1856]] — старэйшы настаўнік гімназіі пры [[Рышэльеўскі ліцэй|Рышэльеўскім ліцэі]] ў [[Адэса|Адэсе]].
* 1856 — бліскуча абараніў [[дысертацыя|дысертацыю]] «на права чытання лекцый» — «Будынак крэменязёмных злучэнняў» (апаненты [[Аляксандр Абрамовіч Ускрэсенскі|А. А. Ускрэсенскі]] і М. У. Клямак абліччаў), з поспехам прачытаў уступную лекцыю «Будова [[Сілікаты|сілікатных]] злучэнняў»; пад канец студзеня асобным выданнем у Пецярбургу выйшла кандыдацкая дысертацыя Д. І. Мендзялеева «Ізамарфізм у сувязі з іншымі адносінамі крышталічнай формы да складу»&lt;ref&gt;''Менделеев Д. И.'' [http://nn.mi.ras.ru/?bi=446 Изоморфизм в связи с другими отношениями кристаллической формы к составу.]{{Недаступная спасылка}} Дисс., предст. при окончании курса в глав. пед. ин-те студентом Д. Менделеевым. — СПб., 1856. — 234 с.&lt;/ref&gt;; 10 кастрычніка прысвоена [[навуковая ступень]] [[Магістр#Магістры ў Расіі|магістра]] хіміі.
* [[1857]] — 9 студзеня зацверджаны ў званні [[прыват-дацэнт]]а Імператарскага Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта па кафедры хіміі.
* 1857—[[1890]] — выкладаў у [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Імператарскім Санкт-Пецярбургскім універсітэце]] (з 1865 года — прафесар хімічнай тэхналогіі, з 1867 — прафесар агульнай хіміі) — у 2-м кадэцкім корпусе чытае лекцыі па хіміі; адначасна ў [[1863]]—[[1872]] гадах — прафесар [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэхналагічны інстытут|Санкт-Пецярбургскага тэхналагічнага інстытута]], у [[1863]]—[[1872]] гадах кіраваў хімічнай лабараторыяй інстытута, таксама адначасна выкладаў у Мікалаеўскіх інжынерных [[Мікалаеўская інжынерная акадэмія|акадэміі]] і [[Мікалаеўская інжынерная вучэльня|вучэльня]]; — у [[Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт шляхоў зносін імператара Аляксандра I|Інстытуце Корпуса інжынераў шляхоў зносін]].
* [[1859]]—[[1861]] — знаходзіўся ў навуковай камандзіроўцы ў Германіі

=== Гайдэльбергскі перыяд (1859—1861) ===
Атрымаўшы ў студзені 1859 года дазвол на камандзіроўку ў Еўропу «для ўдасканалення ў навуках», Д. І. Мендзялееў толькі ў красавіку, па завяршэнні курса лекцый ва ўніверсітэце і заняткаў у 2-м кадэцкім корпусе і Міхайлоўскай артылерыйскай акадэміі, змог выехаць з Санкт-Пецярбурга&lt;ref name=&quot;let&quot;/&gt;.

Ён меў ясны план даследаванняў — тэарэтычны разгляд цеснай узаемасувязі хімічных і фізічных уласцівасцей рэчываў на грунце вывучэння сіл счаплення часціц, чаму павінны былі служыць дадзеныя, атрыманыя эксперыментальна падчас вымярэнняў пры розных тэмпературах паверхневага нацягнення [[Вадкасць|вадкасцей]] — капілярнасці&lt;ref name=&quot;let&quot;/&gt;.

[[Файл:Mendeleev s Katetometr and Komparator.jpg|270px|left|thumb|[[Катэтометр]] і кампаратар, зробленыя вядомым французскім механікам Салеронам для Д. Мендзялеева.]]
[[Файл:Mendeleev s Piknometr.jpg|270px|left|thumb|[[Пікнометр]] Д. І. Мендзялеева.]]
Праз месяц, пасля азнаямлення з магчымасцямі некалькіх навуковых цэнтраў — аддадзена перавага Гайдэльбергскаму ўніверсітэту, дзе працуюць выдатныя прыродазнаўцы: [[Роберт Вільгельм Бунзен|Р. Бунзен]], [[Густаў Кірхгоф|Г. Кірхгоф]], [[Герман Людвіг Фердынанд Гельмгольц|Г. Гельмгольц]], [[Эміль Эрленмеер|Э. Эрленмеер]] і інш. Ёсць звесткі, якія кажуць пра тое, што пасля Д. І. Мендзялееў меў у Гайдэльбергу сустрэчу з [[Джозая Уілард Гібс|Дж. У. Гібсам]]. Абсталяванне лабараторыі Р. Бунзена не дазваляла праводзіць такія «далікатныя доследы, як капілярныя», і Д. І. Мендзялееў фармуе самастойную даследчыцкую базу: правёў у арандаваную кватэру газ, прыстасаваў асобнае памяшканне для сінтэзу і ачысткі рэчываў, іншае — для назіранняў. У Боне «знакаміты шкляных спраў маэстра» Г. Геслер дае яму ўрокі, зрабіўшы каля 20 тэрмометраў і «непараўнальна добрыя прыборы для вызначэння ўдзельнай вагі». У вядомых парыжскіх механікаў Перо і Салерона ён заказвае адмысловыя катэтометры і мікраскопы&lt;ref name=&quot;let&quot;/&gt;.

Вялікае значэнне працы гэтага перыяду маюць для разумення методыкі маштабнага тэарэтычнага абагульнення, чаму падначалены добра падрыхтаваныя і пабудаваныя найтонкія прыватныя даследаванні, і што з'явіцца характэрнай рысай яго [[універсум|ўніверсум]]а. Гэта тэарэтычны досвед «малекульнай механікі», выточнымі велічынямі якой меркаваліся маса, аб'ём і сіла ўзаемадзеяння часціц (малекул). Працоўныя сшыткі навукоўца паказваюць, што ён паслядоўна шукаў аналітычны выраз, што дэманструе сувязь складу рэчыва з трыма гэтымі параметрамі. Здагадка Д. І. Мендзялеева пра функцыю [[паверхневае нацягненне|паверхневага нацягнення]], злучанай са структурай і складам рэчыва дазваляе казаць пра прадбачанне ім «[[парахор]]а»&lt;ref&gt;{{з|БСЭ|загаловак=Парахор}}&lt;/ref&gt;, але дадзеныя сярэдзіны XIX стагоддзя не здольныя былі стаць грунтам для лагічнага завяршэння гэтага даследавання — Д. І. Мендзялееву давялося адмовіцца ад тэарэтычнага абагульнення&lt;ref name=&quot;let&quot;/&gt;.

У наш час «малекулярная механіка», асноўныя становішчы якой спрабаваў сфармуляваць Д. І. Мендзялееў, мае толькі гістарычнае значэнне, тым часам, гэтыя даследаванні навукоўца дазваляюць назіраць актуальнасць яго паглядаў, што адпавядалі перадавым уяўленням эпохі, і якія здабылі агульнае шыранне толькі пасля [[З'езд хімікаў у Карлсруэ|Міжнароднага хімічнага кангрэса ў Карлсруэ]] (1860)&lt;ref name=&quot;let&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;let1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;let2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;let3&quot;/&gt;.

У Гайдэльбергу ў Мендзялеева быў раман з актрысай Агнесай Фойхтман, якой ён пазней пасылаў грошы на дзіцё, хоць у сваім бацькоўстве ўпэўнены не быў&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;.

== Мендзялееў — эканаміст і [[Футуралогія|футуролаг]] ==
[[Файл:Kramskoy Mendeleev 01.jpg|270px|thumb|[[Іван Мікалаевіч Крамской|І. М. Крамской]]. Д. І. Мендзялееў. 1878. Алей.]]
Д. І. Мендзялееў быў таксама выбітным [[Эканоміка|эканамістам]], якія абгрунтавалі галоўныя кірункі гаспадарчага развіцця [[Расійская імперыя|Расіі]]. Уся яго дзейнасць, няхай гэта будзе самыя адцягненыя тэарэтычныя пошукі, будзь — строгія тэхналагічныя даследаванні, неадменна, тымі ці іншымі шляхамі, вынікам мела практычную рэалізацыю, якая заўсёды мела на ўвазе навуку і добрае разуменне эканамічнага сэнсу.

З 1867 года Мендзялееў складаўся членам Камітэта [[Таварыства для спрыяння рускай прамысловасці і гандлю]] — першага ўсерасійскага з'яднання прадпрымальнікаў.

Будучыню рускай прамысловасці Д. І. Мендзялееў бачыў у развіцці [[Абшчына, традыцыйная|супольнага]] духу. Ён прапанаваў рэфармаваць рускую злучыну так, каб яна ўлетку вяла земляробскую працу, а ўзімку — фабрычна-завадскую на сваёй супольнай фабрыцы. Усярэдзіне асобных заводаў і фабрык прапанавалася развіваць арцельную арганізацыю працы. Фабрыка ці завод пры кожнай Абшчыне — «вось што адно можа зрабіць рускі народ багатым, працавітым і ўтвораным».

Багацце і [[капітал]] Д. І. Мендзялееў лічыў функцыяй [[праца|працы]]. «Багацце і капітал, — запісваў ён для сябе, — роўна працы, досведу, ашчаднасці, роўна пачатку маральнаму, а не чыста эканамічнаму». Стан без працы можа быць маральна, калі толькі атрымана па [[Успадкоўванне, права|спадчыне]]. Капіталам, на думку Мендзялеева, з'яўляецца толькі тая частка багацця, якая накіравана на прамысловасць і вытворчасць, але не на [[Спекуляцыя|спекуляцыю]] і перапродаж. Выступаючы супраць паразітычнага спекуляцыйнага капіталу, Д. І. Мендзялееў лічыў, што яго можна ўнікнуць ва ўмовах абшчыны, [[талака|талакі]] і [[Кааперацыя|кааперацыі]].

Разам з С. Ю. Вітэ браў удзел у распрацоўцы [[Мытны тарыф 1891 года ў Расіі|Мытнага тарыфу 1891 года ў Расіі]].

Д. І. Мендзялееў выступаў гарачым прыхільнікам [[пратэкцыянізм]]у і гаспадарчай самастойнасці Расіі. У сваіх працах «Ліста пра заводы», «Слушны тарыф…» Д. І. Мендзялееў стаяў на пазіцыях абароны рускай прамысловасці ад канкурэнцыі з боку заходніх краін, злучаючы развіццё прамысловасці Расіі з агульнай мытнай палітыкай. Навуковец адзначаў несправядлівасць эканамічнага парадку, што дазваляе краінам, што ажыццяўляюць перапрацоўку [[сыравіна|сыравіны]], пажынаць плён працы працаўнікоў краін-дастаўнікоў сыравіны. Гэты парадак, па яго думцы, «заможнай аддае ўся перавага над немаёмным».

У сваім звароце да грамадскасці — «Апраўданне пратэкцыянізму» (1897) і ў трох лістах [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалаю II]] (1897, 1898, 1901 — «пісаны і пасланы па жаданні С. Ю. Вітэ, які казаў, што ён адзін не ў сілах пераканаць») Д. І. Мендзялееў выкладае некаторыя свае эканамічныя пагляды.

Ён паказвае на дамэтнасць бесперашкоднага ўлучэння замежных інвестыцый у нацыянальную прамысловасць. Навуковец расцэньвае капітал як «часовую форму», у якую «выліліся ў наша стагоддзе некаторыя бакі прамысловасці»; да нейкай ступені, падобна многім сучаснікам, ідэалізуе яго, маючы на ўвазе за ім функцыю носьбіта прагрэсу: «Адкуль бы ні прыйшоў, усюды народзіць новыя капіталы, так абыйдзе ўвесь абмежаваны шар Землі, зблізіць народы і тады, напэўна, страціць сваё сучаснае значэнне». Па думцы Д. І. Мендзялеева замежныя капіталаўкладанні варта скарыстаць, па меры назапашанні ўласных расійскіх, як часовае сродак для дасягнення нацыянальных мэт.

Прытым навуковы адзначае патрэба нацыяналізацыі некалькіх жыццёва важных рэгулюючых эканамічных складнікаў і патрэбу стварэння сістэмы адукацыі як часткі заступніцкай палітыкі дзяржавы&lt;ref name=&quot;let&quot;/&gt;.

=== Уральская экспедыцыя ===
{{асноўны артыкул|Уральская экспедыцыя Д. І. Мендзялеева}}

Кажучы пра «трэцюю службу Радзіме» навуковец адменна адзначае значэнне гэтай экспедыцыі. У сакавіку 1899 года Д. І. Мендзялееў у дакладной таварышу міністра фінансаў [[Уладзімір Мікалаевіч Какоўцаў|У. М. Какоўцаву]] дае рэкамендацыі. Ён прапануе перадаць Вайсковаму і Марскому міністэрству казённыя заводы, што адпавядаюць інтарэсам абароны; астатнія прадпрыемствы такога роду, дзяржаўныя горныя заводы — у прыватныя рукі ў выглядзе патэнцыялу канкурэнцыі, для зніжэння цэн, а скарбу, што валодае рудамі і лясамі — прыбытак. Развіццю Урала замінае тое, «што там дзеюць амаль цалкам адны буйныя прадпрымальнікі, якія ўсё і ўся захапілі для сябе адных»; ва ўтаймаванне іх — развіць «звыш буйных, шмат дробных прадпрыемстваў»; паскорыць будаванне чыгунак&lt;ref name=&quot;let&quot;/&gt;&lt;ref&gt;''Менделеев Д. И.'' Докладная В. Н. Коковцеву о современном состоянии горных дел на Урале. — Сочинения. Л.—М., 1949. Т. 12. С. 64&lt;/ref&gt;.

Па даручэнні міністра фінансаў С. Ю. Вітэ і дырэктары Дэпартамента прамысловасці і гандлю [[Уладзімір Іванавіч Кавалеўскі|У. І. Кавалеўскага]], кіраўніцтва экспедыцыяй даверана Д. І. Мендзялееву; ён звяртаецца да ўладальнікаў прыватных заводаў Урала, просячы «спрыяць вывучэнню становішча жалезнай справы»&lt;ref name=&quot;let&quot;/&gt;&lt;ref&gt;''Будрейко Е. Н.'' [http://www.portal-slovo.ru/impressionism/40488.php Менделеев и промышленность] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171230010705/http://www.portal-slovo.ru/impressionism/40488.php |date=30 снежня 2017 }}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Mendeleev on Kushvinsk Metal Works in Ural Expedition 1899.jpg|300px|left|thumb|Д. І. Мендзялееў і П. А. Замятченский на Кушвінскім металургічным заводзе. 1899]]
Нягледзячы на нядужанне, навуковец не адмовіўся ад падарожжа. У экспедыцыі бралі ўдзел: кіруючы кафедрай мінералогіі Пецярбургскага ўніверсітэта прафесар [[Пётр Андрэевіч Земятчэнскі|П. А. Земятчэнскі]], вядомы спецыяліст па рускіх жалезных рудах; памагаты начальніка навукова-тэхнічнай лабараторыі Марскога міністэрства — хімік С. П. Вуколаў; К. Н. Ягораў — супрацоўнік [[Галоўная палата мер і шаляў|Галоўнай палаты мер і шаляў]]. Апошнім дзвюм Д. І. Мендзялееў даручыў «агляд многіх уральскіх заводаў і вытворчасць поўных магнітных вымярэнняў» для выяўлення анамалій, моўцаў пра наяўнасць жалезнай руды. К. Н. Ягораву таксама даручалася вывучэнне Экібастузскага радовішча каменнага вугалю, па думцы Д. І. Мендзялеева — вельмі важнага для ўральскай металургіі. Суправаджалі экспедыцыю прадстаўнік Міністэрства дзярж маёмасцяў Н. А. Салараў і сакратар Сталай дарадчай канторы жалезна-заводчыкаў В. В. Мамантаў. Асабістыя маршруты ўдзельнікаў Уральскай экспедыцыі вызначаліся заданнямі&lt;ref name=&quot;let&quot;/&gt;.

Д. І. Мендзялееў з Пермі ехаў па такім маршруце: Кізіл — Чусовая — Кушва — гара Мілата — Ніжні Тагіл — гара Высокая — Екацярынбург — Цюмень, параходам — у Табольск. З Табольска параходам — у Цюмень і далей: Екацярынбург — Білімбаева — Екацярынбург — Кыштым. Пасля Кыштыма ў Д. І. Мендзялеева «ідзе горлам кроў» — рэцыдыў старой хваробы, ён затрымваецца ў Залатавусце, спадзеючыся адпачыць і «зноў пусціцца на заводы», але паляпшэння не было, і ён праз Уфу і Самару вярнуўся ў Боблаве. Д. І. Мендзялееў адзначыў, што яшчэ ў Екацярынбургу атрымаў добрае ўяўленне пра стан жалезнай прамысловасці Урала.

У сваёй справаздачы С. Ю. Вітэ Д. І. Мендзялееў паказвае прычыны павольнага развіцця металургіі, і меры пераадолення таго: «Уплыў Расіі на ўвесь захад Сібіры і на стэпавы цэнтр Азіі можа і павінны здзяйсняцца пры пасярэдніцтве Уральскага краю». Прычыну [[Стагнацыя|стагнацыі]] прамысловасці Урала Д. І. Мендзялееў бачыў у сацыяльна-эканамічнай архаіцы: «…Трэба з адменнай настойлівасцю скончыць усе рэшткі абшарніцкага дачынення, што яшчэ існуе ўсюды на Урале ў выглядзе сялян, прыпісаных да заводаў». Адміністрацыя правіць перашкоды малым прадпрыемствам, але «праўдзівае развіццё прамысловасці неймавернае без свабоднага спаборніцтва дробных і сярэдніх заводчыкаў з буйнымі». Д. І. Мендзялееў паказвае: падапечныя ўрадам манапалісты тармозяць уздым краю, — «дарагія цэны, дастатак дасягнутым і прыпынак у развіцці». Пазней ён адзначыць, што гэта каштавала яму «шмат працы і непрыемнасцей»&lt;ref&gt;Архив Д. И. Менделеева. Автобиографические материалы. С. 116&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Менделеев Д. И.'' Уральская железная промышленность в 1899 г. — Сочинения. Л.—М., 1949. Т. 12&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Менделеев Д. И.'' Докладная записка С. Ю. Витте о результатах поездки на Урал для изучения уральской железной промышленности. — Сочинения. Л.—М., 1949. Т. 12. С. 68&lt;/ref&gt;.

На Урале атрымала апраўданне яго ідэя падземнай газіфікацыі вугалю, выяўленая ім яшчэ на Данбасе (1888), і да якой ён вяртаўся неаднаразова («Гаручыя матэрыялы» — 1893, «Асновы фабрычна-завадской прамысловасці» — 1897, «Навука пра прамысловасць» — 1900—1901).

Удзел у вывучэнні ўральскай жалезнай прамысловасці — адзін з найважных этапаў дзейнасці Мендзялеева-эканаміста. У сваёй працы «Да спазнання Расіі» ён скажа: «У маім жыцці мне давялося браць удзел у лёсе трох… спраў: нафтавай, каменнавугальнай і жалезна-руднай». З Уральскай экспедыцыі навуковец прывёз неацэнны матэрыял, скарыстаны ім надалей у працах «Навука пра прамысловасць» і «Да спазнання Расіі».

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==

* {{кніга|аўтар= |загаловак= Летопись жизни и деятельности Д. И. Менделеева |арыгінал= |спасылка= |адказны = Авторы: Р. Б. Добротин, Н. Г. Карпило, Л. С. Керова, Д. Н. Трифонов; Отв. ред. [[Аляксей Васільевіч Старонкін|А. В. Сторонкин]]; Рецензенты: [[Раман Георгіевіч Грабеншчыкоў|Р. Г. Гребенщиков]], В. И. Кузнецов, Ю. Б. Соловьёв; Академия наук СССР. Секция химико-технологическихи биологических наук |выданне= |месца= Л. |выдавецтва = Наука |год= 1984 |старонкі= |старонак= 532 |тыраж= 2300 |ref=}}
* {{кніга|аўтар= Макареня А. А., Нутрихин А. И.|загаловак= Менделеев в Петербурге|спасылка= |адказны= |выданне= |месца= Л.|выдавецтва= Лениздат |год= 1982|том=|старонкі=|старонак=|серыя= |isbn= }}
* {{кніга|аўтар= [[Міхаіл Восіпавіч Меньшыкаў|Меньшиков М. О.]]|частка= Памяти Д. И. Менделеева|спасылка частка  = |загаловак= Национальная Империя: Сборник статей / М. О. Меньшиков|спасылка= |адказны= Составление, вступ. статья, послесловие [[Міхаіл Барысавіч Смолін|М. Б. Смолина]]; Православный центр имперских политических исследований. |выданне= |месца= М.|выдавецтва = Имперская традиция|год= 2004 |старонкі= 108—111 |старонак= 512|серыя= |isbn= 5-89097-052-6|тыраж= 3000}}
* {{кніга |аўтар=[[Пётр Аляксеевіч Абразцоў|Образцов П. А.]] |загаловак=Азбука шамбалоидов: Мулдашев и все-все-все |арыгінал= |спасылка=http://qame.ru/book/unknown/azbuka_shambaloidov/shambal.djvu |адказны= |выданне= |месца=М. |выдавецтва=Яуза, Пресском |год=2005 |том= |старонкі= |старонак=288 |серыя=АнтиМулдашев |isbn=5-98083-038-3 |тыраж=9000 |ref=Образцов |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170602135432/http://qame.ru/book/unknown/azbuka_shambaloidov/shambal.djvu |archivedate=2 чэрвеня 2017 }}
* ''Нутрихин А.'' [http://lib.ru/MEMUARY/ZHZL/mendeleew.txt Жаворонок над полем. Повесть о детстве Дмитрия Ивановича Менделеева/ 2004]
* Слетов П. В., «Менделеев», 1933. — 184 с. ([[Жизнь замечательных людей]])
* {{артыкул|аўтар=[[Леў Аляксандравіч Чугаеў|Чугаев Л. А.]]|спасылка=http://elementy.ru/lib/430731 |загаловак=Дмитрий Иванович Менделеев. Биография русского гения |выданне=Экология и жизнь |нумар=1 |год=2009}}

== Спасылкі ==
* ''Менделеев Д. И.'' [http://runivers.ru/bookreader/book144952/#page/3/mode/1up Периодический закон ''(DjVu)'']. Т. 1. // Собрание сочинений в 3 томах — М.: Издательство Академии наук СССР — На сайте [[Руниверс]]
* ''Менделеев Д. И.'' [http://runivers.ru/bookreader/book144957/#page/3/mode/1up Растворы (DjVu)]. Т. 2. ''(DjVu)'']. Т. 2. // Собрание сочинений в 3 томах — М.: Издательство Академии наук СССР — На сайте [[Руниверс]]
* ''Менделеев Д. И.'' [http://runivers.ru/bookreader/book144965/#page/3/mode/1up Периодический закон. Дополнительные материалы ''(DjVu)'']. Т. 3. // Собрание сочинений в 3 томах — М.: Издательство Академии наук СССР — На сайте [[Руниверс]]
* ''Менделеев Д. И.'' [http://nn.mi.ras.ru/?bi=125 Ещё о расширении жидкостей (Ответ профессору Авенариусу)]{{Недаступная спасылка}}. — СПб.: Тип. В. Демакова, 1884. — 18 с.
* ''Менделеев Д. И.'' [http://nn.mi.ras.ru/?bi=127 Об опытах над упругостью газов]{{Недаступная спасылка}}. Сообщение Д. И. Менделеева в Императорском Русском техническом обществе — 21 янв. 1881 г. — СПб., 1881. — 22 с.
* ''Менделеев Д. И.'' [http://nn.mi.ras.ru/?bi=146 Дополнения к познанию России]{{Недаступная спасылка}}. Посмертное издание. СПб.: А. С. Суворин, 1907. — 109 с. + I л. портрет.
* ''Менделеев Д. И.'' [http://nn.mi.ras.ru/?bi=446 Изоморфизм в связи с другими отношениями кристаллической формы к составу]{{Недаступная спасылка}}. Диссертация, представленная при окончании курса в Главном педагогическом институте студентом Д. Менделеевым. — СПб., 1856. — 234 с.
* ''Менделеев Д. И.'' [http://e-heritage.ru/ras/view/publication/general.html?id=42069948 О сопротивлении жидкостей и о воздухоплавании]: Вып. 1. — СПб.: Тип. В. Демакова, 1880. — 80 с.: табл. (имеется [http://gidropraktikum.narod.ru/mendeleev-1880.djvu переиздание] в собрании сочинений)
* ''Менделеев Д. И.'' [[s:Заветные мысли (Д. И. Менделеев)|Заветные мысли]] (1905)
* ''Менделеев Д. И.'' [[s:Попытка химического понимания мирового эфира (Д. И. Менделеев)|Попытка химического понимания мирового эфира]] (1902)
* {{ВТ-ЭСБЕ|Менделеев, Дмитрий Иванович}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Мендзялееў Дзмітрый Іванавіч}}
[[Катэгорыя:Хімікі Расіі]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]
[[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Табольска]]
[[Катэгорыя:Хімікі Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Асобы на манетах]]
[[Катэгорыя:Асобы на марках]]</text>
      <sha1>jqip0insvvvfbv6yj9p6x9opbc715yp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Астрошыцы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55698</id>
    <revision>
      <id>5130979</id>
      <parentid>4815042</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:06:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <origin>5130979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4288" sha1="mjhrn406m5bb86g3uyna3jxuz93okks" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Астрошыцы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 07|lat_sec = 10
 |lon_dir = E|lon_deg = 27|lon_min = 45|lon_sec = 33
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Лагойскі
|сельсавет             = Астрошыцкі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|OpenStreetMap         = 243017892
}}
'''Астро́шыцы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Astrošycy}}, {{lang-ru|Острошицы}}) — [[аграгарадок]] у [[Лагойскі раён|Лагойскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр [[Астрошыцкі сельсавет|Астрошыцкага сельсавета]].

== Гісторыя ==
Упершыню ўпамінаецца ў [[1449]] годзе як [[маёнтак]] пад назвай Астрожчычы. Належаў Судзімонтавічам, Кежгайлам, Шамётам, з [[1590]] года [[Крыштаф Радзівіл|Крыштофу Радзівілу]], потым Тышкевічам (да пачатку [[XX]] стагоддзя). У [[1747]] годзе тут пабудавана уніяцкая царква. У [[1870]] годзе вёска Астрашыцка-Гарадоцкай воласці. На пачатку XX стагоддзя паселішча Астрошыцы складалася з панскага двара (55 жыхароў) і вёскі (150 жыхароў, 21 двор). З [[1924]] года цэнтр сельсавета Астрашыцка-Гарадоцкага, з [[1931]] года [[Лагойскі раён|Лагойскага]] раёнаў. У [[1994]] годзе — 689 жыхароў, 218 двароў.

== Славутасці ==
* [[Царква Раства Хрыстова (Астрошыцы)|Царква Раства Хрыстова]]

== Вядомыя асобы ==
* [[Мікола Гамолка]] (1922—1992) — беларускі пісьменнік.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* {{SgKP|VII|695|Ostroszyce}}

{{Астрошыцкі сельсавет}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Астрошыцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Лагойскага раёна]]
[[Катэгорыя:Астрошыцы| ]]</text>
      <sha1>mjhrn406m5bb86g3uyna3jxuz93okks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Белае (возера, Мядзельскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55850</id>
    <revision>
      <id>5131162</id>
      <parentid>5001760</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T20:27:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8100" sha1="q8rk8iv70t3s6im9m0k2vu9r8nbin6e" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Белае}}
{{Возера
  | Назва           = Белае
  | Нацыянальная назва =
  | Выява           = Belaye Lake, Myadzyel District - 1.JPG
  |Краіна           = Беларусь
  |Рэгіён           = Мінская вобласць
  |Подпіс           = Возера Белае
  |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 49|lat_sec = 51.69
  |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 51|lon_sec = 33.45
  |Упадаюць        = 
  |Выцякаюць       =
  |Даўжыня          = 2,02
  |Шырыня           = 1,44
  |Плошча          = 1,95
  |Аб'ём            = 0,00571
  |Даўжыня берагавой лініі = 6,02
  |Вышыня над узроўнем мора = 167,6
  |Найбольшая глыбіня = 8,1
   |Сярэдняя глыбіня = 2,9
  |Тып мінералізацыі = сярэднемінералізаванае
  |Салёнасць = 0,03
  |Празрыстасць = да 2,2
  |Плошча вадазбору = 4,72
}}
'''Бе́лае''', '''Бле́днае''', '''Бля́да''' — [[возера]] ў [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Знаходзіцца ў 6 км на паўднёвы захад ад [[Мядзел]]а, на поўдзень ад вёскі [[Гатавічы]]. Належыць да групы [[Нарачанскія азёры|Нарачанскіх азёр]]&lt;ref&gt;[http://www.naroch.com/scientific/vodnye/vodoemy/ Даведнік «Водныя рэсурсы Нацыянальнага парка „Нарачанскі“»]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. З’яўляецца непраточным вадаёмам.

== Назва ==
Назва возера Бляда (цяпер Белае) — балцкага паходжання. Адпачатная балцкая форма — *''Blenda''.{{няма АК|30|05|2025}}

Той жа корань у назвах суседняй меншай азярыны [[Блядка]] (пад бокам у возера [[Нарач (возера)|Нарач]]), возера Бляда (у [[Дунілавічы|Дунілавічах]], цяпер «[[Бледнае (возера, Пастаўскі раён)|Бледнае]]»), рэчкі Блядка (цячэ паўз [[Параф’янава (Параф’янаўскі сельсавет)|Параф’янава]], цяпер «[[Галядза]]»).{{няма АК|30|05|2025}}

Звязана з літоўскім ''blandas'' «пахмурнасць; зацямненне (вачэй ці розуму)», ''blęsti'' (''blendė'') «замешваць; муціць; пахмурнець».{{няма АК|30|05|2025}}

Такога ж паходжання і назва возера ''Blenda'' на Аўкштойцкім Паазер’і. Побач з ім — азёры ''Nar-akys'' і ''Spengla''. Гэтыя дзве назвы адпавядаюць водным назвам [[Нарач (возера)|Нарач]] і *Спягла (найімаверней ранейшая назва [[Вішнеўскае|Вішнеўскага]] возера, з якога выцякае рэчка [[Спягліца (рака)|Спягліца]]) недалёка ад возера Бляда.{{няма АК|30|05|2025}}

Літоўскія азёры ''Blenda'' і ''Spengla'', што суседнічаюць, у пасляледавіковы час былі краямі расцягнутага цяпер у некалькі бакоў возера ''Asvejà'' «Кабылле (возера)» (роднасна назве возера [[Асвейскае|Асвея]]). Калі літоўская Асвяя́ сушэла і яе канцавіны рабіліся самастойнымі азёрамі, яны набывалі адпаведныя назвы. ''Spengla'' — ад ''spangti'' «слепнуць; пачаць горш бачыць» (семантыка такая ж, як і ў назве ''Blenda''). Іх назвы былі матываваныя змяншэннем памеру возера (азёрнае «вока» зарастала, «слепла»).{{няма АК|30|05|2025}}

Значэнне назвы Бляда можна напрамую перадаць як «Сляпое (возера)».{{няма АК|30|05|2025}}

== Гідраграфія ==
Возера знаходзіцца ў басейне ракі [[Нарач (рака)|Нарач]], сярод лесу, на тэрыторыі [[Гідралагічны заказнік Чарэмшыцы|гідралагічнага заказніка «Чарэмшыцы»]]. Плошча возера складае 1,95 км². Найбольшая глыбіня возера складае — 8,1 м. Даўжыня возера — 2,02 км, найбольшая шырыня — 1,44 км. Даўжыня берагавой лініі — 6,02 км. Аб’ём вады складае 5,71 млн м³, плошча [[вадазбор]]у возера — 4,72 км².

Схілы [[Катлавіна|катлавіны]] возера маюць вышыню да 2 метраў, на паўднёвым захадзе — да 5 метраў, парослыя [[лес]]ам. [[Бераг]]і пясчаныя, у паўднёва-заходняй [[заліў|затоцы]] — [[Сплавіна|сплавінныя]]. [[Мель|Мелкаводдзе]] возера шырокае, пясчанае. Дно глыбей за 3 метры [[Сапрапель|сапрапелістае]].

Трафічны статус вадаёма — слабаэвтрофны.

Возера зарастае да глыбіні 2 метраў. Шырыня паласы надводнай расліннасці мае шырыню да 180 метраў. На возеры адзначаліся гнездавання [[лебедзь-шыпун|лебедзя-шыпуна]], які з’яўляецца для [[Беларусь|Беларусі]] дастаткова рэдкім гнездавальным [[Біялагічны від|відам]] і занесены ў [[Чырвоная кніга Беларусі|Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь]].

За 700 м на паўднёвы захад ад паўднёва-заходняга берага Белага знаходзіцца невялічкае маладаследаванае возера з падобнай назвай — [[Блядка]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Блакітная}}
* {{Крыніцы/ЭПБ|том=1|старонкі=311}}
* {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=8, 41|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20000}}{{ref-ru}}
* {{кніга|загаловак=Нарочанские озёра: Карта рыбака|адказны=Ред.: В. А. Змачинская, С. Н. Саратова|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|тыраж=5000}}{{ref-ru}}

== Спасылкі ==
* [http://narochpark.by/wp-content/uploads/2019/02/new-251_oz._beloe.pdf?lang=be Возера Белае ў даведніку «Водныя рэсурсы Нацыянальнага парка „Нарачанскі“»]

{{Нарачанскія азёры}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёна]]
[[Катэгорыя:Нарачанская група азёр]]
[[Катэгорыя:Басейн Нарачы]]</text>
      <sha1>q8rk8iv70t3s6im9m0k2vu9r8nbin6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56017</id>
    <revision>
      <id>5131455</id>
      <parentid>5086633</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T11:41:47Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5131455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30046" sha1="n849lidsbcuk6dq61kkm4b22fa2s2bp" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Завадскі}}
{{Картка:Асоба
|імя                 = Дзмітрый Завадскі
|арыгінал_імя        = {{lang-be|Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі}}
|партрэт = 
|памер =
|подпіс =
|апісанне =
|імя пры нараджэнні =
|род дзейнасці = журналіст
|дата нараджэння = 28.08.1972
|месца нараджэння =
|грамадзянства =
|падданства =
|дата смерці = 7.07.2000
|месца смерці =
|бацька =
|маці = Вольга Рыгораўна Завадская
|муж =
|жонка = Святлана Завадская
|дзеці = Юрый Завадскі
|узнагароды і прэміі =
|сайт =
|Commons =
|Rodovid =
}}
'''Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі''' ({{ДН|28|8|1972}} — 7 ліпеня 2000?) — беларускі [[журналіст]], тэлевізійны аператар, [[Палітычныя зняволеныя|беларускі палітвязень]], вязень сумлення&lt;ref name=&quot;belaruspartisan.org&quot;&gt;http://www.belaruspartisan.org/m/politic/239027/{{Недаступная спасылка}}  Политические узники Гродненской тюрьмы&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Дзмітрый Аляксандравіч Завадскі нарадзіўся 28 жніўня 1972 г. ў [[Мінск]]у. Вучыўся ў [[Інстытут Культуры|Інстытуце культуры]], але не скончыў. З 1989 г. працаваў на [[Беларускае тэлебачанне|беларускім тэлебачанні]].

З 1994 г. па 1997 г. — асабісты аператар [[А. Р. Лукашэнка|А. Р. Лукашэнкі]]

Са студзеня 1997 г. — аператар Грамадскага расійскага тэлебачання («[[Першы канал (Расія)|ГРТ]]»).

22 ліпеня 1997 г. кінааператар Дз. Завадскі, разам з кіраўніком здымачнай групы «[[Першы канал (Расія)|ГРТ]]» [[Павел Рыгоравіч Шарамет|Паўлам Шараметам]], кіроўцам службовай машыны Яраславам Аўчыннікавым былі затрыманыя беларускімі памежнікамі. У адносінах да іх быў складзены пратакол па факту незаконнага ўезду ў памежную зону, затым здымачную групу адпусцілі. 23 ліпеня 1997 г. у праграме «Время» па «[[Першы канал (Расія)|ГРТ]]» быў паказаны сюжэт журналістаў пра ненадзейную ахову беларуска-літоўскай мяжы, праз якую лёгка могуць прайсці парушальнікі.

26 ліпеня 1997 г.  Дз. Завадскі і Я. Аўчыннікаў былі затрыманыя ў Мінску. Кіраўнік здымачнай групы П. Шарамет таксама быў затрыманы ў гэты ж дзень ў аэрапорце Мінск-2, калі ён вяртаўся з паездкі ў [[Балгарыя|Балгарыю]]. Журналісты былі абвінавачаны ў незаконным пераходзе мяжы. Напачатку яны былі дастаўленыя ў памежную камендатуру г. [[Ашмяны]], затым змешчаны пад варту ў турму СІЗА г. [[Гродна]]. Неўзабаве Я. Аўчыннікаў быў вызвалены пад падпіску аб нявыездзе.

29 ліпеня 1997 г. [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|БАЖ]] выступіла з патрабаваннем вызваліць журналістаў. Расійскі саюз журналістаў звярнуўся да прэзідэнта Расіі [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Б. Ельцына]] з прозьбай дабіцца вызвалення Дз. Завадскага і П. Шарамета.

Б. [[Барыс Ельцын|Ельцын]] публічна запатрабаваў вызвалення журналістаў.&lt;ref&gt;https://www.kommersant.ru/doc/185061 '''Ельцин посадил Лукашенко'''&lt;/ref&gt;

31 ліпеня 1997 г. некалькі дзясяткаў беларускіх журналістаў правялі акцыю пратэсту. Яны прайшлі з закладзенымі за галаву рукамі каля будынку [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь|МЗС]], [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] і [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|адміністрацыі прэзідэнта]]. Міліцыя затрымала 15 чалавек, якія былі асуджаныя і аштрафаваныя.&lt;ref&gt;https://belaruspartisan.by/m/politic/363373/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191113211113/https://belaruspartisan.by/m/politic/363373/ |date=13 лістапада 2019 }} Как судили Шеремета и Завадского в Ошмянах: история в лицах и фактах&lt;/ref&gt;

30 жніўня 1997 г. у Мінску адбыўся гэтак званы «Марш у турэмных робах»—адная з самых яркіх акцыяў пратэста журналістаў супраць абмежавання свабоды слова і ў знак салідарнасці са зняволенымі журналістамі Дз. Завадскім і П. Шараметам. Трынаццаць журналістаў прайшлі ў турэмных робах, з шыльдамі «Я — „нячэсны журналіст“», «Я плохо говорил о нашем президенте», «I’m a journalist» па мінскіх вуліцах і зладзілі мітынг у [[Парк Дружбы народаў (Мінск)|парку Дружбы народаў]] на [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор.]]&lt;ref&gt;https://gazetaby.com/cont/print_rdn.php?sn_nid=98861{{Недаступная спасылка}} После флешмоба в Березовке «Салідарнасць» решила вспомнить другие яркие политические акции в истории независимой Беларуси.&lt;/ref&gt;

Паэт і нядаўні палітычны зняволены [[Славамір Генрыхавіч Адамовіч|Славамір Адамовіч]] падчас мітынгу публічна зашыў сабе рот, сімвалізуючы ўдушэнне свабоды слова.&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;http://belsat.eu/ru/programs/performansy-protesta/&lt;/nowiki&gt; Перформансы протеста&lt;/ref&gt;

4 верасня 1997 г. Дз. Завадскі быў выпушчаны пад падпіску аб нявыездзе. Па словах Дз. Завадскага, напісаць ліст з пакаяннем яго ўгаварыў карэспандэнт «Интерфакса» Сяргей Заяц.

30 верасня 1997 г. было завершана следства па крымінальнай справе. У адносінах да Я. Аўчыннікава абвінавачванне было знятае.

Падчас зняволення журналістаў быў аказаны ціск на іх адвакатаў.

Суд над Дз. Завадскім і ягонымі калегамі праходзіў у г. [[Ашмяны]], суддзя Віталь Казакевіч, дзяржаўны абвінаваўца Уладзімір Сідо. Суд пачаўся 17 снежня 1997 г. і скончыўся 28 студзеня 1998 г. Журналістаў абвінавачвалі ў незаконным перасячэнні дзяржаўнай мяжы па папярэдняй змове, паўторна (туды-сюды). П. Шарамет дадаткова абвінавачваўся па ч. 1  арт. 167 КК РБ у перавышэнні ўлады і службовых паўнамоцтваў.

Да крымінальнай справы былі дапушчаныя грамадскія абаронцы — Міхаіл Пастухоў і Уладзімір Нісцюк ад [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|БАЖ]], Барыс Звозскаў ад [[Беларускі Хельсінкскі камітэт|Беларускага хельсінкскага камітэта]], Віктар Кузняцоў ад ОРТ.

Відэааператар Дз. Завадскі быў асуджаны на паўтары гады пазбаўлення волі ўмоўна. П. Шарамета пакаралі на два гады пазбаўлення волі ўмоўна з выпрабавальным тэрмінам на адзін год «за наўмыснае групавое парушэнне дзяржаўнай мяжы».

Праваабарончая арганізацыя «[[Міжнародная амністыя]]» прызнала Дз. Завадскага вязнем сумлення.&lt;ref name=&quot;belaruspartisan.org&quot;/&gt;

З кастрычніка па май 2000 г. Дз. Завадскага працаваў у [[Чачня|Чачні]], дзе разам з П. Шараметам здымаў фільм «Чачэнскі дзеннік»&lt;ref&gt;http://www.youtube.com/watch?v=TUYGFW2xd5M&lt;/ref&gt;.

== Знікненне ==
[[7 ліпеня]] [[2000]] г. Дз. Завадскі быў выкрадзены, калі накіроўваўся ў аэрапорт «Мінск-2» на аўтамабілі, каб сустракаць свайго калегу [[Павел Шарамет|П. Шарамета]]. Аўтамабіль быў знойдзены ў аэрапорце, але самога Дз. Завадскага з тых часоў ніхто не бачыў. Знікненне Дз. Завадскага ўстала ў адзін шэраг са знікненнямі вядомых апазіцыйных палітыкаў [[Віктар Ганчар|Віктара Ганчара]] і [[Юрый Мікалаевіч Захаранка|Юрыя Захаранкі]], расследаванне якіх таксама не дало вынікаў і адказаў на ўсе пытанні.

У верасні 2002 г. Парламенцкая Асамблея [[Рада Еўропы|Рады Еўропы]] заявіла, што «сур’ёзна занепакоеная адсутнасцю прагрэсу ў справе» і заснавала следчы падкамітэт для расследавання справы «зніклых» у [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]] палітыкаў.&lt;ref&gt;http://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwik%20%20%20%20%20%20i/302643 Завадский, Дмитрий Александрович это&lt;/ref&gt;

== Расследаванне справы ==
'''14 сакавіка 2002 года''' па справе аб выкраданні Дз. Завадскага былі асуджаныя 4 чалавекі — былыя супрацоўнікі спецыяльнага атраду міліцыі «Алмаз».

Мінскі абласны суд прызнаў вінаватай у выкраданні журналіста групу былога супрацоўніка спецпадраздзялення «Алмаз»&lt;ref&gt;http://zavadsky.org/ru/history/8.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100915185448/http://www.zavadsky.org/ru/history/8.html |date=15 верасня 2010 }}&lt;/ref&gt; '''Валерыя Ігнатовіча''', і асудзіў дваіх чалавек (В. Ігнатовіча і '''М. Маліка''') на пажыццёвае зняволенне, былога курсанта акадэміі МУС '''Аляксея Гуза''' на 25 гадоў зняволення, беспрацоўнага, раней судзімага '''Сяргея Савушкіна''' на 12 гадоў зняволення. Паводле абвінавачвання, матывам злачынства стала помста: Дз. Завадскі публічна абвінаваціў Ігнатовіча ва ўдзеле ў чачэнскай вайне на баку баевікоў.

Ананімны следчы [[КДБ Беларусі|КДБ]] распавёў СМІ версію следства аб тым, што адбылося з Завадскім: ''«07.07.2000 г. Саушкин, Игнатович и Малик в аэропорту „Минск-2“ совершили похищение Д. Завадского. Перед этим вели длительное наблюдение за домом, где проживал Д. Завадский. Соседи неоднократно видели автомобиль Игнатовича, стоявший у подъезда. Также есть свидетели, которые видели в аэропорту машину Игнатовича в день похищения Д.Завадского.'' ''В автомашине Игнатовича была обнаружена лопата. По имевшимся небольшим пятнам крови была проведена геномная экспертиза, которая установила, что кровь принадлежит именно Д. Завадскому''».

Асуджаныя не прызналі сваёй віны ні па адным з эпізодаў.

Журналіст [[Павел Шарамет|П. Шарамет]] за два дні да пачатку судовага працэсу даў прэс-канферэнцыю ў Маскве&lt;ref&gt;http://lenta.ru/world/2001/09/10/sheremet/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306014753/http://lenta.ru/world/2001/09/10/sheremet/ |date=6 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;, на якой распавёў, што замовіў выкраданне тагачасны генеральны пракурор [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]] [[Віктар Шэйман]]. Вясной 2000 г. ён займаў пасаду кіраўніка [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савета Бяспекі]] і мог быць зацікаўленым у тым, каб знішчыць сведку дзеянняў беларускіх спецслужбаў у [[Чачня|Чачні]].

Месца пахавання Дзмітрыя Завадскага да сёння невядомае.

Чатыром беларускім чыноўнікам, экс-міністру ўнутраных спраў  Уладзіміру Навумаву, былому сакратару Рады бяспекі Віктару Шэйману, былому кіраўніку [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС]] Юрыю Сівакову, экс-камандзіру СОБРа Дзмітрыю Паўлічэнка забаронены ўезд у краіны [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] з-за падозранняў ў іх датычнасці да знікненняў беларускіх апазіцыянераў і журналіста Дз. Завадскага.&lt;ref&gt;https://www.newsru.com/world/07jul2009/zavadsky.html

Белорусские СМИ вспоминают: 9 лет назад пропал оператор ОРТ Дмитрий Завадский

&lt;/ref&gt;

'''27 лістапада 2003 г.''' [[Суд Фрунзенскага раёна Мінска|Суд Фрунзенскага раёна]] г. [[Мінск]]а прыняў рашэнне аб прызнанні зніклага журналіста памерлым.

'''4 жніўня 2004 г.''' Маці зніклага журналіста Вольга Завадcкая падала ў Пракуратуру [[Рэспубліка Беларусь|РБ]] заяву аб аднаўленні расследавання справы аб знікненні Дз. Завадскага ў сувязі з наноў адкрытымі абставінамі. Паводле заявы, са словаў [[А. Лукашэнка|А.Лукашэнкі]] на прэс-канферэнцыі вынікае, што ён валодае фактычнай інфармацыяй і дакументамі, якія маюць дачыненне да справы аб знікненні Дз. Завадскага, але дагэтуль не абнародаваныя і не вывучаныя следствам і судом. В. Завадская запатрабавала правесці пракурорскую праверку гэтых фактаў і, пры наяўнасці падстаў, узбудзіць вытворчасць па справе ў сувязі з наноў адкрытымі абставінамі. Пракуратура ніяк не адрэагавала на зварот, і 17 верасня В. Завадская падала ў суд Цэнтральнага раёна [[Мінск]]а скаргу на незаконныя дзеянні пракурорскіх работнікаў, патрабуючы абавязаць іх даць матываваны адказ.

'''12 кастрычніка 2004 г.''' Суддзя суда Цэнтральнага раёна г. [[Мінск]]а С. В. Ганчар адмовіўся разглядаць скаргу В.Завадскай на дзеянні службовых асоб Пракуратуры [[Рэспубліка Беларусь|РБ]] у сувязі з «непадведамаснасцю» справы. Пасля гэтага В.Завадская падала скаргу ў суд вышэйшай інстанцыі.

'''25 лістапада 2004 г.''' Калегія Мінскага гарадскога суда пад старшынствам суддзі Лугіной адхіліла скаргу В. Завадскай.

3 снежня 2004 г. В. Завадская атрымала ліст з Пракуратуры [[Рэспубліка Беларусь|РБ]] за подпісам начальніка ўпраўлення Ф. А. Шэдава, у якім сказана, што «вывучэннем крымінальнай справы па абвінавачанні Ігнатовіча і Маліка ўстаноўлена, што ў ёй сабраны ўсе матэрыялы па ўказаным эпізодзе злачынства (…) Іншых матэрыялаў у органах пракуратуры і іншых дзяржаўных арганізацыях няма. Пры такіх абставінах няма падстаў для ўзбуджэння вытворчасці па наноў адкрытых абставінах…». З адказу пракуратуры не зразумела, ці былі запатрабаваныя і вывучаныя дакументы, аб існаванні якіх заявіў на прэс-канферэнцыі 20 ліпеня 2004 г. А. Лукашэнка і якія прасіла ў сваёй заяве вывучыць В.Завадская.

'''10 снежня 2004 г.''' В. Завадская накіравала скаргу Генеральнаму пракурору П. Міклашэвічу на адмову Рэспубліканскай пракуратуры ўзбуджаць вытворчасць па наноў адкрытых абставінах у справе аб знікненні яе сына.

'''7 красавіка 2005 г.''' Маці Дз. Завадскага Вольга Рыгораўна атрымала паведамленне з Пракуратуры [[Рэспубліка Беларусь|РБ]] пра «узнаўленне папярэдняга расследвання ў адпаведнасці з ч.3 арт. 249 УПК РБ». У дакуменце гаворыцца, што «папярэдняе расследаванне крымінальнай справы № 980159, узбуджанай па факце бясследнага знікнення 7 ліпеня 2000 года Вашага сына Завадскага Дзмітрыя 4 красавіка 2005 года ўзноўлена ў сувязі з неабходнасцю правядзення следчых дзеянняў па дадзенай справе».

'''4 мая 2005 г.''' У «[[Народная Воля (1995)|Народнай волі]]» з’явілася публікацыя '''М. Коктыш''' пад назвай [http://spring96.org/ru/news/8658 «Труп Дмитрия Завадского может быть найден на одном из белорусских кладбищ»]. У ёй гаварылася, што ў Пракуратуру РБ паступіла хадайніцтва ад юрыста, намесніка старшыні [[Беларускі Хельсінкскі камітэт|БХК]] Гары Паганяйлы з просьбай правесці эксгумацыю і даследванне некалькіх трупаў, каб выключыць альбо пацвердзіць прыналежнасць аднаго з іх Дз. Завадскаму.

'''30 мая 2006 г.''' на прэс-канферэнцыі ў Мінску генеральны пракурор [[Рэспубліка Беларусь|РБ]] [[Пётр Пятровіч Міклашэвіч|Пётр Міклашэвіч]] заявіў, што падначаленае яму ведамства «працягвае пошукі Дзмітрыя Завадскага». «На гэты момант месцазнаходжанне Дзмітрыя Завадскага не ўстаноўлена, але пракуратура Беларусі працягвае яго пошук. І раней праводзіліся праверкі шэрагу эпізодаў па дадзенай справе, і яны праводзяцца і цяпер. Месцазнаходжанне Дзмітрыя Завадскага высветліць не ўдалося». 

== Прэмія Дзмітрыя Завадскага ==
[http://zavadsky.org/ru/premium/ Прэмія імя Дзмітрыя Завадскага «За мужнасць і прафесіяналізм»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120403075526/http://www.zavadsky.org/ru/premium/ |date=3 красавіка 2012 }} была заснавана ў 2001 г. па ініцыятыве Першага канала (Расія) і Грамадскага аб’яднання «[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]».

У 2008 г. лаўрэатамі прэміі [http://old.euroradio.fm/by/600/news/23389/?autorefresh=1&amp;tpl=208 сталі]{{Недаступная спасылка}} радыёжурналіст Генадзь Кеснер, фотакарэспандэнт «[[Наша Ніва (1991)|Нашай Нівы]]» Андрэй Лянкевіч, фатограф Юрый Дзядзінкін.

У 2007 г. лаўрэатамі прэміі сталі карэспандэнт газеты «[[Белорусы и рынок (1990)|Белорусы и рынок]]» Генадзь Барбарыч, радыёжурналістка Наталля Макушына ([[Гродна]]), журналіст Анатоль Гатоўчыц ([[Гомель]]).

У 2006 г. лаўрэатамі прэміі сталі галоўны рэдактар газеты «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» Андрэй Дынько, фотакарэспандэнт «[[Наша Ніва (1991)|Нашай Нівы]]» Юлія Дарашкевіч, карэспандэнт газеты «Комсомольская правда» в Белоруссии&quot; Алег Улевіч.

У 2005 г. прэмія была ўручаная карэспандэнту РЕН-ТВ у Мінску Аліне Слав, аператару Уладзіміру Косціну, журналістцы «[[Радыё Свабода]]» Любові Лунёвай, рэдактару газеты [http://kamunikat.org/glos_znad_niemna.html Głos znad Niemna] Анджэю Пісальніку, журналісту «[[Белорусская деловая газета|Белорусской деловой газеты]]» Сергею Сацуку.

У 2004 г. прэмію атрымалі інфармацыйнае агенцтва [[БелаПАН]], журналістка «[[Народная Воля (1995)|Народнай волі]]» Марына Коктыш, журналістка «Беларуской деловой газеты» [[Ірына Уладзіміраўна Халіп|Ірына Халіп]], тэлежурналіст Леанід Міндлін.

У 2003 г. лаўрэатамі прэміі сталі фотакарэспандэнт беларускага прадстаўніцтва [[Associated Press]] Сяргей Грыц, фотакарэспандэнт [[Reuters]] Васіль Фядосенка, рэдакцыя «Белорусской деловой газеты».

У 2001 г. першымі лаўрэатамі прэміі імя Дзмітрыя Завадскага сталі тэлеаператары Сяргей Гельбах (беларускі карпункт «[[Першы канал (Расія)|ГРТ]]» ([[Першы канал (Расія)|Першага канала]], Расія), Сяргей Пушкін (беларускі карпункт РТР), Канстанцін Марозаў (беларускі карпункт тэлекампаніі НТВ), Уладзімір Андронаў (беларускі карпункт тэлекампаніі ТВ6), {{нп3|Уладзімір Бабарыка|Уладзімір Бабарыка|be-x-old|Уладзімер Бабарыка}} (беларускае прадстаўніцтва Reuters).

== Фонд імя Дзмітрыя Завадскага ==
Фонд&lt;ref&gt;[http://zavadsky.org/ru/found/ Фонд Завадскага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120403075812/http://www.zavadsky.org/ru/found/ |date=3 красавіка 2012 }}&lt;/ref&gt; быў заснаваны ў памяць аб гвалтоўным знікненні журналіста. Сваякі і сябры Дз. Завадскага аб’ядналіся, каб падтрымаць незалежных журналістаў Беларусі, якія вымушаныя працаваць у няпростых умовах і штодня рызыкаваць жыццём. Галоўная задача Фонда — працягнуць працу па расследаванню абставін гвалтоўнага знікнення Дз. Завадскага і забяспечыць дапамогу іншым беларускім журналістам.

Заснавальнік фонда — жонка Дз. Завадскага Святлана Завадская.

== Сям’я ==
Быў у шлюбе са Святланай Завадскай, меў сына Юрыя. Святлана ў другім шлюбе была з актывістам [[Сяржук Бахун|Сержуком Бахуном]], ад якога нарадзіла дачку Адэлю.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Palitviazni.info — 2013. — С. 295—296.

== Спасылкі ==
* [http://zavadsky.org/ru/history/6.html Фонд Дмитрия Завадского] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100915185443/http://www.zavadsky.org/ru/history/6.html |date=15 верасня 2010 }}
* {{youtube|lhdCfXilD4o|«Банда» Фільм пра «экскадроны смерці}} — 2015, [[Белсат]] {{ref-ru}}
* https://palitviazni.info/viazen/zmicier-zawadski {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160910191213/http://palitviazni.info/viazen/zmicier-zawadski |date=10 верасня 2016 }}
* http://www.gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=77662
* http://belprauda.org/svetlana-zavadskaya-bol-ostalas-so-mnoj-na-vsyu-zhizn/{{Недаступная спасылка}}
* https://baj.by/ru/content/gromkie-dela {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170628084347/https://baj.by/ru/content/gromkie-dela |date=28 чэрвеня 2017 }}
* http://www.moyby.com/news/234362/
{{Зніклыя беларусы}}
{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Завадскі Дзмітрый Аляксандравіч}}
[[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]]
[[Катэгорыя:Нераскрытыя забойствы ў Беларусі]]
[[Катэгорыя:Вязні сумлення]]</text>
      <sha1>n849lidsbcuk6dq61kkm4b22fa2s2bp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беларуская гімназія імя Янкі Купалы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58396</id>
    <revision>
      <id>5131458</id>
      <parentid>5085333</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T11:54:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-22010-48</username>
        <id>166459</id>
      </contributor>
      <comment>Выпраўлена памылка друку</comment>
      <origin>5131458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7258" sha1="bn130lxcyssqlosiyeqz8sdm6jnuj2u" xml:space="preserve">{{Кароткае апісанне|Беларуская гімназія для моладзі з асяроддзя перамешчаных асоб у пасляваеннай Германіі (1945—1950)}}
{{Школа}}

'''Беларуская гімназія імя Янкі Купалы''' — беларуская навучальная ўстанова сярэдняй адукацыі, якая дзейнічала ў [[Германія|пасляваеннай Германіі]] ў 1945—1950 гадах у асяроддзі [[перамешчаная асоба|перамешчаных асоб (DP)]] у сістэме [[Лагеры для перамешчаных асоб пасля Другой сусветнай вайны|лагераў для перамешчаных асоб]].

== Гісторыя ==
Гімназія была заснавана ў [[Рэгенсбург]]у пры [[Лагеры для перамешчаных асоб пасля Другой сусветнай вайны|лагеры для перамешчаных асоб]] з мэтай падрыхтоўкі беларускай моладзі да паступлення ў [[вышэйшая навучальная ўстанова|вышэйшыя навучальныя ўстановы]]. Адчынілася 10 снежня 1945 года.&lt;ref name=&quot;Pankou-2001&quot;&gt;{{cite book|last=Панькоў|first=М.|title=Хроніка беларускага жыцця на чужыне (1945—1984)|location=Мінск|year=2001|language=be}}&lt;/ref&gt;

У розныя навучальныя гады гімназія працавала ў некалькіх пунктах амерыканскай акупацыйнай зоны:
* [[Рэгенсбург]] (1945—1946);
* {{нп3|Michelsdorf (Cham)|Міхельсдорф|de|Michelsdorf (Cham)}} (1946—1948);
* {{нп3|Windischbergerdorf|Віндзішбергердорф|de|Windischbergerdorf}} (1948—1949);
* [[Розенгайм]] (1949—1950).&lt;ref name=&quot;BE2-408&quot;&gt;{{cite book|title=Беларуская энцыклапедыя: у 18 тамах|volume=2|chapter=Беларуская гімназія імя Янкі Купалы|publisher=Беларуская энцыклапедыя|location=Мінск|year=1996|pages=408|language=be}}&lt;/ref&gt;

Гімназія дзейнічала ў сістэме нямецкай школьнай асветы і мела аднолькавыя правы з нямецкімі школамі падобнага тыпу. Гімназія была васьмікласная: выкладаліся агульнаадукацыйныя прадметы, [[рэлігія]], [[беларуская мова]], [[англійская мова]], [[нямецкая мова]] і [[лацінская мова]], а таксама элементы [[філасофія|філасофіі]].&lt;ref name=&quot;BE2-408&quot; /&gt;

28 чэрвеня 1947 года гімназіі прысвоена імя [[Янка Купала|Янкі Купалы]].&lt;ref name=&quot;BE2-408&quot; /&gt; 28 верасня 1948 года педагагічны і вучнёўскі калектыў быў падзелены на дзве школы, якія захавалі імя Янкі Купалы.&lt;ref name=&quot;Pankou-2001&quot; /&gt;

Пры гімназіі існавала вучнёўская бурса ([[інтэрнат]]), дзе жылі дзеці без бацькоў; дзейнічала скаўцкая арганізацыя (гл. [[Гісторыя беларускага скаўтынгу]]), працавалі літаратурны (выдаваў часопіс «[[У выраі]]»), драматычны і спартыўны гурткі.&lt;ref name=&quot;BE2-408&quot; /&gt;

Адбылося пяць выпускаў; пасведчанні атрымалі 44 чалавекі.&lt;ref name=&quot;BE2-408&quot; /&gt; У розны час гімназію ўзначальвалі [[Аляксандр Орса|А. Орса]], М. Рагажэцкі, [[Алесь Вініцкі|А. Вініцкі]].&lt;ref name=&quot;Pankou-2001&quot; /&gt;

== Настаўнікі гімназіі ў 1945/1946 навучальным годзе&lt;small&gt;&lt;ref name=&quot;Niamiga-1987&quot;&gt;{{cite journal|last=Няміга|first=Г.|title=Першая Беларуская гімназія на чужыне|journal=Беларускі свет|year=1987|issue=19 (48)|pages=5—6|language=be}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt; ==
* [[Аляксандр Орса]] — дырэктар
* [[Мікалай Лапіцкі|Яп. Апанас]] — [[рэлігія]]
* [[Антон Адамовіч]] — [[гісторыя]]
* [[Канстанцін Бітус|К. Бітус]] — [[матэматыка]]
* [[Аўген Калубовіч|Аўген Каханоўскі]] — [[беларуская мова]] і [[беларуская літаратура|літаратура]]
* [[Мікола Кругловіч]] — [[рысаванне]]
* [[Мікола Кунцэвіч]] — [[лацінская мова]]
* [[Янка Муха]] — [[матэматыка]]
* [[Аляксандр Орса]] — [[геаграфія]]
* [[Наталля Орса]] — [[беларуская мова]]
* [[Мікола Равенскі]] — [[спевы]]
* [[Мечыслаў Рагажэцкі]] — [[матэматыка]]
* [[Іна Рытар]] — [[нямецкая мова]]
* [[Янка Станкевіч]] — гісторыя Беларусі
* [[Зінаіда Станкевіч]] — [[прыродазнаўства]]
* [[Парфіры Трысмак]] — [[фізіка]] і [[хімія]]
* [[А. Багдановіч]] — [[анатомія]]

== Вядомыя выпускнікі ==
* [[Уладзімір Цвірка]] (1928—1992) — дзеяч беларускай эміграцыі.

== Гл. таксама ==
* [[Беларуская школьная адукацыя за межамі Беларусі]]
* [[Беларускія лагеры для перамешчаных асоб пасля Другой сусветнай вайны]]
* [[Перамешчаная асоба]]
* [[Беларуская дыяспара]]
* [[У выраі]]
* [[Беларускі свет (часопіс)|Беларускі свет]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{cite book|title=Беларуская энцыклапедыя: у 18 тамах|volume=2|chapter=Беларуская гімназія імя Янкі Купалы|publisher=Беларуская энцыклапедыя|location=Мінск|year=1996|pages=408|language=be}}
* {{cite book|last=Максімюк|first=Ян|title=Беларуская гімназія імя Янкі Купалы ў Заходняй Нямеччыне (1945—1950)|location=Нью-Ёрк—Беласток|publisher=Беларускі інстытут навукі і мастацтва|year=1994|language=be|isbn= 83-902162-0-5}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Школьная адукацыя]]
[[Катэгорыя:Адукацыя на беларускай мове]]
[[Катэгорыя:Адукацыя ў Германіі]]
[[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]]</text>
      <sha1>bn130lxcyssqlosiyeqz8sdm6jnuj2u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Белпошта</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59652</id>
    <revision>
      <id>5131050</id>
      <parentid>4700945</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T17:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DenisBorum</username>
        <id>139498</id>
      </contributor>
      <comment>Дададзены крыніцы, тэкст прыведзены ў адпаведнасць з крыніцамі</comment>
      <origin>5131050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5491" sha1="dcjo9d6nns3ft1yhd0aeev87ns5h5cl" xml:space="preserve">{{Картка кампаніі
 |назва			= Белпошта
 |лагатып		=|thumb|255 px
 |тып			= дзяржаўная кампанія
 |лістынг на біржы	= 
 |дзейнасць		= паштовыя і лагістычныя паслугі
 |дэвіз			= 
 |заснавана		= 1995
 |скасавана		= 
 |прычына скасавання	= 
 |пераемнік		= 
 |ранейшыя назвы	= 
 |заснавальнікі		= 
 |размяшчэнне		= {{сцяг|Беларусь}} [[Рэспубліка Беларусь]], [[Мінск]],&lt;br/&gt; [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|пр-т Незалежнасці]], 10
 |ключавыя фігуры	= Святлана Віктараўна Юркевіч
 |галіна		= 
 |прадукцыя		= паштовыя і лагістычныя паслугі
 |абарот		= 
 |аперацыйны прыбытак	= 
 |чысты прыбытак	= 
 |лік супрацоўнікаў	= 
 |матчына кампанія	= 
 |даччыныя кампаніі	= 
 |сайт			= {{url|http://www.belpost.by}}
}}
'''Рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Белпошта»''' — нацыянальны аператар [[Пошта|паштовай сувязі]] Рэспублікі Беларусь&lt;ref&gt;[https://mpt.gov.by/ru/pochtovaya-deyatelnost Почтовая деятельность
Скопировано с сайта: https://mpt.gov.by/ru/pochtovaya-deyatelnost]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Член [[Сусветны паштовы саюз|Сусветнага паштовага саюза (UPU)]] з 1947 года&lt;ref&gt;[https://www.gsconto.com/ru/wiki/show/belpost.by Белпочта - национальный почтовый оператор Беларуси]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Функцыі прадпрыемства ==
* Паштовае абслугоўванне як унутры краіны, так і пры перасылцы міжнароднай карэспандэнцыі.
* Прадастаўленне сацыяльна значных паслуг: прыём плацяжоў, банкаўскія і страхавыя паслугі, продаж тавараў спажывецкага попыту.

== Удзел у пераследзе недзяржаўнай прэсы ==
У жніўні 2020 года «Белпошта» перастала дастаўляць падпісчыкам недзяржаўную грамадскую-палітычную газету «[[Народная Воля (газета)|Народная Воля]]»&lt;ref&gt;https://www.intex-press.by/2020/08/26/zachistka-infopolya-tipografiya-ne-pechataet-negosudarstvennye-smi-a-belpochta-ostavila-podpischikov-bez-narodnoj-voli/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210122042859/https://www.intex-press.by/2020/08/26/zachistka-infopolya-tipografiya-ne-pechataet-negosudarstvennye-smi-a-belpochta-ostavila-podpischikov-bez-narodnoj-voli/ |date=22 студзеня 2021 }}&lt;/ref&gt;. Пазней «Белпошта» адмовілася распаўсюджваць «Народную Волю», падала ў суд на гэтую газету і на «Свободные новости плюс»: паводле «Белпошты», паслугі па дастаўцы часткі іх тыражу былі аказаныя&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20210122041119/https://naviny.media/article/20210104/1609769703-skolko-mozhno-kak-vyzhivayut-negosudarstvennye-gazety&lt;/ref&gt;.

У лістападзе 2020 года «Белпошта» не ўнесла 4 буйныя недзяржаўныя газеты ў свой падпісны каталог на 2021 год&lt;ref&gt;https://reform.by/176314-neskolko-krupnyh-izdanij-ne-vkljucheny-v-podpisnoj-katalog-belpochty&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2021 года «Белпошта» адмовілася браць на рэалізацыю ў сваіх аддзяленнях і ўключаць у падпісны каталог на 2-е паўгоддзе 2021 года прыватнае баранавіцкае выданне «[[Intex-press]]»&lt;ref&gt;https://novychas.by/hramadstva/belposzta-ne-ukljuczae-intex-press-u-padpisny-ka&lt;/ref&gt;. 
У чэрвені 2021 года генеральны дырэктар «Белпошты» заявіла пра неўключэнне ў падпісны каталог на 2-е паўгоддзе 2021 года яшчэ адной недзяржаўнай газеты («[[Новы Час (газета)|Новы Час]]»), праз падазрэнне выдання ў публікацыі матэрыялаў, якія парушаюць заканадаўства аб СМІ&lt;ref&gt;https://novychas.by/palityka/rup-belposzta-raptouna-peradumala-i-vykljuczyla&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://novychas.by/hramadstva/czytaczy-novaha-czasu-piszuc-zvaroty-na-belposz&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Гісторыя паштовых марак Беларусі]]

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [http://www.belpost.by/ Афіцыйны сайт]{{ref-be}}{{ref-ru}}{{ref-en}}

{{Беларусь у тэмах}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Кампаніі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Паштовыя арганізацыі і кампаніі]]
[[Катэгорыя:Пошта Беларусі]]</text>
      <sha1>dcjo9d6nns3ft1yhd0aeev87ns5h5cl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131052</id>
      <parentid>5131050</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T17:14:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DenisBorum</username>
        <id>139498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5131052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5408" sha1="9fhyts01vwa6g57r9muuo07pqpglv98" xml:space="preserve">{{Картка кампаніі
 |назва			= Белпошта
 |лагатып		=|thumb|255 px
 |тып			= дзяржаўная кампанія
 |лістынг на біржы	= 
 |дзейнасць		= паштовыя і лагістычныя паслугі
 |дэвіз			= 
 |заснавана		= 1995
 |скасавана		= 
 |прычына скасавання	= 
 |пераемнік		= 
 |ранейшыя назвы	= 
 |заснавальнікі		= 
 |размяшчэнне		= {{сцяг|Беларусь}} [[Рэспубліка Беларусь]], [[Мінск]],&lt;br/&gt; [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|пр-т Незалежнасці]], 10
 |ключавыя фігуры	= Святлана Віктараўна Юркевіч
 |галіна		= 
 |прадукцыя		= паштовыя і лагістычныя паслугі
 |абарот		= 
 |аперацыйны прыбытак	= 
 |чысты прыбытак	= 
 |лік супрацоўнікаў	= 
 |матчына кампанія	= 
 |даччыныя кампаніі	= 
 |сайт			= {{url|http://www.belpost.by}}
}}
'''Рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Белпошта»''' — нацыянальны аператар [[Пошта|паштовай сувязі]] Рэспублікі Беларусь&lt;ref&gt;[https://mpt.gov.by/ru/pochtovaya-deyatelnost Почтовая деятельность]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Член [[Сусветны паштовы саюз|Сусветнага паштовага саюза (UPU)]] з 1947 года&lt;ref&gt;[https://www.gsconto.com/ru/wiki/show/belpost.by Белпочта - национальный почтовый оператор Беларуси]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Функцыі прадпрыемства ==
* Паштовае абслугоўванне як унутры краіны, так і пры перасылцы міжнароднай карэспандэнцыі.
* Прадастаўленне сацыяльна значных паслуг: прыём плацяжоў, банкаўскія і страхавыя паслугі, продаж тавараў спажывецкага попыту.

== Удзел у пераследзе недзяржаўнай прэсы ==
У жніўні 2020 года «Белпошта» перастала дастаўляць падпісчыкам недзяржаўную грамадскую-палітычную газету «[[Народная Воля (газета)|Народная Воля]]»&lt;ref&gt;https://www.intex-press.by/2020/08/26/zachistka-infopolya-tipografiya-ne-pechataet-negosudarstvennye-smi-a-belpochta-ostavila-podpischikov-bez-narodnoj-voli/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210122042859/https://www.intex-press.by/2020/08/26/zachistka-infopolya-tipografiya-ne-pechataet-negosudarstvennye-smi-a-belpochta-ostavila-podpischikov-bez-narodnoj-voli/ |date=22 студзеня 2021 }}&lt;/ref&gt;. Пазней «Белпошта» адмовілася распаўсюджваць «Народную Волю», падала ў суд на гэтую газету і на «Свободные новости плюс»: паводле «Белпошты», паслугі па дастаўцы часткі іх тыражу былі аказаныя&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20210122041119/https://naviny.media/article/20210104/1609769703-skolko-mozhno-kak-vyzhivayut-negosudarstvennye-gazety&lt;/ref&gt;.

У лістападзе 2020 года «Белпошта» не ўнесла 4 буйныя недзяржаўныя газеты ў свой падпісны каталог на 2021 год&lt;ref&gt;https://reform.by/176314-neskolko-krupnyh-izdanij-ne-vkljucheny-v-podpisnoj-katalog-belpochty&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2021 года «Белпошта» адмовілася браць на рэалізацыю ў сваіх аддзяленнях і ўключаць у падпісны каталог на 2-е паўгоддзе 2021 года прыватнае баранавіцкае выданне «[[Intex-press]]»&lt;ref&gt;https://novychas.by/hramadstva/belposzta-ne-ukljuczae-intex-press-u-padpisny-ka&lt;/ref&gt;. 
У чэрвені 2021 года генеральны дырэктар «Белпошты» заявіла пра неўключэнне ў падпісны каталог на 2-е паўгоддзе 2021 года яшчэ адной недзяржаўнай газеты («[[Новы Час (газета)|Новы Час]]»), праз падазрэнне выдання ў публікацыі матэрыялаў, якія парушаюць заканадаўства аб СМІ&lt;ref&gt;https://novychas.by/palityka/rup-belposzta-raptouna-peradumala-i-vykljuczyla&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://novychas.by/hramadstva/czytaczy-novaha-czasu-piszuc-zvaroty-na-belposz&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Гісторыя паштовых марак Беларусі]]

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [http://www.belpost.by/ Афіцыйны сайт]{{ref-be}}{{ref-ru}}{{ref-en}}

{{Беларусь у тэмах}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Кампаніі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Паштовыя арганізацыі і кампаніі]]
[[Катэгорыя:Пошта Беларусі]]</text>
      <sha1>9fhyts01vwa6g57r9muuo07pqpglv98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гіжэнскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60266</id>
    <revision>
      <id>5131001</id>
      <parentid>4705697</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:55:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10762" sha1="s1by24wknrqowe76be0s23dxpwei7hh" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Гіжэнскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статут                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Слаўгарадскі раён]]
|Уключае                   = 12 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Гіжэнка]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]],&lt;/br&gt;[[15 студзеня]] [[1965]]
|Скасаванне                = [[22 лістапада]] [[1963]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 836
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 6
|Сайт                      = http://www.slavgorod.gov.by/vlast/selisp/itemlist/category/85-gizh-isp
|Заўвагі                   = 
}}
'''Гіжэ́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Слаўгарадскі раён|Слаўгарадскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Гіжэнка]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Аляксандраўскі сельсавет''' у складзе [[Прапойскі раён|Прапойскага раёна]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Аляксандраўка 1|Аляксандраўка]]. 21 жніўня 1925 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Гіжэнка, сельсавет перайменаваны ў Гіжэнкаўскі (Гіжэнскі) сельсавет. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Прапойскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 23 мая 1945 года Прапойскі раён быў перайменаваны ў Слаўгарадскі. 30 лістапада 1961 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Целяшоўскі сельсавет (Слаўгарадскі раён)|Целяшоўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 лістапада 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 2 (961).&lt;/ref&gt;. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Чавускі раён|Чавускага раёна]]. 22 лістапада 1963 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Целяшы (Слаўгарадскі раён)|Целяшы]], сельсавет перайменаваны ў [[Целяшоўскі сельсавет (Слаўгарадскі раён)|Целяшоўскі]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 22 лістапада 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 6 (1046).&lt;/ref&gt;.

15 студзеня 1965 года цэнтр Целяшоўскага сельсавета Слаўгарадскага раёна перанесены ў вёску Гіжэнка, сельсавет перайменаваны ў Гіжэнскі&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).&lt;/ref&gt;. 22 сакавіка 2007 года скасавана вёска [[Дашкаўка (Слаўгарадскі раён)|Дашкаўка]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2011-124/2011_124_9_44973.pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Славгородского районного Совета депутатов от 22 марта 2007 г. № 2-13 Об упразднении сельского населенного пункта]&lt;/ref&gt;, 10 снежня 2009 года — вёскі [[Забалацце (Слаўгарадскі раён)|Забалацце]] і [[Красны Акцябр (Слаўгарадскі раён)|Красны Акцябр]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2010-195/2010_195_9_33752.pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Славгородского районного Совета депутатов от 10 декабря 2009 г. № 20-2 Об упразднении населенных пунктов района]&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
Гіжэнскі сельсавет уключае ў сябе 12 населеных пунктаў:
* [[Аляксандраўка 1]] — вёска.
* [[Аляксандраўка 2]] — вёска.
* [[Бярозаўка (Слаўгарадскі раён)|Бярозаўка]] — вёска.
* [[Гіжэнка]] — аграгарадок.
* [[Загліннае (Слаўгарадскі раён)|Загліннае]] — вёска.
* [[Закрупец]] — вёска.
* [[Любаны]] — вёска.
* [[Ляцягі]] — вёска.
* [[Рудня (Гіжэнскі сельсавет)|Рудня]] — вёска.
* [[Целяшы (Слаўгарадскі раён)|Целяшы]] — аграгарадок.
* [[Усохі (Слаўгарадскі раён)|Усохі]] — вёска.
* [[Ходараў]] — вёска.
===Скасаваныя населеныя пункты===
* [[Дашкаўка (Слаўгарадскі раён)|Дашкаўка]] — вёска.
* [[Забалацце (Слаўгарадскі раён)|Забалацце]] — вёска.
* [[Красны Акцябр (Слаўгарадскі раён)|Красны Акцябр]] — вёска.
* [[Тросліўка (былая вёска)|Тросліўка]] — вёска.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1080 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 94,0 % — [[беларусы]], 3,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 1,0 % — [[армяне ў Беларусі|армяне]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=21 верасня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Станам на 2011 год у сельсавеце налічвалася 485 двароў, 1140 жыхароў. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2019 года — 836 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.

{{Гіжэнскі сельсавет}}
{{Слаўгарадскі раён}}

[[Катэгорыя:Гіжэнскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чавускага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1963 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1965 годзе]]</text>
      <sha1>s1by24wknrqowe76be0s23dxpwei7hh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Даўтцэн Крус</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62243</id>
    <revision>
      <id>5131287</id>
      <parentid>5047479</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T02:36:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1969" sha1="pcr808glb732lpdik6p21t7vc4hj0vv" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Крус}}
{{Фотамадэль
| Імя            = Даўтцэн Крус
| Ключ           = Крус, Даўтцэн 
| Арыгінал імя = Doutzen Kroes
| Фота           = Doutzen Kroes Cannes 2009.jpg
| Нараджэнне       = 23.1.1985
| Адкуль = [[Остэрмер]], [[Нідэрланды]]
| Рост = 178 см
| Вага = 56 кг
| Грудзі = 88 см
| Стан = 62 см
| Сцёгны = 92 см
| Валасы = русыя
| Вочы = блакітныя
| Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}}
| Сайт = http://www.doutzenkroes.com/
| imdb_id =
}}
'''Даўтцэн Крус''' ({{lang-nl|Doutzen Kroes}}; {{ДН|23|1|1985}}) — нідэрландская супермадэль.

Даўтцэн Крус удзельнічала ў рэкламных кампаніях [[Calvin Klein]], [[Dolce &amp; Gabbana]], [[Escada]], GAP, Gianfranco Ferré, [[Gucci]] Cruise, [[Guerlain]], [[H&amp;M]], [[HUGO]] by Hugo Boss, [[L’Oréal]], Mexx, Schwarzkopf, Tommy Hilfiger denim і [[Valentino]]. Таксама з'яўляецца адным з Анёлаў [[Victoria’s Secret]]. Здымалася для календара Pirelli у 2008 годзе.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.fashionmodeldirectory.com/models/Doutzen_Kroes Профіль на FashionModelDirectory.com]
* [http://postironic.org/?tag=doutzen-kroes Профіль на Postironic.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210127134642/http://postironic.org/?tag=doutzen-kroes |date=27 студзеня 2021 }}

{{Анёлы Victoria's Secret}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Крус Даўтцэн}}
[[Катэгорыя:Топ-мадэлі Нідэрландаў]]
[[Катэгорыя:Фотамадэлі Нідэрландаў]]
[[Катэгорыя:Топ-мадэлі]]
[[Катэгорыя:Анёлы Victoria’s Secret]]</text>
      <sha1>pcr808glb732lpdik6p21t7vc4hj0vv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Масонства</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63239</id>
    <revision>
      <id>5131370</id>
      <parentid>5127258</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:31:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гл. таксама */</comment>
      <origin>5131370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10461" sha1="2zb5q863i08w08c25jkfta04u1aidsj" xml:space="preserve">{{універсальная картка}}
[[Файл:Zirkel und Winkel.jpg|250px|thumb|Сімвал масонства]]
[[Файл:Freimaurer Initiation.jpg|thumb|250px]]

'''Масо́нства''' — вучэнне і практыка міжнароднага тайнага таварыства элітарнага тыпу, якое аб’ядноўвае людзей розных нацыянальнасцей і веравызнанняў пад эгідай пошуку «сапраўдных шляхоў духоўнага аднаўлення грамадства». Масоны не маналітныя, унутры руху існуюць розныя традыцыі&lt;ref name=&quot;nashaniva.by&quot;&gt;[https://nashaniva.by/?c=ar&amp;i=231476 nashaniva.by]&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Асноўны метад дзейнасці таварыства — спроба ўплываць на гістарычныя падзеі праз намаганні сваіх адэптаў у розных сферах грамадскай дзейнасці і вядучых дэяржаўных установах. Класічнае масонства ўяўляла сабой рэлігійна-этычны рух, удзельнікі якога імкнуліся стварыць тайную сусветную арганізацыю з мэтай аб’яднання чалавецтва ў братэрскім саюзе, незалежна ад ято нацыянальных, палітычных, сацыяльных, рэлігійных і іншых адрозненняў.

Гістарычны карані масонства — у брацтвах «вольных муляраў» (вольных каменьшчыкаў) - саюзаў цесляў, будаўнікоў і дойлідаў, што ўзніклі ў Германіі ў ХІІ—ХІІІ ст. Вызначэнне «вольны» азначала апрацоўшчыка і цесляра «вольных» парод каменю ([[мармур]], [[вапняк]]). Таварыствы «вольных муляраў» (цэхі, ложы) пашырыліся ў Англіі, Італіі, Францыі. 3 канца XVI ст. англійскія ложы пачалі прымаць у свае рады т.зв. «пабочных муляраў» — заможных адукаваных людзей, якія садзейнічалі адукацыі і маральнаму ўдасканаленню астатніх членаў лож.

Уласна будаўнічыя таварыствы зніклі ў пач. XVIII ст., але брытанскія «пабочныя муляры», захоўваючы энешнюю атрыбутыку дзейнасці апошніх, пачалі выкарыстоўваць ложы для абмеркавання праблем маральнага выхавання асобы і грамадства ў цэлым. У 1717 брытанскія ложы ўтварылі Вялікую брытанскую ложу. Па яе даручэнні масон Дж. Андэрсан распрацаваў у 1721 «Кнігу канстытуцый» — першы сістэматызаваны зборнік прынцыпаў масонаў, якія забаранялі масонам быць атэістамі і вальнадумцамі, падтрымліваць афіцыйныя ўлады і прымаць удзел у палітычных рухах, замацоўвалі асноўныя іерархічныя ступені лож — вучань, падмайстар, майстар, уводзілі асобнае званне — наглядчык (сачыў за правільным выкананнем рытуалаў). Кожнага члена ложы звалі «братам», прымаліся асобы не маладзей за 25 гадоў і толькі пры згодзе ўсіх «братоў». Так званая Вялікая ложа аб’ядноўвала майстроў і наглядчыкаў усіх лож краіны і ўзначальвалася Вялікім майстрам. Рытуал выконваўся ў кожнай ложы з выкарыстаннем традыцыйных мулярскіх інструментаў ([[малаток]], навугольнік, [[цыркуль]], [[грунтвага]]) і адзення (пальчаткі, капялюш, фартух).

У далейшым арганізацыйная іерархія масонства ўскладнілася. Меліся ложы з 33 ступенямі (градусамі) і нават з 99. 3 XVIII ст. масонства пашырылася ў Францыі, Германіі, Швецыі, [[Расійская імперыя|Расіі]], ЗША і іншых краінах. Яго ідэйныя арыенціры (пошук эфектыўных метадаў матэрыяльнага і маральнага прагрэсу грамадства, знакаміты дэвіз масонаў: «свабода, роўнасць, братэрства», імкненне ўзвысіцца над класавымі, партыйнымі супярэчнасцямі) былі прыцягальнымі для многіх дзяржаўных дзеячаў, пісьменнікаў, філосафаў розных краін.

У XVIII—XIX ст. масоны падтрымлівалі рэвалюцыйныя і антыклерыкальныя рухі. Масонам быў правадыр нацыянальна-вызвольнага руху Італіі [[Джузэпэ Гарыбальдзі]].

У сілу палітычных і сямейных сувязяў арыстакратыі, на Беларусі і Літве масонскія ложы пачалі дзейнічаць у другой палове XVIII ст. як залежныя ад польскага і расійскага масонства. Першай ложай шатланскіх вольных каменьшчыкаў у Рэчы Паспалітай была ложа [[Кацярыны пад Палярнай зоркай]]. У часы Падзелаў і Напаліёнаўскіх войнаў імі кіраваў [[Вялікі Усход Польскага каралеўства і Вялікага княства Літоўскага]]. Першая чвэрць ХІХ стагоддзя была пікам уплыву масонства ў Заходняй Еўропе. У 1821 г. [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандр І]] забараніў усе патаемныя таварыствы ў Расейскай імперыі, уключаючы масонскія ложы. Аднак сетка вольнамулярскіх арганізацый працягнула існаваць і развівацца.  Вядомымі беларускімі масонамі былі [[Антон Луцкевіч]] і [[Вацлаў Ластоўскі]], яны далучыліся да «брацтва», бо спадзяваліся такім чынам забяспечыць сабе патрэбныя знаёмствы для развіцця беларускага руху.

У ісламскіх краінах масонства забараняюць, лічачы, што яно звязанае з [[сіянізм]]ам. Цэрквы — як каталіцкая, так і пратэстанцкія, і праваслаўныя — ставяцца да масонства рэзка негатыўна&lt;ref name=&quot;nashaniva.by&quot;/&gt;. Пэўны антыклерыкалізм масонства абумовіў варожасць [[Ватыкан]]а да таварыства, многія папскія булы (у т.л. [[Леў XIII (Папа Рымскі)|Льва XIII]] у 1884) абвяшчалі масонству анафему.

== Гл. таксама ==
* [[Аб’яднаная Вялікая Ложа Расіі]]
* [[Кацярыны пад Палярнай зоркай|Кацярына пад Палярнай зоркай]]
* [[Вялікі Усход Польскага каралеўства і Вялікага княства Літоўскага]]
* [[Розенкрэйцары|Розэнкрэйцары]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* ''Рыбко М. Я.'' Масонства // {{Крыніцы/БЭ|10}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-11.pdf Канстытуцыі Андэрсана альбо Старажытныя запаветы вольнага муляра. 1723 г.]{{Недаступная спасылка}}
* [http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-12.pdf Ландмаркі. 1889 г.]{{Недаступная спасылка}}
* [http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-14.pdf Статут Вялікага ўсходу Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага. 1784 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110721002530/http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-14.pdf |date=21 ліпеня 2011 }}
* [http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-1.pdf Вольныя муляры ў беларускай гісторыі. Канец XVIII — пачатак XX ст.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110720235902/http://www.kamunikat.org/download.php?item=572-1.pdf |date=20 ліпеня 2011 }} — [[Вільня]]: Gudas, [[2005]]. — 280 с.: іл., табл., бібл. ISBN 9986-951-54-2
* [http://vash2008.mylivepage.ru/file/2921/18413_Буклет_Масонская_коллекция_.pdf Буклет выставки «Масонская коллекция из собрания Вацлава Федоровича»,2011] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120128060220/http://vash2008.mylivepage.ru/file/2921/18413_%D0%91%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F_.pdf |date=28 студзеня 2012 }}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Масонства| ]]</text>
      <sha1>2zb5q863i08w08c25jkfta04u1aidsj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Конь свойскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64583</id>
    <revision>
      <id>5131354</id>
      <parentid>4736258</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:15:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9892" sha1="hp49jv9a01nyubeiimv3yszcwwswmdk" xml:space="preserve">{{значэнні2|Конь (значэнні)}}
{{Таксон
| name = 
| regnum = Жывёлы
| image file = Pernod Al Ariba 0046b.jpg
| image title =
| image descr = 
| parent = Equus ferus
| rang  = Падвід
| latin = Equus ferus caballus
| author = ([[Linnaeus]], [[1758]])
| syn = 
| typus =
| children name = 
| children =
| range map =
| range map caption = 
| range map width =
| range legend =
| iucnstatus = LC 
| wikispecies = Equus ferus caballus 
| commons = Category:Equus ferus caballus
| iucn = 
| itis = 180691 
| ncbi = 9796
| eol = 328648
}}
[[File:Campeonato Argentino de Polo 2010 - 5237109478 e7ed034169 o.jpg|thumb|Коні таксама выкарыстоўваюцца ў такіх відах спорту, як пола.]]
'''Конь свойскі''' (''Equus ferus caballus'') — [[Жывёлы|жывёла]] сямейства няпарнакапытных, прыручаны і адзіны падвід дзікага каня, які захаваўся (''Equus ferus''), вымерлы ў дзікай прыродзе. Шырока выкарыстоўваецца чалавекам да цяперашняга часу.

== Распаўсюджанне ==

У асобных рэгіёнах конь сустракаецца ў дзікім стане. Свойскія распаўсюджаныя па ўсім краінам ва мностве парод, якія моцна адрозніваюцца па велічыні, складанні, форме галавы, колеру і г. д. і месцамі здзічэлі. У [[Еўропа|Еўропе]] дзікія або здзічэлыя коні — тарпаны — вадзіліся яшчэ ў першай палове мінулага стагоддзя. Здзічэлых коней сустракаў таксама Пржэвальскі ў правінцыі Гань-су.

== Апісанне ==
Галава каня — выцягнутая, сухая, з вялікімі жывымі вачыма, шырокімі ноздрамі і вялікімі або сярэдняй велічыні завостранымі і вельмі рухомымі вушамі. У свойскіх коней вушы ўмеранай велічыні (значна меншыя за палову галавы), грыва доўгая, шыя доўгая мускулістая, тулава акругленае, хвост пакрыты доўгімі валасамі ад асновы; колер (масць) надзвычай розны: чорны, буры, руды, чалы, белы, шэры, часта з белымі плямамі на галаве і нагах; як выключэнне сустракаюцца палосы на плячах, спіне і нагах.

Скура каня тонкая і эластычная, укрытая прамым кароткім воласам (1-4 см). У ёй шмат кервовых канцоў і залоз, якія адыгрываюць важную ролю ў жыццядзейнасці арганізма, што патрабуе трымаць яе заўсёды ў чысціні. Органы дыхання і кровазвароту добра развітыя, аб'ём крыві складае 7-11 % жывой масы каня, маса лёгкіх 4,5-6,5 кг, сэрца 3,5-4,5 кг. Добра развіты адчувальнасць і слых, бачаць жа коні добра толькі на кароткай адлегласці. У коней добра развіты сківіцы, зубы (у жарабцоў 40, у кабыл 36), яны маюць аднакамерны страўнік і кароткі кішэчнік (25-39 м) з вялікай сляпой кішкой. Коні доўга і старанна перажоўваюць корм, добра змочваюць яго слінай, якой за суткі выдзяляецца да 40 л. Яны многа п'юць вады, асабліва ў гарачы час (70-80 л за суткі), параўнальна лёгка пераносяць нізкую тэмпературу, але баяцца скразнякоў, сырасці. Найбольш адчувальны да неспрыяльных умоў утрымання ногі коней.

Палавая спеласць настае ў 1-1,5 года, але ў злучку кабыл пускаюць з 3-гадовага ўзросту. Жарэбнасць цягаецца 11 мес. Двойні бываюць вельмі рэдка. Жарабяты ў першыя месяцы высысаюць за суткі 10-20 л і даюць сутачны прырост 1-2 кг. Вымя кабылы невялікае і патрабуе частага апаражнення. Таму ў першыя дні жарабя ссе маці 50-60 разоў у суткі. Маса жарабя пры нараджэнні складае каля 10 % масы маці, а да адымання павялічваецца амаль у 5 разоў. Растуць коні да 5-6 гадоў. На рабоце іх выкарыстоўваюць з 3-гадовага ўзросту. Жывуць коні да 25 гадоў і больш, але ў старасці дрэнна выкарыстоўваюць корм, працаздольнасць іх зніжаецца.

== Харчаванне ==
Конь залічваюцца да траваедных жывёл. На пашы ён з'ядае ад 25 да 100 кг травы ў суткі. У залежнасці ад узросту і жывой масы конь выпівае ў сярэднім 30-60 літраў вады ў суткі летам і 20-25 літраў зімой. Для пражытка каню трэба 4-5 акраў зямлі, каля 2 га.

Посілак каня складаецца галоўным чынам з аўса і сена, хоць апошнім часам замяняецца саломай. Шмат разоў спрабавалі замяніць і авёс якім-небудзь іншым збожжавым кормам, але ўсе такія спробы не ўвянчаліся поспехам. Толькі ў Італіі, Іспаніі і Партугаліі, асабліва на Усходзе, ячмень з'яўляецца такім амаль выключным, як авёс, кормам каня.

== Пароды ==
Выведзены тры асноўныя гаспадарчыя тыпы коней: верхавы, запражны і цяжкавозны. Сіла цягі каня складае 15-20 % ад яго жывой масы, часам больш, прычым у дробных коней яна адносна жывой масы большая, чым у буйных. Існуе больш за 200 парод і пародных груп коней.

Некаторыя пароды:
* [[Арабская парода]]
* [[Беларускі запражны конь]]
* [[Гуцульскі поні]]
* [[Ісландскі конь]]
* [[Фрызскі конь]]
* [[Першэрон]]
* [[Бельгійскі рабочы конь]]

== Прадукты конегадоўлі ==
Высокая біялагічная каштоўнасць конскага мяса. Забойны выхад яго складае 52-56 %, выхад мякаці ў тушы 75-80 %. Дыетычная і харчовая годнасць каніны абумоўлена ў асноўным біялагічнай каштоўнасцю тлушчу: ён легкаплаўкі, добра ўплывае на абмен рэчываў чалавека і перашкаджае развіццю атэрасклерозу і іншых хвароб. Ужыванне конскага мяса спрыяе нейтралізацыі таксінаў туберкулёзнай палачкі. Яно выкарыстоўваецца пры вырабе каўбас. Акрамя таго, за перыяд лактацыі (6-7 мес) кабыла можа даць 1500—2500 л малака. Конскае малако ўнікальнае па сваіх якасцях. У ім мала тлушчу (1,2-2,5 %) і бялку (2-2,5 %), шмат лактозы (5-6 %), розных вітамінаў, тлушч мае бактэрыцыдныя ўласцівасці, у малацэ не адстойваецца, не збіраецца ў смятанку. Лекавыя і дыетычныя ўласцівасці малака захоўваюцца і ўзмацняюцца пры зброджванні яго спецыяльнай закваскай у кісла-малочны напітак — кумыс.

== Гл. таксама ==
[[File:53-2014-12-20-m2.jpg|thumb|Паштовая марка Беларусі. [[Ларыса Мікалаеўна Густава|Густава Л. М.]] Габелен «Конікі». 1997]]
* [[Вазіла]], апякун коней у беларускай міфалогіі
* [[Карабахскі конь]]
* [[Мустанг]]

== Літаратура ==
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара / Рэдкал М. А. Ткачоў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелЭн, 1993. — 736 с.: іл. ISBN 3-85700-079-3

{{Хатнія жывёлы}}
{{Гербавыя фігуры}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Негеральдычныя фігуры]]
[[Катэгорыя:Конь свойскі| ]]
[[Катэгорыя:Свойскія жывёлы]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>hp49jv9a01nyubeiimv3yszcwwswmdk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ВІА Гра</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66017</id>
    <revision>
      <id>5131427</id>
      <parentid>5096572</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T09:36:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:ВІА Гра]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5131427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11680" sha1="iw4iq02k6onfxoizxzoriqqyr1ip9y0" xml:space="preserve">{{Музычны калектыў
}}
'''«ВІА Гра»''' ({{lang-en|NU Virgos}}, {{lang-uk|ВІА Гра}}) — папулярны ўкраінскі музычны [[вакал]]ьны гурт, створаны [[3 верасня]] [[2000]] года ў [[Кіеў|Кіеве]]. Калектыў з’яўляецца лаўрэатам мноства прэмій, у тым ліку «Залаты дыск», «Залаты грамафон». Характэрнай асаблівасцю калектыву з’яўляецца частая ратацыя ўдзельніц, што сведчыць аб тым, што поспех ВІА Гра шчыльна звязаны з работай прадзюсараў [[Канстанцін Шатаевіч Меладзэ|Канстанціна Меладзэ]] і Дзмітрыя Касцюка. Назва групы — алюзія на лекавы прэпарат [[Віягра]] (таксама ёсць іншая версія: ВІА — вакальна-інструментальны ансамбль; па-ўкраінску. Гра — гульня).

== Гісторыя ==

=== 2000 ===
* 3 верасня на тэлеканале «Біз-ТБ» адбыўся першы паказ дэбютнага відэа гурта ВІА Гра «Спроба № 5». Першапачатковы склад калектыву дуэт — Алёна Вінніцкая і Надзея Граноўская.

=== 2001 ===
* Дэбютны альбом гурта ВІА Гра «Спроба № 5».

=== 2002 ===
* З-за цяжарнасці з групы сыходзіць Надзея. Прадзюсары вырашаюць ператварыць дуэт у трыо, і гурт пачынае працаваць у сваім першым трыо: Алена Вінніцкая, Ганна Седакова, Таццяна Найнік.
* 12 верасня скончыліся здымкі кліпа на песню «Good morning, тата!». Дадзеная праца характэрная тым, што ў відэа зняліся чатыры вакалісткі: у гурт вярнулася Надзея. З-за яе вяртання, у лістападзе гурт пакідае Таццяна Найнік.

=== 2003 ===
* Алёна Вінніцкая пакідае гурт, яе месца займае [[Вера Брэжнева]]. Залаты склад гурта ВІА Гра: Вера Брэжнева, Ганна Седакова, Надзея Граноўская.
* Выпуск другога альбома «Стоп! Знята!».
* Пачатак заваявання сусветнага рынку: Японскі рэліз альбома «Stop! Stop! Stop!», здымкі ў розных праграмах на каналах&quot; «MTV Asia» і «Fuji TV», фотаздымкі для японскага часопіса «[[Playboy]]».
* Увосень выходзіць альбом «Біялогія».

=== 2004 ===
* Ганна Седакова з-за цяжарнасці звальняецца з калектыву. Яе месца займае Святлана Лабада.
* Агульнаеўрапейскі рэліз альбома &quot;Stop! Stop! Stop! &quot;.
* Чарговая замена: Святлану Лабаду звальняюць з гурта і яна пачынае сольную кар’еру. Святлану ў групе замяняе Альбіна Джанабаева.

=== 2005 ===
* Выпуск чарговага альбому «Дыяменты».
Да канца года Надзея Граноўская і Вера Брэжнева заяўляюць пакінуць гурт. Аднак Вера застаецца.

=== 2006 ===
* Надзею Граноўскую замяніла Крысціна Коц-Готліб, а яе ў сваю чаргу замянілі на Вольгу Карагіну.
* Выпуск новага англамоўнага альбома «LML», а таксама DVD «Дыяменты» і MP3 «Дыяменты».

=== 2007 ===
* Вольга Карагіна спыняе працу ў гурце ў сувязі з цяжарнасцю. На яе месца прыходзіць Меседа Багаўдзінава. Пазней сыходзіць Вера Брэжнева. Пасля сыходу Веры ВІА Гра становіцца дуэтам.
* На тэлеканале «РАСІЯ» паказваюць серыял «Трымай мяне мацней» з удзелам ВІА Гры.
* Рэліз альбома «Пацалункі».

=== 2008 ===
* ВІА Гра зноў трыо. У калектыў прыходзіць Таццяна Котава — «Міс Расія 2006». І ў новым складзе запісваецца песня «My emancipation», якая стартуе на радыёстанцыях з сярэдзіны жніўня. А з 18 верасня пачынаецца ратацыя відэакліпа тэлеканалах Расіі.
* Рэліз альбома «Эмансіпацыя»

=== 2009 ===
* Нечакана для ўсіх групу вымушана была пакінуць Меседа Багаўдзінава. Прычынай яе сыходу стала вяртанне Надзеі Мейхер-Граноўскай. Абноўленае трыо — Надзея Мейхер-Граноўская, Альбіна Джанабаева і Таццяна Котава адпраўляюцца ў тур па краінах Еўропы.

=== 2010 ===
22 Сакавіка 2010 Таццяна Котава пакінула гурт ВІА Гра па ўласным жаданні, ёй на замену прыйшла Ева Бушміна, фіналістка ўкраінскай «Фабрыкі зорак-3». У сваім новым складзе (Надзея Граноўская-Мейхер, Альбіна Джанабаева i Ева Бушміна) група ВІА Гра ўжо пабывала ў юбілейным туры ВІА-Граф па Украіне. Тур па Расіі намячаецца на восень 2010. Дэбют новага складу адбыўся 30 сакавіка на ўкраінскай тэлеперадачы «Вячэрні квартал». Ужо быў зняты новы кліп у абноўленым складзе на кампазіцыю пад назвай «Пайшоў прэч». 29 сакавіка актыўна пачынаецца ратацыя новай кампазіцыі гурта «Пайшоў прэч», 11 красавіка адбылася прэм’ера кліпа Пайшоў прэч.
У верасні 2010 года гурт запісвае новы сінгл «Дзень без цябе» і здымае на яго відэа, рэжысёрам якога стаў украінскі кліпмейкер Сяргей Салодкая.

== Склад ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Перыяд
! colspan=&quot;4&quot;| Склад
|-
| 2000 — 2002
| Алёна Вінніцкая
| Надзея Граноўская
|
|-
| 2002 — 2002
| Алёна Вінніцкая
| Таццяна Найнік
| Ганна Седакова
|-
| 2002 — 2003
| Алёна Вінніцкая
| Надзея Граноўская
| Ганна Седакова
|-
| 2003 — 2004
| Надзея Граноўская
| Ганна Седакова
| Вера Брэжнева
|-
| 2004 — 2004
| Надзея Граноўская
| Вера Брэжнева
| Святлана Лабада
|-
| 2004 — 2006
| Надзея Граноўская
| Вера Брэжнева
| Альбіна Джанабаева
|-
| 2006 — 2006
| Вера Брэжнева
| Альбіна Джанабаева
| Крысціна Коц-Готліб
|-
| 2006 — 2007
| Вера Брэжнева
| Альбіна Джанабаева
| Вольга Карагіна
|-
| 2007 — 2007
| Вера Брэжнева
| Альбіна Джанабаева
| Меседа Багаўдзінава
|-
| 2007 — 2008
| Альбіна Джанабаева
| Меседа Багаўдзінава
|
|-
| 2008 — 2009
| Альбіна Джанабаева
| Меседа Багаўдзінава
| Таццяна Котава
|-
| 2009 — 2010
| Надзея Граноўская
| Альбіна Джанабаева
| Таццяна Котава
|-
| 2010 — 2011
| Надзея Граноўская
| Альбіна Джанабаева
| Ева Бушміна
|-
| 2011 — 2012
| Альбіна Джанабаева
| Ева Бушміна
| Санта Дымопулас
|-
| 2012 — 2013
| Альбіна Джанабаева
| Ева Бушміна
|
|}

== Сінглы ==
* 2000 — Попытка № 5
* 2000 — Обними меня
* 2001 — Бомба
* 2001 — Я не вернусь
* 2002 — Стоп! Стоп! Стоп!
* 2002 — Good morning, папа
* 2003 — Не пакідай мяне, любімы!
* 2003 — Забі маю сяброўку
* 2003 — Вось такі справы
* 2003 — Акіян і тры ракі
* 2004 — Прыцягнення больш няма
* 2004 — Біялогія
* 2004 — Свет, аб якім я не ведала да цябе
* 2005 — Няма нічога горш
* 2005 — Дыяменты
* 2006 — Падману, але застанься
* 2006 — Л. М. Л.
* 2006 — Кветка і нож
* 2007 — Пацалункі
* 2008 — Я не баюся
* 2008 — My emancipation
* 2008 — Амерыканская жонка
* 2009 — Анты-гейша
* 2009 — Вар’ят
* 2010 — Пайшоў прэч!
* 2010 — Дзень без цябе

== Студыйныя альбомы ==
* Спроба № 5 (2001)
* Спроба № 5 (перавыданне) (2002)
* Стоп! Знята! (2003)
* Біялогія (2003)
* Stop! Stop! Stop! (2004) (як Nu Virgos)
* Брыльянты (2005)
* Віа Гра. MP3 Collection (2006)
* L.M.L. (2007) (як Nu Virgos)
* Пацалункі (2007)
* Эмансіпацыя (2008)

== Фільмаграфія ==
* Вечары на хутары блізу Дзіканькі (музычная камедыя), 2001 год) — Алёна Вінніцкая, Надзея Граноўская
* Папялушка (музычная камедыя, 2002 год) — Алёна Вінніцкая, Надзея Граноўская і Ганна Седакова
* Сарочынскі кірмаш (музычная камедыя, 2004 год) — Надзея Граноўская, Вера Брэжнева і Святлана Лабада
* Першы дома 2007 (навагодні мюзікл, 2006 год) — Вера Брэжнева, Альбіна Джанабаева і Вольга Карагіна
* Трымай мяне мацней (тэлевізійны серыял, 2007 год) — Альбіна Джанабаева, Меседа Багаудзінава
* Навагодняя ноч 2009 на Першым канале (навагодні мюзікл, 2008 год) — Альбіна Джанабаева, Меседа Багаудзінава і Таццяна Котава

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Музычныя калектывы Украіны]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2000 годзе]]
[[Катэгорыя:ВІА Гра]]</text>
      <sha1>iw4iq02k6onfxoizxzoriqqyr1ip9y0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джэйн Осцін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71006</id>
    <revision>
      <id>5131395</id>
      <parentid>5059170</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:49:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="160629" sha1="b7fvbt714dsrzil5owjgu5nxzbnbule" xml:space="preserve">{{Пісьменнік
| Імя                = Джэйн Осцін
| Арыгінал імя       = Jane Austen
| Фота               =
| Шырыня             = 300px
| Подпіс             = Партрэт Джэйн Осцін, 1873 г.
| Імя пры нараджэнні =
| Псеўданімы         =
| Дата нараджэння    = 
| Месца нараджэння   = 
| Дата смерці        = 
| Месца смерці       = 
| Грамадзянства      = 
| Род дзейнасці      = [[пісьменнік]]
| Гады актыўнасці    = 1787–1817
| Кірунак            = [[Рэалізм (літаратура)|рэалізм]]
| Жанр               = [[любоўны раман]], [[сатыра]]
| Мова твораў  = [[Англійская мова|англійская]]
| Дэбют              =
| Прэміі             =
| Lib                =
| Сайт               =
}}'''Джэйн Осцін''' (або '''Осцен'''{{sfn|Камароўская|2000|p=456}}; {{lang-en|Jane Austen}}; {{ДН|16|12|1775}}, [[Стывентан (Хэмпшыр)|Стывентан]], [[Вялікабрытанія]] — {{ДС|18|7|1817}}) — выбітная [[Англія|англійская]] пісьменніца-раманістка, вядомая перш за ўсё [[#Спіс твораў|сваімі шасцю буйнымі раманамі]]. Прадвесніца рэалізму ў брытанскай літаратуры, сатырык, пісала так званыя [[Раман нораваў|раманы нораваў]]. Яе кнігі з’яўляюцца прызнанымі [[шэдэўр]]амі, якія спалучаюць у сабе прастату сюжэту, глыбокае псіхалагічнае пранікненне ў душы герояў{{sfn|Камароўская|2000|p=456}} і іранічны, мяккі, праўдзіва [[брытанскі гумар]]. У гэтых творах яна тонка і іранічна аналізавала, крытыкавала і каментавала побыт і норавы англійскага дробнапамеснага дваранства (джэнтры) канца XVIII стагоддзя.

Сюжэты раманаў Осцін часта даследуюць залежнасць жанчын ад замужжа як практычна адзінага спосабу дасягнуць годнага становішча ў грамадстве і забяспечыць сабе фінансавую стабільнасць. Яе працы з’яўляюцца схаванай крытыкай [[Сентыментальны рамана|сентыментальных раманаў]] другой паловы XVIII стагоддзя і азначаюць сабой пераход да [[Рэалізм (літаратура)|літаратурнага рэалізму]] XIX стагоддзя{{sfn|Grundy|2014|p=195–197}}{{efn|Олівер Мак-Донах сцвярджае, што раман «Розум і пачуцці» «можна з поўным правам назваць першым англійскім рэалістычным раманам» дзякуючы дэталёваму і дакладнаму адлюстраванню таго, што ён называе «заробкамі і выдаткамі» (''getting and spending''), у жыцці англійскай сям’і джэнтры{{sfn|MacDonagh|1991|p=65, 136–137}}.}}. Менавіта дзякуючы тонкім сацыяльным каментарыям, рэалізму, дасціпнасці і [[Іронія|іроніі]] Джэйн Осцін заслужыла найвышэйшае прызнанне сярод крытыкаў і літаратуразнаўцаў.

Осцін напісала свае галоўныя раманы яшчэ да 22 гадоў, аднак упершыню яе твор быў апублікаваны, толькі калі ёй споўнілася 35. Раманы «[[Розум і пачуцці]]» (1811), «[[Пыха і перадузятасць]]» (1813), «[[Мэнсфілд-парк (раман)|Мэнсфілд-парк]]» (1814) і «[[Эма (раман)|Эма]]» (1816) выдаваліся ананімна, мелі сціплы поспех і не прынеслі ёй шырокай вядомасці пры жыцці. Яна таксама напісала яшчэ два раманы — «[[Нортэнгерскае абацтва (раман)|Нортэнгерскае абацтва]]» і «[[Перакананне (раман)|Перакананне]]», якія былі апублікаваны ўжо пасмяротна, у 1817 годзе. Яшчэ адзін раман, пазней названы «[[Сэндытан (раман)|Сэндытан]]», застаўся няскончаным праз яе смерць. Літаратурная спадчына Осцін таксама ўключае тры тамы юнацкіх твораў, кароткі [[эпісталярны раман]] (раман у лістах) «[[Лэдзі Сьюзан (раман)|Лэдзі Сьюзан]]» і няскончаны раман «[[Уотсаны (раман)|Уотсаны]]».

Пасля смерці Осцін яе раманы практычна ніколі не выходзілі з друку. Важны паварот у яе пасмяротнай славе адбыўся ў 1833 годзе, калі яе творы былі перавыдадзены ў папулярнай серыі «Стандартныя раманы» выдаўца [[Рычард Бэнтлі (выдавец)|Рычарда Бэнтлі]]. Гэтыя ілюстраваныя выданні, якія прадаваліся камплектам, зрабілі яе творчасць даступнай для шырокай публікі, што паклала пачатак яе сусветнаму прызнанню. У 1869 годзе яе пляменнік апублікаваў кнігу «[[Успаміны пра Джэйн Осцін]]», што яшчэ больш распаліла цікавасць да яе асобы. Творчасць Осцін натхніла незлічоную колькасць крытычных эсэ, яе раманы ўваходзяць ва ўсе значныя літаратурныя анталогіі. Яны былі шматкроць экранізаваны; сярод самых вядомых адаптацый такія фільмы, як «[[Розум і пачуцці (фільм, 1995)|Розум і пачуцці]]» (1995), «[[Пыха і перадузятасць (фільм, 2005)|Пыха і перадузятасць]]» (2005), «[[Эма (фільм, 2020)|Эма]]» (2020), экранізацыя «Лэдзі Сьюзан» пад назвай «[[Каханне і сяброўства (фільм, 2016)|Каханне і сяброўства]]» (2016) і міні-серыял [[BBC]] «[[Пыха і перадузятасць (міні-серыял, 1995)|Пыха і перадузятасць]]» (1995).

== Біяграфічныя крыніцы ==
[[Файл:Letter from Jane Austen to her sister Cassandra, 1799 June 11. Page 4 (NLA).tiff|thumb|upright|Апошняя старонка ліста Осцін да яе сястры Касандры ад 11 чэрвеня 1799 года.]]

Скупыя біяграфічныя звесткі пра Джэйн Осцін грунтуюцца на нешматлікіх ацалелых лістах і ўспамінах, напісаных членамі яе сям’і. Гэта стварыла аснову для міфаў і наўмысных скажэнняў яе вобраза, якія сучасныя біёграфы спрабуюць выправіць{{sfn|Fergus|2005|p=3–4}}.

З прыкладна 3000 лістоў, напісаных Джэйн Осцін, да нас дайшло і было апублікавана толькі каля 160. Асноўную частку лістоў знішчыла яе сястра [[Касандра Осцін|Касандра]], спальваючы іх або пазбаўляючыся ад іх іншым спосабам. Яна рабіла гэта з пэўнай мэтай: каб «малодшыя пляменніцы не прачыталі з’едлівыя або залішне адкрытыя каментарыі Джэйн пра суседзяў або членаў сям’і»{{sfn|Le Faye|2005|p=33}}. Імкнучыся абараніць рэпутацыю сям’і ад схільнасці Джэйн да гранічнай шчырасці, Касандра выразала з астатніх лістоў любыя згадкі пра хваробы, няшчасці і ўсё, што яна лічыла «непрыстойным»{{sfn|Nokes|1998|p=1}}. У выніку наўмысна былі схаваныя важныя дэталі з жыцця сям’і Осцін, такія як існаванне брата Джорджа, якога праз недыягнаставаныя праблемы з развіццём аддалі на апеку ў іншую сям’ю, і пра яго амаль не згадвалі, альбо двух іншых братоў, якіх адправілі служыць на флот у вельмі раннім узросце, або ж пра багатую цётку Лі-Перо, якую арыштавалі і судзілі па абвінавачванні ў [[Крадзеж|крадзяжы]]{{sfn|Nokes|1998|p=1–2}}{{sfn|Fergus|2005|p=3–4}}.

Першай біяграфіяй Осцін стала «Біяграфічная нататка», напісаная яе братам [[Генры Томас Осцін|Генры Томасам Осцінам]] у 1818 годзе. Яна была апублікавана ў пасмяротным выданні рамана «[[Нортэнгерскае абацтва (раман)|Нортэнгерскае абацтва]]» і, насуперак меркаванню іншых членаў сям’і, уключала ўрыўкі з двух лістоў. У наступных біяграфіях сямейная «цэнзура» толькі ўзмацнілася. Дэталі жыцця Осцін працягвалі апускацца або прыхарошвацца ў кнізе яе пляменніка «[[Успаміны пра Джэйн Осцін]]» (1869) і ў біяграфіі «Джэйн Осцін: яе жыццё і лісты» (1913), напісанай яе ўнучатымі пляменнікамі{{sfn|Nokes|1998|p=2–4}}{{sfn|Fergus|2005|p=3–4}}{{sfn|Le Faye|2004|p=279}}. Сям’я і сваякі мэтанакіравана стваралі легенду пра «добрую, ціхую цётачку Джэйн», малюючы яе як сціплую жанчыну, зусім шчаслівую ў хатнім коле, для якой сям’я была галоўнай апорай у жыцці.

Сучасныя біёграфы імкнуцца аднавіць больш поўную карціну, уключаючы ў свае працы тыя самыя дэталі, якія былі выразаны з лістоў і сямейных біяграфій. Аднак, як адзначае біёграф Джэн Фергюс, галоўная задача — захаваць баланс. Важна не ўпадаць у іншую крайнасць і не ўяўляць Осцін як «азлобленую, расчараваную жанчыну, зачыненую ў коле вельмі непрыемнай сям’і», якая пакутавала ў перыяды глыбокага няшчасця{{sfn|Fergus|2005|p=3–4}}.

== Жыццяпіс ==

=== Сям’я ===
Джэйн Осцін нарадзілася ў [[Стывентан (Хэмпшыр)|Стывентане]], [[графства Хэмпшыр]], 16 снежня 1775 года. Яе бацька, [[Джордж Осцін]] (''George Austen''; 1731—1805), паведаміў пра яе з’яўленне ў лісце, адзначыўшы, што яе маці, Касандра, «мела нарадзіць яшчэ месяц таму». Ён дадаў, што нованароджаная «стане цацкай для Кэсі [старэйшай сястры] цяпер і яе кампаньёнкай у будучыні»{{sfn|Le Faye|2004|p=27}}. Зіма 1775—1776 гадоў была асабліва суровай, таму дзяўчынку ахрысцілі ў мясцовай царкве толькі 5 красавіка, дзе ёй і нараклі імя Джэйн{{sfn|Le Faye|2004|p=27}}.

[[Файл:Chawton Church, Steventon, Hampshire.jpg|thumb|upright=1.20|Царква Святога Мікалая ў Стывентане, як намалявана ў «[[Успаміны пра Джэйн Осцін|Успамінах пра Джэйн Осцін]]»{{sfn|Le Faye|2004|p=20}}]]

Бацька Джэйн, вялебны Джордж Осцін, служыў [[Рэктар (духавенства)|рэктарам]] [[Англіканская царква|англіканскіх]] парафій у Стывентане і суседнім [[Дзін (Хэмпшыр)|Дзіне]]{{efn|Ірэн Колінз падлічыла, што калі Джордж Осцін заняў пасаду рэктара ў 1764 годзе, у Стывентане было не больш за трыццаць сем’яў{{sfn|Collins|1994|p=86}}.}}{{sfn|Todd|2015|p=2}}. Сям’я Осцінаў паходзіла са старажытнага і некалі багатага роду гандляроў воўнай. Аднак праз права [[першародства]], паводле якога спадчына перадавалася толькі старэйшым сынам, галіна Джорджа Осціна збяднела. Джордж і дзве ягоныя сястры рана асірацелі і выхоўваліся ў сваякоў. У 1745 годзе, ва ўзросце пятнаццаці гадоў, сястру Джорджа, [[Філадэльфія Осцін Хэнкок|Філадэльфію]], аддалі ў вучаніцы да мадысткі (майстрыхі па вырабе жаночых капялюшыкаў) у лонданскім раёне [[Ковент-Гардэн (раён, Лондан)|Ковент-Гардэн]]&lt;ref name=&quot;geri&quot;&gt;{{Cite web |date=2019-10-21 |title=Philadelphia Austen Hancock: Eliza de Feuillide's Mother |url=https://www.geriwalton.com/philadelphia-austen-hancock-eliza-de-feuillides-mother/ |access-date=2022-05-22 |website=Geri Walton |language=en-US}}&lt;/ref&gt;. Сам Джордж у шаснаццаць гадоў паступіў у [[Каледж Святога Іаана (Оксфард)|каледж Святога Іаана]] у [[Оксфард]]зе&lt;ref&gt;{{Cite wikisource |last=Foster |first=Joseph |author-link=Джозэф Фостэр (генеалог) |year=1888–1891 |title=Austen, George (1) |location=Oxford |publisher=James Parker |plaintitle=Alumni Oxonienses: the Members of the University of Oxford, 1715–1886 |wslink=Alumni Oxonienses: the Members of the University of Oxford, 1715-1886}}&lt;/ref&gt;, дзе, хутчэй за ўсё, і пазнаёміўся з Касандрай Лі (''Cassandra Leigh''; 1739—1827){{sfn|Le Faye|2004|p=3–5, 11}}.

Касандра паходзіла са шляхетнага [[Барон Лі|роду Лі]]. Яе бацька быў рэктарам [[Каледж усіх душ (Оксфард)|Каледжа усіх душ]] у Оксфардзе, і яна вырасла ў асяроддзі джэнтры (дробнапамеснай шляхты). Яе старэйшы брат Джэймс атрымаў у спадчыну велізарную маёмасць і маёнтак ад стрыечнай бабулі з адзінай умовай: ён павінен быў змяніць сваё прозвішча на Лі-Перот. Гэта было распаўсюджанай практыкай, якая дазваляла захаваць прозвішча дарыльшчыка і ягоны род{{sfn|Le Faye|2004|p=8}}{{sfn|Nokes|1998|p=51}}.

Джордж Осцін і Касандра Лі заручыліся прыкладна ў 1763 годзе, калі яны абмяняліся [[Партрэтная мініяцюра|мініяцюрнымі партрэтамі]] — папулярны ў той час рамантычны звычай{{sfn|Le Faye|2004|p=11}}. Джордж атрымаў [[бенефіцый]] у выглядзе парафіі ў Стывентане ад Томаса Найта, багатага мужа сваёй траюраднай сястры{{sfn|Le Faye|2004|p=6}}. Яны пажаніліся 26 красавіка 1764 года ў [[Царква Святога Свіціна (Бат)|царкве Святога Свіціна]] ў горадзе [[Бат]]. Цырымонія была простай і адбылася па [[Ліцэнзія на шлюб|ліцэнзіі]] (спецыяльным дазволе, які дазваляў абвянчацца без публічнага абвяшчэння), праз два месяцы пасля смерці бацькі Касандры{{sfn|Le Faye|2004|p=11}}{{sfn|Nokes|1998|p=24, 26}}. Іхні даход быў сціплым і складаўся з невялікага гадавога заробку Джорджа ад парафіі; Касандра ж прынесла ў шлюб толькі надзею на невялікую спадчыну пасля смерці сваёй маці{{sfn|Le Faye|2004|p=12}}{{sfn|Nokes|1998|p=24}}.

Пазней багаты дзядзька Джорджа, Фрэнсіс Осцін, купіў для яго суседнюю парафію ў Дзіне&lt;ref&gt;Austen-Leigh, James Edward (1871). Memoir of Jane Austen (Second ed.). London: Richard Bentley and Son. Archived from the original on 19 December 2019. Retrieved 20 December 2019.&lt;/ref&gt;. Сям’я часова пасялілася там, пакуль іхні асноўны дом у Стывентане — старажытны будынак XVI стагоддзя — рамантаваўся. У Дзіне Касандра нарадзіла траіх дзяцей: [[Джэймс Осцін|Джэймса]] (1765), Джорджа (1766) і [[Эдвард Осцін Найт|Эдварда]] (1767){{sfn|Le Faye|2004|p=11, 18, 19}}{{sfn|Nokes|1998|p=36}}. Касандра мела звычай некалькі месяцаў трымаць немаўля дома, а затым аддаваць яго на год-паўтара на апеку і [[Карміцелька|выкормліванне]] Элізабэт Літлвуд, жанчыне, якая жыла непадалёк{{efn|Практыка перадачы немаўлят карміцелькам была шырока распаўсюджана сярод шляхты і духавенства ў XVIII стагоддзі. Гэта не лічылася праявай бацькоўскай знявагі, а было, хутчэй, сацыяльнай нормай, якая дазваляла маці хутчэй аднавіцца і займацца кіраваннем гаспадаркай.}}{{sfn|Le Faye|2004|p=19}}.

=== Стывентан. Дзіцячыя гады ===
[[Файл:SteventonRectory.jpg|thumb|Пастарскі дом у [[Стывентан (Хэмпшыр)|Стывентане]], як паказана ў «[[Успаміны пра Джэйн Осцін|Успамінах пра Джэйн Осцін]]», знаходзіўся ў даліне і быў акружаны лугамі{{sfn|Le Faye|2004|p=20}}.]]
У 1768 годзе сям’я Осцін канчаткова абгрунтавалася ў Стывентане. Першым дзіцем, якое нарадзілася тут, стаў Генры ў 1771 годзе{{sfn|Nokes|1998|p=37}}{{sfn|Le Faye|2004|p=25}}. Прыкладна ў гэты ж час ягоная маці Касандра больш не магла ігнараваць прыкметы таго, што ў маленькага Джорджа былі праблемы з развіццём. У яго здараліся прыпадкі, і, магчыма, ён быў [[Глуханемата|глуханямым]]. У сувязі з гэтым было прынята рашэнне аддаць яго на апеку ў іншую сям’ю{{sfn|Le Faye|2004|p=22}}. У 1773 годзе нарадзілася [[Касандра Осцін|Касандра]] (будучая найлепшая сяброўка Джэйн), за ёй — [[Фрэнсіс Осцін|Фрэнсіс]] у 1774 годзе і, нарэшце, Джэйн у 1775-м{{sfn|Nokes|1998|p=37}}{{sfn|Le Faye|2004|p=24–27}}.

Па словах біёграфа [[Парк Хонан|Парка Хонана]], у доме Осцінаў панавала «адкрытая, жывая і нязмушаная інтэлектуальная атмасфера», у якой абмяркоўваліся і разглядаліся ідэі нават тых людзей, з якімі члены сям’і маглі быць не згодныя ў палітычным або сацыяльным плане{{sfn|Honan|1987|211–212}}.

Сям’я шмат у чым залежала ад заступніцтва сваіх больш заможных сваякоў і часта прымала ў сябе шматлікіх гасцей{{sfn|Todd|2015|p=4}}. Улетку 1770 года маці Джэйн, Касандра-старэйшая, гасцявала ў Лондане ў сястры свайго мужа, Філадэльфіі, і яе дачкі Элайзы{{sfn|Nokes|1998|p=39}}{{sfn|Le Faye|2004|p=22–23}}. Біёграф Дэйдра Ле Фэй пісала, што Філадэльфія і Элайза Хэнкок былі «яркімі каметамі, якія ўрываліся ў ціхамірную сонечную сістэму жыцця сельскага духавенства ў Гэмпшыры. Навіны пра іхнія замежныя падарожжы і моднае лонданскае жыццё, а таксама іхнія раптоўныя візіты ў Стывентан — усё гэта дапамагала пашырыць гарызонты юнай Джэйн і паўплывала на яе далейшае жыццё і творчасць»{{sfn|Le Faye|2004|p=29}}.

Першая дакументальная згадка пра саму Джэйн адносіцца да 1781 года, калі яе старэйшая сястра Касандра вярталася з паездкі ў горад [[Бат]]. У сямейных запісах гаворыцца: «…яны ўжо амаль даехалі да дома, калі сустрэлі Джэйн і Чарльза, двух малодшых у сям’і, якія прайшлі пешшу да Нью-Даўна, каб сустрэць ''[[Шэйз (павозка)|шэйз]]'' і з задавальненнем пракаціцца ў ім дадому»{{sfn|Le Faye|2004|p=46}}. Як адзначае Ле Фэй, «прадказанні містара Осціна адносна ягонай малодшай дачкі цалкам спраўдзіліся. Ніколі сёстры не былі такія блізкія, як Касандра і Джэйн; пры гэтым ва ўсёй іхняй дружнай сям’і, здавалася, існавала асаблівая сувязь паміж Касандрай і Эдвардам з аднаго боку, і паміж Генры і Джэйн — з другога»{{sfn|Le Faye|2004|p=26}}.

З 1773 па 1796 год Джордж Осцін папаўняў сямейны бюджэт, займаючыся фермерствам і навучаючы трох-чатырох хлопчыкаў, якія жылі ў ягоным доме як пансіянеры{{sfn|Honan|1987|p=14, 17–18}}{{sfn|Collins|1994|p=54}}. Ягоны гадавы даход ад дзвюх царкоўных парафій складаў £200 (што эквівалентна прыкладна £32,000 у 2023 годзе){{sfn|Irvine|2005|p=2}}. Гэта быў вельмі сціплы даход для іхняга кола. Для параўнання, кваліфікаваны рамеснік (напрыклад, каваль) мог зарабляць каля £100 у год, у той час як тыповы гадавы даход сям’і джэнтры складаў ад £1,000 да £5,000. Сям’я Осцін жыла на ніжняй прыступцы саслоўя джэнтры{{sfn|Irvine|2005|p=2}}. Дадатковы даход прыносіла арэнда фермы плошчай 200 [[акр]]аў, якая магла даваць да £300 прыбытку ў год (эквівалент £48,000 у 2023 годзе){{sfn|Lane|1995|p=1}}.

У гэты перыяд свайго жыцця Джэйн рэгулярна наведвала царкву, мела зносіны з сябрамі і суседзямі, а вечарамі чытала ўслых сваёй сям’і раманы, часта ўласнага сачынення. Зносіны з суседзямі нярэдка ўключалі ў сябе танцы — альбо імправізаваныя ў кагосьці дома пасля вячэры, альбо на балях, якія рэгулярна праводзіліся ў залах для сходаў пры гарадской ратушы{{sfn|Tomalin|1997|p=101–103, 120–123, 144}}{{sfn|Honan|1987|p=119}}. Яе брат Генры пазней успамінаў, што «Джэйн любіла танцаваць і выдатна гэта рабіла»{{sfn|Tomalin|1997|p=102}}{{sfn|Honan|1987|p=84}}.

=== Адукацыя ===
[[Файл:CassandraAustenSilhouette.png|thumb|Сілуэт [[Касандра Осцін|Касандры Осцін]], сястры і бліжэйшай сяброўкі Джэйн]]

У 1783 годзе Джэйн Осцін і яе сястру Касандру адправілі ў горад Оксфард на прыватнае навучанне да Эн Коўлі, якая ў тым жа годзе перавезла іх у [[Саўтгемптан]]. Той жа восенню абедзвюх дзяўчынак тэрмінова адправілі дадому, бо яны заразіліся [[Эпідэмічны сыпны тыф|сыпным тыфам]] — небяспечнай хваробай, ад якой Джэйн ледзь не памерла{{sfn|Le Faye|2004|p=47–49}}{{sfn|Collins|1994|p=35, 133}}. Пасля гэтага яна некаторы час атрымлівала хатнюю адукацыю, пакуль у пачатку 1785 года зноў не адправілася з сястрой у школу-пансіён. Гэта была [[Рэдынгская школа-інтэрнат для дам]] пад кіраўніцтвам місіс Ла-Турнэль{{sfn|Todd|2015|p=3}}. Хутчэй за ўсё, вучэбная праграма ўключала французскую мову, правапіс, рукадзелле, танцы, музыку і драматычнае мастацтва. Аднак сёстры вярнуліся дадому яшчэ да снежня 1786 года, бо плата за навучанне дзвюх дачок аказалася занадта высокай для сям’і Осцін{{sfn|Tomalin|1997|p=9–10, 26, 33–38, 42–43}}{{sfn|Le Faye|2004|p=52}}{{sfn|Collins|1994|p=133–134}}. Пасля 1786 года Джэйн «больш ніколі не жыла за межамі свайго бліжэйшага сямейнага асяроддзя»{{sfn|Le Faye|2004|p=52}}.

Асноўную адукацыю Джэйн атрымала з чытання пад кіраўніцтвам свайго бацькі і братоў, Джэймса і Генры{{sfn|Grundy|2014|p=192–193}}{{sfn|Tomalin|1997|p=28–29, 33–43, 66–67}}{{sfn|Honan|1987|p=31–34}}{{sfn|Lascelles|1966|p=7–8}}. Па словах біёграфа Айрын Колінз, Джэйн «карысталася некаторымі з тых жа падручнікаў, што і яе браты»{{sfn|Collins|1994|p=42}}. Характэрна, што ў Джэйн быў неабмежаваны доступ як да бібліятэкі бацькі, так і да бібліятэкі сябра сям’і, Уорэна Гастынгса, які быў надзвычай уплывовай фігурай — першым генерал-губернатарам Бенгаліі ў Індыі. Доступ да вялікай і разнастайнай бібліятэкі Гастынгса быў для юнай Джэйн бесцаннай магчымасцю пазнаёміцца з сусветнай літаратурай і гісторыяй. Разам гэтыя дзве калекцыі складалі велізарную бібліятэку. Бацька таксама паблажліва ставіўся да часам рызыкоўных пісьменніцкіх эксперыментаў дачкі (яе юнацкія творы адрозніваліся сатырай і смеласцю) і забяспечваў абедзвюх сясцёр дарагой паперай і іншымі прыладамі для пісьма і малявання{{sfn|Honan|1987|p=66–68}}{{sfn|Collins|1994|p=43}}.

Найважнейшай часткай адукацыі Джэйн былі хатнія тэатральныя пастаноўкі. З ранняга дзяцінства яе сям’я і сябры ставілі п’есы ў хляве пры доме святара. У іхнім рэпертуары былі, напрыклад, «[[Сапернікі (камедыя, 1775)|Сапернікі]]» [[Рычард Брынслі Шэрыдан|Рычарда Шэрыдана]] (1775) і «[[Бон-Тон, або Свецкае жыццё над усходамі]]» [[Дэвід Гарык|Дэвіда Гарыка]]. Старэйшы брат Джэйн, Джэймс, пісаў для гэтых спектакляў пралогі і эпілогі, і сама яна, імаверна, брала ў іх удзел — спачатку як глядач, а пазней і як актрыса{{sfn|Le Faye|2014|p=xvi–xvii}}{{sfn|Tucker|1986|p=1–2}}{{sfn|Byrne|2002|p=1–39}}{{sfn|Gay|2002|ix, 1}}{{sfn|Tomalin|1997|p=31–32, 40–42, 55–57, 62–63}}{{sfn|Honan|1987|p=35, 47–52, 423–424, n. 20.}}. Большасць п’ес былі камедыямі, што, несумненна, спрыяла развіццю сатырычнага таленту Джэйн{{sfn|Honan|1987|p=53–54}}{{sfn|Lascelles|1966|p=106–107}}{{sfn|Litz|1965|p=14–17}}. Ва ўзросце 12 гадоў яна і сама паспрабавала сябе ў драматургіі, напісаўшы ў падлеткавыя гады тры кароткія п’есы{{sfn|Tucker|1986|p=2}}.

=== Юнацкія творы («Juvenilia», 1787—1793) ===
Пачынаючы прынамсі з адзінаццацігадовага ўзросту, Джэйн Осцін пісала вершы і апавяданні для забавы сабе і сваёй сям’і{{sfn|Le Faye|2004|p=66}}{{sfn|Litz|1986|p=48}}{{sfn|Honan|1987|p=61–62, 70}}{{sfn|Lascelles|1966|p=4}}{{sfn|Todd|2015|p=4}}. Па словах біёграфа [[Джанет Маргарэт Тод|Джанет Тод]], у гэтых творах яна ўтрыравала бытавыя дэталі паўсядзённага жыцця і парадзіравала распаўсюджаныя сюжэтныя хады. Яе апавяданні былі «поўныя анархічных фантазій пра жаночую ўладу, усёдазволенасць, забароненыя паводзіны і ў цэлым энергію, што б’е цераз край»{{sfn|Todd|2015|p=4–5}}. З 1787 па 1793 год Осцін перапісала начыста дваццаць дзевяць сваіх ранніх прац у тры пераплеценыя сшыткі агульным аб’ёмам 90 000 слоў{{sfn|Southam|1986|p=244}}. Сёння гэтыя зборнікі вядомыя як «Ювенілія» ({{lang-en|Juvenilia}} — «юнацкія творы», ад {{lang-la|iuvenīlis}} — «юнацкі»)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Jane Austen's juvenilia|first=Kathryn|last=Sutherland|url=https://www.bl.uk/romantics-and-victorians/articles/jane-austens-juvenilia |access-date=26 August 2020 |agency=British Library |date=15 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20221127114558/https://www.bl.uk/romantics-and-victorians/articles/jane-austens-juvenilia|archive-date=27 November 2022|url-status=dead }}&lt;/ref&gt; і маюць назвы «Том першы», «Том другі» і «Том трэці». На думку навукоўца Рычарда Джэнкінса, гэтыя раннія працы часта маюць «буйны» і «анархічны» характар; ён параўноўвае іх з творчасцю пісьменніка XVIII стагоддзя [[Лорэнс Стэрн|Лорэнса Стэрна]]{{sfn|Jenkyns|2004|p=31}}.

[[Файл:CassandraAusten-HenryIV.jpg|thumb|Партрэт [[Генрых IV (кароль Англіі)|Генрыха IV]]. Ілюстрацыя сястры Джэйн, Касандры, да «[[Гісторыя Англіі (Джэйн Осцін)|Гісторыі Англіі]]» (каля 1790), напісанай, паводле заявы аўтара, «страсным, прадузятым і недасведчаным гісторыкам».]]

Сярод гэтых твораў вылучаецца сатырычны раман у лістах «[[Каханне і сяброўства (апавяданне)|Каханне і сяброўства]]» (''Love and Freindship'' [арфаграфія аўтара захавана]), напісаны ў 1790 годзе, калі ёй было чатырнаццаць{{sfn|Todd|2015|p=5}}{{sfn|Southam|1986|p=252}}. У ім яна высмейвала папулярныя ў той час [[Сентыментальны раман|сентыментальныя раманы]]{{sfn|Litz|1965|p=21}}{{sfn|Tomalin|1997|p=47}}{{sfn|Honan|1987|p=73–74}}{{sfn|Southam|1986|p=248–249}}. У наступным годзе яна напісала «[[Гісторыя Англіі (Джэйн Осцін)|Гісторыю Англіі]]» — 34-старонкавы рукапіс, які суправаджаўся трынаццаццю [[акварэль]]нымі мініяцюрамі яе сястры Касандры. «Гісторыя» Осцін парадзіравала папулярныя гістарычныя працы, у прыватнасці «Гісторыю Англіі» [[Олівер Голдсміт|Олівера Голдсміта]] (1764){{sfn|Honan|1987|p=75}}. Біёграф Парк Хонан мяркуе, што неўзабаве пасля напісання «Кахання і сяброўства» Осцін вырашыла «пісаць дзеля заробку, зрабіць літаратуру сваёй галоўнай справай», гэта значыць стаць прафесійным пісьменнікам. Прыкладна ў васемнаццаць гадоў яна пачала ствараць больш доўгія і складаныя творы{{sfn|Honan|1987|p=93}}.

У жніўні 1792 года, ва ўзросце сямнаццаці гадоў, Осцін пачала пісаць аповесць «[[Кэтрын, або Альтанка]]», якая прадказала яе сталыя працы (асабліва «Нортэнгерскае абацтва»), але засталася няскончанай. Некаторыя яе матывы пазней выявіліся ў рамане «Лэдзі Сьюзан»{{sfn|Todd|2015|p=5}}{{sfn|Southam|1986|p=245, 253}}. Праз год яна пачала, але закінула, кароткую п’есу, пазней названую «Сэр Чарлз Грандысан, або Шчаслівы чалавек» (камедыя ў 6 актах), да якой яна вярнулася і завяршыла каля 1800 года. Гэта была кароткая пародыя на скарочаныя вучэбныя пераказы любімага рамана Осцін — «[[Гісторыя сэра Чарлза Грандысана]]» (1753) [[Сэмюэл Рычардсан|Сэмюэла Рычардсана]]{{sfn|Southam|1986|p=187–189}}.

{{external media| float = left| video1 = [https://www.c-span.org/video/?95776-1/jane-austen-life Прэзентацыя Клэр Томалін па кнізе «Джэйн Осцін: Жыццё», 23 лістапада 1997 года.], [[C-SPAN]]}}

Калі Осцін ва ўзросце васемнаццаці гадоў упершыню стала цёткай, яна адправіла сваёй нованароджанай пляменніцы [[Фрэнсіс-Кэтрын Осцін-Найт|Фані Кэтрын Осцін-Найт]] «пяць кароткіх твораў з… „Ювеніліі“, цяпер вядомых пад агульнай назвай „Нататкі“… прадстаўленых як яе „Меркаванні і настаўленні аб паводзінах юных дзяўчат“». Для другой сваёй пляменніцы, Джэйн-Ганны-Элізабэт Осцін (якая таксама нарадзілася ў 1793 годзе), яе цётка напісала «яшчэ два „Разрозненыя ласыя кавалачкі“», прысвяціўшы іх ёй 2 чэрвеня 1793 года са словамі: «…будучы перакананай, што калі ты паставішся да іх сур’ёзна, то атрымаеш з іх вельмі важныя настаўленні адносна тваіх паводзін у жыцці»&lt;ref name=&quot;Le Faye 1993&quot;&gt;{{cite book |last1=Austen-Leigh |first1=William |last2=Austen-Leigh |first2=Richard Arthur |last3=Le Faye |first3=Dierdre |title=Jane Austen: A Family History |date=1993 |publisher=The British Library |location=London |isbn=978-0-7123-0312-5 |pages=76–77}}&lt;/ref&gt;. Існуюць рукапісныя сведчанні таго, што Осцін працягвала працаваць над гэтымі творамі аж да 1811 года (калі ёй было 36 гадоў), а яе пляменніца і пляменнік, Эн і Джэймс Эдвард Осцін, уносілі ў іх дапаўненні аж да 1814 года{{sfn|Sutherland|2005|p=14}}{{sfn|Doody|2014|p=87–89}}.

Паміж 1793 і 1795 гадамі (ва ўзросце ад васемнаццаці да дваццаці гадоў) Осцін напісала «[[Лэдзі Сьюзан (раман)|Лэдзі Сьюзан]]», кароткі [[эпісталярны раман]] (раман у лістах), які прынята лічыць яе самым амбітным і адточаным раннім творам{{sfn|Honan|1987|p=101–102}}{{sfn|Tomalin|1997|p=82–83}}. Гэтая аповесць не падобная ні на адну іншую працу Осцін. Біёграф [[Клэр Томалін]] апісвае гераіню як драпежніцу, якая выкарыстоўвае свой розум і абаяльнасць, каб маніпуляваць, здраджваць і зневажаць сваіх палюбоўнікаў, сяброў і сям’ю. Томалін піша{{sfn|Tomalin|1997|p=83–84}}{{sfn|Sutherland|2005|p=15}}:

&lt;blockquote&gt;«Аповесць, расказаная ў лістах, мае такі ж стройны сюжэт, як п’еса, і такі ж цынічны тон, як у самых эпатажных [[Камедыя часоў Рэстаўрацыі Сцюартаў|драматургаў эпохі Рэстаўрацыі]]{{efn|Драматургі эпохі [[Рэстаўрацыя Сцюартаў|Рэстаўрацыі Сцюартаў]] (канец XVII стагоддзя ў Англіі) славіліся сваімі дасціпнымі, але цынічнымі камедыямі нораваў, поўнымі сэксуальных інтрыг і сатыры на вышэйшае грамадства.}}, якія, магчыма, і паслужылі для яе крыніцай натхнення … У творчасці Осцін гэтая праца стаіць асобна як даследаванне дарослай жанчыны, чый інтэлект і сіла характару пераўзыходзяць усіх, каго яна сустракае».
{{oq|en|Told in letters, it is as neatly plotted as a play, and as cynical in tone as any of the most outrageous of the Restoration dramatists who may have provided some of her inspiration … It stands alone in Austen's work as a study of an adult woman whose intelligence and force of character are greater than those of anyone she encounters.}}&lt;/blockquote&gt;

На думку Джанет Тод, прататыпам галоўнай гераіні магла паслужыць [[Элайза дэ Фёід]], стрыечная сястра Осцін, якая натхняла пісьменніцу апавяданнямі пра сваё гламурнае жыццё і шматлікія прыгоды. Муж Элайзы, французскі арыстакрат, быў пакараны смерцю на [[Гільяціна|гільяціне]] ў 1794 годзе падчас [[Эпоха тэрору|эпохі тэрору]] [[Вялікая французская рэвалюцыя|Французскай рэвалюцыі]]. У 1797 годзе яна выйшла замуж за брата Джэйн, Генры Осціна{{sfn|Todd|2015|p=4}}.

=== Том Лефрой ===
[[Файл:Thomas Langlois Lefroy.jpg|thumb|upright|''[[Томас Ланглуа Лефрой]], [[лорд вярхоўны суддзя Ірландыі]].'' Гравюра [[Уільям Генры Моўт|У. Г. Моўта]] (1855). У старасці Лефрой прызнаўся, што быў закаханы ў Осцін: «Гэта было юнацкае каханне»{{sfn|Tomalin|1997|p=118}}.]]

Калі Джэйн Осцін было дваццаць гадоў, са снежня 1795 па студзень 1796 года ў Стывентане гасцяваў іхні сусед, [[Томас Ланглуа Лефрой|Том Лефрой]]. Ён толькі што скончыў універсітэт і збіраўся пераязджаць у Лондан, каб стаць [[барыстар]]ам. Лефрой і Осцін, хутчэй за ўсё, пазнаёміліся на балі або іншым мясцовым свецкім мерапрыемстве. З лістоў Джэйн да сястры Касандры зразумела, што яны праводзілі разам вельмі шмат часу: «Я амаль баюся расказваць табе, як мы паводзілі сябе з маім ірландскім сябрам. Уяві сабе ўсё самае распуснае і шакавальнае ў танцах і сядзенні побач»{{sfn|Le Faye|2004|p=92}}.

У сваім першым ацалелым лісце да сястры Осцін пісала, што Лефрой — «вельмі выхаваны, прыгожы і прыемны малады чалавек»{{sfn|Halperin|1985|p=721}}. Праз пяць дзён яна ўжо чакала «прапановы [рукі і сэрца]» ад свайго «сябра» і ў жарт дадавала: «Аднак я адмоўлю яму, калі ён не паабяцае пазбавіцца ад свайго белага плашча». Затым, іранізуючы з сябе, яна заяўляла, што ў будучыні даверыцца толькі «містару Тому Лефрою, за якога я не дам і шасці пенсаў», і адмовіць усім астатнім{{sfn|Halperin|1985|p=721}}. На наступны дзень яна напісала: «Настане дзень, калі я апошні раз буду фліртаваць з Томам Лефроем, і калі ты атрымаеш гэты ліст, усё ўжо будзе скончана. Слёзы цякуць, пакуль я пішу пра гэтую журботную думку»{{sfn|Halperin|1985|p=721}}.

Біёграф Халперын засцерагае, што Осцін у сваіх лістах часта парадзіравала папулярную сентыментальную літаратуру, таму некаторыя з яе драматычных заяў пра Лефроя маглі быць іранічнымі. Тым не менш, відавочна, што Осцін была шчыра захоплена ім, і пазней ніводзін з яе кавалераў так і не змог з ім параўнацца{{sfn|Halperin|1985|p=721}}.

Сям’я Лефроя ўмяшалася і ў канцы студзеня адаслала яго са Стывентана. Шлюб быў немагчымы, і, хутчэй за ўсё, яны абодва гэта разумелі. Ні ў яго, ні ў яе не было грошай, а Том цалкам залежаў ад свайго стрыечнага дзеда ў Ірландыі, палітыка [[Бенджамін Ланглуа|Бенджаміна Ланглуа]], які аплачваў адукацыю Лефроя і станаўленне ягонай кар’еры. Калі Лефрой пазней і бываў у Гэмпшыры, яго старанна аберагалі ад сустрэч з сям’ёй Осцін, і Джэйн больш ніколі яго не бачыла{{sfn|Le Faye|2014|p=xviii}}{{sfn|Fergus|2005|p=7–8}}{{sfn|Tomalin|1997|p=112–120, 159}}{{sfn|Honan|1987|p=105–111}}. Аднак нават у лістападзе 1798 года яна ўсё яшчэ думала пра яго. У лісце да сястры яна расказала, што піла гарбату з адной з ягоных сваячак і адчайна хацела спытаць пра Тома, але так і не змагла прымусіць сябе ўзняць гэтую тэму{{sfn|Halperin|1985|p=722}}.

=== Раннія рукапісы (1796—1798) ===
Скончыўшы «Лэдзі Сьюзан», Осцін узялася за свой першы поўнапамерны раман «Элінар і Марыяна» (''Elinor and Marianne''). Яе сястра ўспамінала, што гэты раман у першапачатковай версіі чытаўся ўслых у коле сям’і «яшчэ да 1796 года» і быў напісаны ў форме лістоў. Паколькі першакрынічныя рукапісы не захаваліся, немагчыма сказаць, якая частка гэтага чарнавіка ўвайшла ў раман, ананімна апублікаваны ў 1811 годзе пад назвай «[[Розум і пачуцці]]»{{sfn|Sutherland|2005|p=16–18}}{{sfn|LeFaye|2014|p=xviii}}{{sfn|Tomalin|1997|p=107, 120, 154, 208}}.

У 1796 годзе Осцін пачала працу над другім раманам, «Першыя ўражанні» (''First Impressions''). Яна завяршыла першапачатковы чарнавік у жніўні 1797 года ва ўзросце 21 года. Як і ўсе свае творы, гэты раман Джэйн чытала ўслых сваёй сям’і па меры напісання, і ён стаў «прызнаным фаварытам»{{sfn|Le Faye|2004|p=100, 114}}. У гэты час яе бацька зрабіў першую спробу апублікаваць адзін з яе раманаў. У лістападзе 1797 года ён напісаў [[Томас Кадэл (выдавец)|Томасу Кадэлу]], вядомаму лонданскаму выдаўцу, з пытаннем, ці не разгледзіць той магчымасць надрукаваць «Першыя ўражанні». Кэдэл вярнуў ліст Джорджа Осціна з пазнакай «Адхілена зваротнай поштай», то-бок імгненная і катэгарычная адмова. Магчыма, сама Джэйн нават не ведала пра гэтую спробу бацькі{{sfn|Le Faye|2004|p=104}}{{sfn|Sutherland|2005|p=17, 21}}{{sfn|Tomalin|1997|p=120–122}}. Пасля завяршэння «Першых уражанняў» яна вярнулася да «Элінар і Марыяны» і з лістапада 1797 да сярэдзіны 1798 года сур’ёзна яго перапрацавала. Яна адмовілася ад [[Эпісталярны раман|эпісталярнага]] фармату (рамана ў лістах) на карысць [[Апавяданне ад трэцяй асобы|апавядання ад трэцяй асобы]], стварыўшы версію, ужо вельмі блізкую да фінальнага тэксту «Розуму і пачуццяў»{{sfn|Le Faye|2014|p=xviii–xiv}}{{sfn|Fergus|2005|p=7}}{{sfn|Sutherland|2005|p=16–18, 21}}{{sfn|Tomalin|1997|p=120–121}}{{sfn|Honan|1987|p=122–124}}.

У 1797 годзе Осцін пазнаёмілася са сваёй стрыечнай сястрой (і будучай нявесткай) Элайзай дэ Фёід. Элайза была французскай арыстакраткай, чый першы муж, граф дэ Фёід, быў пакараны смерцю на гільяціне, што прымусіла яе бегчы ў Брытанію, дзе яна выйшла замуж за брата Джэйн, Генры{{sfn|King|1953|p=2}}. Аповед удавы пра пакаранне мужа ўсяліў у Осцін глыбокі жах перад Французскай рэвалюцыяй, які захаваўся ў яе на ўсё жыццё{{sfn|King|1953|p=2}}.

У сярэдзіне 1798 года, скончыўшы перапрацоўку «Элінар і Марыяны», Осцін пачала пісаць трэці раман пад працоўнай назвай «Сьюзан». Гэты твор, які пазней стаў «Нортэнгерскім абацтвам», быў сатырай на папулярны ў той час [[Гатычная літаратура|гатычны раман]], для якога характэрны атмасфера таямніцы і жаху, дзеянне ў старадаўніх замках або манастырах, наяўнасць прывідаў, злавесных таямніц мінулага і юнай гераіні, якая трапляе ў бяду. Осцін парадзіравала гэтыя клішэ, спалучаючы іх з рэалістычнай выявай нораваў{{sfn|Litz|1965|p=59–60}}. Праца над «Сьюзан» была завершана прыкладна праз год. На пачатку 1803 года Генры Осцін прапанаваў рукапіс лонданскаму выдаўцу Бенджаміну Кросбі, які заплаціў за аўтарскія правы ўсяго £10. Кросбі паабяцаў хуткую публікацыю і нават размясціў рэкламу, што кніга знаходзіцца «ў друку», але на гэтым усё і скончылася{{sfn|Tomalin|1997|p=182}}. Рукапіс праляжаў у выдаўца неапублікаваным, пакуль Осцін не выкупіла на яго правы назад у 1816 годзе{{sfn|Le Faye|2014|p=xx–xxi, xxvi}}{{sfn|Fergus|2005|p=8–9}}{{sfn|Sutherland|2005|p=16, 18–19, 20–22}}{{sfn|Tomalin|1997|p=199, 254}}.

=== Бат і Саўтгемптан: гады нявызначанасці ===
[[Файл:4 Sydney Place.jpg|thumb|left|upright|Дом Осцін на вуліцы Сіднэй-плэйс (''Sydney Place''), 4, [[Бат]].]]

У снежні 1800 года Джордж Осцін нечакана абвясціў пра сваё рашэнне сысці ў адстаўку, пакінуць Стывентан і перавезці сям’ю ў горад [[Бат]], што ў графстве [[Сомерсет]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.seekingjaneausten.com/bath.html|title=Bath|first=susan|last=hubbard|website=seekingjaneausten.com|access-date=27 May 2017|archive-date=16 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190616014458/http://www.seekingjaneausten.com/bath.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Для Джэйн, якой на той час было 25 гадоў, навіна пра пераезд за 80 км ад адзінага дома, які яна калі-небудзь ведала, стала сапраўдным узрушэннем{{sfn|Collins|1994|p=8–9}}. Прыкметай яе прыгнечанага стану часта лічаць рэзкае зніжэнне пісьменніцкай прадукцыйнасці ў гэты перыяд. Яна ўнесла некаторыя праўкі ў раман «Сьюзан» (будучае «Нортэнгерскае абацтва») і пачала, але неўзабаве закінула, новы раман «Уотсаны», аднак гэта не ішло ні ў якое параўнанне з яе актыўнасцю ў 1795—1799 гадах{{sfn|Sutherland|2005|p=21}}. Біёграф Клэр Томалін мяркуе, што гэта было вынікам глыбокай дэпрэсіі, якая пазбавіла яе творчых сіл{{sfn|Le Faye|2014|p=xx–xxii}}{{sfn|Fergus|2005|p=8}}{{sfn|Sutherland|2005|p=5, 20–22}}{{sfn|Tomalin|1997|p=168–175}}{{sfn|Honan|1987|p=215}}. Аднак Парк Хонан з гэтым не згодны, сцвярджаючы, што Осцін працавала над сваімі рукапісамі на працягу ўсяго жыцця, за выключэннем некалькіх месяцаў пасля смерці бацькі{{sfn|Irvine|2005|p=4}}{{efn|[[Маргарэт Эн Дудзі|Дудзі]] згодна з [[Клэр Томалін|Томалін]]; гл. ''Doody'', «Jane Austen, that disconcerting child», у ''Alexander and McMaster 2005, p. 105''.}}. Крытык Роберт Ірвін таксама адзначае, што яе сацыяльнае жыццё ў модным курортным Баце, а таксама частыя паездкі па паўднёвай Англіі, маглі проста не пакідаць ёй дастаткова часу для самотнай працы над раманамі{{sfn|Irvine|2005|p=4}}.

==== Адзіная прапанова рукі і сэрца ====
[[Файл:Godmersham Hall - geograph.org.uk - 407850.jpg|thumb|right|250px|Паміж 1798 і 1813 гадамі Осцін часта наведвала дом свайго брата [[Эдвард Осцін Найт|Эдварда]], маёнтак ''[[Годмершэм-парк]]'' у [[Кент|Кенце]]. Лічыцца, што гэты маёнтак аказаў уплыў на яе творы&lt;ref&gt;{{cite news |title=Godmersham, Jane Austen's second home |url=https://www.pressreader.com/uk/kentish-express-ashford-district/20130606/282278137880255 |access-date=31 August 2020 |agency=Press Reader}}&lt;/ref&gt;.]]

Гады з 1801 па 1804 — свайго роду «белая пляма» для даследчыкаў, паколькі Касандра з невядомых прычын знішчыла ўсе лісты сястры за гэты перыяд{{sfn|Halperin|1985|p=729}}. Менавіта тады, у снежні 1802 года, Осцін атрымала адзіную вядомую прапанову шлюбу. Яна з сястрой гасцявала ў сябровак дзяцінства, Алісіі і Кэтрын Біг. Іхні малодшы брат, Харыс Біг-Уітэр, які толькі што скончыў Оксфард, таксама быў дома. Ён зрабіў Джэйн прапанову, і яна яе прыняла. Аднак Харыс быў, мякка кажучы, непрывабнай партыяй: па ўспамінах, ён быў буйным, непрыгожым мужчынам, які мала гаварыў, а калі гаварыў — заікаўся, быў рэзкі ў стасунках і амаль цалкам бестактоўны. Тым не менш, шлюб з ім абяцаў велізарныя практычныя выгады. Харыс быў спадкаемцам вялікіх сямейных маёнткаў у родных для Осцін краях. Гэты саюз мог бы забяспечыць яе бацькам камфортную старасць, даць Касандры пастаянны дом і, магчыма, дапамагчы братам у іхняй кар’еры. Але ўжо на наступную раніцу Джэйн зразумела, што зрабіла памылку, і скасавала заручыны{{sfn|Le Faye|2014|p=xxi}}{{sfn|Fergus|2005|p=7–8}}{{sfn|Tomalin|1997|p=178–181}}{{sfn|Honan|1987|p=189–198}}.

Яе сапраўдныя пачуцці на гэты конт назаўсёды застануцца таямніцай, але красамоўней за ўсё пра яе прынцыпы гаворыць ліст, напісаны шмат гадоў пазней (у 1814 годзе) пляменніцы Фані Найт. Даючы параду адносна сур’ёзных стасункаў, Джэйн пісала:
{{цытата|аўтар=ліст ад 18–20 лістапада 1814 г.{{sfn|Le Faye|1995|p=278–282}}|
…напісаўшы так шмат пра адзін бок пытання, цяпер я звярнуся і малю цябе не звязваць сябе, і не думаць пра ягоную прапанову, калі ён табе па-сапраўднаму не падабаецца. Усё што заўгодна лепш і больш цярпіма, чым выходзіць замуж без Прыхільнасці.
{{oq|en|…having written so much on one side of the question, I shall now turn around &amp; entreat you not to commit yourself farther, &amp; not to think of accepting him unless you really do like him. Anything is to be preferred or endured rather than marrying without Affection.}}}}

==== Смерць бацькі і фінансавая нестабільнасць ====
[[Файл:JaneAustenCassandraWatercolour.jpg|thumb|left|Акварэль Джэйн Осцін, намаляваная яе сястрой [[Касандра Осцін|Касандрай]], 1804 г.{{sfn|Kirkham|2005|p=68-72}}{{sfn|Auerbach|2004|p=19}}]]
У 1804 годзе, жывучы ў Баце, Осцін пачала, але не завяршыла свой раман «Уотсаны». Ягоны сюжэт будуецца вакол хворага, збяднелага святара і ягоных чатырох незамужніх дачок. Сазерленд апісвае раман як «даследаванне суровых эканамічных рэалій жыцця залежных жанчын»{{sfn|Sutherland|2005|p=15, 21}}. Хонан мяркуе, і Томалін з гэтым згаджаецца, што Осцін вырашыла спыніць працу над кнігай пасля смерці ўласнага бацькі 21 студзеня 1805 года, калі яе жыццёвыя абставіны сталі занадта пакутліва нагадваць лёс яе гераінь{{sfn|Le Faye|2014|p=xxii}}{{sfn|Tomalin|1997|p=182–184}}{{sfn|Honan|1987|p=203–205}}.

Адносна раптоўная смерць бацькі пакінула Джэйн, Касандру і іхнюю маці ў вельмі ўразлівым фінансавым становішчы. Браты Эдвард, Джэймс, Генры і Фрэнсіс Осцін (вядомы як Фрэнк) абавязаліся рабіць штогадовыя ўзносы, каб падтрымліваць сваю маці і сясцёр{{sfn|Honan|1987|p=213–214}}. На працягу наступных чатырох гадоў умовы жыцця сям’і адлюстроўвалі іхнюю фінансавую нестабільнасць. Частку часу яны правялі ў арэндаваным жыллі ў Баце, перш чым пакінуць горад у чэрвені 1805 года, каб наведаць сваякоў у Стывентане і [[Годмершэм]]е. На восеньскія месяцы яны пераехалі на новы модны марскі курорт [[Уэртынг]] на ўзбярэжжы [[Сусекс]]а, дзе пасяліліся ў катэджы Стэнфард. Лічыцца, што менавіта тут Осцін напісала чыставую копію «Лэдзі Сьюзан» і дадала да яе «Заключэнне». У 1806 годзе сям’я пераехала ў [[Саўтгемптан]], дзе яны жылі ў адным доме з Фрэнкам Осцінам і ягонай новай жонкай. Значную частку гэтага часу яны правялі, наведваючы розных сваякоў{{sfn|Tomalin|1997|p=194–206}}.

==== Барацьба за рукапіс ====
5 красавіка 1809 года, незадоўга да пераезду ў Чотан, Осцін напісала гнеўны ліст выдаўцу Рычарду Кросбі, які яшчэ ў 1803 годзе купіў правы на яе раман «Сьюзан», але так і не апублікаваў яго. Яна патрабавала або неадкладна выдаць кнігу, або вярнуць рукапіс, каб яна магла знайсці іншага выдаўца. Кросбі адказаў, што ён не абавязваўся публікаваць раман у нейкія канкрэтныя тэрміны (або публікаваць увогуле) і што міс Осцін можа выкупіць свой рукапіс за тыя ж £10, якія ён ёй заплаціў. У той момант у яе не было такіх грошай{{sfn|Tomalin|1997|p=207}}, і выкупіць уласны твор яна змагла толькі ў 1816 годзе{{sfn|Le Faye|2014|p=xx–xxi, xxvi}}{{sfn|Fergus|2005|p=8–9}}{{sfn|Sutherland|2005|p=16, 18–19, 20–22}}{{sfn|Tomalin|1997|p=182, 199, 254}}.

=== Чотан: здабыццё дома ===
[[Файл:Jane Austen house museum 7.jpg|thumb|upright=1.2|Катэдж у [[Чотан (Хэмпшыр)|Чотане]], дзе Осцін пражыла апошнія восем гадоў свайго жыцця; зараз з’яўляецца [[Дом-музей Джэйн Осцін|домам-музеем Джэйн Осцін]].]]
Прыкладна на пачатку 1809 года брат Джэйн, Эдвард, прапанаваў сваёй маці і сёстрам больш уладкаванае жыццё, даўшы ім у карыстанне вялікі катэдж у вёсцы [[Чотан (Хэмпшыр)|Чотан]]{{sfn|Collins|1994|p=89}}. Гэты катэдж быў часткай ягонага маёнтка, цэнтрам якога была сядзіба ''[[Чотан-хаўс]]''{{sfn|Le Faye|2014|p=xxii}}{{sfn|Tomalin|1997|p=194–206}}{{sfn|Honan|1987|p=237–245}}{{sfn|MacDonagh|1991|p=49}}. Для жанчын, якія пасля смерці бацькі некалькі гадоў не мелі пастаяннага дома, гэта прапанова стала сапраўдным паратункам. Джэйн, Касандра і іхняя маці пераехалі ў катэдж у Чотане 7 ліпеня 1809 года. Жыццё тут было значна спакайнейшым, чым калі-небудзь з часоў пераезду сям’і ў Бат у 1800 годзе. Осціны практычна не мелі зносін з мясцовай шляхтай (джэнтры) і прымалі гасцей, толькі калі да іх прыязджалі сваякі.

Іхняя пляменніца Эн так апісвала побыт сям’і ў Чотане&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Grey|first1=J. David|last2=Litz|first2=A. Waton|last3=Southam|first3=B. C.|last4=Bok|first4=H.Abigail|title=The Jane Austen companion|url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey|url-access=registration|date=1986|publisher=Macmillan|page=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/38 38]|isbn=9780025455405}}&lt;/ref&gt;:
{{цытата|…[гэта было] вельмі ціхае жыццё, паводле нашых уяўленняў, але яны шмат чыталі, і, акрамя вядзення гаспадаркі, нашы цётухны займаліся дапамогай бедным і навучалі якога-небудзь хлопчыка ці дзяўчынку чытанню і пісьму.{{oq|en|…a very quiet life, according to our ideas, but they were great readers, and besides the housekeeping our aunts occupied themselves in working with the poor and in teaching some girl or boy to read or write.}}}}

=== Публікуемы аўтар ===
Як і многія жанчыны-пісьменніцы таго часу, Джэйн Осцін публікавала свае кнігі ананімна{{sfn|Irvine|2005|p=15}}. У тую эпоху ідэальнымі ролямі для жанчыны лічыліся ролі жонкі і маці, а імкненне стаць прафесійнай пісьменніцай успрымалася як нешта, што прыніжае жаноцкасць. Ананімнасць дазваляла захаваць бачнасць таго, што пісьменніца займаецца гэтым толькі як захапленне, не імкнучыся стаць «літаратурнай ільвіцай», знакамітасцю{{sfn|Irvine|2005|p=10–15}}. Акрамя таго, сам жанр рамана тады лічыўся менш значным у параўнанні з [[паэзія]]й, праз што многія аўтары, як мужчыны, так і жанчыны, аддавалі перавагу не ўказваць свайго імя, у той час як паэтычныя творы амаль заўсёды падпісваліся&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=R. Feldman|first=Paula|url=https://www.jstor.org/stable/20057724 |title=Women Poets and Anonymity in the Romantic Era|journal=[[New Literary History]] |date=2002|volume=33|issue=2|publisher= The Johns Hopkins University Press |pages=282–283 |doi=10.1353/nlh.2002.0014 |jstor=20057724|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;.

Жывучы ў Чотане, Осцін апублікавала чатыры раманы, якія былі ў цэлым добра прыняты. Праз свайго брата Генры выдавец Томас Эджэртан пагадзіўся апублікаваць «[[Розум і пачуцці]]». Як і ўсе раманы Осцін, за выключэннем «Пыхі і прадузятасці», ён быў выдадзены «на камісійных умовах», гэта значыць пад фінансавую рызыку аўтаркі. Паводле такой схемы выдавец пакрываў выдаткі на публікацыю, а пасля іхняй кампенсацыі з выручкі ад продажаў браў сабе камісію ў 10 %, аддаючы астатняе аўтарцы. Калі б кніга не акупілася, доўг давялося б пакрываць самой Осцін{{sfn|Fergus|2014|p=6}}{{sfn|Raven|2005|p=198}}{{sfn|Honan|1987|p=285–286}}. Абходным шляхам быў продаж аўтарскага права, калі пісьменнік атрымліваў аднаразовую выплату, як гэта здарылася з «Пыхай і прадузятасцю»{{sfn|Irvine|2005|p=13}}. Аднак праз свой няўдалы досвед з раманам «Сьюзан» (будучым «Нортэнгерскім абацтвам»), правы на які яна прадала за 10 фунтаў выдаўцу, які так і не выдаў твор, Осцін з недаверам ставілася да гэтага метаду{{sfn|Irvine|2005|p=15}}. Трэці варыянт, продаж па падпісцы, калі чытачы загадзя аплачваюць кнігу, быў для яе недаступны, бо патрабаваў вядомасці або ўплывовага заступніка{{sfn|Irvine|2005|p=13}}. У выніку «Розум і пачуцці» выйшаў у кастрычніку 1811 года з указаннем на тытульным аркушы: «Сачыненне адной лэдзі» (''By a Lady''){{sfn|Irvine|2005|p=15}}. Паколькі Осцін сама несла ўсе рызыкі, Эджэртан выкарыстаў дарагую паперу, устанавіўшы высокі кошт у 15 шылінгаў (эквівалентна £69 у 2023 годзе){{sfn|Irvine|2005|p=15}}.

[[Файл:SenseAndSensibilityTitlePage.jpg|left|upright=.85|thumb|Тытульны ліст першага выдання «[[Розум і пачуцці|Розуму і пачуццяў]]», першага апублікаванага рамана Осцін (1811)]]
Водгукі былі прыхільнымі, і раман увайшоў у моду сярод маладых арыстакратаў, якія задавалі тон у грамадстве{{sfn|Honan|1987|p=289–290}}; да сярэдзіны 1813 года ўвесь тыраж быў распрададзены. Раманы Осцін выдаваліся большымі тыражамі, чым было прынята ў той час. Праз нешматлікасць чытаючай публікі і высокіх выдаткаў на ручную вытворчасць (асабліва на паперу ручной работы) большасць раманаў выдаваліся тыражом у 500 экзэмпляраў ці менш, каб знізіць рызыкі для выдаўца і аўтара. Нават некаторыя з самых паспяховых кніг таго часу выходзілі тыражом не больш за 750—800 экзэмпляраў, а затым перавыдаваліся, калі попыт захоўваўся. Раманы ж Осцін друкаваліся буйнейшымі тыражамі — ад прыкладна 750 экзэмпляраў «Розуму і пачуццяў» да 2000 экзэмпляраў «[[Эма (раман)|Эмы]]». Незразумела, ці было гэта рашэнне выдаўцоў, ці самой пісьменніцы. Аднак, паколькі амаль усе яе кнігі былі выдадзены «на камісійных умовах», рызыкі, звязаныя з перавытворчасцю, клаліся ў асноўным на яе, і выдаўцы, магчыма, былі больш ахвотна гатовыя друкаваць вялікія тыражы, калі не рызыкавалі ўласнымі сродкамі{{sfn|Fergus|2014|p=6–7}}{{sfn|Raven|2005|p=196–203}}.

Ад «Розуму і пачуццяў» Осцін атрымала 140 фунтаў{{sfn|Irvine|2005|p=15}}, што забяспечыла ёй пэўную фінансавую і псіхалагічную незалежнасць{{sfn|Honan|1987|p=290}}{{sfn|Tomalin|1997|p=218}}. Пасля гэтага поспеху ўсе яе наступныя кнігі выходзілі з указаннем «ад аўтаркі „Розуму і пачуццяў“»; імя Осцін пры яе жыцці так і не з’явілася на вокладках{{sfn|Irvine|2005|p=15}}. Затым, у студзені 1813 года, выдавец Эджэртан апублікаваў «Пыха і прадузятасць» — перапрацаваную версію «Першых уражанняў». Гэтым разам Осцін прадала яму аўтарскае права за 110 фунтаў. Каб максімізаваць прыбытак, Эджэртан выкарыстаў танную паперу і ўстанавіў высокі кошт у 18 шылінгаў{{sfn|Irvine|2005|p=15}}. Кніга шырока рэкламавалася і мела неадкладны поспех, атрымаўшы тры прыхільныя водгукі і добра прадаючыся. Калі б Осцін выдала «Пыху і прадузятасць» на камісійных умовах, яна б зарабіла 475 фунтаў — суму, якая ўдвая перавышала гадавы даход яе бацькі{{sfn|Irvine|2005|p=15}}. Ужо да кастрычніка 1813 года Эджэртан пачаў продаж другога выдання{{sfn|Sutherland|2005|p=16–17, 21}}{{sfn|Le Faye|2014|p=xxii–xxiii}}{{sfn|Fergus|2014|p=10–11}}{{sfn|Tomalin|1997|p=210–212, 216–220}}{{sfn|Honan|1987|p=287}}.

«[[Мэнсфілд-парк (раман)|Мэнсфілд-парк]]» быў апублікаваны Эджэртанам у траўні 1814 года. Хаця раман быў праігнараваны крытыкамі, ён аказаўся вельмі папулярным у чытачоў. Увесь тыраж быў распрададзены на працягу шасці месяцаў, і даход Осцін ад гэтага рамана аказаўся самым вялікім у параўнанні з іншымі яе творамі{{sfn|Le Faye|2014|p=xxiii}}{{sfn|Fergus|1997|p=22–24}}{{sfn|Sutherland|2005|p=18–19}}{{sfn|Tomalin|1997|p=236, 240–241, 315, n. 5}}.

Без ведама і згоды Осцін яе раманы былі перакладзены на [[Французская мова|французскую мову]] і выдадзены ў Францыі ў выглядзе танных пірацкіх выданняў{{sfn|King|1953|p=1–26}}. Літаратурны крытык Ноэль Кінг у 1953 годзе адзначаў, што, улічваючы тагачасную моду ў Францыі на пышныя рамантычныя фантазіі, было дзіўна, што яе раманы з іхнім акцэнтам на паўсядзённым англійскім жыцці наогул знайшлі свайго чытача ў гэтай краіне{{sfn|King|1953|p=1–26}}. Кінг перасцерагаў, што галоўная перакладчыца Осцін у Францыі, мадам [[Ізабэль дэ Мантальё]], валодала толькі самымі элементарнымі ведамі ў англійскай мове. Яе пераклады былі хутчэй «перайманнямі», чым уласна перакладамі, паколькі Мантальё спадзявалася на памочнікаў, якія давалі ёй кароткі змест сюжэту, а яна, у сваю чаргу, перакладала яго на вытанчаную французскую, часта радыкальна змяняючы сюжэты і характары персанажаў Осцін{{sfn|King|1953|p=1–26}}. Па іроніі лёсу, першым раманам, на вокладцы якога Осцін была ўказана як аўтар, стаў французскі пераклад «[[Перакананне (раман)|Пераканання]]», які выйшаў у 1821 годзе пад назвай «Сям’я Эліят, або Даўняя схільнасць» ({{lang-fr|La Famille Elliot ou L'Ancienne Inclination}}){{sfn|King|1953|p=1–26}}.

Осцін даведалася, што прынц-рэгент [[Георг IV]] захапляецца яе раманамі і трымае па камплекце яе кніг у кожнай са сваіх рэзідэнцый{{efn|Захапленне прынца-рэгента зусім не было ўзаемным. У лісце ад 16 лютага 1813 года да сваёй сяброўкі Марты Лойд Осцін кажа (маючы на ўвазе жонку прынца, з якой ён, як вядома, абыходзіўся вельмі дрэнна): «Я ненавіджу яе Мужа»{{sfn|Le Faye|1995|p=207–208}}.}}. У лістападзе 1815 года бібліятэкар прынца-рэгента, [[Джэймс Стэн’ер Кларк]], запрасіў Осцін наведаць лонданскую рэзідэнцыю прынца і намякнуў, што ёй варта прысвяціць свой будучы раман «Эма» Ягонай Высокасці. Хоць Осцін не ўхваляла прынца-рэгента, яна наўрад ці магла адхіліць такую просьбу&lt;ref&gt;Ліст Осцін Джэймсу Стэнніеру Кларку ад 15 лістапада 1815 г.; ліст Кларка Осцін ад 16 лістапада 1815 г.; ліст Осцін Джону Мюрэю ад 23 лістапада 1815 г., у ''Le Faye (1995), p. 296—298''.&lt;/ref&gt;. Яна ставілася да яго з непрыязнасцю праз ягоную распусту, прыхільнасць да азартных гульняў і выпіўку, марнатраўства і ў цэлым сумніўную рэпутацыю{{sfn|Halperin|1985|p=734}}. Пазней яна напісала «[[План рамана, згодна з падказкамі з розных крыніц]]» (''Plan of a Novel, According to Hints from Various Quarters'') — сатырычны накід «ідэальнага рамана», заснаваны на шматлікіх прапановах бібліятэкара адносна яе будучых твораў{{sfn|Litz|1965|p=164–165}}{{sfn|Honan|1987|p=367–369}}. Осцін была моцна раздражнёная пампезнымі літаратурнымі парадамі Кларка, і гэты парадыйны «План рамана» стаў яе помстай за ўсе непажаданыя лісты, якія яна атрымлівала ад каралеўскага бібліятэкара{{sfn|Halperin|1985|p=734}}.

У сярэдзіне 1815 года Осцін змяніла выдаўца, перайшоўшы ад Эджэртана да [[Джон Мюрэй (выдавецтва)|Джона Мюрэя]] — больш вядомага лонданскага выдаўца{{efn|Джон Мюрэй таксама выдаваў творы [[Вальтэр Скот|Вальтэра Скота]] і [[Джордж Байран|лорда Байрана]]. У лісце да Касандры ад 17/18 кастрычніка 1816 года Осцін адзначае: «Ліст ад містара Мюрэя прыйшоў; ён, вядома, шэльма, але ветлівая»{{sfn|Honan|1987|p=364–365}}{{sfn|Le Faye|1995|p=291}}.}}, які апублікаваў «Эму» ў снежні 1815 года, а ў лютым 1816 года — другое выданне «Мэнсфілд-парка». «Эма» прадавалася добра, але новае выданне «Мэнсфілд-парка» аказалася правальным, і гэтая няўдача звяла на нішто большую частку даходу ад «Эмы». Гэтыя кнігі сталі апошнімі раманамі Осцін, апублікаванымі пры яе жыцці{{sfn|Le Faye|2014|p=xxv–xxvi}}{{sfn|Sutherland|2005|p=16–21}}{{sfn|Fergus|2014|p=12–13, 16–17, n. 29, 31, n. 33}}{{sfn|Fergus|2005|p=10}}{{sfn|Tomalin|1997|p=256}}.

Пакуль Мюрэй рыхтаваў да выдання «Эму», Осцін пачала пісаць раман «Эліяты» (''The Elliots''), пазней апублікаваны пад назвай «[[Перакананне (раман)|Перакананне]]». Яна завяршыла першы чарнавік у ліпені 1816 года. Акрамя таго, неўзабаве пасля публікацыі «Эмы» яе брат Генры выкупіў у выдаўца Кросбі правы на раман «Сьюзан». Осцін была вымушана адкласці публікацыю абодвух гэтых гатовых раманаў праз фінансавыя праблемы ў сям’і. У сакавіку 1816 года банк Генры Осціна збанкрутаваў, што пазбавіла яго ўсіх актываў, пакінуўшы з велізарнымі даўгамі, а таксама каштавала вялікіх грошай ягоным братам — Эдварду, Джэймсу і Фрэнку. У выніку Генры і Фрэнк больш не маглі дазволіць сабе рабіць унёскі на ўтрыманне сваёй маці і сясцёр{{sfn|Le Faye|2014|p=xx, xxvi}}{{sfn|Fergus|2014|p=15}}{{sfn|Tomalin|1997|p=252–254}}.

=== Хвароба і смерць ===
[[Файл:Jane Austen's House - geograph.org.uk - 1314316.jpg|thumb|left|upright|Вул. Каледж-стрыт (''College Street''), 8, у [[Уінчэстэр]]ы, дзе Осцін пражыла свае апошнія дні жыцця.]]
На пачатак 1816 года Джэйн Осцін ужо адчувала сябе хворай, але спачатку нехтавала трывожныя прыкметы. Да сярэдзіны таго ж года пагаршэнне яе стану стала відавочным, і пачаўся павольны, але няўхільны заняпад сіл{{sfn|Honan|1987|p=378–379, 385–395}}. Большасць біёграфаў абапіраюцца на [[рэтраспектыўны дыягназ]], пастаўлены ў 1964 годзе [[Закары Коўп]]ам, і называюць прычынай яе смерці [[Хвароба Адысана|хваробу Адысана]], хаця таксама выказваліся меркаванні пра [[Лімфома Ходжкіна|лімфому Ходжкіна]]. Калі яе дзядзька памёр і пакінуў увесь свой стан жонцы, фактычна пазбавіўшы спадчыны астатніх сваякоў, у Джэйн здарыўся рэцыдыў. Яна пісала: «Сорамна прызнацца, але ўзрушэнне ад завяшчання дзядзькі выклікала ў мяне рэцыдыў… але слабае Цела павінна служыць апраўданнем для слабых Нерваў»{{sfn|Todd|2015|p=13}}.

Нягледзячы на хваробу, Осцін працягвала працаваць. Незадаволеная фіналам рамана «Эліяты», яна перапісала два апошнія раздзелы, скончыўшы іх 6 жніўня 1816 года{{efn|Рукапіс перапрацаваных апошніх раздзелаў рамана «[[Перакананне (раман)|Пераканання]]» — гэта адзіны захаваны рукапіс любога з яе апублікаваных раманаў, напісаны яе ўласнай рукой{{sfn|Tomalin|1997|p=255}}. Канчатковыя назвы выбралі Касандра і Генры Осцін, а тытульны ліст датуецца 1818 годам.}}. У студзені 1817 года Осцін пачала працу над раманам «Браты» (''The Brothers''; апублікаваным у 1925 годзе пад назвай «Сэндытан») і паспела напісаць дванаццаць раздзелаў, перш чым спыніць працу ў сярэдзіне сакавіка 1817 года, імаверна, праз хваробу{{sfn|Tomalin|1997|p=261}}. Біёграф Тод апісвае гераіню «Сэндытана», Дыяну Паркер, як «энергічную хворую». У гэтым рамане Осцін высмейвала [[Іпахондрыя|іпахондрыкаў]], і, хоць яна апісвае гераіню як такую, «якая пакутуе ад разліцця [[Жоўць|жоўці]]», сама Джэйн праз пяць дзён пасля таго, як адклала раман, напісала пра сябе, што «набывае разнастайныя нездаровыя адценні скуры» і «жыве ў асноўным на канапе»{{sfn|Todd|2015|p=13}}. Яна адклала пяро 18 сакавіка 1817 года, зрабіўшы пра гэта пазнаку{{sfn|Todd|2015|p=13}}.

{{multiple image|align=right
 | footer    = [[Уінчэстэрскі сабор]], дзе пахаваная Осцін, і яе мемарыяльны надмагільны камень у [[неф]]е сабора.
 | width     =
 | image1    = Winchester Cathedral view 1.jpg
 | width1    = 159
 | image2    = wincath-11S7-9687.jpg
 | width2    = 145
}}
Осцін старалася не надаваць свайму стану вялікага значэння, называючы яго «праблемамі з жоўцю» і [[рэўматызм]]ам. Па меры прагрэсавання хваробы ёй рабілася цяжка хадзіць, не хапала сіл; да сярэдзіны красавіка яна ўжо была прыкаваная да ложка. У траўні Касандра і Генры адвезлі яе на лячэнне ў [[Уінчэстэр]]. Да таго часу яна пакутавала ад пакутлівага болю і, па сведчаннях, ужо вітала смерць{{sfn|Todd|2015|p=13}}.

Джэйн Осцін памерла ў Уінчэстэры 18 ліпеня 1817 года ва ўзросце 41 года. Генры, выкарыстоўваючы свае сувязі ў духавенстве, дамовіўся пра пахаванне сястры ў паўночным праходзе цэнтральнага [[неф]]а [[Уінчэстэрскі сабор|Уінчэстэрскага сабора]]. У [[Эпітафія|эпітафіі]], складзенай яе братам Джэймсам, усхваляюцца асабістыя якасці Джэйн, выказваецца надзея на збавенне яе душы і згадваюцца «незвычайныя здольнасці яе розуму», але няма прамой згадкі пра яе дасягненні як пісьменніцы{{sfn|Le Faye|2014|p=xxv–xxvi}}{{sfn|Fergus|1997|p=26–27}}{{sfn|Tomalin|1997|p=254–271}}{{sfn|Honan|1987|p=385–405}}.

== Пасмяротныя публікацыі ==
На працягу некалькіх месяцаў пасля смерці Джэйн Осцін у ліпені 1817 года яе сястра Касандра, брат Генры і выдавец Мюрэй падрыхтавалі да выхаду раманы «[[Перакананне (раман)|Перакананне]]» і «[[Нартэнгерскае абацтва (раман)|Нартэнгерскае абацтва]]» ў выглядзе аднаго выдання{{efn|Хонан звяртае ўвагу на «той дзіўны факт, што большасць рэцэнзентаў [Осцін] па сваім тоне нагадваюць містара Колінза» як на доказ таго, што тагачасныя крытыкі лічылі, што творы, арыентаваныя на інтарэсы і праблемы жанчын, па сваёй сутнасці менш важныя і менш вартыя ўвагі крытыкаў, чым творы (пераважна публіцыстычныя), арыентаваныя на мужчын{{sfn|Honan|1987|p=317}}.}}. Генры Осцін дапоўніў яго «Біяграфічнай нататкай» (снежань 1817), у якой упершыню назваў сваю сястру аўтаркай гэтых твораў. Біёграф [[Клэр Томалін]] апісвае нататку як «поўную любові і вытанчаную хвалебную прамову»{{sfn|Tomalin|1997|p=272}}. Продажы на працягу года ішлі добра: да канца 1818 года непрададзеным застаўся толькі 321 экзэмпляр{{sfn|Tomalin|1997|p=321, n. 1, n. 3}}{{sfn|Gilson|1986|p=136–137}}.

Хоць у 1820-я гады ўсе шэсць раманаў Осцін не перавыдаваліся ў Англіі, іх працягвалі чытаць: кнігі можна было знайсці ў прыватных і камерцыйных бібліятэках. У пісьменніцы рана з’явіліся прыхільнікі. У 1823 годзе ў часопісе «[[The Lady’s Magazine]]» выйшаў першы мастацкі твор, дзе Осцін была выведзена як персанаж (сёння гэты жанр назвалі б ''[[фанфік пра рэальных людзей]]'', {{lang-en|Real People Fiction}})&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Looser |first=Devoney |author-link=Devoney Looser |title=Fan fiction or fan fact? An unknown pen portrait of Jane Austen |journal=TLS |date=13 December 2019 |pages=14–15 |url=https://www.the-tls.co.uk/articles/fan-fiction-or-fan-fact/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220710230324/https://www.the-tls.co.uk/articles/fan-fiction-or-fan-fact/ |archive-date= 10 ліпеня 2022 }}&lt;/ref&gt;. У гэтым тэксце, напісаным у форме ліста да рэдактара, гаварылася пра геніяльнасць Осцін і выказвалася меркаванне, што аўтары-пачаткоўцы зайздросцяць яе таленту&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Looser |first=Devoney |title=Genius expressed in the nose - The earliest known piece of Jane Austen-inspired fan fiction |journal=TLS |date=13 December 2019 |url=https://www.the-tls.co.uk/articles/genius-expressed-in-the-nose/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220402193350/https://www.the-tls.co.uk/articles/genius-expressed-in-the-nose/ |archive-date= 2 красавіка 2022 }}&lt;/ref&gt;.

У 1832 годзе выдавец [[Рычард Бэнтлі (выдавец)|Рычард Бэнтлі]] набыў астатнія аўтарскія правы на ўсе яе раманы і наступнай зімой выдаў пяць ілюстраваных тамоў у рамках сваёй серыі «Класічныя раманы» (''Standard Novels''). У кастрычніку 1833 года Бэнтлі выпусціў першы поўны збор твораў пісьменніцы. З таго часу раманы Джэйн Осцін пастаянна знаходзяцца ў друку{{sfn|Gilson|1986|p=137}}{{sfn|Gilson|2005|p=127}}{{sfn|Southam|1986|p=102}}.

== Жанр і стыль ==
Творы Осцін утрымліваюць схаваную крытыку сентыментальных раманаў другой паловы XVIII стагоддзя і азначаюць пераход да [[Рэалізм (літаратура)|літаратурнага рэалізму]] XIX стагоддзя{{sfn|Litz|1965|p=3–14}}{{sfn|Grundy|2014|p=195–197}}{{sfn|Waldron|2005|p=83, 89–90}}{{sfn|Duffy|1986|p=93–94}}{{sfn|MacDonagh|1991|p=65, 136–137}}. На змену першым англійскім раманістам, такім як [[Сэмюэл Рычардсан]], [[Генры Філдынг]] і [[Тобіяс Смолет]], прыйшла школа сентыменталістаў і рамантыкаў (сярод іх [[Вальтэр Скот]], [[Хорас Уолпал]], [[Клара Рыў]], [[Эн Рэдкліф]] і [[Олівер Голдсміт]]). Осцін адхіляла іхнія стыль і жанр, нібы па «тонкай нітцы» вяртаючы раман да традыцыі Рычардсана і Філдынга — да «рэалістычнага даследавання нораваў»{{sfn|Grundy|2014|p=196}}. У сярэдзіне XX стагоддзя літаратурныя крытыкі [[Фрэнк Рэйманд Лівіс|Ф. Р. Лівіс]] і [[Іэн Уат]] адносілі яе да традыцыі Рычардсана і Філдынга; абодва лічылі, што яна выкарыстоўвала традыцыі іроніі, рэалізму і сатыры згаданых раманістаў, каб стаць аўтаркай, якая пераўзышла іх абодвух{{sfn|Todd|2015|p=21}}.

Вальтэр Скот адзначаў «супраціў [Осцін] нізкапробнаму [[сенсацыяналізм]]у, уласціваму большай часткі сучаснай ёй белетрыстыкі, — „мімалётным творам, якія задавальняюць пастаянны попыт на курортах і ў камерцыйных бібліятэках“»{{sfn|Keymer|2014|p=21}}. Тым не менш яе адносіны з гэтымі жанрамі былі складанымі, што відаць на прыкладзе раманаў «Нартэнгерскае абацтва» і «Эма»{{sfn|Keymer|2014|p=21}}. Падобна да [[Уільям Уордсварт|Уільяма Уордсварта]], які ў прадмове да «Лірычных балад» (1800) рэзка крытыкаваў сучасны яму «апантаны раман», Осцін дыстанцуецца ад [[Эскапізм|эскапісцкай]] літаратуры. Прадэманстраваныя ёю дысцыпліна і наватарства падобныя да ягонага падыходу, і яна паказвае, што «ў рыторыцы „менш“ — значыць мастацка „больш“»{{sfn|Keymer|2014|p=21}}.

Яна пазбягала папулярнай [[Гатычная літаратура|гатычнай літаратуры]] — гісторый жахаў, у якіх гераіня звычайна аказвалася ў пастцы ў аддаленым месцы, замку або абацтве (у назвах 32 раманаў, што выйшлі паміж 1784 і 1818 гадамі, ёсць слова «абацтва»). Пры гэтым у «Нартэнгерскім абацтве» яна абыгрывае гэты троп: яе гераіня, Кэтрын, чакае пераезду ў зацішны маёнтак. Замест поўнага адмаўлення або пародыі Осцін перайначвае жанр, супрацьпастаўляючы рэчаіснасць, з яе апісаннямі элегантных пакояў і сучасных выгод, жаданням гераіні, «падагрэтым раманамі»{{sfn|Keymer|2014|p=24–25}}. Пры гэтым яна не прыніжае гатычную літаратуру цалкам, а пераўтварае яе дэкарацыі і сітуацыі: гераіня ўсё яшчэ знаходзіцца ў зняволенні, аднак яе турма — штодзённая і сапраўдная. Гэта прадпісаныя грамадствам манеры і строгія правілы бальнай залы{{sfn|Keymer|2014|p=29}}. У рамане «Розум і пачуцці» Осцін прадстаўляе персанажаў, якія, на думку крытыка Тома Кеймера, больш складаныя, чым у шаблоннай сентыментальнай літаратуры. Ён адзначае, што, хоць раман і з’яўляецца [[пародыя]]й на папулярную белетрыстыку, «Марыяна ў сваёй сентыментальнай тэатральнасці адказвае разважліваму свету &lt;…&gt; цалкам апраўданым крыкам жаночага адчаю»{{sfn|Keymer|2014|p=32}}.

{{quote box
 | width=250px
 | bgcolor= #FFFFF0
 | salign=right
 | quote = Прычоска была гатовая, пакаёўку адпусцілі, і Эма села — думаць і пакутаваць. Далібог, што за жахлівая гісторыя! Такое крушэнне ўсіх яе жаданняў! І ўсё абярнулася самым горшым чынам!&lt;br/&gt;{{oq|en|The hair was curled, and the maid sent away, and Emma sat down to think and be miserable. It was a wretched business, indeed! Such an overthrow of everything she had been wishing for! Such a development of every thing most unwelcome!}}
 | source = прыклад [[Няўласна-простая мова|няўласна-простай мовы]], Джэйн Осцін, «[[Эма (раман)|Эма]]»&lt;ref&gt;qtd. in Lodge (1986), 175&lt;/ref&gt;
 | style = padding:1.25em
 | fontsize=90%
}}
«[[Памела, або Ўзнагароджаная цнота|Памела]]» Рычардсана, якая стала ўзорам сентыментальнага рамана, — гэта дыдактычная гісторыя кахання са шчаслівым канцом. Яна была напісана ў той час, калі жанчыны пачыналі атрымліваць [[Правы жанчын|права выбіраць мужоў]], але ўсё яшчэ былі абмежаваныя грамадскімі ўмоўнасцямі{{sfn|Lodge|1986|p=165}}. Осцін спрабавала сябе ў [[Эпісталярная літаратура|эпісталярным стылі]] Рычардсана, але палічыла, што гібкасць апавядання больш спрыяе яе рэалізму — рэалізму, у якім кожная размова і жэст нясуць важкае значэнне. У сваім апавяданні яна выкарыстоўвае [[Няўласна-простая мова|няўласна-простую мову]] — Осцін стала першай англійскай аўтаркай, якая пачала шырока яе прымяняць. Гэты прыём дазваляў ёй напрамую перадаваць чытачу думкі персанажа, але пры гэтым захоўваць апавядальны кантроль{{sfn|Lodge|1986|p=171–175}}.

Па словах даследчыцы [[Мэры Мэдж Ласелс|Мэры Ласелс]], Осцін валодала прыроджаным пачуццём мовы і дыялогу: «Нешматлікія раманісты могуць быць больш скрупулёзнымі, чым Джэйн Осцін, у адносінах да фраз і думак сваіх персанажаў»{{sfn|Lascelles|1966|p=101}}. Такія прыёмы, як урыўкавая гаворка, дазваляюць меркаваць пра рысы і тон персанажа; для абазначэння сацыяльных адрозненняў выкарыстоўваецца «[[Сінтаксіс мовы|сінтаксіс]] і [[фразеалогія]], а не слоўнікавы запас»{{sfn|Lascelles|1966|p=96, 101}}. Дыялог раскрывае настрой персанажа — расчараванне, гнеў, шчасце, — прычым кожны з іх перадаецца па-рознаму, часта праз змену сінтаксічных канструкцый. Калі [[Элізабэт Бэнэт]] адхіляе прапанову [[Містэр Дарсі|містэра Дарсі]], яе вычварная мова і заблытаная пабудова сказаў паказваюць, як моцна ён яе параніў{{sfn|Baker|2014|p=177}}:

&lt;blockquote style=&quot;border-left: 3px solid #ccc;&quot;&gt;
З самага пачатку, амаль з першага імгнення нашага знаёмства, Вашы манеры выклікалі ў мяне поўную ўпэўненасць у Вашай пыхлівасці, Вашай ганарыстасці і Вашай эгаістычнай пагардзе да пачуццяў іншых; яны былі такія, што заклалі падмурак для неўхвалення, на якім наступныя падзеі ўзвялі такую непахісную непрыязнасць. І не прайшло і месяца нашага знаёмства, як я адчула, што Вы — апошні мужчына на свеце, за якога мяне можна было б угаварыць выйсці замуж.
{{oq|en|From the very beginning, from the first moment I may almost say, of my acquaintance with you, your manners impressing me with the fullest belief of your arrogance, your conceit, and your selfish disdain of the feelings of others, were such as to form that the groundwork of disapprobation, on which succeeding events have built so immovable a dislike. And I had not known you a month before I felt that you were the last man in the world whom I could ever be prevailed on to marry.}}
&lt;/blockquote&gt;

Сюжэты Осцін падкрэсліваюць традыцыйную залежнасць жанчын ад шлюбу дзеля забеспячэння становішча ў грамадстве і фінансавай бяспекі{{sfn|MacDonagh|1991|p=66–75}}{{sfn|Collins|1994|p=160–161}}. Як форма мастацтва, раман XVIII стагоддзя не меў той сур’ёзнасці, якую мелі ягоныя аналагі ў XIX стагоддзі, калі раманы пачалі разглядацца як «натуральная пляцоўка для абмеркавання і выказвання таго, што мела значэнне ў жыцці»{{sfn|Bayley|1986|p=24}}. Па словах крытыка Джона Бейлі, замест таго каб занадта глыбока пагружацца ў псіхалогію сваіх персанажаў, Осцін атрымлівае асалоду ад іх і надзяляе іх гумарам. Ён лічыць, што крыніца яе дасціпнасці і іроніі — яе ўласнае перакананне, што камедыя — гэта «выратавальная ласка жыцця»{{sfn|Bayley|1986|p=25–26}}. Часткова слава Осцін заснавана на яе гістарычным і літаратурным значэнні як першай жанчыны, якая пісала вялікія камічныя раманы. У яе творчасці заўважны ўплыў [[Сэмюэл Джонсан|Сэмюэла Джонсана]]: яна прытрымліваецца ягонай парады ствараць «такі малюнак жыцця, які мог бы выклікаць весялосць»{{sfn|Polhemus|1986|p=60}}.

Яе гумар вынікае са сціпласці і адсутнасці пачуцця перавагі, што дазваляе яе самым удалым персанажам, такім як Элізабэт Бэнэт, уздымацца над жыццёвымі дробязямі, у якія празмерна пагружаныя больш дурныя героі{{sfn|Bayley|1986|p=25–26}}. Осцін выкарыстоўвала камедыю для даследавання індывідуалізму жаночага жыцця і адносін паміж поламі; відавочна, з яе дапамогай яна імкнулася знайсці ў жыцці дабро, часта сплаўляючы гумар з «этычнай чуллівасцю» і ствараючы мастацкае напружанне. Крытык Роберт Палемус піша: «Каб ацаніць драматызм і дасягненні Осцін, мы павінны ўсвядоміць, наколькі глыбокім быў яе запал адначасова да пашаны і да высмейвання… яе камічнае ўяўленне раскрывае як гармонію, так і паказальныя супярэчнасці яе розуму і бачання, у той час як яна спрабуе прымірыць сваю сатырычную схільнасць са сваім пачуццём дабра»{{sfn|Polhemus|1986|p=60}}.

== Успрыманне ==

=== Водгукі сучаснікаў ===
[[Файл:New-Monthly-Magazine-1816-25-p66-novels-inc-Austen-Emma-detail.jpg|thumb|upright=1.14|У 1816 годзе рэдактары часопіса «The New Monthly Magazine» адзначылі публікацыю «Эмы», але вырашылі не рэцэнзаваць яе.]]
Паколькі творы Осцін публікаваліся ананімна, яны не прынеслі ёй вялікай асабістай славы. Яе раманы былі папулярныя ў колах, якія складвалі грамадскую думку, аднак рэцэнзіі на іх з’яўляліся рэдка{{sfn|Honan|1987|p=289–290}}. Большасць з іх былі кароткімі і ў цэлым прыхільнымі, хоць і даволі павярхоўнымі і асцярожнымі{{sfn|Fergus|2014|p=10}}{{sfn|Honan|1987|p=287–289, 316–317, 372–373}}{{sfn|Southam|1968|p=1}}. Як правіла, асноўная ўвага ў іх надавалася маральным урокам, якія можна было вынесці з раманаў{{sfn|Waldron|2005|p=83–91}}.

Сэр [[Вальтэр Скот]], вядучы раманіст таго часу, у 1815 годзе ананімна напісаў рэцэнзію на раман «Эма». У ёй ён выступіў у абарону рамана як жанру, які ў той час не меў высокай рэпутацыі, і высока ацаніў рэалізм Осцін — «мастацтва спісваць з натуры, якой яна ў рэчаіснасці паўстае ў штодзённым жыцці, і падаваць чытачу замест цудоўных сцэн з уяўнага свету дакладную і яркую выяву таго, што штодня адбываецца вакол яго»{{sfn|Scott|1968|p=58}}{{sfn|Waldron|2005|p=86}}{{sfn|Duffy|1986|p=94–96}}. Другая важная ранняя рэцэнзія была апублікаваная ў 1821 годзе і прыпісвалася [[Рычард Уотлі|Рычарду Уотлі]]. Аднак сам Уотлі адмаўляў сваё аўтарства. У гэтай рэцэнзіі праводзіліся хвалебныя параўнанні паміж Осцін і такімі прызнанымі геніямі, як [[Гамер]] і [[Уільям Шэкспір]], і высока ацэньваліся драматычныя якасці яе апавядання. Скот і Уотлі задалі тон практычна для ўсёй наступнай крытыкі творчасці Осцін у XIX стагоддзі{{sfn|Waldron|2005|p=89–90}}{{sfn|Duffy|1986|p=97}}{{sfn|Watt|1963|p=4–5}}.

=== 19 стагоддзе ===
[[Файл:Pickering - Greatbatch - Jane Austen - Pride and Prejudice - She then told him what Mr. Darcy had voluntarily done for Lydia.jpg|thumb|upright=.80|left|Адна з дзвюх першых апублікаваных ілюстрацый да рамана «Пыха і прадузятасць» з выдання [[Рычард Бэнтлі (выдавец)|Рычарда Бэнтлі]]{{sfn|Gilson|2005|p=127}}. Подпіс: «Затым яна расказала яму [містару Бэнэту], што містар Дарсі дабраахвотна зрабіў для Лідыі. Ён слухаў яе са здзіўленнем».]]
Паколькі раманы Осцін не адпавядалі [[Рамантызм|рамантычным]] і [[Віктарыянская літаратура|віктарыянскім]] чаканням, згодна з якімі «моцнае пачуццё павінна было знаходзіць пацвярджэнне ў абуральнай дэманстрацыі гуку і колеру ў тэксце»{{sfn|Duffy|1986|p=98–99}}{{sfn|MacDonagh|1991|p=146}}{{sfn|Watt|1963|p=3–4}}, некаторыя крытыкі XIX стагоддзя аддавалі перавагу творчасці [[Чарлз Дзікенс|Чарлза Дзікенса]] і [[Джордж Эліят]]{{sfn|Southam|1968|p=1}}{{sfn|Southam|1987|p=2}}. Нягледзячы на станоўчы водгук Вальтэра Скота, творчасць Осцін не заваявала прызнання ў тых, хто аддаваў перавагу пануючым эстэтычным каштоўнасцям элітарнага рамантычнага духу часу&lt;ref name=&quot;Litz, A pages 669&quot;&gt;Litz, A. Walton «Recollecting Jane Austen» pp. 669—682 from ''Critical Inquiry'', Vol. 1, No. 3, March 1975 p. 672.&lt;/ref&gt;. З 1830-х гадоў яе раманы пачалі перавыдаваць у Брытаніі, і яны прадаваліся стабільна{{sfn|Johnson|2014|p=232}}{{sfn|Gilson|2005|p=127}}. Усе шэсць кніг Осцін былі ўключаны ў кананічную серыю «Класічныя раманы» (''Standard Novels'') выдаўца Рычарда Бэнтлі, што павысіла іхні статус. У гэтай серыі яе называлі «заснавальніцай школы раманістаў» і геніем&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Austen|first=Jane|title=Sense and Sensibility: A Novel|location=London|publisher=Richard Bentley |year=1833|page=xv}}&lt;/ref&gt;.

Першым французскім крытыкам, які звярнуў увагу на Осцін, быў [[Філарэт Шаль]]. У сваім эсэ 1842 года ён грэбліва адгукнуўся пра яе ў двух сказах як пра скучную пісьменніцу-пераймальніцу, пазбаўленую зместу&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;King, Noel «Jane Austen in France» from ''Nineteenth-Century Fiction'' pp. 1-28, Vol. 8, No. 1, June 1953 p. 23.&lt;/ref&gt;. У Францыі Осцін не атрымлівала шырокага прызнання да 1878 года&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;, калі крытык Леон Бушэ апублікаваў эсэ «Класічны раман у Англіі» ({{lang-fr|Le Roman Classique en Angleterre}}), у якім назваў Осцін «геніем» — і стаў першым французскім аўтарам, які зрабіў гэта&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;King, Noel «Jane Austen in France» from ''Nineteenth-Century Fiction'' pp. 1-28, Vol. 8, No. 1, June 1953 p. 24.&lt;/ref&gt;. Першы дакладны пераклад Осцін на французскую мову з’явіўся ў 1899 годзе, калі [[Фелікс Фенеон]] пераклаў «Нартэнгерскае абацтва» пад назвай «Кэтрын Морланд» (''Catherine Morland'')&lt;ref name=&quot;auto1&quot; /&gt;.

У Брытаніі і Паўночнай Амерыцы аўтарытэт Осцін паступова рос як у вачах публікі, так і ў літаратурных колах. Па словах прафесара Дэвані Лузер, у Злучаных Штатах творы Осцін рэкамендавалі для школьнага чытання ўжо ў 1838 годзе{{sfn|Looser|2017|p=181}}. Філосаф і літаратурны крытык [[Джордж Генры Льюіс]] апублікаваў серыю захопленых артыкулаў у 1840-х і 1850-х гадах{{sfn|Southam|1968|p=152}}{{sfn|Southam|1987|p=20–21}}. Пазней у тым жа стагоддзі раманіст [[Генры Джэймс]] неаднаразова ўхвальна адгукаўся пра Осцін і аднойчы паставіў яе ў адзін шэраг з Шэкспірам, [[Мігель дэ Сервантэс|Мігелем дэ Сервантэсам]] і [[Генры Філдынг]]ам, назваўшы іх «вялікімі жывапісцамі жыцця»{{sfn|Southam|1987|p=70}}.

Публікацыя «[[Успаміны пра Джэйн Осцін|Успамінаў пра Джэйн Осцін]]» Джэймса Эдварда Осцін-Лі ў 1869 годзе прадставіла гісторыю жыцця пісьменніцы шырокай публіцы, стварыўшы вобраз «мілай цётачкі Джэйн» — дабрапрыстойнай старой дзевы. Публікацыя «Успамінаў» паслужыла штуршком да чарговага перавыдання раманаў Осцін. Новыя тыражы выйшлі ў 1883 годзе, а неўзабаве за імі з’явіліся раскошныя ілюстраваныя выданні і калекцыйныя зборы{{sfn|Southam|1987|p=58–62}}. Пісьменнік і крытык [[Леслі Стывен]] назваў масавае захапленне, якое пачалося ў 1880-х гадах, «осцінаманіяй» (''Austenolatry''). На пачатку XX стагоддзя група інтэлектуалаў, вядомых як «[[джэйніты]]» (''Janeites''), выступіла супраць папулярызацыі Осцін, падкрэсліваючы, што іхняе глыбокае разуменне яе творчасці адрозніваецца ад простанароднага захаплення мас.

У адказ на гэта Генры Джэймс асуджаў «падманлівае, сляпое захапленне» Осцін — узрослую хвалю грамадскай цікавасці, якая, на ягоную думку, перавышала «сапраўдныя годнасці і значнасць» пісьменніцы{{sfn|Southam|1987|p=46–47, 230 (што да цытаты Г. Джэймса)}}{{sfn|Johnson|2014|p=234}}. Амерыканскі літаратурны крытык [[Артур Уолтан Літц-малодшы|А. Уолтан Літц-малодшы]] адзначаў, што «анты-джэйніты» XIX і XX стагоддзяў складалі грозны літаратурны атрад, у які ўваходзілі [[Марк Твэн]], Генры Джэймс, [[Шарлота Бронтэ]], [[Дэвід Герберт Лоўрэнс|Д. Г. Лоўрэнс]] і [[Кінгслі Эміс]], але «ў кожным выпадку негатыўнае меркаванне толькі раскрывае асаблівыя абмежаванні або дзівацтвы крытыка, практычна не закранаючы саму Джэйн Осцін»&lt;ref&gt;Litz, A. Walton «Recollecting Jane Austen» pp. 669—682 from ''Critical Inquiry'', Vol. 1, No. 3, March 1975 p. 670.&lt;/ref&gt;.

=== Сучасныя даследаванні ===
[[Файл:Jane Austen, from A Memoir of Jane Austen (1870).jpg|thumb|right|Выява Осцін з «[[Успаміны пра Джэйн Осцін|Успамінаў пра Джэйн Осцін]]» (1871), напісаных яе пляменнікам Джэймсам Эдвардам Осцін-Лі і заснаваных на накідзе Касандры. Усе наступныя партрэты Осцін, як правіла, грунтуюцца на гэтай выяве, уключаючы партрэт на адваротным баку [[Банкнота Банка Англіі ў 10 фунтаў стэрлінгаў|банкноты Банка Англіі ў 10 фунтаў стэрлінгаў]], выпушчанай у абарачэнне ў верасні 2017 года.]]

Творчасць Осцін прыцягнула ўвагу мноства навукоўцаў. Першая дысертацыя, прысвечаная Осцін, была апублікаваная ў 1883 годзе Джорджам Пелью, студэнтам Гарвардскага ўніверсітэта&lt;ref&gt;Devoney Looser, The Making of Jane Austen (Baltimore, MD: Johns Hopkins University Press, 2017), 185—196.&lt;/ref&gt;. Яшчэ адзін ранні акадэмічны аналіз з’явіўся ў 1911 годзе ў эсэ оксфардскага шэкспіразнаўца [[Эндру Сесіл Брэдлі|Э. С. Брэдлі]]{{sfn|Trott|2005|p=92}}, які падзяліў раманы Осцін на «раннія» і «познія» творы — размежаванне, якое выкарыстоўваецца даследчыкамі і сёння{{sfn|Southam|1987|p=79}}. Першай акадэмічнай кнігай пра Осцін у Францыі стала праца Поля і Кейт Раг «Джэйн Осцін» (1914), у якой яны паставілі за мэту патлумачыць, чаму французскім крытыкам і чытачам варта ставіцца да Осцін сур’ёзна&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;. У тым жа годзе Леоні Вілар апублікавала кнігу «Джэйн Осцін: яе жыццё і творчасць» ({{lang-fr|Jane Austen, Sa Vie et Ses Oeuvres}}), якая першапачаткова была яе доктарскай дысертацыяй і стала першым сур’ёзным акадэмічным даследаваннем творчасці Осцін у Францыі&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;. У 1923 годзе Р. У. Чэпмен выпусціў першае навуковае выданне збору твораў Осцін, якое таксама стала першым навуковым выданнем твораў любога англійскага раманіста. Тэксты, падрыхтаваныя Чэпменам, застаюцца асновай для ўсіх наступных выданняў работ Осцін{{sfn|Southam|1987|p=99–100}}{{sfn|Watt|1963|p=10–11}}{{sfn|Gilson|2005|p=149–50}}{{sfn|Johnson|2014|p=239}}.

З выхадам у 1939 годзе кнігі Мэры Ласелс «Джэйн Осцін і яе мастацтва» (''Jane Austen and Her Art'') акадэмічнае вывучэнне творчасці Осцін канчаткова зацвердзілася{{sfn|Southam|1987|p=107–109, 124}}. Ласелс прааналізавала кнігі, якія чытала Осцін, і іхні ўплыў на яе працы, а таксама старанна даследавала стыль пісьменніцы і яе «мастацтва апавядання». Пачалі ўзнікаць засцярогі, што навукоўцы ўскладняюць простае чытацкае ўспрыманне Осцін, прапануючы ўсё больш эзатэрычныя тэорыі; гэтыя спрэчкі працягваюцца і па сёння{{sfn|Southam|1986|p=108}}{{sfn|Watt|1963|p=10–11}}{{sfn|Stovel|2014|p=248}}{{sfn|Southam|1987|p=127}}.

Перыяд пасля Другой сусветнай вайны адзначыўся з’яўленнем разнастайных крытычных падыходаў да творчасці Осцін, уключаючы [[Тэорыя фемінізму|фемінісцкую]] і, магчыма, найбольш спрэчную — [[Посткаланіяльная тэорыя|посткаланіяльную тэорыю]]&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Said, Edward W.|title=Culture and imperialism |url=https://archive.org/details/cultureimperiali0000said|publisher=Vintage Books |year=1994|isbn=0-679-75054-1|edition=1st Vintage books|location=New York|oclc=29600508}}&lt;/ref&gt;. Разрыў паміж масавым успрыманнем Осцін (асабліва сучаснымі «[[Джэйніты|джэйнітамі]]») і акадэмічнымі ацэнкамі павялічыўся{{sfn|Rajan|2005|p=101–110}}. У 1994 годзе літаратурны крытык [[Гаральд Блум]] уключыў Осцін у лік [[Заходні канон: кнігі і школа ўсіх часоў|найвялікшых заходніх пісьменнікаў усіх часоў]]&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bloom |first=Harold |author-link=Harold Bloom |year=1994 |title=The Western Canon: The Books and School of the Ages |page=[https://archive.org/details/westerncanonbook00bloorich/page/2 2] |location=New York |publisher=Harcourt Brace |isbn=0-15-195747-9 |url=https://archive.org/details/westerncanonbook00bloorich/page/226}}&lt;/ref&gt;.

У [[Кітайская Народная Рэспубліка|Кітайскай Народнай Рэспубліцы]] пасля 1949 года творы Осцін лічыліся занадта легкадумнымі&lt;ref&gt;Zhu Hong «Nineteenth-Century British Fiction in New China: A Brief Report» pp. 207—213 from ''Nineteenth-Century Fiction'', Volume 37, No. 2. September 1982 p. 210.&lt;/ref&gt;, і падчас [[Культурная рэвалюцыя ў Кітаі|Культурнай рэвалюцыі]] 1966—1976 гадоў яна была забаронена як «брытанская буржуазная імперыялістка»&lt;ref&gt;Zhu Hong «Nineteenth-Century British Fiction in New China: A Brief Report» pp. 207—213 from ''Nineteenth-Century Fiction'', Volume 37, No. 2. September 1982 p. 212.&lt;/ref&gt;. У канцы 1970-х, калі працы Осцін былі перавыдадзены ў Кітаі, яе папулярнасць у чытачоў ставіла ў тупік улады, якім было цяжка зразумець, што людзі звычайна чытаюць кнігі для задавальнення, а не для палітычнай асветы&lt;ref&gt;Zhu Hong «Nineteenth-Century British Fiction in New China: A Brief Report» pp. 207—213 from ''Nineteenth-Century Fiction'', Volume 37, No. 2. September 1982 p. 213.&lt;/ref&gt;.

[[Кансерватызм|Кансерватыўны]] амерыканскі прафесар Джын Копел сцвярджаў, што Осцін і яе сям’я былі «[[Тарызм|торы]] да мозгу касцей», то-бок кансерватарамі, якія знаходзіліся ў апазіцыі да [[Лібералізм|ліберальных]] [[Вігі|вігаў]]. Хоць некаторыя аўтары-[[Фемінізм|феміністкі]], такія як Клодыя Джонсан і Молі Сэндак, залічвалі Осцін да сваіх прыхільніц, Копел, спасылаючыся на філосафа [[Ханс-Георг Гадамер|Ханса-Георга Гадамера]], даказваў, што розныя людзі рэагуюць на літаратурны твор па-рознаму, суб’ектыўна. Такім чынам, канкуруючыя інтэрпрэтацыі творчасці Осцін могуць быць у роўнай ступені слушнымі, пры ўмове што яны заснаваныя на тэкставым і гістарычным аналізе: Осцін можна разглядаць і як феміністку, якая крытыкуе грамадства [[Эпоха Рэгенцтва (Вялікабрытанія)|эпохі Рэгентцтва]], і як кансерватара, які адстойвае ягоныя каштоўнасці&lt;ref name=&quot;Koppel&quot;&gt;{{cite web|last=Koppel|first=Gene|date=2 November 1989|title=Pride and Prejudice: Conservative or Liberal Novel—Or Both? (A Gadamerian Approach)|url=http://www.jasna.org/persuasions/printed/number11/koppel.htm|access-date=25 October 2016}}&lt;/ref&gt;.

== Прызнанне і памяць ==
[[Файл:Jane Austen, Poets' Corner.jpg|thumb|upright|Мемарыяльная дошка ў гонар Осцін на сцяне [[Куток паэтаў|Кутка паэтаў]] у [[Вэстмінстэрскае абацтва|Вэстмінстэрскім абацтве]], Лондан]]
У 2013 годзе ў азнаменаванне двухсотгоддзя публікацыі рамана «Пыха і прадузятасць» [[Каралеўская пошта]] Вялікабрытаніі выпусціла серыю паштовых марак з ілюстрацыямі да твораў Осцін&lt;ref&gt;{{cite web |author=Press Association|url=https://www.theguardian.com/books/2013/feb/21/jane-austen-200th-anniversary-stamps|title= Jane Austen stamps go on sale|date=21 February 2013|access-date=18 верасня 2022|work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;.

Партрэт Осцін размешчаны на банкноце ў 10 фунтаў стэрлінгаў, выпушчанай [[Банк Англіі|Банкам Англіі]]. Яна была ўведзена ў абарачэнне ў 2017 годзе, замяніўшы купюру з выявай [[Чарлз Дарвін|Чарлза Дарвіна]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2017-09-14/jane-austen-is-now-on-the-10-pound-note/8947154|title=Jane Austen is now on Britain's 10 pound note|date=14 September 2017|website=ABC News|language=en-AU|access-date=4 снежня 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2017/jul/18/jane-austen-banknote-unveiled-with-strange-choice-of-quotation|title=Jane Austen banknote unveiled – with strange choice of quotation|last=Morris|first=Steven|date=18 July 2017|work=The Guardian|access-date=4 снежня 2019|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;.

У ліпені 2017 года, у 200-я ўгодкі смерці Осцін, у горадзе [[Бейзінгстоўк]] (графства Хэмпшыр) быў усталяваны помнік Осцін&lt;ref&gt;Zamira Rahim.[https://www.cnn.com/2017/07/18/europe/jane-austen-statue-unveiled-bicentenary/index.html «World first' statue of Jane Austen unveiled»]. CNN. 18 July 2017.&lt;/ref&gt;.

== Спіс твораў ==
{{col-begin}}
'''Раманы'''
&lt;br /&gt;
У парадку публікацыі:
* «[[Розум і пачуцці]]» ({{lang-en|Sense and Sensibility}}; 1811)
* «[[Пыха і перадузятасць]]» ({{lang-en|Pride and Prejudice}}; 1813)
* «[[Мэнсфілд-парк (раман)|Мэнсфілд-парк]]» ({{lang-en|Mansfield Park}}; 1814)
* «[[Эма (раман)|Эма]]» ({{lang-en|Emma}}; 1816)
* «[[Перакананне (раман)|Перакананне]]» ({{lang-en|Persuasion}}; 1818, пасмяротна)
* «[[Нортэнгерскае абацтва (раман)|Нортэнгерскае абацтва]]» ({{lang-en|Northanger Abbey}}; 1818, пасмяротна)
* «[[Лэдзі Сьюзан (раман)|Лэдзі Сьюзан]]» ({{lang-en|Lady Susan}}; 1871, пасмяротна)

'''Няскончаныя творы'''
* «[[Уотсаны (раман)|Уотсаны]]» ({{lang-en|The Watsons}}; 1804)
* «[[Сэндытан (раман)|Сэндытан]]» ({{lang-en|Sanditon}}; 1817)

'''Іншыя працы'''
* «Сэр Чарльз Грандысан, або Шчасліўчык, камедыя ў 6 дзеяннях» ({{lang-en|Sir Charles Grandison or The happy Man, a Comedy in 6 acts}}), [[Гісторыя сэра Чарльза Грандысана|адаптаваная]] п’еса (1793, 1800){{sfn|Southam|1986|p=187–189}}
* «[[План рамана, згодна з падказкамі з розных крыніц]]» ({{lang-en|Plan of a Novel, According to Hints from Various Quarters}}, 1815)
* Вершы (1796—1817)
* Малітвы (1796—1817)
* Лісты (1796—1817)

{{col-break}}
'''«Ювенілія». Том першы''' (1787—1793){{efn|Спіс юнацкіх твораў падаецца паводле выдання: {{cite book |editor-last1=Chapman |editor-first1=R.W. |editor-last2=Southam |editor-first2=B.C. |date=1969 |orig-date=1954 |title=The Works of Jane Austen |volume=VI |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0192547064}}, з дапаўненнямі паводле дадатковых даследаванняў, адлюстраваных у кнізе: {{cite book |editor-last1=Doody |editor-first1=Margaret Anne |editor-last2=Murray |editor-first2=Douglas |date=1993 |title=Catharine and Other Writings |url=https://archive.org/details/catharineotherwr0000aust |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-282823-1}}}}
* «Фрэдэрык і Эльфрыда» ({{lang-en|Frederic &amp; Elfrida}})
* «Джэк і Аліса» ({{lang-en|Jack &amp; Alice}})
* «Эдгар і Эма» ({{lang-en|Edgar &amp; Emma}})
* «Генры і Эліза» ({{lang-en|Henry and Eliza}})
* «Прыгоды містэра Харлі» ({{lang-en|The Adventures of Mr. Harley}})
* «Сэр Уільям Маўнтэгю» ({{lang-en|Sir William Mountague}})
* «Успаміны містэра Кліфарда» ({{lang-en|Memoirs of Mr. Clifford}})
* «[[Прыгожая Касандра (раман)|Прыгожая Касандра]]» ({{lang-en|The Beautifull Cassandra}} [арфаграфія аўтара])
* «Амелія Вэбстэр» ({{lang-en|Amelia Webster}})
* «Візіт» ({{lang-en|The Visit}})
* «Таямніца» ({{lang-en|The Mystery}})
* «Тры сястры» ({{lang-en|The Three Sisters}})
* «Фрагмент» ({{lang-en|A Fragment}})
* «Прыгожае апісанне» ({{lang-en|A beautiful description}})
* «Шчодры вікарый» ({{lang-en|The generous Curate}})
* «Ода жалю» ({{lang-en|Ode to Pity}})
{{col-break}}
'''«Ювенілія». Том другі''' (1787—1793)
* «[[Каханне і сяброўства (апавяданне)|Каханне і сяброўства]]» ({{lang-en|Love and Freindship}} [арфаграфія аўтара])
* «Замак Леслі» ({{lang-en|Lesley Castle}})
* «[[Гісторыя Англіі (Джэйн Осцін)|Гісторыя Англіі]]» ({{lang-en|The History of England}})
* «Зборнік лістоў» ({{lang-en|A Collection of Letters}})
* «Жанчына-філосаф» ({{lang-en|The female philosopher}})
* «Першы акт камедыі» ({{lang-en|The first Act of a Comedy}})
* «Ліст ад маладой лэдзі» ({{lang-en|A Letter from a Young Lady}})
* «Падарожжа па Уэльсе» ({{lang-en|A Tour through Wales}})
* «Аповесць» ({{lang-en|A Tale}})
'''«Ювенілія». Том трэці''' (1787—1793)
* «Эвелін» ({{lang-en|Evelyn}})
* «[[Кэтрын, або Альтанка]]» ({{lang-en|Catharine, or The Bower}})
{{col-end}}

== Заўвагі ==
{{notelist|2}}

{{Зноскі}}

== Крыніцы ==
* {{cite encyclopedia |last=Камароўская |first=Т. Я. |editor-last1=Пашкоў |editor-first1=Г. П. |editor-link=Генадзь Пятровіч Пашкоў |date=2000 |url=https://app.box.com/v/bielaruskaja-encyklapiedyja/file/24387935035 |title=Осцін |encyclopedia=Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах |location=Мінск |publisher=[[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]] |volume=11 |isbn=9789851101883}}
* {{cite book |editor-last1=Alexander |editor-first1=Christine |editor-last2=McMaster |editor-first2=Juliet |date=2005 |title=The Child Writer from Austen to Woolf |url=https://archive.org/details/childwriterfroma0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-81293-3}}
* {{cite book |last=Auerbach |first=Emily |date=2004 |title=Searching for Jane Austen |location=Madison |publisher=University of Wisconsin Press |isbn=0-299-20184-8}}
* {{cite book |last=Austen |first=Jane |editor-last1=Doody |editor-first1=Margaret Anne |editor-last2=Murray |editor-first2=Douglas |date=1993 |title=Catharine and Other Writings |url=https://archive.org/details/catharineotherwr0000aust |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-282823-1}}
* {{cite book |last=Austen |first=Jane |editor-last1=Starkey |editor-first1=David |date=2006 |title=[[The History of England (Austen)|The History of England]]. Icon Books, HarperCollins Publishers |isbn=0-06-135195-4}}
* {{cite book |last=Austen |first=Henry Thomas |date=1817 |chapter=Biographical Notice of the Author |title=Northanger Abbey and Persuasion |location=London |publisher=John Murray}}
* {{cite book |last=Austen-Leigh |first=James Edward |editor-last1=Chapman |editor-first1=R.W. |date=1967 |title=[[A Memoir of Jane Austen]] |location=Oxford |publisher=Oxford University Press}}
* {{cite book |last1=Austen-Leigh |first1=William |last2=Austen-Leigh |first2=Richard Arthur |date=1913 |title=Jane Austen: Her Life and Letters, A Family Record |location=London |publisher=Smith, Elder &amp; Co.}}
* {{cite book |last=Bayley |first=John |editor-last1=Grey |editor-first1=J. David |date=1986 |chapter=Characterization in Jane Austen |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan Publishing Company |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/24 24]–34 |isbn=0-02-545540-0}}
* {{cite journal |last=Baker |first=Amy |date=2014 |title=Caught in the Act of Greatness: Jane Austen's Characterization Of Elizabeth And Darcy By Sentence Structure In ''Pride and Prejudice'' |journal=Explicator |volume=72 |issue=3 |pages=169–178}}
* {{cite book |last=Brownstein |first=Rachel M. |editor-last1=Troost |editor-first1=Linda |editor-last2=Greenfield |editor-first2=Sayre |date=2001 |chapter=Out of the Drawing Room, Onto the Lawn |title=Jane Austen in Hollywood |url=https://archive.org/details/janeausteninholl0000unse |location=Lexington |publisher=University Press of Kentucky |pages=[https://archive.org/details/janeausteninholl0000unse/page/12 13]–21 |isbn=0-8131-9006-1}}
* {{cite book |last=Butler |first=Marilyn |editor-last1=Grey |editor-first1=J. David |date=1986 |chapter=History, Politics and Religion |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan Publishing Company |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/190 190]—208 |isbn=0-02-545540-0}}
* {{cite book |last=Byrne |first=Paula |authorlink=Паўла Бірн |date=2002 |title=Jane Austen and the Theatre |location=London and New York |publisher=Continuum |isbn=978-1-84725-047-6}}
* {{cite book |editor-last1=Cartmell |editor-first1=Deborah |editor-last2=Whelehan |editor-first2=Imelda |date=2007 |title=The Cambridge Companion to Literature on Screen |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-84962-3}}
* {{cite book |last=Collins |first=Irene |date=1994 |title=Jane Austen and the Clergy |location=London |publisher=The Hambledon Press |isbn=1-85285-114-7}}.
* {{cite book |editor-last1=Copeland |editor-first1=Edward |editor-last2=McMaster |editor-first2=Juliet |date=2014 |title=The Cambridge Companion to Jane Austen |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-74650-2}}
* {{cite book |last=Doody |first=Margaret Anne |authorlink=Маргарэт Эн Дудзі |editor-last1=Copeland |editor-first1=Edward |editor-last2=McMaster |editor-first2=Juliet |date=2014 |chapter=The Early Short Fiction |title=The Cambridge Companion to Jane Austen |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=72–86|isbn=978-0-521-74650-2}}
* {{cite book |last=Duffy |first=Joseph |editor-last1=Grey |editor-first1=J. David |date=1986 |chapter=Criticism, 1814–1870 |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan Publishing Company |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/92 93]–101|isbn=0-02-545540-0}}
* {{cite book |last=Fergus |first=Jan |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Biography |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/2 3]–11 |isbn=0-521-82644-6}}
* {{cite book |last=Fergus |first=Jan |editor-last1=Copeland |editor-first1=Edward |editor-last2=McMaster |editor-first2=Juliet |date=2014 |chapter=The Professional Woman Writer |title=The Cambridge Companion to Jane Austen |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=1–20 |isbn=978-0-521-74650-2}}
* {{cite book |last=Gay |first=Penny |date=2002 |title=Jane Austen and the Theatre |url=https://archive.org/details/janeaustentheatr0000gayp_z7k7 |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-65213-8}}
* {{cite book |last=Gilson |first=David |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Letter publishing history |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/120 121]–159 |isbn=0-521-82644-6}}
* {{cite book |last=Gilson |first=David |editor-last1=Grey |editor-first1=J. David |date=1986 |chapter=Editions and Publishing History |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan Publishing Company |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/134 135]–139 |isbn=0-02-545540-0}}
* {{cite book |last=Grey |first=J. David |date=1986 |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan Publishing Company|isbn=0-02-545540-0}}
* {{cite book |last=Grundy |first=Isobel |editor-last1=Copeland |editor-first1=Edward |editor-last2=McMaster |editor-first2=Juliet |date=2014 |chapter=Jane Austen and literary traditions |title=The Cambridge Companion to Jane Austen |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=192–214 |isbn=978-0-521-74650-2}}
* {{cite journal |last=Halperin |first=John |date=1985 |title=Jane Austen's Lovers |journal=SEL: Studies in English Literature 1500–1900 |volume=25 |issue=4, Autumn |pages=719–720}}
* {{cite book |last=Harding |first=D.W. |editor-last1=Watt |editor-first1=Ian |editor-link1=Іэн Уат |date=1963 |chapter=Regulated Hatred: An Aspect of the Work of Jane Austen |title=Jane Austen: A Collection of Critical Essays |location=Englewood Cliffs, NJ |publisher=Prentice-Hall}}
* {{cite book |last=Honan |first=Park |authorlink=Пак Хонан |date=1987 |title=Jane Austen: A Life |location=New York |publisher=St. Martin's Press |isbn=0-312-01451-1}}
* {{cite book |last=Irvine |first=Robert |date=2005 |title=Jane Austen |location=London |publisher=Routledge |isbn=0-415-31435-6}}
* {{cite book |last=Jenkyns |first=Richard |date=2004 |title=A Fine Brush on Ivory: An Appreciation of Jane Austen |url=https://archive.org/details/finebrushonivory00jenk_0 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-927661-7}}
* {{cite book |last=Johnson |first=Claudia |editor-last1=Copeland |editor-first1=Edward |editor-last2=McMaster |editor-first2=Juliet |date=2014 |chapter=Austen cults and cultures |title=The Cambridge Companion to Jane Austen |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=232–247 |isbn=978-0-521-74650-2}}
* {{cite book |last=Kelly |first=Gary |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Education and accomplishments |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/252 252]–259 |isbn=0-521-82644-6}}
* {{cite book |last=Keymer |first=Thomas |editor-last1=Copeland |editor-first1=Edward |editor-last2=McMaster |editor-first2=Juliet |date=2014 |chapter=''Northanger Abbey'' and ''Sense and Sensibility'' |title=The Cambridge Companion to Jane Austen |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=21–38 |isbn=978-0-521-74650-2}}
* {{cite journal |last=King |first=Noel J. |year=1953 |title=Jane Austen in France |journal=Nineteenth-Century Fiction |volume=8 |issue=1 |pages=1–26 |doi=10.2307/3044273 |jstor=3044273}}
* {{cite book |last=Kirkham |first=Margaret |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Portraits |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/68 68]–82 |isbn=0-521-82644-6}}
* {{cite book |last=Lascelles |first=Mary |authorlink=Мэры Ласелс |date=1966 |orig-date=1939 |title=Jane Austen and Her Art |location=Oxford |publisher=Oxford University Press}}
* {{cite book |last=Lane |first=Maggie |date=1995 |title=Jane Austen and Food |location=London |publisher=The Hambledon Press}}
* {{cite book |last=Leavis |first=F.R. |date=1960 |title=The Great Tradition: George Eliot, Henry James, Joseph Conrad |location=London |publisher=Chatto &amp; Windus}}
* {{cite book |editor-last1=Le Faye |editor-first1=Deirdre |editor-link1=Дэйрдрэ Ле Фэй|date=1995 |title=Jane Austen's Letters |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-283297-2}}
* {{cite book |last=Le Faye |first=Deirdre |editor-last1=Copeland |editor-first1=Edward |editor-last2=McMaster |editor-first2=Juliet |date=2014 |chapter=Chronology of Jane Austen's Life |title=The Cambridge Companion to Jane Austen |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=xv-xxvi |isbn=978-0-521-74650-2}}
* {{cite book |last=Le Faye |first=Deirdre |date=2002 |title=Jane Austen: The World of Her Novels |url=https://archive.org/details/janeaustenworldo0000lefa_g2g5 |location=New York |publisher=Harry N. Abrams |isbn=0-8109-3285-7}}
* {{cite book |last=Le Faye |first=Deirdre |date=2004 |title=Jane Austen: A Family Record''. Second Edition |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-53417-8}}
* {{cite book |last=Le Faye |first=Deirdre |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Letters |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/32 33]–40 |isbn=0-521-82644-6}}
* {{cite book |last=Le Faye |first=Deirdre |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Memoirs and Biographies |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/50 51]–58 |isbn=0-521-82644-6}}
* {{cite book |last=Litz |first=A. Walton |date=1965 |title=Jane Austen: A Study of Her Development |location=New York |publisher=Oxford University Press}}
* {{cite book |last=Litz |first=A. Walton |editor-last1=Grey |editor-first1=J. David |date=1986 |chapter=Chronology of Composition |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/46 47]–62 |isbn=0-02-545540-0}}
* {{cite book |last=Lodge |first=David |editor-last1=Grey |editor-first1=J. David |date=1986 |chapter=Jane Austen's Novels: Form and Structure |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/164 165]–179 |isbn=0-02-545540-0}}
* {{cite book |last=Looser |first=Devoney |date=2017 |title=The Making of Jane Austen |url=https://archive.org/details/makingofjaneaust0000loos |location=Baltimore, MD |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=1-4214-2282-4}}
* {{cite book |last=Lynch |first=Deirdre Shauna |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Sequels |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/160 160]–169 |isbn=0-521-82644-6}}
* {{cite book |last=MacDonagh |first=Oliver |date=1991 |title=Jane Austen: Real and Imagined Worlds |location=New Haven |publisher=Yale University Press |isbn=0-300-05084-4}}.
* {{cite book |last=McMaster |first=Juliet |editor-last1=Grey |editor-first1=J. David |date=1986 |chapter=Education |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan Publishing Company |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/140 140]–142 |isbn=0-02-545540-0}}
* {{cite book |last=Miller |first=D.A. |date=2003 |title=Jane Austen, or The Secret of Style |location=Princeton |publisher=Princeton University Press |isbn=0-691-12387-X}}.
* {{cite book |last=Nokes |first=David |authorlink=Дэвід Ноўкс |date=1998 |title=Jane Austen: A Life |location=Berkeley |publisher=University of California Press |isbn=0-520-21606-7}}
* {{cite book |last=Page |first=Norman |date=1972 |title=The Language of Jane Austen |url=https://archive.org/details/languageofjaneau0000page |location=Oxford |publisher=Blackwell |isbn=0-631-08280-8}}.
* {{cite book |last=Polhemus |first=Robert M. |editor-last1=Grey |editor-first1=J. David |date=1986 |chapter=Jane Austen's Comedy |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/60 60]–71 |isbn=0-02-545540-0}}
* {{cite book |last=Raven |first=James |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Book Production |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/194 194]–203 |isbn=0-521-82644-6}}
* {{cite book |last=Raven |first=James |date=2007 |title=The Business of Books: Booksellers and the English Book Trade |location=New Haven |publisher=Yale University Press |isbn=0-300-12261-6}}
* {{cite book |last=Rajan |first=Rajeswari |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Critical Responses, Recent |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/100 101] |isbn=0-521-82644-6}}
* {{cite book |last=Scott |first=Walter |authorlink=Вальтэр Скот |editor-last1=Southam |editor-first1=B.C. |date=1968 |chapter=Walter Scott, an unsigned review of ''Emma'', ''Quarterly Review'' |title=Jane Austen: The Critical Heritage, 1812–1870 |location=London |publisher=Routledge and Kegan Paul |pages=58–69 |isbn=0-7100-2942-X}}
* {{cite book |last=Southam |first=B.C. |editor-last1=Grey |editor-first1=J. David |date=1986 |chapter=Grandison |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/186 187]–189 |isbn=0-02-545540-0}}
* {{cite book |last=Southam |first=B.C. |editor-last1=Grey |editor-first1=J. David |date=1986 |chapter=Criticism, 1870–1940 |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/102 102]–109 |isbn=0-02-545540-0}}
* {{cite book |editor-last1=Southam |editor-first1=B.C. |date=1968 |title=Jane Austen: The Critical Heritage, 1812–1870 |volume=1 |location=London |publisher=Routledge and Kegan Paul |isbn=0-7100-2942-X}}
* {{cite book |editor-last1=Southam |editor-first1=B.C. |date=1987 |title=Jane Austen: The Critical Heritage, 1870–1940 |volume=2 |location=London |publisher=Routledge and Kegan Paul |isbn=0-7102-0189-3}}
* {{cite book |last=Southam |first=B.C. |editor-last1=Grey |editor-first1=J. David |date=1986 |chapter=Juvenilia |title=The Jane Austen Companion |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/244 244]–255 |isbn=0-02-545540-0}}
* {{cite book |last=Stovel |first=Bruce |editor-last1=Copeland |editor-first1=Edward |editor-last2=McMaster |editor-first2=Juliet |date=2014 |chapter=Further reading|title=The Cambridge Companion to Jane Austen |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=248–266 |isbn=978-0-521-74650-2}}
* {{cite book |last=Sutherland |first=Kathryn |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Chronology of composition and publication |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/12 12]–22 |isbn=0-521-82644-6}}
* {{cite book |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |editor-link1=Джанет Тод |date=2005 |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-82644-6}}
* {{cite book |last=Todd |first=Janet |authorlink=Джанет Тод |date=2015 |title=The Cambridge Introduction to Jane Austen |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-49470-1}}
* {{cite book |last=Tomalin |first=Claire |authorlink=Клэр Томалін |date=1997 |title=Jane Austen: A Life |location=New York |publisher=Alfred A. Knopf |isbn=0-679-44628-1}}
* {{cite book |last=Troost |first=Linda |editor-last1=Cartmell |editor-first1=Deborah |editor-last2=Whelehan |editor-first2=Imelda |date=2007 |chapter=The Nineteenth-Century Novel on Film |title=The Cambridge Companion to Literature on Screen |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=75–89 |isbn=978-0-521-84962-3}}
* {{cite book |last=Trott |first=Nicola |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Critical Responess, 1830–1970 |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/92 92]–100 |isbn=0-521-82644-6}}
* {{cite book |last=Tucker |first=George Holbert |date=1986 |chapter=Amateur Theatricals at Steventon |title=The Jane Austen Companion''. Ed. J. David Grey |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/n19 1]–4 |isbn=0-02-545540-0}}
* {{cite book |last=Tucker |first=George Holbert |date=1986 |chapter=Jane Austen's Family |title=The Jane Austen Companion''. Ed. J. David Grey |url=https://archive.org/details/janeaustencompan00grey |location=New York |publisher=Macmillan |pages=[https://archive.org/details/janeaustencompan00grey/page/142 143]–153 |isbn=0-02-545540-0}}
* {{cite book |last=Waldron |first=Mary |editor-last1=Todd |editor-first1=Janet |date=2005 |chapter=Critical Response, early |title=Jane Austen in Context |url=https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/janeaustenincont0000unse/page/82 83]–91 |isbn=0-521-82644-6}}
* {{cite book |editor-last1=Watt |editor-first1=Ian |editor-link1=Іэн Уат |date=1963 |title=Jane Austen: A Collection of Critical Essays |location=Englewood Cliffs, NJ |publisher=Prentice Hall}}
* {{cite book |last=Wiltshire |first=John |date=1992 |title=Jane Austen and the Body: The Picture of Health |url=https://archive.org/details/janeaustenbodyth0000wilt |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-41476-8}}

== Літаратура ==

* Остэн, Дж. Пыха і перадузятасць: раман / Джэйн Остэн; пер. з англ. Г. В. Янкуты. — Мінск : А. М. Янушкевіч, 2019. — 396 с.: іл. ISBN 978-985-7165-98-8.

== Спасылкі ==
{{commonscat-inline|Jane Austen|Джэйн Осцін}}
* [http://prajdzisvet.org/text/527-pykha-i-pieraduziatasts.html Пыха і перадузятасць], урывак у перакладзе Ганны Янкуты.
* [http://www.valeriodistefano.com/gutenberg/pdf/indexes/autha.htm Works by Jane Austen]{{Недаступная спасылка}} in [http://www.classicistranieri.com Classici Stranieri] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070121145907/http://www.classicistranieri.com/ |date=21 студзеня 2007 }}
* [http://romance-books.classic-literature.co.uk/jane-austen/ Jane Austen] — e-books in easy to read HTML format.
* [http://www.jane-austens-house-museum.org.uk/ The Jane Austen Museum] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160529064539/http://www.jane-austens-house-museum.org.uk/ |date=29 мая 2016 }}
* [http://books.guardian.co.uk/authors/author/0,5917,-12,00.html Guardian Books «Author Page»], with profile and links to further articles.
* [http://www.pemberley.com The Republic of Pemberley], the largest Jane Austen site on the web.
** [http://www.pemberley.com/janeinfo/janeinfo.html Jane Austen Information Page]
** [http://www.pemberley.com/filmography/filmography.html Filmography of Jane Austen Adaptations] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060315190430/http://www.pemberley.com/filmography/filmography.html |date=15 сакавіка 2006 }}
* [http://www.hants.gov.uk/austen Hampshire, inspirational home of Jane Austen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060814220510/http://www.hants.gov.uk/austen/ |date=14 жніўня 2006 }}
* [http://www.jasna.org The Jane Austen Society of North America]
* [http://www.jasa.net.au/index.html The Jane Austen Society of Australia]
* [http://pia-frauss.de/fonts/ja.htm Jane Austen font]
* [http://www.imdb.com/title/tt0414387/ 2005 film adaptation]
* [http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&amp;UID=5167 Literary Encyclopedia entry]
* [http://www.britishtours.com/360/jane_austen.html Jane Austen’s home at Chawton, Quicktime VR image]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Джэйн Осцін}}

{{DEFAULTSORT:Осцін Джэйн}}
[[Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Аўтары любоўных раманаў]]
[[Катэгорыя:Пісьменніцы Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу]]
[[Катэгорыя:Пісьменніцы XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Джэйн Осцін| ]]</text>
      <sha1>b7fvbt714dsrzil5owjgu5nxzbnbule</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Апалінарый Гіляравіч Гараўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71486</id>
    <revision>
      <id>5131034</id>
      <parentid>5043952</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T16:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Біяграфія */</comment>
      <origin>5131034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31369" sha1="15ji2k15b6ykyqhtlxwl6jywsla7txx" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Гараўскі}}
{{Мастак}}
'''Апалінарый Гіляравіч (Гілярыевіч) Гараўскі''' ({{ДН|30|1|1833|18}}{{sfn|Юркевіч|2023|}}, маёнтак [[Новыя Набаркі|Наборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}}&lt;!-- У Новых пазначаны гасподскі двор. Або Старыя Набаркі? --&gt;, [[Ігуменскі павет]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], цяпер [[Клічаўскі раён]] — {{ДС|28|3|1900}}, {{МС|Санкт-Пецярбург}}) — беларускі мастак XIX стагоддзя. Брат мастакоў [[Іпаліт Гіляравіч Гараўскі|Іпаліта]] і [[Гілярый Гіляравіч Гараўскі|Гілярыя Гараўскіх]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга|спасылка=|аўтар=|загаловак=Биографический справочник|адказны=|год=1982|частка=Аполлинарий Гиляриевич // Горавские|арыгінал=|выданне=|месца=Мн.|выдавецтва=«Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки|том=5|старонкі=158-159|старонак=737|серыя=|isbn=|тыраж=}}&lt;/ref&gt;.

У літаратуры даюць таксама іншыя месцы нараджэння Апалінарыя Гараўскага, напрыклад, [[Уборкі (Чэрвеньскі раён)|Уборкі]] ў Чэрвеньскім раёне, або «''Уборкі, сёння ў межах вёскі Астроўкі''»&lt;ref&gt;Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Мінская вобласць&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Апалінарый Гараўскі: серыя «Славутыя мастакі з Беларусі»&lt;/ref&gt; у Берэзінскім раёне, пры тым адлегласць паміж цяперашнім урочышчам [[Уборкі (Бярэзінскі раён)|Уборкі]] і [[Астроўкі (Бярэзінскі раён)|Астроўкамі]] каля 5 км. У 2023 годзе месца нараджэння Апалінарыя Гараўскага ўдакладнена па метрычнай кнізе як ваколіца [[Новыя Набаркі|Наборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}} (цяпер Новыя Набаркі ў Клічаўскім раён).

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і сям’я ===
[[Файл:Партрэт маці А. Гараўскі.jpg|250px|міні|«Мар’яна Якаўлеўна Гараўская» — маці мастака, 1868]]
Паходзіў з дробнамаёнткавага шляхецкага роду [[Гараўскія герба «Кораб»|Гараўскіх]] герба «[[Кораб (герб)|Кораб]]». Бацькі — Гіляры Францішкавіч Гараўскі і Мар’яна Якаўлеўна&lt;!--Так, як разумею, называў яе сам мастак, і гэта пацверджана метрычнай кнігай, а на «Мар’яна Аляксандраўна Усціновіч» трэба хоць якая крыніца, а не проста ананімная праўка--&gt;. Гараўскія мелі каля 200 га зямлі, якая дасталася бацьку мастака Гелярыю ад дзеда мастака Францішка Гараўскага&lt;ref&gt;РГИА. ― Ф. 1343. ― Оп. 19. ― Д. 3065 ; РГВИА. ― Ф. 400. ― Оп. 12. ― Д. 18689 (1893)&lt;/ref&gt;.

У сям’і было тры дачкі — Юліяна-Схаластыка (1831, [[Уборкі (Бярэзінскі раён)|Уборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}}), Феліцыяна-Паўліна (1834, [[Новыя Набаркі|Наборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}}), Амелія (каля 1842), і сыны — Іпаліт (1828, [[Астроўкі (Бярэзінскі раён)|Астроўкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― пасля 1864){{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=158-159}}, Апалінары (1833, Наборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ―1900), Караль (1838, Уборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― пасля 1869), Гектар (1843, Уборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― 1893), Гіляры (1847, Уборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― пасля 1875).{{sfn|Юркевіч|2023|}} Караль і Гектар былі прафесійнымі вайскоўцамі, Іпаліт, Апалінар і Гілярый ― мастакамі&lt;ref&gt;Апалінар Гараўскі = Аполлинарий Горавский = Apalinar Garausky. Минск : Беларусь, 2014. ― ISBN 978-985-01-1111-1&lt;/ref&gt;.

Ваколіца [[Уборкі (Бярэзінскі раён)|Уборкі]] цяпер не існуе, урочышча за 2 км на паўночны ўсход ад [[Падкамень|Падкаменя]] і 5 км на ўсход ад [[Брадзец|Брадца]] [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскага раёна]].

=== Адукацыя ===
[[Файл:Fedelio Bruni.jpg|250px|міні|злева|«Партрэт Ф. А. Бруні», 1871]]
Апалінарый вучыўся ў Брэст-Літоўскім кадэцкім корпусе ў 1842—1850 гадах. Яшчэ ў дзяцінстве паказаў здольнасці да малявання. Вядомы архітэктар [[Мікалай Лявонцьевіч Бенуа|Мікалай Бенуа]], які бываў у свайго дзядзькі, начальніка кадэцкага корпуса, звярнуў увагу на адоранага хлопчыка і ў 1850 годзе садзейнічаў яго пераводу ў [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Пецярбургскую акадэмію мастацтваў]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt; з прызначэннем часовай штогадовай дапамогі ў памеры жалавання гвардыі прапаршчыка. У Акадэміі Гараўскі вучыўся ў {{нп3|Максім Нічыпаравіч Вараб’ёў|М. Н. Вараб’ёва|ru|Воробьёв, Максим Никифорович}} і [[Фёдар Антонавіч Бруні|Ф. А. Бруні]]&lt;ref name=&quot;Викитека ЭСБЕ Горавский&quot;&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Горавский}}&lt;/ref&gt; вольнапрыходным вучнем да 1854 года.

Напісаны ў першыя гады вучобы (1852), падчас канікулаў у родавым маёнтку, пейзаж «Балота» зацікавіў акадэмічны савет і быў набыты ва ўласную калекцыю [[Аляксандр II (імператар расійскі)|спадкаемцам расійскага стальца]]. У 1853 годзе А. Гараўскі стварыў карціну «Від Ручэйскага возера блізу горада Таропца», якая прынесла яму малы залаты медаль і была набыта калекцыянерам {{нп3|Васіль Аляксандравіч Кокараў|В. А. Кокаравым|ru|Кокорев, Василий Александрович}}.

За дыпломную работу, выкананую ў 1854 годзе&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;, — карціну «Від у Пскоўскай губерні» А. Гараўскі атрымаў вялікі залаты медаль і званне «[[Класны мастак|класнага мастака]]» з прысваеннем чыну 14 класа згодна «[[Табель аб рангах|Табелі аб рангах]]». У гэтым жа годзе А. Гараўскаму быў прысвоены вялікі залаты медаль за пейзаж «Від у маёнтку графа Кушалёва-Безбародкі Краснапольцы ў Пскоўскай губерні».

Восенню 1855 года вярнуўся ў Беларусь, у мястэчка [[Свіслач (Пухавіцкі раён)|Свіслач]]. У тым жа годзе ажаніўся з дачкой палкоўніка [[Міхаіл Лявонцьевіч Бенуа|Міхаіла Бенуа]] Аляксандрай.

У 1855—1860 гадах як {{нп3|Пенсіянер (Акадэмія мастацтваў)|пенсіянер|ru|Пенсионер (Академия художеств)}} атрымаў стыпендыю на ўдасканаленне майстэрства за мяжою, вучыўся ў навучальных установах і студыях ў [[Жэнева|Жэневе]], [[Дзюсельдорф]]е, [[Рым]]е, [[Парыж]]ы&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = [[Барыс Андрэевіч Лазука|Лазука Б.А.]]
|частка         = Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя
|загаловак      = Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = 
|выдавецтва     = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]]
|год            = 2011
|том            = 
|старонкі       = 379
|старонак       = 431
|серыя          = 
|isbn           = 978-985-01-0880-7
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;, стажыраваўся ў вядомых еўрапейскіх майстроў, у прыватнасці, у [[Андрэас Ахенбах|А. Ахенбаха]] ў [[Дзюсельдорф]]е і [[Аляксандр Калам|А. Калама]] ў [[Жэнева|Жэневе]]. Па вяртанні ў Пецярбург у 1860 годзе атрымаў званне акадэміка жывапісу.

=== Сталае жыццё ===
[[Файл:И. Н. Крамской. Портрет А. Г. Горавского. 1867.jpg|250px|міні|злева|[[Іван Мікалаевіч Крамской|І. М. Крамской]]. «Партрэт А. Гараўскага», 1867 г.]]
У 1860—1880 гадах жыў ва Уборках&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;, зімою выязджаў у Пецярбург, дзе ў 1862—1886 гадах выкладаў у жаночых і мужчынскіх класах [[Рысавальная школа Таварыства заахвочвання мастацтваў|Пецярбургскай рысавальнай школы]] пры [[Таварыства заахвочвання мастацтваў|Таварыстве заахвочвання мастацтваў]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;. У 1860—1862 гадах часта наведваў сястру ў маёнтку Брадзец, дзе пісаў пейзажы. Многа вандраваў па Беларусі, Украіне, Расіі і рабіў эцюды, замалёўкі, накіды, збіраючы матэыял для сваіх твораў&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;.

Супрацоўнічаў з заснавальнікам [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]] [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|П. Траццяковым]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;, з якім пазнаўміўся ў 1856 годзе. Браты Гараўскія часта наведваліся да яго і падоўгу гасцявалі. Вядома, што П. Траццякоў дапамагаў братам Гараўскім прадаваць карціны, з’яўляўся аб’ектыўным крытыкам і аказваў значны ўплыў на іх творчасць&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;. Браты дапамагалі Траццякову ў фарміраванні мастацкай калекцыі&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Так пры пасрэдніцтве А. Гараўскага Траццяковым былі набыты для галерэі славуты «Партрэт скульптара-медальера Ф. Талстога» працы [[Сяргей Канстанцінавіч Заранка|С. Заранкі]], палотны [[Уладзімір Лукіч Баравікоўскі|У. Баравікоўскага]], {{нп3|Аляксей Кандратавіч Саўрасаў|А. Саўрасава|ru|Саврасов, Алексей Кондратьевич}} і іншых мастакоў. Расійскі збіральнік высока цаніў думку і густ А. Г. Гараўскага&lt;ref name=&quot;Маст&quot;/&gt;.
[[Файл:Portrait of a Lady in Black.jpg|250px|міні|злева|«Партрэт незнаёмкі ў чорным», 1868 г.]]
У 1869 годзе Акадэмія мастацтваў пасылае Гараўскага на [[Украіна|Украіну]] і ў [[Беларусь]] «для дасканаласці сваёй адукацыі і стварэння карцін з народнага побыту тэрмінам на 3 гады, вылучыўшы яму на ўтрыманне па 300 рублёў у год»&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Из прошения в Совет Академии художеств от 28 августа 1867 г. ЦГИАЛ, ф. 789, оп. 14, д. 42, л. 9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ЦДГАЛ. Фонд акадэміі мастацтваў. Воп.14. Спр. 789. Арк. 47.&lt;/ref&gt;.

Гараўскі пісаў у Акадэмію з [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]]&lt;ref&gt;Гісторыя беларускага мастацтва у 6 тт. т. 3. Мн., 1989 с. 209—216&lt;/ref&gt;:

{{Цытата|Падарожнічаючы з ранняй вясны, я займаўся здымкай эцюдаў з натуры з рускай прыроды і вывучэннем кароў, цялят, авечак і тыповых фігур, каб злучыць пейзажны род з фігурамі і жывёламі. І ў ліпені месяцы, пісаць з натуры вельмі характэрнае вядомае «Пінскія балоты», ад сырой глебы, зеляніны і тамтэйшага паветра незаўважным чынам атрымаў ліхаманку і рэўматызм у правай назе. Так што вымушаны быў пакінуць распачатую працу і, паправіўшы здароўе, зноў заняўся новымі матэрыяламі, таму і адстаў ад задуманай мною справы, якое пры здароўе паспрабую усімі сіламі ўзнагародзіць. І тады буду мець гонар і задавальненне прадставіць Вашаму правасхадзіцельству і савету Акадэміі мастацтваў працы сваі на разгляд, а ў цяперашні час буду займацца да тых часоў, пакуль холад не прагоніць мяне}}
[[Файл:Горавский А.Г. Молящаяся старушка. 1872 г.jpg|міні|«[[Старая моліцца]]», 1872 г.]]

Палатно «[[Старая моліцца]]» (1872) было высока ацэнена [[Ілья Яфімавіч Рэпін|І. Рэпіным]]&lt;ref name=&quot;Маст&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://ilyarepin.ru/pisma73/ П. М. ТРЕТЬЯКОВУ. 28 марта 1813, г. Петербург] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161022103548/http://ilyarepin.ru/pisma73/ |date=22 кастрычніка 2016 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Орлова М. А. Искусство Советской
Белоруссии. М., 1960. С.23.&lt;/ref&gt; і прынесла вядомасць А. Гараўскаму.

У 1874 годзе ўступіў у Таварыства выставак мастацкіх твораў, якое было створана пад заступніцтвам Акадэміі мастацтваў.

У 1875 годзе страціў васемнаццацігадовую дачку, унука і бацьку.

У 1876 годзе пазнаёміўся з [[Аляксандр Канстанцінавіч Трапезнікаў|А. Трапезнікавым]], спадчыннікам купца {{нп3|Канстанцін Пятровіч Трапезнікаў|К. Трапезнікава|ru|Трапезников, Константин Петрович}}.

У 1880 годзе А. Гараўскі набыў маёнтак Кірылавічы, паблізу станцыі Белае (135 км ад Пецярбурга) колішняй [[Пецярбургска-Варшаўская чыгунка|Пецярбургска-Варшаўскай чыгункі]].

У 1885—1886 гадах здзейсніў паездку па [[Сібір]]ы, наведаў [[Іркуцк]]&lt;ref name=&quot;Маст&quot;/&gt;.
[[Файл:Portret malʹchika goravski.jpg|міні|«Партрэт хлопчыка», 1888 г.]]
Апошнія гады ў летнія месяцы жыў у сваім маёнтку. Да канца дзён захоўваў творчую актыўнасць.

Апалінарый Гараўскі раптоўна памёр 28 сакавіка 1900 года ў {{нп3|Марыінская бальніца|Марыінскай бальніцы|ru|Мариинская больница}} ў [[Санкт-Пецярбург]]у ва ўзросце 67 гадоў. Некралогі былі апублікаваны ў выданнях «[[Новое время (1868)|Новое время]]» і «{{нп3|Исторический вестник||ru|Исторический вестник}}». Адпяванне мастака прайшло ў {{нп3|Базіліка святой Кацярыны Александрыйскай|саборы святой Кацярыны|ru|Базилика Святой Екатерины Александрийской}} на [[Неўскі праспект|Неўскім праспекце]], а пахаваны ён быў на {{нп3|Выбаргскія Рымска-Каталіцкія могілкі|Выбаргскіх Рымска-Каталіцкіх могілках|ru|Выборгское римско-католическое кладбище}}.

== Творчасць ==
[[Файл:Вечерний пейзаж.jpg|250px|міні|«Вячэрні пейзаж», 1855 г.]]
Творчасць А. Гараўскага разнастайная. Асноўную яе частку складаюць пейзажы, над якімі мастак працаваў практычна ўсё жыццё&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;. Жывапісная манера майстра была заснавана на акадэмічных прынцыпах, рэалістычнасці паказу матываў прыроды. Важным для яго з’яўлялася разлічанае, шмат у чым відавое прадстаўленне пейзажнай тэмы. Таму асаблівую ўвагу мастак надаваў кампазіцыйнай пабудове выяў, імкнучыся да ўраўнаважанасці, падзелу паказваемай прасторы на планы&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;.

З пейзажных работ характэрныя для творчасці «Від дубовага гая на беразе ракі Свіслач непадалёк ад Бабруйска», «Італьянскі пейзаж з горным возерам», «[[На радзіме (карціна Апалінарыя Гараўскага)|На радзіме]]», «[[Вечар у Мінскай губерні]]», «Від у ваколіцах Сан-Рэма», «Рака Свіслач». Па меркаванні вядомага даследчыка жывапісу [[Леанід Ніканоравіч Дробаў|Л. Н. Дробава]], Апалінарый Гараўскі быў тыповым прадстаўніком пейзажыстаў XIX стагоддзя, у творчасці якога знайшлі адлюстраванне дэмакратычныя настроі перадавой беларускай інтэлігенцыі&lt;ref name=&quot;ikleiner&quot;&gt;[http://www.ikleiner.ru/lib/handrit/handrit0010.shtml Горавский А. Г.]&lt;/ref&gt;. У Беларусі Гараўскі напісаў свае лепшыя палотны, якім часам даваў даволі доўгія назвы, што, мабыць, не толькі падкрэслівала дакументальнае значэнне малюнкаў той ці іншай мясцовасці, а выступала і своеасаблівым сведчаннем настальгіі па канкрэтных геаграфічныъ пунктах, якія натхнілі яго на напісанне гэтых палотнаў: «Від дубовага гаю блізу Бабруйска», «Пераход статка праз Бярэзіну ў наваколлі Бабруйска перад дажджом» і г. д.

Творы А. Гараўскага адметныя жыццёвай праўдай; лейтматывы: прыгажосць прыроды, народны побыт. Гараўскі цікавіўся народнымі тыпамі, што праявілася ў карцінах «Старая, якая моліцца», «Селянін»&lt;ref&gt;«Новости» от 30 марта 1888, СПб&lt;/ref&gt;. Ён таксама напісаў шэраг партрэтаў, сярод якіх вылучаюцца партрэты {{нп3|Казьма Цярэнцьевіч Салдацёнкаў|К. Ц. Салдацёнкава|ru|Солдатёнков, Козьма Терентьевич}}, [[Міхаіл Іванавіч Глінка|М. І. Глінкі]], [[Мікалай Лявонцьевіч Бенуа|М. Л. Бенуа]], [[Фёдар Антонавіч Бруні|Ф. Бруні]], [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], [[Аляксандр Канстанцінавіч Глазуноў|А. К. Глазунова]], [[Міхаіл Іванавіч Глінка|М. І. Глінкі]], [[Аляксандр Сяргеевіч Даргамыжскі|А. С. Даргамыжскага]], [[Адам Вайткевіч|А. Вайткевіча]]{{efn|Партрэт Вайткевіча, намаляваны ў 1853 годзе, быў названы крытыкам А. Майкавым выдатным&lt;ref&gt;{{нп3|Апалон Апалонавіч Майкаў|Майков А.|ru|Майков, Аполлон Аполлонович}} «Отечественные записки», 1853. №3. С. 42.&lt;/ref&gt;.}}, [[Міхаіл (Галубовіч)|М. Галубовіча]], імператрыцы [[Марыя Фёдараўна (жонка Паўла I)|Марыі Фёдараўны]] і інш&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Маст&quot;&gt;[[Эмануіл Рыгоравіч Іофе]]. [http://elib.bspu.by/bitstream/doc/13661/1/%D0%98%D0%9E%D0%A4%D0%A4%D0%95%20%D0%AD.%D0%93.%20%20%D0%AF%D0%93%D0%9E%20%20%D0%9D%D0%90%D0%97%D0%AB%D0%92%D0%90%D0%9B_.pdf Работа з натуры МАСТАЦТВА. 2013. № 10. с.44-47.]&lt;/ref&gt;.

== Спадчына ==
[[Файл:2009. Stamp of Belarus 33-2009-10-29-m-2.jpg|thumb|250px|«Вечар у Мінскай губерні», 1870-я. Паштовая марка РБ 2009 года]]
Удава А. Гараўскага, Аляксандра, засталася без сродкаў для жыцця з дочкамі, Марыяй і Юліяй, і таму пачала прадаваць працы мастака ў 1900-х гадах бадай што адразу па яго смерці.

Большая частка твораў — 18 карцін — Апалінарыя Гараўскага знаходзіцца ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Акрамя гэтага творы мастака знаходзяцца ў {{нп3|Іркуцкі краязнаўчы музей|Іркуцкім краязнаўчым музеі|ru|Иркутский областной краеведческий музей}}, {{нп3|Мурамскі гісторыка-мастацкі музей|Мурамскім гісторыка-мастацкім музеі|ru|Муромский историко-художественный музей}}, [[Дзяржаўны Рускі музей|Рускім музеі]], [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]], [[Стаўрапольскі краявы музей выяўленчых мастацтваў|Стаўрапольскім краявым музеі выяўленчых мастацтваў]], [[Музей «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»|музеі «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»]], {{нп3|Пензенская абласная карцінная галерэя імя К. А. Савіцкага|Пензенскай абласной карціннай галерэі|ru|Пензенская областная картинная галерея имени К. А. Савицкого}}, {{нп3|Кіраваградскі абласны мастацкі музей|Кіраваградскім абласным мастацкім музеі|uk|Кіровоградський обласний художній музей}} і іншых.

У 2009 годзе Белпошта выпусціла паштовую марку з выявай карціны А. Гараўскага «Вечар у Мінскай губерні».

Карціна «Замак» захоўваецца ў [[Карпаратыўная калекцыя Белгазпрамбанка|карпаратыўнай калекцыі Белгазпрамбанка]] ў [[Мінск]]у&lt;ref&gt;[https://artbelarus.by/ru/artists/1485.html Горавский Аполлинарий] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210829110724/https://artbelarus.by/ru/artists/1485.html |date=29 жніўня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

=== Працы ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь ===
[[Файл:Klever v tsvetu.jpg|250px|міні|«Канюшына цвіце», 1895]]
[[Файл:Апалінарый Гараўскі &quot;Замак&quot;.jpg|250px|міні|«Замак», 1869]]
* Від на Нарвенскія вароты з Екацерынгофскага парку(1851)
* Пейзаж з ракой і дарогай (1853)
* Старая падчас малітвы (1872)
* Від на раку Арв у ваколіцах Шамані (1859)
* Яўрэй падчас малітвы (1857?)
* Матчын партрэт (1868)
* Купальшчыцы (1858)
* Вечар (1854)
* Пейзаж з ракою (1859)
* Дубы (1858)
* Сельскі пейзаж (1855)
* Марыя Магдаліна, якая каецца (1861)
* Партрэт невядомкі у чорным (1868)
* Партрэт Соф’і Міхайлаўны Траццяковай (1857)
* Зарослая сажалка
* Ля кузні (1862)
* Пейзаж з ракою (1853)
* Від дубровы на беразе Свіслачы ля Бабруйска (1855)
* Жаночы партрэт. Ля раяля (1868)
* Жаночы партрэт. Ля мальберта (1868)
* [[Вечар у Мінскай губерні]] (1870-я)
* Партрэт маладой жанчыны ў белай сукенцы (1863)
* Партрэт невядомкі з палітрай (1867)
* Партрэт мастака Льва Феліксавіча Лагорыа (1890-я)
* Канюшына цвіце (1895)
* Пейзаж (1897)

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Апалінар Гараўскі = Аполлинарий Горавский = Apalinar Garausky / склад. Н. М. Усава. ― Минск : Беларусь, 2014. ― ISBN 978-985-01-1111-1.
* Гараўскі Апалінарый Гілярыевіч // Памяць: Гіст.-дакум.хроніка Чэрвеньскага р-на. Мінск, 2000. — С. 99-100;
* Гараўскі Апалінар Гілярыевіч // Памяць: Бярэзін. р-н: гіст.-дак.хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Уклад. П. А. Прыбыткін; Рэдкал.: А. А. Ждановіч і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск, 2004. — С. 67.
* {{Крыніцы/Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|5|Горавские|ref=БС. Т. 5}}
* Письма художников к П. М. Третьякову. М. 1960, с. 25
* ''Дробаў Л. М.'' Беларускія мастакі XIX стагоддзя. ― Мн., 1971
* ''Крэпак Б. А.'' Вяртанне імёнаў : нарысы пра мастакоў: у 2 кн. — Мн., Мастацкая літаратура, 2013―2014.
* {{Артыкул|спасылка=https://kultura-info.by/view/808|ref=Юркевіч|аўтар=Зміцер Юркевіч|загаловак=Гараўскія і Шэмешы|год=2023|выданне=Культура|тып=газета|месяц=6|чысло=17|нумар=24|archive-date=26 кастрычніка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231026121847/https://kultura-info.by/view/808}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Apollinary Goravsky}}
* [http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;DomainName=hbvmxuldokgq&amp;id=4919 Барыс Крэпак. «Праўда бруднай лужыны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304234916/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;DomainName=hbvmxuldokgq&amp;id=4919 |date=4 сакавіка 2016 }}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Гараўскі Апалінарый Гіляравіч}}
[[Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гараўскія герба «Кораб»|Апалінарый Гіляравіч]]</text>
      <sha1>15ji2k15b6ykyqhtlxwl6jywsla7txx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131039</id>
      <parentid>5131034</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T16:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Біяграфія */</comment>
      <origin>5131039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30993" sha1="97o7skql88kjlnb86ur2wiiefife7s1" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Гараўскі}}
{{Мастак}}
'''Апалінарый Гіляравіч (Гілярыевіч) Гараўскі''' ({{ДН|30|1|1833|18}}{{sfn|Юркевіч|2023|}}, маёнтак [[Новыя Набаркі|Наборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}}&lt;!-- У Новых пазначаны гасподскі двор. Або Старыя Набаркі? --&gt;, [[Ігуменскі павет]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], цяпер [[Клічаўскі раён]] — {{ДС|28|3|1900}}, {{МС|Санкт-Пецярбург}}) — беларускі мастак XIX стагоддзя. Брат мастакоў [[Іпаліт Гіляравіч Гараўскі|Іпаліта]] і [[Гілярый Гіляравіч Гараўскі|Гілярыя Гараўскіх]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга|спасылка=|аўтар=|загаловак=Биографический справочник|адказны=|год=1982|частка=Аполлинарий Гиляриевич // Горавские|арыгінал=|выданне=|месца=Мн.|выдавецтва=«Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки|том=5|старонкі=158-159|старонак=737|серыя=|isbn=|тыраж=}}&lt;/ref&gt;.

У літаратуры даюць таксама іншыя месцы нараджэння Апалінарыя Гараўскага, напрыклад, [[Уборкі (Чэрвеньскі раён)|Уборкі]] ў Чэрвеньскім раёне, або «''Уборкі, сёння ў межах вёскі Астроўкі''»&lt;ref&gt;Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Мінская вобласць&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Апалінарый Гараўскі: серыя «Славутыя мастакі з Беларусі»&lt;/ref&gt; у Берэзінскім раёне, пры тым адлегласць паміж цяперашнім урочышчам [[Уборкі (Бярэзінскі раён)|Уборкі]] і [[Астроўкі (Бярэзінскі раён)|Астроўкамі]] каля 5 км. У 2023 годзе месца нараджэння Апалінарыя Гараўскага ўдакладнена па метрычнай кнізе як ваколіца [[Новыя Набаркі|Наборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}} (цяпер Новыя Набаркі ў Клічаўскім раён).

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і сям’я ===
[[Файл:Партрэт маці А. Гараўскі.jpg|250px|міні|«Партрэт маці», 1868]]
Паходзіў з дробнамаёнткавага шляхецкага роду [[Гараўскія герба «Кораб»|Гараўскіх]] герба «[[Кораб (герб)|Кораб]]». Бацькі — Гіляры Францішкавіч Гараўскі і Мар’яна Аляксандраўна Усціновіч. Гараўскія мелі каля 200 га зямлі, спадчыну бацькі мастака па дзеду мастака Францішку Гараўскім&lt;ref&gt;РГИА. ― Ф. 1343. ― Оп. 19. ― Д. 3065 ; РГВИА. ― Ф. 400. ― Оп. 12. ― Д. 18689 (1893)&lt;/ref&gt;.

У сям’і было тры дачкі — Юліяна-Схаластыка (1831, [[Уборкі (Бярэзінскі раён)|Уборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}}), Феліцыяна-Паўліна (1834, [[Новыя Набаркі|Наборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}}), Амелія (каля 1842), і сыны — Іпаліт (1828, [[Астроўкі (Бярэзінскі раён)|Астроўкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― пасля 1864){{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=158-159}}, Апалінары (1833, Наборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ―1900), Караль (1838, Уборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― пасля 1869), Гектар (1843, Уборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― 1893), Гіляры (1847, Уборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― пасля 1875).{{sfn|Юркевіч|2023|}} Караль і Гектар былі прафесійнымі вайскоўцамі, Іпаліт, Апалінар і Гілярый ― мастакамі&lt;ref&gt;Апалінар Гараўскі = Аполлинарий Горавский = Apalinar Garausky. Минск : Беларусь, 2014. ― ISBN 978-985-01-1111-1&lt;/ref&gt;.

Ваколіца [[Уборкі (Бярэзінскі раён)|Уборкі]] цяпер не існуе, урочышча за 2 км на паўночны ўсход ад [[Падкамень|Падкаменя]] і 5 км на ўсход ад [[Брадзец|Брадца]] [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскага раёна]].

=== Адукацыя ===
[[Файл:Fedelio Bruni.jpg|250px|міні|злева|«Партрэт Ф. А. Бруні», 1871]]
Апалінарый вучыўся ў Брэст-Літоўскім кадэцкім корпусе ў 1842—1850 гадах. Яшчэ ў дзяцінстве паказаў здольнасці да малявання. Вядомы архітэктар [[Мікалай Лявонцьевіч Бенуа|Мікалай Бенуа]], які бываў у свайго дзядзькі, начальніка кадэцкага корпуса, звярнуў увагу на адоранага хлопчыка і ў 1850 годзе садзейнічаў яго пераводу ў [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Пецярбургскую акадэмію мастацтваў]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt; з прызначэннем часовай штогадовай дапамогі ў памеры жалавання гвардыі прапаршчыка. У Акадэміі Гараўскі вучыўся ў {{нп3|Максім Нічыпаравіч Вараб’ёў|М. Н. Вараб’ёва|ru|Воробьёв, Максим Никифорович}} і [[Фёдар Антонавіч Бруні|Ф. А. Бруні]]&lt;ref name=&quot;Викитека ЭСБЕ Горавский&quot;&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Горавский}}&lt;/ref&gt; вольнапрыходным вучнем да 1854 года.

Напісаны ў першыя гады вучобы (1852), падчас канікулаў у родавым маёнтку, пейзаж «Балота» зацікавіў акадэмічны савет і быў набыты ва ўласную калекцыю [[Аляксандр II (імператар расійскі)|спадкаемцам расійскага стальца]]. У 1853 годзе А. Гараўскі стварыў карціну «Від Ручэйскага возера блізу горада Таропца», якая прынесла яму малы залаты медаль і была набыта калекцыянерам {{нп3|Васіль Аляксандравіч Кокараў|В. А. Кокаравым|ru|Кокорев, Василий Александрович}}.

За дыпломную работу, выкананую ў 1854 годзе&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;, — карціну «Від у Пскоўскай губерні» А. Гараўскі атрымаў вялікі залаты медаль і званне «[[Класны мастак|класнага мастака]]» з прысваеннем чыну 14 класа згодна «[[Табель аб рангах|Табелі аб рангах]]». У гэтым жа годзе А. Гараўскаму быў прысвоены вялікі залаты медаль за пейзаж «Від у маёнтку графа Кушалёва-Безбародкі Краснапольцы ў Пскоўскай губерні».

Восенню 1855 года вярнуўся ў Беларусь, у мястэчка [[Свіслач (Пухавіцкі раён)|Свіслач]]. У тым жа годзе ажаніўся з дачкой палкоўніка [[Міхаіл Лявонцьевіч Бенуа|Міхаіла Бенуа]] Аляксандрай.

У 1855—1860 гадах як {{нп3|Пенсіянер (Акадэмія мастацтваў)|пенсіянер|ru|Пенсионер (Академия художеств)}} атрымаў стыпендыю на ўдасканаленне майстэрства за мяжою, вучыўся ў навучальных установах і студыях ў [[Жэнева|Жэневе]], [[Дзюсельдорф]]е, [[Рым]]е, [[Парыж]]ы&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = [[Барыс Андрэевіч Лазука|Лазука Б.А.]]
|частка         = Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя
|загаловак      = Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = 
|выдавецтва     = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]]
|год            = 2011
|том            = 
|старонкі       = 379
|старонак       = 431
|серыя          = 
|isbn           = 978-985-01-0880-7
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;, стажыраваўся ў вядомых еўрапейскіх майстроў, у прыватнасці, у [[Андрэас Ахенбах|А. Ахенбаха]] ў [[Дзюсельдорф]]е і [[Аляксандр Калам|А. Калама]] ў [[Жэнева|Жэневе]]. Па вяртанні ў Пецярбург у 1860 годзе атрымаў званне акадэміка жывапісу.

=== Сталае жыццё ===
[[Файл:И. Н. Крамской. Портрет А. Г. Горавского. 1867.jpg|250px|міні|злева|[[Іван Мікалаевіч Крамской|І. М. Крамской]]. «Партрэт А. Гараўскага», 1867 г.]]
У 1860—1880 гадах жыў ва Уборках&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;, зімою выязджаў у Пецярбург, дзе ў 1862—1886 гадах выкладаў у жаночых і мужчынскіх класах [[Рысавальная школа Таварыства заахвочвання мастацтваў|Пецярбургскай рысавальнай школы]] пры [[Таварыства заахвочвання мастацтваў|Таварыстве заахвочвання мастацтваў]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;. У 1860—1862 гадах часта наведваў сястру ў маёнтку Брадзец, дзе пісаў пейзажы. Многа вандраваў па Беларусі, Украіне, Расіі і рабіў эцюды, замалёўкі, накіды, збіраючы матэыял для сваіх твораў&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;.

Супрацоўнічаў з заснавальнікам [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]] [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|П. Траццяковым]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;, з якім пазнаўміўся ў 1856 годзе. Браты Гараўскія часта наведваліся да яго і падоўгу гасцявалі. Вядома, што П. Траццякоў дапамагаў братам Гараўскім прадаваць карціны, з’яўляўся аб’ектыўным крытыкам і аказваў значны ўплыў на іх творчасць&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;. Браты дапамагалі Траццякову ў фарміраванні мастацкай калекцыі&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Так пры пасрэдніцтве А. Гараўскага Траццяковым былі набыты для галерэі славуты «Партрэт скульптара-медальера Ф. Талстога» працы [[Сяргей Канстанцінавіч Заранка|С. Заранкі]], палотны [[Уладзімір Лукіч Баравікоўскі|У. Баравікоўскага]], {{нп3|Аляксей Кандратавіч Саўрасаў|А. Саўрасава|ru|Саврасов, Алексей Кондратьевич}} і іншых мастакоў. Расійскі збіральнік высока цаніў думку і густ А. Г. Гараўскага&lt;ref name=&quot;Маст&quot;/&gt;.
[[Файл:Portrait of a Lady in Black.jpg|250px|міні|злева|«Партрэт незнаёмкі ў чорным», 1868 г.]]
У 1869 годзе Акадэмія мастацтваў пасылае Гараўскага на [[Украіна|Украіну]] і ў [[Беларусь]] «для дасканаласці сваёй адукацыі і стварэння карцін з народнага побыту тэрмінам на 3 гады, вылучыўшы яму на ўтрыманне па 300 рублёў у год»&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Из прошения в Совет Академии художеств от 28 августа 1867 г. ЦГИАЛ, ф. 789, оп. 14, д. 42, л. 9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ЦДГАЛ. Фонд акадэміі мастацтваў. Воп.14. Спр. 789. Арк. 47.&lt;/ref&gt;.

Гараўскі пісаў у Акадэмію з [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]]&lt;ref&gt;Гісторыя беларускага мастацтва у 6 тт. т. 3. Мн., 1989 с. 209—216&lt;/ref&gt;:

{{Цытата|Падарожнічаючы з ранняй вясны, я займаўся здымкай эцюдаў з натуры з рускай прыроды і вывучэннем кароў, цялят, авечак і тыповых фігур, каб злучыць пейзажны род з фігурамі і жывёламі. І ў ліпені месяцы, пісаць з натуры вельмі характэрнае вядомае «Пінскія балоты», ад сырой глебы, зеляніны і тамтэйшага паветра незаўважным чынам атрымаў ліхаманку і рэўматызм у правай назе. Так што вымушаны быў пакінуць распачатую працу і, паправіўшы здароўе, зноў заняўся новымі матэрыяламі, таму і адстаў ад задуманай мною справы, якое пры здароўе паспрабую усімі сіламі ўзнагародзіць. І тады буду мець гонар і задавальненне прадставіць Вашаму правасхадзіцельству і савету Акадэміі мастацтваў працы сваі на разгляд, а ў цяперашні час буду займацца да тых часоў, пакуль холад не прагоніць мяне}}
[[Файл:Горавский А.Г. Молящаяся старушка. 1872 г.jpg|міні|«[[Старая моліцца]]», 1872 г.]]

Палатно «[[Старая моліцца]]» (1872) было высока ацэнена [[Ілья Яфімавіч Рэпін|І. Рэпіным]]&lt;ref name=&quot;Маст&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://ilyarepin.ru/pisma73/ П. М. ТРЕТЬЯКОВУ. 28 марта 1813, г. Петербург] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161022103548/http://ilyarepin.ru/pisma73/ |date=22 кастрычніка 2016 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Орлова М. А. Искусство Советской
Белоруссии. М., 1960. С.23.&lt;/ref&gt; і прынесла вядомасць А. Гараўскаму.

У 1874 годзе ўступіў у Таварыства выставак мастацкіх твораў, якое было створана пад заступніцтвам Акадэміі мастацтваў.

У 1875 годзе страціў васемнаццацігадовую дачку, унука і бацьку.

У 1876 годзе пазнаёміўся з [[Аляксандр Канстанцінавіч Трапезнікаў|А. Трапезнікавым]], спадчыннікам купца {{нп3|Канстанцін Пятровіч Трапезнікаў|К. Трапезнікава|ru|Трапезников, Константин Петрович}}.

У 1880 годзе А. Гараўскі набыў маёнтак Кірылавічы, паблізу станцыі Белае (135 км ад Пецярбурга) колішняй [[Пецярбургска-Варшаўская чыгунка|Пецярбургска-Варшаўскай чыгункі]].

У 1885—1886 гадах здзейсніў паездку па [[Сібір]]ы, наведаў [[Іркуцк]]&lt;ref name=&quot;Маст&quot;/&gt;.
[[Файл:Portret malʹchika goravski.jpg|міні|«Партрэт хлопчыка», 1888 г.]]
Апошнія гады ў летнія месяцы жыў у сваім маёнтку. Да канца дзён захоўваў творчую актыўнасць.

Апалінарый Гараўскі раптоўна памёр 28 сакавіка 1900 года ў {{нп3|Марыінская бальніца|Марыінскай бальніцы|ru|Мариинская больница}} ў [[Санкт-Пецярбург]]у ва ўзросце 67 гадоў. Некралогі былі апублікаваны ў выданнях «[[Новое время (1868)|Новое время]]» і «{{нп3|Исторический вестник||ru|Исторический вестник}}». Адпяванне мастака прайшло ў {{нп3|Базіліка святой Кацярыны Александрыйскай|саборы святой Кацярыны|ru|Базилика Святой Екатерины Александрийской}} на [[Неўскі праспект|Неўскім праспекце]], а пахаваны ён быў на {{нп3|Выбаргскія Рымска-Каталіцкія могілкі|Выбаргскіх Рымска-Каталіцкіх могілках|ru|Выборгское римско-католическое кладбище}}.

== Творчасць ==
[[Файл:Вечерний пейзаж.jpg|250px|міні|«Вячэрні пейзаж», 1855 г.]]
Творчасць А. Гараўскага разнастайная. Асноўную яе частку складаюць пейзажы, над якімі мастак працаваў практычна ўсё жыццё&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;. Жывапісная манера майстра была заснавана на акадэмічных прынцыпах, рэалістычнасці паказу матываў прыроды. Важным для яго з’яўлялася разлічанае, шмат у чым відавое прадстаўленне пейзажнай тэмы. Таму асаблівую ўвагу мастак надаваў кампазіцыйнай пабудове выяў, імкнучыся да ўраўнаважанасці, падзелу паказваемай прасторы на планы&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;.

З пейзажных работ характэрныя для творчасці «Від дубовага гая на беразе ракі Свіслач непадалёк ад Бабруйска», «Італьянскі пейзаж з горным возерам», «[[На радзіме (карціна Апалінарыя Гараўскага)|На радзіме]]», «[[Вечар у Мінскай губерні]]», «Від у ваколіцах Сан-Рэма», «Рака Свіслач». Па меркаванні вядомага даследчыка жывапісу [[Леанід Ніканоравіч Дробаў|Л. Н. Дробава]], Апалінарый Гараўскі быў тыповым прадстаўніком пейзажыстаў XIX стагоддзя, у творчасці якога знайшлі адлюстраванне дэмакратычныя настроі перадавой беларускай інтэлігенцыі&lt;ref name=&quot;ikleiner&quot;&gt;[http://www.ikleiner.ru/lib/handrit/handrit0010.shtml Горавский А. Г.]&lt;/ref&gt;. У Беларусі Гараўскі напісаў свае лепшыя палотны, якім часам даваў даволі доўгія назвы, што, мабыць, не толькі падкрэслівала дакументальнае значэнне малюнкаў той ці іншай мясцовасці, а выступала і своеасаблівым сведчаннем настальгіі па канкрэтных геаграфічныъ пунктах, якія натхнілі яго на напісанне гэтых палотнаў: «Від дубовага гаю блізу Бабруйска», «Пераход статка праз Бярэзіну ў наваколлі Бабруйска перад дажджом» і г. д.

Творы А. Гараўскага адметныя жыццёвай праўдай; лейтматывы: прыгажосць прыроды, народны побыт. Гараўскі цікавіўся народнымі тыпамі, што праявілася ў карцінах «Старая, якая моліцца», «Селянін»&lt;ref&gt;«Новости» от 30 марта 1888, СПб&lt;/ref&gt;. Ён таксама напісаў шэраг партрэтаў, сярод якіх вылучаюцца партрэты {{нп3|Казьма Цярэнцьевіч Салдацёнкаў|К. Ц. Салдацёнкава|ru|Солдатёнков, Козьма Терентьевич}}, [[Міхаіл Іванавіч Глінка|М. І. Глінкі]], [[Мікалай Лявонцьевіч Бенуа|М. Л. Бенуа]], [[Фёдар Антонавіч Бруні|Ф. Бруні]], [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], [[Аляксандр Канстанцінавіч Глазуноў|А. К. Глазунова]], [[Міхаіл Іванавіч Глінка|М. І. Глінкі]], [[Аляксандр Сяргеевіч Даргамыжскі|А. С. Даргамыжскага]], [[Адам Вайткевіч|А. Вайткевіча]]{{efn|Партрэт Вайткевіча, намаляваны ў 1853 годзе, быў названы крытыкам А. Майкавым выдатным&lt;ref&gt;{{нп3|Апалон Апалонавіч Майкаў|Майков А.|ru|Майков, Аполлон Аполлонович}} «Отечественные записки», 1853. №3. С. 42.&lt;/ref&gt;.}}, [[Міхаіл (Галубовіч)|М. Галубовіча]], імператрыцы [[Марыя Фёдараўна (жонка Паўла I)|Марыі Фёдараўны]] і інш&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Маст&quot;&gt;[[Эмануіл Рыгоравіч Іофе]]. [http://elib.bspu.by/bitstream/doc/13661/1/%D0%98%D0%9E%D0%A4%D0%A4%D0%95%20%D0%AD.%D0%93.%20%20%D0%AF%D0%93%D0%9E%20%20%D0%9D%D0%90%D0%97%D0%AB%D0%92%D0%90%D0%9B_.pdf Работа з натуры МАСТАЦТВА. 2013. № 10. с.44-47.]&lt;/ref&gt;.

== Спадчына ==
[[Файл:2009. Stamp of Belarus 33-2009-10-29-m-2.jpg|thumb|250px|«Вечар у Мінскай губерні», 1870-я. Паштовая марка РБ 2009 года]]
Удава А. Гараўскага, Аляксандра, засталася без сродкаў для жыцця з дочкамі, Марыяй і Юліяй, і таму пачала прадаваць працы мастака ў 1900-х гадах бадай што адразу па яго смерці.

Большая частка твораў — 18 карцін — Апалінарыя Гараўскага знаходзіцца ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Акрамя гэтага творы мастака знаходзяцца ў {{нп3|Іркуцкі краязнаўчы музей|Іркуцкім краязнаўчым музеі|ru|Иркутский областной краеведческий музей}}, {{нп3|Мурамскі гісторыка-мастацкі музей|Мурамскім гісторыка-мастацкім музеі|ru|Муромский историко-художественный музей}}, [[Дзяржаўны Рускі музей|Рускім музеі]], [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]], [[Стаўрапольскі краявы музей выяўленчых мастацтваў|Стаўрапольскім краявым музеі выяўленчых мастацтваў]], [[Музей «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»|музеі «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»]], {{нп3|Пензенская абласная карцінная галерэя імя К. А. Савіцкага|Пензенскай абласной карціннай галерэі|ru|Пензенская областная картинная галерея имени К. А. Савицкого}}, {{нп3|Кіраваградскі абласны мастацкі музей|Кіраваградскім абласным мастацкім музеі|uk|Кіровоградський обласний художній музей}} і іншых.

У 2009 годзе Белпошта выпусціла паштовую марку з выявай карціны А. Гараўскага «Вечар у Мінскай губерні».

Карціна «Замак» захоўваецца ў [[Карпаратыўная калекцыя Белгазпрамбанка|карпаратыўнай калекцыі Белгазпрамбанка]] ў [[Мінск]]у&lt;ref&gt;[https://artbelarus.by/ru/artists/1485.html Горавский Аполлинарий] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210829110724/https://artbelarus.by/ru/artists/1485.html |date=29 жніўня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

=== Працы ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь ===
[[Файл:Klever v tsvetu.jpg|250px|міні|«Канюшына цвіце», 1895]]
[[Файл:Апалінарый Гараўскі &quot;Замак&quot;.jpg|250px|міні|«Замак», 1869]]
* Від на Нарвенскія вароты з Екацерынгофскага парку(1851)
* Пейзаж з ракой і дарогай (1853)
* Старая падчас малітвы (1872)
* Від на раку Арв у ваколіцах Шамані (1859)
* Яўрэй падчас малітвы (1857?)
* Матчын партрэт (1868)
* Купальшчыцы (1858)
* Вечар (1854)
* Пейзаж з ракою (1859)
* Дубы (1858)
* Сельскі пейзаж (1855)
* Марыя Магдаліна, якая каецца (1861)
* Партрэт невядомкі у чорным (1868)
* Партрэт Соф’і Міхайлаўны Траццяковай (1857)
* Зарослая сажалка
* Ля кузні (1862)
* Пейзаж з ракою (1853)
* Від дубровы на беразе Свіслачы ля Бабруйска (1855)
* Жаночы партрэт. Ля раяля (1868)
* Жаночы партрэт. Ля мальберта (1868)
* [[Вечар у Мінскай губерні]] (1870-я)
* Партрэт маладой жанчыны ў белай сукенцы (1863)
* Партрэт невядомкі з палітрай (1867)
* Партрэт мастака Льва Феліксавіча Лагорыа (1890-я)
* Канюшына цвіце (1895)
* Пейзаж (1897)

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Апалінар Гараўскі = Аполлинарий Горавский = Apalinar Garausky / склад. Н. М. Усава. ― Минск : Беларусь, 2014. ― ISBN 978-985-01-1111-1.
* Гараўскі Апалінарый Гілярыевіч // Памяць: Гіст.-дакум.хроніка Чэрвеньскага р-на. Мінск, 2000. — С. 99-100;
* Гараўскі Апалінар Гілярыевіч // Памяць: Бярэзін. р-н: гіст.-дак.хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Уклад. П. А. Прыбыткін; Рэдкал.: А. А. Ждановіч і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск, 2004. — С. 67.
* {{Крыніцы/Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|5|Горавские|ref=БС. Т. 5}}
* Письма художников к П. М. Третьякову. М. 1960, с. 25
* ''Дробаў Л. М.'' Беларускія мастакі XIX стагоддзя. ― Мн., 1971
* ''Крэпак Б. А.'' Вяртанне імёнаў : нарысы пра мастакоў: у 2 кн. — Мн., Мастацкая літаратура, 2013―2014.
* {{Артыкул|спасылка=https://kultura-info.by/view/808|ref=Юркевіч|аўтар=Зміцер Юркевіч|загаловак=Гараўскія і Шэмешы|год=2023|выданне=Культура|тып=газета|месяц=6|чысло=17|нумар=24|archive-date=26 кастрычніка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231026121847/https://kultura-info.by/view/808}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Apollinary Goravsky}}
* [http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;DomainName=hbvmxuldokgq&amp;id=4919 Барыс Крэпак. «Праўда бруднай лужыны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304234916/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;DomainName=hbvmxuldokgq&amp;id=4919 |date=4 сакавіка 2016 }}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Гараўскі Апалінарый Гіляравіч}}
[[Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гараўскія герба «Кораб»|Апалінарый Гіляравіч]]</text>
      <sha1>97o7skql88kjlnb86ur2wiiefife7s1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131054</id>
      <parentid>5131039</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T17:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5131054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30740" sha1="1byojr8gt1m42xkv8v4rnvnb2ueuyja" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Гараўскі}}
{{Мастак}}
'''Апалінарый Гіляравіч (Гілярыевіч) Гараўскі''' ({{ДН|30|1|1833|18}}{{sfn|Юркевіч|2023|}}, маёнтак [[Новыя Набаркі|Наборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}}&lt;!-- У Новых пазначаны гасподскі двор. Або Старыя Набаркі? --&gt;, [[Ігуменскі павет]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], цяпер [[Клічаўскі раён]] — {{ДС|28|3|1900}}, {{МС|Санкт-Пецярбург}}) — беларускі мастак XIX стагоддзя. Брат мастакоў [[Іпаліт Гіляравіч Гараўскі|Іпаліта]] і [[Гілярый Гіляравіч Гараўскі|Гілярыя Гараўскіх]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга|спасылка=|аўтар=|загаловак=Биографический справочник|адказны=|год=1982|частка=Аполлинарий Гиляриевич // Горавские|арыгінал=|выданне=|месца=Мн.|выдавецтва=«Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки|том=5|старонкі=158-159|старонак=737|серыя=|isbn=|тыраж=}}&lt;/ref&gt;.

У літаратуры даюць таксама іншыя месцы нараджэння Апалінарыя Гараўскага, напрыклад, [[Уборкі (Чэрвеньскі раён)|Уборкі]] ў Чэрвеньскім раёне, або «''Уборкі, сёння ў межах вёскі Астроўкі''»&lt;ref&gt;Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Мінская вобласць&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Апалінарый Гараўскі: серыя «Славутыя мастакі з Беларусі»&lt;/ref&gt; у Берэзінскім раёне, пры тым адлегласць паміж цяперашнім урочышчам [[Уборкі (Бярэзінскі раён)|Уборкі]] і [[Астроўкі (Бярэзінскі раён)|Астроўкамі]] каля 5 км. У 2023 годзе месца нараджэння Апалінарыя Гараўскага ўдакладнена па метрычнай кнізе як ваколіца [[Новыя Набаркі|Наборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}} (цяпер Новыя Набаркі ў Клічаўскім раён).

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і сям’я ===
[[Файл:Партрэт маці А. Гараўскі.jpg|250px|міні|«Партрэт маці», 1868]]
Паходзіў з дробнамаёнткавага шляхецкага роду [[Гараўскія герба «Кораб»|Гараўскіх]] герба «[[Кораб (герб)|Кораб]]». Бацькі — Гіляры Францішкавіч Гараўскі і Мар’яна Аляксандраўна Усціновіч. Гараўскія мелі каля 200 га зямлі, спадчыну бацькі мастака па дзеду мастака Францішку Гараўскім&lt;ref&gt;РГИА. ― Ф. 1343. ― Оп. 19. ― Д. 3065 ; РГВИА. ― Ф. 400. ― Оп. 12. ― Д. 18689 (1893)&lt;/ref&gt;.

У сям’і было тры дачкі — Юліяна-Схаластыка (1831, [[Уборкі (Бярэзінскі раён)|Уборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}}), Феліцыяна-Паўліна (1834, [[Новыя Набаркі|Наборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}}), Амелія (каля 1842), і сыны — Іпаліт (1828, [[Астроўкі (Бярэзінскі раён)|Астроўкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― пасля 1864){{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=158-159}}, Апалінары (1833, Наборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ―1900), Караль (1838, Уборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― пасля 1869), Гектар (1843, Уборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― 1893), Гіляры (1847, Уборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― пасля 1875).{{sfn|Юркевіч|2023|}} Караль і Гектар былі прафесійнымі вайскоўцамі, Іпаліт, Апалінар і Гілярый ― мастакамі&lt;ref&gt;Апалінар Гараўскі = Аполлинарий Горавский = Apalinar Garausky. Минск : Беларусь, 2014. ― ISBN 978-985-01-1111-1&lt;/ref&gt;.

Ваколіца [[Уборкі (Бярэзінскі раён)|Уборкі]] цяпер не існуе, урочышча за 2 км на паўночны ўсход ад [[Падкамень|Падкаменя]] і 5 км на ўсход ад [[Брадзец|Брадца]] [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскага раёна]].

=== Адукацыя ===
[[Файл:Fedelio Bruni.jpg|250px|міні|злева|«Партрэт Ф. А. Бруні», 1871]]
Апалінарый вучыўся ў Брэст-Літоўскім кадэцкім корпусе ў 1842—1850 гадах. Яшчэ ў дзяцінстве паказаў здольнасці да малявання. Вядомы архітэктар [[Мікалай Лявонцьевіч Бенуа|Мікалай Бенуа]], які бываў у свайго дзядзькі, начальніка кадэцкага корпуса, звярнуў увагу на адоранага хлопчыка і ў 1850 годзе садзейнічаў яго пераводу ў [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Пецярбургскую акадэмію мастацтваў]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt; з прызначэннем часовай штогадовай дапамогі ў памеры жалавання гвардыі прапаршчыка. У Акадэміі Гараўскі вучыўся ў {{нп3|Максім Нічыпаравіч Вараб’ёў|М. Н. Вараб’ёва|ru|Воробьёв, Максим Никифорович}} і [[Фёдар Антонавіч Бруні|Ф. А. Бруні]]&lt;ref name=&quot;Викитека ЭСБЕ Горавский&quot;&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Горавский}}&lt;/ref&gt; вольнапрыходным вучнем да 1854 года.

Напісаны ў першыя гады вучобы (1852), падчас канікулаў у родавым маёнтку, пейзаж «Балота» зацікавіў акадэмічны савет і быў набыты ва ўласную калекцыю [[Аляксандр II (імператар расійскі)|спадкаемцам расійскага стальца]]. У 1853 годзе А. Гараўскі стварыў карціну «Від Ручэйскага возера блізу горада Таропца», якая прынесла яму малы залаты медаль і была набыта калекцыянерам {{нп3|Васіль Аляксандравіч Кокараў|В. А. Кокаравым|ru|Кокорев, Василий Александрович}}.

За дыпломную работу, выкананую ў 1854 годзе&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;, — карціну «Від у Пскоўскай губерні» А. Гараўскі атрымаў вялікі залаты медаль і званне «[[Класны мастак|класнага мастака]]» з прысваеннем чыну 14 класа згодна «[[Табель аб рангах|Табелі аб рангах]]». У гэтым жа годзе А. Гараўскаму быў прысвоены вялікі залаты медаль за пейзаж «Від у маёнтку графа Кушалёва-Безбародкі Краснапольцы ў Пскоўскай губерні».

Восенню 1855 года вярнуўся ў Беларусь, у мястэчка [[Свіслач (Пухавіцкі раён)|Свіслач]]. У тым жа годзе ажаніўся з дачкой палкоўніка [[Міхаіл Лявонцьевіч Бенуа|Міхаіла Бенуа]] Аляксандрай.

У 1855—1860 гадах як {{нп3|Пенсіянер (Акадэмія мастацтваў)|пенсіянер|ru|Пенсионер (Академия художеств)}} атрымаў стыпендыю на ўдасканаленне майстэрства за мяжою, вучыўся ў навучальных установах і студыях ў [[Жэнева|Жэневе]], [[Дзюсельдорф]]е, [[Рым]]е, [[Парыж]]ы&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = [[Барыс Андрэевіч Лазука|Лазука Б.А.]]
|частка         = Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя
|загаловак      = Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = 
|выдавецтва     = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]]
|год            = 2011
|том            = 
|старонкі       = 379
|старонак       = 431
|серыя          = 
|isbn           = 978-985-01-0880-7
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;, стажыраваўся ў вядомых еўрапейскіх майстроў, у прыватнасці, у [[Андрэас Ахенбах|А. Ахенбаха]] ў [[Дзюсельдорф]]е і [[Аляксандр Калам|А. Калама]] ў [[Жэнева|Жэневе]]. Па вяртанні ў Пецярбург у 1860 годзе атрымаў званне акадэміка жывапісу.

=== Сталае жыццё ===
У 1860—1880 гадах жыў ва Уборках&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;, зімою выязджаў у Пецярбург, дзе ў 1862—1886 гадах выкладаў у жаночых і мужчынскіх класах [[Рысавальная школа Таварыства заахвочвання мастацтваў|Пецярбургскай рысавальнай школы]] пры [[Таварыства заахвочвання мастацтваў|Таварыстве заахвочвання мастацтваў]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;. У 1860—1862 гадах часта наведваў сястру ў маёнтку Брадзец, дзе пісаў пейзажы. Многа вандраваў па Беларусі, Украіне, Расіі і рабіў эцюды, замалёўкі, накіды, збіраючы матэыял для сваіх твораў&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;.

Супрацоўнічаў з заснавальнікам [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]] [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|П. Траццяковым]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;, з якім пазнаўміўся ў 1856 годзе. Браты Гараўскія часта наведваліся да яго і падоўгу гасцявалі. Вядома, што П. Траццякоў дапамагаў братам Гараўскім прадаваць карціны, з’яўляўся аб’ектыўным крытыкам і аказваў значны ўплыў на іх творчасць&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;. Браты дапамагалі Траццякову ў фарміраванні мастацкай калекцыі&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Так пры пасрэдніцтве А. Гараўскага Траццяковым былі набыты для галерэі славуты «Партрэт скульптара-медальера Ф. Талстога» працы [[Сяргей Канстанцінавіч Заранка|С. Заранкі]], палотны [[Уладзімір Лукіч Баравікоўскі|У. Баравікоўскага]], {{нп3|Аляксей Кандратавіч Саўрасаў|А. Саўрасава|ru|Саврасов, Алексей Кондратьевич}} і іншых мастакоў. Расійскі збіральнік высока цаніў думку і густ А. Г. Гараўскага&lt;ref name=&quot;Маст&quot;/&gt;.
[[Файл:Portrait of a Lady in Black.jpg|250px|міні|злева|«Партрэт незнаёмкі ў чорным», 1868 г.]]
У 1869 годзе Акадэмія мастацтваў пасылае Гараўскага на [[Украіна|Украіну]] і ў [[Беларусь]] «для дасканаласці сваёй адукацыі і стварэння карцін з народнага побыту тэрмінам на 3 гады, вылучыўшы яму на ўтрыманне па 300 рублёў у год»&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Из прошения в Совет Академии художеств от 28 августа 1867 г. ЦГИАЛ, ф. 789, оп. 14, д. 42, л. 9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ЦДГАЛ. Фонд акадэміі мастацтваў. Воп.14. Спр. 789. Арк. 47.&lt;/ref&gt;.

Гараўскі пісаў у Акадэмію з [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]]&lt;ref&gt;Гісторыя беларускага мастацтва у 6 тт. т. 3. Мн., 1989 с. 209—216&lt;/ref&gt;:

{{Цытата|Падарожнічаючы з ранняй вясны, я займаўся здымкай эцюдаў з натуры з рускай прыроды і вывучэннем кароў, цялят, авечак і тыповых фігур, каб злучыць пейзажны род з фігурамі і жывёламі. І ў ліпені месяцы, пісаць з натуры вельмі характэрнае вядомае «Пінскія балоты», ад сырой глебы, зеляніны і тамтэйшага паветра незаўважным чынам атрымаў ліхаманку і рэўматызм у правай назе. Так што вымушаны быў пакінуць распачатую працу і, паправіўшы здароўе, зноў заняўся новымі матэрыяламі, таму і адстаў ад задуманай мною справы, якое пры здароўе паспрабую усімі сіламі ўзнагародзіць. І тады буду мець гонар і задавальненне прадставіць Вашаму правасхадзіцельству і савету Акадэміі мастацтваў працы сваі на разгляд, а ў цяперашні час буду займацца да тых часоў, пакуль холад не прагоніць мяне}}
[[Файл:Горавский А.Г. Молящаяся старушка. 1872 г.jpg|міні|«[[Старая моліцца]]», 1872 г.]]

Палатно «[[Старая моліцца]]» (1872) было высока ацэнена [[Ілья Яфімавіч Рэпін|І. Рэпіным]]&lt;ref name=&quot;Маст&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://ilyarepin.ru/pisma73/ П. М. ТРЕТЬЯКОВУ. 28 марта 1813, г. Петербург] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161022103548/http://ilyarepin.ru/pisma73/ |date=22 кастрычніка 2016 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Орлова М. А. Искусство Советской
Белоруссии. М., 1960. С.23.&lt;/ref&gt; і прынесла вядомасць А. Гараўскаму.

У 1874 годзе ўступіў у Таварыства выставак мастацкіх твораў, якое было створана пад заступніцтвам Акадэміі мастацтваў.

У 1875 годзе страціў васемнаццацігадовую дачку, унука і бацьку.

У 1876 годзе пазнаёміўся з [[Аляксандр Канстанцінавіч Трапезнікаў|А. Трапезнікавым]], спадчыннікам купца {{нп3|Канстанцін Пятровіч Трапезнікаў|К. Трапезнікава|ru|Трапезников, Константин Петрович}}.

У 1880 годзе А. Гараўскі набыў маёнтак Кірылавічы, паблізу станцыі Белае (135 км ад Пецярбурга) колішняй [[Пецярбургска-Варшаўская чыгунка|Пецярбургска-Варшаўскай чыгункі]].

У 1885—1886 гадах здзейсніў паездку па [[Сібір]]ы, наведаў [[Іркуцк]]&lt;ref name=&quot;Маст&quot;/&gt;.
[[Файл:Portret malʹchika goravski.jpg|міні|«Партрэт хлопчыка», 1888 г.]]
Апошнія гады ў летнія месяцы жыў у сваім маёнтку. Да канца дзён захоўваў творчую актыўнасць.

Апалінарый Гараўскі раптоўна памёр 28 сакавіка 1900 года ў {{нп3|Марыінская бальніца|Марыінскай бальніцы|ru|Мариинская больница}} ў [[Санкт-Пецярбург]]у ва ўзросце 67 гадоў. Некралогі былі апублікаваны ў выданнях «[[Новое время (1868)|Новое время]]» і «{{нп3|Исторический вестник||ru|Исторический вестник}}». Адпяванне мастака прайшло ў {{нп3|Базіліка святой Кацярыны Александрыйскай|саборы святой Кацярыны|ru|Базилика Святой Екатерины Александрийской}} на [[Неўскі праспект|Неўскім праспекце]], а пахаваны ён быў на {{нп3|Выбаргскія Рымска-Каталіцкія могілкі|Выбаргскіх Рымска-Каталіцкіх могілках|ru|Выборгское римско-католическое кладбище}}.

== Творчасць ==
[[Файл:Вечерний пейзаж.jpg|250px|міні|«Вячэрні пейзаж», 1855 г.]]
Творчасць А. Гараўскага разнастайная. Асноўную яе частку складаюць пейзажы, над якімі мастак працаваў практычна ўсё жыццё&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;. Жывапісная манера майстра была заснавана на акадэмічных прынцыпах, рэалістычнасці паказу матываў прыроды. Важным для яго з’яўлялася разлічанае, шмат у чым відавое прадстаўленне пейзажнай тэмы. Таму асаблівую ўвагу мастак надаваў кампазіцыйнай пабудове выяў, імкнучыся да ўраўнаважанасці, падзелу паказваемай прасторы на планы&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;.

З пейзажных работ характэрныя для творчасці «Від дубовага гая на беразе ракі Свіслач непадалёк ад Бабруйска», «Італьянскі пейзаж з горным возерам», «[[На радзіме (карціна Апалінарыя Гараўскага)|На радзіме]]», «[[Вечар у Мінскай губерні]]», «Від у ваколіцах Сан-Рэма», «Рака Свіслач». Па меркаванні вядомага даследчыка жывапісу [[Леанід Ніканоравіч Дробаў|Л. Н. Дробава]], Апалінарый Гараўскі быў тыповым прадстаўніком пейзажыстаў XIX стагоддзя, у творчасці якога знайшлі адлюстраванне дэмакратычныя настроі перадавой беларускай інтэлігенцыі&lt;ref name=&quot;ikleiner&quot;&gt;[http://www.ikleiner.ru/lib/handrit/handrit0010.shtml Горавский А. Г.]&lt;/ref&gt;. У Беларусі Гараўскі напісаў свае лепшыя палотны, якім часам даваў даволі доўгія назвы, што, мабыць, не толькі падкрэслівала дакументальнае значэнне малюнкаў той ці іншай мясцовасці, а выступала і своеасаблівым сведчаннем настальгіі па канкрэтных геаграфічныъ пунктах, якія натхнілі яго на напісанне гэтых палотнаў: «Від дубовага гаю блізу Бабруйска», «Пераход статка праз Бярэзіну ў наваколлі Бабруйска перад дажджом» і г. д.

Творы А. Гараўскага адметныя жыццёвай праўдай; лейтматывы: прыгажосць прыроды, народны побыт. Гараўскі цікавіўся народнымі тыпамі, што праявілася ў карцінах «Старая, якая моліцца», «Селянін»&lt;ref&gt;«Новости» от 30 марта 1888, СПб&lt;/ref&gt;. Ён таксама напісаў шэраг партрэтаў, сярод якіх вылучаюцца партрэты {{нп3|Казьма Цярэнцьевіч Салдацёнкаў|К. Ц. Салдацёнкава|ru|Солдатёнков, Козьма Терентьевич}}, [[Міхаіл Іванавіч Глінка|М. І. Глінкі]], [[Мікалай Лявонцьевіч Бенуа|М. Л. Бенуа]], [[Фёдар Антонавіч Бруні|Ф. Бруні]], [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], [[Аляксандр Канстанцінавіч Глазуноў|А. К. Глазунова]], [[Міхаіл Іванавіч Глінка|М. І. Глінкі]], [[Аляксандр Сяргеевіч Даргамыжскі|А. С. Даргамыжскага]], [[Адам Вайткевіч|А. Вайткевіча]]{{efn|Партрэт Вайткевіча, намаляваны ў 1853 годзе, быў названы крытыкам А. Майкавым выдатным&lt;ref&gt;{{нп3|Апалон Апалонавіч Майкаў|Майков А.|ru|Майков, Аполлон Аполлонович}} «Отечественные записки», 1853. №3. С. 42.&lt;/ref&gt;.}}, [[Міхаіл (Галубовіч)|М. Галубовіча]], імператрыцы [[Марыя Фёдараўна (жонка Паўла I)|Марыі Фёдараўны]] і інш&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Маст&quot;&gt;[[Эмануіл Рыгоравіч Іофе]]. [http://elib.bspu.by/bitstream/doc/13661/1/%D0%98%D0%9E%D0%A4%D0%A4%D0%95%20%D0%AD.%D0%93.%20%20%D0%AF%D0%93%D0%9E%20%20%D0%9D%D0%90%D0%97%D0%AB%D0%92%D0%90%D0%9B_.pdf Работа з натуры МАСТАЦТВА. 2013. № 10. с.44-47.]&lt;/ref&gt;.

== Спадчына ==
[[Файл:2009. Stamp of Belarus 33-2009-10-29-m-2.jpg|thumb|250px|«Вечар у Мінскай губерні», 1870-я. Паштовая марка РБ 2009 года]]
Удава А. Гараўскага, Аляксандра, засталася без сродкаў для жыцця з дочкамі, Марыяй і Юліяй, і таму пачала прадаваць працы мастака ў 1900-х гадах бадай што адразу па яго смерці.

Большая частка твораў — 18 карцін — Апалінарыя Гараўскага знаходзіцца ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Акрамя гэтага творы мастака знаходзяцца ў {{нп3|Іркуцкі краязнаўчы музей|Іркуцкім краязнаўчым музеі|ru|Иркутский областной краеведческий музей}}, {{нп3|Мурамскі гісторыка-мастацкі музей|Мурамскім гісторыка-мастацкім музеі|ru|Муромский историко-художественный музей}}, [[Дзяржаўны Рускі музей|Рускім музеі]], [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]], [[Стаўрапольскі краявы музей выяўленчых мастацтваў|Стаўрапольскім краявым музеі выяўленчых мастацтваў]], [[Музей «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»|музеі «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»]], {{нп3|Пензенская абласная карцінная галерэя імя К. А. Савіцкага|Пензенскай абласной карціннай галерэі|ru|Пензенская областная картинная галерея имени К. А. Савицкого}}, {{нп3|Кіраваградскі абласны мастацкі музей|Кіраваградскім абласным мастацкім музеі|uk|Кіровоградський обласний художній музей}} і іншых.

У 2009 годзе Белпошта выпусціла паштовую марку з выявай карціны А. Гараўскага «Вечар у Мінскай губерні».

Карціна «Замак» захоўваецца ў [[Карпаратыўная калекцыя Белгазпрамбанка|карпаратыўнай калекцыі Белгазпрамбанка]] ў [[Мінск]]у&lt;ref&gt;[https://artbelarus.by/ru/artists/1485.html Горавский Аполлинарий] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210829110724/https://artbelarus.by/ru/artists/1485.html |date=29 жніўня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

=== Працы ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь ===
[[Файл:Klever v tsvetu.jpg|250px|міні|«Канюшына цвіце», 1895]]
[[Файл:Апалінарый Гараўскі &quot;Замак&quot;.jpg|250px|міні|«Замак», 1869]]
* Від на Нарвенскія вароты з Екацерынгофскага парку(1851)
* Пейзаж з ракой і дарогай (1853)
* Старая падчас малітвы (1872)
* Від на раку Арв у ваколіцах Шамані (1859)
* Яўрэй падчас малітвы (1857?)
* Матчын партрэт (1868)
* Купальшчыцы (1858)
* Вечар (1854)
* Пейзаж з ракою (1859)
* Дубы (1858)
* Сельскі пейзаж (1855)
* Марыя Магдаліна, якая каецца (1861)
* Партрэт невядомкі у чорным (1868)
* Партрэт Соф’і Міхайлаўны Траццяковай (1857)
* Зарослая сажалка
* Ля кузні (1862)
* Пейзаж з ракою (1853)
* Від дубровы на беразе Свіслачы ля Бабруйска (1855)
* Жаночы партрэт. Ля раяля (1868)
* Жаночы партрэт. Ля мальберта (1868)
* [[Вечар у Мінскай губерні]] (1870-я)
* Партрэт маладой жанчыны ў белай сукенцы (1863)
* Партрэт невядомкі з палітрай (1867)
* Партрэт мастака Льва Феліксавіча Лагорыа (1890-я)
* Канюшына цвіце (1895)
* Пейзаж (1897)

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Апалінар Гараўскі = Аполлинарий Горавский = Apalinar Garausky / склад. Н. М. Усава. ― Минск : Беларусь, 2014. ― ISBN 978-985-01-1111-1.
* Гараўскі Апалінарый Гілярыевіч // Памяць: Гіст.-дакум.хроніка Чэрвеньскага р-на. Мінск, 2000. — С. 99-100;
* Гараўскі Апалінар Гілярыевіч // Памяць: Бярэзін. р-н: гіст.-дак.хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Уклад. П. А. Прыбыткін; Рэдкал.: А. А. Ждановіч і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск, 2004. — С. 67.
* {{Крыніцы/Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|5|Горавские|ref=БС. Т. 5}}
* Письма художников к П. М. Третьякову. М. 1960, с. 25
* ''Дробаў Л. М.'' Беларускія мастакі XIX стагоддзя. ― Мн., 1971
* ''Крэпак Б. А.'' Вяртанне імёнаў : нарысы пра мастакоў: у 2 кн. — Мн., Мастацкая літаратура, 2013―2014.
* {{Артыкул|спасылка=https://kultura-info.by/view/808|ref=Юркевіч|аўтар=Зміцер Юркевіч|загаловак=Гараўскія і Шэмешы|год=2023|выданне=Культура|тып=газета|месяц=6|чысло=17|нумар=24|archive-date=26 кастрычніка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231026121847/https://kultura-info.by/view/808}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Apollinary Goravsky}}
* [http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;DomainName=hbvmxuldokgq&amp;id=4919 Барыс Крэпак. «Праўда бруднай лужыны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304234916/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;DomainName=hbvmxuldokgq&amp;id=4919 |date=4 сакавіка 2016 }}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Гараўскі Апалінарый Гіляравіч}}
[[Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гараўскія герба «Кораб»|Апалінарый Гіляравіч]]</text>
      <sha1>1byojr8gt1m42xkv8v4rnvnb2ueuyja</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131055</id>
      <parentid>5131054</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T17:18:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Творчасць */ афармленне</comment>
      <origin>5131055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30657" sha1="ffnq3lijlm0ehr16mr9ac7rtxcmfchv" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Гараўскі}}
{{Мастак}}
'''Апалінарый Гіляравіч (Гілярыевіч) Гараўскі''' ({{ДН|30|1|1833|18}}{{sfn|Юркевіч|2023|}}, маёнтак [[Новыя Набаркі|Наборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}}&lt;!-- У Новых пазначаны гасподскі двор. Або Старыя Набаркі? --&gt;, [[Ігуменскі павет]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], цяпер [[Клічаўскі раён]] — {{ДС|28|3|1900}}, {{МС|Санкт-Пецярбург}}) — беларускі мастак XIX стагоддзя. Брат мастакоў [[Іпаліт Гіляравіч Гараўскі|Іпаліта]] і [[Гілярый Гіляравіч Гараўскі|Гілярыя Гараўскіх]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга|спасылка=|аўтар=|загаловак=Биографический справочник|адказны=|год=1982|частка=Аполлинарий Гиляриевич // Горавские|арыгінал=|выданне=|месца=Мн.|выдавецтва=«Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки|том=5|старонкі=158-159|старонак=737|серыя=|isbn=|тыраж=}}&lt;/ref&gt;.

У літаратуры даюць таксама іншыя месцы нараджэння Апалінарыя Гараўскага, напрыклад, [[Уборкі (Чэрвеньскі раён)|Уборкі]] ў Чэрвеньскім раёне, або «''Уборкі, сёння ў межах вёскі Астроўкі''»&lt;ref&gt;Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Мінская вобласць&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Апалінарый Гараўскі: серыя «Славутыя мастакі з Беларусі»&lt;/ref&gt; у Берэзінскім раёне, пры тым адлегласць паміж цяперашнім урочышчам [[Уборкі (Бярэзінскі раён)|Уборкі]] і [[Астроўкі (Бярэзінскі раён)|Астроўкамі]] каля 5 км. У 2023 годзе месца нараджэння Апалінарыя Гараўскага ўдакладнена па метрычнай кнізе як ваколіца [[Новыя Набаркі|Наборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}} (цяпер Новыя Набаркі ў Клічаўскім раён).

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і сям’я ===
[[Файл:Партрэт маці А. Гараўскі.jpg|250px|міні|«Партрэт маці», 1868]]
Паходзіў з дробнамаёнткавага шляхецкага роду [[Гараўскія герба «Кораб»|Гараўскіх]] герба «[[Кораб (герб)|Кораб]]». Бацькі — Гіляры Францішкавіч Гараўскі і Мар’яна Аляксандраўна Усціновіч. Гараўскія мелі каля 200 га зямлі, спадчыну бацькі мастака па дзеду мастака Францішку Гараўскім&lt;ref&gt;РГИА. ― Ф. 1343. ― Оп. 19. ― Д. 3065 ; РГВИА. ― Ф. 400. ― Оп. 12. ― Д. 18689 (1893)&lt;/ref&gt;.

У сям’і было тры дачкі — Юліяна-Схаластыка (1831, [[Уборкі (Бярэзінскі раён)|Уборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}}), Феліцыяна-Паўліна (1834, [[Новыя Набаркі|Наборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}}), Амелія (каля 1842), і сыны — Іпаліт (1828, [[Астроўкі (Бярэзінскі раён)|Астроўкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― пасля 1864){{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=158-159}}, Апалінары (1833, Наборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ―1900), Караль (1838, Уборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― пасля 1869), Гектар (1843, Уборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― 1893), Гіляры (1847, Уборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― пасля 1875).{{sfn|Юркевіч|2023|}} Караль і Гектар былі прафесійнымі вайскоўцамі, Іпаліт, Апалінар і Гілярый ― мастакамі&lt;ref&gt;Апалінар Гараўскі = Аполлинарий Горавский = Apalinar Garausky. Минск : Беларусь, 2014. ― ISBN 978-985-01-1111-1&lt;/ref&gt;.

Ваколіца [[Уборкі (Бярэзінскі раён)|Уборкі]] цяпер не існуе, урочышча за 2 км на паўночны ўсход ад [[Падкамень|Падкаменя]] і 5 км на ўсход ад [[Брадзец|Брадца]] [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскага раёна]].

=== Адукацыя ===
[[Файл:Fedelio Bruni.jpg|250px|міні|злева|«Партрэт Ф. А. Бруні», 1871]]
Апалінарый вучыўся ў Брэст-Літоўскім кадэцкім корпусе ў 1842—1850 гадах. Яшчэ ў дзяцінстве паказаў здольнасці да малявання. Вядомы архітэктар [[Мікалай Лявонцьевіч Бенуа|Мікалай Бенуа]], які бываў у свайго дзядзькі, начальніка кадэцкага корпуса, звярнуў увагу на адоранага хлопчыка і ў 1850 годзе садзейнічаў яго пераводу ў [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Пецярбургскую акадэмію мастацтваў]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt; з прызначэннем часовай штогадовай дапамогі ў памеры жалавання гвардыі прапаршчыка. У Акадэміі Гараўскі вучыўся ў {{нп3|Максім Нічыпаравіч Вараб’ёў|М. Н. Вараб’ёва|ru|Воробьёв, Максим Никифорович}} і [[Фёдар Антонавіч Бруні|Ф. А. Бруні]]&lt;ref name=&quot;Викитека ЭСБЕ Горавский&quot;&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Горавский}}&lt;/ref&gt; вольнапрыходным вучнем да 1854 года.

Напісаны ў першыя гады вучобы (1852), падчас канікулаў у родавым маёнтку, пейзаж «Балота» зацікавіў акадэмічны савет і быў набыты ва ўласную калекцыю [[Аляксандр II (імператар расійскі)|спадкаемцам расійскага стальца]]. У 1853 годзе А. Гараўскі стварыў карціну «Від Ручэйскага возера блізу горада Таропца», якая прынесла яму малы залаты медаль і была набыта калекцыянерам {{нп3|Васіль Аляксандравіч Кокараў|В. А. Кокаравым|ru|Кокорев, Василий Александрович}}.

За дыпломную работу, выкананую ў 1854 годзе&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;, — карціну «Від у Пскоўскай губерні» А. Гараўскі атрымаў вялікі залаты медаль і званне «[[Класны мастак|класнага мастака]]» з прысваеннем чыну 14 класа згодна «[[Табель аб рангах|Табелі аб рангах]]». У гэтым жа годзе А. Гараўскаму быў прысвоены вялікі залаты медаль за пейзаж «Від у маёнтку графа Кушалёва-Безбародкі Краснапольцы ў Пскоўскай губерні».

Восенню 1855 года вярнуўся ў Беларусь, у мястэчка [[Свіслач (Пухавіцкі раён)|Свіслач]]. У тым жа годзе ажаніўся з дачкой палкоўніка [[Міхаіл Лявонцьевіч Бенуа|Міхаіла Бенуа]] Аляксандрай.

У 1855—1860 гадах як {{нп3|Пенсіянер (Акадэмія мастацтваў)|пенсіянер|ru|Пенсионер (Академия художеств)}} атрымаў стыпендыю на ўдасканаленне майстэрства за мяжою, вучыўся ў навучальных установах і студыях ў [[Жэнева|Жэневе]], [[Дзюсельдорф]]е, [[Рым]]е, [[Парыж]]ы&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = [[Барыс Андрэевіч Лазука|Лазука Б.А.]]
|частка         = Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя
|загаловак      = Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = 
|выдавецтва     = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]]
|год            = 2011
|том            = 
|старонкі       = 379
|старонак       = 431
|серыя          = 
|isbn           = 978-985-01-0880-7
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;, стажыраваўся ў вядомых еўрапейскіх майстроў, у прыватнасці, у [[Андрэас Ахенбах|А. Ахенбаха]] ў [[Дзюсельдорф]]е і [[Аляксандр Калам|А. Калама]] ў [[Жэнева|Жэневе]]. Па вяртанні ў Пецярбург у 1860 годзе атрымаў званне акадэміка жывапісу.

=== Сталае жыццё ===
У 1860—1880 гадах жыў ва Уборках&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;, зімою выязджаў у Пецярбург, дзе ў 1862—1886 гадах выкладаў у жаночых і мужчынскіх класах [[Рысавальная школа Таварыства заахвочвання мастацтваў|Пецярбургскай рысавальнай школы]] пры [[Таварыства заахвочвання мастацтваў|Таварыстве заахвочвання мастацтваў]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;. У 1860—1862 гадах часта наведваў сястру ў маёнтку Брадзец, дзе пісаў пейзажы. Многа вандраваў па Беларусі, Украіне, Расіі і рабіў эцюды, замалёўкі, накіды, збіраючы матэыял для сваіх твораў&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;.

Супрацоўнічаў з заснавальнікам [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]] [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|П. Траццяковым]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;, з якім пазнаўміўся ў 1856 годзе. Браты Гараўскія часта наведваліся да яго і падоўгу гасцявалі. Вядома, што П. Траццякоў дапамагаў братам Гараўскім прадаваць карціны, з’яўляўся аб’ектыўным крытыкам і аказваў значны ўплыў на іх творчасць&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;. Браты дапамагалі Траццякову ў фарміраванні мастацкай калекцыі&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Так пры пасрэдніцтве А. Гараўскага Траццяковым былі набыты для галерэі славуты «Партрэт скульптара-медальера Ф. Талстога» працы [[Сяргей Канстанцінавіч Заранка|С. Заранкі]], палотны [[Уладзімір Лукіч Баравікоўскі|У. Баравікоўскага]], {{нп3|Аляксей Кандратавіч Саўрасаў|А. Саўрасава|ru|Саврасов, Алексей Кондратьевич}} і іншых мастакоў. Расійскі збіральнік высока цаніў думку і густ А. Г. Гараўскага&lt;ref name=&quot;Маст&quot;/&gt;.
[[Файл:Portrait of a Lady in Black.jpg|250px|міні|злева|«Партрэт незнаёмкі ў чорным», 1868 г.]]
У 1869 годзе Акадэмія мастацтваў пасылае Гараўскага на [[Украіна|Украіну]] і ў [[Беларусь]] «для дасканаласці сваёй адукацыі і стварэння карцін з народнага побыту тэрмінам на 3 гады, вылучыўшы яму на ўтрыманне па 300 рублёў у год»&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Из прошения в Совет Академии художеств от 28 августа 1867 г. ЦГИАЛ, ф. 789, оп. 14, д. 42, л. 9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ЦДГАЛ. Фонд акадэміі мастацтваў. Воп.14. Спр. 789. Арк. 47.&lt;/ref&gt;.

Гараўскі пісаў у Акадэмію з [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]]&lt;ref&gt;Гісторыя беларускага мастацтва у 6 тт. т. 3. Мн., 1989 с. 209—216&lt;/ref&gt;:

{{Цытата|Падарожнічаючы з ранняй вясны, я займаўся здымкай эцюдаў з натуры з рускай прыроды і вывучэннем кароў, цялят, авечак і тыповых фігур, каб злучыць пейзажны род з фігурамі і жывёламі. І ў ліпені месяцы, пісаць з натуры вельмі характэрнае вядомае «Пінскія балоты», ад сырой глебы, зеляніны і тамтэйшага паветра незаўважным чынам атрымаў ліхаманку і рэўматызм у правай назе. Так што вымушаны быў пакінуць распачатую працу і, паправіўшы здароўе, зноў заняўся новымі матэрыяламі, таму і адстаў ад задуманай мною справы, якое пры здароўе паспрабую усімі сіламі ўзнагародзіць. І тады буду мець гонар і задавальненне прадставіць Вашаму правасхадзіцельству і савету Акадэміі мастацтваў працы сваі на разгляд, а ў цяперашні час буду займацца да тых часоў, пакуль холад не прагоніць мяне}}
[[Файл:Горавский А.Г. Молящаяся старушка. 1872 г.jpg|міні|«[[Старая моліцца]]», 1872 г.]]

Палатно «[[Старая моліцца]]» (1872) было высока ацэнена [[Ілья Яфімавіч Рэпін|І. Рэпіным]]&lt;ref name=&quot;Маст&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://ilyarepin.ru/pisma73/ П. М. ТРЕТЬЯКОВУ. 28 марта 1813, г. Петербург] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161022103548/http://ilyarepin.ru/pisma73/ |date=22 кастрычніка 2016 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Орлова М. А. Искусство Советской
Белоруссии. М., 1960. С.23.&lt;/ref&gt; і прынесла вядомасць А. Гараўскаму.

У 1874 годзе ўступіў у Таварыства выставак мастацкіх твораў, якое было створана пад заступніцтвам Акадэміі мастацтваў.

У 1875 годзе страціў васемнаццацігадовую дачку, унука і бацьку.

У 1876 годзе пазнаёміўся з [[Аляксандр Канстанцінавіч Трапезнікаў|А. Трапезнікавым]], спадчыннікам купца {{нп3|Канстанцін Пятровіч Трапезнікаў|К. Трапезнікава|ru|Трапезников, Константин Петрович}}.

У 1880 годзе А. Гараўскі набыў маёнтак Кірылавічы, паблізу станцыі Белае (135 км ад Пецярбурга) колішняй [[Пецярбургска-Варшаўская чыгунка|Пецярбургска-Варшаўскай чыгункі]].

У 1885—1886 гадах здзейсніў паездку па [[Сібір]]ы, наведаў [[Іркуцк]]&lt;ref name=&quot;Маст&quot;/&gt;.
[[Файл:Portret malʹchika goravski.jpg|міні|«Партрэт хлопчыка», 1888 г.]]
Апошнія гады ў летнія месяцы жыў у сваім маёнтку. Да канца дзён захоўваў творчую актыўнасць.

Апалінарый Гараўскі раптоўна памёр 28 сакавіка 1900 года ў {{нп3|Марыінская бальніца|Марыінскай бальніцы|ru|Мариинская больница}} ў [[Санкт-Пецярбург]]у ва ўзросце 67 гадоў. Некралогі былі апублікаваны ў выданнях «[[Новое время (1868)|Новое время]]» і «{{нп3|Исторический вестник||ru|Исторический вестник}}». Адпяванне мастака прайшло ў {{нп3|Базіліка святой Кацярыны Александрыйскай|саборы святой Кацярыны|ru|Базилика Святой Екатерины Александрийской}} на [[Неўскі праспект|Неўскім праспекце]], а пахаваны ён быў на {{нп3|Выбаргскія Рымска-Каталіцкія могілкі|Выбаргскіх Рымска-Каталіцкіх могілках|ru|Выборгское римско-католическое кладбище}}.

== Творчасць ==
[[Файл:Вечерний пейзаж.jpg|250px|міні|«Вячэрні пейзаж», 1855 г.]]
Творчасць А. Гараўскага разнастайная. Асноўную яе частку складаюць пейзажы, над якімі мастак працаваў практычна ўсё жыццё&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;. Жывапісная манера майстра была заснавана на акадэмічных прынцыпах, рэалістычнасці паказу матываў прыроды. Важным для яго з’яўлялася разлічанае, шмат у чым відавое прадстаўленне пейзажнай тэмы. Таму асаблівую ўвагу мастак надаваў кампазіцыйнай пабудове выяў, імкнучыся да ўраўнаважанасці, падзелу паказваемай прасторы на планы&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;.

З пейзажных работ характэрныя для творчасці «Від дубовага гая на беразе ракі Свіслач непадалёк ад Бабруйска», «Італьянскі пейзаж з горным возерам», «[[На радзіме (карціна Апалінарыя Гараўскага)|На радзіме]]», «[[Вечар у Мінскай губерні]]», «Від у ваколіцах Сан-Рэма», «Рака Свіслач». Па меркаванні вядомага даследчыка жывапісу [[Леанід Ніканоравіч Дробаў|Л. Н. Дробава]], Апалінарый Гараўскі быў тыповым прадстаўніком пейзажыстаў XIX стагоддзя, у творчасці якога знайшлі адлюстраванне дэмакратычныя настроі перадавой беларускай інтэлігенцыі&lt;ref name=&quot;ikleiner&quot;&gt;[http://www.ikleiner.ru/lib/handrit/handrit0010.shtml Горавский А. Г.]&lt;/ref&gt;. У Беларусі Гараўскі напісаў свае лепшыя палотны, якім часам даваў даволі доўгія назвы, што, мабыць, не толькі падкрэслівала дакументальнае значэнне малюнкаў той ці іншай мясцовасці, а выступала і своеасаблівым сведчаннем настальгіі па канкрэтных геаграфічныъ пунктах, якія натхнілі яго на напісанне гэтых палотнаў: «Від дубовага гаю блізу Бабруйска», «Пераход статка праз Бярэзіну ў наваколлі Бабруйска перад дажджом» і г. д.

Творы А. Гараўскага адметныя жыццёвай праўдай; лейтматывы: прыгажосць прыроды, народны побыт. Гараўскі цікавіўся народнымі тыпамі, што праявілася ў карцінах «Старая, якая моліцца», «Селянін»&lt;ref&gt;«Новости» от 30 марта 1888, СПб&lt;/ref&gt;. Ён таксама напісаў шэраг партрэтаў, сярод якіх вылучаюцца партрэты {{нп3|Казьма Цярэнцьевіч Салдацёнкаў|К. Ц. Салдацёнкава|ru|Солдатёнков, Козьма Терентьевич}}, [[Міхаіл Іванавіч Глінка|М. І. Глінкі]], [[Мікалай Лявонцьевіч Бенуа|М. Л. Бенуа]], [[Фёдар Антонавіч Бруні|Ф. Бруні]], [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], [[Аляксандр Канстанцінавіч Глазуноў|А. К. Глазунова]], [[Міхаіл Іванавіч Глінка|М. І. Глінкі]], [[Аляксандр Сяргеевіч Даргамыжскі|А. С. Даргамыжскага]], [[Адам Вайткевіч|А. Вайткевіча]] (1853, названы крытыкам А. Майкавым выдатным&lt;ref&gt;{{нп3|Апалон Апалонавіч Майкаў|Майков А.|ru|Майков, Аполлон Аполлонович}} «Отечественные записки», 1853. № 3. С. 42.&lt;/ref&gt;), [[Міхаіл (Галубовіч)|М. Галубовіча]], імператрыцы [[Марыя Фёдараўна (жонка Паўла I)|Марыі Фёдараўны]] і інш&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Маст&quot;&gt;[[Эмануіл Рыгоравіч Іофе]]. [http://elib.bspu.by/bitstream/doc/13661/1/%D0%98%D0%9E%D0%A4%D0%A4%D0%95%20%D0%AD.%D0%93.%20%20%D0%AF%D0%93%D0%9E%20%20%D0%9D%D0%90%D0%97%D0%AB%D0%92%D0%90%D0%9B_.pdf Работа з натуры МАСТАЦТВА. 2013. № 10. с.44-47.]&lt;/ref&gt;.

== Спадчына ==
[[Файл:2009. Stamp of Belarus 33-2009-10-29-m-2.jpg|thumb|250px|«Вечар у Мінскай губерні», 1870-я. Паштовая марка РБ 2009 года]]
Удава А. Гараўскага, Аляксандра, засталася без сродкаў для жыцця з дочкамі, Марыяй і Юліяй, і таму пачала прадаваць працы мастака ў 1900-х гадах бадай што адразу па яго смерці.

Большая частка твораў — 18 карцін — Апалінарыя Гараўскага знаходзіцца ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Акрамя гэтага творы мастака знаходзяцца ў {{нп3|Іркуцкі краязнаўчы музей|Іркуцкім краязнаўчым музеі|ru|Иркутский областной краеведческий музей}}, {{нп3|Мурамскі гісторыка-мастацкі музей|Мурамскім гісторыка-мастацкім музеі|ru|Муромский историко-художественный музей}}, [[Дзяржаўны Рускі музей|Рускім музеі]], [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]], [[Стаўрапольскі краявы музей выяўленчых мастацтваў|Стаўрапольскім краявым музеі выяўленчых мастацтваў]], [[Музей «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»|музеі «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»]], {{нп3|Пензенская абласная карцінная галерэя імя К. А. Савіцкага|Пензенскай абласной карціннай галерэі|ru|Пензенская областная картинная галерея имени К. А. Савицкого}}, {{нп3|Кіраваградскі абласны мастацкі музей|Кіраваградскім абласным мастацкім музеі|uk|Кіровоградський обласний художній музей}} і іншых.

У 2009 годзе Белпошта выпусціла паштовую марку з выявай карціны А. Гараўскага «Вечар у Мінскай губерні».

Карціна «Замак» захоўваецца ў [[Карпаратыўная калекцыя Белгазпрамбанка|карпаратыўнай калекцыі Белгазпрамбанка]] ў [[Мінск]]у&lt;ref&gt;[https://artbelarus.by/ru/artists/1485.html Горавский Аполлинарий] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210829110724/https://artbelarus.by/ru/artists/1485.html |date=29 жніўня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

=== Працы ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь ===
[[Файл:Klever v tsvetu.jpg|250px|міні|«Канюшына цвіце», 1895]]
[[Файл:Апалінарый Гараўскі &quot;Замак&quot;.jpg|250px|міні|«Замак», 1869]]
* Від на Нарвенскія вароты з Екацерынгофскага парку(1851)
* Пейзаж з ракой і дарогай (1853)
* Старая падчас малітвы (1872)
* Від на раку Арв у ваколіцах Шамані (1859)
* Яўрэй падчас малітвы (1857?)
* Матчын партрэт (1868)
* Купальшчыцы (1858)
* Вечар (1854)
* Пейзаж з ракою (1859)
* Дубы (1858)
* Сельскі пейзаж (1855)
* Марыя Магдаліна, якая каецца (1861)
* Партрэт невядомкі у чорным (1868)
* Партрэт Соф’і Міхайлаўны Траццяковай (1857)
* Зарослая сажалка
* Ля кузні (1862)
* Пейзаж з ракою (1853)
* Від дубровы на беразе Свіслачы ля Бабруйска (1855)
* Жаночы партрэт. Ля раяля (1868)
* Жаночы партрэт. Ля мальберта (1868)
* [[Вечар у Мінскай губерні]] (1870-я)
* Партрэт маладой жанчыны ў белай сукенцы (1863)
* Партрэт невядомкі з палітрай (1867)
* Партрэт мастака Льва Феліксавіча Лагорыа (1890-я)
* Канюшына цвіце (1895)
* Пейзаж (1897)

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Апалінар Гараўскі = Аполлинарий Горавский = Apalinar Garausky / склад. Н. М. Усава. ― Минск : Беларусь, 2014. ― ISBN 978-985-01-1111-1.
* Гараўскі Апалінарый Гілярыевіч // Памяць: Гіст.-дакум.хроніка Чэрвеньскага р-на. Мінск, 2000. — С. 99-100;
* Гараўскі Апалінар Гілярыевіч // Памяць: Бярэзін. р-н: гіст.-дак.хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Уклад. П. А. Прыбыткін; Рэдкал.: А. А. Ждановіч і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск, 2004. — С. 67.
* {{Крыніцы/Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|5|Горавские|ref=БС. Т. 5}}
* Письма художников к П. М. Третьякову. М. 1960, с. 25
* ''Дробаў Л. М.'' Беларускія мастакі XIX стагоддзя. ― Мн., 1971
* ''Крэпак Б. А.'' Вяртанне імёнаў : нарысы пра мастакоў: у 2 кн. — Мн., Мастацкая літаратура, 2013―2014.
* {{Артыкул|спасылка=https://kultura-info.by/view/808|ref=Юркевіч|аўтар=Зміцер Юркевіч|загаловак=Гараўскія і Шэмешы|год=2023|выданне=Культура|тып=газета|месяц=6|чысло=17|нумар=24|archive-date=26 кастрычніка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231026121847/https://kultura-info.by/view/808}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Apollinary Goravsky}}
* [http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;DomainName=hbvmxuldokgq&amp;id=4919 Барыс Крэпак. «Праўда бруднай лужыны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304234916/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;DomainName=hbvmxuldokgq&amp;id=4919 |date=4 сакавіка 2016 }}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Гараўскі Апалінарый Гіляравіч}}
[[Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гараўскія герба «Кораб»|Апалінарый Гіляравіч]]</text>
      <sha1>ffnq3lijlm0ehr16mr9ac7rtxcmfchv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131056</id>
      <parentid>5131055</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T17:19:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Заўвагі */</comment>
      <origin>5131056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30622" sha1="4g3hkw8wiu9ghmt3lejy7kvw266lulo" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Гараўскі}}
{{Мастак}}
'''Апалінарый Гіляравіч (Гілярыевіч) Гараўскі''' ({{ДН|30|1|1833|18}}{{sfn|Юркевіч|2023|}}, маёнтак [[Новыя Набаркі|Наборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}}&lt;!-- У Новых пазначаны гасподскі двор. Або Старыя Набаркі? --&gt;, [[Ігуменскі павет]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], цяпер [[Клічаўскі раён]] — {{ДС|28|3|1900}}, {{МС|Санкт-Пецярбург}}) — беларускі мастак XIX стагоддзя. Брат мастакоў [[Іпаліт Гіляравіч Гараўскі|Іпаліта]] і [[Гілярый Гіляравіч Гараўскі|Гілярыя Гараўскіх]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга|спасылка=|аўтар=|загаловак=Биографический справочник|адказны=|год=1982|частка=Аполлинарий Гиляриевич // Горавские|арыгінал=|выданне=|месца=Мн.|выдавецтва=«Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки|том=5|старонкі=158-159|старонак=737|серыя=|isbn=|тыраж=}}&lt;/ref&gt;.

У літаратуры даюць таксама іншыя месцы нараджэння Апалінарыя Гараўскага, напрыклад, [[Уборкі (Чэрвеньскі раён)|Уборкі]] ў Чэрвеньскім раёне, або «''Уборкі, сёння ў межах вёскі Астроўкі''»&lt;ref&gt;Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Мінская вобласць&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Апалінарый Гараўскі: серыя «Славутыя мастакі з Беларусі»&lt;/ref&gt; у Берэзінскім раёне, пры тым адлегласць паміж цяперашнім урочышчам [[Уборкі (Бярэзінскі раён)|Уборкі]] і [[Астроўкі (Бярэзінскі раён)|Астроўкамі]] каля 5 км. У 2023 годзе месца нараджэння Апалінарыя Гараўскага ўдакладнена па метрычнай кнізе як ваколіца [[Новыя Набаркі|Наборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}} (цяпер Новыя Набаркі ў Клічаўскім раён).

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і сям’я ===
[[Файл:Партрэт маці А. Гараўскі.jpg|250px|міні|«Партрэт маці», 1868]]
Паходзіў з дробнамаёнткавага шляхецкага роду [[Гараўскія герба «Кораб»|Гараўскіх]] герба «[[Кораб (герб)|Кораб]]». Бацькі — Гіляры Францішкавіч Гараўскі і Мар’яна Аляксандраўна Усціновіч. Гараўскія мелі каля 200 га зямлі, спадчыну бацькі мастака па дзеду мастака Францішку Гараўскім&lt;ref&gt;РГИА. ― Ф. 1343. ― Оп. 19. ― Д. 3065 ; РГВИА. ― Ф. 400. ― Оп. 12. ― Д. 18689 (1893)&lt;/ref&gt;.

У сям’і было тры дачкі — Юліяна-Схаластыка (1831, [[Уборкі (Бярэзінскі раён)|Уборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}}), Феліцыяна-Паўліна (1834, [[Новыя Набаркі|Наборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}}), Амелія (каля 1842), і сыны — Іпаліт (1828, [[Астроўкі (Бярэзінскі раён)|Астроўкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― пасля 1864){{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=158-159}}, Апалінары (1833, Наборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ―1900), Караль (1838, Уборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― пасля 1869), Гектар (1843, Уборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― 1893), Гіляры (1847, Уборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― пасля 1875).{{sfn|Юркевіч|2023|}} Караль і Гектар былі прафесійнымі вайскоўцамі, Іпаліт, Апалінар і Гілярый ― мастакамі&lt;ref&gt;Апалінар Гараўскі = Аполлинарий Горавский = Apalinar Garausky. Минск : Беларусь, 2014. ― ISBN 978-985-01-1111-1&lt;/ref&gt;.

Ваколіца [[Уборкі (Бярэзінскі раён)|Уборкі]] цяпер не існуе, урочышча за 2 км на паўночны ўсход ад [[Падкамень|Падкаменя]] і 5 км на ўсход ад [[Брадзец|Брадца]] [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскага раёна]].

=== Адукацыя ===
[[Файл:Fedelio Bruni.jpg|250px|міні|злева|«Партрэт Ф. А. Бруні», 1871]]
Апалінарый вучыўся ў Брэст-Літоўскім кадэцкім корпусе ў 1842—1850 гадах. Яшчэ ў дзяцінстве паказаў здольнасці да малявання. Вядомы архітэктар [[Мікалай Лявонцьевіч Бенуа|Мікалай Бенуа]], які бываў у свайго дзядзькі, начальніка кадэцкага корпуса, звярнуў увагу на адоранага хлопчыка і ў 1850 годзе садзейнічаў яго пераводу ў [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Пецярбургскую акадэмію мастацтваў]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt; з прызначэннем часовай штогадовай дапамогі ў памеры жалавання гвардыі прапаршчыка. У Акадэміі Гараўскі вучыўся ў {{нп3|Максім Нічыпаравіч Вараб’ёў|М. Н. Вараб’ёва|ru|Воробьёв, Максим Никифорович}} і [[Фёдар Антонавіч Бруні|Ф. А. Бруні]]&lt;ref name=&quot;Викитека ЭСБЕ Горавский&quot;&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Горавский}}&lt;/ref&gt; вольнапрыходным вучнем да 1854 года.

Напісаны ў першыя гады вучобы (1852), падчас канікулаў у родавым маёнтку, пейзаж «Балота» зацікавіў акадэмічны савет і быў набыты ва ўласную калекцыю [[Аляксандр II (імператар расійскі)|спадкаемцам расійскага стальца]]. У 1853 годзе А. Гараўскі стварыў карціну «Від Ручэйскага возера блізу горада Таропца», якая прынесла яму малы залаты медаль і была набыта калекцыянерам {{нп3|Васіль Аляксандравіч Кокараў|В. А. Кокаравым|ru|Кокорев, Василий Александрович}}.

За дыпломную работу, выкананую ў 1854 годзе&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;, — карціну «Від у Пскоўскай губерні» А. Гараўскі атрымаў вялікі залаты медаль і званне «[[Класны мастак|класнага мастака]]» з прысваеннем чыну 14 класа згодна «[[Табель аб рангах|Табелі аб рангах]]». У гэтым жа годзе А. Гараўскаму быў прысвоены вялікі залаты медаль за пейзаж «Від у маёнтку графа Кушалёва-Безбародкі Краснапольцы ў Пскоўскай губерні».

Восенню 1855 года вярнуўся ў Беларусь, у мястэчка [[Свіслач (Пухавіцкі раён)|Свіслач]]. У тым жа годзе ажаніўся з дачкой палкоўніка [[Міхаіл Лявонцьевіч Бенуа|Міхаіла Бенуа]] Аляксандрай.

У 1855—1860 гадах як {{нп3|Пенсіянер (Акадэмія мастацтваў)|пенсіянер|ru|Пенсионер (Академия художеств)}} атрымаў стыпендыю на ўдасканаленне майстэрства за мяжою, вучыўся ў навучальных установах і студыях ў [[Жэнева|Жэневе]], [[Дзюсельдорф]]е, [[Рым]]е, [[Парыж]]ы&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = [[Барыс Андрэевіч Лазука|Лазука Б.А.]]
|частка         = Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя
|загаловак      = Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = 
|выдавецтва     = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]]
|год            = 2011
|том            = 
|старонкі       = 379
|старонак       = 431
|серыя          = 
|isbn           = 978-985-01-0880-7
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;, стажыраваўся ў вядомых еўрапейскіх майстроў, у прыватнасці, у [[Андрэас Ахенбах|А. Ахенбаха]] ў [[Дзюсельдорф]]е і [[Аляксандр Калам|А. Калама]] ў [[Жэнева|Жэневе]]. Па вяртанні ў Пецярбург у 1860 годзе атрымаў званне акадэміка жывапісу.

=== Сталае жыццё ===
У 1860—1880 гадах жыў ва Уборках&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;, зімою выязджаў у Пецярбург, дзе ў 1862—1886 гадах выкладаў у жаночых і мужчынскіх класах [[Рысавальная школа Таварыства заахвочвання мастацтваў|Пецярбургскай рысавальнай школы]] пры [[Таварыства заахвочвання мастацтваў|Таварыстве заахвочвання мастацтваў]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;. У 1860—1862 гадах часта наведваў сястру ў маёнтку Брадзец, дзе пісаў пейзажы. Многа вандраваў па Беларусі, Украіне, Расіі і рабіў эцюды, замалёўкі, накіды, збіраючы матэыял для сваіх твораў&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;.

Супрацоўнічаў з заснавальнікам [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]] [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|П. Траццяковым]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;, з якім пазнаўміўся ў 1856 годзе. Браты Гараўскія часта наведваліся да яго і падоўгу гасцявалі. Вядома, што П. Траццякоў дапамагаў братам Гараўскім прадаваць карціны, з’яўляўся аб’ектыўным крытыкам і аказваў значны ўплыў на іх творчасць&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;. Браты дапамагалі Траццякову ў фарміраванні мастацкай калекцыі&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Так пры пасрэдніцтве А. Гараўскага Траццяковым былі набыты для галерэі славуты «Партрэт скульптара-медальера Ф. Талстога» працы [[Сяргей Канстанцінавіч Заранка|С. Заранкі]], палотны [[Уладзімір Лукіч Баравікоўскі|У. Баравікоўскага]], {{нп3|Аляксей Кандратавіч Саўрасаў|А. Саўрасава|ru|Саврасов, Алексей Кондратьевич}} і іншых мастакоў. Расійскі збіральнік высока цаніў думку і густ А. Г. Гараўскага&lt;ref name=&quot;Маст&quot;/&gt;.
[[Файл:Portrait of a Lady in Black.jpg|250px|міні|злева|«Партрэт незнаёмкі ў чорным», 1868 г.]]
У 1869 годзе Акадэмія мастацтваў пасылае Гараўскага на [[Украіна|Украіну]] і ў [[Беларусь]] «для дасканаласці сваёй адукацыі і стварэння карцін з народнага побыту тэрмінам на 3 гады, вылучыўшы яму на ўтрыманне па 300 рублёў у год»&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Из прошения в Совет Академии художеств от 28 августа 1867 г. ЦГИАЛ, ф. 789, оп. 14, д. 42, л. 9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ЦДГАЛ. Фонд акадэміі мастацтваў. Воп.14. Спр. 789. Арк. 47.&lt;/ref&gt;.

Гараўскі пісаў у Акадэмію з [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]]&lt;ref&gt;Гісторыя беларускага мастацтва у 6 тт. т. 3. Мн., 1989 с. 209—216&lt;/ref&gt;:

{{Цытата|Падарожнічаючы з ранняй вясны, я займаўся здымкай эцюдаў з натуры з рускай прыроды і вывучэннем кароў, цялят, авечак і тыповых фігур, каб злучыць пейзажны род з фігурамі і жывёламі. І ў ліпені месяцы, пісаць з натуры вельмі характэрнае вядомае «Пінскія балоты», ад сырой глебы, зеляніны і тамтэйшага паветра незаўважным чынам атрымаў ліхаманку і рэўматызм у правай назе. Так што вымушаны быў пакінуць распачатую працу і, паправіўшы здароўе, зноў заняўся новымі матэрыяламі, таму і адстаў ад задуманай мною справы, якое пры здароўе паспрабую усімі сіламі ўзнагародзіць. І тады буду мець гонар і задавальненне прадставіць Вашаму правасхадзіцельству і савету Акадэміі мастацтваў працы сваі на разгляд, а ў цяперашні час буду займацца да тых часоў, пакуль холад не прагоніць мяне}}
[[Файл:Горавский А.Г. Молящаяся старушка. 1872 г.jpg|міні|«[[Старая моліцца]]», 1872 г.]]

Палатно «[[Старая моліцца]]» (1872) было высока ацэнена [[Ілья Яфімавіч Рэпін|І. Рэпіным]]&lt;ref name=&quot;Маст&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://ilyarepin.ru/pisma73/ П. М. ТРЕТЬЯКОВУ. 28 марта 1813, г. Петербург] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161022103548/http://ilyarepin.ru/pisma73/ |date=22 кастрычніка 2016 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Орлова М. А. Искусство Советской
Белоруссии. М., 1960. С.23.&lt;/ref&gt; і прынесла вядомасць А. Гараўскаму.

У 1874 годзе ўступіў у Таварыства выставак мастацкіх твораў, якое было створана пад заступніцтвам Акадэміі мастацтваў.

У 1875 годзе страціў васемнаццацігадовую дачку, унука і бацьку.

У 1876 годзе пазнаёміўся з [[Аляксандр Канстанцінавіч Трапезнікаў|А. Трапезнікавым]], спадчыннікам купца {{нп3|Канстанцін Пятровіч Трапезнікаў|К. Трапезнікава|ru|Трапезников, Константин Петрович}}.

У 1880 годзе А. Гараўскі набыў маёнтак Кірылавічы, паблізу станцыі Белае (135 км ад Пецярбурга) колішняй [[Пецярбургска-Варшаўская чыгунка|Пецярбургска-Варшаўскай чыгункі]].

У 1885—1886 гадах здзейсніў паездку па [[Сібір]]ы, наведаў [[Іркуцк]]&lt;ref name=&quot;Маст&quot;/&gt;.
[[Файл:Portret malʹchika goravski.jpg|міні|«Партрэт хлопчыка», 1888 г.]]
Апошнія гады ў летнія месяцы жыў у сваім маёнтку. Да канца дзён захоўваў творчую актыўнасць.

Апалінарый Гараўскі раптоўна памёр 28 сакавіка 1900 года ў {{нп3|Марыінская бальніца|Марыінскай бальніцы|ru|Мариинская больница}} ў [[Санкт-Пецярбург]]у ва ўзросце 67 гадоў. Некралогі былі апублікаваны ў выданнях «[[Новое время (1868)|Новое время]]» і «{{нп3|Исторический вестник||ru|Исторический вестник}}». Адпяванне мастака прайшло ў {{нп3|Базіліка святой Кацярыны Александрыйскай|саборы святой Кацярыны|ru|Базилика Святой Екатерины Александрийской}} на [[Неўскі праспект|Неўскім праспекце]], а пахаваны ён быў на {{нп3|Выбаргскія Рымска-Каталіцкія могілкі|Выбаргскіх Рымска-Каталіцкіх могілках|ru|Выборгское римско-католическое кладбище}}.

== Творчасць ==
[[Файл:Вечерний пейзаж.jpg|250px|міні|«Вячэрні пейзаж», 1855 г.]]
Творчасць А. Гараўскага разнастайная. Асноўную яе частку складаюць пейзажы, над якімі мастак працаваў практычна ўсё жыццё&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;. Жывапісная манера майстра была заснавана на акадэмічных прынцыпах, рэалістычнасці паказу матываў прыроды. Важным для яго з’яўлялася разлічанае, шмат у чым відавое прадстаўленне пейзажнай тэмы. Таму асаблівую ўвагу мастак надаваў кампазіцыйнай пабудове выяў, імкнучыся да ўраўнаважанасці, падзелу паказваемай прасторы на планы&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;.

З пейзажных работ характэрныя для творчасці «Від дубовага гая на беразе ракі Свіслач непадалёк ад Бабруйска», «Італьянскі пейзаж з горным возерам», «[[На радзіме (карціна Апалінарыя Гараўскага)|На радзіме]]», «[[Вечар у Мінскай губерні]]», «Від у ваколіцах Сан-Рэма», «Рака Свіслач». Па меркаванні вядомага даследчыка жывапісу [[Леанід Ніканоравіч Дробаў|Л. Н. Дробава]], Апалінарый Гараўскі быў тыповым прадстаўніком пейзажыстаў XIX стагоддзя, у творчасці якога знайшлі адлюстраванне дэмакратычныя настроі перадавой беларускай інтэлігенцыі&lt;ref name=&quot;ikleiner&quot;&gt;[http://www.ikleiner.ru/lib/handrit/handrit0010.shtml Горавский А. Г.]&lt;/ref&gt;. У Беларусі Гараўскі напісаў свае лепшыя палотны, якім часам даваў даволі доўгія назвы, што, мабыць, не толькі падкрэслівала дакументальнае значэнне малюнкаў той ці іншай мясцовасці, а выступала і своеасаблівым сведчаннем настальгіі па канкрэтных геаграфічныъ пунктах, якія натхнілі яго на напісанне гэтых палотнаў: «Від дубовага гаю блізу Бабруйска», «Пераход статка праз Бярэзіну ў наваколлі Бабруйска перад дажджом» і г. д.

Творы А. Гараўскага адметныя жыццёвай праўдай; лейтматывы: прыгажосць прыроды, народны побыт. Гараўскі цікавіўся народнымі тыпамі, што праявілася ў карцінах «Старая, якая моліцца», «Селянін»&lt;ref&gt;«Новости» от 30 марта 1888, СПб&lt;/ref&gt;. Ён таксама напісаў шэраг партрэтаў, сярод якіх вылучаюцца партрэты {{нп3|Казьма Цярэнцьевіч Салдацёнкаў|К. Ц. Салдацёнкава|ru|Солдатёнков, Козьма Терентьевич}}, [[Міхаіл Іванавіч Глінка|М. І. Глінкі]], [[Мікалай Лявонцьевіч Бенуа|М. Л. Бенуа]], [[Фёдар Антонавіч Бруні|Ф. Бруні]], [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], [[Аляксандр Канстанцінавіч Глазуноў|А. К. Глазунова]], [[Міхаіл Іванавіч Глінка|М. І. Глінкі]], [[Аляксандр Сяргеевіч Даргамыжскі|А. С. Даргамыжскага]], [[Адам Вайткевіч|А. Вайткевіча]] (1853, названы крытыкам А. Майкавым выдатным&lt;ref&gt;{{нп3|Апалон Апалонавіч Майкаў|Майков А.|ru|Майков, Аполлон Аполлонович}} «Отечественные записки», 1853. № 3. С. 42.&lt;/ref&gt;), [[Міхаіл (Галубовіч)|М. Галубовіча]], імператрыцы [[Марыя Фёдараўна (жонка Паўла I)|Марыі Фёдараўны]] і інш&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Маст&quot;&gt;[[Эмануіл Рыгоравіч Іофе]]. [http://elib.bspu.by/bitstream/doc/13661/1/%D0%98%D0%9E%D0%A4%D0%A4%D0%95%20%D0%AD.%D0%93.%20%20%D0%AF%D0%93%D0%9E%20%20%D0%9D%D0%90%D0%97%D0%AB%D0%92%D0%90%D0%9B_.pdf Работа з натуры МАСТАЦТВА. 2013. № 10. с.44-47.]&lt;/ref&gt;.

== Спадчына ==
[[Файл:2009. Stamp of Belarus 33-2009-10-29-m-2.jpg|thumb|250px|«Вечар у Мінскай губерні», 1870-я. Паштовая марка РБ 2009 года]]
Удава А. Гараўскага, Аляксандра, засталася без сродкаў для жыцця з дочкамі, Марыяй і Юліяй, і таму пачала прадаваць працы мастака ў 1900-х гадах бадай што адразу па яго смерці.

Большая частка твораў — 18 карцін — Апалінарыя Гараўскага знаходзіцца ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Акрамя гэтага творы мастака знаходзяцца ў {{нп3|Іркуцкі краязнаўчы музей|Іркуцкім краязнаўчым музеі|ru|Иркутский областной краеведческий музей}}, {{нп3|Мурамскі гісторыка-мастацкі музей|Мурамскім гісторыка-мастацкім музеі|ru|Муромский историко-художественный музей}}, [[Дзяржаўны Рускі музей|Рускім музеі]], [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]], [[Стаўрапольскі краявы музей выяўленчых мастацтваў|Стаўрапольскім краявым музеі выяўленчых мастацтваў]], [[Музей «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»|музеі «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»]], {{нп3|Пензенская абласная карцінная галерэя імя К. А. Савіцкага|Пензенскай абласной карціннай галерэі|ru|Пензенская областная картинная галерея имени К. А. Савицкого}}, {{нп3|Кіраваградскі абласны мастацкі музей|Кіраваградскім абласным мастацкім музеі|uk|Кіровоградський обласний художній музей}} і іншых.

У 2009 годзе Белпошта выпусціла паштовую марку з выявай карціны А. Гараўскага «Вечар у Мінскай губерні».

Карціна «Замак» захоўваецца ў [[Карпаратыўная калекцыя Белгазпрамбанка|карпаратыўнай калекцыі Белгазпрамбанка]] ў [[Мінск]]у&lt;ref&gt;[https://artbelarus.by/ru/artists/1485.html Горавский Аполлинарий] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210829110724/https://artbelarus.by/ru/artists/1485.html |date=29 жніўня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

=== Працы ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь ===
[[Файл:Klever v tsvetu.jpg|250px|міні|«Канюшына цвіце», 1895]]
[[Файл:Апалінарый Гараўскі &quot;Замак&quot;.jpg|250px|міні|«Замак», 1869]]
* Від на Нарвенскія вароты з Екацерынгофскага парку(1851)
* Пейзаж з ракой і дарогай (1853)
* Старая падчас малітвы (1872)
* Від на раку Арв у ваколіцах Шамані (1859)
* Яўрэй падчас малітвы (1857?)
* Матчын партрэт (1868)
* Купальшчыцы (1858)
* Вечар (1854)
* Пейзаж з ракою (1859)
* Дубы (1858)
* Сельскі пейзаж (1855)
* Марыя Магдаліна, якая каецца (1861)
* Партрэт невядомкі у чорным (1868)
* Партрэт Соф’і Міхайлаўны Траццяковай (1857)
* Зарослая сажалка
* Ля кузні (1862)
* Пейзаж з ракою (1853)
* Від дубровы на беразе Свіслачы ля Бабруйска (1855)
* Жаночы партрэт. Ля раяля (1868)
* Жаночы партрэт. Ля мальберта (1868)
* [[Вечар у Мінскай губерні]] (1870-я)
* Партрэт маладой жанчыны ў белай сукенцы (1863)
* Партрэт невядомкі з палітрай (1867)
* Партрэт мастака Льва Феліксавіча Лагорыа (1890-я)
* Канюшына цвіце (1895)
* Пейзаж (1897)

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Апалінар Гараўскі = Аполлинарий Горавский = Apalinar Garausky / склад. Н. М. Усава. ― Минск : Беларусь, 2014. ― ISBN 978-985-01-1111-1.
* Гараўскі Апалінарый Гілярыевіч // Памяць: Гіст.-дакум.хроніка Чэрвеньскага р-на. Мінск, 2000. — С. 99-100;
* Гараўскі Апалінар Гілярыевіч // Памяць: Бярэзін. р-н: гіст.-дак.хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Уклад. П. А. Прыбыткін; Рэдкал.: А. А. Ждановіч і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск, 2004. — С. 67.
* {{Крыніцы/Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|5|Горавские|ref=БС. Т. 5}}
* Письма художников к П. М. Третьякову. М. 1960, с. 25
* ''Дробаў Л. М.'' Беларускія мастакі XIX стагоддзя. ― Мн., 1971
* ''Крэпак Б. А.'' Вяртанне імёнаў : нарысы пра мастакоў: у 2 кн. — Мн., Мастацкая літаратура, 2013―2014.
* {{Артыкул|спасылка=https://kultura-info.by/view/808|ref=Юркевіч|аўтар=Зміцер Юркевіч|загаловак=Гараўскія і Шэмешы|год=2023|выданне=Культура|тып=газета|месяц=6|чысло=17|нумар=24|archive-date=26 кастрычніка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231026121847/https://kultura-info.by/view/808}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Apollinary Goravsky}}
* [http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;DomainName=hbvmxuldokgq&amp;id=4919 Барыс Крэпак. «Праўда бруднай лужыны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304234916/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;DomainName=hbvmxuldokgq&amp;id=4919 |date=4 сакавіка 2016 }}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Гараўскі Апалінарый Гіляравіч}}
[[Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гараўскія герба «Кораб»|Апалінарый Гіляравіч]]</text>
      <sha1>4g3hkw8wiu9ghmt3lejy7kvw266lulo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131057</id>
      <parentid>5131056</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T17:20:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Працы ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь */</comment>
      <origin>5131057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30618" sha1="oki2nv4i1cw1gvo4es6ndguql4gm98s" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Гараўскі}}
{{Мастак}}
'''Апалінарый Гіляравіч (Гілярыевіч) Гараўскі''' ({{ДН|30|1|1833|18}}{{sfn|Юркевіч|2023|}}, маёнтак [[Новыя Набаркі|Наборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}}&lt;!-- У Новых пазначаны гасподскі двор. Або Старыя Набаркі? --&gt;, [[Ігуменскі павет]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], цяпер [[Клічаўскі раён]] — {{ДС|28|3|1900}}, {{МС|Санкт-Пецярбург}}) — беларускі мастак XIX стагоддзя. Брат мастакоў [[Іпаліт Гіляравіч Гараўскі|Іпаліта]] і [[Гілярый Гіляравіч Гараўскі|Гілярыя Гараўскіх]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;&gt;{{кніга|спасылка=|аўтар=|загаловак=Биографический справочник|адказны=|год=1982|частка=Аполлинарий Гиляриевич // Горавские|арыгінал=|выданне=|месца=Мн.|выдавецтва=«Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки|том=5|старонкі=158-159|старонак=737|серыя=|isbn=|тыраж=}}&lt;/ref&gt;.

У літаратуры даюць таксама іншыя месцы нараджэння Апалінарыя Гараўскага, напрыклад, [[Уборкі (Чэрвеньскі раён)|Уборкі]] ў Чэрвеньскім раёне, або «''Уборкі, сёння ў межах вёскі Астроўкі''»&lt;ref&gt;Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Мінская вобласць&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Апалінарый Гараўскі: серыя «Славутыя мастакі з Беларусі»&lt;/ref&gt; у Берэзінскім раёне, пры тым адлегласць паміж цяперашнім урочышчам [[Уборкі (Бярэзінскі раён)|Уборкі]] і [[Астроўкі (Бярэзінскі раён)|Астроўкамі]] каля 5 км. У 2023 годзе месца нараджэння Апалінарыя Гараўскага ўдакладнена па метрычнай кнізе як ваколіца [[Новыя Набаркі|Наборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}} (цяпер Новыя Набаркі ў Клічаўскім раён).

== Біяграфія ==

=== Паходжанне і сям’я ===
[[Файл:Партрэт маці А. Гараўскі.jpg|250px|міні|«Партрэт маці», 1868]]
Паходзіў з дробнамаёнткавага шляхецкага роду [[Гараўскія герба «Кораб»|Гараўскіх]] герба «[[Кораб (герб)|Кораб]]». Бацькі — Гіляры Францішкавіч Гараўскі і Мар’яна Аляксандраўна Усціновіч. Гараўскія мелі каля 200 га зямлі, спадчыну бацькі мастака па дзеду мастака Францішку Гараўскім&lt;ref&gt;РГИА. ― Ф. 1343. ― Оп. 19. ― Д. 3065 ; РГВИА. ― Ф. 400. ― Оп. 12. ― Д. 18689 (1893)&lt;/ref&gt;.

У сям’і было тры дачкі — Юліяна-Схаластыка (1831, [[Уборкі (Бярэзінскі раён)|Уборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}}), Феліцыяна-Паўліна (1834, [[Новыя Набаркі|Наборкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}}), Амелія (каля 1842), і сыны — Іпаліт (1828, [[Астроўкі (Бярэзінскі раён)|Астроўкі]]{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― пасля 1864){{Sfn|БС. Т. 5|1982|с=158-159}}, Апалінары (1833, Наборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ―1900), Караль (1838, Уборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― пасля 1869), Гектар (1843, Уборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― 1893), Гіляры (1847, Уборкі{{sfn|Юркевіч|2023|}} ― пасля 1875).{{sfn|Юркевіч|2023|}} Караль і Гектар былі прафесійнымі вайскоўцамі, Іпаліт, Апалінар і Гілярый ― мастакамі&lt;ref&gt;Апалінар Гараўскі = Аполлинарий Горавский = Apalinar Garausky. Минск : Беларусь, 2014. ― ISBN 978-985-01-1111-1&lt;/ref&gt;.

Ваколіца [[Уборкі (Бярэзінскі раён)|Уборкі]] цяпер не існуе, урочышча за 2 км на паўночны ўсход ад [[Падкамень|Падкаменя]] і 5 км на ўсход ад [[Брадзец|Брадца]] [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскага раёна]].

=== Адукацыя ===
[[Файл:Fedelio Bruni.jpg|250px|міні|злева|«Партрэт Ф. А. Бруні», 1871]]
Апалінарый вучыўся ў Брэст-Літоўскім кадэцкім корпусе ў 1842—1850 гадах. Яшчэ ў дзяцінстве паказаў здольнасці да малявання. Вядомы архітэктар [[Мікалай Лявонцьевіч Бенуа|Мікалай Бенуа]], які бываў у свайго дзядзькі, начальніка кадэцкага корпуса, звярнуў увагу на адоранага хлопчыка і ў 1850 годзе садзейнічаў яго пераводу ў [[Імператарская Акадэмія мастацтваў|Пецярбургскую акадэмію мастацтваў]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt; з прызначэннем часовай штогадовай дапамогі ў памеры жалавання гвардыі прапаршчыка. У Акадэміі Гараўскі вучыўся ў {{нп3|Максім Нічыпаравіч Вараб’ёў|М. Н. Вараб’ёва|ru|Воробьёв, Максим Никифорович}} і [[Фёдар Антонавіч Бруні|Ф. А. Бруні]]&lt;ref name=&quot;Викитека ЭСБЕ Горавский&quot;&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Горавский}}&lt;/ref&gt; вольнапрыходным вучнем да 1854 года.

Напісаны ў першыя гады вучобы (1852), падчас канікулаў у родавым маёнтку, пейзаж «Балота» зацікавіў акадэмічны савет і быў набыты ва ўласную калекцыю [[Аляксандр II (імператар расійскі)|спадкаемцам расійскага стальца]]. У 1853 годзе А. Гараўскі стварыў карціну «Від Ручэйскага возера блізу горада Таропца», якая прынесла яму малы залаты медаль і была набыта калекцыянерам {{нп3|Васіль Аляксандравіч Кокараў|В. А. Кокаравым|ru|Кокорев, Василий Александрович}}.

За дыпломную работу, выкананую ў 1854 годзе&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;, — карціну «Від у Пскоўскай губерні» А. Гараўскі атрымаў вялікі залаты медаль і званне «[[Класны мастак|класнага мастака]]» з прысваеннем чыну 14 класа згодна «[[Табель аб рангах|Табелі аб рангах]]». У гэтым жа годзе А. Гараўскаму быў прысвоены вялікі залаты медаль за пейзаж «Від у маёнтку графа Кушалёва-Безбародкі Краснапольцы ў Пскоўскай губерні».

Восенню 1855 года вярнуўся ў Беларусь, у мястэчка [[Свіслач (Пухавіцкі раён)|Свіслач]]. У тым жа годзе ажаніўся з дачкой палкоўніка [[Міхаіл Лявонцьевіч Бенуа|Міхаіла Бенуа]] Аляксандрай.

У 1855—1860 гадах як {{нп3|Пенсіянер (Акадэмія мастацтваў)|пенсіянер|ru|Пенсионер (Академия художеств)}} атрымаў стыпендыю на ўдасканаленне майстэрства за мяжою, вучыўся ў навучальных установах і студыях ў [[Жэнева|Жэневе]], [[Дзюсельдорф]]е, [[Рым]]е, [[Парыж]]ы&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;&gt;{{кніга
|аўтар          = [[Барыс Андрэевіч Лазука|Лазука Б.А.]]
|частка         = Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя
|загаловак      = Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = 
|выданне        = 
|месца          = 
|выдавецтва     = [[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]]
|год            = 2011
|том            = 
|старонкі       = 379
|старонак       = 431
|серыя          = 
|isbn           = 978-985-01-0880-7
|тыраж          = 
}}&lt;/ref&gt;, стажыраваўся ў вядомых еўрапейскіх майстроў, у прыватнасці, у [[Андрэас Ахенбах|А. Ахенбаха]] ў [[Дзюсельдорф]]е і [[Аляксандр Калам|А. Калама]] ў [[Жэнева|Жэневе]]. Па вяртанні ў Пецярбург у 1860 годзе атрымаў званне акадэміка жывапісу.

=== Сталае жыццё ===
У 1860—1880 гадах жыў ва Уборках&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;, зімою выязджаў у Пецярбург, дзе ў 1862—1886 гадах выкладаў у жаночых і мужчынскіх класах [[Рысавальная школа Таварыства заахвочвання мастацтваў|Пецярбургскай рысавальнай школы]] пры [[Таварыства заахвочвання мастацтваў|Таварыстве заахвочвання мастацтваў]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;. У 1860—1862 гадах часта наведваў сястру ў маёнтку Брадзец, дзе пісаў пейзажы. Многа вандраваў па Беларусі, Украіне, Расіі і рабіў эцюды, замалёўкі, накіды, збіраючы матэыял для сваіх твораў&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;.

Супрацоўнічаў з заснавальнікам [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]] [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|П. Траццяковым]]&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;, з якім пазнаўміўся ў 1856 годзе. Браты Гараўскія часта наведваліся да яго і падоўгу гасцявалі. Вядома, што П. Траццякоў дапамагаў братам Гараўскім прадаваць карціны, з’яўляўся аб’ектыўным крытыкам і аказваў значны ўплыў на іх творчасць&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;. Браты дапамагалі Траццякову ў фарміраванні мастацкай калекцыі&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;. Так пры пасрэдніцтве А. Гараўскага Траццяковым былі набыты для галерэі славуты «Партрэт скульптара-медальера Ф. Талстога» працы [[Сяргей Канстанцінавіч Заранка|С. Заранкі]], палотны [[Уладзімір Лукіч Баравікоўскі|У. Баравікоўскага]], {{нп3|Аляксей Кандратавіч Саўрасаў|А. Саўрасава|ru|Саврасов, Алексей Кондратьевич}} і іншых мастакоў. Расійскі збіральнік высока цаніў думку і густ А. Г. Гараўскага&lt;ref name=&quot;Маст&quot;/&gt;.
[[Файл:Portrait of a Lady in Black.jpg|250px|міні|злева|«Партрэт незнаёмкі ў чорным», 1868 г.]]
У 1869 годзе Акадэмія мастацтваў пасылае Гараўскага на [[Украіна|Украіну]] і ў [[Беларусь]] «для дасканаласці сваёй адукацыі і стварэння карцін з народнага побыту тэрмінам на 3 гады, вылучыўшы яму на ўтрыманне па 300 рублёў у год»&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Из прошения в Совет Академии художеств от 28 августа 1867 г. ЦГИАЛ, ф. 789, оп. 14, д. 42, л. 9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ЦДГАЛ. Фонд акадэміі мастацтваў. Воп.14. Спр. 789. Арк. 47.&lt;/ref&gt;.

Гараўскі пісаў у Акадэмію з [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]]&lt;ref&gt;Гісторыя беларускага мастацтва у 6 тт. т. 3. Мн., 1989 с. 209—216&lt;/ref&gt;:

{{Цытата|Падарожнічаючы з ранняй вясны, я займаўся здымкай эцюдаў з натуры з рускай прыроды і вывучэннем кароў, цялят, авечак і тыповых фігур, каб злучыць пейзажны род з фігурамі і жывёламі. І ў ліпені месяцы, пісаць з натуры вельмі характэрнае вядомае «Пінскія балоты», ад сырой глебы, зеляніны і тамтэйшага паветра незаўважным чынам атрымаў ліхаманку і рэўматызм у правай назе. Так што вымушаны быў пакінуць распачатую працу і, паправіўшы здароўе, зноў заняўся новымі матэрыяламі, таму і адстаў ад задуманай мною справы, якое пры здароўе паспрабую усімі сіламі ўзнагародзіць. І тады буду мець гонар і задавальненне прадставіць Вашаму правасхадзіцельству і савету Акадэміі мастацтваў працы сваі на разгляд, а ў цяперашні час буду займацца да тых часоў, пакуль холад не прагоніць мяне}}
[[Файл:Горавский А.Г. Молящаяся старушка. 1872 г.jpg|міні|«[[Старая моліцца]]», 1872 г.]]

Палатно «[[Старая моліцца]]» (1872) было высока ацэнена [[Ілья Яфімавіч Рэпін|І. Рэпіным]]&lt;ref name=&quot;Маст&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://ilyarepin.ru/pisma73/ П. М. ТРЕТЬЯКОВУ. 28 марта 1813, г. Петербург] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161022103548/http://ilyarepin.ru/pisma73/ |date=22 кастрычніка 2016 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Орлова М. А. Искусство Советской
Белоруссии. М., 1960. С.23.&lt;/ref&gt; і прынесла вядомасць А. Гараўскаму.

У 1874 годзе ўступіў у Таварыства выставак мастацкіх твораў, якое было створана пад заступніцтвам Акадэміі мастацтваў.

У 1875 годзе страціў васемнаццацігадовую дачку, унука і бацьку.

У 1876 годзе пазнаёміўся з [[Аляксандр Канстанцінавіч Трапезнікаў|А. Трапезнікавым]], спадчыннікам купца {{нп3|Канстанцін Пятровіч Трапезнікаў|К. Трапезнікава|ru|Трапезников, Константин Петрович}}.

У 1880 годзе А. Гараўскі набыў маёнтак Кірылавічы, паблізу станцыі Белае (135 км ад Пецярбурга) колішняй [[Пецярбургска-Варшаўская чыгунка|Пецярбургска-Варшаўскай чыгункі]].

У 1885—1886 гадах здзейсніў паездку па [[Сібір]]ы, наведаў [[Іркуцк]]&lt;ref name=&quot;Маст&quot;/&gt;.
[[Файл:Portret malʹchika goravski.jpg|міні|«Партрэт хлопчыка», 1888 г.]]
Апошнія гады ў летнія месяцы жыў у сваім маёнтку. Да канца дзён захоўваў творчую актыўнасць.

Апалінарый Гараўскі раптоўна памёр 28 сакавіка 1900 года ў {{нп3|Марыінская бальніца|Марыінскай бальніцы|ru|Мариинская больница}} ў [[Санкт-Пецярбург]]у ва ўзросце 67 гадоў. Некралогі былі апублікаваны ў выданнях «[[Новое время (1868)|Новое время]]» і «{{нп3|Исторический вестник||ru|Исторический вестник}}». Адпяванне мастака прайшло ў {{нп3|Базіліка святой Кацярыны Александрыйскай|саборы святой Кацярыны|ru|Базилика Святой Екатерины Александрийской}} на [[Неўскі праспект|Неўскім праспекце]], а пахаваны ён быў на {{нп3|Выбаргскія Рымска-Каталіцкія могілкі|Выбаргскіх Рымска-Каталіцкіх могілках|ru|Выборгское римско-католическое кладбище}}.

== Творчасць ==
[[Файл:Вечерний пейзаж.jpg|250px|міні|«Вячэрні пейзаж», 1855 г.]]
Творчасць А. Гараўскага разнастайная. Асноўную яе частку складаюць пейзажы, над якімі мастак працаваў практычна ўсё жыццё&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;. Жывапісная манера майстра была заснавана на акадэмічных прынцыпах, рэалістычнасці паказу матываў прыроды. Важным для яго з’яўлялася разлічанае, шмат у чым відавое прадстаўленне пейзажнай тэмы. Таму асаблівую ўвагу мастак надаваў кампазіцыйнай пабудове выяў, імкнучыся да ўраўнаважанасці, падзелу паказваемай прасторы на планы&lt;ref name=&quot;ЛАЗ&quot;/&gt;.

З пейзажных работ характэрныя для творчасці «Від дубовага гая на беразе ракі Свіслач непадалёк ад Бабруйска», «Італьянскі пейзаж з горным возерам», «[[На радзіме (карціна Апалінарыя Гараўскага)|На радзіме]]», «[[Вечар у Мінскай губерні]]», «Від у ваколіцах Сан-Рэма», «Рака Свіслач». Па меркаванні вядомага даследчыка жывапісу [[Леанід Ніканоравіч Дробаў|Л. Н. Дробава]], Апалінарый Гараўскі быў тыповым прадстаўніком пейзажыстаў XIX стагоддзя, у творчасці якога знайшлі адлюстраванне дэмакратычныя настроі перадавой беларускай інтэлігенцыі&lt;ref name=&quot;ikleiner&quot;&gt;[http://www.ikleiner.ru/lib/handrit/handrit0010.shtml Горавский А. Г.]&lt;/ref&gt;. У Беларусі Гараўскі напісаў свае лепшыя палотны, якім часам даваў даволі доўгія назвы, што, мабыць, не толькі падкрэслівала дакументальнае значэнне малюнкаў той ці іншай мясцовасці, а выступала і своеасаблівым сведчаннем настальгіі па канкрэтных геаграфічныъ пунктах, якія натхнілі яго на напісанне гэтых палотнаў: «Від дубовага гаю блізу Бабруйска», «Пераход статка праз Бярэзіну ў наваколлі Бабруйска перад дажджом» і г. д.

Творы А. Гараўскага адметныя жыццёвай праўдай; лейтматывы: прыгажосць прыроды, народны побыт. Гараўскі цікавіўся народнымі тыпамі, што праявілася ў карцінах «Старая, якая моліцца», «Селянін»&lt;ref&gt;«Новости» от 30 марта 1888, СПб&lt;/ref&gt;. Ён таксама напісаў шэраг партрэтаў, сярод якіх вылучаюцца партрэты {{нп3|Казьма Цярэнцьевіч Салдацёнкаў|К. Ц. Салдацёнкава|ru|Солдатёнков, Козьма Терентьевич}}, [[Міхаіл Іванавіч Глінка|М. І. Глінкі]], [[Мікалай Лявонцьевіч Бенуа|М. Л. Бенуа]], [[Фёдар Антонавіч Бруні|Ф. Бруні]], [[Аляксандр II (імператар расійскі)|Аляксандра II]], [[Аляксандр Канстанцінавіч Глазуноў|А. К. Глазунова]], [[Міхаіл Іванавіч Глінка|М. І. Глінкі]], [[Аляксандр Сяргеевіч Даргамыжскі|А. С. Даргамыжскага]], [[Адам Вайткевіч|А. Вайткевіча]] (1853, названы крытыкам А. Майкавым выдатным&lt;ref&gt;{{нп3|Апалон Апалонавіч Майкаў|Майков А.|ru|Майков, Аполлон Аполлонович}} «Отечественные записки», 1853. № 3. С. 42.&lt;/ref&gt;), [[Міхаіл (Галубовіч)|М. Галубовіча]], імператрыцы [[Марыя Фёдараўна (жонка Паўла I)|Марыі Фёдараўны]] і інш&lt;ref name=&quot;БС&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Маст&quot;&gt;[[Эмануіл Рыгоравіч Іофе]]. [http://elib.bspu.by/bitstream/doc/13661/1/%D0%98%D0%9E%D0%A4%D0%A4%D0%95%20%D0%AD.%D0%93.%20%20%D0%AF%D0%93%D0%9E%20%20%D0%9D%D0%90%D0%97%D0%AB%D0%92%D0%90%D0%9B_.pdf Работа з натуры МАСТАЦТВА. 2013. № 10. с.44-47.]&lt;/ref&gt;.

== Спадчына ==
[[Файл:2009. Stamp of Belarus 33-2009-10-29-m-2.jpg|thumb|250px|«Вечар у Мінскай губерні», 1870-я. Паштовая марка РБ 2009 года]]
Удава А. Гараўскага, Аляксандра, засталася без сродкаў для жыцця з дочкамі, Марыяй і Юліяй, і таму пачала прадаваць працы мастака ў 1900-х гадах бадай што адразу па яго смерці.

Большая частка твораў — 18 карцін — Апалінарыя Гараўскага знаходзіцца ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь]]. Акрамя гэтага творы мастака знаходзяцца ў {{нп3|Іркуцкі краязнаўчы музей|Іркуцкім краязнаўчым музеі|ru|Иркутский областной краеведческий музей}}, {{нп3|Мурамскі гісторыка-мастацкі музей|Мурамскім гісторыка-мастацкім музеі|ru|Муромский историко-художественный музей}}, [[Дзяржаўны Рускі музей|Рускім музеі]], [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]], [[Стаўрапольскі краявы музей выяўленчых мастацтваў|Стаўрапольскім краявым музеі выяўленчых мастацтваў]], [[Музей «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»|музеі «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці»]], {{нп3|Пензенская абласная карцінная галерэя імя К. А. Савіцкага|Пензенскай абласной карціннай галерэі|ru|Пензенская областная картинная галерея имени К. А. Савицкого}}, {{нп3|Кіраваградскі абласны мастацкі музей|Кіраваградскім абласным мастацкім музеі|uk|Кіровоградський обласний художній музей}} і іншых.

У 2009 годзе Белпошта выпусціла паштовую марку з выявай карціны А. Гараўскага «Вечар у Мінскай губерні».

Карціна «Замак» захоўваецца ў [[Карпаратыўная калекцыя Белгазпрамбанка|карпаратыўнай калекцыі Белгазпрамбанка]] ў [[Мінск]]у&lt;ref&gt;[https://artbelarus.by/ru/artists/1485.html Горавский Аполлинарий] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210829110724/https://artbelarus.by/ru/artists/1485.html |date=29 жніўня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

=== Працы ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь ===
[[Файл:Klever v tsvetu.jpg|250px|міні|«Канюшына цвіце», 1895]]
[[Файл:Апалінарый Гараўскі &quot;Замак&quot;.jpg|250px|міні|«Замак», 1869]]
* Від на Нарвенскія вароты з Екацерынгофскага парку(1851)
* Пейзаж з ракой і дарогай (1853)
* Старая падчас малітвы (1872)
* Від на раку Арв у ваколіцах Шамані (1859)
* Яўрэй падчас малітвы (1857?)
* Партрэт маці (1868)
* Купальшчыцы (1858)
* Вечар (1854)
* Пейзаж з ракою (1859)
* Дубы (1858)
* Сельскі пейзаж (1855)
* Марыя Магдаліна, якая каецца (1861)
* Партрэт невядомкі у чорным (1868)
* Партрэт Соф’і Міхайлаўны Траццяковай (1857)
* Зарослая сажалка
* Ля кузні (1862)
* Пейзаж з ракою (1853)
* Від дубровы на беразе Свіслачы ля Бабруйска (1855)
* Жаночы партрэт. Ля раяля (1868)
* Жаночы партрэт. Ля мальберта (1868)
* [[Вечар у Мінскай губерні]] (1870-я)
* Партрэт маладой жанчыны ў белай сукенцы (1863)
* Партрэт невядомкі з палітрай (1867)
* Партрэт мастака Льва Феліксавіча Лагорыа (1890-я)
* Канюшына цвіце (1895)
* Пейзаж (1897)

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Апалінар Гараўскі = Аполлинарий Горавский = Apalinar Garausky / склад. Н. М. Усава. ― Минск : Беларусь, 2014. ― ISBN 978-985-01-1111-1.
* Гараўскі Апалінарый Гілярыевіч // Памяць: Гіст.-дакум.хроніка Чэрвеньскага р-на. Мінск, 2000. — С. 99-100;
* Гараўскі Апалінар Гілярыевіч // Памяць: Бярэзін. р-н: гіст.-дак.хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Уклад. П. А. Прыбыткін; Рэдкал.: А. А. Ждановіч і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск, 2004. — С. 67.
* {{Крыніцы/Белорусская ССР. Краткая энциклопедия|5|Горавские|ref=БС. Т. 5}}
* Письма художников к П. М. Третьякову. М. 1960, с. 25
* ''Дробаў Л. М.'' Беларускія мастакі XIX стагоддзя. ― Мн., 1971
* ''Крэпак Б. А.'' Вяртанне імёнаў : нарысы пра мастакоў: у 2 кн. — Мн., Мастацкая літаратура, 2013―2014.
* {{Артыкул|спасылка=https://kultura-info.by/view/808|ref=Юркевіч|аўтар=Зміцер Юркевіч|загаловак=Гараўскія і Шэмешы|год=2023|выданне=Культура|тып=газета|месяц=6|чысло=17|нумар=24|archive-date=26 кастрычніка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231026121847/https://kultura-info.by/view/808}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Apollinary Goravsky}}
* [http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;DomainName=hbvmxuldokgq&amp;id=4919 Барыс Крэпак. «Праўда бруднай лужыны»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304234916/http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&amp;DomainName=hbvmxuldokgq&amp;id=4919 |date=4 сакавіка 2016 }}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Гараўскі Апалінарый Гіляравіч}}
[[Катэгорыя:Мастакі Расійскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Мастакі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гараўскія герба «Кораб»|Апалінарый Гіляравіч]]</text>
      <sha1>oki2nv4i1cw1gvo4es6ndguql4gm98s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Давід Гільберт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72851</id>
    <revision>
      <id>5131165</id>
      <parentid>4886536</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T20:45:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37801" sha1="qgzkjmyfgwu1e6emjbiymqpjtzc7gw6" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Гільберт}}
{{Вучоны
| Імя = Давід Гільберт
| Арыгінал імя = David Hilbert
| Выява = Hilbert.jpg
| Навуковая сфера = [[Матэматыка]]
| Месца працы =  
| Альма-матэр =  
| Вядомы як = [[Фармалізм (матэматыка)|Асновы матэматыкі]], [[Функцыянальны аналіз]], [[Праблемы Гільберта]]
| Узнагароды і прэміі =
}}
'''Давід Гільберт''' ({{lang-de|David Hilbert}}; {{ДН|23|1|1862}} — {{ДС|14|2|1943}}) — выдатны [[Германія|нямецкі]] матэматык-універсал, унёс значны ўклад у развіццё многіх галін матэматыкі. У 1910—1920-я гады (пасля смерці [[Анры Пуанкарэ]]) быў прызнаным сусветным лідарам матэматыкаў.
Гільберт распрацаваў шырокі спектр фундаментальных ідэй у многіх галінах матэматыкі, у тым ліку [[Тэорыя інварыянтаў|тэорыю інварыянтаў]] і [[Аксіяматыка Гільберта|аксіяматыку эўклідавай геаметрыі]]. Ён сфармуляваў тэорыю [[Гільбертава прастора|гільбертавых прастор]], адну з асноў сучаснага [[Функцыянальны аналіз|функцыянальнага аналізу]]&lt;ref name=&quot;БСЭ&quot;&gt;{{ВСЭ3|загаловак=Гильберт Давид}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сям’і суддзі Ота Гільберта, у мястэчку [[Знаменск (Калінінградская вобласць)|Велаў]] пад [[Кёнігсберг]]ам у [[Прусія|Прусіі]] (пасля другой сусветнай вайны — [[Расія|расійскі]] пасёлак [[Знаменск (Калінінградская вобласць)|Знаменск]] [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]]). У сям’і, акрамя Давіда, была яшчэ дачка.

У 1880 годзе закончыў гімназію Вільгельма (''Wilhelm Gymnasium''). Далей, у тым жа годзе, Гільберт паступіў у [[Кёнігсбергскі ўніверсітэт]], дзе пасябраваў з [[Герман Мінкоўскі|Германам Мінкоўскім]] і [[Адольф Гурвіц|Адольфам Гурвіцам]]. Разам яны часта здзяйснялі доўгія «матэматычныя прагулкі», дзе актыўна абмяркоўвалі рашэнне навуковых праблем; пазней Гільберт узаконіў такія прагулкі як неад’емную частку навучання сваіх студэнтаў&lt;ref&gt;''Стиллвелл Д.'' Математика и её история. — Москва-Ижевск: Институт компьютерных исследований, 2004, стр. 413—415.&lt;/ref&gt;.

У 1885 годзе Гільберт абараніў дысертацыю па тэорыі [[інварыянт, матэматыка|інварыянтаў]], навуковым кіраўніком якой быў [[Фердынанд фон Ліндэман|Ліндэман]], а ў наступным годзе стаў прафесарам матэматыкі ў Кёнігсбергу. У бліжэйшыя некалькі гадоў фундаментальныя адкрыцці Гільберта ў тэорыі інварыянтаў вылучылі яго ў першыя рады еўрапейскіх матэматыкаў.

[[Файл:David Hilbert 1886.jpg|thumb|left|Давід Гільберт у 1886 г.]]
У 1892 годзе ажаніўся з Кетэ Ераш (''Käthe Jerosch'', 1864—1945). У наступным годзе нарадзіўся іх адзіны сын, Франц (1893—1969), які аказаўся псіхічнахворым{{sfn |Констанс Рид|1977|loc=Глава XVII}}.

У 1895 годзе па запрашэнні [[Фелікс Клейн|Фелікса Клейна]] Гільберт пераходзіць у [[Гётынгенскі ўніверсітэт]] і займае кафедру, якую ў свой час займалі Гаус і Рыман. На гэтай пасадзе ён заставаўся 35 гадоў, фактычна да канца жыцця.

Сярод прамых вучняў Гільберта ў Гётынгене былі [[Эрнст Цэрмела]], [[Герман Вейль]], [[Джон фон Нэйман]] (які быў таксама яго асістэнтам), [[Рыхард Курант]], [[Гуга Штэйнгауз]], шахматны чэмпіён [[Эмануэль Ласкер]] і іншыя. Намнога большы круг навукоўцаў, якія лічылі сябе яго вучнямі, у іх ліку, напрыклад, [[Эмі Нётэр]] і [[Алонза Чорч]]. Увогуле Гільберт быў навуковым кіраўніком у 69 аспірантаў, якія абаранілі доктарскія дысертацыі. Цікавы яго водгук аб адным з аспірантаў, які закінуў матэматыку і «перакваліфікаваўся» ў паэта: «Гэта добра, у яго было вельмі мала фантазіі для матэматыка»&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://books.google.com/?id=nnpChqstvg0C&amp;pg=PA151&amp;dq=%22He+did+not+have+enough+imagination+to+become+a+mathematician%22|title=The Universal Book of Mathematics|author=David J. Darling|page=151|publisher=John Wiley and Sons | isbn=978-0-471-27047-8|year=2004}}&lt;/ref&gt;.

У 1897 годзе выходзіць капітальная манаграфія «''Zahlbericht''» («Даклад аб ліках») па тэорыі алгебраічных лікаў.

У 1900 годзе на Другім [[Міжнародны матэматычны кангрэс|Міжнародным матэматычным кангрэсе]] Гільберт фармулюе знакаміты спіс 23 [[Праблемы Гільберта|нявырашаных праблем матэматыкі]], які паслужыў накіравальным указальнікам прыкладання намаганняў матэматыкаў на працягу ўсяго XX стагоддзя.

З 1902 года Гільберт — рэдактар самага аўтарытэтнага матэматычнага часопіса «''Mathematische Annalen''».

У 1910-х гадах Гільберт стварае ў сучасным выглядзе [[функцыянальны аналіз]], увёўшы паняцце, якое атрымала назву [[Гільбертава прастора|гільбертавай прасторы]] і абагульняе [[эўклідава прастора|эўклідаву прастору]] на бесканечнамерны выпадак. Адначасова ён кансультуе [[Альберт Эйнштэйн|Эйнштэйна]] і дапамагае яму ў распрацоўцы чатырохмернага [[тэнзарны аналіз|тэнзарнага аналізу]], які паслужыў падмуркам для [[Агульная тэорыя адноснасці|агульнай тэорыі адноснасці]].

У 1920-х гадах Гільберт і яго школа засяродзілі намаганні на пабудове аксіяматычнага абгрунтавання матэматыкі.

[[Файл:Göttingen Stadtfriedhof Grab David Hilbert.jpg|thumb|right|Магіла Гільберта ў Гётынгене. На ёй высечаны яго любімы афарызм: &lt;br /&gt;&lt;small&gt;WIR MÜSSEN WISSEN&lt;br /&gt;WIR WERDEN WISSEN&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;(«Мы павінны ведаць. Мы будзем ведаць»)]]
У 1930 годзе, у адпаведнасці са статутам універсітэта, 68-гадовы Гільберт сышоў у адстаўку, хоць час ад часу чытаў лекцыі студэнтам. Апошнюю лекцыю ў Гётынгене Гільберт прачытаў у 1933 годзе.

Пасля прыходу нацыянал-сацыялістаў да ўлады ў Германіі жыў у Гётынгене ў баку ад універсітэцкіх спраў. Многія яго калегі, якія мелі «недастаткова арыйскіх» продкаў або сваякоў, былі вымушаныя эміграваць. Аднойчы [[Бернхард Руст]], нацысцкі міністр адукацыі, спытаў Гільберта: «Як зараз матэматыка ў Гётынгене, пасля таго як яна вызвалілася ад яўрэйскага ўплыву?» Гільберт сумна адказаў: «Матэматыка ў Гётынгене? Яе больш няма» ({{lang-de|…das gibt es doch gar nicht mehr}}){{sfn |Констанс Рид|1977|loc=Глава XVIII}}.

Памёр Гільберт 14 лютага ў ваенным 1943 годзе ў [[Гётынген]]е. За яго труной ішло ўсяго каля дзясятка чалавек. Пахаваны на гарадскіх могілках Гётынгена ''Groner Landstrasse''.

== Навуковая дзейнасць ==
Даследаванні Гільберта аказалі вялікі ўплыў на развіццё многіх раздзелаў матэматыкі, а яго дзейнасць у Гётынгенскім універсітэце ў значнай меры садзейнічала таму, што Гётынген ў першай трэці XX стагоддзя з’яўляўся адным з асноўных сусветных цэнтраў матэматычнай думкі. Дысертацыі вялікага ліку буйных матэматыкаў (сярод іх [[Герман Вейль|Г. Вейль]], [[Рыхард Курант|Р. Курант]]) былі напісаны пад яго навуковым кіраўніцтвам.

Навуковая біяграфія Гільберта выразна распадаецца на перыяды, прысвечаныя працы ў якой-небудзь адной галіне матэматыкі:
* Тэорыя [[інварыянт, матэматыка|інварыянтаў]] (1885—1893).
* Тэорыя [[алгебраічны лік|алгебраічных лікаў]] (1893—1898).
* [[Аксіяматыка Гільберта|Асновы геаметрыі]] (1898—1902).
* [[Прынцып Дзірыхле, матэматычная фізіка|Прынцып Дзірыхле (матэматычная фізіка)]] і сумежныя з ім праблемы [[варыяцыйнае злічэнне|варыяцыйнага злічэння]] і [[Дыферэнцыяльнае ўраўненне|дыферэнцыяльных ураўненняў]] (1900—1906).
* Тэорыя [[Інтэгральнае ўраўненне|інтэгральных ураўненняў]] (1902—1912).
* Рашэнне [[Праблема Варынга|праблемы Варынга]] ў [[Тэорыя лікаў|тэорыі лікаў]] (1908—1909).
* [[Матэматычная фізіка]] (1910—1922).
* Асновы матэматыкі (1922—1939).

=== Матэматыка ===
У тэорыі інварыянтаў даследаванні Гільберта з’явіліся завяршэннем перыяду бурнага развіцця гэтай галіны матэматыкі ў другой палавіне XIX стагоддзя. Ім даказана [[Тэарэма Гільберта аб базісе|асноўная тэарэма аб існаванні канечнага базіса]] сістэмы інварыянтаў. Працы Гільберта па тэорыі алгебраічных лікаў пераўтварылі гэтую вобласць матэматыкі і сталі зыходным пунктам яе наступнага развіцця. У сваім класічным аглядзе ён даў глыбокі і змястоўны выклад гэтага матэрыялу. Намаганнямі нямецкіх матэматыкаў — [[Петэр Густаў Лежон-Дзірыхле|Дзірыхле]], [[Эрнст Эдуард Кумер|Кумера]], [[Леапольд Кронэкер|Кронэкера]], [[Юліус Вільгельм Рыхард Дэдэкінд|Дэдэкінда]], затым [[Эмі Нётэр|Нётэр]] і [[Герман Мінкоўскі|Мінкоўскага]] — была створана закончаная тэорыя [[дзялімасць|дзялімасці]] для [[Алгебраічнае лікавае поле|лікавых палёў]], заснаваная на паняццях [[ідэал, алгебра|ідэала]] і [[Просты ідэал|простага ідэала]]. Аднак адкрытым заставалася пытанне, што адбываецца з [[Просты ідэал|простым ідэалам]] поля пры ўключэнні яго ў «надполе», і ў сувязі з гэтай цяжкай праблемай Гільберт ўвёў рад важных новых паняццяў, сфармуляваў і часткова даказаў асноўныя вынікі ў гэтай вобласці. Поўны іх доказ і далейшае развіццё сталі справай некаторых выдатных яго паслядоўнікаў.

У развіцці тэорыі [[Поле (алгебра)|алгебраічных палёў]] фундаментальную ролю адыграла манаграфія Гільберта «Тэорыя палёў алгебраічных лікаў», якая на дзесяцігоддзі стала асновай наступных даследаванняў па гэтай тэме. Сярод уласных адкрыццяў Гільберта вылучаецца яго развіццё [[тэорыя Галуа|тэорыі Галуа]], у тым ліку важная «[[тэарэма Гільберта 90|90-я тэарэма]]».

Дадзенае Гільбертам рашэнне праблемы Дзірыхле паклала пачатак распрацоўцы так званых прамых метадаў у варыяцыйным злічэнні.

Пабудаваная Гільбертам тэорыя інтэгральных ураўненняў з сіметрычным ядром склала адну з асноў сучаснага функцыянальнага аналізу і асабліва спектральнай тэорыі лінейных аператараў.

Гільберт адразу паказаў сябе перакананым прыхільнікам [[Георг Кантар|кантараўскай]] [[тэорыя мностваў|тэорыі мностваў]] і абараняў яе ад крытыкі шматлікіх праціўнікаў. Ён казаў: «Ніхто не прагоніць нас з раю, створанага Кантарам». Сам Гільберт, зрэшты, гэтую вобласць не распрацоўваў, хоць ускосна закранаў у працах па [[Функцыянальны аналіз|функцыянальнаму аналізу]].

=== Абгрунтаванне матэматыкі ===
Класічныя «Асновы геаметрыі» Гільберта (1899) сталі ўзорам для далейшых работ па аксіяматычнай пабудове геаметрыі. Хоць ідэя пабудовы мадэлі адной матэматычнай структуры на аснове іншай выкарыстоўвалася і да Гільберта (напрыклад, [[Уільям Роўэн Гамільтан|У. Р. Гамільтанам]]), толькі Гільберт рэалізаваў яе з вычарпальнай паўнатою. Ён не толькі даў поўную аксіяматыку геаметрыі, але таксама дэталёва прааналізаваў гэтую аксіяматыку, даказаўшы (пабудаваўшы рад трапных мадэлей) незалежнасць кожнай са сваіх аксіём.

К 1922 году ў Гільберта склаўся значна шырэйшы план абгрунтавання ўсяе (ці хаця б значнага, агульнапрынятага фрагмента) матэматыкі шляхам яе поўнай фармалізацыі з наступным «метаматэматычным» доказам несупярэчлівасці [[Фармалізм, матэматыка|фармалізаванай матэматыкі]]. Для ажыццяўлення гэтай праграмы Гільберт распрацаваў строгую лагічную [[Тэорыя доказаў|тэорыю доказаў]], працягваючы працы Фрэге, з дапамогай якой несупярэчлівасць матэматыкі звялася бы да доказу несупярэчлівасці арыфметыкі. Пры гэтым Гільберт выкарыстаў толькі агульнапрызнаныя лагічныя сродкі ([[Логіка першага парадку|логіку першага парадку]]). Яго праграма аказалася невыканальнай, як пасля устанавіў К. Гёдэль, хоць паслужыла значным стымулам да развіцця логікі.

Два тамы «Асноў матэматыкі», напісаныя Гільбертам сумесна з [[Паўль Бернайс|П. Бернайсам]], у якіх гэтая канцэпцыя падрабязна развіваецца, выйшлі ў 1934 і 1939 гадах. Першапачатковыя надзеі Гільберта ў гэтай галіне не апраўдаліся: праблема несупярэчлівасці фармалізаваных матэматычных тэорый, як паказаў [[Курт Гёдэль]] (1931), аказалася глыбей і цяжэй, чым Гільберт меркаваў спачатку. Але ўся далейшая праца над лагічнымі асновамі матэматыкі ў вялікай меры ідзе па шляху, намечанаму Гільбертам, і выкарыстоўвае створаныя ім канцэпцыі.

Лічачы з лагічнага пункта гледжання неабходнай поўную фармалізацыю матэматыкі, Гільберт у той жа час верыў у сілу творчай матэматычнай інтуіцыі. Ён быў вялікім майстрам вельмі нагляднага выкладання матэматычных тэорый. У гэтых адносінах выдатная «Наглядная геаметрыя», напісаная Гільбертам сумесна з [[Стэфан Эмануілавіч Кон-Фосен|С. Кон-Фосенам]]. Разам з тым Гільберт быў рашучым праціўнікам спроб [[Інтуіцыянізм|інтуіцыяністаў]] увесці абмежаванні на матэматычную творчасць (напрыклад, забараніць [[Тэорыя мностваў|тэорыю мностваў]], [[Аксіёма выбару|аксіёму выбару]] ці нават [[закон выключанага трэцяга]]). Гэтая пазіцыя спарадзіла ў навуковым асяроддзі дыскусію, падчас якой тэорыю доказаў Гільберта (асабліва пасля работ [[Курт Гёдэль|Гёдэля]]) частка матэматыкаў вінаваціла ў беззмястоўнасці і называла пустой гульнёй з формуламі.

Для творчасці Гільберта характэрныя ўпэўненасць у неабмежаванай сіле чалавечага розуму, перакананне ў адзінстве матэматычнай навукі і адзінстве матэматыкі і прыродазнаўства. Збор твораў Гільберта, выдадзены пад яго наглядам (1932—1935), заканчваецца артыкулам «Пазнанне прыроды», а гэты артыкул — лозунгам «Мы павінны ведаць — мы будзем ведаць» (''Wir müssen wissen. Wir werden wissen.''). Гэта антытэза выслоўю [[Эміль Генрых Дзюбуа-Рэймон|Э. Дзюбуа-Рэймона]], які стаяў на філасофскіх пазіцыях непазнавальнасці: «Мы не ведаем — мы не даведаемся» («Ignoramus — ignorabimus»).

=== Фізіка ===
У фізіцы Гільберт быў прыхільнікам строгага аксіяматычнага падыходу, і лічыў, што пасля аксіяматызацыі матэматыкі неабходна будзе зрабіць гэтую працэдуру з фізікай.

Найбольш вядомым укладам Гільберта ў фізіку з’яўляецца вывад [[ураўненні Эйнштэйна|ураўненняў Эйнштэйна]] — асноўных ураўненняў [[агульная тэорыя адноснасці|агульнай тэорыі адноснасці]], праведзены ім у лістападзе 1915 года практычна адначасова з Эйнштэйнам (гл. аб гэтым: [[Альберт Эйнштэйн#Гільберт і ўраўненні гравітацыйнага поля|Гільберт і ўраўненні гравітацыйнага поля]]). Фактычна Гільберт першы атрымаў правільныя ўраўненні поля агульнай тэорыі адноснасці, хоць апублікаваў іх пазней. Акрамя таго, істотны ўплыў Гільберта на Эйнштэйна бясспрэчны ў перыяд іх паралельнай працы над вывадам гэтых ураўненняў (абодва ў гэты перыяд інтэнсіўна перапісваліся).

Незалежна ад пытання аб прыярытэце, Гільберт першы выкарыстаў пры вывадзе гэтых ураўненняў варыяцыйнай метад, які стаў пасля адным з асноўных у [[Тэарэтычная фізіка|тэарэтычнай фізіцы]]. Відавочна, гэта быў першы ў гісторыі фізікі выпадак, калі невядомыя да гэтага ўраўненні фундаментальнай тэорыі былі атрыманы такім шляхам (прынамсі, калі казаць пра пацверджаныя тэорыі).

Цікавы таксама наступны выпадак: у 1926 годзе пасля стварэння матрычнай [[квантавая механіка|квантавай механікі]] [[Макс Борн]] і [[Вернер Гейзенберг]] вырашылі пракансультавацца ў Гільберта, ці існуе вобласць матэматыкі, у якой прымяняўся бы падобны [[Фармальная сістэма|фармалізм]]. Гільберт адказаў ім, што з падобнымі [[Матрыца (матэматыка)|матрыцамі]] ён сустракаўся, калі разбіраў пытанні існавання рашэнняў [[дыферэнцыяльныя ўраўненні|дыферэнцыяльных ураўненняў]] другога парадку ў [[частковая вытворная|частковых вытворных]]. Фізікам здалося, што матэматык іх не зразумеў, і яны вырашылі не вывучаць далей гэтае пытанне. Менш чым праз паўгода [[Эрвін Шродзінгер]] стварыў хвалевую квантавую механіку, асноўнае ўраўненне якой — [[ураўненне Шродзінгера]], з’яўляецца ўраўненнем другога парадку ў [[частковая вытворная|частковых вытворных]], і даказаў эквівалентнасць абодвух падыходаў: старога матрычнага і новага хвалевага.

== Ацэнкі і асабістыя якасці ==
Сучаснікі ўспамінаюць Гільберта як чалавека жыццярадаснага, надзвычай таварыскага і добразычлівага, адзначаюць яго выключную працавітасць і навуковы энтузіязм.

Вядомыя матэматыкі адклікаліся пра ролю Давіда Гільберта ў матэматыцы так:

[[Герман Вейль]]{{sfn|Вейль|1989|с=215, 220.}}:
&lt;blockquote&gt;Наша пакаленне не вылучыла ні аднаго матэматыка, які мог бы параўнацца з ім… Спрабуючы разгледзець скрозь заслону часу, якая будучыня нам прыгатавана, Гільберт паставіў і разгледзеў дваццаць тры нявырашаныя праблемы, якія… сапраўды адыгралі важную ролю ў развіцці матэматыкі на працягу наступных сарака з лішнім гадоў. Любы матэматык, які рашыў адну з іх, займаў ганаровае месца ў матэматычнай супольнасці.&lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;Мы, матэматыкі, часта ацэньваем свае поспехі мерай таго, якія з гільбертавых праблем атрымалася яшчэ вырашыць.&lt;/blockquote&gt;

[[Пётр Сяргеевіч Новікаў|Пётр Новікаў]]:
&lt;blockquote&gt;Ідэі Гільберта былі пераломным момантам у пытаннях асноў матэматыкі і пачаткам новага этапа ў развіцці аксіяматычнага метаду.&lt;/blockquote&gt;

[[Норберт Вінер]]:
&lt;blockquote&gt;Гільберт нібы ўвасабляў сабой найлепшыя традыцыі вялікіх геніяў мінулага … Незвычайна вострае абстрактнае мысленне спалучалася ў яго з дзіўным уменнем не адрывацца ад канкрэтнага фізічнага сэнсу праблемы.&lt;/blockquote&gt;

[[Жан Дзьёданэ]]:
&lt;blockquote&gt;Магчыма, Гільберт глыбей уплываў на матэматычны свет не столькі сваімі геніяльнымі адкрыццямі, колькі будовай свайго розуму; ён навучыў матэматыкаў думаць аксіяматычна, г.зн. імкнуцца кожную тэарэму звесці да найстражэйшай лагічнай схемы … Са сваёй інтэлектуальнай, усё больш патрабавальнай чэснасцю, у моцнай патрэбе зразумець, у нястомным імкненні да ўсё больш адзінай, усё больш чыстай, пазбаўленай лішняга навукі Гільберт сапраўды ўвасабляў ідэал матэматыка для міжваеннага пакалення.&lt;/blockquote&gt;

[[Рыхард Курант]]:
&lt;blockquote&gt;Д. Гільберт быў адным з сапраўды вялікіх матэматыкаў свайго часу. Яго працы і натхнёная асоба навукоўца да сёння аказваюць глыбокае ўплыў на развіццё матэматычных навук. Праніклівая інтуіцыя Гільберта, творчая моц і непаўторная арыгінальнасць мыслення, шырата і разнастайнасць інтарэсаў зрабілі яго першаадкрывальнікам ў многіх раздзелах матэматыкі. Ён уяўляў сабой унікальную асобу, глыбока пагружаны ва ўласную працу і цалкам адданую навуцы, гэта быў настаўнік і кіраўнік вышэйшага класа, які ўмеў натхняць і падтрымліваць, не ведаў стомы і быў настойлівы ва ўсіх сваіх памкненнях.&lt;/blockquote&gt;

== Памяць ==
У 1970 годзе [[Міжнародны астранамічны саюз]] прысвоіў імя Гільберта [[Гільберт (кратар)|кратару]] на [[Адваротны бок Месяца|адваротным баку Месяца]].

== Узнагароды і ўшанаванні ==
* Член-карэспандэнт Берлінскай Акадэміі навук (з 1913)
* [[Прэмія імя М. І. Лабачэўскага]] (1903), Казанскае фізіка-матэматычнае таварыства.
* [[Медаль Катэніуса]] (1906), [[Леапальдзіна]].
* [[Прэмія Баяі]] (1910), [[Венгерская акадэмія навук]].
* Ганаровы грамадзянін [[Кёнігсберг]]а (1930).
* У гонар вучонага названа вуліца ў Гётынгене (''Гільбертштрасэ'').
Быў абраны замежным членам многіх акадэмій навук, у тым ліку замежным членам-карэспандэнтам РАН (1922) і замежным ганаровым членам АН СССР (1934).

== Працы ў перакладзе на рускую мову ==
* ''Гильберт Д.'' Избранные труды: в 2 т. // Под ред. А. Н. Паршина. — М.: Факториал, 1998. — ISBN 5-88688-028-3
** Т. 1: Теория инвариантов. Теория чисел. Алгебра. Геометрия. Основания математики. — 575 с. — ISBN 5-88688-029-1.
** Т. 2: Анализ. Физика. Проблемы Гильберта. Personalia. — 607 с.
* ''Гильберт Д.'' [http://ilib.mccme.ru/djvu/geometry/osn_geom.htm Основания геометрии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110728164722/http://ilib.mccme.ru/djvu/geometry/osn_geom.htm |date=28 ліпеня 2011 }}. М.-Л.: Гостехиздат, 1948. — Серия: Классики естествознания.
* ''Гильберт Д., Аккерман В.'' Основы теоретической логики. М.: Издательская группа URSS, 2010, 304 с. ISBN 978-5-484-01144-5.
* ''Гильберт Д., Бернайс П.'' Основания математики. М.: Наука.
** [http://djvuru.512.com1.ru:8073/WWW/02966071a5abed58970c73f773c5f254.djvu Том I. Логические исчисления и формализация арифметики.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131115085758/http://djvuru.512.com1.ru:8073/WWW/02966071a5abed58970c73f773c5f254.djvu |date=15 лістапада 2013 }} 1979, 560 c.
** [http://djvuru.512.com1.ru:8073/WWW/66c425970c0b1b7446b858b1049ab565.djvu Том II. Теория доказательств.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131115051828/http://djvuru.512.com1.ru:8073/WWW/66c425970c0b1b7446b858b1049ab565.djvu |date=15 лістапада 2013 }} 1982, 656 с.
* ''Гильберт Д., Кон-Фоссен С.'' [http://ilib.mccme.ru/djvu/geometry/kon-fossen.htm Наглядная геометрия] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150710222426/http://ilib.mccme.ru/djvu/geometry/kon-fossen.htm |date=10 ліпеня 2015 }}, М.-Л., ОНТИ, 1936. — 304 с. Переиздание: Гостехиздат (1951), Едиториал УРСС (2010).
* ''[[Рыхард Курант|Курант Р.]], Гильберт Д.'' Методы математической физики. [http://djvu.504.com1.ru:8019/WWW/b6584b6dab6d16e8e87c2e0fd6838795.djvu Том I]{{Недаступная спасылка}}, 1933. Том II, 1945.

== Зноскі ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|5|Гільберт Давід||244}}
* {{кніга |аўтар=[[Герман Вейль|Вейль Г.]] |загаловак=Математическое мышление |частка=Давид Гильберт и его математическое творчество. |месца=М. |выдавецтва=Наука |год=1989 |старонкі=214—256 |isbn=5-02-013910-6 |ref=Вейль }}
* ''Визгин В. П.'' Релятивистская теория тяготения (истоки и формирование. 1900—1915 гг.). — М.: Наука, 1981. 352 с.
* {{кніга |аўтар=Констанс Рид. |загаловак=Гильберт |спасылка=http://kvant.info/reid/book.htm |месца=М. |выдавецтва=Наука |год=1977 |ref=Констанс Рид |archive-date=21 верасня 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100921045655/http://kvant.info/reid/book.htm }}
* {{артыкул |аўтар=Паршин А. Н. |загаловак=Давид Гильберт и теория инвариантов
|выданне=Историко-математические исследования |нумар=20 |выдавецтва=[[Навука, выдавецтва|Наука]]
|месца=М. |год=1975 |старонкі=171—197 }}

== Спасылкі ==
* [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Hilbert.html Біяграфія ў архіве Mac Tutor] {{ref-en}}
* [http://www.isaran.ru/?q=ru/person&amp;guid=FFA9EA73-0CE0-BC75-5FE2-035887881678 Інфармацыя] на сайце ІС АРАН
* {{Супрацоўнік РАН|50119|}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Гільберт Давід}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ва Усходняй Прусіі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Кёнігсбергскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Кёнігсбергскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя М. І. Лабачэўскага]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Гётынгенскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Вучоныя Германіі]]
[[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты РАН (1917—1925)]]
[[Катэгорыя:Члены-карэспандэнты АН СССР]]
[[Катэгорыя:Ганаровыя члены АН СССР]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Гётынгенскіх гарадскіх могілках]]
[[Катэгорыя:Члены Гётынгенскай акадэміі навук]]
[[Катэгорыя:Члены Саксонскай акадэміі навук]]
[[Катэгорыя:Члены Прускай акадэміі навук]]
[[Катэгорыя:Члены Нідэрландскай каралеўскай акадэміі навук]]
[[Катэгорыя:Члены Леапальдзіны]]
[[Катэгорыя:Члены Акадэміі дэі Лінчэі]]
[[Катэгорыя:Члены Баварскай акадэміі навук]]
[[Катэгорыя:Члены Венгерскай акадэміі навук]]
[[Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]]</text>
      <sha1>qgzkjmyfgwu1e6emjbiymqpjtzc7gw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дабромысленскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74078</id>
    <revision>
      <id>5131150</id>
      <parentid>4798161</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T20:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8025" sha1="g76lsu7qnkrl1dze3sffuvmvex747tn" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дабромысленскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Івацэвіцкі раён]]
|Уключае                   = 6 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Дабромысль]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = [[9 жніўня]] [[2022]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 921
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = Івацэвіцкі раён. (18).svg
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 1
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дабро́мысленскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Дабромысль]].

== Гісторыя ==
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Быценскі раён|Быценскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. З 14 кастрычніка 1957 года ў складзе Івацэвіцкага раёна, з 25 снежня 1962 года — [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — адноўленага Івацэвіцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 7 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|23}}&lt;/ref&gt;. Скасаваны 9 жніўня 2022 года, тэрыторыя далучана да [[Волькаўскі сельсавет|Волькаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D922b0117500&amp;p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 9 августа 2022 г. № 356 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивацевичского района Брестской области]&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1319 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 96,6 % — [[беларусы]], 1,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=28 снежня 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 921 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

== Населеныя пункты ==
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 6 населеных пунктаў:
* [[Глядзенне]]
* [[Дабромысль]]
* [[Закаплічча]]
* [[Сялец (Івацэвіцкі раён)|Сялец]]
* [[Сасновы Бор (Івацэвіцкі раён)|Сасновы Бор]]
* [[Югалін]]

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Дабромысленскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Быценскі раён|child|загаловак=Дабромысленскі сельсавет у [[Быценскі раён|Быценскім раёне]] (1940—1957)}}
|спіс2        = {{Івацэвіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Дабромысленскі сельсавет у [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]] (1957—1962)}}
|спіс3        = {{Бярозаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Дабромысленскі сельсавет у [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскім раёне]] (1962—1965)}}
|спіс4        = {{Івацэвіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Дабромысленскі сельсавет у [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]] (1965—2022)}}
}}

[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Івацэвіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Быценскага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бярозаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2022 годзе]]</text>
      <sha1>g76lsu7qnkrl1dze3sffuvmvex747tn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дварэцкі сельсавет (Лунінецкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74777</id>
    <revision>
      <id>5131290</id>
      <parentid>4720735</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T02:56:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8251" sha1="6t9xa90xmj8tf487nsuvolesr6ubbu0" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Дварэцкі сельсавет}}
{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дварэцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Лунінецкі раён]]
|Уключае                   = 16 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Дварэц (Лунінецкі раён)|Дварэц]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 5183
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 46,03
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 1
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дварэ́цкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў [[Лунінецкі раён|Лунінецкім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Дварэц (Лунінецкі раён)|Дварэц]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў Лунінецкім раёне [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. З 8 студзеня 1954 года — у Брэсцкай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Бродніцкі сельсавет (Лунінецкі раён)|Бродніцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;, 1 снежня 1975 года — тэрыторыя скасаванага [[Любачынскі сельсавет|Любачынскага сельсавета]] (вёскі [[Азярніца (Лунінецкі раён)|Азярніца]], [[Боркі (Лунінецкі раён)|Боркі]] і [[Любачын]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 снежня 1975 г. // Зборнік законаў Беларускай ССР і указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР. — 1976, № 8 (1490).&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 3 населеныя пункты&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|26}}&lt;/ref&gt;. 11 жніўня 1980 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Язвінскі сельсавет (Лунінецкі раён)|Язвінскага сельсавета]] (вёскі [[Любажэрдзе]], [[Ракітна (Лунінецкі раён)|Ракітна]], [[Сасноўка (Лунінецкі раён)|Сасноўка]], [[Яжаўкі]] і [[Язвінкі]]), у склад [[Вулькаўскі сельсавет (Лунінецкі раён)|Вулькаўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Бродніца (Лунінецкі раён)|Бродніца]]&lt;ref&gt;Рашэнне Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 11 жніўня 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 36 (1662).&lt;/ref&gt;. 27 снежня 2022 года скасавана вёска [[Урэчча (Лунінецкі раён)|Урэчча]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D923b0120707&amp;p1=1 Решение Лунинецкого районного Совета депутатов от 27 декабря 2022 г. № 325 Об упразднении сельских населенных пунктов Лунинецкого района Брестской области]&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (17 населеных пунктаў) — 6324 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 98,9 % — [[беларусы]], 0,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=16 кастрычніка 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (17 населеных пунктаў) — 5183 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Дварэцкі сельсавет (Лунінецкі раён)}}
{{Лунінецкі раён}}

[[Катэгорыя:Дварэцкі сельсавет (Лунінецкі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>6t9xa90xmj8tf487nsuvolesr6ubbu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ландвойт</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75839</id>
    <revision>
      <id>5131448</id>
      <parentid>4767179</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T11:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IP781584110</username>
        <id>134977</id>
      </contributor>
      <comment>змест адрэдагаваны ў адпаведнасці з [[:pl:Landwójt]], [[:ru:Ландвойт]]</comment>
      <origin>5131448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6497" sha1="8dy5gcbvwcqmk60g4ljpbpvd2pmhz2d" xml:space="preserve">'''Ландвойт''', таксама ''лантвойт'', ''лентвойт''&lt;ref name=pr&gt;Варыянты напісання ў адпаведнасці з: {{Крыніцы/БелЭн|9|||119}}&lt;/ref&gt;, ''лянтвойт''&lt;ref&gt;Литовская Метрика, изд. «Русская историческая библиотека», 1903 г. том 20 {{ref-ru}}&lt;/ref&gt; (ад {{lang-pl|Landwójt}}, {{lang-de|Landvogt}}, {{lang-la|viceadvocatus}}; адпавядае пасадам [[камандор]]а ў [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскім ордэне]], шэрыфа ў сярэднявечнай [[Англія|Англіі]]) — у перыяд з [[XIII]] ст. па [[XVI]] ст. у [[Польшча|Польшчы]] — першапачаткова княжы ўраднік, які меў шырокія судовыя паўнамоцтвы ў новаствораных адміністрацыйных адзінках, званых {{lang-la|districtus}} і заснаваных на [[Нямецкая мова|нямецкім]] праве «Weichbild». Пазней выбарны муніцыпальны ўраднік, намеснік [[войт]]а ці [[стараста|старасты]] паводле мясцовага прывілея, заснаванага на [[Магдэбургскае права|Магдэбургскім праве]].

Ландвойт ажыццяўляў уладу над усімі паселішчамі ({{lang-pl|osada}}) у краі (districtus), выконваў у іх паліцэйскія і адміністрацыйныя функцыі. У кампетэнцыі ландвойта было таксама старшыняванне ў «судзе [[лен]]скім» (саслоўным) у вёсках, што належалі гораду. Гэтыя суды кіравалі ў справах [[войт]]аў і [[солтыс]]аў (мэраў). У склад такога суда, акрамя ландвойта, уваходзілі яшчэ шэсць прысяжных-лаўнікаў у рангу, роўным суддзі.
&lt;!--
# непрафесіянальны члены суда, які яўляюцца сацыяльным аспектам справядлівасці;
# які меў спадчыннае права на [[войтаўства]]&lt;ref&gt;стар. 530 том 17 «Акты Виленской Археографической Комиссии», г. Вильна, 1890 г. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;;
# члены праўлення горада або муніцыпалітэта ў старой [[Польшча|Польшчы]].
--&gt;

Паколькі муніцыпальныя выбары былі адной з кропак канфлікту ва ўзаемаадносінах паміж гарадскім мясцовым самакіраваннем і [[стараста]]м, [[Кароль|каралеўская]] ўлада ў сярэдзіне [[XVI]] ст. наказала старастам выбіраць ландвойта з ліку [[мяшчане|мяшчан]], кандыдатуры якіх былі прапанаваны [[гміна]]й (раней гэтыя кандыдатуры можна было адхіляць).

У пачатку [[XVII]] ст. каралеўскія [[камісар]]ы зноў вызначылі паўнамоцтвы [[Стараста|стараст]] у муніцыпальных выбарах ландвойтаў. Цяпер стараста меў прызначыць ландвойтам аднаго з чатырох кандыдатаў, вылучаных [[мяшчане|мяшчанамі]]. Урад ландвойта знік у Польшчы ў трыццатых гадах [[XVIII]] стагоддзя, функцыя намесніка старасты перайшла да [[маркграф]]а (burgrabia) замка.

У [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] ландвойт выконваў абавязкі намесніка войта ў гарадах з магдэбургскім правам. Прызначаўся войтам або ўласнікам горада. У XVI—XVII стст. мяшчане шэрагу гарадоў, у тым ліку [[Магілёў|Магілёва]], [[Пінск]]а і [[Брэст]]а, патрабавалі зрабіць пасаду ландвойта выбарнай&lt;ref&gt;{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|2|Лантвойт|с=180}}&lt;/ref&gt;. Іншае азначэнне даецца ў 25-м томе трудоў [[Віленская_археаграфічная_камісія|Віленскай археаграфічнай камісіі]] (1898): «Ландвойт — старэйшы ў маёнтку начальнік над [[войт]]амі, дзясятнікамі і інш.&lt;ref&gt;Акты издаваемые Виленскою археографическою комиссией для разбора древних актов (инвентари и разграничительные акты). — Вильна: Тип. А. Г. Сыркина, 1898. — Т. 25. — С. 611. {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;».

У [[Аўстрыйская імперыя|Аўстрыйскай імперыі]] ландвойт — высокапастаўлены паліцэйскі чыноўнік ([[суддзя]] земскі), адказны за парадак у горадзе і яго ваколіцах. Ён меў у падпарадкаванні некалькіх [[Варта начная|вартаўнікоў начных]] і земскіх.

== Гл. таксама ==
* [[Ландграф]]
* [[Войт]]
* [[Бенефіцыі]]
* [[Чынш]]
* [[Чыншавік]]
* [[Лен]]
* [[Феод]]
* [[Маркграф]]
* [[Асада]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* «Акты издаваемые Виленскою Археографическою Комиссиею для разбора Древних Актов», г. Вильна, 1865—1915 гг., том I—XXXIX;
* Zajda Aleksander, «Nazwy urzędników staropolskich (do roku 1600)», 1970 r., str. 43.

[[Катэгорыя:Пасады]]
[[Катэгорыя:Тытулы]]
[[Катэгорыя:Арыстакратыя]]
[[Катэгорыя:Пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім]]</text>
      <sha1>8dy5gcbvwcqmk60g4ljpbpvd2pmhz2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Legend of Zelda: Twilight Princess</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76424</id>
    <revision>
      <id>5131028</id>
      <parentid>4826150</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T16:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Камп'ютарныя гульні 2006 года]]; дададзена [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2006 года]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5131028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9443" sha1="rsqhbtr9yzug5cnyv8ztugt7qvvjebh" xml:space="preserve">{{арфаграфія}}
{{Інфармацыя пра гульню
|назва=The Legend of Zelda: Twilight Princess
|выява=[[Выява:The Legend of Zelda Twilight Princess.png|300пкс]]
|шырыня выявы=
|подпіс выявы=
|распрацоўшчык=[[Nintendo Entertainment Analysis and Development|Nintendo EAD]]
|распрацоўшчыкі=
|выдавец=[[Nintendo]]
|выдаўцы=
|дызайнер=
|дызайнеры=
|сцэнарыст=
|сцэнарысты=Мицухиро така &lt;br/&gt; Ая Кегоку &lt;br/&gt; Такаюкі Иккаку &lt;br/&gt; Эйдзи Аонума
|мастак=
|мастакі={{nl|Юсукэ|Накано}} &lt;br/&gt; Сатору Такидзава
|кампазітар=
|кампазітары={{nl|Тору|Минэгиси}} &lt;br/&gt; Асука Ота &lt;br/&gt; {{nl|кодзе|Кондо}}
|серыя=[[The Legend of Zelda]]
|платформа=
|платформы=[[Nintendo GameCube]], [[Wii]]
|анонс=
|рэліз='''Wii''' &lt;br/&gt; {{сцяг ЗША}} [[19 лістапада]] {{vgy|2006}} &lt;br/&gt; {{Японія}} [[2 снежня]] {{vgy|2006}} &lt;br/&gt; {{Аўстралія}} [[7 снежня]] {{vgy|2006}} &lt;br/&gt; {{сцяг ЕС}} [[8 снежня]] {{vgy|2006}} &lt;br/&gt; {{Паўднёвая Карэя}} [[27 жніўня]] {{vgy|2009}} &lt;br/&gt;
'''GameCube''' &lt;br/&gt; {{Японія}} [[Снежань 2]] {{vgy|2006}} &lt;br/&gt; {{сцяг ЗША}} [[13 снежня]] {{vgy|2006}} &lt;br/&gt; {{Аўстралія}} [[14 снежня]] {{vgy|2006}} &lt;br/&gt; {{сцяг ЕС}} [[15 снежня]] {{vgy|2006}} &lt;br/&gt; {{Паўднёвая Карэя}} [[27 жніўня]] {{vgy|2009}}
|рухавічок=Мадыфікаваны рухавік ''[[The Legend of Zelda: Wind Waker]]'' &lt;ref name = &quot;zelda details&quot;&gt;{{cite web | last = | first = | date = [[2004/05/12]] | year = | month = | url = http://cube.ign.com/articles/513/513962p1.html|title=E3{{Недаступная спасылка}} 2004: New Legend of Zelda Details | curly = | publisher = IGN Cube | accessdate =} }&lt;/ref&gt;
|ліцэнзія=
|версія=
|жанр= = [[Экшэн-прыгода]]
|жанры=
|рэжым= [[аднакарыстальніцкім гульня|адзінкавая гульня]]
|рэжымы=
|узроставы рэйтынг=
|носьбіт=
|носьбіты= 1 × [[Nintendo GameCube Game Disc|GameCube Game Disc]] &lt;br/&gt; 1 × [[Wii Optical Disc]]
|тэхпатрабаванні=
|кіраванне= [[Геймпад]], [[Wii Remote]] і [[Nunchuk]]
|тып корпуса=
|дысплей=
|аркадная сістэма=
|працэсар=
|гук=
|сайт=
}}
{{Nihongo|''''' The Legend of Zelda: Twilight Princess'''''|ゼルダ の 伝説 トワイライトプリンセス |Дзэруда але Дэнсэцу Товайрайто Пуринсэсу}} гульня з серыі ''[[The Legend of Zelda]]''. Першапачаткова запланаваная на [[лістапад]] [[2005 год у гульнях|2005]] для [[GameCube]], гульня была адкладзеная для таго каб распрацоўшчыкі збалансаваць гульню і стварылі варыянт пад [[Wii]] &lt;ref name = &quot;Zelda delay &quot;&gt;{{cite web | last = Casamassina | first = Matt | author-link = Matt Casamassina | date = [[2005/08/16]] | url = http://cube.ign.com/ articles/642/642238p1.html | title = Zelda Delayed to Next Year | curly = 1 | work = IGN Cube | publisher = [[IGN]] | access-date = 2006/05/28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110414120405/http://cube.ign.com/ | archive-date = 14 красавіка 2011 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;.

Версія для Wii выйшла адначасова з выхадам на рынак новай кансолі - [[19 лістапада]] [[2006]] ў [[ЗША]], [[2 снежня]], [[2006]] ў [[Японія|Японіі]], [[7 снежня]] [[2006]] у [[Аўстралія|Аўстраліі]] і [[8 снежня]] [[2006]] у [[Еўрасаюз]]е. Версія для [[GameCube]] ўбачыла святло [[11 снежня]]. Як і было абяцана, у Японіі версія для GameCube прадаецца толькі праз інтэрнэт &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.joystiq.com/2006/10/19/zelda-twilight-princess-for-gamecube- is-no-more/ | title = False Alarm: GameCube Zelda: TP won't be at retail in US either [update 2] | publisher = Joystiq | access-date = 2006/11/09}}&lt;/ref&gt;.

На канферэнцыі [[E3]] ў 2006 годзе прэзідэнт [[Nintendo of America]] назваў ''Twilight Princess'' лепшай гульнёй з серыі Zelda &lt;ref name=&quot;e3 pc1&quot;&gt;{{cite web | date = [[2006 - 05/09]] | url = http://media.wii.ign.com/articles/706/706429/vid_1496056.html | title = E3 2006: Nintendo Press Conference, Part 1 (Flash only) | curly = 1 | format = video | publisher = IGN | access-date = 2006/05/28 | archive-url = https://www.webcitation.org/65Xn40lRN?url=http://media.wii.ign.com/articles/706/706429/vid_1496056.html | archive-date = 18 лютага 2012 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;. У студзені 2007 года чытачы папулярнага гульнявога сайта [http://www.gamespot.com Gamespot.com] ўдастоілі Wii-версію The Legend of Zelda: Twilight Princess звання «лепшай гульні для платформы Nintendo Wii» і «лепшай гульні ў жанры Action Adventure» &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.wiirus.ru/2007/gamespot-luchshie-i-hudshie-igryi-2006-goda/ | title = Gamespot: лепшыя і горшыя гульні 2006 года | publisher = Wіірусология | access-date = 2007/02/25 | archive-url = https://www.webcitation.org/65Xn8uWxw?url=http://www.wiirus.ru/ | archive-date = 18 лютага 2012 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;. У лютым 2007 года [http://www.interactive.org Акадэмія інтэрактыўных навук і мастацтваў] афіцыйна прысудзіла гульні The Legend of Zelda: Twilight Princess галоўны прыз у намінацыі «выдатныя дасягненні ў распрацоўцы сюжэту і характараў» &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.wiirus.ru/2007/wii-sports-i-zelda-stali-luchshimi-igrami-goda-dlya-akademikov/ | title = Wii Sports і Zelda сталі лепшымі гульнямі года для акадэмікаў | publisher = Wіірусология | access-date = 2007/02/25 | archive-url = https://www.webcitation.org/65Xn9g0Y5?url=http://www.wiirus.ru/ | archive-date = 18 лютага 2012 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, гульня была намінаваная на атрыманне прэстыжнага прыза ў гульнявой індустрыі [http://www.gamechoiceawards.com/ Game Developers Choice Awards] у якасці лепшай відэагульні года &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www. wiirus.ru/2007/wii-sports-i-zelda-snova-v-chisle-luchshih/ | title = Wii Sports і Zelda зноў у ліку лепшых | publisher = Wіірусология | access-date = 2007/02/25}}&lt;/ref&gt;.

У студзені 2007 года было афіцыйна заяўлена, што продажы The Legend of Zelda: Twilight Princess перавалілі за адзнаку 1 мільён асобнікаў &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.wiirus.ru/2007/amerikantsyi-sdelali-zeldu -platinovoy/ | title = Амерыканцы зрабілі Зельден плацінавай | publisher = Wіірусология | access-date = 2007/02/25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210411060211/https://wiirus.ru/2007/amerikantsyi-sdelali-zeldu | archive-date = 11 красавіка 2021 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;.

Па інфармацыі ад [http://www.nintendo.com Nintendo of America] ''Twilight Princess'' таксама з'яўляецца першай гульнёй з серыі Zelda, якой [[Entertainment Software Rating Board|ESRB]] выставіла рэйтынг Teen за аніміраванае гвалт і кроў, усе папярэднія гульні ў серыі мелі рэйтынг Everyone &lt;ref&gt;[http://us.wii.com/soft_loz_tp.jsp Us.Wii.com - The Global Wii Experience Website in English] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120205235041/http://us.wii.com/soft_loz_tp.jsp |date=5 лютага 2012 }}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Reflist|3}}

== Спасылкі ==
* [http://www.zelda.com/universe/game/twilightprincess/ Афіцыйны сайт Twilight Princess] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061212180704/http://www.zelda.com/universe/game/twilightprincess/ |date=12 снежня 2006 }}
* [http://www.shedevr.org.ru/zelda64rus/translations.html # tp Пераклад гульні на рускую мову]
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Zelda games}}

{{DEFAULTSORT:Legend of Zelda: Twilight Princess}}
[[Катэгорыя:The Legend of Zelda]]
[[Катэгорыя:Гульні для GameCube]]
[[Катэгорыя:Гульні для Wii]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2006 года]]
[[Катэгорыя:Гульні з сеў-шейдерной анімацыяй]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>rsqhbtr9yzug5cnyv8ztugt7qvvjebh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дварэцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78044</id>
    <revision>
      <id>5131289</id>
      <parentid>5044604</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T02:55:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11097" sha1="27pvic04qxly72pzoznahjbvx2dwge2" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Дварэцкі сельсавет}}
{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дварэцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Дзятлаўскі раён]]
|Уключае                   = 43 населеныя пункты
|Сталіца                   = [[Дварэц (Дзятлаўскі раён)|Дварэц]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1592
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 4
|Сайт                      = http://dyatlovo.grodno-region.by/ru/dvor_cik/
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дварэ́цкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Дварэц (Дзятлаўскі раён)|Дварэц]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Дзятлаўскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 8 студзеня 1954 года ў Гродзенскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Навагрудскі раён|Навагрудскага раёна]]. З 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Дзятлаўскага раёна. 1 ліпеня 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Азяранскі сельсавет (Дзятлаўскі раён)|Азяранскага сельсавета]] (3 населеныя пункты: [[Азяраны (Дзятлаўскі раён)|Азяраны]], [[Бярнатаўшчына]] і [[Кажухоўцы]]), таксама ў склад сельсавета з [[Дзятлаўскі сельсавет|Дзятлаўскага сельсавета]] перададзены 6 населеных пунктаў ([[Буцвілавічы]], [[Кулікоўшчына]], [[Літаварцы]], [[Рыбалава]], [[Слайкоўшчына (Дзятлаўскі раён)|Слайкоўшчына]] і [[Ціцейкі]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 20.&lt;/ref&gt;. У 1986 годзе скасавана вёска [[Кулікоўшчына]] і хутар [[Завонь]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада і 22 снежня 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 3 (1881).&lt;/ref&gt;. 28 жніўня 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Раготнаўскі сельсавет|Раготнаўскага сельсавета]] (12 населеных пунктаў: аграгарадок [[Раготна]], вёскі [[Боркі (Дзятлаўскі раён)|Боркі]], [[Дудзічы (Дзятлаўскі раён)|Дудзічы]], [[Жыкавічы]], [[Івязь]], [[Навасёлкі (Дварэцкі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Петрукі]], [[Пузавічы (Дзятлаўскі раён)|Пузавічы]], [[Саваздзякі]], [[Саннікі (Дзятлаўскі раён)|Саннікі]], [[Сямёнавічы (Дзятлаўскі раён)|Сямёнавічы]], [[Яхноўшчына]])&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913r0059835&amp;p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 28 августа 2013 г. № 251 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дятловского района Гродненской области]&lt;/ref&gt;. 30 сакавіка 2021 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Мяляхавіцкі сельсавет|Мяляхавіцкага сельсавета]] (13 населеных пунктаў: аграгарадок [[Белагурна]], вёскі [[Агароднікі (Дварэцкі сельсавет)|Агароднікі]], [[Белалозы]], [[Дукрава]], [[Жыхі]], [[Івязянка]], [[Каменка (Дварэцкі сельсавет)|Каменка]], [[Мяляхавічы]], [[Харашкі (Дзятлаўскі раён)|Харашкі]], [[Цецеравец (Дзятлаўскі раён)|Цецеравец]], [[Чураі]], [[Ягадная (Дзятлаўскі раён)|Ягадная]] і хутар [[Выгада (Дзятлаўскі раён)|Выгада]])&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D921r0108211&amp;p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 30 марта 2021 г. № 309 Об административно-территориальном устройстве Дятловского района Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210526205651/https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D921r0108211&amp;p1=1|date=26 мая 2021}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (18 населеных пунктаў) — 1395 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 80,3 % — [[беларусы]], 14,1 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 3,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,5 % — [[армяне ў Беларусі|армяне]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=27 снежня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (30 населеных пунктаў) — 1592 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Дварэцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}}
{{Дзятлаўскі раён|варыянт=сучаснасць}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Дварэцкі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Дзятлаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Дварэцкі сельсавет у [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] (1940—1962)}}
|спіс2        = {{Навагрудскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Дварэцкі сельсавет у [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]] (1962—1965)}}
|спіс3        = {{Дзятлаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Дварэцкі сельсавет у [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] (з 1965)}}
}}

[[Катэгорыя:Дварэцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Навагрудскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>27pvic04qxly72pzoznahjbvx2dwge2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Данілавіцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78049</id>
    <revision>
      <id>5131270</id>
      <parentid>4810148</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T23:50:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10964" sha1="2vgxri5ibznq29hkra2wt1o2ihffc2o" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Данілавіцкі сельсавет}}
{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Данілавіцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Дзятлаўскі раён]]
|Уключае                   = 39 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Круцілавічы]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1757
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 4
|Сайт                      = http://dyatlovo.grodno-region.by/ru/danil-ru/
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дані́лавіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Круцілавічы]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Дзятлаўскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Данілавічы (Дзятлаўскі раён)|Данілавічы]]. З 8 студзеня 1954 года ў Гродзенскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Навагрудскі раён|Навагрудскага раёна]]. З 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Дзятлаўскага раёна. 11 лютага 1972 года ў склад сельсавета з [[Дзятлаўскі сельсавет|Дзятлаўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Ведравічы]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).&lt;/ref&gt;. 21 красавіка 1977 года частка сельсавета (5 населеных пунктаў: вёскі [[Еленка (Дзятлаўскі раён)|Еленка]], [[Карыца 2]], [[Касцюкі (Дзятлаўскі раён)|Касцюкі]], [[Навасады (Дзятлаўскі раён)|Навасады]] і [[Стараельня]]) увайшла ў склад новаўтворанага [[Лезнявіцкі сельсавет|Лезнявіцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 21 красавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).&lt;/ref&gt;. 20 мая 1991 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Лезнявіцкага сельсавета (12 населеных пунктаў: вёскі [[Барышына (Дзятлаўскі раён)|Барышына]],[[Еленка (Дзятлаўскі раён)|Еленка]], [[Зарой]], [[Карыца 2]], [[Касцюкі (Дзятлаўскі раён)|Касцюкі]], [[Кузьмічы (Дзятлаўскі раён)|Кузьмічы]], [[Лапушна (Дзятлаўскі раён)|Лапушна]], [[Лезнявічы]], [[Навасады (Дзятлаўскі раён)|Навасады]], [[Стараельня]], [[Уланаўшчына (Дзятлаўскі раён)|Уланаўшчына]] і [[Чудоўшчына]]). 16 ліпеня 1991 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Круцілавічы. 13 ліпеня 2007 года сельсавета да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Таркачоўскі сельсавет|Таркачоўскага сельсавета]] (19 населеных пунктаў: [[Ахонава]], [[Боцкавічы]], [[Брычыцы]], [[Бубны (Дзятлаўскі раён)|Бубны]], [[Бярозаўка (Дзятлаўскі раён)|Бярозаўка]], [[Дзяракі (Дзятлаўскі раён)|Дзяракі]], [[Дубатоўка (Дзятлаўскі раён)|Дубатоўка]], [[Клішавічы]], [[Ліжэйкі]], [[Марозавічы (Дзятлаўскі раён)|Марозавічы]], [[Навасёлкі (Данілавіцкі сельсавет)|Навасёлкі]], [[Панікарты]], [[Паўсаты]], [[Рыбакі (Дзятлаўскі раён)|Рыбакі]], [[Сінявічы (Дзятлаўскі раён)|Сінявічы]], [[Таркачы]], [[Хрольчыцы]], [[Юзафіны (Дзятлаўскі раён)|Юзафіны]], [[Яцукі (Дзятлаўскі раён)|Яцукі]])&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2007-194/2007-194(005-016).pdf&amp;oldDocPage=6 |title=Решение Гродненского областного Совета депутатов от 13 июля 2007 г. № 43 О решении вопросов административно-территориального устройства Дятловского района |access-date=28 снежня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210614052434/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2007-194%2F2007-194%28005-016%29.pdf&amp;oldDocPage=6 |archivedate=14 чэрвеня 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2262 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 84,7 % — [[беларусы]], 11,6 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 3,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=28 снежня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1757 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Данілавіцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)}}
{{Дзятлаўскі раён|варыянт=сучаснасць}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Данілавіцкі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Дзятлаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Данілавіцкі сельсавет у [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] (1940—1962)}}
|спіс2        = {{Навагрудскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Данілавіцкі сельсавет у [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]] (1962—1965)}}
|спіс3        = {{Дзятлаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Данілавіцкі сельсавет у [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскім раёне]] (з 1965)}}
}}

[[Катэгорыя:Данілавіцкі сельсавет (Дзятлаўскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Навагрудскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>2vgxri5ibznq29hkra2wt1o2ihffc2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Даманаўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81024</id>
    <revision>
      <id>5131235</id>
      <parentid>4798162</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:21:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7792" sha1="068mpa9h3hhh7ngl4pg1xorumb6ojqm" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Даманаўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Івацэвіцкі раён]]
|Уключае                   = 4 населеныя пункты
|Сталіца                   = [[Даманава (Івацэвіцкі раён)|Даманава]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = [[9 жніўня]] [[2022]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1384
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = Івацэвіцкі раён. (17).svg
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 1
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дама́наўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Даманава (Івацэвіцкі раён)|Даманава]].

== Гісторыя ==
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Быценскі раён|Быценскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 8 студзеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. З 14 кастрычніка 1957 года ў складзе Івацэвіцкага раёна, з 25 снежня 1962 года — [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — адноўленага Івацэвіцкага раёна. 9 жніўня 2022 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Быценскі сельсавет|Быценскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D922b0117500&amp;p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 9 августа 2022 г. № 356 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивацевичского района Брестской области]&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2092 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 91,6 % — [[беларусы]], 5,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 1,2 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=28 снежня 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1384 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 4 населеныя пункты: аграгарадок [[Даманава (Івацэвіцкі раён)|Даманава]], вёскі [[Вішнёўка (Івацэвіцкі раён)|Вішнёўка]], [[Дабрынева]] і [[Каханова]].

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Даманаўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Быценскі раён|child|загаловак=Даманаўскі сельсавет у [[Быценскі раён|Быценскім раёне]] (1940—1957)}}
|спіс2        = {{Івацэвіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Даманаўскі сельсавет у [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]] (1957—1962)}}
|спіс3        = {{Бярозаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Даманаўскі сельсавет у [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскім раёне]] (1962—1965)}}
|спіс4        = {{Івацэвіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Даманаўскі сельсавет у [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]] (1965—2022)}}
}}

[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Івацэвіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Быценскага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бярозаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2022 годзе]]</text>
      <sha1>068mpa9h3hhh7ngl4pg1xorumb6ojqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джозеф Уайтэкер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82286</id>
    <revision>
      <id>5131298</id>
      <parentid>4795788</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T04:28:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11211" sha1="co78iq0lord0bss1ce3n97ngq3rgei9" xml:space="preserve">{{Вучоны 
 |Імя                  = Джозеф Уайтэкер
 |Арыгінал імя       = Joseph Whittaker
}}
'''Джозеф Уайтэкер''' ({{lang-en|Joseph Whittaker}}) — брытанскі батанік, які наведаў у 1839 годзе [[Аўстралія|Аўстралію]]. 300 раслін з той паездкі былі прывезены ў [[Каралеўскія батанічныя сады К’ю|сады К'ю]]&lt;ref name=&quot;herb&quot;/&gt;, і 2200 засушаных экзэмпляраў — у [[Музей і мастацкая галерэя Дэрбі|Музей і мастацкую галерэю Дэрбі]]&lt;ref name=&quot;KandM&quot;&gt;{{cite journal|last=Kraehenbuehl|first=DN|author2=Moyes, N|title=Joseph Whittaker: early English botanical visitor to South Australia|journal=S. Austral. Nat. 73. (3-4): 44-60 (1999) - illus., col. illus. En Icones. Geog=1 Personalia (WHITTAKER_Joseph_(1813-1894)) (KR, 200003613).|year=1999|volume=73|issue=3-4|pages=44–60|url=http://kbd.kew.org/kbd/detailedresult.do?id=337651|access-date=5 ліпеня 2011|archive-date=7 жніўня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807122920/http://kbd.kew.org/kbd/detailedresult.do?id=337651|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==

=== Раннія гады ===
Дакладная дата нараджэння Уайтэкера невядомая. Хрышчоны ён быў 8 лютага 1813 года. Яго бацька, таксама Джозеф, быў чорнарабочым, яго жонку звалі Сара&lt;ref&gt;Quarndon Baptism Register 1813-80 D4038/1/2 in Kraehenbuehl and Moyes&lt;/ref&gt;.

=== Паездка ў Аўстралію ===
У 1838 годзе пасада Уйатэкера указваецца як «садоўнік». На службе ў [[Джордж Гоўлер|Джорджа Гоўлера]], прызначанага другім губернатарам [[Паўднёвая Аўстралія|Паўднёвай Аўстраліі]], ён разам з сям'ёй Гоўлера і яшчэ сям'ю слугамі адправіўся ў [[Адэлаіда|Адэлаіду]], куды прыбылі 12 кастрычніка 1838 года. Далей яны здзейснілі чатырохмесячнае падарожжа праз [[востраў Тэнэрыфэ|Тэнэрыфэ]] і [[Рыа-дэ-Жанэйра]]&lt;ref name=&quot;news&quot;&gt;{{cite news|title=The Pestonjee Bomanjee 1838|url=http://www.slsa.sa.gov.au/fh/passengerlists/1838PestonjeeBomanjee.htm|accessdate=30 November 2010|newspaper=South Australia Register|date=Saturday October 13, 1838|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141207112624/http://www.slsa.sa.gov.au/fh/passengerlists/1838PestonjeeBomanjee.htm|archivedate=7 снежня 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Прыбыўшы на месца, яны выявілі гэтак дрэнныя ўмовы, што садоўніцтва пачало займаць далёка не галоўны прыярытэт&lt;ref name=&quot;hether&quot;&gt;R. Hetherington, [http://www.adb.online.anu.edu.au/biogs/A010399b.htm Gawler, George (1795—1869)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110525111318/http://www.adb.online.anu.edu.au/biogs/A010399b.htm |date=25 мая 2011 }}, Australian Dictionary of Biography, Online Edition, Copyright 2006, updated continuously, ISSN 1833-7538, published by Australian National University&lt;/ref&gt;.

Уайтэкер стаў вядомы за расліны, якія ён збіраў у наваколлях Адэлаіды ў Паўднёвай Аўстраліі ў 1839-40 гадах. Падчас адпачынкаў ён падарожнічаў па розных месцах Паўднёвай Аўстраліі, уключаючы [[Мурэй|раку Мурэй]], [[Торэнс (рака)|раку Торэнс]] і іншыя месцы, збіраючы гербарый. Уайтэкер быў першым чалавекам, які сур'езна калекцыянаваў расліны [[Фларо]] і шэрагу іншых рэгіёнаў&lt;ref name=&quot;krae&quot;&gt;{{cite journal|last=Kraehenbuehl|first=D.N.|title=History of botany in South Australia 1800-1955|year=1986|volume=Jessop J.P. and Toelken H.R|pages=33–39|accessdate=1 December 2010}}&lt;/ref&gt;.

Уайтэкер быў у Аўстраліі 19 месяцаў, пакуль 11 красавіка 1840 года не адплыў на караблі Кэтрын Сцюарт Форбс (''Katherine Stuart Forbes'') з порта Адэлаіды. Па шляху дадому яго карабель чатырохразова рабіў прыпынкі — на [[востраў Кенгуру|востраве Кенгуру]], [[Востраў Святой Алены|востраве Святой Алены]], [[Маўрыкій|Маўрыкіі]] і востраве Корва [[Азорскія астравы|Азорскіх астравоў]]. Уайтэкер збіраў і сушыў расліны і тут, пакуль карабель стаяў у гэтых портах&lt;ref name=&quot;hawker&quot;&gt;{{cite book|last=Hawker |first=J C |title=Early Experiences in South Australia, Adelaide, |year=1899}}&lt;/ref&gt;.

=== Жыццё ў Англіі ===
[[Выява:Orchis morio (Green-winged Orchid) Specimen in Derby Museum herbarium.jpg|thumb|right|''[[Orchis morio]]'', адна з раслін Уайтэкера ў гербарыі Музея Дэрбі]]
23 верасня 1840 Уайтэкер вярнуўся ў Англію, і да 1844 года працягваў збор раслін. Яго дзейнасць дасягнула свайго піка ў 1851-52 гадах, мела перапынак каля 1867 года. Ён збіраў у розных частках Дербішыра, але ён часам выязджаў за межы акругі, у тым ліку ў Булуэл, Рыл і Денбі&lt;ref&gt;Herbarium specimens at Derby Museum &amp; Art Gallery&lt;/ref&gt;.

Да 1846 года ён жыў у Брэдселе ў Дэрбішыры, дзе працаваў настаўнікам у школе для хлопчыкаў&lt;ref&gt;Derby Mercury 11/6/1856 reported ten years service&lt;/ref&gt;, фінансуемай сям'ёй Харпер-Кру&lt;ref name=&quot;white&quot;&gt;{{cite book|title=White's 1857 Directory of Derbyshire|year=1857|url=http://www.n.f.wilson.btinternet.co.uk/pdf/172-200.pdf|accessdate=2 December 2010|pages=179–180|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716143343/http://www.n.f.wilson.btinternet.co.uk/pdf/172-200.pdf|archivedate=16 ліпеня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Адтуль ён перапісваўся з сэрам Уільямам Дж. Хукерам, дырэктар батанічных садоў К'ю, у спробе абмяняць некаторыя са сваіх аўстралійскіх і звязаных з імі ўзоры для шэрагу кніг па брытанскай батаніцы. Уайтэкер сабраў каля 300 раслін, якія ў канчатковым выніку былі набыты К'ю&lt;ref name=&quot;herb&quot;&gt;{{cite web|title=Whittaker, Joseph (1815 - 1894)|url=http://www.anbg.gov.au/biography/whittaker-joseph.html|publisher=Australian National Herbarium|accessdate=29 November 2010}}&lt;/ref&gt;. У гонар Уайтэкера быў названы від [[Расіца|расіцы]] ''[[Drosera whittakeri]]''.

У лютым 1847 Уайтэкер быў абраны членам Батанічнага таварыства ў Лондане. Пасля ён уступіў у ''Botanical Exchange Club'' і, нарэшце, у ''Botanical Locality Record Club''. Да 1847 года ён назбіраў досыць батанічнай інфармацыі для публікацыі «спісу рэдкіх раслін, знойдзеных у наваколлях Брэдсела, Дэрбішыр»&lt;ref name=&quot;whittaker&quot;&gt;{{cite journal|last=Whittaker|first=J.|title=A list of rare plants found in the neighbourhood of Breadsall, Derbyshire|journal=The Phytologist|year=1847|volume= II:|pages=901–903}}&lt;/ref&gt;. Публікацыя ўтрымлівае сумесь рэдкіх і адносна папулярных відаў, і дае добрае ўяўленне пра батанічную разнастайнасць вобласці ў той час.

У канцы 1850-х гадоў Уайтэкеры жылі ў маленькай вёсцы Морлі каля Дэрбі ў Ферыбі Брук. Жонку Джозефа звалі Мэры. Джозеф працягваў выкладаць, прымаючы ў сваіх класах да 12 вучняў, якія ужо, як правіла, скончылі школу, ва ўзросце ад 8 да 18 гадоў&lt;ref name=&quot;KandM&quot;/&gt;. Тут ён стварыў вялікую калекцыю жывых раслін. Мясцовыя садоўніцкія групы паведамлялі, што ён выгадоўваў больш 1300 розных відаў. У 1864 годзе ён апублікаваў працу пра лакальнае выміранне ''[[Cypripedium calceolus]]''&lt;ref name=&quot;slipper&quot;&gt;{{cite web|title=Cypripedium calceolus|url=http://www.derby.gov.uk/dccwebdev/museum/flora/Flora.aspx?ShowMap10k=504|work=The Flora of Derbyshire|publisher=Derby City Council|accessdate=30 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615043112/http://www.derby.gov.uk/dccwebdev/museum/flora/Flora.aspx?ShowMap10k=504|archivedate=15 чэрвеня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Да 1871 годзе ён ужо быў не настаўнікам, а «сейбітам і фларыстам»&lt;ref&gt;Перапіс 1871 года&lt;/ref&gt;. У 1881 годзе ён апісваецца ўжо як «разводчык і фермер», з дзвюма слугамі, якія жывуць у яго доме, і 25-ці гадовым Уільямам Уайтхедам&lt;ref&gt;Перапіс 1881 года&lt;/ref&gt;, які стаў партнёрам у яго справе&lt;ref&gt;Derby Probate Register 1894 reported in Kraehenbuehl and Moyes&lt;/ref&gt;.

Пад канец 1880-х гадоў Уайтэкер дапамог [[Уільям Хант Пэйнтэр|Уільяму Ханту Пэйнтэру]] ў публікацыі кнігі пра флору Дэрбішыра&lt;ref&gt;Painter, W.H. 1889 A contribution to the flora of Derbyshire, London&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Painter, W.H. 1902 A supplement to a contribution to the flora of Derbyshire&lt;/ref&gt;.

Уайтэкер памёр 2 сакавіка 1894 года; мемарыяльная гравіраваная латуневая дошка была ўстаноўлена па папулярнай падпісцы ў царкве святога Матфея, дзе ён быў царкоўным старастай і дзе быў пахаваны&lt;ref name=&quot;KandM&quot;/&gt;.

{{зноскі}}

{{Музей і мастацкая галерэя Дэрбі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Батанікі Вялікабрытаніі]]</text>
      <sha1>co78iq0lord0bss1ce3n97ngq3rgei9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сен-Дэні</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83472</id>
    <revision>
      <id>5131366</id>
      <parentid>3957976</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="726" sha1="0np3z9xrwvee7zelmj1vzyo20uym401" xml:space="preserve">'''Сен-Дэні:''':
* [[Сен-Дэні (Вале-д’Аоста)]]
* [[Сен-Дэні (Сен-Сен-Дэні)|Сен-Дэні]] — камуна ў [[Францыя|Францыі]] за 9 км ад цэнтра [[Парыж]]а.
* [[Абацтва Сен-Дэні]] ({{lang-fr|Abbaye de Saint-Denis}}) — бенедыктынскае абацтва ў Сен-Дэні, паўночным прыгарадзе Парыжа, галоўны манастыр сярэднявечнай Францыі.
* [[Сен-Дэні (Рэюньён)|Сен-Дэні]] — сталіца французскага заморскага рэгіёна і дэпартамента [[Рэюньён]].

{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>0np3z9xrwvee7zelmj1vzyo20uym401</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джэймс Мак-Эвой</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91902</id>
    <revision>
      <id>5131367</id>
      <parentid>4749069</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:26:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10504" sha1="8rohecokpxpugh6nx1fu66voatk693l" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст
| Імя = Джэймс Мак-Эвой 
| Арыгінал імя = James McAvoy
| Фота = James McAvoy.jpg
| Подпіс = 
| Імя пры нараджэнні = Джэймс Эндру Мак-Эвой
| Дата нараджэння = 21.4.1979
| Месца нараджэння = [[Глазга]], [[Шатландыя]], [[Вялікабрытанія]]
| Дата смерці =
| Месца смерці =
| Прафесія = акцёр
| Грамадзянства =
| Гады актыўнасці = 1984 — цяпер. час
| Кірунак =
| Узнагароды =
| imdb_id = 0564215
| Сайт =
}}
'''Джэймс Эндру Мак-Эвой''' ({{lang-en|James Andrew McAvoy}}; {{ДН|21|4|1979}}, {{МН|Глазга|у Глазга|}}, [[Шатландыя]]) — шатландскі акцёр.

== Біяграфія ==
[[File:JamesMcAvoyTIFFSept10.jpg|thumb|right|200px|Джэймс Мак-Эвой на [[Кінафестываль у Таронта|Кінафестывалі ў Таронта]] ў 2010 годзе.]]
Джэймс Мак-Эвой нарадзіўся ў горадзе [[Глазга]], [[Шатландыя]], у [[1979]] годзе. Калі хлопчыку было сем гадоў, бацькі Джэймса і яго сястры Джой (вакалістка ў шатландскай групе «Streetside») вырашылі развесціся.&lt;ref&gt;[http://www.jamesmcavoy.com/index.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=97 James McAvoy: «I like knowing I’m about to do something bad»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131213200828/http://www.jamesmcavoy.com/index.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=97 |date=13 снежня 2013 }} jamesmcavoy.com&lt;/ref&gt; На апошнім сямейным зборы было вырашана пакінуць Джой з маці, а Джэймса адправіць на выхаванне да бабулі з дзядулем, якія яго вельмі кахалі і песцілі. Усю сваю юнацкасць, наведваючы каталіцкую школу,&lt;ref&gt;[http://www.cosmopolitan.com/sex-love/hot-guys/ffm-James-McAvoy Fun Fearless Males 2008: James McAvoy] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110928135306/http://www.cosmopolitan.com/sex-love/hot-guys/ffm-James-McAvoy |date=28 верасня 2011 }} [[Cosmopolitan]], 2008&lt;/ref&gt; Джэймс хацеў стаць святаром, але шатландскі нораў завёў яго ў шэрагі Ваенна-марскіх сіл Злучанага Каралеўства. Аднак, лёс у маладога чалавека — быць акцёрам. Дэвід Хэйман неяк зайшоў у клас да Джэймса і распавёў пару здымачных пацешных гісторый. Яны настолькі зацікавілі Мак-Эвоя, што той неадкладна папрасіў знакамітага рэжысёра даць яму ролю, так ён упершыню з’явіўся на экране ў фільме «Суседні пакой». А вывастрыла майстэрства акцёра ўжо Каралеўская Шатландская Акадэмія Музыкі і Драмы, куды Джэймс паступіў з дзіўнай лёгкасцю, нягледзячы на велізарны конкурс.&lt;ref&gt;[http://www.filmreference.com/film/98/James-McAvoy.html James McAvoy Biography (1979—)] Filmreference.com&lt;/ref&gt;

Сярод найбольш значных роляў Мак-Эвоя — [[фаўн]] Тумнус у [[Хронікі Нарніі: Леў, вядзьмарка і чароўная шафа|першай часткі «Харонік Нарніі»]], Лета II у мінісерыяле «Дзеці Дзюны», Уэслі Гібсан у баявіку «Асоба апасны». Джэймс таксама з’яўляўся кандыдатам на ролю Більба Торбінса ў [[Хобіт: Нечаканае падарожжа|будучай экранізацыі «Хобіта»]] Джона Толкіна, аднак кантракт дастаўся [[Марцін Фрымен|Марціну Фрымену]]. Акрамя таго, ён зняўся ў знакамітым фільме «Адкупленне», у 2009 годзе выйшла карціна з яго ўдзелам «[[Апошняя нядзеля]]» — пра апошнія дні жыцця [[Леў Талсты|Льва Талстога]], а ў 2011 годзе сыграў ролю [[Прафесар Ікс|Чарлза Ксаўера]] ў першай частцы новай трылогіі «[[Людзі Ікс: Першы Клас]]».&lt;ref&gt;[http://www.superherohype.com/news/articles/101706-james-mcavoy-cast-as-professor-xavier James McAvoy Cast as Charles Xavier] Superhero Hype!. 2010-05-28 {{ref-en}}&lt;/ref&gt;

== Асабістае жыццё ==
Дзевяць гадоў Джэймс пражыў з аднакурсніцай Эмай Нельсан. Растаўшыся з ёй, ён прыахвоціўся да алкаголю і ў яго кар'еры наступіў творчы крызіс. На здымках фільма «Shameless» ён пазнаёміўся з актрысай [[Ганна-Мары Даф|Ганнай-Мары Мак Даф]], якая старэй за яго на 9 гадоў. Калі б Ганна не «навучыла Джэймса паважаць жыццё» і не запэўніла б яго ў акцёрскім &quot;божым дарунку&quot;, то не змаглі б мы цяпер жахацца страшнаму лёсу хлопца Робі з «[[Адкупленне, фільм|Адкуплення]]». Ганна-Мары Даф стала жонкай Джэймса ў 2006 годзе.&lt;ref&gt;[http://kinobank.org/person/1137/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110602171414/http://kinobank.org/person/1137/ |date=2 чэрвеня 2011 }} kinobank.org&lt;/ref&gt;
16 чэрвеня 2010 года ў іх нарадзіўся сын, якога назвалі Брэндан.&lt;ref&gt;[http://www.babychums.com/2010/06/james-mcavoy-and-anne-marie-duff-welcome-a-son/ James McAvoy and Anne-Marie Duff Welcome a Son] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100820101947/http://www.babychums.com/2010/06/james-mcavoy-and-anne-marie-duff-welcome-a-son/ |date=20 жніўня 2010 }} Baby Chums, 2010&lt;/ref&gt;

== Фільмаграфія ==
* [[2013]] — [[Транс, фільм|Транс]] — ''Сайман''
* [[2012]] — [[Сардэчна запрашаем у капкан]] — ''Max Lewinsky''
* [[2012]] — [[Бруд]]
* [[2011]] — [[Сакрэтная служба Санта-Клауса: Аперацыя «Глабальнае ражство»]] — ''Arthur Christmas'' (агучка)
* [[2011]] - [[Людзі Ікс: Першы Клас]] — ''Чарлз Ксаўер/ [[Прафесар Ікс]]''
* [[2011]] - [[Гнамеа і Джульета]] — ''Гнамеа'' (агучка)
* [[2010]] - [[Змоўшчыца, фільм|Змоўшчыца]] — ''Frederick Aiken''
* [[2009]] - [[Апошняя нядзеля]] — ''[[Валянцін Фёдаравіч Булгакаў|Валянцін Булгакаў]]''
* [[2008]] - [[Асоба апасны, фільм, 2008|Асоба апасны]] — ''Уэслі Гібсан''
* [[2007]] - [[Адкупленне, фільм|Адкупленне]] — ''Робі Цёрнер''
* [[2007]] - [[Джэйн Осцін, фільм|Джэйн Осцін]] — ''[[Томас Ланглуа Лефрой|Томас Лефрой]]''
* [[2006]] - [[Патрапіць у дзясятку]] — ''Браян Джэксан''
* [[2006]] - [[Пенелопа, фільм|Пенелопа]] — ''Джоні Марцін/Макс''
* [[2006]] - [[Апошні кароль Шатландыі, фільм|Апошні кароль Шатландыі]] — ''доктар Нікалас Гарыган''
* [[2005]] - [[Хронікі Нарніі: Леў, вядзьмарка і чароўная шафа]] — ''[[Містар Тумнус]]''
* [[2005]] - [[Макбет, фільм|Macbeth]] — ''[[Джо Макбет]]''
* [[2005]] - [[Народжаныя ў СССР]] (ТБ)
* [[2004]] - [[Унутры сябе я танцую, фільм|Унутры сябе я танцую]] — ''Роры О'Шэй''
* [[2004]] - [[Уімблдан, фільм|Уімблдан]] — ''Карл Кольт''
* [[2004]] - [[Ніткі, фільм|Ніткі]]
* [[2004]] — [[2008]] — [[Бессаромнікі / Shameless, тэлесерыял]] — ''Steve McBride ''
* [[2003]] - / Making of 'Bollywood Queen', The (відэа)
* [[2003]] - / State of Play (тэлесерыял)
* [[2003]] - [[Bright Young Things]]
* [[2003]] - [[Дзеці Дзюны, тэлесерыял|Дзеці дзюны (серыял)]]
* [[2002]] - [[Каралева Балівуда]]
* [[2002]] — [[2008]] — [[Вайна Фойла, тэлесерыял]]
* [[2002]] - / White Teeth (ТБ)
* [[2001]] - [[Басейн, фільм, 2001|Басейн]]
* [[2001]] - [[Браты па зброі (тэлесерыял)|Браты па зброі, тэлесерыял]]
* [[2000]] - [[Лорна Дун, фільм|Лорна Дун]] (ТБ)
* [[1997]] - An Angel Passes By (ТВ)
* [[1997]] - Regeneration
* [[1997]] - [[Чыста англійскае забойства, тэлесерыял]]
* [[1995]] - [[Суседні пакой]]

== Узнагароды і прэміі ==
* 2007 — [[Канскі кінафестываль]]. Пераможца ў намінацыі: Прыз кампаніі «Шапар» лепшаму маладому акцёру
* 2006 — [[BAFTA]]. Пераможца ў намінацыі: [[Прэмія BAFTA — Узыходная зорка|Узыходная зорка]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{commons|Category:James McAvoy|Джэймс Мак-Эвой}}
* [http://www.jamesmcavoyfan.com www.jamesmcavoyfan.com]
* {{IMDb name|564215|Джэймс Мак-Эвой}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Мак-Эвой Джэймс}}
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]]</text>
      <sha1>8rohecokpxpugh6nx1fu66voatk693l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Біенале</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95935</id>
    <revision>
      <id>5131167</id>
      <parentid>4949822</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5131167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1597" sha1="msim58sok5u21c3qeckv6mfnbkswgke" xml:space="preserve">'''Біена́ле''' ([[ніякі род|н.]], [[нескланяльныя словы|нескл.]]&lt;ref&gt;{{slounik.org|nazounik2013|біенале|біена{{subst:націск}}ле}}&lt;/ref&gt;; {{lang-it|Biennale}}, паходзіць ад [[лацінская мова|лацінскіх слоў]] ''bis'' — двойчы і ''аnnus'' — год) — мастацкая [[выстаўка]], [[кінафестываль]] ці [[музычны конкурс]], якія праходзяць кожныя два гады.

Старэйшае біенале — [[Венецыянская біенале|выстаўка сучаснага мастацтва ў Венецыі]] (з 1895). Праводзяць біенале: сучаснага мастацтва (з 1951) і архітэктуры (з 1957) у Сан-Паўлу, жывапісу ў Токіа (з 1951), мастацтва ў Александрыі (з 1955), «маладых» у Парыжы (з 1959), экслібрыса ў Мальбарку (з 1965), плаката ў Варшаве (з 1966), прыкладной графікі ў Брно (з 1966) і інш&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БелЭн|3|||148}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|3|||148|артыкул=Біенале}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Біенале| ]]
[[Катэгорыя:Мастацкія выстаўкі]]
[[Катэгорыя:Выстаўкі сучаснага мастацтва]]
[[Катэгорыя:Мастацтва]]</text>
      <sha1>msim58sok5u21c3qeckv6mfnbkswgke</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131169</id>
      <parentid>5131167</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:07:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5131169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1958" sha1="n5k43ahj29shjg7kwa58tl2fad8up58" xml:space="preserve">'''Біена́ле''' ([[ніякі род|н.]], [[нескланяльныя словы|нескл.]]&lt;ref&gt;{{slounik.org|nazounik2013|біенале|біена́ле}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{slounik.org|sbm|біенале|біена́ле}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Большасць неадушаўлёных нязменных назоўнікаў адносіцца да ніякага роду. Беларуская граматыка, Мінск 1985, ч. 1, с.  58; Кароткая граматыка беларускай мовы, Мінск 2007, ч. 1, с. 114.&lt;/ref&gt;; {{lang-it|Biennale}}, паходзіць ад [[лацінская мова|лацінскіх слоў]] ''bis'' — двойчы і ''аnnus'' — год) — мастацкая [[выстаўка]], [[кінафестываль]] ці [[музычны конкурс]], якія праходзяць кожныя два гады.

Старэйшае біенале — [[Венецыянская біенале|выстаўка сучаснага мастацтва ў Венецыі]] (з 1895). Праводзяць біенале: сучаснага мастацтва (з 1951) і архітэктуры (з 1957) у Сан-Паўлу, жывапісу ў Токіа (з 1951), мастацтва ў Александрыі (з 1955), «маладых» у Парыжы (з 1959), экслібрыса ў Мальбарку (з 1965), плаката ў Варшаве (з 1966), прыкладной графікі ў Брно (з 1966) і інш&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БелЭн|3|||148}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|3|||148|артыкул=Біенале}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Біенале| ]]
[[Катэгорыя:Мастацкія выстаўкі]]
[[Катэгорыя:Выстаўкі сучаснага мастацтва]]
[[Катэгорыя:Мастацтва]]</text>
      <sha1>n5k43ahj29shjg7kwa58tl2fad8up58</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131231</id>
      <parentid>5131169</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:17:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5131231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2039" sha1="4pqhbwss6uyz0y5h86h4yjbu2fm1ytc" xml:space="preserve">'''Біена́ле''' ([[ніякі род|н.]], [[нескланяльныя словы|нескл.]]&lt;ref&gt;{{slounik.org|nazounik2013|біенале|біена́ле}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{slounik.org|sbm|біенале|біена́ле}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Большасць неадушаўлёных нязменных назоўнікаў адносіцца да ніякага роду. Беларуская граматыка, Мінск 1985, ч. 1, с. 58; Кароткая граматыка беларускай мовы, Мінск 2007, ч. 1, с. 114.&lt;/ref&gt;; {{lang-it|Biennale}}, паходзіць ад [[лацінская мова|лацінскіх слоў]] ''bis'' — двойчы і ''аnnus'' — год) — мастацкая [[выстаўка]], [[кінафестываль]] ці [[музычны конкурс]], якія праходзяць кожныя два гады.

Старэйшае біенале — [[Венецыянская біенале|выстаўка сучаснага мастацтва ў Венецыі]] (з 1895). Праводзяць біенале: сучаснага мастацтва (з 1951) і архітэктуры (з 1957) у Сан-Паўлу, жывапісу ў Токіа (з 1951), мастацтва ў Александрыі (з 1955), «маладых» у Парыжы (з 1959), экслібрыса ў Мальбарку (з 1965), плаката ў Варшаве (з 1966), прыкладной графікі ў Брно (з 1966) і інш&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БелЭн|3|||148}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Трыенаеле]]
* [[Квадрыенале]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|3|||148|артыкул=Біенале}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Біенале| ]]
[[Катэгорыя:Мастацкія выстаўкі]]
[[Катэгорыя:Выстаўкі сучаснага мастацтва]]
[[Катэгорыя:Мастацтва]]</text>
      <sha1>4pqhbwss6uyz0y5h86h4yjbu2fm1ytc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131232</id>
      <parentid>5131231</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гл. таксама */</comment>
      <origin>5131232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2037" sha1="phor1ik5fsqrdteb8q5bg3kevxgc0ng" xml:space="preserve">'''Біена́ле''' ([[ніякі род|н.]], [[нескланяльныя словы|нескл.]]&lt;ref&gt;{{slounik.org|nazounik2013|біенале|біена́ле}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{slounik.org|sbm|біенале|біена́ле}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Большасць неадушаўлёных нязменных назоўнікаў адносіцца да ніякага роду. Беларуская граматыка, Мінск 1985, ч. 1, с. 58; Кароткая граматыка беларускай мовы, Мінск 2007, ч. 1, с. 114.&lt;/ref&gt;; {{lang-it|Biennale}}, паходзіць ад [[лацінская мова|лацінскіх слоў]] ''bis'' — двойчы і ''аnnus'' — год) — мастацкая [[выстаўка]], [[кінафестываль]] ці [[музычны конкурс]], якія праходзяць кожныя два гады.

Старэйшае біенале — [[Венецыянская біенале|выстаўка сучаснага мастацтва ў Венецыі]] (з 1895). Праводзяць біенале: сучаснага мастацтва (з 1951) і архітэктуры (з 1957) у Сан-Паўлу, жывапісу ў Токіа (з 1951), мастацтва ў Александрыі (з 1955), «маладых» у Парыжы (з 1959), экслібрыса ў Мальбарку (з 1965), плаката ў Варшаве (з 1966), прыкладной графікі ў Брно (з 1966) і інш&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БелЭн|3|||148}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Трыенале]]
* [[Квадрыенале]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|3|||148|артыкул=Біенале}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Біенале| ]]
[[Катэгорыя:Мастацкія выстаўкі]]
[[Катэгорыя:Выстаўкі сучаснага мастацтва]]
[[Катэгорыя:Мастацтва]]</text>
      <sha1>phor1ik5fsqrdteb8q5bg3kevxgc0ng</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131253</id>
      <parentid>5131232</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Мастацтва]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5131253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1995" sha1="kea56g56598kvuvz790ib0wzdz2fa97" xml:space="preserve">'''Біена́ле''' ([[ніякі род|н.]], [[нескланяльныя словы|нескл.]]&lt;ref&gt;{{slounik.org|nazounik2013|біенале|біена́ле}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{slounik.org|sbm|біенале|біена́ле}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Большасць неадушаўлёных нязменных назоўнікаў адносіцца да ніякага роду. Беларуская граматыка, Мінск 1985, ч. 1, с. 58; Кароткая граматыка беларускай мовы, Мінск 2007, ч. 1, с. 114.&lt;/ref&gt;; {{lang-it|Biennale}}, паходзіць ад [[лацінская мова|лацінскіх слоў]] ''bis'' — двойчы і ''аnnus'' — год) — мастацкая [[выстаўка]], [[кінафестываль]] ці [[музычны конкурс]], якія праходзяць кожныя два гады.

Старэйшае біенале — [[Венецыянская біенале|выстаўка сучаснага мастацтва ў Венецыі]] (з 1895). Праводзяць біенале: сучаснага мастацтва (з 1951) і архітэктуры (з 1957) у Сан-Паўлу, жывапісу ў Токіа (з 1951), мастацтва ў Александрыі (з 1955), «маладых» у Парыжы (з 1959), экслібрыса ў Мальбарку (з 1965), плаката ў Варшаве (з 1966), прыкладной графікі ў Брно (з 1966) і інш&lt;ref&gt;{{Крыніцы/БелЭн|3|||148}}&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Трыенале]]
* [[Квадрыенале]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|3|||148|артыкул=Біенале}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Біенале| ]]
[[Катэгорыя:Мастацкія выстаўкі]]
[[Катэгорыя:Выстаўкі сучаснага мастацтва]]</text>
      <sha1>kea56g56598kvuvz790ib0wzdz2fa97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Венецыянскае біенале</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95936</id>
    <revision>
      <id>5131170</id>
      <parentid>4417057</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:08:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Венецыянская біенале]] у [[Венецыянскае біенале]]: біенале ніякага роду, ніколі не жаночага</comment>
      <origin>4417057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3203" sha1="9ppibmv9oqgxn15sbn2zz7lureuw794" xml:space="preserve">'''Біенале ў Венецыі''' ({{lang-it|Biennale di Venezia}}) — самая вядомая ў свеце [[біенале]] мастацтваў, якая праходзіць у [[Венецыя|Венецыі]] пачынаючы з [[1895]] года.

== Гісторыя ==
Першапачаткова выстаўка дэкаратыўнага мастацтва Італіі. З [[1907]] — міжнародная. З [[1930]] патранаж выстаўкі пераходзіць ад муніцыпалітэту да ўраду Італіі.

У 1930 у межах біенале заснаваны Фестываль музыкі, у [[1932]] — Міжнародны фестываль кіно, у [[1934]] — Тэатральны фестываль.

З [[1968]] спынена правядзенне персанальных, а праводзяцца тэматычныя выстаўкі.

У [[1975]] заснавана Міжнародная выстаўка архітэктуры.

== Удзел беларускіх мастакоў ==

'''24 Біенале [[1948]]'''.
* [[Марк Шагал]] (прадстаўляў Францыю; гран-пры ў раздзеле [[Графіка (мастацтва)|графікі]] за [[афорт]]ы да «[[Мёртвыя душы|Мёртвых душ]]» [[Мікалай Гогаль|Мікалая Гогаля]])

'''49 Біенале [[2001]]'''.
* [[Лявон Тарасевіч]] (прадстаўляў Польшчу)

'''51 Біенале [[2005]]'''.
[[Беларусь]] прадстаўлена ўпершыню. Існаваў нацыянальны павільён.

Мастакі:
* [[Ізраіль Басаў]]
* [[Руслан Вашкевіч]]
* [[Сяргей Войчанка]]
* [[Андрэй Задорын]]
* [[Наталля Залозная]]
* [[Тамара Сакалова]]
* [[Леанід Васілевіч Хобатаў|Леанід Хобатаў]]
* [[Ігар Мікалаевіч Цішын|Ігар Цішын]]
* [[Уладзімір Цэслер]]
* [[Валерый Фёдаравіч Шкаруба|Валерый Шкаруба]]

Камісар: Энца Фарнара.

'''53 Біенале [[2009]]'''.
Існаваў нацыянальны павільён.

Мастакі:
* [[Артур Аляксандравіч Клінаў|Артур Клінаў]]
'''54 Біенале [[2011]]'''.
Існаваў нацыянальны павільён.

Мастакі:
* [[Артур Аляксандравіч Клінаў|Артур Клінаў]]

== Гл. таксама ==

* [[Рымская квадрыенале]]
Куратары: Энца Фарнара, [[Ларыса Міхневіч]], [[Наталля Шаранговіч]].

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Venice Biennale|выгляд=міні}}
* [http://www.labiennale.org/ Афіцыйная старонка]
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Выстаўкі сучаснага мастацтва Італіі]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя выстаўкі]]
[[Катэгорыя:Венецыя]]
[[Катэгорыя:Біенале]]</text>
      <sha1>9ppibmv9oqgxn15sbn2zz7lureuw794</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131172</id>
      <parentid>5131170</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5131172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3210" sha1="euu5qjoqed2zrprkybqg3vti2p9ehen" xml:space="preserve">'''Венецыянскае біенале''' ({{lang-it|Biennale di Venezia}}) — самая вядомая ў свеце [[біенале]] мастацтваў, якая праходзіць у [[Венецыя|Венецыі]] пачынаючы з [[1895]] года.

== Гісторыя ==
Першапачаткова выстаўка дэкаратыўнага мастацтва Італіі. З [[1907]] — міжнародная. З [[1930]] патранаж выстаўкі пераходзіць ад муніцыпалітэту да ўраду Італіі.

У 1930 у межах біенале заснаваны Фестываль музыкі, у [[1932]] — Міжнародны фестываль кіно, у [[1934]] — Тэатральны фестываль.

З [[1968]] спынена правядзенне персанальных, а праводзяцца тэматычныя выстаўкі.

У [[1975]] заснавана Міжнародная выстаўка архітэктуры.

== Удзел беларускіх мастакоў ==

'''24 Біенале [[1948]]'''.
* [[Марк Шагал]] (прадстаўляў Францыю; гран-пры ў раздзеле [[Графіка (мастацтва)|графікі]] за [[афорт]]ы да «[[Мёртвыя душы|Мёртвых душ]]» [[Мікалай Гогаль|Мікалая Гогаля]])

'''49 Біенале [[2001]]'''.
* [[Лявон Тарасевіч]] (прадстаўляў Польшчу)

'''51 Біенале [[2005]]'''.
[[Беларусь]] прадстаўлена ўпершыню. Існаваў нацыянальны павільён.

Мастакі:
* [[Ізраіль Басаў]]
* [[Руслан Вашкевіч]]
* [[Сяргей Войчанка]]
* [[Андрэй Задорын]]
* [[Наталля Залозная]]
* [[Тамара Сакалова]]
* [[Леанід Васілевіч Хобатаў|Леанід Хобатаў]]
* [[Ігар Мікалаевіч Цішын|Ігар Цішын]]
* [[Уладзімір Цэслер]]
* [[Валерый Фёдаравіч Шкаруба|Валерый Шкаруба]]

Камісар: Энца Фарнара.

'''53 Біенале [[2009]]'''.
Існаваў нацыянальны павільён.

Мастакі:
* [[Артур Аляксандравіч Клінаў|Артур Клінаў]]
'''54 Біенале [[2011]]'''.
Існаваў нацыянальны павільён.

Мастакі:
* [[Артур Аляксандравіч Клінаў|Артур Клінаў]]

== Гл. таксама ==

* [[Рымская квадрыенале]]
Куратары: Энца Фарнара, [[Ларыса Міхневіч]], [[Наталля Шаранговіч]].

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Venice Biennale|выгляд=міні}}
* [http://www.labiennale.org/ Афіцыйная старонка]
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Выстаўкі сучаснага мастацтва Італіі]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя выстаўкі]]
[[Катэгорыя:Венецыя]]
[[Катэгорыя:Біенале]]</text>
      <sha1>euu5qjoqed2zrprkybqg3vti2p9ehen</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131207</id>
      <parentid>5131172</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:55:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>крыніца — [[:en:Venice Biennale]], [[:ru:Венецианская биеннале]], [[:pl:Biennale w Wenecji]]</comment>
      <origin>5131207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21196" sha1="mpzn4fitjxp6rkn8fiuvm3mli1vt83w" xml:space="preserve">{{Выстаўка
|назва             = Венецыянскае біенале
|арыгінальная назва = {{lang-it|Biennale di Venezia}}
|лагатып           = Logo Biennale.svg
|шырыня лагатыпа   = 100px
|выява             = La Biennale di Venezia 2019.jpg
|шырыня            = 
|подпіс            = 
|тэматыка          = [[Сучаснае мастацтва]], архітэктура, кіно, тэатр, музыка, танец
|месца правядзення = [[Венецыя]], [[Італія]]
|гады дзейнасці    = з [[1895]]
|заснавальнік      = Гарадскі савет Венецыі
|арганізатар       = Фонд Біенале (The Biennale Foundation)
|сайт              = [https://www.labiennale.org/en labiennale.org]
}}

'''Венецыя́нскае біена́ле''' ({{lang-it|La Biennale di Venezia}}) — міжнароднае культурнае мерапрыемства і мастацкая выстаўка, што праводзіцца ў [[Венецыя|Венецыі]] ([[Італія]]). З'яўляецца адным з самых вядомых форумаў сусветнага мастацтва. Гэта біенале складаецца з дзвюх галоўных частак: Мастацкага біенале і Архітэктурнага біенале, якія чаргуюцца паміж сабой па гадах. Акрамя таго, у межах біенале штогод праводзяцца чатыры дадатковыя фестывалі, якія ахопліваюць розныя сферы мастацтва: сучасную музыку, тэатр, сучасны танец, а таксама [[Венецыянскі кінафестываль]]. Галоўная мастацкая выстаўка праходзіць у раёне [[Кастэла (Венецыя)|Кастэла]] ў гістарычных павільёнах.

Біенале праводзіцца з [[1895]] года, што робіць яго найстарэйшым мерапрыемствам падобнага кшталту. З [[2021]] года Мастацкае біенале праходзіць у цотныя гады, а Архітэктурнае — у няцотныя&lt;ref name=&quot;afar&quot;&gt;{{Cite web |title=Everything You Need to Know About the 2019 Venice Biennale |url=https://www.afar.com/magazine/everything-you-need-to-know-about-the-2019-venice-biennale |access-date=2020-03-20 |website=AFAR Media |date=April 8, 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==

=== Заснаванне і першыя гады (1895—1947) ===
[[Файл:1895 poster.jpg|міні|Афіцыйны плакат першага біенале 1895 года]]
Ідэя ўзнікла ў консула Венецыі Рыкарда Сельватыка ў 1893 годзе. Падмуркам для гэтага стаў поспех Нацыянальнай мастацкай выстаўкі, праведзенай у горадзе ў 1887 годзе. 19 красавіка 1893 года Венецыянскі гарадскі савет прыняў рэзалюцыю аб стварэнні выстаўкі італьянскага мастацтва, каб адзначыць сярэбранае вяселле караля [[Умберта I]] і [[Маргарыта Савойская|Маргарыты Савойскай]]&lt;ref&gt;{{cite web| title = La Biennale di Venezia – The origin | url = http://www.labiennale.org/en/art/history/origin.html?back=true | access-date = 2014-09-29 }}&lt;/ref&gt;. Праз год савет пастанавіў «прыняць сістэму „па запрашэннях“; зарэзерваваць асобную секцыю для замежных мастакоў; дапускаць да ўдзелу творы незапрошаных італьянскіх мастакоў, выбраныя журы»&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=labiennale.org|year=2014|title=La Biennale di Venezia – From the beginnings until the Second World War|url=http://www.labiennale.org/en/biennale/history/vb1.html?back=true|access-date=September 28, 2014}}&lt;/ref&gt;.

Першае біенале пад назвай «I Міжнародная мастацкая выстаўка горада Венецыі» адкрылася 30 красавіка [[1895]] года ў прысутнасці каралеўскай пары. Выстаўку, якая размясцілася ў садах Джардзіні, наведала 224 тысячы чалавек&lt;ref name=&quot;afar&quot;/&gt;. Мерапрыемства хутка набыло міжнародны прэстыж. З 1907 года розныя краіны пачалі будаваць нацыянальныя павільёны (першай стала [[Бельгія]]). У 1910 годзе былі прадстаўлены работы сусветна вядомых мастакоў: адбылася рэтраспектыва [[Гюстаў Курбэ|Гюстава Курбэ]], персанальная выстаўка [[П’ер Агюст Рэнуар|П'ера Агюста Рэнуара]] і быў выдзелены пакой для [[Густаў Клімт|Густава Клімта]]. Твор [[Пабла Пікаса]] тады прыбралі з іспанскага салона з-за асцярог, што яго навізна можа шакаваць публіку.

У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] мерапрыемствы 1916 і 1918 гадоў былі адменены&lt;ref name=&quot;Russeth&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.artnews.com/art-news/market/the-venice-biennale-everything-you-could-ever-want-to-know-12373/ | title=The Venice Biennale: Everything You Could Ever Want to Know | date=2019 | website=Artnews | access-date=March 15, 2020}}&lt;/ref&gt;. У 1920 годзе пад кіраўніцтвам генеральнага сакратара Віторыа Пікі на біенале ўпершыню з'явілася [[Авангард (мастацтва)|авангарднае]] мастацтва, у тым ліку [[Імпрэсіянізм|імпрэсіяністы]] і [[Постімпрэсіянізм|постімпрэсіяністы]].

У 1930 годзе каралеўскім дэкрэтам кіраванне біенале было перададзена ад муніцыпалітэта да нацыянальнага фашысцкага ўрада пад кіраўніцтвам [[Беніта Мусаліні]]. Гэта прывяло да рэструктурызацыі і фінансавага росту. З'явіліся новыя секцыі: музычны фестываль (1930), [[Венецыянскі кінафестываль|кінафестываль]] (1932) і тэатральны фестываль (1934). У перыяд [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] дзейнасць выстаўкі была перапынена, апошняе мерапрыемства адбылося ў 1942 годзе. Кінафестываль аднавілі ў 1946 годзе, а мастацкае біенале — у 1948 годзе.

=== Другая палова XX стагоддзя ===
[[Файл:Paolo Monti - Servizio fotografico (Venezia, 1962) - BEIC 6328558.jpg|міні|Мастацкая выстаўка 1962 года.]]
Адноўленае біенале 1948 года стала буйной экспазіцыяй, дзе дэманстраваліся работы [[Марк Захаравіч Шагал|Марка Шагала]], [[Паўль Клее|Паўля Клее]], [[Жорж Брак|Жоржа Брака]], [[Рэнэ Магрыт|Рэнэ Магрыта]] і рэтраспектыва Пабла Пікаса. [[Пегі Гугенхайм]] выставіла сваю калекцыю, якая пазней засталася ў Венецыі. Біенале стала пляцоўкай агульнапрызнанага міжнароднага авангарда. У 1964 годзе галоўная ўзнагарода дасталася амерыканцу [[Роберт Раўшэнберг|Роберту Раўшэнбергу]], што спрыяла еўрапейскаму прызнанню [[Поп-арт|поп-арту]]&lt;ref name=&quot;The Venice Effect&quot;&gt;{{cite news |title=The Venice Effect |author=Velthuis, Olav |url=http://www.theartnewspaper.com/articles/The-Venice-Effect/23951 |newspaper=The Art Newspaper |date=June 3, 2011 |access-date=October 22, 2011}}&lt;/ref&gt;. У 1948—1972 гадах італьянскі архітэктар Карла Скарпа зрабіў шэраг значных змен у выставачных прасторах біенале.

У 1968 годзе студэнцкія пратэсты закранулі і біенале. Студэнты выступалі супраць установы з лозунгамі «Біенале капіталістаў: Мы спалім вашы павільёны» і «Не біенале, што служыць босам». Пасля сутыкненняў з паліцыяй некаторыя мастакі ў знак салідарнасці павярнулі свае карціны да сцяны. Гэтыя падзеі прывялі да таго, што з 1969 года ўручэнне Гран-пры было скасавана (узнагароды аднавілі толькі ў 1986 годзе)&lt;ref name=&quot;Russeth&quot; /&gt;.

У 1974 годзе выстаўка была прысвечана Чылі і прайшла пад лозунгам «Свабода для Чылі» — як буйны культурны пратэст супраць дыктатуры [[Аўгуста Піначэт|Аўгуста Піначэта]]. У 1980 годзе была заснавана асобная секцыя архітэктуры, якую ўзначаліў Паала Партагезі.

=== Сучасны этап ===
[[Файл:This is not a game (54è biennale de Venise) (6379682235).jpg|міні|Плаваючая скульптура «Гэта не гульня» на 54-м біенале ў 2011 годзе.]]
У канцы 1990-х гадоў пад кіраўніцтвам куратара Харальда Зеемана біенале значна пашырыла сваю геаграфію, дадаўшы мастакоў з Азіі і Усходняй Еўропы, і заняло адрэстаўраваныя прасторы [[Венецыянскі арсенал|Арсенала]]. 

У лютым 2024 года тысячы мастакоў і дзеячаў культуры падпісалі петыцыю з патрабаваннем выключыць [[Ізраіль]] з удзелу ў біенале з-за яго [[Вайна паміж Ізраілем і ХАМАС (з 2023)|ваеннай кампаніі ў сектары Газа]]. Кіраўніцтва біенале і міністр культуры Італіі Джэнара Санджуліяна адхілілі гэтую просьбу. Міністр заявіў: «Ізраіль не толькі мае права выказваць сваё мастацтва, але і абавязаны сведчыць свайму народу менавіта ў такі час, калі ён падвергся бязлітаснаму ўдару з боку тэрарыстаў. Венецыянскае мастацкае біенале заўсёды будзе прасторай свабоды, сустрэч і дыялогу, а не прасторай цэнзуры і нецярпімасці»&lt;ref name=&quot;Marshall2024&quot;&gt;Alex Marshall,[https://www.nytimes.com/2024/02/28/arts/design/venice-biennale-israel-petition-disregarded.html Venice Biennale Says It Will Disregard Petition to Ban Israel], ''New York Times'' (February 28, 2024).&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2024 года [[Папа Францыск]] наведаў павільён [[Святы Прастол|Святога Прастола]] ў жаночай турме на востраве Джудэка, стаўшы першым у гісторыі пантыфікам, які асабіста прысутнічаў на біенале.

== Арганізацыя і структура ==
Афіцыйная частка мерапрыемства праходзіць у парку Джардзіні, дзе знаходзіцца Цэнтральны павільён і каля 30 пастаянных нацыянальных павільёнаў. Першым у 1907 годзе быў пабудаваны павільён Бельгіі. Павільёны належаць асобным краінам і кіруюцца іх міністэрствамі культуры. Прастора [[Венецыянскі арсенал|Арсенала]] (набытая і адрэстаўраваная ў 1999 годзе за 1 мільён долараў) таксама выкарыстоўваецца для маштабных экспазіцый.

У 1998 годзе біенале атрымала статус прыватнай юрыдычнай асобы, а ў 2004 годзе было пераўтворана ў фонд. Кіраванне ажыццяўляецца саветам дырэктараў і прэзідэнтам, якога прызначае міністр культуры Італіі. Доўгі час кіраўніком біенале быў Паала Барата (1998—2001, 2008—2020). З 2024 года прэзідэнтам з'яўляецца П'етранджэла Бутафуока. Бюджэт выстаўкі значна фарміруецца за кошт прыватных спонсараў і карпарацый; напрыклад, у 2022 годзе бюджэт склаў каля 19 мільёнаў долараў. З 2014 года кампанія [[Rolex]] з'яўляецца эксклюзіўным партнёрам архітэктурнага біенале, што выклікае ў некаторых крытыкаў дыскусіі аб празмерным уплыве буйных карпарацый на творчы працэс і мастацтва.

=== Роля на мастацкім рынку ===
З моманту заснавання ў 1895 годзе адной з мэт біенале было стварэнне рынку для сучаснага мастацтва. З 1942 па 1968 гады на выстаўцы афіцыйна дзейнічаў офіс продажаў, які браў 10&amp;nbsp;% камісіі за дапамогу мастакам у пошуку кліентаў. Забарона на продаж была ўведзена ў 1968 годзе, аднак фінансавы ўдзел дылераў застаецца істотным, бо само біенале не мае сродкаў для маштабнай транспарціроўкі і ўстаноўкі манументальных твораў&lt;ref name=&quot;The Venice Effect&quot;/&gt;. 

== Узнагароды ==
* '''Залаты леў''' ({{lang-it|Leone d'Oro}}) — уручаецца за найлепшы нацыянальны павільён і найлепшаму мастаку ў міжнароднай выстаўцы; таксама ўручаюцца ганаровыя Залатыя львы за ўклад у мастацтва на працягу жыцця.
* '''Срэбны леў''' ({{lang-it|Leone d'Argento}}) — уручаецца шматабяцальнаму маладому мастаку.

== Удзел розных краін ==

=== Удзел Беларусі ===
Упершыню мастак беларускага паходжання прыняў удзел у Венецыянскім біенале падчас 24-й выстаўкі ў 1948 годзе. Ім стаў [[Марк Захаравіч Шагал|Марк Шагал]], які прадстаўляў Францыю і атрымаў гран-пры ў раздзеле графікі за [[Афорт|афорты]] да паэмы «[[Мёртвыя душы]]» [[Мікалай Васільевіч Гогаль|Мікалая Гогаля]]. На 49-м біенале ў 2001 годзе мастак беларускага паходжання [[Лявон Тарасевіч]] прадстаўляў Польшчу. 

Афіцыйна [[Беларусь]] упершыню была прадстаўлена ў 2005 годзе на 51-м біенале, калі з'явіўся самастойны нацыянальны павільён. У той год свае працы дэманстравалі [[Ізраіль Басаў]], [[Руслан Вашкевіч]], [[Сяргей Войчанка]], Андрэй Задорын, Наталля Залозная, Тамара Сакалова, [[Леанід Васілевіч Хобатаў|Леанід Хобатаў]], [[Ігар Мікалаевіч Цішын|Ігар Цішын]], [[Уладзімір Цэслер]] і [[Валерый Фёдаравіч Шкаруба|Валерый Шкаруба]], а камісарам выступаў італьянец Энца Фарнара. У далейшым нацыянальны павільён працягваў працаваць: у 2009 і 2011 гадах краіну прадстаўляў мастак і пісьменнік [[Артур Аляксандравіч Клінаў|Артур Клінаў]]. Сярод куратараў беларускіх праектаў у розныя гады былі [[Энца Фарнара]], [[Ларыса Міхневіч]] і [[Наталля Шаранговіч]].

=== Удзел Расіі і СССР ===
[[Файл:Russia pavilion Biennale Giardini art 2009.jpg|міні|Павільён Расіі ў 2009 годзе.]]
Расійскі павільён для Венецыянскага біенале быў пабудаваны ў 1914 годзе на сродкі мецэната Багдана Ханенкі па праекце вядомага архітэктара [[Аляксей Віктаравіч Шчусеў|Аляксея Шчусева]]. У першай жа выстаўцы 1914 года прынялі ўдзел 68 мастакоў, сярод якіх [[Леў Самойлавіч Бакст|Леў Бакст]], [[Міхаіл Аляксандравіч Урубель|Міхаіл Урубель]] і [[Барыс Міхайлавіч Кустодзіеў|Барыс Кустодзіеў]]. [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] рэгулярна прымаў удзел у выстаўках да пачатку 1930-х гадоў (дэманстраваліся творы [[Казімір Малевіч|К. Малевіча]], [[Аляксандр Аляксандравіч Дзяйнека|А. Дзяйнекі]], [[Кузьма Сяргеевіч Пятроў-Водкін|К. Пятрова-Водкіна]] і іншых), пасля чаго павільён быў зачынены да 1956 года, калі ўдзел быў адноўлены. У 1977 годзе адбылася выстаўка «Біенале дысідэнтаў», у якой удзельнічалі 99 мастакоў неафіцыйнага мастацтва, у тым ліку [[Ілля Іосіфавіч Кабакоў|Ілля Кабакоў]] і [[Эрык Уладзіміравіч Булатаў|Эрык Булатаў]]. У 2022 годзе выстаўка ў расійскім павільёне не адбылася з-за [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]].

=== Удзел Польшчы ===
Польшча ўдзельнічае ў біенале з 1932 года. Польскі нацыянальны павільён, пабудаваны ў тым жа дзесяцігоддзі за кошт польскага ўрада, знаходзіцца пад апекай [[Нацыянальная галерэя мастацтва Захента|Нацыянальнай галерэі мастацтва «Захента»]] з Варшавы.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Гл. таксама ==
* [[Рымская квадрыенале]]

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Выстаўкі сучаснага мастацтва Італіі]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя выстаўкі]]
[[Катэгорыя:Венецыя]]
[[Катэгорыя:Біенале]]
[[Катэгорыя:З'явіліся ў 1895 годзе]]</text>
      <sha1>mpzn4fitjxp6rkn8fiuvm3mli1vt83w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131208</id>
      <parentid>5131207</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:55:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1895 годзе]]; дададзена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1895 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5131208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21198" sha1="dn6hhow3yoss0iltls8ht6q32phh0c0" xml:space="preserve">{{Выстаўка
|назва             = Венецыянскае біенале
|арыгінальная назва = {{lang-it|Biennale di Venezia}}
|лагатып           = Logo Biennale.svg
|шырыня лагатыпа   = 100px
|выява             = La Biennale di Venezia 2019.jpg
|шырыня            = 
|подпіс            = 
|тэматыка          = [[Сучаснае мастацтва]], архітэктура, кіно, тэатр, музыка, танец
|месца правядзення = [[Венецыя]], [[Італія]]
|гады дзейнасці    = з [[1895]]
|заснавальнік      = Гарадскі савет Венецыі
|арганізатар       = Фонд Біенале (The Biennale Foundation)
|сайт              = [https://www.labiennale.org/en labiennale.org]
}}

'''Венецыя́нскае біена́ле''' ({{lang-it|La Biennale di Venezia}}) — міжнароднае культурнае мерапрыемства і мастацкая выстаўка, што праводзіцца ў [[Венецыя|Венецыі]] ([[Італія]]). З'яўляецца адным з самых вядомых форумаў сусветнага мастацтва. Гэта біенале складаецца з дзвюх галоўных частак: Мастацкага біенале і Архітэктурнага біенале, якія чаргуюцца паміж сабой па гадах. Акрамя таго, у межах біенале штогод праводзяцца чатыры дадатковыя фестывалі, якія ахопліваюць розныя сферы мастацтва: сучасную музыку, тэатр, сучасны танец, а таксама [[Венецыянскі кінафестываль]]. Галоўная мастацкая выстаўка праходзіць у раёне [[Кастэла (Венецыя)|Кастэла]] ў гістарычных павільёнах.

Біенале праводзіцца з [[1895]] года, што робіць яго найстарэйшым мерапрыемствам падобнага кшталту. З [[2021]] года Мастацкае біенале праходзіць у цотныя гады, а Архітэктурнае — у няцотныя&lt;ref name=&quot;afar&quot;&gt;{{Cite web |title=Everything You Need to Know About the 2019 Venice Biennale |url=https://www.afar.com/magazine/everything-you-need-to-know-about-the-2019-venice-biennale |access-date=2020-03-20 |website=AFAR Media |date=April 8, 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==

=== Заснаванне і першыя гады (1895—1947) ===
[[Файл:1895 poster.jpg|міні|Афіцыйны плакат першага біенале 1895 года]]
Ідэя ўзнікла ў консула Венецыі Рыкарда Сельватыка ў 1893 годзе. Падмуркам для гэтага стаў поспех Нацыянальнай мастацкай выстаўкі, праведзенай у горадзе ў 1887 годзе. 19 красавіка 1893 года Венецыянскі гарадскі савет прыняў рэзалюцыю аб стварэнні выстаўкі італьянскага мастацтва, каб адзначыць сярэбранае вяселле караля [[Умберта I]] і [[Маргарыта Савойская|Маргарыты Савойскай]]&lt;ref&gt;{{cite web| title = La Biennale di Venezia – The origin | url = http://www.labiennale.org/en/art/history/origin.html?back=true | access-date = 2014-09-29 }}&lt;/ref&gt;. Праз год савет пастанавіў «прыняць сістэму „па запрашэннях“; зарэзерваваць асобную секцыю для замежных мастакоў; дапускаць да ўдзелу творы незапрошаных італьянскіх мастакоў, выбраныя журы»&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=labiennale.org|year=2014|title=La Biennale di Venezia – From the beginnings until the Second World War|url=http://www.labiennale.org/en/biennale/history/vb1.html?back=true|access-date=September 28, 2014}}&lt;/ref&gt;.

Першае біенале пад назвай «I Міжнародная мастацкая выстаўка горада Венецыі» адкрылася 30 красавіка [[1895]] года ў прысутнасці каралеўскай пары. Выстаўку, якая размясцілася ў садах Джардзіні, наведала 224 тысячы чалавек&lt;ref name=&quot;afar&quot;/&gt;. Мерапрыемства хутка набыло міжнародны прэстыж. З 1907 года розныя краіны пачалі будаваць нацыянальныя павільёны (першай стала [[Бельгія]]). У 1910 годзе былі прадстаўлены работы сусветна вядомых мастакоў: адбылася рэтраспектыва [[Гюстаў Курбэ|Гюстава Курбэ]], персанальная выстаўка [[П’ер Агюст Рэнуар|П'ера Агюста Рэнуара]] і быў выдзелены пакой для [[Густаў Клімт|Густава Клімта]]. Твор [[Пабла Пікаса]] тады прыбралі з іспанскага салона з-за асцярог, што яго навізна можа шакаваць публіку.

У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] мерапрыемствы 1916 і 1918 гадоў былі адменены&lt;ref name=&quot;Russeth&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.artnews.com/art-news/market/the-venice-biennale-everything-you-could-ever-want-to-know-12373/ | title=The Venice Biennale: Everything You Could Ever Want to Know | date=2019 | website=Artnews | access-date=March 15, 2020}}&lt;/ref&gt;. У 1920 годзе пад кіраўніцтвам генеральнага сакратара Віторыа Пікі на біенале ўпершыню з'явілася [[Авангард (мастацтва)|авангарднае]] мастацтва, у тым ліку [[Імпрэсіянізм|імпрэсіяністы]] і [[Постімпрэсіянізм|постімпрэсіяністы]].

У 1930 годзе каралеўскім дэкрэтам кіраванне біенале было перададзена ад муніцыпалітэта да нацыянальнага фашысцкага ўрада пад кіраўніцтвам [[Беніта Мусаліні]]. Гэта прывяло да рэструктурызацыі і фінансавага росту. З'явіліся новыя секцыі: музычны фестываль (1930), [[Венецыянскі кінафестываль|кінафестываль]] (1932) і тэатральны фестываль (1934). У перыяд [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] дзейнасць выстаўкі была перапынена, апошняе мерапрыемства адбылося ў 1942 годзе. Кінафестываль аднавілі ў 1946 годзе, а мастацкае біенале — у 1948 годзе.

=== Другая палова XX стагоддзя ===
[[Файл:Paolo Monti - Servizio fotografico (Venezia, 1962) - BEIC 6328558.jpg|міні|Мастацкая выстаўка 1962 года.]]
Адноўленае біенале 1948 года стала буйной экспазіцыяй, дзе дэманстраваліся работы [[Марк Захаравіч Шагал|Марка Шагала]], [[Паўль Клее|Паўля Клее]], [[Жорж Брак|Жоржа Брака]], [[Рэнэ Магрыт|Рэнэ Магрыта]] і рэтраспектыва Пабла Пікаса. [[Пегі Гугенхайм]] выставіла сваю калекцыю, якая пазней засталася ў Венецыі. Біенале стала пляцоўкай агульнапрызнанага міжнароднага авангарда. У 1964 годзе галоўная ўзнагарода дасталася амерыканцу [[Роберт Раўшэнберг|Роберту Раўшэнбергу]], што спрыяла еўрапейскаму прызнанню [[Поп-арт|поп-арту]]&lt;ref name=&quot;The Venice Effect&quot;&gt;{{cite news |title=The Venice Effect |author=Velthuis, Olav |url=http://www.theartnewspaper.com/articles/The-Venice-Effect/23951 |newspaper=The Art Newspaper |date=June 3, 2011 |access-date=October 22, 2011}}&lt;/ref&gt;. У 1948—1972 гадах італьянскі архітэктар Карла Скарпа зрабіў шэраг значных змен у выставачных прасторах біенале.

У 1968 годзе студэнцкія пратэсты закранулі і біенале. Студэнты выступалі супраць установы з лозунгамі «Біенале капіталістаў: Мы спалім вашы павільёны» і «Не біенале, што служыць босам». Пасля сутыкненняў з паліцыяй некаторыя мастакі ў знак салідарнасці павярнулі свае карціны да сцяны. Гэтыя падзеі прывялі да таго, што з 1969 года ўручэнне Гран-пры было скасавана (узнагароды аднавілі толькі ў 1986 годзе)&lt;ref name=&quot;Russeth&quot; /&gt;.

У 1974 годзе выстаўка была прысвечана Чылі і прайшла пад лозунгам «Свабода для Чылі» — як буйны культурны пратэст супраць дыктатуры [[Аўгуста Піначэт|Аўгуста Піначэта]]. У 1980 годзе была заснавана асобная секцыя архітэктуры, якую ўзначаліў Паала Партагезі.

=== Сучасны этап ===
[[Файл:This is not a game (54è biennale de Venise) (6379682235).jpg|міні|Плаваючая скульптура «Гэта не гульня» на 54-м біенале ў 2011 годзе.]]
У канцы 1990-х гадоў пад кіраўніцтвам куратара Харальда Зеемана біенале значна пашырыла сваю геаграфію, дадаўшы мастакоў з Азіі і Усходняй Еўропы, і заняло адрэстаўраваныя прасторы [[Венецыянскі арсенал|Арсенала]]. 

У лютым 2024 года тысячы мастакоў і дзеячаў культуры падпісалі петыцыю з патрабаваннем выключыць [[Ізраіль]] з удзелу ў біенале з-за яго [[Вайна паміж Ізраілем і ХАМАС (з 2023)|ваеннай кампаніі ў сектары Газа]]. Кіраўніцтва біенале і міністр культуры Італіі Джэнара Санджуліяна адхілілі гэтую просьбу. Міністр заявіў: «Ізраіль не толькі мае права выказваць сваё мастацтва, але і абавязаны сведчыць свайму народу менавіта ў такі час, калі ён падвергся бязлітаснаму ўдару з боку тэрарыстаў. Венецыянскае мастацкае біенале заўсёды будзе прасторай свабоды, сустрэч і дыялогу, а не прасторай цэнзуры і нецярпімасці»&lt;ref name=&quot;Marshall2024&quot;&gt;Alex Marshall,[https://www.nytimes.com/2024/02/28/arts/design/venice-biennale-israel-petition-disregarded.html Venice Biennale Says It Will Disregard Petition to Ban Israel], ''New York Times'' (February 28, 2024).&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2024 года [[Папа Францыск]] наведаў павільён [[Святы Прастол|Святога Прастола]] ў жаночай турме на востраве Джудэка, стаўшы першым у гісторыі пантыфікам, які асабіста прысутнічаў на біенале.

== Арганізацыя і структура ==
Афіцыйная частка мерапрыемства праходзіць у парку Джардзіні, дзе знаходзіцца Цэнтральны павільён і каля 30 пастаянных нацыянальных павільёнаў. Першым у 1907 годзе быў пабудаваны павільён Бельгіі. Павільёны належаць асобным краінам і кіруюцца іх міністэрствамі культуры. Прастора [[Венецыянскі арсенал|Арсенала]] (набытая і адрэстаўраваная ў 1999 годзе за 1 мільён долараў) таксама выкарыстоўваецца для маштабных экспазіцый.

У 1998 годзе біенале атрымала статус прыватнай юрыдычнай асобы, а ў 2004 годзе было пераўтворана ў фонд. Кіраванне ажыццяўляецца саветам дырэктараў і прэзідэнтам, якога прызначае міністр культуры Італіі. Доўгі час кіраўніком біенале быў Паала Барата (1998—2001, 2008—2020). З 2024 года прэзідэнтам з'яўляецца П'етранджэла Бутафуока. Бюджэт выстаўкі значна фарміруецца за кошт прыватных спонсараў і карпарацый; напрыклад, у 2022 годзе бюджэт склаў каля 19 мільёнаў долараў. З 2014 года кампанія [[Rolex]] з'яўляецца эксклюзіўным партнёрам архітэктурнага біенале, што выклікае ў некаторых крытыкаў дыскусіі аб празмерным уплыве буйных карпарацый на творчы працэс і мастацтва.

=== Роля на мастацкім рынку ===
З моманту заснавання ў 1895 годзе адной з мэт біенале было стварэнне рынку для сучаснага мастацтва. З 1942 па 1968 гады на выстаўцы афіцыйна дзейнічаў офіс продажаў, які браў 10&amp;nbsp;% камісіі за дапамогу мастакам у пошуку кліентаў. Забарона на продаж была ўведзена ў 1968 годзе, аднак фінансавы ўдзел дылераў застаецца істотным, бо само біенале не мае сродкаў для маштабнай транспарціроўкі і ўстаноўкі манументальных твораў&lt;ref name=&quot;The Venice Effect&quot;/&gt;. 

== Узнагароды ==
* '''Залаты леў''' ({{lang-it|Leone d'Oro}}) — уручаецца за найлепшы нацыянальны павільён і найлепшаму мастаку ў міжнароднай выстаўцы; таксама ўручаюцца ганаровыя Залатыя львы за ўклад у мастацтва на працягу жыцця.
* '''Срэбны леў''' ({{lang-it|Leone d'Argento}}) — уручаецца шматабяцальнаму маладому мастаку.

== Удзел розных краін ==

=== Удзел Беларусі ===
Упершыню мастак беларускага паходжання прыняў удзел у Венецыянскім біенале падчас 24-й выстаўкі ў 1948 годзе. Ім стаў [[Марк Захаравіч Шагал|Марк Шагал]], які прадстаўляў Францыю і атрымаў гран-пры ў раздзеле графікі за [[Афорт|афорты]] да паэмы «[[Мёртвыя душы]]» [[Мікалай Васільевіч Гогаль|Мікалая Гогаля]]. На 49-м біенале ў 2001 годзе мастак беларускага паходжання [[Лявон Тарасевіч]] прадстаўляў Польшчу. 

Афіцыйна [[Беларусь]] упершыню была прадстаўлена ў 2005 годзе на 51-м біенале, калі з'явіўся самастойны нацыянальны павільён. У той год свае працы дэманстравалі [[Ізраіль Басаў]], [[Руслан Вашкевіч]], [[Сяргей Войчанка]], Андрэй Задорын, Наталля Залозная, Тамара Сакалова, [[Леанід Васілевіч Хобатаў|Леанід Хобатаў]], [[Ігар Мікалаевіч Цішын|Ігар Цішын]], [[Уладзімір Цэслер]] і [[Валерый Фёдаравіч Шкаруба|Валерый Шкаруба]], а камісарам выступаў італьянец Энца Фарнара. У далейшым нацыянальны павільён працягваў працаваць: у 2009 і 2011 гадах краіну прадстаўляў мастак і пісьменнік [[Артур Аляксандравіч Клінаў|Артур Клінаў]]. Сярод куратараў беларускіх праектаў у розныя гады былі [[Энца Фарнара]], [[Ларыса Міхневіч]] і [[Наталля Шаранговіч]].

=== Удзел Расіі і СССР ===
[[Файл:Russia pavilion Biennale Giardini art 2009.jpg|міні|Павільён Расіі ў 2009 годзе.]]
Расійскі павільён для Венецыянскага біенале быў пабудаваны ў 1914 годзе на сродкі мецэната Багдана Ханенкі па праекце вядомага архітэктара [[Аляксей Віктаравіч Шчусеў|Аляксея Шчусева]]. У першай жа выстаўцы 1914 года прынялі ўдзел 68 мастакоў, сярод якіх [[Леў Самойлавіч Бакст|Леў Бакст]], [[Міхаіл Аляксандравіч Урубель|Міхаіл Урубель]] і [[Барыс Міхайлавіч Кустодзіеў|Барыс Кустодзіеў]]. [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] рэгулярна прымаў удзел у выстаўках да пачатку 1930-х гадоў (дэманстраваліся творы [[Казімір Малевіч|К. Малевіча]], [[Аляксандр Аляксандравіч Дзяйнека|А. Дзяйнекі]], [[Кузьма Сяргеевіч Пятроў-Водкін|К. Пятрова-Водкіна]] і іншых), пасля чаго павільён быў зачынены да 1956 года, калі ўдзел быў адноўлены. У 1977 годзе адбылася выстаўка «Біенале дысідэнтаў», у якой удзельнічалі 99 мастакоў неафіцыйнага мастацтва, у тым ліку [[Ілля Іосіфавіч Кабакоў|Ілля Кабакоў]] і [[Эрык Уладзіміравіч Булатаў|Эрык Булатаў]]. У 2022 годзе выстаўка ў расійскім павільёне не адбылася з-за [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]].

=== Удзел Польшчы ===
Польшча ўдзельнічае ў біенале з 1932 года. Польскі нацыянальны павільён, пабудаваны ў тым жа дзесяцігоддзі за кошт польскага ўрада, знаходзіцца пад апекай [[Нацыянальная галерэя мастацтва Захента|Нацыянальнай галерэі мастацтва «Захента»]] з Варшавы.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Гл. таксама ==
* [[Рымская квадрыенале]]

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Выстаўкі сучаснага мастацтва Італіі]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя выстаўкі]]
[[Катэгорыя:Венецыя]]
[[Катэгорыя:Біенале]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1895 годзе]]</text>
      <sha1>dn6hhow3yoss0iltls8ht6q32phh0c0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131209</id>
      <parentid>5131208</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:56:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Венецыя]]; дададзена [[Катэгорыя:Культура Венецыі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5131209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21215" sha1="pv9ij3hzjw5f68uc5iacmo0wcj7c0tc" xml:space="preserve">{{Выстаўка
|назва             = Венецыянскае біенале
|арыгінальная назва = {{lang-it|Biennale di Venezia}}
|лагатып           = Logo Biennale.svg
|шырыня лагатыпа   = 100px
|выява             = La Biennale di Venezia 2019.jpg
|шырыня            = 
|подпіс            = 
|тэматыка          = [[Сучаснае мастацтва]], архітэктура, кіно, тэатр, музыка, танец
|месца правядзення = [[Венецыя]], [[Італія]]
|гады дзейнасці    = з [[1895]]
|заснавальнік      = Гарадскі савет Венецыі
|арганізатар       = Фонд Біенале (The Biennale Foundation)
|сайт              = [https://www.labiennale.org/en labiennale.org]
}}

'''Венецыя́нскае біена́ле''' ({{lang-it|La Biennale di Venezia}}) — міжнароднае культурнае мерапрыемства і мастацкая выстаўка, што праводзіцца ў [[Венецыя|Венецыі]] ([[Італія]]). З'яўляецца адным з самых вядомых форумаў сусветнага мастацтва. Гэта біенале складаецца з дзвюх галоўных частак: Мастацкага біенале і Архітэктурнага біенале, якія чаргуюцца паміж сабой па гадах. Акрамя таго, у межах біенале штогод праводзяцца чатыры дадатковыя фестывалі, якія ахопліваюць розныя сферы мастацтва: сучасную музыку, тэатр, сучасны танец, а таксама [[Венецыянскі кінафестываль]]. Галоўная мастацкая выстаўка праходзіць у раёне [[Кастэла (Венецыя)|Кастэла]] ў гістарычных павільёнах.

Біенале праводзіцца з [[1895]] года, што робіць яго найстарэйшым мерапрыемствам падобнага кшталту. З [[2021]] года Мастацкае біенале праходзіць у цотныя гады, а Архітэктурнае — у няцотныя&lt;ref name=&quot;afar&quot;&gt;{{Cite web |title=Everything You Need to Know About the 2019 Venice Biennale |url=https://www.afar.com/magazine/everything-you-need-to-know-about-the-2019-venice-biennale |access-date=2020-03-20 |website=AFAR Media |date=April 8, 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==

=== Заснаванне і першыя гады (1895—1947) ===
[[Файл:1895 poster.jpg|міні|Афіцыйны плакат першага біенале 1895 года]]
Ідэя ўзнікла ў консула Венецыі Рыкарда Сельватыка ў 1893 годзе. Падмуркам для гэтага стаў поспех Нацыянальнай мастацкай выстаўкі, праведзенай у горадзе ў 1887 годзе. 19 красавіка 1893 года Венецыянскі гарадскі савет прыняў рэзалюцыю аб стварэнні выстаўкі італьянскага мастацтва, каб адзначыць сярэбранае вяселле караля [[Умберта I]] і [[Маргарыта Савойская|Маргарыты Савойскай]]&lt;ref&gt;{{cite web| title = La Biennale di Venezia – The origin | url = http://www.labiennale.org/en/art/history/origin.html?back=true | access-date = 2014-09-29 }}&lt;/ref&gt;. Праз год савет пастанавіў «прыняць сістэму „па запрашэннях“; зарэзерваваць асобную секцыю для замежных мастакоў; дапускаць да ўдзелу творы незапрошаных італьянскіх мастакоў, выбраныя журы»&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=labiennale.org|year=2014|title=La Biennale di Venezia – From the beginnings until the Second World War|url=http://www.labiennale.org/en/biennale/history/vb1.html?back=true|access-date=September 28, 2014}}&lt;/ref&gt;.

Першае біенале пад назвай «I Міжнародная мастацкая выстаўка горада Венецыі» адкрылася 30 красавіка [[1895]] года ў прысутнасці каралеўскай пары. Выстаўку, якая размясцілася ў садах Джардзіні, наведала 224 тысячы чалавек&lt;ref name=&quot;afar&quot;/&gt;. Мерапрыемства хутка набыло міжнародны прэстыж. З 1907 года розныя краіны пачалі будаваць нацыянальныя павільёны (першай стала [[Бельгія]]). У 1910 годзе былі прадстаўлены работы сусветна вядомых мастакоў: адбылася рэтраспектыва [[Гюстаў Курбэ|Гюстава Курбэ]], персанальная выстаўка [[П’ер Агюст Рэнуар|П'ера Агюста Рэнуара]] і быў выдзелены пакой для [[Густаў Клімт|Густава Клімта]]. Твор [[Пабла Пікаса]] тады прыбралі з іспанскага салона з-за асцярог, што яго навізна можа шакаваць публіку.

У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] мерапрыемствы 1916 і 1918 гадоў былі адменены&lt;ref name=&quot;Russeth&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.artnews.com/art-news/market/the-venice-biennale-everything-you-could-ever-want-to-know-12373/ | title=The Venice Biennale: Everything You Could Ever Want to Know | date=2019 | website=Artnews | access-date=March 15, 2020}}&lt;/ref&gt;. У 1920 годзе пад кіраўніцтвам генеральнага сакратара Віторыа Пікі на біенале ўпершыню з'явілася [[Авангард (мастацтва)|авангарднае]] мастацтва, у тым ліку [[Імпрэсіянізм|імпрэсіяністы]] і [[Постімпрэсіянізм|постімпрэсіяністы]].

У 1930 годзе каралеўскім дэкрэтам кіраванне біенале было перададзена ад муніцыпалітэта да нацыянальнага фашысцкага ўрада пад кіраўніцтвам [[Беніта Мусаліні]]. Гэта прывяло да рэструктурызацыі і фінансавага росту. З'явіліся новыя секцыі: музычны фестываль (1930), [[Венецыянскі кінафестываль|кінафестываль]] (1932) і тэатральны фестываль (1934). У перыяд [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] дзейнасць выстаўкі была перапынена, апошняе мерапрыемства адбылося ў 1942 годзе. Кінафестываль аднавілі ў 1946 годзе, а мастацкае біенале — у 1948 годзе.

=== Другая палова XX стагоддзя ===
[[Файл:Paolo Monti - Servizio fotografico (Venezia, 1962) - BEIC 6328558.jpg|міні|Мастацкая выстаўка 1962 года.]]
Адноўленае біенале 1948 года стала буйной экспазіцыяй, дзе дэманстраваліся работы [[Марк Захаравіч Шагал|Марка Шагала]], [[Паўль Клее|Паўля Клее]], [[Жорж Брак|Жоржа Брака]], [[Рэнэ Магрыт|Рэнэ Магрыта]] і рэтраспектыва Пабла Пікаса. [[Пегі Гугенхайм]] выставіла сваю калекцыю, якая пазней засталася ў Венецыі. Біенале стала пляцоўкай агульнапрызнанага міжнароднага авангарда. У 1964 годзе галоўная ўзнагарода дасталася амерыканцу [[Роберт Раўшэнберг|Роберту Раўшэнбергу]], што спрыяла еўрапейскаму прызнанню [[Поп-арт|поп-арту]]&lt;ref name=&quot;The Venice Effect&quot;&gt;{{cite news |title=The Venice Effect |author=Velthuis, Olav |url=http://www.theartnewspaper.com/articles/The-Venice-Effect/23951 |newspaper=The Art Newspaper |date=June 3, 2011 |access-date=October 22, 2011}}&lt;/ref&gt;. У 1948—1972 гадах італьянскі архітэктар Карла Скарпа зрабіў шэраг значных змен у выставачных прасторах біенале.

У 1968 годзе студэнцкія пратэсты закранулі і біенале. Студэнты выступалі супраць установы з лозунгамі «Біенале капіталістаў: Мы спалім вашы павільёны» і «Не біенале, што служыць босам». Пасля сутыкненняў з паліцыяй некаторыя мастакі ў знак салідарнасці павярнулі свае карціны да сцяны. Гэтыя падзеі прывялі да таго, што з 1969 года ўручэнне Гран-пры было скасавана (узнагароды аднавілі толькі ў 1986 годзе)&lt;ref name=&quot;Russeth&quot; /&gt;.

У 1974 годзе выстаўка была прысвечана Чылі і прайшла пад лозунгам «Свабода для Чылі» — як буйны культурны пратэст супраць дыктатуры [[Аўгуста Піначэт|Аўгуста Піначэта]]. У 1980 годзе была заснавана асобная секцыя архітэктуры, якую ўзначаліў Паала Партагезі.

=== Сучасны этап ===
[[Файл:This is not a game (54è biennale de Venise) (6379682235).jpg|міні|Плаваючая скульптура «Гэта не гульня» на 54-м біенале ў 2011 годзе.]]
У канцы 1990-х гадоў пад кіраўніцтвам куратара Харальда Зеемана біенале значна пашырыла сваю геаграфію, дадаўшы мастакоў з Азіі і Усходняй Еўропы, і заняло адрэстаўраваныя прасторы [[Венецыянскі арсенал|Арсенала]]. 

У лютым 2024 года тысячы мастакоў і дзеячаў культуры падпісалі петыцыю з патрабаваннем выключыць [[Ізраіль]] з удзелу ў біенале з-за яго [[Вайна паміж Ізраілем і ХАМАС (з 2023)|ваеннай кампаніі ў сектары Газа]]. Кіраўніцтва біенале і міністр культуры Італіі Джэнара Санджуліяна адхілілі гэтую просьбу. Міністр заявіў: «Ізраіль не толькі мае права выказваць сваё мастацтва, але і абавязаны сведчыць свайму народу менавіта ў такі час, калі ён падвергся бязлітаснаму ўдару з боку тэрарыстаў. Венецыянскае мастацкае біенале заўсёды будзе прасторай свабоды, сустрэч і дыялогу, а не прасторай цэнзуры і нецярпімасці»&lt;ref name=&quot;Marshall2024&quot;&gt;Alex Marshall,[https://www.nytimes.com/2024/02/28/arts/design/venice-biennale-israel-petition-disregarded.html Venice Biennale Says It Will Disregard Petition to Ban Israel], ''New York Times'' (February 28, 2024).&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2024 года [[Папа Францыск]] наведаў павільён [[Святы Прастол|Святога Прастола]] ў жаночай турме на востраве Джудэка, стаўшы першым у гісторыі пантыфікам, які асабіста прысутнічаў на біенале.

== Арганізацыя і структура ==
Афіцыйная частка мерапрыемства праходзіць у парку Джардзіні, дзе знаходзіцца Цэнтральны павільён і каля 30 пастаянных нацыянальных павільёнаў. Першым у 1907 годзе быў пабудаваны павільён Бельгіі. Павільёны належаць асобным краінам і кіруюцца іх міністэрствамі культуры. Прастора [[Венецыянскі арсенал|Арсенала]] (набытая і адрэстаўраваная ў 1999 годзе за 1 мільён долараў) таксама выкарыстоўваецца для маштабных экспазіцый.

У 1998 годзе біенале атрымала статус прыватнай юрыдычнай асобы, а ў 2004 годзе было пераўтворана ў фонд. Кіраванне ажыццяўляецца саветам дырэктараў і прэзідэнтам, якога прызначае міністр культуры Італіі. Доўгі час кіраўніком біенале быў Паала Барата (1998—2001, 2008—2020). З 2024 года прэзідэнтам з'яўляецца П'етранджэла Бутафуока. Бюджэт выстаўкі значна фарміруецца за кошт прыватных спонсараў і карпарацый; напрыклад, у 2022 годзе бюджэт склаў каля 19 мільёнаў долараў. З 2014 года кампанія [[Rolex]] з'яўляецца эксклюзіўным партнёрам архітэктурнага біенале, што выклікае ў некаторых крытыкаў дыскусіі аб празмерным уплыве буйных карпарацый на творчы працэс і мастацтва.

=== Роля на мастацкім рынку ===
З моманту заснавання ў 1895 годзе адной з мэт біенале было стварэнне рынку для сучаснага мастацтва. З 1942 па 1968 гады на выстаўцы афіцыйна дзейнічаў офіс продажаў, які браў 10&amp;nbsp;% камісіі за дапамогу мастакам у пошуку кліентаў. Забарона на продаж была ўведзена ў 1968 годзе, аднак фінансавы ўдзел дылераў застаецца істотным, бо само біенале не мае сродкаў для маштабнай транспарціроўкі і ўстаноўкі манументальных твораў&lt;ref name=&quot;The Venice Effect&quot;/&gt;. 

== Узнагароды ==
* '''Залаты леў''' ({{lang-it|Leone d'Oro}}) — уручаецца за найлепшы нацыянальны павільён і найлепшаму мастаку ў міжнароднай выстаўцы; таксама ўручаюцца ганаровыя Залатыя львы за ўклад у мастацтва на працягу жыцця.
* '''Срэбны леў''' ({{lang-it|Leone d'Argento}}) — уручаецца шматабяцальнаму маладому мастаку.

== Удзел розных краін ==

=== Удзел Беларусі ===
Упершыню мастак беларускага паходжання прыняў удзел у Венецыянскім біенале падчас 24-й выстаўкі ў 1948 годзе. Ім стаў [[Марк Захаравіч Шагал|Марк Шагал]], які прадстаўляў Францыю і атрымаў гран-пры ў раздзеле графікі за [[Афорт|афорты]] да паэмы «[[Мёртвыя душы]]» [[Мікалай Васільевіч Гогаль|Мікалая Гогаля]]. На 49-м біенале ў 2001 годзе мастак беларускага паходжання [[Лявон Тарасевіч]] прадстаўляў Польшчу. 

Афіцыйна [[Беларусь]] упершыню была прадстаўлена ў 2005 годзе на 51-м біенале, калі з'явіўся самастойны нацыянальны павільён. У той год свае працы дэманстравалі [[Ізраіль Басаў]], [[Руслан Вашкевіч]], [[Сяргей Войчанка]], Андрэй Задорын, Наталля Залозная, Тамара Сакалова, [[Леанід Васілевіч Хобатаў|Леанід Хобатаў]], [[Ігар Мікалаевіч Цішын|Ігар Цішын]], [[Уладзімір Цэслер]] і [[Валерый Фёдаравіч Шкаруба|Валерый Шкаруба]], а камісарам выступаў італьянец Энца Фарнара. У далейшым нацыянальны павільён працягваў працаваць: у 2009 і 2011 гадах краіну прадстаўляў мастак і пісьменнік [[Артур Аляксандравіч Клінаў|Артур Клінаў]]. Сярод куратараў беларускіх праектаў у розныя гады былі [[Энца Фарнара]], [[Ларыса Міхневіч]] і [[Наталля Шаранговіч]].

=== Удзел Расіі і СССР ===
[[Файл:Russia pavilion Biennale Giardini art 2009.jpg|міні|Павільён Расіі ў 2009 годзе.]]
Расійскі павільён для Венецыянскага біенале быў пабудаваны ў 1914 годзе на сродкі мецэната Багдана Ханенкі па праекце вядомага архітэктара [[Аляксей Віктаравіч Шчусеў|Аляксея Шчусева]]. У першай жа выстаўцы 1914 года прынялі ўдзел 68 мастакоў, сярод якіх [[Леў Самойлавіч Бакст|Леў Бакст]], [[Міхаіл Аляксандравіч Урубель|Міхаіл Урубель]] і [[Барыс Міхайлавіч Кустодзіеў|Барыс Кустодзіеў]]. [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] рэгулярна прымаў удзел у выстаўках да пачатку 1930-х гадоў (дэманстраваліся творы [[Казімір Малевіч|К. Малевіча]], [[Аляксандр Аляксандравіч Дзяйнека|А. Дзяйнекі]], [[Кузьма Сяргеевіч Пятроў-Водкін|К. Пятрова-Водкіна]] і іншых), пасля чаго павільён быў зачынены да 1956 года, калі ўдзел быў адноўлены. У 1977 годзе адбылася выстаўка «Біенале дысідэнтаў», у якой удзельнічалі 99 мастакоў неафіцыйнага мастацтва, у тым ліку [[Ілля Іосіфавіч Кабакоў|Ілля Кабакоў]] і [[Эрык Уладзіміравіч Булатаў|Эрык Булатаў]]. У 2022 годзе выстаўка ў расійскім павільёне не адбылася з-за [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]].

=== Удзел Польшчы ===
Польшча ўдзельнічае ў біенале з 1932 года. Польскі нацыянальны павільён, пабудаваны ў тым жа дзесяцігоддзі за кошт польскага ўрада, знаходзіцца пад апекай [[Нацыянальная галерэя мастацтва Захента|Нацыянальнай галерэі мастацтва «Захента»]] з Варшавы.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Гл. таксама ==
* [[Рымская квадрыенале]]

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Выстаўкі сучаснага мастацтва Італіі]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя выстаўкі]]
[[Катэгорыя:Культура Венецыі]]
[[Катэгорыя:Біенале]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1895 годзе]]</text>
      <sha1>pv9ij3hzjw5f68uc5iacmo0wcj7c0tc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131229</id>
      <parentid>5131209</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5131229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21219" sha1="59e0n1f6ck1hhro54d7aajk3d173y8g" xml:space="preserve">{{Выстаўка
|назва             = Венецыянскае біенале
|арыгінальная назва = {{lang-it|Biennale di Venezia}}
|лагатып           = Logo Biennale.svg
|шырыня лагатыпа   = 100px
|выява             = La Biennale di Venezia 2019.jpg
|шырыня            = 
|подпіс            = 
|тэматыка          = [[Сучаснае мастацтва]], архітэктура, кіно, тэатр, музыка, танец
|месца правядзення = [[Венецыя]], [[Італія]]
|гады дзейнасці    = з [[1895]]
|заснавальнік      = Гарадскі савет Венецыі
|арганізатар       = Фонд Біенале (The Biennale Foundation)
|сайт              = [https://www.labiennale.org/en labiennale.org]
}}

'''Венецыя́нскае біена́ле''' ({{lang-it|La Biennale di Venezia}}) — міжнароднае культурнае мерапрыемства і мастацкая выстаўка, што праводзіцца ў [[Венецыя|Венецыі]] ([[Італія]]). З'яўляецца адным з самых вядомых форумаў сусветнага мастацтва. Гэта [[біенале]] складаецца з дзвюх галоўных частак: Мастацкага біенале і Архітэктурнага біенале, якія чаргуюцца паміж сабой па гадах. Акрамя таго, у межах біенале штогод праводзяцца чатыры дадатковыя фестывалі, якія ахопліваюць розныя сферы мастацтва: сучасную музыку, тэатр, сучасны танец, а таксама [[Венецыянскі кінафестываль]]. Галоўная мастацкая выстаўка праходзіць у раёне [[Кастэла (Венецыя)|Кастэла]] ў гістарычных павільёнах.

Біенале праводзіцца з [[1895]] года, што робіць яго найстарэйшым мерапрыемствам падобнага кшталту. З [[2021]] года Мастацкае біенале праходзіць у цотныя гады, а Архітэктурнае — у няцотныя&lt;ref name=&quot;afar&quot;&gt;{{Cite web |title=Everything You Need to Know About the 2019 Venice Biennale |url=https://www.afar.com/magazine/everything-you-need-to-know-about-the-2019-venice-biennale |access-date=2020-03-20 |website=AFAR Media |date=April 8, 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==

=== Заснаванне і першыя гады (1895—1947) ===
[[Файл:1895 poster.jpg|міні|Афіцыйны плакат першага біенале 1895 года]]
Ідэя ўзнікла ў консула Венецыі Рыкарда Сельватыка ў 1893 годзе. Падмуркам для гэтага стаў поспех Нацыянальнай мастацкай выстаўкі, праведзенай у горадзе ў 1887 годзе. 19 красавіка 1893 года Венецыянскі гарадскі савет прыняў рэзалюцыю аб стварэнні выстаўкі італьянскага мастацтва, каб адзначыць сярэбранае вяселле караля [[Умберта I]] і [[Маргарыта Савойская|Маргарыты Савойскай]]&lt;ref&gt;{{cite web| title = La Biennale di Venezia – The origin | url = http://www.labiennale.org/en/art/history/origin.html?back=true | access-date = 2014-09-29 }}&lt;/ref&gt;. Праз год савет пастанавіў «прыняць сістэму „па запрашэннях“; зарэзерваваць асобную секцыю для замежных мастакоў; дапускаць да ўдзелу творы незапрошаных італьянскіх мастакоў, выбраныя журы»&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=labiennale.org|year=2014|title=La Biennale di Venezia – From the beginnings until the Second World War|url=http://www.labiennale.org/en/biennale/history/vb1.html?back=true|access-date=September 28, 2014}}&lt;/ref&gt;.

Першае біенале пад назвай «I Міжнародная мастацкая выстаўка горада Венецыі» адкрылася 30 красавіка [[1895]] года ў прысутнасці каралеўскай пары. Выстаўку, якая размясцілася ў садах Джардзіні, наведала 224 тысячы чалавек&lt;ref name=&quot;afar&quot;/&gt;. Мерапрыемства хутка набыло міжнародны прэстыж. З 1907 года розныя краіны пачалі будаваць нацыянальныя павільёны (першай стала [[Бельгія]]). У 1910 годзе былі прадстаўлены работы сусветна вядомых мастакоў: адбылася рэтраспектыва [[Гюстаў Курбэ|Гюстава Курбэ]], персанальная выстаўка [[П’ер Агюст Рэнуар|П'ера Агюста Рэнуара]] і быў выдзелены пакой для [[Густаў Клімт|Густава Клімта]]. Твор [[Пабла Пікаса]] тады прыбралі з іспанскага салона з-за асцярог, што яго навізна можа шакаваць публіку.

У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] мерапрыемствы 1916 і 1918 гадоў былі адменены&lt;ref name=&quot;Russeth&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.artnews.com/art-news/market/the-venice-biennale-everything-you-could-ever-want-to-know-12373/ | title=The Venice Biennale: Everything You Could Ever Want to Know | date=2019 | website=Artnews | access-date=March 15, 2020}}&lt;/ref&gt;. У 1920 годзе пад кіраўніцтвам генеральнага сакратара Віторыа Пікі на біенале ўпершыню з'явілася [[Авангард (мастацтва)|авангарднае]] мастацтва, у тым ліку [[Імпрэсіянізм|імпрэсіяністы]] і [[Постімпрэсіянізм|постімпрэсіяністы]].

У 1930 годзе каралеўскім дэкрэтам кіраванне біенале было перададзена ад муніцыпалітэта да нацыянальнага фашысцкага ўрада пад кіраўніцтвам [[Беніта Мусаліні]]. Гэта прывяло да рэструктурызацыі і фінансавага росту. З'явіліся новыя секцыі: музычны фестываль (1930), [[Венецыянскі кінафестываль|кінафестываль]] (1932) і тэатральны фестываль (1934). У перыяд [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] дзейнасць выстаўкі была перапынена, апошняе мерапрыемства адбылося ў 1942 годзе. Кінафестываль аднавілі ў 1946 годзе, а мастацкае біенале — у 1948 годзе.

=== Другая палова XX стагоддзя ===
[[Файл:Paolo Monti - Servizio fotografico (Venezia, 1962) - BEIC 6328558.jpg|міні|Мастацкая выстаўка 1962 года.]]
Адноўленае біенале 1948 года стала буйной экспазіцыяй, дзе дэманстраваліся работы [[Марк Захаравіч Шагал|Марка Шагала]], [[Паўль Клее|Паўля Клее]], [[Жорж Брак|Жоржа Брака]], [[Рэнэ Магрыт|Рэнэ Магрыта]] і рэтраспектыва Пабла Пікаса. [[Пегі Гугенхайм]] выставіла сваю калекцыю, якая пазней засталася ў Венецыі. Біенале стала пляцоўкай агульнапрызнанага міжнароднага авангарда. У 1964 годзе галоўная ўзнагарода дасталася амерыканцу [[Роберт Раўшэнберг|Роберту Раўшэнбергу]], што спрыяла еўрапейскаму прызнанню [[Поп-арт|поп-арту]]&lt;ref name=&quot;The Venice Effect&quot;&gt;{{cite news |title=The Venice Effect |author=Velthuis, Olav |url=http://www.theartnewspaper.com/articles/The-Venice-Effect/23951 |newspaper=The Art Newspaper |date=June 3, 2011 |access-date=October 22, 2011}}&lt;/ref&gt;. У 1948—1972 гадах італьянскі архітэктар Карла Скарпа зрабіў шэраг значных змен у выставачных прасторах біенале.

У 1968 годзе студэнцкія пратэсты закранулі і біенале. Студэнты выступалі супраць установы з лозунгамі «Біенале капіталістаў: Мы спалім вашы павільёны» і «Не біенале, што служыць босам». Пасля сутыкненняў з паліцыяй некаторыя мастакі ў знак салідарнасці павярнулі свае карціны да сцяны. Гэтыя падзеі прывялі да таго, што з 1969 года ўручэнне Гран-пры было скасавана (узнагароды аднавілі толькі ў 1986 годзе)&lt;ref name=&quot;Russeth&quot; /&gt;.

У 1974 годзе выстаўка была прысвечана Чылі і прайшла пад лозунгам «Свабода для Чылі» — як буйны культурны пратэст супраць дыктатуры [[Аўгуста Піначэт|Аўгуста Піначэта]]. У 1980 годзе была заснавана асобная секцыя архітэктуры, якую ўзначаліў Паала Партагезі.

=== Сучасны этап ===
[[Файл:This is not a game (54è biennale de Venise) (6379682235).jpg|міні|Плаваючая скульптура «Гэта не гульня» на 54-м біенале ў 2011 годзе.]]
У канцы 1990-х гадоў пад кіраўніцтвам куратара Харальда Зеемана біенале значна пашырыла сваю геаграфію, дадаўшы мастакоў з Азіі і Усходняй Еўропы, і заняло адрэстаўраваныя прасторы [[Венецыянскі арсенал|Арсенала]]. 

У лютым 2024 года тысячы мастакоў і дзеячаў культуры падпісалі петыцыю з патрабаваннем выключыць [[Ізраіль]] з удзелу ў біенале з-за яго [[Вайна паміж Ізраілем і ХАМАС (з 2023)|ваеннай кампаніі ў сектары Газа]]. Кіраўніцтва біенале і міністр культуры Італіі Джэнара Санджуліяна адхілілі гэтую просьбу. Міністр заявіў: «Ізраіль не толькі мае права выказваць сваё мастацтва, але і абавязаны сведчыць свайму народу менавіта ў такі час, калі ён падвергся бязлітаснаму ўдару з боку тэрарыстаў. Венецыянскае мастацкае біенале заўсёды будзе прасторай свабоды, сустрэч і дыялогу, а не прасторай цэнзуры і нецярпімасці»&lt;ref name=&quot;Marshall2024&quot;&gt;Alex Marshall,[https://www.nytimes.com/2024/02/28/arts/design/venice-biennale-israel-petition-disregarded.html Venice Biennale Says It Will Disregard Petition to Ban Israel], ''New York Times'' (February 28, 2024).&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2024 года [[Папа Францыск]] наведаў павільён [[Святы Прастол|Святога Прастола]] ў жаночай турме на востраве Джудэка, стаўшы першым у гісторыі пантыфікам, які асабіста прысутнічаў на біенале.

== Арганізацыя і структура ==
Афіцыйная частка мерапрыемства праходзіць у парку Джардзіні, дзе знаходзіцца Цэнтральны павільён і каля 30 пастаянных нацыянальных павільёнаў. Першым у 1907 годзе быў пабудаваны павільён Бельгіі. Павільёны належаць асобным краінам і кіруюцца іх міністэрствамі культуры. Прастора [[Венецыянскі арсенал|Арсенала]] (набытая і адрэстаўраваная ў 1999 годзе за 1 мільён долараў) таксама выкарыстоўваецца для маштабных экспазіцый.

У 1998 годзе біенале атрымала статус прыватнай юрыдычнай асобы, а ў 2004 годзе было пераўтворана ў фонд. Кіраванне ажыццяўляецца саветам дырэктараў і прэзідэнтам, якога прызначае міністр культуры Італіі. Доўгі час кіраўніком біенале быў Паала Барата (1998—2001, 2008—2020). З 2024 года прэзідэнтам з'яўляецца П'етранджэла Бутафуока. Бюджэт выстаўкі значна фарміруецца за кошт прыватных спонсараў і карпарацый; напрыклад, у 2022 годзе бюджэт склаў каля 19 мільёнаў долараў. З 2014 года кампанія [[Rolex]] з'яўляецца эксклюзіўным партнёрам архітэктурнага біенале, што выклікае ў некаторых крытыкаў дыскусіі аб празмерным уплыве буйных карпарацый на творчы працэс і мастацтва.

=== Роля на мастацкім рынку ===
З моманту заснавання ў 1895 годзе адной з мэт біенале было стварэнне рынку для сучаснага мастацтва. З 1942 па 1968 гады на выстаўцы афіцыйна дзейнічаў офіс продажаў, які браў 10&amp;nbsp;% камісіі за дапамогу мастакам у пошуку кліентаў. Забарона на продаж была ўведзена ў 1968 годзе, аднак фінансавы ўдзел дылераў застаецца істотным, бо само біенале не мае сродкаў для маштабнай транспарціроўкі і ўстаноўкі манументальных твораў&lt;ref name=&quot;The Venice Effect&quot;/&gt;. 

== Узнагароды ==
* '''Залаты леў''' ({{lang-it|Leone d'Oro}}) — уручаецца за найлепшы нацыянальны павільён і найлепшаму мастаку ў міжнароднай выстаўцы; таксама ўручаюцца ганаровыя Залатыя львы за ўклад у мастацтва на працягу жыцця.
* '''Срэбны леў''' ({{lang-it|Leone d'Argento}}) — уручаецца шматабяцальнаму маладому мастаку.

== Удзел розных краін ==

=== Удзел Беларусі ===
Упершыню мастак беларускага паходжання прыняў удзел у Венецыянскім біенале падчас 24-й выстаўкі ў 1948 годзе. Ім стаў [[Марк Захаравіч Шагал|Марк Шагал]], які прадстаўляў Францыю і атрымаў гран-пры ў раздзеле графікі за [[Афорт|афорты]] да паэмы «[[Мёртвыя душы]]» [[Мікалай Васільевіч Гогаль|Мікалая Гогаля]]. На 49-м біенале ў 2001 годзе мастак беларускага паходжання [[Лявон Тарасевіч]] прадстаўляў Польшчу. 

Афіцыйна [[Беларусь]] упершыню была прадстаўлена ў 2005 годзе на 51-м біенале, калі з'явіўся самастойны нацыянальны павільён. У той год свае працы дэманстравалі [[Ізраіль Басаў]], [[Руслан Вашкевіч]], [[Сяргей Войчанка]], Андрэй Задорын, Наталля Залозная, Тамара Сакалова, [[Леанід Васілевіч Хобатаў|Леанід Хобатаў]], [[Ігар Мікалаевіч Цішын|Ігар Цішын]], [[Уладзімір Цэслер]] і [[Валерый Фёдаравіч Шкаруба|Валерый Шкаруба]], а камісарам выступаў італьянец Энца Фарнара. У далейшым нацыянальны павільён працягваў працаваць: у 2009 і 2011 гадах краіну прадстаўляў мастак і пісьменнік [[Артур Аляксандравіч Клінаў|Артур Клінаў]]. Сярод куратараў беларускіх праектаў у розныя гады былі [[Энца Фарнара]], [[Ларыса Міхневіч]] і [[Наталля Шаранговіч]].

=== Удзел Расіі і СССР ===
[[Файл:Russia pavilion Biennale Giardini art 2009.jpg|міні|Павільён Расіі ў 2009 годзе.]]
Расійскі павільён для Венецыянскага біенале быў пабудаваны ў 1914 годзе на сродкі мецэната Багдана Ханенкі па праекце вядомага архітэктара [[Аляксей Віктаравіч Шчусеў|Аляксея Шчусева]]. У першай жа выстаўцы 1914 года прынялі ўдзел 68 мастакоў, сярод якіх [[Леў Самойлавіч Бакст|Леў Бакст]], [[Міхаіл Аляксандравіч Урубель|Міхаіл Урубель]] і [[Барыс Міхайлавіч Кустодзіеў|Барыс Кустодзіеў]]. [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] рэгулярна прымаў удзел у выстаўках да пачатку 1930-х гадоў (дэманстраваліся творы [[Казімір Малевіч|К. Малевіча]], [[Аляксандр Аляксандравіч Дзяйнека|А. Дзяйнекі]], [[Кузьма Сяргеевіч Пятроў-Водкін|К. Пятрова-Водкіна]] і іншых), пасля чаго павільён быў зачынены да 1956 года, калі ўдзел быў адноўлены. У 1977 годзе адбылася выстаўка «Біенале дысідэнтаў», у якой удзельнічалі 99 мастакоў неафіцыйнага мастацтва, у тым ліку [[Ілля Іосіфавіч Кабакоў|Ілля Кабакоў]] і [[Эрык Уладзіміравіч Булатаў|Эрык Булатаў]]. У 2022 годзе выстаўка ў расійскім павільёне не адбылася з-за [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]].

=== Удзел Польшчы ===
Польшча ўдзельнічае ў біенале з 1932 года. Польскі нацыянальны павільён, пабудаваны ў тым жа дзесяцігоддзі за кошт польскага ўрада, знаходзіцца пад апекай [[Нацыянальная галерэя мастацтва Захента|Нацыянальнай галерэі мастацтва «Захента»]] з Варшавы.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Гл. таксама ==
* [[Рымская квадрыенале]]

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Выстаўкі сучаснага мастацтва Італіі]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя выстаўкі]]
[[Катэгорыя:Культура Венецыі]]
[[Катэгорыя:Біенале]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1895 годзе]]</text>
      <sha1>59e0n1f6ck1hhro54d7aajk3d173y8g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131255</id>
      <parentid>5131229</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гл. таксама */</comment>
      <origin>5131255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21219" sha1="mwvup5w65y7q67m1rdw0hz7tdnpbhax" xml:space="preserve">{{Выстаўка
|назва             = Венецыянскае біенале
|арыгінальная назва = {{lang-it|Biennale di Venezia}}
|лагатып           = Logo Biennale.svg
|шырыня лагатыпа   = 100px
|выява             = La Biennale di Venezia 2019.jpg
|шырыня            = 
|подпіс            = 
|тэматыка          = [[Сучаснае мастацтва]], архітэктура, кіно, тэатр, музыка, танец
|месца правядзення = [[Венецыя]], [[Італія]]
|гады дзейнасці    = з [[1895]]
|заснавальнік      = Гарадскі савет Венецыі
|арганізатар       = Фонд Біенале (The Biennale Foundation)
|сайт              = [https://www.labiennale.org/en labiennale.org]
}}

'''Венецыя́нскае біена́ле''' ({{lang-it|La Biennale di Venezia}}) — міжнароднае культурнае мерапрыемства і мастацкая выстаўка, што праводзіцца ў [[Венецыя|Венецыі]] ([[Італія]]). З'яўляецца адным з самых вядомых форумаў сусветнага мастацтва. Гэта [[біенале]] складаецца з дзвюх галоўных частак: Мастацкага біенале і Архітэктурнага біенале, якія чаргуюцца паміж сабой па гадах. Акрамя таго, у межах біенале штогод праводзяцца чатыры дадатковыя фестывалі, якія ахопліваюць розныя сферы мастацтва: сучасную музыку, тэатр, сучасны танец, а таксама [[Венецыянскі кінафестываль]]. Галоўная мастацкая выстаўка праходзіць у раёне [[Кастэла (Венецыя)|Кастэла]] ў гістарычных павільёнах.

Біенале праводзіцца з [[1895]] года, што робіць яго найстарэйшым мерапрыемствам падобнага кшталту. З [[2021]] года Мастацкае біенале праходзіць у цотныя гады, а Архітэктурнае — у няцотныя&lt;ref name=&quot;afar&quot;&gt;{{Cite web |title=Everything You Need to Know About the 2019 Venice Biennale |url=https://www.afar.com/magazine/everything-you-need-to-know-about-the-2019-venice-biennale |access-date=2020-03-20 |website=AFAR Media |date=April 8, 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==

=== Заснаванне і першыя гады (1895—1947) ===
[[Файл:1895 poster.jpg|міні|Афіцыйны плакат першага біенале 1895 года]]
Ідэя ўзнікла ў консула Венецыі Рыкарда Сельватыка ў 1893 годзе. Падмуркам для гэтага стаў поспех Нацыянальнай мастацкай выстаўкі, праведзенай у горадзе ў 1887 годзе. 19 красавіка 1893 года Венецыянскі гарадскі савет прыняў рэзалюцыю аб стварэнні выстаўкі італьянскага мастацтва, каб адзначыць сярэбранае вяселле караля [[Умберта I]] і [[Маргарыта Савойская|Маргарыты Савойскай]]&lt;ref&gt;{{cite web| title = La Biennale di Venezia – The origin | url = http://www.labiennale.org/en/art/history/origin.html?back=true | access-date = 2014-09-29 }}&lt;/ref&gt;. Праз год савет пастанавіў «прыняць сістэму „па запрашэннях“; зарэзерваваць асобную секцыю для замежных мастакоў; дапускаць да ўдзелу творы незапрошаных італьянскіх мастакоў, выбраныя журы»&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=labiennale.org|year=2014|title=La Biennale di Venezia – From the beginnings until the Second World War|url=http://www.labiennale.org/en/biennale/history/vb1.html?back=true|access-date=September 28, 2014}}&lt;/ref&gt;.

Першае біенале пад назвай «I Міжнародная мастацкая выстаўка горада Венецыі» адкрылася 30 красавіка [[1895]] года ў прысутнасці каралеўскай пары. Выстаўку, якая размясцілася ў садах Джардзіні, наведала 224 тысячы чалавек&lt;ref name=&quot;afar&quot;/&gt;. Мерапрыемства хутка набыло міжнародны прэстыж. З 1907 года розныя краіны пачалі будаваць нацыянальныя павільёны (першай стала [[Бельгія]]). У 1910 годзе былі прадстаўлены работы сусветна вядомых мастакоў: адбылася рэтраспектыва [[Гюстаў Курбэ|Гюстава Курбэ]], персанальная выстаўка [[П’ер Агюст Рэнуар|П'ера Агюста Рэнуара]] і быў выдзелены пакой для [[Густаў Клімт|Густава Клімта]]. Твор [[Пабла Пікаса]] тады прыбралі з іспанскага салона з-за асцярог, што яго навізна можа шакаваць публіку.

У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] мерапрыемствы 1916 і 1918 гадоў былі адменены&lt;ref name=&quot;Russeth&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.artnews.com/art-news/market/the-venice-biennale-everything-you-could-ever-want-to-know-12373/ | title=The Venice Biennale: Everything You Could Ever Want to Know | date=2019 | website=Artnews | access-date=March 15, 2020}}&lt;/ref&gt;. У 1920 годзе пад кіраўніцтвам генеральнага сакратара Віторыа Пікі на біенале ўпершыню з'явілася [[Авангард (мастацтва)|авангарднае]] мастацтва, у тым ліку [[Імпрэсіянізм|імпрэсіяністы]] і [[Постімпрэсіянізм|постімпрэсіяністы]].

У 1930 годзе каралеўскім дэкрэтам кіраванне біенале было перададзена ад муніцыпалітэта да нацыянальнага фашысцкага ўрада пад кіраўніцтвам [[Беніта Мусаліні]]. Гэта прывяло да рэструктурызацыі і фінансавага росту. З'явіліся новыя секцыі: музычны фестываль (1930), [[Венецыянскі кінафестываль|кінафестываль]] (1932) і тэатральны фестываль (1934). У перыяд [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] дзейнасць выстаўкі была перапынена, апошняе мерапрыемства адбылося ў 1942 годзе. Кінафестываль аднавілі ў 1946 годзе, а мастацкае біенале — у 1948 годзе.

=== Другая палова XX стагоддзя ===
[[Файл:Paolo Monti - Servizio fotografico (Venezia, 1962) - BEIC 6328558.jpg|міні|Мастацкая выстаўка 1962 года.]]
Адноўленае біенале 1948 года стала буйной экспазіцыяй, дзе дэманстраваліся работы [[Марк Захаравіч Шагал|Марка Шагала]], [[Паўль Клее|Паўля Клее]], [[Жорж Брак|Жоржа Брака]], [[Рэнэ Магрыт|Рэнэ Магрыта]] і рэтраспектыва Пабла Пікаса. [[Пегі Гугенхайм]] выставіла сваю калекцыю, якая пазней засталася ў Венецыі. Біенале стала пляцоўкай агульнапрызнанага міжнароднага авангарда. У 1964 годзе галоўная ўзнагарода дасталася амерыканцу [[Роберт Раўшэнберг|Роберту Раўшэнбергу]], што спрыяла еўрапейскаму прызнанню [[Поп-арт|поп-арту]]&lt;ref name=&quot;The Venice Effect&quot;&gt;{{cite news |title=The Venice Effect |author=Velthuis, Olav |url=http://www.theartnewspaper.com/articles/The-Venice-Effect/23951 |newspaper=The Art Newspaper |date=June 3, 2011 |access-date=October 22, 2011}}&lt;/ref&gt;. У 1948—1972 гадах італьянскі архітэктар Карла Скарпа зрабіў шэраг значных змен у выставачных прасторах біенале.

У 1968 годзе студэнцкія пратэсты закранулі і біенале. Студэнты выступалі супраць установы з лозунгамі «Біенале капіталістаў: Мы спалім вашы павільёны» і «Не біенале, што служыць босам». Пасля сутыкненняў з паліцыяй некаторыя мастакі ў знак салідарнасці павярнулі свае карціны да сцяны. Гэтыя падзеі прывялі да таго, што з 1969 года ўручэнне Гран-пры было скасавана (узнагароды аднавілі толькі ў 1986 годзе)&lt;ref name=&quot;Russeth&quot; /&gt;.

У 1974 годзе выстаўка была прысвечана Чылі і прайшла пад лозунгам «Свабода для Чылі» — як буйны культурны пратэст супраць дыктатуры [[Аўгуста Піначэт|Аўгуста Піначэта]]. У 1980 годзе была заснавана асобная секцыя архітэктуры, якую ўзначаліў Паала Партагезі.

=== Сучасны этап ===
[[Файл:This is not a game (54è biennale de Venise) (6379682235).jpg|міні|Плаваючая скульптура «Гэта не гульня» на 54-м біенале ў 2011 годзе.]]
У канцы 1990-х гадоў пад кіраўніцтвам куратара Харальда Зеемана біенале значна пашырыла сваю геаграфію, дадаўшы мастакоў з Азіі і Усходняй Еўропы, і заняло адрэстаўраваныя прасторы [[Венецыянскі арсенал|Арсенала]]. 

У лютым 2024 года тысячы мастакоў і дзеячаў культуры падпісалі петыцыю з патрабаваннем выключыць [[Ізраіль]] з удзелу ў біенале з-за яго [[Вайна паміж Ізраілем і ХАМАС (з 2023)|ваеннай кампаніі ў сектары Газа]]. Кіраўніцтва біенале і міністр культуры Італіі Джэнара Санджуліяна адхілілі гэтую просьбу. Міністр заявіў: «Ізраіль не толькі мае права выказваць сваё мастацтва, але і абавязаны сведчыць свайму народу менавіта ў такі час, калі ён падвергся бязлітаснаму ўдару з боку тэрарыстаў. Венецыянскае мастацкае біенале заўсёды будзе прасторай свабоды, сустрэч і дыялогу, а не прасторай цэнзуры і нецярпімасці»&lt;ref name=&quot;Marshall2024&quot;&gt;Alex Marshall,[https://www.nytimes.com/2024/02/28/arts/design/venice-biennale-israel-petition-disregarded.html Venice Biennale Says It Will Disregard Petition to Ban Israel], ''New York Times'' (February 28, 2024).&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2024 года [[Папа Францыск]] наведаў павільён [[Святы Прастол|Святога Прастола]] ў жаночай турме на востраве Джудэка, стаўшы першым у гісторыі пантыфікам, які асабіста прысутнічаў на біенале.

== Арганізацыя і структура ==
Афіцыйная частка мерапрыемства праходзіць у парку Джардзіні, дзе знаходзіцца Цэнтральны павільён і каля 30 пастаянных нацыянальных павільёнаў. Першым у 1907 годзе быў пабудаваны павільён Бельгіі. Павільёны належаць асобным краінам і кіруюцца іх міністэрствамі культуры. Прастора [[Венецыянскі арсенал|Арсенала]] (набытая і адрэстаўраваная ў 1999 годзе за 1 мільён долараў) таксама выкарыстоўваецца для маштабных экспазіцый.

У 1998 годзе біенале атрымала статус прыватнай юрыдычнай асобы, а ў 2004 годзе было пераўтворана ў фонд. Кіраванне ажыццяўляецца саветам дырэктараў і прэзідэнтам, якога прызначае міністр культуры Італіі. Доўгі час кіраўніком біенале быў Паала Барата (1998—2001, 2008—2020). З 2024 года прэзідэнтам з'яўляецца П'етранджэла Бутафуока. Бюджэт выстаўкі значна фарміруецца за кошт прыватных спонсараў і карпарацый; напрыклад, у 2022 годзе бюджэт склаў каля 19 мільёнаў долараў. З 2014 года кампанія [[Rolex]] з'яўляецца эксклюзіўным партнёрам архітэктурнага біенале, што выклікае ў некаторых крытыкаў дыскусіі аб празмерным уплыве буйных карпарацый на творчы працэс і мастацтва.

=== Роля на мастацкім рынку ===
З моманту заснавання ў 1895 годзе адной з мэт біенале было стварэнне рынку для сучаснага мастацтва. З 1942 па 1968 гады на выстаўцы афіцыйна дзейнічаў офіс продажаў, які браў 10&amp;nbsp;% камісіі за дапамогу мастакам у пошуку кліентаў. Забарона на продаж была ўведзена ў 1968 годзе, аднак фінансавы ўдзел дылераў застаецца істотным, бо само біенале не мае сродкаў для маштабнай транспарціроўкі і ўстаноўкі манументальных твораў&lt;ref name=&quot;The Venice Effect&quot;/&gt;. 

== Узнагароды ==
* '''Залаты леў''' ({{lang-it|Leone d'Oro}}) — уручаецца за найлепшы нацыянальны павільён і найлепшаму мастаку ў міжнароднай выстаўцы; таксама ўручаюцца ганаровыя Залатыя львы за ўклад у мастацтва на працягу жыцця.
* '''Срэбны леў''' ({{lang-it|Leone d'Argento}}) — уручаецца шматабяцальнаму маладому мастаку.

== Удзел розных краін ==

=== Удзел Беларусі ===
Упершыню мастак беларускага паходжання прыняў удзел у Венецыянскім біенале падчас 24-й выстаўкі ў 1948 годзе. Ім стаў [[Марк Захаравіч Шагал|Марк Шагал]], які прадстаўляў Францыю і атрымаў гран-пры ў раздзеле графікі за [[Афорт|афорты]] да паэмы «[[Мёртвыя душы]]» [[Мікалай Васільевіч Гогаль|Мікалая Гогаля]]. На 49-м біенале ў 2001 годзе мастак беларускага паходжання [[Лявон Тарасевіч]] прадстаўляў Польшчу. 

Афіцыйна [[Беларусь]] упершыню была прадстаўлена ў 2005 годзе на 51-м біенале, калі з'явіўся самастойны нацыянальны павільён. У той год свае працы дэманстравалі [[Ізраіль Басаў]], [[Руслан Вашкевіч]], [[Сяргей Войчанка]], Андрэй Задорын, Наталля Залозная, Тамара Сакалова, [[Леанід Васілевіч Хобатаў|Леанід Хобатаў]], [[Ігар Мікалаевіч Цішын|Ігар Цішын]], [[Уладзімір Цэслер]] і [[Валерый Фёдаравіч Шкаруба|Валерый Шкаруба]], а камісарам выступаў італьянец Энца Фарнара. У далейшым нацыянальны павільён працягваў працаваць: у 2009 і 2011 гадах краіну прадстаўляў мастак і пісьменнік [[Артур Аляксандравіч Клінаў|Артур Клінаў]]. Сярод куратараў беларускіх праектаў у розныя гады былі [[Энца Фарнара]], [[Ларыса Міхневіч]] і [[Наталля Шаранговіч]].

=== Удзел Расіі і СССР ===
[[Файл:Russia pavilion Biennale Giardini art 2009.jpg|міні|Павільён Расіі ў 2009 годзе.]]
Расійскі павільён для Венецыянскага біенале быў пабудаваны ў 1914 годзе на сродкі мецэната Багдана Ханенкі па праекце вядомага архітэктара [[Аляксей Віктаравіч Шчусеў|Аляксея Шчусева]]. У першай жа выстаўцы 1914 года прынялі ўдзел 68 мастакоў, сярод якіх [[Леў Самойлавіч Бакст|Леў Бакст]], [[Міхаіл Аляксандравіч Урубель|Міхаіл Урубель]] і [[Барыс Міхайлавіч Кустодзіеў|Барыс Кустодзіеў]]. [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] рэгулярна прымаў удзел у выстаўках да пачатку 1930-х гадоў (дэманстраваліся творы [[Казімір Малевіч|К. Малевіча]], [[Аляксандр Аляксандравіч Дзяйнека|А. Дзяйнекі]], [[Кузьма Сяргеевіч Пятроў-Водкін|К. Пятрова-Водкіна]] і іншых), пасля чаго павільён быў зачынены да 1956 года, калі ўдзел быў адноўлены. У 1977 годзе адбылася выстаўка «Біенале дысідэнтаў», у якой удзельнічалі 99 мастакоў неафіцыйнага мастацтва, у тым ліку [[Ілля Іосіфавіч Кабакоў|Ілля Кабакоў]] і [[Эрык Уладзіміравіч Булатаў|Эрык Булатаў]]. У 2022 годзе выстаўка ў расійскім павільёне не адбылася з-за [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]].

=== Удзел Польшчы ===
Польшча ўдзельнічае ў біенале з 1932 года. Польскі нацыянальны павільён, пабудаваны ў тым жа дзесяцігоддзі за кошт польскага ўрада, знаходзіцца пад апекай [[Нацыянальная галерэя мастацтва Захента|Нацыянальнай галерэі мастацтва «Захента»]] з Варшавы.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Гл. таксама ==
* [[Рымскае квадрыенале]]

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Выстаўкі сучаснага мастацтва Італіі]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя выстаўкі]]
[[Катэгорыя:Культура Венецыі]]
[[Катэгорыя:Біенале]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1895 годзе]]</text>
      <sha1>mwvup5w65y7q67m1rdw0hz7tdnpbhax</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131353</id>
      <parentid>5131255</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Удзел Расіі і СССР */</comment>
      <origin>5131353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21215" sha1="oxeioo8idz6kfxlci5368vta1dye8wh" xml:space="preserve">{{Выстаўка
|назва             = Венецыянскае біенале
|арыгінальная назва = {{lang-it|Biennale di Venezia}}
|лагатып           = Logo Biennale.svg
|шырыня лагатыпа   = 100px
|выява             = La Biennale di Venezia 2019.jpg
|шырыня            = 
|подпіс            = 
|тэматыка          = [[Сучаснае мастацтва]], архітэктура, кіно, тэатр, музыка, танец
|месца правядзення = [[Венецыя]], [[Італія]]
|гады дзейнасці    = з [[1895]]
|заснавальнік      = Гарадскі савет Венецыі
|арганізатар       = Фонд Біенале (The Biennale Foundation)
|сайт              = [https://www.labiennale.org/en labiennale.org]
}}

'''Венецыя́нскае біена́ле''' ({{lang-it|La Biennale di Venezia}}) — міжнароднае культурнае мерапрыемства і мастацкая выстаўка, што праводзіцца ў [[Венецыя|Венецыі]] ([[Італія]]). З'яўляецца адным з самых вядомых форумаў сусветнага мастацтва. Гэта [[біенале]] складаецца з дзвюх галоўных частак: Мастацкага біенале і Архітэктурнага біенале, якія чаргуюцца паміж сабой па гадах. Акрамя таго, у межах біенале штогод праводзяцца чатыры дадатковыя фестывалі, якія ахопліваюць розныя сферы мастацтва: сучасную музыку, тэатр, сучасны танец, а таксама [[Венецыянскі кінафестываль]]. Галоўная мастацкая выстаўка праходзіць у раёне [[Кастэла (Венецыя)|Кастэла]] ў гістарычных павільёнах.

Біенале праводзіцца з [[1895]] года, што робіць яго найстарэйшым мерапрыемствам падобнага кшталту. З [[2021]] года Мастацкае біенале праходзіць у цотныя гады, а Архітэктурнае — у няцотныя&lt;ref name=&quot;afar&quot;&gt;{{Cite web |title=Everything You Need to Know About the 2019 Venice Biennale |url=https://www.afar.com/magazine/everything-you-need-to-know-about-the-2019-venice-biennale |access-date=2020-03-20 |website=AFAR Media |date=April 8, 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==

=== Заснаванне і першыя гады (1895—1947) ===
[[Файл:1895 poster.jpg|міні|Афіцыйны плакат першага біенале 1895 года]]
Ідэя ўзнікла ў консула Венецыі Рыкарда Сельватыка ў 1893 годзе. Падмуркам для гэтага стаў поспех Нацыянальнай мастацкай выстаўкі, праведзенай у горадзе ў 1887 годзе. 19 красавіка 1893 года Венецыянскі гарадскі савет прыняў рэзалюцыю аб стварэнні выстаўкі італьянскага мастацтва, каб адзначыць сярэбранае вяселле караля [[Умберта I]] і [[Маргарыта Савойская|Маргарыты Савойскай]]&lt;ref&gt;{{cite web| title = La Biennale di Venezia – The origin | url = http://www.labiennale.org/en/art/history/origin.html?back=true | access-date = 2014-09-29 }}&lt;/ref&gt;. Праз год савет пастанавіў «прыняць сістэму „па запрашэннях“; зарэзерваваць асобную секцыю для замежных мастакоў; дапускаць да ўдзелу творы незапрошаных італьянскіх мастакоў, выбраныя журы»&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=labiennale.org|year=2014|title=La Biennale di Venezia – From the beginnings until the Second World War|url=http://www.labiennale.org/en/biennale/history/vb1.html?back=true|access-date=September 28, 2014}}&lt;/ref&gt;.

Першае біенале пад назвай «I Міжнародная мастацкая выстаўка горада Венецыі» адкрылася 30 красавіка [[1895]] года ў прысутнасці каралеўскай пары. Выстаўку, якая размясцілася ў садах Джардзіні, наведала 224 тысячы чалавек&lt;ref name=&quot;afar&quot;/&gt;. Мерапрыемства хутка набыло міжнародны прэстыж. З 1907 года розныя краіны пачалі будаваць нацыянальныя павільёны (першай стала [[Бельгія]]). У 1910 годзе былі прадстаўлены работы сусветна вядомых мастакоў: адбылася рэтраспектыва [[Гюстаў Курбэ|Гюстава Курбэ]], персанальная выстаўка [[П’ер Агюст Рэнуар|П'ера Агюста Рэнуара]] і быў выдзелены пакой для [[Густаў Клімт|Густава Клімта]]. Твор [[Пабла Пікаса]] тады прыбралі з іспанскага салона з-за асцярог, што яго навізна можа шакаваць публіку.

У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] мерапрыемствы 1916 і 1918 гадоў былі адменены&lt;ref name=&quot;Russeth&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.artnews.com/art-news/market/the-venice-biennale-everything-you-could-ever-want-to-know-12373/ | title=The Venice Biennale: Everything You Could Ever Want to Know | date=2019 | website=Artnews | access-date=March 15, 2020}}&lt;/ref&gt;. У 1920 годзе пад кіраўніцтвам генеральнага сакратара Віторыа Пікі на біенале ўпершыню з'явілася [[Авангард (мастацтва)|авангарднае]] мастацтва, у тым ліку [[Імпрэсіянізм|імпрэсіяністы]] і [[Постімпрэсіянізм|постімпрэсіяністы]].

У 1930 годзе каралеўскім дэкрэтам кіраванне біенале было перададзена ад муніцыпалітэта да нацыянальнага фашысцкага ўрада пад кіраўніцтвам [[Беніта Мусаліні]]. Гэта прывяло да рэструктурызацыі і фінансавага росту. З'явіліся новыя секцыі: музычны фестываль (1930), [[Венецыянскі кінафестываль|кінафестываль]] (1932) і тэатральны фестываль (1934). У перыяд [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] дзейнасць выстаўкі была перапынена, апошняе мерапрыемства адбылося ў 1942 годзе. Кінафестываль аднавілі ў 1946 годзе, а мастацкае біенале — у 1948 годзе.

=== Другая палова XX стагоддзя ===
[[Файл:Paolo Monti - Servizio fotografico (Venezia, 1962) - BEIC 6328558.jpg|міні|Мастацкая выстаўка 1962 года.]]
Адноўленае біенале 1948 года стала буйной экспазіцыяй, дзе дэманстраваліся работы [[Марк Захаравіч Шагал|Марка Шагала]], [[Паўль Клее|Паўля Клее]], [[Жорж Брак|Жоржа Брака]], [[Рэнэ Магрыт|Рэнэ Магрыта]] і рэтраспектыва Пабла Пікаса. [[Пегі Гугенхайм]] выставіла сваю калекцыю, якая пазней засталася ў Венецыі. Біенале стала пляцоўкай агульнапрызнанага міжнароднага авангарда. У 1964 годзе галоўная ўзнагарода дасталася амерыканцу [[Роберт Раўшэнберг|Роберту Раўшэнбергу]], што спрыяла еўрапейскаму прызнанню [[Поп-арт|поп-арту]]&lt;ref name=&quot;The Venice Effect&quot;&gt;{{cite news |title=The Venice Effect |author=Velthuis, Olav |url=http://www.theartnewspaper.com/articles/The-Venice-Effect/23951 |newspaper=The Art Newspaper |date=June 3, 2011 |access-date=October 22, 2011}}&lt;/ref&gt;. У 1948—1972 гадах італьянскі архітэктар Карла Скарпа зрабіў шэраг значных змен у выставачных прасторах біенале.

У 1968 годзе студэнцкія пратэсты закранулі і біенале. Студэнты выступалі супраць установы з лозунгамі «Біенале капіталістаў: Мы спалім вашы павільёны» і «Не біенале, што служыць босам». Пасля сутыкненняў з паліцыяй некаторыя мастакі ў знак салідарнасці павярнулі свае карціны да сцяны. Гэтыя падзеі прывялі да таго, што з 1969 года ўручэнне Гран-пры было скасавана (узнагароды аднавілі толькі ў 1986 годзе)&lt;ref name=&quot;Russeth&quot; /&gt;.

У 1974 годзе выстаўка была прысвечана Чылі і прайшла пад лозунгам «Свабода для Чылі» — як буйны культурны пратэст супраць дыктатуры [[Аўгуста Піначэт|Аўгуста Піначэта]]. У 1980 годзе была заснавана асобная секцыя архітэктуры, якую ўзначаліў Паала Партагезі.

=== Сучасны этап ===
[[Файл:This is not a game (54è biennale de Venise) (6379682235).jpg|міні|Плаваючая скульптура «Гэта не гульня» на 54-м біенале ў 2011 годзе.]]
У канцы 1990-х гадоў пад кіраўніцтвам куратара Харальда Зеемана біенале значна пашырыла сваю геаграфію, дадаўшы мастакоў з Азіі і Усходняй Еўропы, і заняло адрэстаўраваныя прасторы [[Венецыянскі арсенал|Арсенала]]. 

У лютым 2024 года тысячы мастакоў і дзеячаў культуры падпісалі петыцыю з патрабаваннем выключыць [[Ізраіль]] з удзелу ў біенале з-за яго [[Вайна паміж Ізраілем і ХАМАС (з 2023)|ваеннай кампаніі ў сектары Газа]]. Кіраўніцтва біенале і міністр культуры Італіі Джэнара Санджуліяна адхілілі гэтую просьбу. Міністр заявіў: «Ізраіль не толькі мае права выказваць сваё мастацтва, але і абавязаны сведчыць свайму народу менавіта ў такі час, калі ён падвергся бязлітаснаму ўдару з боку тэрарыстаў. Венецыянскае мастацкае біенале заўсёды будзе прасторай свабоды, сустрэч і дыялогу, а не прасторай цэнзуры і нецярпімасці»&lt;ref name=&quot;Marshall2024&quot;&gt;Alex Marshall,[https://www.nytimes.com/2024/02/28/arts/design/venice-biennale-israel-petition-disregarded.html Venice Biennale Says It Will Disregard Petition to Ban Israel], ''New York Times'' (February 28, 2024).&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2024 года [[Папа Францыск]] наведаў павільён [[Святы Прастол|Святога Прастола]] ў жаночай турме на востраве Джудэка, стаўшы першым у гісторыі пантыфікам, які асабіста прысутнічаў на біенале.

== Арганізацыя і структура ==
Афіцыйная частка мерапрыемства праходзіць у парку Джардзіні, дзе знаходзіцца Цэнтральны павільён і каля 30 пастаянных нацыянальных павільёнаў. Першым у 1907 годзе быў пабудаваны павільён Бельгіі. Павільёны належаць асобным краінам і кіруюцца іх міністэрствамі культуры. Прастора [[Венецыянскі арсенал|Арсенала]] (набытая і адрэстаўраваная ў 1999 годзе за 1 мільён долараў) таксама выкарыстоўваецца для маштабных экспазіцый.

У 1998 годзе біенале атрымала статус прыватнай юрыдычнай асобы, а ў 2004 годзе было пераўтворана ў фонд. Кіраванне ажыццяўляецца саветам дырэктараў і прэзідэнтам, якога прызначае міністр культуры Італіі. Доўгі час кіраўніком біенале быў Паала Барата (1998—2001, 2008—2020). З 2024 года прэзідэнтам з'яўляецца П'етранджэла Бутафуока. Бюджэт выстаўкі значна фарміруецца за кошт прыватных спонсараў і карпарацый; напрыклад, у 2022 годзе бюджэт склаў каля 19 мільёнаў долараў. З 2014 года кампанія [[Rolex]] з'яўляецца эксклюзіўным партнёрам архітэктурнага біенале, што выклікае ў некаторых крытыкаў дыскусіі аб празмерным уплыве буйных карпарацый на творчы працэс і мастацтва.

=== Роля на мастацкім рынку ===
З моманту заснавання ў 1895 годзе адной з мэт біенале было стварэнне рынку для сучаснага мастацтва. З 1942 па 1968 гады на выстаўцы афіцыйна дзейнічаў офіс продажаў, які браў 10&amp;nbsp;% камісіі за дапамогу мастакам у пошуку кліентаў. Забарона на продаж была ўведзена ў 1968 годзе, аднак фінансавы ўдзел дылераў застаецца істотным, бо само біенале не мае сродкаў для маштабнай транспарціроўкі і ўстаноўкі манументальных твораў&lt;ref name=&quot;The Venice Effect&quot;/&gt;. 

== Узнагароды ==
* '''Залаты леў''' ({{lang-it|Leone d'Oro}}) — уручаецца за найлепшы нацыянальны павільён і найлепшаму мастаку ў міжнароднай выстаўцы; таксама ўручаюцца ганаровыя Залатыя львы за ўклад у мастацтва на працягу жыцця.
* '''Срэбны леў''' ({{lang-it|Leone d'Argento}}) — уручаецца шматабяцальнаму маладому мастаку.

== Удзел розных краін ==

=== Удзел Беларусі ===
Упершыню мастак беларускага паходжання прыняў удзел у Венецыянскім біенале падчас 24-й выстаўкі ў 1948 годзе. Ім стаў [[Марк Захаравіч Шагал|Марк Шагал]], які прадстаўляў Францыю і атрымаў гран-пры ў раздзеле графікі за [[Афорт|афорты]] да паэмы «[[Мёртвыя душы]]» [[Мікалай Васільевіч Гогаль|Мікалая Гогаля]]. На 49-м біенале ў 2001 годзе мастак беларускага паходжання [[Лявон Тарасевіч]] прадстаўляў Польшчу. 

Афіцыйна [[Беларусь]] упершыню была прадстаўлена ў 2005 годзе на 51-м біенале, калі з'явіўся самастойны нацыянальны павільён. У той год свае працы дэманстравалі [[Ізраіль Басаў]], [[Руслан Вашкевіч]], [[Сяргей Войчанка]], Андрэй Задорын, Наталля Залозная, Тамара Сакалова, [[Леанід Васілевіч Хобатаў|Леанід Хобатаў]], [[Ігар Мікалаевіч Цішын|Ігар Цішын]], [[Уладзімір Цэслер]] і [[Валерый Фёдаравіч Шкаруба|Валерый Шкаруба]], а камісарам выступаў італьянец Энца Фарнара. У далейшым нацыянальны павільён працягваў працаваць: у 2009 і 2011 гадах краіну прадстаўляў мастак і пісьменнік [[Артур Аляксандравіч Клінаў|Артур Клінаў]]. Сярод куратараў беларускіх праектаў у розныя гады былі [[Энца Фарнара]], [[Ларыса Міхневіч]] і [[Наталля Шаранговіч]].

=== Удзел Расіі і СССР ===
[[Файл:Russia pavilion Biennale Giardini art 2009.jpg|міні|Павільён Расіі ў 2009 годзе.]]
Расійскі павільён для Венецыянскага біенале быў пабудаваны ў 1914 годзе на сродкі мецэната Багдана Ханенкі па праекце вядомага архітэктара [[Аляксей Віктаравіч Шчусеў|Аляксея Шчусева]]. У першай жа выстаўцы 1914 года прынялі ўдзел 68 мастакоў, сярод якіх [[Леў Самойлавіч Бакст|Леў Бакст]], [[Міхаіл Аляксандравіч Урубель|Міхаіл Урубель]] і [[Барыс Міхайлавіч Кустодзіеў|Барыс Кустодзіеў]]. [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] рэгулярна прымаў удзел у выстаўках да пачатку 1930-х гадоў (дэманстраваліся творы [[Казімір Малевіч|К. Малевіча]], [[Аляксандр Аляксандравіч Дэйнека|А. Дэйнекі]], [[Кузьма Сяргеевіч Пятроў-Водкін|К. Пятрова-Водкіна]] і іншых), пасля чаго павільён быў зачынены да 1956 года, калі ўдзел быў адноўлены. У 1977 годзе адбылася выстаўка «Біенале дысідэнтаў», у якой удзельнічалі 99 мастакоў неафіцыйнага мастацтва, у тым ліку [[Ілля Іосіфавіч Кабакоў|Ілля Кабакоў]] і [[Эрык Уладзіміравіч Булатаў|Эрык Булатаў]]. У 2022 годзе выстаўка ў расійскім павільёне не адбылася з-за [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну]].

=== Удзел Польшчы ===
Польшча ўдзельнічае ў біенале з 1932 года. Польскі нацыянальны павільён, пабудаваны ў тым жа дзесяцігоддзі за кошт польскага ўрада, знаходзіцца пад апекай [[Нацыянальная галерэя мастацтва Захента|Нацыянальнай галерэі мастацтва «Захента»]] з Варшавы.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Гл. таксама ==
* [[Рымскае квадрыенале]]

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Выстаўкі сучаснага мастацтва Італіі]]
[[Катэгорыя:Міжнародныя выстаўкі]]
[[Катэгорыя:Культура Венецыі]]
[[Катэгорыя:Біенале]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1895 годзе]]</text>
      <sha1>oxeioo8idz6kfxlci5368vta1dye8wh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сцяг Мінесоты</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99165</id>
    <revision>
      <id>5131417</id>
      <parentid>4746650</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T09:00:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>ілюстрацыя</comment>
      <origin>5131417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1870" sha1="9f11ahzd55s4ea21dy0iw830xmy55sl" xml:space="preserve">{{Картка:Сцяг
 |назва     = Сцяг штата Мінесота
 |суб'ект   = [[Мінесота]]
 |ключ      = 
 |раён      =
 |рэгіён    =
 |краіна    =[[ЗША]]
 |выява     = Flag of Minnesota.svg
 |подпіс    = 
 |заснаваны ={{fd|11|05|2024}}
 |адменены  = 
 |заснаваны2= 
 |страчаны  = 
 |прапорцыя = 7:11
 |аўтары    = 
 |аўтар     = Andrew Prekker
 |ідэя      = 
 |праект    = 
 |дапрацоўка= 
 |мастак    = 
 |дызайн    = 
 |кансультант= 
 |сімволіка = 
 |выява2    = 
 |подпіс2   = 
 |прапорцыя2= 
 |аўтар2    = 
 |выява3    = 
 |подпіс3   = 
}}
'''Сцяг Мінесоты''' ({{lang-en|Flag of Minnesota}}) — адзін з дзяржаўных сімвалаў [[ЗША|амерыканскага]] [[штаты ЗША|штата]] [[Мінесота]].

На левым баку сцяга размешчана белая 8-канцовая зорка на цёмна-сінім фоне. Астатняя частка сцяга суцэльная, ярка-блакітная.

== Галерэя ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;162px&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
Файл:Flag_of_Minnesota_(1893–1957).svg|{{FIAV|historical}} Сцяг Мінесоты, 1893–1957, Obverse
Файл:Flag_of_Minnesota_(1893).svg|{{FIAV|historical}} Сцяг Мінесоты, 1893–1957, Reverse
Файл:Flag_of_Minnesota_(1957-1983).svg|{{FIAV|historical}} Сцяг Мінесоты, 1957–1983
Файл:Flag_of_Minnesota_(1983-2024).svg|{{FIAV|historical}} Сцяг Мінесоты, 1983–2024
Файл:Flag_of_Minnesota.svg|Сцяг Мінесоты, 2024-цяпер
&lt;/gallery&gt;{{Сцягі ЗША}}

[[Катэгорыя:Сцягі ЗША]]
{{DEFAULTSORT:Мінесота}}</text>
      <sha1>9f11ahzd55s4ea21dy0iw830xmy55sl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дастоеўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102444</id>
    <revision>
      <id>5131279</id>
      <parentid>4876211</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T01:47:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11267" sha1="posdt66xom32wdc22v33ksrxi34mz8p" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дастоеўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Іванаўскі раён]]
|Уключае                   = 12 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Дастоева]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = [[26 чэрвеня]] [[2013]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1572
  |Год перапісу            = 2009
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часовойпояс               = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 1
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дасто́еўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2010 года вёска) [[Дастоева]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Застружскі сельсавет''' у складзе Іванаўскага раёна [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Застружжа]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці. 26 лютага 1958 года цэнтр перанесены ў вёску Дастоева, сельсавет перайменаваны ў Дастоеўскі&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 лютага 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 3.&lt;/ref&gt;. 9 сакавіка 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Кротаўскі сельсавет|Кротаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.&lt;/ref&gt;. 25 снежня 1962 года сельсавет перададзены ў склад [[Драгічынскі раён|Драгічынскага раёна]] за выключэннем вёсак [[Атолчыцы]], [[Вілы (Іванаўскі раён)|Вілы]], [[Закуцце (Іванаўскі раён)|Закуцце]], [[Каралін (Іванаўскі раён)|Каралін]], [[Кротава (Іванаўскі раён)|Кротава]], [[Навасёлкі (Іванаўскі раён)|Навасёлкі]], [[Палкоцічы]], [[Скарацічы]], якія перададзены [[Пінскі раён|Пінскаму раёну]]&lt;ref&gt;[http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90610.htm Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 25 декабря 1962 г. Об укрупнении сельских районов Белорусской ССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190911125812/http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90610.htm |date=11 верасня 2019 }}&lt;/ref&gt;. З 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Іванаўскага раёна, вёскі Атолчыцы, Вілы, Закуцце, Каралін, Кротава, Навасёлкі, Палкоцічы, Скарацічы вернуты са складу [[Ахоўскі сельсавет|Ахоўскага сельсавета]] Пінскага раёна&lt;ref&gt;[http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90575.htm Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 6 января 1965 г. Об образовании новых районов Белорусской ССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190321144240/http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90575.htm|date=21 сакавіка 2019}}&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Дастоеўскага сельсавета было 14 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|21}}&lt;/ref&gt;. 21 ліпеня 1980 года скасаваны вёскі Закуцце і Скарацічы (зліліся з вёскай Палкоцічы)&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 ліпеня 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 31 (1657).&lt;/ref&gt;. 26 чэрвеня 2013 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Моладаўскі сельсавет|Моладаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913b0058875&amp;p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 26 июня 2013 г. № 287 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивановского района Брестской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210411005832/https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913b0058875&amp;p1=1|date=11 красавіка 2021}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1572 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 94,5 % — [[беларусы]], 2,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў паводле перапісу 2009 года |access-date=24 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

На момант скасавання ў сельсавет уваходзілі 12 населеных пунктаў: [[Атолчыцы]], [[Вілы (Іванаўскі раён)|Вілы]], [[Вулька Дастоеўская]], [[Дастоева]], [[Заруддзе (Моладаўскі сельсавет)|Заруддзе]], [[Застружжа]], [[Каралін (Іванаўскі раён)|Каралін]], [[Красіеўка]], [[Кротава (Іванаўскі раён)|Кротава]], [[Лысуха (Іванаўскі раён)|Лысуха]], [[Навасёлкі (Іванаўскі раён)|Навасёлкі]], [[Палкоцічы]].

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Дастоеўскі (да 1958 года Застружскі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Іванаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Дастоеўскі (да 1958 года Застружскі) сельсавет у [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] (1940—1962)}}
|спіс2        = {{Драгічынскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Дастоеўскі сельсавет у [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]] (1962—1965)}}
|спіс3        = {{Іванаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Дастоеўскі сельсавет у [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] (1965—2013)}}
}}

[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Іванаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Драгічынскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]]</text>
      <sha1>posdt66xom32wdc22v33ksrxi34mz8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Губіцкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102544</id>
    <revision>
      <id>5130933</id>
      <parentid>4826673</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T12:18:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5130933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8688" sha1="qhejm42emip9x7u4c5ulby5b0hz55os" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Губіцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = сельсавет
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Буда-Кашалёўскі раён]]
|Уключае                   = 22 населеныя пункты
|Сталіца                   = [[Губічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Губічы]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1343
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = https://buda-koshelevo.gomel-region.by/ru/gub_sov/
|Заўвагі                   = 
}}
'''Гу́біцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2009 года вёска) [[Губічы (Буда-Кашалёўскі раён)|Губічы]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. З 27 кастрычніка 1927 года ў складзе [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Буда-Кашалёўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Губіцкага сельсавета 11 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|75}}&lt;/ref&gt;. 8 жніўня 1984 года скасаваны пасёлак [[Падлессе (Буда-Кашалёўскі раён)|Падлессе]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 8 жніўня 1984 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1984, № 26 (1796).&lt;/ref&gt;. 1 снежня 2009 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Старабудскі сельсавет|Старабудскага сельсавета]] (13 населеных пунктаў: [[Асавок (Буда-Кашалёўскі раён)|Асавок]], [[Баец (Буда-Кашалёўскі раён)|Баец]], [[Барок (Буда-Кашалёўскі раён)|Барок]], [[Васход (Буда-Кашалёўскі раён)|Васход]], [[Даліна (Буда-Кашалёўскі раён)|Даліна]], [[Елянец]], [[Лявады]], [[Недайка]], [[Падчыстае]], [[Салаўёў (Губіцкі сельсавет)|Салаўёў]], [[Старая Буда (Буда-Кашалёўскі раён)|Старая Буда]], [[Светлы (Буда-Кашалёўскі раён)|Светлы]], [[Ясмень]])&lt;ref&gt;[http://pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277 Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf |date=29 кастрычніка 2013 }}&lt;/ref&gt;. 22 сакавіка 2018 года скасаваны пасёлак [[Салаўёў (Губіцкі сельсавет)|Салаўёў]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D918g0089081&amp;p1=1 Решение Буда-Кошелевского районного Совета депутатов от 22 марта 2018 г. № 11 О некоторых вопросах административнотерриториального устройства Буда-Кошелевского района]&lt;/ref&gt;.

У склад Губіцкага сельсавета ўваходзілі ў наш час не існыя: да 1930 года пасёлак Дубенск, да 1964 года пасёлак Падлессе (да 1929 года меў назву Пяціхатка).

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (10 населеных пунктаў) — 772 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 93,1 % — [[беларусы]], 4,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 красавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (22 населеныя пункты) — 1343 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с.

== Спасылкі ==
* {{archives.gov.by|117811}}

{{Губіцкі сельсавет}}
{{Буда-Кашалёўскі раён}}

[[Катэгорыя:Губіцкі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>qhejm42emip9x7u4c5ulby5b0hz55os</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гусявіцкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102549</id>
    <revision>
      <id>5130972</id>
      <parentid>4848115</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5130972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9579" sha1="rw8nz2lko1i9qd9swj4udjw78u2nfv0" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Гусявіцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = сельсавет
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Буда-Кашалёўскі раён]]
|Уключае                   = 10 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Старая Гусявіца]]
|Датаўтварэння             = [[30 снежня]] [[1927]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1336
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = https://buda-koshelevo.gomel-region.by/ru/gusev_sov/
|Заўвагі                   = 
}}
'''Гусяві́цкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Буда-Кашалёўскі раён|Буда-Кашалёўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Старая Гусявіца]].

== Гісторыя ==
Утвораны 30 снежня 1927 года ў складзе [[Уваравіцкі раён|Уваравіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]] шляхам аб’яднання скасаваных [[Новагусявіцкі сельсавет|Новагусявіцкага]] і [[Старагусявіцкі сельсавет|Старагусявіцкага]] сельсаветаў. Цэнтр — вёска [[Новая Гусявіца]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ва Уваравіцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Пянчынскі сельсавет|Пянчынскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. З 17 красавіка 1962 года ў складзе Буда-Кашалёўскага раёна. 27 верасня 1973 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Старая Гусявіца. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Гусявіцкага сельсавета 17 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|75}}&lt;/ref&gt;. 7 чэрвеня 1979 года скасаваны пасёлак [[Новае Жыццё (Гусявіцкі сельсавет)|Новае Жыццё]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 7 чэрвеня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).&lt;/ref&gt;, 13 мая 1982 года — пасёлак [[Івашкаў]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 13 мая 1982 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1982, № 16 (1714).&lt;/ref&gt;, 13 лістапада 1987 года — пасёлак [[Чырвоная Хачэмля]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 13 лістапада 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 9 (1923).&lt;/ref&gt;, 16 жніўня 2016 года — пасёлак [[Калініна (Гусявіцкі сельсавет)|Калініна]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D916g0078312 Решение Буда-Кошелевского районного Совета депутатов от 16 августа 2016 г. № 77 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района]&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
У склад Гусявіцкага сельсавета ўваходзілі населеныя пункты, якія зараз не існуюць: да 1934 года — пасёлак Шульскае, да 1947 года — пасёлак Вараі, да 1979 года — пасёлак Новае Жыццё, да 1982 года — пасёлак Івашкаў, да 1983 года — пасёлак Бярозавае Балота, да 1984 года — пасёлак Чырвоная Хачэмля.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (11 населеных пунктаў) — 1578 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 96,3 % — [[беларусы]], 2,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 красавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (10 населеных пунктаў) — 1336 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с.

== Спасылкі ==
* {{archives.gov.by|99065}}

{{Гусявіцкі сельсавет}}
{{Буда-Кашалёўскі раён}}

[[Катэгорыя:Гусявіцкі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Уваравіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1927 годзе]]</text>
      <sha1>rw8nz2lko1i9qd9swj4udjw78u2nfv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дантэ Габрыэл Расеці</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107388</id>
    <revision>
      <id>5131263</id>
      <parentid>5008992</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T23:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7787" sha1="fqu5rfauaoc2xb2b2rneh9yqz767oix" xml:space="preserve">{{Мастак
|фон              = 
|імя              = Дантэ Габрыэл Расеці
|арыгінал імя   = Dante Gabriel Rossetti
|імя пры нараджэнні = Габрыэл Чарлз Дантэ Расеці
|партрэт          = Dante Gabriel Rossetti by George Frederic Watts.jpg
|шырыня           = 200px
|загаловак        = Партрэт пэндзля Джорджа Фрэдэрыка Уотса
|дата нараджэння  = 12.05.1828
|месца нараджэння =
|дата смерці      = 09.04.1882
|месца смерці     =
|паходжанне    = 
|падданства    = 
|грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}
|жанр          = 
|вучоба        = 
|стыль         = [[прэрафаэлітызм]]
|працы         = [[Дабравешчанне, карціна Расеці|Дабравешчанне]]&lt;br /&gt;[[Beata Beatrix, карціна Расеці|Beata Beatrix]]
|заступнікі    = 
|уплыў         = 
|уплыў на      = 
|узнагароды    = 
|сайт          = 
|вікісховішча  = 
}}
'''Дантэ Габрыэл Расеці''' ({{lang-en|Dante Gabriel Rossetti}}, сапр. імя Габрыэл Чарлз Дантэ; {{ДН|12|5|1828}}, [[Лондан]] — {{ДС|9|4|1882}}) — англійскі [[жывапіс]]ец і [[паэт]].

== Творчасць ==
Вучыўся ў [[Лондан]]е ў рысавальнай школе Х. Сэса (з 1843 г.), у Акадэміі мастацтваў (з 1845 г.), пазней у М. Браўна.

[[File:Dante Gabriel Rossetti - The Girlhood of Mary Virgin.jpg|thumb|left|«Дзяцінства Марыі» (1849)]]
Адзін з заснавальнікаў «Брацтва прэрафаэлітаў» (гл. [[Прэрафаэліты]]). Адхіляў «вульгарны празаізм» у тагачасным мастацтве, шукаў тэмы і сюжэты ў мастацтве італьянскіх прымітываў і паэзіі італьянскага сярэдневякоўя, Ранняга [[Адраджэнне|Адраджэння]] (асабліва ў [[Дантэ]]), сярэдневяковых [[легенда]]х і хроніках, творах англійскіх рамантыкаў, надаваў вобразам адчувальна-пачуццёвы характар і містычную афарбоўку.

[[File:Dante Gabriel Rossetti - Beata Beatrix, 1864-1870.jpg|thumb|left|«Беата Беатрыкс» (1863)]]
Жывапісныя работы вызначаюцца парадаксальным спалучэннем інтэнсіўнасці пачуццяў гераінь (пісаў выключна жаночыя персанажы) і знешняй статычнасці, скаванасці поз і жэстаў; аб’яднаннем аб’ёмна выпісаных фігур з умоўным дэкаратыўным фонам (часта ўзор з [[Ліст|лісця]] і [[Кветка|кветак]]); яркай паліхроміяй і тонкай лінеарнасцю кампазіцый, якія папярэднічалі стылю [[мадэрн]]: «Дзяцінства Марыі» (1849), «Дабравешчанне» (1850), «Беата Беатрыкс» (1863), «Каханая» (1865—1866), «Сон Дантэ» (1870—1871) і інш. Размаляваў хол Оксфардскага таварыства ў Лондане (1857), афармляў кнігі, рабіў эскізы [[вітраж]]оў і [[пано]] (з У. Морысам).

[[File:Dante Gabriel Rossetti - Joan of Arc (1882).jpg|thumb|«[[Жанна д’Арк, карціна Расеці|Жанна д’Арк]]» (1882)]]
Літаратурным творам уласцівы жыццёвасць і пераканаўчасць вобразаў, пластычнасць мовы, дакладнасць [[Метафара|метафар]], нечаканасць асацыяцый і сакавітасць дэталей: зборнікі «Вершы» (1870), «Балады і санеты» (т. 1—2, 1881). Аўтар [[П’еса|п’есы]] «Трагедыя караля», філасофскай [[Паэма|паэмы]] «Цяжар Ніневіі» (1856) і інш., перакладаў.

== Бібліяграфія ==
I. Collected works, 2 vv., 1886; Letters, 2 vv., 1895; Preraphaelite diaries a. letters, 1900; Letters to his publisher, F. S. Ellis, L., 1928.

II. Swinburne A. C., Essays a. studies, 1875; Sharp W., D. G. Rossetti, 1882; Hamilton W., The aesthetic movement in England, 1882; Pater W., D. G. Rossetti (the English poets, ed. Ward, v. IV), 1883; Knight J., Life of D. G. Rossetti, 1887 (с библиограф.); Benson A. C., D. G. Rossetti (English men of letters), 1904; Brooke S. A., A study of Clough Arnold, Rossetti a. Morris, 1908; Boas F. S., Rossetti a. his poetry, 1914; Dupré H., Un italien d’Angleterre, P., 1921; Caine H., Recollections of Rossetti, 1928, Bachschmidt F. W., Das italienische Element in D. G. Rossetti, Münster Diss., Breslau, 1930; Klenk H., Nachwirkung D. G. Rossettis, Erlanger Diss., 1932; Waller R. D., The Rossetti Family, 1824—1854, 1932; Klinnert A., D. G. Rossetti u. St. George, Diss., Würzburg, 1933. Венгерова З., Собр. сочин., т. I., СПБ., 1913, Д. Г. Россетти.

III. Rossetti W. M., Bibliography of the works of D. G. Rossetti, 1905.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Расеці // {{Крыніцы/БелЭн|13}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Dante Gabriel Rossetti}}
* [http://www.rossettiarchive.org/ The Complete Writings and Pictures of Dante Gabriel Rossetti] {{ref-en}}
* [http://www.artrenewal.org/asp/database/art.asp?aid=76 Art Renewal Center — Біяграфія, карціны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20030622145556/http://www.artrenewal.org/asp/database/art.asp?aid=76 |date=22 чэрвеня 2003 }} {{ref-en}}
* [http://www.tendreams.org/rossetti.htm Карціны] {{ref-en}}
* [http://www.liverpoolmuseums.org.uk/walker/exhibitions/rossetti/index.asp National Museums Liverpool — Rossetti exhibition] {{ref-en}}
* [http://www.all-art.org/neoclasscism/rossetti1.html History of art: Neoclassicism and Romanticism] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160616202307/http://www.all-art.org/neoclasscism/rossetti1.html |date=16 чэрвеня 2016 }} {{ref-en}}
* [http://www.lizziesiddal.com/ Exploring Elizabeth Siddal: Beyond the Myth] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20040325185140/http://www.lizziesiddal.com/ |date=25 сакавіка 2004 }} {{ref-en}}
* [http://www.artmagick.com/galleries/siddal/ Elizabeth (Lizzie) Siddal] {{ref-en}}
* [http://www.unc.edu/~hallybur/siddall6.html Elizabeth Siddall: A Pathfinder] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081012125410/http://www.unc.edu/%7Ehallybur/siddall6.html |date=12 кастрычніка 2008 }} {{ref-en}}

{{Продкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Расеці Дантэ Габрыэл}}
[[Катэгорыя:Мастакі Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Англамоўныя паэты]]
[[Катэгорыя:Мастакі рамантызму]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі рамантызму]]
[[Катэгорыя:Прэрафаэліты]]
[[Катэгорыя:Карціны Дантэ Габрыэля Расеці|*]]</text>
      <sha1>fqu5rfauaoc2xb2b2rneh9yqz767oix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лідар FM (радыёстанцыя)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108582</id>
    <revision>
      <id>5130994</id>
      <parentid>4068223</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:31:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5130994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6633" sha1="js638drd94l3grs7rmloi6aoxj1p0r7" xml:space="preserve">{{Радыёстанцыя
 | назва_радыёстанцыі    = '''Радыёстанцыя&lt;br /&gt;
&quot;Лідар FM&quot;'''
 | поўнае_назва          = 
 | лагатып               =
 | горад                 = 
 | краіна                ={{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]] 
 | слоган                = '''&quot;Слухай тое, што падабаецца!&quot;'''
 | фармат                = 15+
 | музфармат             = 
 | частата               = 94,3 FM
 | шчогла                = 
 | магутнасць            = 
 | час_вяшчання          = 
 | зона_вяшчанні         = Ліда, Лідскі, Воранаўскі, Іўеўскі, Навагрудскі, Дзятлаўскі і Слонімскі раёны
 | створаны              = 14 кастрычніка 2004 года
 | зачынены              = 
 | замяніў               = 
 | заменены              = 
 | доля                  = 
 | каардынаты            = 
 | заснавальнік          = Лідскі раённы выканаўчы камітэт
 | уладальнік            = 
 | кіраўнікі             = [[Ніна Міхайлаўна Пазняк|Ніна Пазняк]] - дырэктар
 | сайт                  = http://liderfm.by/
 | on-line_трансляцыя    = 
}}
'''Лідар FM''' — інфармацыйна-музычная радыёстанцыя кругласутачнага вяшчання Лідскага рэгіёна.

== Гісторыя ўзнікнення ==
Радыё Лідар FM працуе на Гродзеншчыне ў горадзе Лідзе. Лідскае радыё з'явілася за некалькі дзён да пачатку Вялікай Айчыннай вайны. Інфармацыя пра гэту падзею была размешчана ў мясцовай газеце '''«Наперад»'''. У часы Вялікай Айчыннай вайны не працавала. Вяшчанне Лідскае радыё аднавіла 9 ліпеня 1960 года, існавала як аддзел газеты «Наперад». Яго ўзначаліў лектар гаркама партыі Паўлаў.
&lt;br /&gt;У 1986 годзе на Лідскае радыё прыйшла [[Ніна Міхайлаўна Пазняк|Ніна Пазняк]]. Па яе ініцыятыве радыё пачало працаваць асобна ад газеты. Час вяшчання спачатку не перавышаў гадзіны, а потым трох з паловай гадзін. Праз 63 гады з моманту першага выхаду ў эфір Лідскага радыё у яго гісторыі адбылася значная падзея: 14 кастрычніка 2004 года Лідскае радыё ўпершыню выйшла на сваёй частаце 70,3 і пачало вяшчаць 18 гадзін у суткі. Слухаць радыёпраграмы змаглі гараджане і жыхары Лідскага раёна.
З 3 ліпеня 2010 года Лідскае радыё выходзіць на частаце '''94,3 МГц.''' Слухачамі сталі жыхары суседніх раёнаў (Воранаўскага, Іўеўскага, Навагрудскага, Дзятлаўскага і Слонімскага).

Радыус прыёму — 50 кіламетраў. Са зменай частаты радыё змянілася назва — цяпер гэта радыё Лідар FM.
Вяшчанне кругласутачнае.

== Спецыфіка эфіру ==

=== Інфармацыйна-аналітычны блок ===
5-мінутныя інфармацыйныя выпускі выходзяць 14 разоў на дзень (у выхадныя — 4 разы). Слухачы атрымліваюць інфармацыю аб падзеях у раёне, вобласці, рэспубліцы і свеце.
На працягу дня ў эфіры гучаць розныя рубрыкі і аўтарскія праграмы. Кожная раніца пачынаецца з праграмы '''«Службы горада інфармуюць»''', дзе работнікі раённай бальніцы, аддзела ўнутраных спраў і раённага аддзела па надзвычайных сітуацыях знаёмяць з сітуацыяй у раёне за мінулыя суткі. Штодзень, дазваніўшыся раніцай у рубрыку '''«Гарачая лінія»''', слухачы могуць задаваць пытанні чыноўнікам ці расказаць пра сваю праблему. Адказы і каментарыі ім даюцца вечарам. Ёсць у першай палове дня і забаўляльныя рубрыкі. Напрыклад, '''«Эфірныя штучкі»''', дзе расказваецца пра гэты дзень у гісторыі.
У 11 гадзін увазе слухачоў інфармацыя на дарогах Гродзеншчыны ад упраўлення ДАІ Гродзенскай вобласці.

=== Аўтарскія праекты ===
Лідар FM мае 17 аўтарскіх праграм (штодзень у эфір выходзяць 3): «Аўтадрайв», «Лічбавы агляд», «На шляху да здароўя»'''. Выходзіць на Лідар FM праграма для жанчын '''«Лэдзі Стайл»''' і для мужчын '''«Характар»'''. Людзі рознага ўзросту ўдзельнічаюць у штодзённых радыёконкурсах, радыёвіктарынах і радыёрозыгрышах.

=== Музычна-забаўляльны блок ===
Абавязковая ўмова музычнага напаўнення эфіру — 75 % беларускіх выканаўцаў. Радыёстанцыя супрацоўнічае з выканаўцамі і аўтарамі песень.

== Спасылкі ==
* [http://liderfm.by// Афіцыйная старонка Лідар FM] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160502201542/http://liderfm.by/ |date=2 мая 2016 }}
{{Радыёстанцыі Беларусі}}
[[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]]</text>
      <sha1>js638drd94l3grs7rmloi6aoxj1p0r7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рымскае квадрыенале</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111706</id>
    <revision>
      <id>5131195</id>
      <parentid>4449797</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:39:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Рымская квадрыенале]] у [[Рымскае квадрыенале]]: квадрыенале ніякага роду</comment>
      <origin>4449797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3943" sha1="8989z7e5lgf2jbwd8iim5d9tom9diza" xml:space="preserve">[[File:Paolo Monti - Servizio fotografico (Italia, 1965) - BEIC 6343298.jpg|thumb|[[Giò Pomodoro]], IX Рымская Квадрыенале. Фота [[Паола Монці]].]]

'''Рымская Квадрыенале''' ([[італьянская мова|іт.]] ''Quadriennale di Roma'') — некамерцыйная арганізацыя па прасоўванні сучаснага італьянскага мастацтва.

Яе назва паходзіць ад выстаўкі, якая праводзіцца кожныя чатыры гады, што закладзена ў яе статуце. Размяшчаецца ў Рыме ў манументальным комплексе [[Віла Карпенья]].

== Выстаўкі ==
Усе галоўныя выстаўкі Рымскай Квадрыенале праводзяцца на сваім гістарычным месцы — у рымскім [[Выставачны палац (Рым)|Выставачным палацы]], акрамя выпадкаў, азначаных ніжэй.

* I Квадрыенале, студзень — чэрвень [[1931]].
* II Квадрыенале, люты — ліпень [[1935]].
* III Квадрыенале, люты — ліпень [[1939]].
* IV Квадрыенале, май — ліпень [[1943]].
* V Квадрыенале, сакавік — май [[1948]].
* VI Квадрыенале, снежань [[1951]] — красавік [[1952]].
* VII Квадрыенале, лістапад [[1955]]—[[1956]].
* VIII Квадрыенале, снежань [[1959]] — красавік [[1960]].
* IX Квадрыенале, кастрычнік [[1965]] — сакавік [[1966]].
* X Квадрыенале, 5 выставак:
** лістапад — снежань [[1972]].
** люты — сакавік [[1973]].
** май — чэрвень [[1973]].
** сакавік — красавік [[1975]].
** чэрвень — ліпень [[1977]].
* XI Квадрыенале, [[Палац з’ездаў (Рым)|Палац з'ездаў]], [[Квартал сусветнай выстаўкі]], [[Рым]], май — жнівень [[1986]].
* XII Квадрыенале, 2 выстаўкі:
** ліпень — верасень [[1992]].
** [[Выставачны палац (Рым)|Выставачны палац]] і мацаніянскае крыло вакзала [[Тэрміні]], верасень — лістапад [[1996]].
* 1999. XIII Квадрыенале, [[Выставачны палац (Рым)|Выставачны палац]], чэрвень — верасень [[1999]].
* XIV Квадрыенале, 3 выстаўкі:
** [[Каралеўскі палац, Неапаль|Каралеўскі палац]], [[Неапаль]], лістапад [[2003]] — студзень [[2004]].
** [[Палац пасоўвання вытанчаных мастацтваў]], [[Турын]], студзень — сакавік [[2004]].
** [[Нацыянальная галерэя сучаснага мастацтва]], [[Рым]], сакавік — май [[2005]].
* XV Квадрыенале, чэрвень — верасень [[2008]].&lt;ref&gt;[http://english.palazzoesposizioni.it/canale.asp?id=256 15th Rome Quadrennial]{{Недаступная спасылка}} at [[Palazzo delle Esposizioni]] official website.&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Венецыянская біенале]]
* [[Рымскі кінафестываль]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.quadriennalediroma.org/indexEng.html '''Fondazione La Quadriennale di Roma''' афіцыйны вэбсайт.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081010155525/http://www.quadriennalediroma.org/indexEng.html |date=10 кастрычніка 2008 }}

[[Катэгорыя:Культура Італіі]]</text>
      <sha1>8989z7e5lgf2jbwd8iim5d9tom9diza</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131197</id>
      <parentid>5131195</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5131197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3945" sha1="8mqqd745n7km0572fchrmj4nl4kf0ec" xml:space="preserve">[[File:Paolo Monti - Servizio fotografico (Italia, 1965) - BEIC 6343298.jpg|thumb|[[Giò Pomodoro]], IX Рымскае квадрыенале. Фота [[Паола Монці]].]]

'''Рымскае квадрыенале''' ([[італьянская мова|іт.]] ''Quadriennale di Roma'') — некамерцыйная арганізацыя па прасоўванні сучаснага італьянскага мастацтва.

Яе назва паходзіць ад выстаўкі, якая праводзіцца кожныя чатыры гады, што закладзена ў яе статуце. Размяшчаецца ў Рыме ў манументальным комплексе [[Віла Карпенья]].

== Выстаўкі ==
Усе галоўныя выстаўкі Рымскага квадрыенале праводзяцца на сваім гістарычным месцы — у рымскім [[Выставачны палац (Рым)|Выставачным палацы]], акрамя выпадкаў, азначаных ніжэй.

* I Квадрыенале, студзень — чэрвень [[1931]].
* II Квадрыенале, люты — ліпень [[1935]].
* III Квадрыенале, люты — ліпень [[1939]].
* IV Квадрыенале, май — ліпень [[1943]].
* V Квадрыенале, сакавік — май [[1948]].
* VI Квадрыенале, снежань [[1951]] — красавік [[1952]].
* VII Квадрыенале, лістапад [[1955]]—[[1956]].
* VIII Квадрыенале, снежань [[1959]] — красавік [[1960]].
* IX Квадрыенале, кастрычнік [[1965]] — сакавік [[1966]].
* X Квадрыенале, 5 выставак:
** лістапад — снежань [[1972]].
** люты — сакавік [[1973]].
** май — чэрвень [[1973]].
** сакавік — красавік [[1975]].
** чэрвень — ліпень [[1977]].
* XI Квадрыенале, [[Палац з’ездаў (Рым)|Палац з'ездаў]], [[Квартал сусветнай выстаўкі]], [[Рым]], май — жнівень [[1986]].
* XII Квадрыенале, 2 выстаўкі:
** ліпень — верасень [[1992]].
** [[Выставачны палац (Рым)|Выставачны палац]] і мацаніянскае крыло вакзала [[Тэрміні]], верасень — лістапад [[1996]].
* 1999. XIII Квадрыенале, [[Выставачны палац (Рым)|Выставачны палац]], чэрвень — верасень [[1999]].
* XIV Квадрыенале, 3 выстаўкі:
** [[Каралеўскі палац, Неапаль|Каралеўскі палац]], [[Неапаль]], лістапад [[2003]] — студзень [[2004]].
** [[Палац пасоўвання вытанчаных мастацтваў]], [[Турын]], студзень — сакавік [[2004]].
** [[Нацыянальная галерэя сучаснага мастацтва]], [[Рым]], сакавік — май [[2005]].
* XV Квадрыенале, чэрвень — верасень [[2008]].&lt;ref&gt;[http://english.palazzoesposizioni.it/canale.asp?id=256 15th Rome Quadrennial]{{Недаступная спасылка}} at [[Palazzo delle Esposizioni]] official website.&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==
* [[Венецыянская біенале]]
* [[Рымскі кінафестываль]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.quadriennalediroma.org/indexEng.html '''Fondazione La Quadriennale di Roma''' афіцыйны вэбсайт.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081010155525/http://www.quadriennalediroma.org/indexEng.html |date=10 кастрычніка 2008 }}

[[Катэгорыя:Культура Італіі]]</text>
      <sha1>8mqqd745n7km0572fchrmj4nl4kf0ec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джордж Майкл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111776</id>
    <revision>
      <id>5131312</id>
      <parentid>4510452</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T05:54:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3443" sha1="ctnrgkfes2lz7wkb0cxxpl0qtlz6dau" xml:space="preserve">{{Музыкант
|Поўнае імя       = Георгіяс Кірыякас Панаёту
|Калектывы        = [[Wham!]]
|Супрацоўніцтва   = [[Эндру Рыджлі]], [[Арэта Франклін]], [[Элтан Джон]]
|Лэйблы           = [[Epic Records]], [[Sony Music]], [[Aegean]], [[Virgin]]
}}
'''Гіоргіяс Кірыя́кас Панаёту''' ({{lang-el|Γιώργος-Κυριάκος Παναγιώτου}}; {{ДН|25|06|1963}}, [[Лондан]] — {{ДС|25|12|2016}}, [[Оксфардшыр]]), больш вядомы пад псеўданімам '''Джордж Майкл''' ({{lang-en|George Michael}}) — папулярны брытанскі спявак. За яго сольную кар’еру і пакуль ён быў удзельнікам дуэта «Wham!» былі прададзены каля 80 мільёнаў яго запісаў. Уладальнік двух прэмій «[[Грэмі]]» — за «альбом года» («Faith», 1988 год) і лепшы R&amp;B дуэт (з [[Арэта Франклін|Арэтай Франклін]], 1987 год).

== Дыскаграфія ==
{{Асноўны артыкул|Дыскаграфія Джорджа Майкла}}

=== Альбомы ===
* [[Faith, альбом Джорджа Майкла|Faith]] ([[1987]])
* [[Listen Without Prejudice, Vol. 1]] ([[1990]])
* [[Older]] ([[1996]])
* [[Ladies And Gentlemen: The Best Of George Michael]] ([[1998]])
* [[Songs From The Last Century]] ([[1999]])
* [[Patience]] ([[2004]])
* [[Twenty Five]] ([[2006]])

=== Сінглы, якія ўзначальвалі [[Billboard Hot 100]] ===

* «Careless Whisper» (1985)
* «I Knew You Were Waiting For Me» (1986, дуэт з Арэтай Франклін)
* «Faith» (1987)
* «Father Figure» (1988)
* «One More Try» (1988)
* «Monkey» (1988)
* «Praying For Time» (1990)
* «Don’t Let the Sun Go Down on Me» (1991, дуэт з Элтанам Джонам).

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{вікісховішча}}
* [http://www.georgemichael.com Афіцыйны сайт Джорджа Майкла]
* [http://www.georgemichael.ru/ Джордж Майкл — Расія (GeorgeMichael.ru): фан-клуб, дыскаграфія, музыка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071024011836/http://www.georgemichael.ru/ |date=24 кастрычніка 2007 }}
* {{myspace|georgemichael|Джордж Майкл}}
* {{youtube.com|georgemofficial|Джорджа Майкла}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Майкл Джордж}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лондане]]
[[Катэгорыя:Спевакі Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы]]
[[Катэгорыя:Выканаўцы, якія ўзначальвалі Billboard Hot 100]]
[[Катэгорыя:Выканаўцы Epic Records]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Ivor Novello Awards]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards]]
[[Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]]
[[Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Актывісты ЛГБТ-руху ў Вялікабрытаніі]]</text>
      <sha1>ctnrgkfes2lz7wkb0cxxpl0qtlz6dau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эдвард Халет Кар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112001</id>
    <revision>
      <id>5131345</id>
      <parentid>5016325</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:05:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8156" sha1="h9w8bura64dmomyvk5u1rv7yio31guz" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Кар}}
{{Вучоны 
| Імя                  = Эдвард Хэлет Кар
| Арыгінал імя       = Edward Hallett Carr
| Фота                 = 
| Шырыня               = 
| Грамадзянства =  
| Навуковая сфера = [[Гісторыя СССР]], [[гістарыяграфія]], [[тэорыя міжнародных адносін]]
| Месца працы =
| Альма-матэр = 
| Навуковы кіраўнік =
| Знакамітыя вучні =
| Вядомы як = [[гісторык]], [[дыпламат]], спецыяліст па [[Міжнародныя адносіны|міжнародным адносінам]], [[саветолаг]], [[журналіст]]
| Дзеці = 1 сын
| Узнагароды і прэміі =
| Сайт =
}}
'''Эдвард Хэлет «Тэд» Кар''' ({{lang-en|Edward Hallett &quot;Ted&quot; Carr}}, [[28 чэрвеня]] [[1892]], [[Лондан]] — [[3 лістапада]] [[1982]], Лондан) — брытанскі гісторык, журналіст і даследчык міжнародных адносін, праціўнік [[эмпірызм]]у ў [[гістарыяграфія|гістарыяграфіі]]. Камандор [[ордэн Брытанскай імперыі|ордэна Брытанскай імперыі]]. Як навуковец вядомы чатырнаццацітомным даследаваннем «Гісторыя Савецкай Расіі», якое змяшчае ўсебаковую ацэнку савецкай гісторыі з 1917 па 1929 года, за даследаванні міжнародных адносін і за  кнігу «Што такое гісторыя?», якая выйшла ў 1961 годзе.

== Спіс твораў ==
* «Turgenev and Dostoyevsky» pages 156—163 from ''The Slavonic and East European Review'', Volume 8, Issue # 22 June 1929.
* «Was Dostoyevsky an Epileptic?» pages 424—431 from ''The Slavonic and East European Review'', Volume 9, Issue # 26, December 1930.
* ''Dostoevsky (1821—1881): a New Biography'', New York: Houghton Mifflin, 1931.
* ''The Romantic Exiles: a Nineteenth Century Portrait Gallery'', London: Victor Gollancz, 1933 and was also published in paperback by Penguin in 1949 and again in 1968.
* ''Karl Marx: a Study in Fanaticism'', London: Dent, 1934.
* ''Michael Bakunin'', London: Macmillan, 1937.
* ''International Relations Since the Peace Treaties'', London, Macmillan, 1937
* ''The Twenty Years Crisis, 1919—1939: an Introduction to the Study of International Relations'', London: Macmillan, 1939, revised edition, 1946.
* Review of ''The Communist International'' by [[Franz Borkenau]] pages 444—445 from ''International Affairs'', Volume 18, Issue # 3, May — June 1939.
* ''Britain : A Study Of Foreign Policy From The Versailles Treaty To The Outbreak Of War'', London ; New York : Longmans, Green and Co., 1939.
* ''Conditions of Peace'', London: Macmillan, 1942.
* Review of ''A Survey of Russian History'' by B.H. Summer pages 294—295 from ''International Affairs'', Volume 20, Issue # 2, April 1944.
* ''Nationalism and After'', London: Macmillan, 1945.
* Review of ''Patterns of Peacemaking'' by David Thomson, Ernst Mayer and Arthur Briggs page 277 from ''International Affairs'', Volume 22, Issue # 2 March 1946.
* Review of ''Building Lenin’s Russia'' by Simon Liberman page 303 from ''International Affairs'', Volume 22, Issue # 2, March 1946.
* ''The Soviet Impact on the Western World'', 1946.
* «From Munich to Moscow» pages 3–17 from ''Soviet Studies'', Volume 1, Issue # 1, June, 1949.
* ''A History of Soviet Russia'', Collection of 14 volumes, London: Macmillan, 1950—1978. The first three titles being ''The Bolshevik Revolution'' (3 volumes), ''The Interregnum'' (1 volume), ''Socialism In One County'' (5 volumes) and ''The Foundations of A Planned Economy'' (5 volumes).
* ''The New Society'', London: Macmillan, 1951
* ''German-Soviet Relations Between the Two World Wars, 1919—1939'', London, Geoffrey Cumberlege 1952.
* «'Russia and Europe' As A Theme of Russian History» pages 357—393 from ''Essays Presented to Sir Lewis Namier'' edited by Richard Pares and A.J.P. Taylor, New York: Books for Libraries Press, 1956, 1971, ISBN 0-8369-2010-4.
* «Some Notes on Soviet Bashkiria» pages 217—235 from ''Soviet Studies'', Volume 8, Issue # 3 January 1957.
* «Pilnyak and the Death of Frunze» pages 162—164 from ''Soviet Studies'', Volume 10, Issue # 2 October 1958.
* ''What is History?'', 1961, revised edition edited by R.W. Davies, Harmondsworth: Penguin, 1986.
* ''1917 Before and After'', London: Macmillan, 1969; American edition: ''The October Revolution Before and After'', New York: Knopf, 1969.
* ''The Russian Revolution: From Lenin to Stalin (1917—1929)'', London: Macmillan, 1979.
* ''From Napoleon to Stalin and Other Essays'', New York: St. Martin’s Press, 1980.
* ''The Twilight of the Comintern, 1930—1935'', London: Macmillan, 1982.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* БЭ ў 18 тамах., Т.8. Мн., 1999, С.37
* [https://www.academia.edu/5539595/History_of_the_Historical_Thought_In_Belarusian_full_text_edition_ Самахвалаў, Д. С. Гісторыя гістарычнай думкі : курс лекцый / Д. С. Самахвалаў. — Мінск : БДУ, 2013]. — С. 93 — 94. ISBN 978-985-518-807-1

== Пераклады ==
* [http://www.belhistory.eu/edvard-g-kar-gistoryk-i-yago-fakty/ Эдвард Г. Кар. Гiсторык i яго факты]

== Спасылкі ==
* [http://www.ce-review.org/00/41/books41_stout.html The Vices of Integrity: E H Carr] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080215075836/http://www.ce-review.org/00/41/books41_stout.html |date=15 лютага 2008 }}
* [http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/the_tls/article3490032.ece E. H. Carr: historian of the future] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080516030341/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/the_tls/article3490032.ece |date=16 мая 2008 }}
* [http://www.history.ac.uk/ihr/Focus/Whatishistory/carr1.html Review of What is History?] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130112212711/http://www.history.ac.uk/ihr/Focus/Whatishistory/carr1.html |date=12 студзеня 2013 }}
* [http://www.history.ac.uk/ihr/Focus/Whatishistory/evans10.html The Two Faces of E.H. Carr] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110809211116/http://www.history.ac.uk/ihr/Focus/Whatishistory/evans10.html |date=9 жніўня 2011 }} by Richard J. Evans
* [http://berlin.wolf.ox.ac.uk/published_works/singles/bib45a.pdf E.H. Carr Studies in Revolutions]
* [http://www.londonsocialisthistorians.org/newsletter/articles.pl/noframes/read/41 E. H. Carr and Isaac Deutscher: A Very Special Relationship] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080703214812/http://www.londonsocialisthistorians.org/newsletter/articles.pl/noframes/read/41 |date=3 ліпеня 2008 }}
* [http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=5801 Review of The Vices of Integrity]
* [http://www.history.ac.uk/makinghistory/historians/carr_edward.html Эдвард Кар у Making history] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121103182400/http://www.history.ac.uk/makinghistory/historians/carr_edward.html |date=3 лістапада 2012 }}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Кар Эдвард Халет}}
[[Катэгорыя:Камандоры ордэна Брытанскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Кембрыджскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Журналісты Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Марксісты]]
[[Катэгорыя:Саветолагі]]
[[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Крыжа Свабоды (Эстонія)]]</text>
      <sha1>h9w8bura64dmomyvk5u1rv7yio31guz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юльюш Клос</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114408</id>
    <revision>
      <id>5131135</id>
      <parentid>4769918</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:51:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5131135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17495" sha1="f62ke2iye5buv8jht1z8z1k9lev9awc" xml:space="preserve">{{архітэктар}}
[[File:Brasłaŭ, Kalonija. Браслаў, Калёнія (1930-39).jpg|thumb|Забудова Браслава ў закапанскім стылі]]
'''Ю́льюш Клос''' ({{lang-pl|Julijusz Kłos}}; {{Дн|8|8|1881}}, [[Варшава]] — {{Дс|5|1|1933}}, [[Вільнюс|Вільня]]) — польскі [[архітэктар]], [[фатограф]], [[гісторык]] архітэктуры, прафесар [[Універсітэт Стэфана Баторыя|Універсітэта Стэфана Баторыя]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сям’і архітэктара Якуба Клоса і Валерыі з Сандэпёраў. Скончыў гімназію ў [[Каліш]]ы, у 1899 годзе паступіў на інжынерна-будаўнічы факультэт [[Варшаўская палітэхніка|Варшаўскай палітэхнікі]], адкуль праз два гады перабраўся ў [[Вена|Вену]] вучыцца архітэктуры ў Hochbauschule. 21 студзеня 1908 года атрымаў дыплом інжынера-архітэктара. З пачатку 1909 года два гады працаваў у будаўнічым дэпартаменце [[Грац]]а. У 1912 годзе перабраўся ў Варшаву, дзе стварыў уласнае праектнае бюро. На замову князя Януша Радзівіла стварыў у 1912 годзе праект пашырэння палаца ў Нябораве (праз пачатак 1-й сусветнай вайны праект не быў рэалізаваны). У 1912—1914 гадах браў актыўны ўдзел у дзейнасці Таварыства апекі над помнікамі мінулага, быў сакратаром секцыі кансервацыі, таксама правёў інвентарызацыю шматлікіх касцёлаў і палацаў. Займаўся таксама педагагічнай дзейнасцю, у 1914 годзе арганізаваў курсы для архітэктараў у Варшаве. У 1915 годзе арганізаваў у Варшаве выставу «Вёска і мястэчка». У 1916—1918 гадах праводзіў спецыяльныя курсы пра адбудове польскіх гарадоў і вёсак. З 1916 года быў дацэнтам факультэта архітэктуры Варшаўскай палітэхнікі, з 1918 года кіраваў аддзелам архітэктуры Міністэрства мастацтва і культуры&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Józef Poklewski. Profesor Juliusz Klos (1881—1933). Architekt — badacz — konserwator — pedagog // ''Studia z historii sztuki i kultury wileńskiej lat 1900—1945 (wybór tekstów)'', pod red. Elżbiety Pileckiej, Alicji Saar-Kozłowskiej, Małgorzaty Wawrzak, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2019. Ss. 393—430.&lt;/ref&gt;.

Улетку 1919 года кансультаваў праект [[Фердынанд Рушчыц|Фердынанда Рушчыца]] па стварэнні факультэта прыгожых мастацтваў у адноўленым Віленскім універсітэце, у лістападзе 1919 года запрошаны прачытаць ва [[Універсітэт Стэфана Баторыя|ўніверсітэце Стэфана Баторыя]] цыкл лекцый пра польскую архітэктуру. Па ініцыятыве Фердынанда Рушчыца перабраўся ў 1920 годзе ў Вільню, дзе атрымаў пазіцыю прафесара ва ўніверсітэце.

Прафесар Універсітэта Стэфана Баторыя з 1920 года. Падчас савецка-польскай вайны браў удзел у бітве за Варшаву як сапёр-добраахвотнік. У студзені 1921 года вярнуўся ў Вільню, 16 студзеня прачытаў інаўгурацыйную лекцыю «У чым заключаецца польскасць у архітэктуры?». Узначаліў кафедру польскай архітэктуры, якая была пераўтворана ў секцыю архітэктуры. Быў дэканам факультэта вытанчаных мастацтваў, загадчыкам кафедры архітэктуры (1920—1929), пазней выкладаў гісторыю архітэктуры, чарчэнне.

У 1922 годзе, калі паўстала пытанне дзяржаўнага статусу Вільні, падрыхтаваў мемарандум «Польская Вільня», які быў перакладзены на польскую і англійскую мовы, ілюстраваны фотаздымкамі [[Ян Булгак|Яна Булгака]], і быў скарыстаны ў дыскусіях пра лёс горада ў [[Ліга Нацый|Лізе Нацый]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У 1923 годзе займаўся рэканструкцыяй двара Пятра Скаргі [[Ансамбль Віленскага ўніверсітэта|ансамбля Віленскага ўніверсітэта]], перапланіроўкай галерэй будынка Віленскага ўніверсітэта для выкарыстання як аўдыторый і кабінетаў. У гэтым жа годзе выпусціў краязнаўчы гід па Вільні, які вытрымаў некалькі выданняў (выдаваўся ў 1923, 1929, 1937 гадах, таксама рэпрынтам).

У 1921—1923 гадах вызначыў месцазнаходжанне «келлі Конрада» ў базыльянскіх мурах (дзе ў вязніцы знаходзіўся Адам Міцкевіч), пасля чаго разгарэлася дыскусія паміж польскімі даследчыкамі ([[Станіслаў Пігань|С. Пігань]], Ю. Клос) і беларускімі дзеячамі ([[Антон Луцкевіч|А. Луцкевіч]], [[Уладзіслаў Талочка|У. Талочка]]) наконт месца размешчэння гэтай «келлі». Не зважаючы на тое, што ў 1930-я гады «келля Конрада» была рэканструявана, у нашыя часы яна перанесена на тое месца, якое вызначалі беларускія дзеячы.

У 1923 годзе запраектаваў драўляны касцёл Маці Божай Анёльскай у [[Мяжаны|Мяжанах]], пабудаваны ў 1925—1928 гадах у закапанскім стылі (касцёл згарэў у 1985 годзе ад траплення маланкі, адбудаваны ў 1990-х з арыентацыяй на праект Клоса).

У 1924—1925 гадах паводле праекта Клоса і пад яго наглядам праведзена кансервацыя галоўнага будынка Collegium Chemicum. У 1926 годзе рэалізаваў уласны праект невялічкай капліцы ў памяць загінулых падчас войнаў з бальшавікамі на [[Могілкі Роса|могілках Роса]].

У 1927 годзе па рашэнні міністэрства была ліквідавана кафедра архітэктуры, што стала для Клоса цяжкім ударам.

Перад падрыхтоўкай каранацыі Маці Божай Вострабрамскай у 1927 годзе быў навуковым кіраўніком кансервацыі Вострай Брамы і касцёла Святой Тэрэзы.

Юльюш Клос цесна супрацоўнічаў з віленска-наваградскімі акруговымі кансерватарамі Е. Рэмерам (1922—1929) і [[Станіслаў Лорэнц|С. Лорэнцам]] (1929—1935)&lt;ref&gt;Kowalczykowa, А. Konserwator Stanisław Lorentz na Wilenszczyznie — przyczynek. «Acta Academiae artium Vilnensis», T. 29. Vilnius, 2003. S. 129—138.&lt;/ref&gt;. У абавязкі гэтых службоўцаў уваходзіў шырокі спектр заданняў. Апроч апекавання агульных пытанняў культурнага жыцця акругі ім было трэба весці інтэнсіўную працу па інвентарызацыі і кансервацыі помнікаў. У абавязкі кансерватара ўваходзіў нагляд за археалагічнымі раскопамі, кантроль стану рухомых і нерухомых помнікаў ад сярэднявечча да XIX стагоддзя ўключна. Пры гэтым, праз нястачу сродкаў у бюджэце, дапаможныя штатныя адзінкі кансерватару не дазваляліся. Юльюш Клос дапамагаў ім у зборы інфармацыі, палявых імпрэзах, абмеркаванні праблемных пытанняў&lt;ref&gt;Морозов, Д. В. Профессор Юлиуш Клос и охрана памятников Западной Беларуси 1921—1939 гг. / Д. В. Морозов // Проблемы истории и культуры пограничья: гуманитарное знание и вызовы времени : материалы Междунар. науч. конф., посвящ. 200-летию И. Е. Храповицкого, г. Верхнедвинск, 16 июня 2017 г. / Верхнедвинский историко-краеведческий музей; редкол.: В. А. Ганский (гл. ред.), М. Г. Бембель, Т. С. Дмитриева [и др.]. — Минск, 2017. — С. 139—143.&lt;/ref&gt;. Даследаваў архітэктурныя помнікі Паўднёва-Усходняй Літвы і [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], фатаграфаваў іх, рабіў дыяпазітывы, складаў альбомы, якія цяпер як каштоўны іканаграфічны матэрыял захоўваюцца ў архівах і музеях.

У 1929 годзе быў намінаваны на звычайнага прафесара, але рашэнне так і не было зацверджана, магчымай прычынай былі абвінавачванні ва злоўжыванні алкаголем.

У 1931 годзе кіраваў аднаўленчымі працамі ў віленскім кафедральным саборы, падчас якіх былі знойдзены каралеўскія пахаванні, спраектаваў каралеўскі маўзалей у крыпце сабора.

Праз публічную крытыку (у першую чаргу віленскага «Слова») у 1932 годзе адмовіўся ад навуковага кіраўніцтва працамі ў кафедральным саборы.

5 студзеня 1933 года зваліўся з лесвіцы ва ўласным доме і загінуў.
[[Файл:Nagrobek Juliusza Kłosa.jpg|міні|злева|Магіла]]
Пахаваны на могілках [[могілкі Роса|Роса]] ў Вільні.

У сваіх мемуарах віленска-наваградскі акруговы кансерватар помнікаў [[Станіслаў Лорэнц]] характарызуе Ю. Клоса як вельмі добрага і прыемнага ў камунікаванні чалавека, захопленага гісторыяй, архітэктурай, мастацтвам і фатаграфіяй&lt;ref&gt;Lorentz, S. Album wileńskie. Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986. — 237 s.&lt;/ref&gt;.

== Асобныя праекты ==

=== Калоніі ў Браславе і Дунілавічах ===
Вынікамі яго працы сталі не толькі матэрыялы фіксацыі помнікаў, але і шматлікія праекты будынкаў, распрацаваныя на аснове лакальных традыцый гарадоў і мястэчак&lt;ref&gt;[http://rudocs.exdat.com/docs/index-170211.html?page=13 Единственный и неповторимый белорусский «скансен» — Белорусский государственный музей народной архитектуры и быта. — «20 лет спустя»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305021206/http://rudocs.exdat.com/docs/index-170211.html?page=13 |date=5 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;. Напрыклад, для [[Браслаў|Браслава]] ім у 1924—1926 гады быў адмыслова спраектаваны і збудаваны ансамбль для калоніі польскіх службоўцаў і іх сем’яў&lt;ref&gt;[http://tourvitebsk.by/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=80&amp;phpMyAdmin=673000c8694b721e5ac33a2fd76aef86 Браславский район — Достопримечательности]&lt;/ref&gt;, які ўключаў [[Калодзежны шацёр (Браслаў)|калодзежны шацёр]], два свіраны, жылыя дамы і іншыя будынкі&lt;ref&gt;[http://braslav.vitebsk-region.gov.by/ru/turizn/dost_naselen Достопримечательности населенных пунктов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120525122504/http://braslav.vitebsk-region.gov.by/ru/turizn/dost_naselen |date=25 мая 2012 }}&lt;/ref&gt;. У «доме спорту», дзе сёння размяшчаецца раённая бібліятэка, была глядзельная зала для правядзення канцэртаў і дэманстрацыі кінастужак, а побач знаходзіліся тэнісныя корты. Унікальны архітэктурны ансамбль мястэчка так моцна ўражваў адпачывальнікаў, што яны жартам сталі зваць Браслаў паўночнай [[Ніца]]й&lt;ref&gt;[http://pda.sb.by/post/50425/ В поисках утраченного] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100215115912/http://pda.sb.by/post/50425 |date=15 лютага 2010 }}&lt;/ref&gt;. Таксама па яго праектах былі пабудаваная ўрадавая калонія ў Дунілавічах і комплекс кашар у Беразвеччы.

== Творы ==
* Wilno. Przewodnik krajoznawczy Juliusza Kłosa, Prof. Uniwersytetu St. Batorego. Wydanie trzecie poprawione po zgonie autora. Wilno, 1937.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Hanna Krzyżanowska, Kłos Juliusz, [w:] Polski słownik biograficzny konserwatorów zabytków, red. Henryk Kondziela, Hanna Krzyżanowska, z. 2, Poznań, Wyd. Poznańskie 2006, &lt;nowiki&gt;ISBN 83-7177-416-8&lt;/nowiki&gt;.
* Giedrojć, J. Kłos — człowiek, któremu Wilno ogromnie dużo zawdzięcza… / J. Giedrojć // Kurier Wileński. — 2016. — 5 августа [Электронный ресурс]. — Режим доступа: &lt;nowiki&gt;http://kurierwilenski.lt/2016/08/05/klos-czlowiek-ktoremu-wilno-ogromnie-duzo-zawdziecza/&lt;/nowiki&gt; Дата доступа: 26.05.2017
* Морозов, Д. В. Профессор Юлиуш Клос и охрана памятников Западной Беларуси 1921—1939 гг. / Д. В. Морозов // Проблемы истории и культуры пограничья: гуманитарное знание и вызовы времени : материалы Междунар. науч. конф., посвящ. 200-летию И. Е. Храповицкого, г. Верхнедвинск, 16 июня 2017 г. / Верхнедвинский историко-краеведческий музей; редкол.: В. А. Ганский (гл. ред.), М. Г. Бембель, Т. С. Дмитриева [и др.]. — Минск, 2017. — С. 139—143.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Juliusz Kłos}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Клос Юльюш}}
[[Катэгорыя:Архітэктары Літвы]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]]
[[Катэгорыя:Гісторыкі Польшчы]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Варшаве]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Вільнюсе]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Роса]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Вільнюса]]
[[Катэгорыя:Постаці Браслава]]</text>
      <sha1>f62ke2iye5buv8jht1z8z1k9lev9awc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя эсперанта</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121628</id>
    <revision>
      <id>5131084</id>
      <parentid>5055862</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:07:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24849" sha1="aejnjs223jj9yjgn6xzoyi6rgvyf2iz" xml:space="preserve">'''Гісторыя эсперанта''' — гісторыя развіцця [[Штучная мова|штучнай мовы]], распрацаванай у 1870—1880 гадах [[Людвіг Лазар Заменгоф|Лазарам Людвігам Заменгофам]] і ўпершыню апублікаванай у 1887 годзе. Колькасць гаворачых павялічвалася паступова, але мова не мела вялікай падтрымкі з боку улад ці міжнародных арганізацый, а падчас і наогул была забаронена.

== Развіццё мовы да публікацыі ==
{{main|Прота-эсперанта}}

== Гісторыя эсперанта з моманту апублікавання да першага кангрэса ==
[[Файл:Unua Libro.jpg|thumb|right|«[[Першая кніга (эсперанта)|Першая кніга]]», рускае выданне]]
Спачатку эсперанта-рух існаваў у асноўным у Расійскай імперыі і Усходняй Еўропе, але хутка распаўсюдзіўся ў Заходнюю Еўропу і за яе межы: у Аргентыну ў 1889 годзе; у Канаду ў 1901 годзе; у Алжыр, Чылі, Японію, Мексіку і Перу ў 1903; у Туніс у 1904; у Аўстралію, ЗША, Гвінею, Індакітай, Новую Зеландыю, Танкін і Уругвай у 1905 годзе.

У першыя гады існавання мова ўжывалася ў асноўным для публікацый Заменгофа і яго паслядоўнікаў, такіх як [[Антоні Грабоўскі]], у шырокай перапісцы (цяпер амаль страчанай), а таксама ў часопісе «[[La Esperantisto]]», які выдаваўся на працягу 1889—1895 гадоў, і толькі зрэдку падчас асабістых сустрэч.

У 1894 годзе пад націскам Вільгельма Трампетэра, выдаўца часопіса «La Esperantisto», і некаторых іншых вядучых эсперантыстаў, Заменгоф неахвотна прапанаваў радыкальную рэформу на галасаванне чытачоў. Ён прапанаваў скарачэнне алфавіта да 22 літар (за кошт ліквідацыі акцэнтаваных літар, і большасці іх гукаў), змены канчатка множнага ліка на -i, ужыванне пазіцыйнага вінавальнага склону замест канчатка -n, ліквідацыі розніцы паміж прыметнікамі і прыслоўямі, скарачэнне колькасці формаў дзеепрыметніка з шасці да дзвюх, і замены табліцы карэлятаў больш лацінскімі словамі ці фразамі. Гэтыя рэформы былі адхілены большасцю эсперантыстаў, але некаторыя былі падхоплены падчас наступных рэформаў (такіх як [[Іда]] і крытыкамі мовы). У наступныя дзесяцігоддзі эсперанта распаўсюджваецца ў Заходняй Еўропе, галоўным чынам у Францыі. Да 1905 года выдавалася 27 эсперантамоўных журналаў&lt;ref&gt;Auld, William/ ''La Fenomeno Esperanto''. Rotterdam: UEA, 1988&lt;/ref&gt;.

У 1904 годзе адбылася малая міжнародная канферэнцыя, якая прывяла да Першага сусветнага кангрэса ў жніўні 1905 года ў горадзе [[Булонь-сюр-Мэр]] (Францыя). На кангрэс прыехалі 688 удзельнікаў 20 нацыянальнасцей. Падчас гэтага з’езду Заменгоф афіцыйна падаў у адстаўку з кіраўніцтва эсперанта-руха, паколькі ён не жадаў, каб асабістыя прадузятасці ([[антысемітызм]]) аб ім шкодзілі развіццю мовы. Ён прапанаваў [[Булонская дэкларацыя|дэкларацыю]] фундаментальных прынцыпаў эсперанта-руху, якая была адобрана удзельнікамі кангрэса.

== Гісторыя эсперанта пачынаючы з першага кангрэса ==
[[Файл:Sixday.jpg|thumb|Старонка савецкага календара з перакладам назвы месяца на эсперанта (''oktobro'')]]
[[Файл:1926-Locarno.jpg|thumb|right|Канферэнцыя ў [[Лакарна]], 1926]]
[[Сусветны кангрэс эсперантыстаў|Сусветныя кангрэсы]] адбываюцца штогод, пачынаючы з 1905 года, Выключэннем з’яўляліся перыяды дзвюх [[Сусветная вайна|сусветных войнаў]].

У маленькай дзяржаве [[Морэснэт]], якая знаходзілася паміж Бельгіяй і Германіяй існавала значная колькасць эсперантамоўных асоб сярод невялікага і шматмоўнага насельніцтва. Былі прапановы зрабіць эсперанта афіцыйнай мовай.

1920-я гады многімі гісторыкамі ацэньваюцца як перыяд росквіту эсперанта-руху. У пачатку дзесяцігоддзя былі прапановы прыняць эсперанта ў якасці рабочай мовы [[Ліга Нацый|Лігі Нацый]]. Падчас Асамблеі Лігі Нацый у 1920 годзе гэта прапанова была пастаўлена на галасаванне. Дзесяць дэлегатаў падтрымалі гэту прапанову, але французскі дэлегат прагаласаваў супраць. Яму не падабалася, што французская мова страчвае свае пазіцыі ў якасці міжнароднай і ён таксама бачыў у эсперанта пагрозу. Але, праз два гады Ліга Нацый прапанавала дзяржавам-членам уключыць эсперанта ў свае вучэбныя планы.

У [[1921]] годзе на 3-ім Усерасійскім з’ездзе эсперантыстаў у [[Санкт-Пецярбург|Петраградзе]] быў заснаваны Саюз эсперантыстаў савецкіх рэспублік ({{lang-eo|Sovetlanda Esperantista Unuiĝo}}). У [[1927]] годзе ён быў перайменаваны ў Саюз эсперантыстаў савецкіх рэспублік (СЭСР). Генеральным Сакратаром СЭСР з 1921 па 1936 гады быў [[Эрнэст Карлавіч Дрэзен|Э. К. Дрэзен]].

У [[СССР]] эсперанта актыўна распаўсюджваўся ў 1920-я гады па прапанове [[Леў Давідавіч Троцкі|Троцкага]]&lt;ref&gt;[http://lib.socio.msu.ru/l/library?e=d-000-00---001ucheb--00-0-0-0prompt-10---4------0-01-1-0windowsZz-1251-00&amp;a=d&amp;cl=CL1&amp;d=HASH010a3b07ac3e27a72e85a358.7.9 Н. Б. Мечковская. Социальная лингвистика. Искусственные языки-посредники и интерлингвистика]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;; ён шырока вывучаўся як «мова [[Сусветная рэвалюцыя|сусветнай рэвалюцыі]]». Эсперанта актыўна выкарыстоўваўся ў сетцы «рабкораў» (рабочых карэспандэнтаў); на ёй вялося радыёвяшчанне (у тым ліку і ўнутранае). У той час нават надпісы на паштовых канвертах дубляваліся на рускай мове і эсперанта&lt;ref&gt;[http://www.e-novosti-info/forumo/viewtopic.php?t=3886 Эсперанто на почтовых открытках и марках СССР, конец 1920-х гг]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

Але з сярэдзіны 1930-ых гадоў носьбіты эсперанта ў СССР падвяргаліся рэпрэсіям як «трацкісты», «шпіёны» і «тэрарысты»&lt;ref&gt;[http://historio.ru/kaketoby.php «Как это было?»]&lt;/ref&gt;. Нехта з актывістаў эсперантысцкага руха быў расстраляны, іншыя адышлі ад актыўнай дзейнасці.

Як і ў СССР, у [[Трэці Рэйх|нацысцкай Германіі]] з сярэдзіны 1930-ых гадоў нацыянальныя эсперанта-арганізацыі былі распушчаны, а шмат хто з удзельнікаў эсперанта-руху фізічна знішчаны. Гітлер пісаў у «[[Майн кампф]]», што эсперанта была створана як універсальная мова для таго, каб аб’яднаць яўрэйскія дыяспары. Стварэнне [[Юдэнфрай|Свабоднай ад яўрэяў]] Нацыянальнай Германскай эсперанта-лігі было недастатковым, каб уміратварыць нацыстаў. Вывучэнне эсперанта было забаронена ў нямецкіх лагерах для ваеннапалонных падчас Другой сусветнай вайны. Эсперантысты часам абыходзілі гэтую забарону, пераконваючы ахову, што яны вучаць [[італьянскую мову]] — мову саюзнікаў Германіі. З іншага боку фашысцкая Італія прыкладала вялікія намаганні для развіцця турызму праз лістоўкі на эсперанта і высока ацэньвала падабенства італьянскай мовы і эсперанта.

У [[Новая дзяржава (Партугалія)|салазарскай Партугаліі]] эсперанта пераследваўся з 1936 года да [[Рэвалюцыя гваздзік|рэвалюцыі гваздзік]] у 1974 годзе. Пасля грамадзянскай вайны ў Іспаніі франкісцкі рэжым пераследаваў анархістаў і каталонскіх нацыяналістаў, сярод якіх было распаўсюджана эсперанта, але ў 1950 гадах эсперанта-рух дазваляе&lt;ref name=&quot;Del Barrio&quot;&gt;''[http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm La utilización del esperanto durante la Guerra civil Española]'', Toño del Barrio і Ulrich Lins. Даклад для Інтэрнацыянальнага Кангрэса па Грамадзянскай вайне ў Іспаніі (Мадрыд, 27-29 лістапада 2006)&lt;/ref&gt; [[Франсіска Франка]] стаць ганаровым патронам Сусветнага кангрэса эсперанта ў Мадрыдзе.

Падчас [[Халодная вайна|халоднай вайны]], асабліва ў 1950-ыя і 1960-ыя гады эсперанта рух быў збіты з панталыку, і меліся перасцярогі з абодвух бакоў пра тое, што эсперанта можа ўжывацца дла варожай прапаганды. Але ў 1970 гады мова перажыла адраджэнне, і распаўсюдзілася ў новыя рэгіёны свету, такія як Іран, дзе стала вельмі папулярнай. Да 1991 года стала дастаткова афрыканскіх эсперантыстаў для правядзення Панафрыканскага кангрэса.

Мова прадаўжае распаўсюджвацца, хаць афіцыйна не прызнана ніводнай краінай, і з’яўляецца часткай дзяржаўных адукацыйных праграм толькі некаторых дзяржаў.

=== Гісторыя эсперанта у Беларусі ===
Адным з першых эсперантыстаў у Беларусі быў даследчык прыроды [[Уладзіслаў Дыбоўскі]]. Ён, разам з братам Бенядзіктам, сабраў вялікую, на той час бібліятэку выданняў на эсперанта. Эсперанта вывучылі ў той час [[Янка Маўр]] (1904 год), [[Цішка Гартны]] (1905—1906 гады). Эсперантысты былі ў Холмечы, каля Рэчыцы, Віцебску, Вільні.

Пасля рэвалюцыі эсперантысцкі рух ажывіўся. Эсперантысты не толькі прапагандуюць мову, але і пачынаюць яе выкладаць на курсах і ў гуртках.

У чэрвені 1921 года у Петраградзе адбыўся III Усерасійскі з’езд эсперантыстаў, які адначасова быў аб’яўлены I З’ездам Саюза эсперантыстаў савецкіх краін (СЭСК) (пасля перайменаваны ў Саюз Эсперантыстаў Саецкіх Рэспублік — СЭСР). У ЦК СЭСК быў абраны эсперантыст з Віцебска Б. Шабер. У 1924 у Мінску была створана Цэнтральнае Бюро Беларускай Арганізацыі СЭСР. Ужо да I Усебеларускай канферэнцыі СЭСР, якая адбылася 28-29. 05.1925 у Мінску, у БССР налічвалася 37 эсперантысцкіх гурткоў: у Мінску, Віцебску, Рэчыцы, Слуцку, Талочыне, Жлобіне, Смілавічах і інш.

У 1924 Цэнтральнае бюро Беларускай Арганізацыі СЭСР пачынае выпускаць «Інфармацыйныя лісты», што паспрыяла аб’яднанню эсперантыстаў у цэластную арганізацыю за максімальна кароткі тэрмін.

Мінская радыёстанцыя пачала выпускаць у лютым 1926 года урокі міжнароднай мовы (45 хвілін па панядзелках), і раз у месяц эсперантамоўныя перадачы па пісьмах эсперантысцкіх карэспандэнтаў. Курсы эсперанта на радыё вёў [[Янка Маўр]]. Колькасць перадач на эсперанта з цягам часу павялічылася да 10 у месяц у 1935 годзе. Пра гэтыя перадачы згадвае [[Кандрат Крапіва]] у адным са сваіх апавяданняў.

Зм. Снежка склаў беларуска-эсперанцкі і эсперанта-беларускі слоўнікі, падручнік эсперанта на беларускай мове, пераклаў п’есу «Гута» Р. Кобеца на эсперанта, але выдаць гэтыя кнігі не паспелі. Іх далейшы лёс невядомы.

На эсперанта перакладаліся творы Якуба Коласа, Янкі Купалы, П. Галавача, Цішкі Гартнага.

Падчас рэпрэсій у 1936 годзе шмат хто з актывістаў эсперанта-руху быў арыштаваны, вярнуліся на радзіму адзінкі.

У заходняй Беларусі беларускі рух эсперантыстаў развіваецца ў цеснай сувязі з Польскім Саюзам эсперантыстаў, але адчуваўся уплыў беларускіх палітычных і грамадскіх арганізацый. У Заходняй Беларусі да эсперанта далучыліся [[Максім Танк]] і [[Сяргей Новік-Пяюн]].

Існавалі суполкі эсперантыстаў у Беластоку, Брэсце, Баранавічах, Пінску і іншых гарадах. Нярэдка можна было сустрэць эсперантыстаў і ў заходнебеларускіх вёсках.

Адраджэнне эсперантысцкага руху на Беларусі адбылося ў 1957 годзе, калі была заснаваны Саюз Эсперантыстаў Беларусі (СЭБ).

У студзіне 1958 года Цэнтральнае Бюро СЭБ накіравала ў Савет Міністраў БССР пісьмо, з просьбай аб рэгістрацыі саюза і тлумачальнай запіскай. Адтуль пісьмо было накіравана ў ЦК КПБ. Адказу беларускія эсперантысты не дачакаліся. Існавалі эсперантысцкія гурткі ў розных гарадах Беларусі.

У гады [[Перабудова|перабудовы]] была заснавана Асацыяцыя эсперантыстаў Рэспублікі Беларусь (AERoBo), праўленне размяшчалася ў [[Гродна]], але ў сярэдзіне 1990-ых гадоў яна не прайшла перарэгістрацыю ў Мінюсце&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.tut.by/kaleidoskope/160616.html |title=Как буква «ў» попала в алфавит эсперанто |access-date=24 ліпеня 2012 |archive-date=5 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305034743/http://news.tut.by/kaleidoskope/160616.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У 1992 годзе ў Мінску выйшаў з друку падручнік «Мова эсперанта». Яго напісаў [[Адам_Аляксандравіч_Паўлюкавец|Адам Паўлюкавец]], які выдаваў таксама машынапісны часопіс «Эсперантыст Беларусі», пісаў і перакладаў на эсперанта вершы.

== Эвалюцыя мовы ==
{{main|Сучаснае развіццё эсперанта}}

== Дыялекты, праекты рэформ і вытворныя мовы ==
{{main|Эсперанціда}}

Эсперанта, у адрозненне ад нацыянальных моў, не распаўся на рэгіянальныя дыялекты. Верагодна, гэта звязана з тым, што эсперанта для паўсядзённых зносін выкарыстоўвае малая колькасць людзей. Але, прынамсі, тры іншых фактару шкодзяць узнікненню дыялектаў: цэнтраімклівая сіла [[Граматыка эсперанта|Fundamento]], уплыў [[Поўны ілюстраваны слоўнік эсперанта|Plena vortaro і яго пераемнікаў]], якія аб’ядноўваюць, а таксама транснацыянальныя амбіцыі эсперанта-таварыства. [[Слэнг эсперантыстаў|Слэнг і жаргон эсперантыстаў]] у пэўнай ступені існуюць, але іх імкнуцца пазбягаць, паколькі яны шкодзяць універсальным зносінам.

Але ў пачатку XX стагоддзя былі прапанаваны шматлікія рэформы. Амаль усе яны былі мертванароджанымі, але першы, [[Іда]], дасягнуў значнага поспеху на працягу некалькіх гадоў. Іда быў прапанаваны ў Парыжы ў кастрычніку 1907 года Дэлегацыяй па прыняццю міжнароднай дапаможнай мовы. Асноўныя рэформы закранулі алфавіт, семантыку, набліжэнне некаторых асаблівасцяў да раманскіх моў, выдаленне дапасавання прыметнікаў, а таксама неабавязковае выкарыстанне вінавальнага склону. Першапачаткова шмат хто з вядучых эсперантыстаў падтрымалі праект Іда, але потым развіццё праекта замарудзілася і спынілася ў сувязі са смерцю аднаго са стваральнікаў Іда і наступнымі рэформамі мовы. Цяперашняя колькасць людзей, якія размаўляюць на Іда ацэньваецца ў 250—5000 чалавек. Але гэтая мова была багатай крыніцай для слоўніка эсперанта.

Іншыя, больш мэтанакіраваныя праекты рэформаў, закранаюць толькі асаблівасці мовы, і атрымалі нязначную колькасць прыхільнікаў. Адным з такіх праектаў з’яўляецца «riism», які змяняе мову на менш сэксісцкую і дадае ў яе гендэрна-нейтральныя займеннікі. Але большасць з гэтых праектаў з’яўляюцца спецыфічнымі для асобных нацыянальнасцяў (напрыклад «riism» для англамоўных).

Эсперанта прыпісваюць уплыў і натхненне на стварэнне больш позніх штучных моў, такіх як [[акцыдэнталь]] (1922) і [[навіяль]] (1928), але яны заўсёды адставалі ад эсперанта па папулярнасці.

{{зноскі}}

== Назва раздзела ==

== Літаратура ==
* [https://drive.google.com/file/d/1gH7hizKP2ZaJzzDsNuR76opTy0YgvkP5/view?usp=sharing Адам Паўлюкавец. Мова эсперанта: практычны дапаможнік. Мн. 1991 «Навука і тэхніка». 160 с. Раздзел I Эсперанта на Беларусі с. 5-17]
* [http://www.belgazeta.by/ru/1247/society/40887/ Кіркевіч, А. Гродна — сталіца эсперанта / А. Кіркевіч // БелГазета. — № 22 (1245) ад 09.06.2020.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200617223604/http://www.belgazeta.by/ru/1247/society/40887/ |date=17 чэрвеня 2020 }}
* [https://niva.bialystok.pl/issue/2009/30/30_2009.pdf Падборка артыкулаў, прысвечаных эсперанта ў Беларусі // Тыднёвік беларусаў у Польшчы «Ніва». — № 30 ад 26.07.2009. — С. I—IV.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190604140034/https://niva.bialystok.pl/issue/2009/30/30_2009.pdf |date=4 чэрвеня 2019 }}
* [http://www.lernolibro.info/artikoloj/artikolo.php?nomo=41 Эсперанто: 120 лет развития]
* Lins, Ulrivh. ''La Danĝera lingvo''. Gerlingen. Germany: Bleicher Eldonejo, 1988
* Privat, Edmond. ''The Life of Zamenhof''. Babilieboro, Ontario: Esperanto Press, 1980
* Zamenhof, L. L. ''Letero al N. borovko.'' 1895

{{Эсперанта}}
[[Катэгорыя:Эсперанта]]
[[Катэгорыя:Гісторыя эсперанта| ]]</text>
      <sha1>aejnjs223jj9yjgn6xzoyi6rgvyf2iz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Біяграфіі/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>121975</id>
    <revision>
      <id>5131021</id>
      <parentid>5130706</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:50:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+9 новых</comment>
      <origin>5131021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2172" sha1="77pjobgqhv4tc7ay5uu6ar0izuzkn0n" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Вядомыя асобы Чачэрска|2026-04-23T14:24:40Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Крэйг Дэвiд|2026-04-23T14:19:28Z|Following My Intuition}}
{{Новы артыкул|Вадзім Котаў|2026-04-23T14:18:00Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Стэфанія Міхайлаўна Шабатура|2026-04-23T12:17:55Z|Culamar}}
{{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Алімпія-моладзевая»|2026-04-23T09:10:11Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Сафія Аляксандраўна Налепінска-Бойчук|2026-04-23T08:02:08Z|Culamar}}
{{Новы артыкул|Станіслаў Пігань|2026-04-23T07:53:59Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Дзін Раск|2026-04-23T07:01:47Z|StarDeg}}
{{Новы артыкул|Валянцін Кашавой|2026-04-22T18:28:40Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сэмюэл Кунард|2026-04-22T10:48:20Z|Jalinovskiy}}
{{Новы артыкул|Аліса Вячаславаўна Ложкіна|2026-04-22T08:13:41Z|Culamar}}
{{Новы артыкул|My Beautiful Dark Twisted Fantasy|2026-04-22T07:57:29Z|Vlad Shmeklia}}
{{Новы артыкул|Марыя Мікалаеўна Віннікава|2026-04-22T06:23:55Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Сідні Суіні|2026-04-22T05:20:43Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Перажыць Джэфры Эпштэйна|2026-04-22T03:58:03Z|DBatura}}
{{Новы артыкул|Зміцер Шапавалаў|2026-04-21T13:28:33Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Уладзімір Сямёнавіч Падаляка|2026-04-20T18:52:04Z|CheburekWithMeat}}
{{Новы артыкул|Вольф Москавіч|2026-04-20T14:08:45Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Дэвід Лэмі|2026-04-20T08:50:40Z|StarDeg}}
{{Новы артыкул|Андрэй Хапаль|2026-04-20T07:48:59Z|Паўлюк Шапецька}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>77pjobgqhv4tc7ay5uu6ar0izuzkn0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MEGA (радыёстанцыя)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123440</id>
    <revision>
      <id>5130998</id>
      <parentid>4924805</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:41:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <comment>/* Бывшие диджеи и ведущие */</comment>
      <origin>5130998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13743" sha1="kehjgl1b8qearlt58vk8m77celvteoj" xml:space="preserve">{{Радыёстанцыя
 | назва_радыёстанцыі    = MEGA
 | поўнае_назва          = Радыёстанцыя «MEGA»
 | лагатып               =
 | горад                 = [[Гомель]]
 | краіна                = {{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]] 
 | слоган                = Electronic dance radio
 | фармат                = Музычна-забаўляльны
 | музфармат             = Электронная і танцавальная музыка
 | частата               = 
 | шчогла                = 
 | магутнасць            = 
 | час_вяшчання          = Кругласутачна
 | зона_вяшчанні         = Увесь свет ([[Інтэрнэт-вяшчанне]])&lt;ref&gt;[http://mediaclab.ru/radio/fm_364 Слухаць]&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;{{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]] &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Расія}} &lt;br /&gt;{{Сцяг  Украіны}} [[Украіна]] &lt;br /&gt;{{Сцяг  Малдавіі}} [[Малдавія]] &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Літва}} &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Латвія}} &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Эстонія}} &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Грузія}} &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Арменія}} &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Казахстан}} &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Кіргізія}} &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Узбекістан}} &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Туркменістан}} &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}
 | створаны              = '''28 студзень 2012''' (тэставае вяшчанне) &lt;br /&gt; '''3 лютага 2012''' (рэгулярнае вяшчанне)
 | зачынены              = 
 | замяніў               = 
 | заменены              = 
 | доля                  = 
 | каардынаты            = 
 | заснавальнік          = [[Вадзім Капярцехаў]] &lt;br /&gt; [[Валянцін Кукалеў]]
 | уладальнік            = 
 | кіраўнікі             = 
 | сайт                  = [http://www.megaradio.by/ megaradio.by]
 | on-line_трансляцыя    = 
}}

'''MEGA''' — беларуская музычна-забаўляльная інтэрнэт-радыёстанцыя, арыентуюцца пераважна на клубную музыку - транс, тэхна, хаус, электра, дабстеп і сумежныя ім музычныя кірункі. Мэтавай аўдыторыяй з'яўляецца ў першую чаргу моладзь ва ўзросце 16-35 гадоў.

Аснову эфіру складаюць самыя папулярныя хіты і новыя песні. Суадносіны айчынных песень да замежным 50/50. Ключавой асаблівасцю радыёстанцыі з'яўляецца прасоўванне маладых ды-джэяў і не дасведчаных вядучых, гэта аснова стратэгіі інтэрнэт-радыёстанцыі «MEGA».

== Гісторыя ==
Радыёстанцыя пачала тэставае вяшчанне 28 студзеня 2012 года. Радыёстанцыя вяшчала з перабоямі, з частымі спазненнем выхаду ў эфір праграм. Падчас тэставага эфіру часта гуляла розная музыка (у асноўным у стылі транс), з частымі паўторамі.

Паўнавартаснае вяшчанне інтэрнэт-радыёстанцыя «MEGA» пачалося 13 лютым 2012 года. З гэтага моманту ў эфіры радыёстанцыі павялічваюцца колькасць праграм, і лік RJ і DJ. На радыё стартуюць першыя прямоэфирные шоу. Ледзь пачаўшы паўнавартаснае вяшчанне, радыёстанцыя спыняе выхад праграм з 14 лютага, і з эфіру знікаюць усе ды-джэі і вядучыя. На радыё пачынае круціцца музыка ў рэжыме нон-стоп. Пасля гэтага інцыдэнту большасць супрацоўнікаў сыходзяць з радыё па ўласным жаданні. Праз тыдзень эфір быў адноўлены. З гэтага моманту на радыё адмяняюцца прямоэфирные эфіры.

З сакавіка месяца пачаўся актыўны наплыў ды-джэяў, на радыё стартуюць такія музычныя праграмы як: «Dutch House», «Электрашок», і «Trance Formation». На радыё стартуе праграма &quot;Іншыя&quot; - праграма, якая знаёміць клубную аўдыторыю радыёстанцыі «MEGA» пра іншых стылях у музыцы ([[джаз]], рэгі, рэп, [[Рок-музыка|рок]], метал, шансон, і інш) а так жа з групамі якія ў гэтых стылях гуляюць. Тут можна пачуеш усе невядомыя клубнаму чалавеку стылі і групы, ад джаза да метала, пачуўшы іх гісторыю паходжання і адрозненні адзін ад аднаго, а таксама знаёмства з цікавымі людзьмі з сферы тэатра і кіно, шоу-бізнесу і г.д. Дадзеная праграма дапамагае стаць на ногі пачаткоўцам групам. Сярод іх у асноўным групы гомельскай метал-сцэны: CANADA, ATOM's, а таксама гуртоў з Украіны і Расіі: TGDM, Крык Душы, Robin Good, Консул і інш

16 Красавіка запускаецца афіцыйны сайт радыёстанцыі «MEGA».

З ліпеня месяца фармат радыёстанцыі пачынае смещатся ў бок поп-музыкі, але гэты факт кіраўніцтва радыёстанцыі адмаўляе.

1 жніўня 2012 года радыёстанцыя плануе адкрыць каналы вяшчання для жыхароў Сібіры і Далёкага Усходу - «MEGA» (3), «MEGA» (+7).

== Эфір ==
Радыё працуе 24 гадзіны ў суткі.

Эфірная сетка складаецца з міксаў ды-джэяў і гутарковых праграм. На радыё няма прамых эфіраў, усе праграмы ідуць толькі ў запісе.

У эфіры радыёстанцыі «MEGA», маецца мноства аўтарскія праграмы. Яны адпавядаюць густам розных слухачоў. Аматараў кінематографа запрашае праграма «Кінаварка». Усё пра моладзевых захапленнях можна даведацца з праграмы «Каардынаты». Размова з цікавымі людзьмі са свету шоу-бізнесу ў праграме «Інтэрв'ю Па-Піцерскім». Выходзяць на «MEGA» таксама праграмы пра музыку, такія як: «2 in 1», «ЗвездоЧас», «ClubOutside», «Trance Formation» і інш

Што тычыцца музычнага напаўнення эфіру радыё «MEGA», то абавязковая ўмова - электронная і танцавальная музыка (CHR / Dance). Каб задаволіць попыт слухачоў, радыёстанцыя супрацоўнічае з выканаўцамі і аўтарамі песень. Праца DJ-ев - паказчык працы радыё. Больш часу ў эфіры нададзена мікса ды-джэяў. На радыё можна пачуць працы ды-джэяў з краін [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]] і блізкага замежжа.

== Распаўсюджанне ==
Інтэрнэт прастору.

Тэрыторыя, на якую ажыццяўляецца вяшчанне і рэтрансляцыя, практычна цалкам ахоплівае правайдараў Рэспублікі Беларусь, а таксама шэраг расійскіх і ўкраінскіх правайдараў. Праслухоўванне цалкам бясплатна. Акрамя гэтага, асобныя праграмы транслююцца на радыё іншых краін, што істотна павялічвае мэтавую аўдыторыю праекта.

== Праграмы ==
* '''Non-stop Music''' — музыка ў рэжыме нон-стоп.
* '''MEGA Hits''' — музычны блок хітоў 70-80-90-00х гадоў.
* '''Інтэрв'ю Па-Піцерскі'''&lt;ref&gt;[http://новаямедиаволна.рф/?p=1527 На одной волне с Лерой Питерской]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt; - аўтарская праграма Леры Піцерскай.
* '''2 in 1'''&lt;ref&gt;[http://новаямедиаволна.рф/?p=1242 2 in 1: в новый сезон с новой ведущей!]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt; - праграма аб двух трэках, якія вельмі падобныя адзін на аднаго. Хтосьці кажа, што гэта плагіят, а хтосьці казаць, што гэта кавер-версія. Вы пачуеце 2 трэка і параўнайце, як яны падобныя, і ўведаеце, хто іх выконвае, а таксама даведаецеся пераклад трэкаў з замежнай мовы на рускую.
* '''Каардынаты'''&lt;ref&gt;[http://новаямедиаволна.рф/?p=1348 Интернет-журнал «Новая Медиа Волна» запускает проект на радио «MEGA»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt; - спецыяльны праект ад інтэрнэт-часопіса «Новая Медыя Хваля».
* '''ClubOutside'''&lt;ref&gt;[http://новаямедиаволна.рф/?p=1663 «ClubOutside»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt; - гэта радыё шоу, якое перадае ўсю прыгажосць міксаў і кампіляцый, у якіх аўтар можа выказаць сваю думку ці проста скласці тэматычную падборку. Гэта магчымасць пазнаёміцца з лепшымі навінкамі электроннай музыкі і акунуцца ў непаўторную атмасферу транс-музыкі. Забыцца на гадзіну і атрымаць асалоду ад светам эмоцый і асацыяцый атрымліваюцца ад музыкі.
* '''Кінаварка''' — праграма аб кінематографе.
* '''ЗвездоЧас''' — праграма знаёміць вас з адным музыкам. Вы даведаецеся пра яго ўсю біяграфію, а таксама пачуеце яго трэкі.
* '''Trance Formation''' — праграма пра транс музыцы.
* Эга Чарт
* Клубы свету

=== Зачыненыя праграмы ===
* Іншыя
* Электрашок
* Dutch House
* Euphoria Of Sound
* Давайце нешта зменім?!
* Russian Dance
* Dubstep mealtime
* World DJs
* MEGA Old
* MEGA Russian
* MEGA Trance
* MEGA House
* MEGA Dance
* MEGA Techno
* MEGA Electro

== Дыджэі і вядучыя ==
* RJ Валерыя
* Валерыя Піцерская
* RJ Mashell
* Наталля Кузняцова
* Таццяна Таганова
* DJ Alex Van Seven
* DJ Kostya Sergeev
* Sveta Sova
* Alan Sierra
* DJ Dima Still
* Beatkoff
* DJ Patap
* DJ Paky
* ISj
* Steve Naked
* DJ Mirchik
* DJ Yanni
* DJ Kan
* DJ Vinich

=== Былыя дыджэі і вядучыя ===
* RJ Vadim
* Серж
* DJ Paul Scriptum
* DJ Alexsei Shumakov
* DJ IT
* Dmitriy NRj
* DJ Vamp1r
* Fred
* Tanya Baltunova
* eXor
* DJ Fayross
* CJ Alex Wise
* Tugvo
* DJ Deni$off
* Yumbrique (DJ Able)
* DJ KoToFF
* DJ Paradizze
* DJ Юра Багданчыкаў
* DJ Сяргей Пятніцкі
* DJ Brick (сышоў на MFM)
* DJ DJorg
* DJ Xandra Black
* DJ Prado

== Цікавыя факты ==
* 14 чэрвеня 2012 г. у 22.45 па мясцовым часе, з-за навальніцы ў Гомелі адбыўся збой у трансляцыі. Падчас мікс-шоу ад Yumbrique (DJ Able) адбыўся абрыў мікса. Пасля абрыву наступіла цішыня, праз 15 секунд зайграў прома-трэк інтэрнэт-радыёстанцыі «MEGA», які прайграваўся не колькі разоў. Праз 10 хвілін вяшчанне было адноўлена з месца абрыву мікса.

&lt;references /&gt;

{{Ізаляваны артыкул}}

[[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Радыёстанцыі]]</text>
      <sha1>kehjgl1b8qearlt58vk8m77celvteoj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5130999</id>
      <parentid>5130998</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:43:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <comment>/* Цікавыя факты */</comment>
      <origin>5130999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13800" sha1="gz30jqay1jor5em0oo4qq6tystczgom" xml:space="preserve">{{Радыёстанцыя
 | назва_радыёстанцыі    = MEGA
 | поўнае_назва          = Радыёстанцыя «MEGA»
 | лагатып               =
 | горад                 = [[Гомель]]
 | краіна                = {{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]] 
 | слоган                = Electronic dance radio
 | фармат                = Музычна-забаўляльны
 | музфармат             = Электронная і танцавальная музыка
 | частата               = 
 | шчогла                = 
 | магутнасць            = 
 | час_вяшчання          = Кругласутачна
 | зона_вяшчанні         = Увесь свет ([[Інтэрнэт-вяшчанне]])&lt;ref&gt;[http://mediaclab.ru/radio/fm_364 Слухаць]&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;{{Сцяг Беларусі}} [[Беларусь]] &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Расія}} &lt;br /&gt;{{Сцяг  Украіны}} [[Украіна]] &lt;br /&gt;{{Сцяг  Малдавіі}} [[Малдавія]] &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Літва}} &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Латвія}} &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Эстонія}} &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Грузія}} &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Арменія}} &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Казахстан}} &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Кіргізія}} &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Узбекістан}} &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Туркменістан}} &lt;br /&gt;{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}
 | створаны              = '''28 студзень 2012''' (тэставае вяшчанне) &lt;br /&gt; '''3 лютага 2012''' (рэгулярнае вяшчанне)
 | зачынены              = 
 | замяніў               = 
 | заменены              = 
 | доля                  = 
 | каардынаты            = 
 | заснавальнік          = [[Вадзім Капярцехаў]] &lt;br /&gt; [[Валянцін Кукалеў]]
 | уладальнік            = 
 | кіраўнікі             = 
 | сайт                  = [http://www.megaradio.by/ megaradio.by]
 | on-line_трансляцыя    = 
}}

'''MEGA''' — беларуская музычна-забаўляльная інтэрнэт-радыёстанцыя, арыентуюцца пераважна на клубную музыку - транс, тэхна, хаус, электра, дабстеп і сумежныя ім музычныя кірункі. Мэтавай аўдыторыяй з'яўляецца ў першую чаргу моладзь ва ўзросце 16-35 гадоў.

Аснову эфіру складаюць самыя папулярныя хіты і новыя песні. Суадносіны айчынных песень да замежным 50/50. Ключавой асаблівасцю радыёстанцыі з'яўляецца прасоўванне маладых ды-джэяў і не дасведчаных вядучых, гэта аснова стратэгіі інтэрнэт-радыёстанцыі «MEGA».

== Гісторыя ==
Радыёстанцыя пачала тэставае вяшчанне 28 студзеня 2012 года. Радыёстанцыя вяшчала з перабоямі, з частымі спазненнем выхаду ў эфір праграм. Падчас тэставага эфіру часта гуляла розная музыка (у асноўным у стылі транс), з частымі паўторамі.

Паўнавартаснае вяшчанне інтэрнэт-радыёстанцыя «MEGA» пачалося 13 лютым 2012 года. З гэтага моманту ў эфіры радыёстанцыі павялічваюцца колькасць праграм, і лік RJ і DJ. На радыё стартуюць першыя прямоэфирные шоу. Ледзь пачаўшы паўнавартаснае вяшчанне, радыёстанцыя спыняе выхад праграм з 14 лютага, і з эфіру знікаюць усе ды-джэі і вядучыя. На радыё пачынае круціцца музыка ў рэжыме нон-стоп. Пасля гэтага інцыдэнту большасць супрацоўнікаў сыходзяць з радыё па ўласным жаданні. Праз тыдзень эфір быў адноўлены. З гэтага моманту на радыё адмяняюцца прямоэфирные эфіры.

З сакавіка месяца пачаўся актыўны наплыў ды-джэяў, на радыё стартуюць такія музычныя праграмы як: «Dutch House», «Электрашок», і «Trance Formation». На радыё стартуе праграма &quot;Іншыя&quot; - праграма, якая знаёміць клубную аўдыторыю радыёстанцыі «MEGA» пра іншых стылях у музыцы ([[джаз]], рэгі, рэп, [[Рок-музыка|рок]], метал, шансон, і інш) а так жа з групамі якія ў гэтых стылях гуляюць. Тут можна пачуеш усе невядомыя клубнаму чалавеку стылі і групы, ад джаза да метала, пачуўшы іх гісторыю паходжання і адрозненні адзін ад аднаго, а таксама знаёмства з цікавымі людзьмі з сферы тэатра і кіно, шоу-бізнесу і г.д. Дадзеная праграма дапамагае стаць на ногі пачаткоўцам групам. Сярод іх у асноўным групы гомельскай метал-сцэны: CANADA, ATOM's, а таксама гуртоў з Украіны і Расіі: TGDM, Крык Душы, Robin Good, Консул і інш

16 Красавіка запускаецца афіцыйны сайт радыёстанцыі «MEGA».

З ліпеня месяца фармат радыёстанцыі пачынае смещатся ў бок поп-музыкі, але гэты факт кіраўніцтва радыёстанцыі адмаўляе.

1 жніўня 2012 года радыёстанцыя плануе адкрыць каналы вяшчання для жыхароў Сібіры і Далёкага Усходу - «MEGA» (3), «MEGA» (+7).

== Эфір ==
Радыё працуе 24 гадзіны ў суткі.

Эфірная сетка складаецца з міксаў ды-джэяў і гутарковых праграм. На радыё няма прамых эфіраў, усе праграмы ідуць толькі ў запісе.

У эфіры радыёстанцыі «MEGA», маецца мноства аўтарскія праграмы. Яны адпавядаюць густам розных слухачоў. Аматараў кінематографа запрашае праграма «Кінаварка». Усё пра моладзевых захапленнях можна даведацца з праграмы «Каардынаты». Размова з цікавымі людзьмі са свету шоу-бізнесу ў праграме «Інтэрв'ю Па-Піцерскім». Выходзяць на «MEGA» таксама праграмы пра музыку, такія як: «2 in 1», «ЗвездоЧас», «ClubOutside», «Trance Formation» і інш

Што тычыцца музычнага напаўнення эфіру радыё «MEGA», то абавязковая ўмова - электронная і танцавальная музыка (CHR / Dance). Каб задаволіць попыт слухачоў, радыёстанцыя супрацоўнічае з выканаўцамі і аўтарамі песень. Праца DJ-ев - паказчык працы радыё. Больш часу ў эфіры нададзена мікса ды-джэяў. На радыё можна пачуць працы ды-джэяў з краін [[Садружнасць Незалежных Дзяржаў|СНД]] і блізкага замежжа.

== Распаўсюджанне ==
Інтэрнэт прастору.

Тэрыторыя, на якую ажыццяўляецца вяшчанне і рэтрансляцыя, практычна цалкам ахоплівае правайдараў Рэспублікі Беларусь, а таксама шэраг расійскіх і ўкраінскіх правайдараў. Праслухоўванне цалкам бясплатна. Акрамя гэтага, асобныя праграмы транслююцца на радыё іншых краін, што істотна павялічвае мэтавую аўдыторыю праекта.

== Праграмы ==
* '''Non-stop Music''' — музыка ў рэжыме нон-стоп.
* '''MEGA Hits''' — музычны блок хітоў 70-80-90-00х гадоў.
* '''Інтэрв'ю Па-Піцерскі'''&lt;ref&gt;[http://новаямедиаволна.рф/?p=1527 На одной волне с Лерой Питерской]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt; - аўтарская праграма Леры Піцерскай.
* '''2 in 1'''&lt;ref&gt;[http://новаямедиаволна.рф/?p=1242 2 in 1: в новый сезон с новой ведущей!]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt; - праграма аб двух трэках, якія вельмі падобныя адзін на аднаго. Хтосьці кажа, што гэта плагіят, а хтосьці казаць, што гэта кавер-версія. Вы пачуеце 2 трэка і параўнайце, як яны падобныя, і ўведаеце, хто іх выконвае, а таксама даведаецеся пераклад трэкаў з замежнай мовы на рускую.
* '''Каардынаты'''&lt;ref&gt;[http://новаямедиаволна.рф/?p=1348 Интернет-журнал «Новая Медиа Волна» запускает проект на радио «MEGA»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt; - спецыяльны праект ад інтэрнэт-часопіса «Новая Медыя Хваля».
* '''ClubOutside'''&lt;ref&gt;[http://новаямедиаволна.рф/?p=1663 «ClubOutside»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt; - гэта радыё шоу, якое перадае ўсю прыгажосць міксаў і кампіляцый, у якіх аўтар можа выказаць сваю думку ці проста скласці тэматычную падборку. Гэта магчымасць пазнаёміцца з лепшымі навінкамі электроннай музыкі і акунуцца ў непаўторную атмасферу транс-музыкі. Забыцца на гадзіну і атрымаць асалоду ад светам эмоцый і асацыяцый атрымліваюцца ад музыкі.
* '''Кінаварка''' — праграма аб кінематографе.
* '''ЗвездоЧас''' — праграма знаёміць вас з адным музыкам. Вы даведаецеся пра яго ўсю біяграфію, а таксама пачуеце яго трэкі.
* '''Trance Formation''' — праграма пра транс музыцы.
* Эга Чарт
* Клубы свету

=== Зачыненыя праграмы ===
* Іншыя
* Электрашок
* Dutch House
* Euphoria Of Sound
* Давайце нешта зменім?!
* Russian Dance
* Dubstep mealtime
* World DJs
* MEGA Old
* MEGA Russian
* MEGA Trance
* MEGA House
* MEGA Dance
* MEGA Techno
* MEGA Electro

== Дыджэі і вядучыя ==
* RJ Валерыя
* Валерыя Піцерская
* RJ Mashell
* Наталля Кузняцова
* Таццяна Таганова
* DJ Alex Van Seven
* DJ Kostya Sergeev
* Sveta Sova
* Alan Sierra
* DJ Dima Still
* Beatkoff
* DJ Patap
* DJ Paky
* ISj
* Steve Naked
* DJ Mirchik
* DJ Yanni
* DJ Kan
* DJ Vinich

=== Былыя дыджэі і вядучыя ===
* RJ Vadim
* Серж
* DJ Paul Scriptum
* DJ Alexsei Shumakov
* DJ IT
* Dmitriy NRj
* DJ Vamp1r
* Fred
* Tanya Baltunova
* eXor
* DJ Fayross
* CJ Alex Wise
* Tugvo
* DJ Deni$off
* Yumbrique (DJ Able)
* DJ KoToFF
* DJ Paradizze
* DJ Юра Багданчыкаў
* DJ Сяргей Пятніцкі
* DJ Brick (сышоў на MFM)
* DJ DJorg
* DJ Xandra Black
* DJ Prado

== Цікавыя факты ==
* 14 чэрвеня 2012 г. у 22.45 па мясцовым часе, з-за навальніцы ў Гомелі адбыўся збой у трансляцыі. Падчас мікс-шоу ад Yumbrique (DJ Able) адбыўся абрыў мікса. Пасля абрыву наступіла цішыня, праз 15 секунд зайграў прома-трэк інтэрнэт-радыёстанцыі «MEGA», які прайграваўся не колькі разоў. Праз 10 хвілін вяшчанне было адноўлена з месца абрыву мікса.
== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
== Славутасці ==
{{Радыёстанцыі Беларусі}}
[[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Радыёстанцыі]]</text>
      <sha1>gz30jqay1jor5em0oo4qq6tystczgom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ален (Вале-д’Аоста)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129435</id>
    <revision>
      <id>5131359</id>
      <parentid>4339734</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2997" sha1="7cg83el4vt1y0zrrd0uk1wfht0rp4i4" xml:space="preserve">{{значэнні2|Ален}}
{{НП 
|статус                   = Камуна
|беларуская назва         = Ален
|арыгінальная назва    = Allein 
|падпарадкаванне               = 
|краіна                   = Італія
|герб                     = 
|сцяг                     = 
|шырыня герба             = 
|шырыня сцяга             = 
|lat_dir = N|lat_deg = 45|lat_min = 48|lat_sec =30 
|lon_dir = E|lon_deg = 7|lon_min = 16|lon_sec =21 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ЯндэксКарта              = 
|памер карты краіны      = 280
|памер карты рэгіёна     = 
|памер карты раёна      = 
|від рэгіёна              = Адміністрацыйны падзел Італіі{{!}}Рэгіён
|рэгіён = Вале-д’Аоста
|рэгіён у табліцы =
|від раёна = правінцыя
|раён = 
|раён у табліцы =
|від абшчыны =
|абшчына =
|абшчына ў табліцы =
|карта краіны = 
|карта рэгіёна = 
|карта раёна = 
|унутранае дзяленне =
|від главы =
|глава =
|дата заснавання =
|першае згадванне =
|ранейшыя імёны =
|статус з =
|плошча = 8
|від вышыні =
|вышыня цэнтра НП = 1190
|клімат =
|афіцыйная мова =
|афіцыйная мова-ref =
|насельніцтва = 249
|год перапісу = 2008
|шчыльнасць = 32
|агламерацыя =
|нацыянальны склад =
|канфесійны склад =
|этнахаронім =
|часавы пояс = +1
|DST = ёсць
|тэлефонны код = 0165
|паштовы індэкс = 11010
|паштовыя індэксы =
|аўтамабільны код =
|від ідэнтыфікатара = Код ISTAT
|лічбавы ідэнтыфікатар = 07001
|катэгорыя ў Commons = Allein
|сайт =
|мова сайта = it
|мова сайта 2 =
|мова сайта 3 =
|мова сайта 4 =
|мова сайта 5 =
|add1n = Мэр камуны
|add1 = Erik Patrocle
|add2n =
|add2 =
|add3n =
|add3 =
}}
'''Ален''' ({{lang-fr|Allein}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Вале-д’Аоста]].

Насельніцтва складае 249 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 32 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 11010. Тэлефонны код — 0165.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Стэфан Першамучанік.

{{Правінцыя Вале-д’Аоста}}

{{Заліўка камун Італіі}}

[[Катэгорыя:Камуны Вале-д’Аосты]]</text>
      <sha1>7cg83el4vt1y0zrrd0uk1wfht0rp4i4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Конь (Вале-д’Аоста)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129454</id>
    <revision>
      <id>5131357</id>
      <parentid>4337758</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:16:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3801" sha1="tfnstsc2r8o8doz522pk2yqd96pzdav" xml:space="preserve">{{значэнні2|Конь (значэнні)}}
{{НП 
|статус                   = Камуна
|беларуская назва         = Конь
|арыгінальная назва    = Cogne 
|падпарадкаванне               = 
|краіна                   = Італія
|герб                     = 
|сцяг                     = 
|шырыня герба             = 
|шырыня сцяга             = 
|lat_dir = N|lat_deg = 45|lat_min = 36|lat_sec =28 
|lon_dir = E|lon_deg = 7|lon_min = 21|lon_sec =20 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ЯндэксКарта              = 
|памер карты краіны      = 280
|памер карты рэгіёна     = 
|памер карты раёна      = 
|від рэгіёна              = Адміністрацыйны падзел Італіі{{!}}Рэгіён 
|рэгіён                   = Вале-д’Аоста
|рэгіён у табліцы         = 
|від раёна               = правінцыя 
|раён                    =  
|раён у табліцы          = 
|від абшчыны               = 
|абшчына                   = 
|абшчына ў табліцы         = 
|карта краіны             =  
|карта рэгіёна            =  
|карта раёна             =  
|унутранае дзяленне       = 
|від главы                = 
|глава                    = 
|дата заснавання           = 
|першае згадванне        = 
|ранейшыя імёны            = 
|статус з                 = 
|плошча                  = 212
|від вышыні               = 
|вышыня цэнтра НП         = 1534
|клімат                   = 
|афіцыйная мова         = 
|афіцыйная мова-ref     = 
|насельніцтва                = 
|год перапісу             = 
|шчыльнасць                = 7
|агламерацыя              = 
|нацыянальны склад      = 
|канфесійны склад  = 
|этнахаронім              = 
|часавы пояс             = +1 
|DST                      = ёсць 
|тэлефонны код           = 0165
|паштовы індэкс          = 11012
|паштовыя індэксы         = 
|аўтамабільны код        = 
|від ідэнтыфікатара       = Код ISTAT 
|лічбавы ідэнтыфікатар   = 07021
|катэгорыя ў Commons      = Cogne
|сайт                     = http://www.comune.cogne.ao.it
|мова сайта               = it
|мова сайта 2             = 
|мова сайта 3             = 
|мова сайта 4             = 
|мова сайта 5             = 
|add1n                    = Мэр камуны
|add1                     = Bruno Zanivan
|add2n                    = 
|add2                     = 
|add3n                    = 
|add3                     = 
}}
'''Конь''' ({{lang-it|Cogne}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Вале-д’Аоста]].

Насельніцтва складае 1457 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 7 чал./км². Займае плошчу 212 км². Паштовы індэкс — 11012. Тэлефонны код — 0165.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant’Orso.

== Адміністрацыя камуны ==
{{зноскі}}

{{Правінцыя Вале-д’Аоста}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Заліўка камун Італіі}}

[[Катэгорыя:Камуны Вале-д’Аосты]]</text>
      <sha1>tfnstsc2r8o8doz522pk2yqd96pzdav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Он (Вале-д’Аоста)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129467</id>
    <revision>
      <id>5131341</id>
      <parentid>4342037</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:02:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3718" sha1="ngmsljyjckpdap1rhmy227sm3k2ezdl" xml:space="preserve">{{значэнні2|Он}}
{{НП 
|статус                   = Камуна
|беларуская назва         = Он
|арыгінальная назва    = Hône 
|падпарадкаванне               = 
|краіна                   = Італія
|герб                     = 
|сцяг                     = 
|шырыня герба             = 
|шырыня сцяга             = 
|lat_dir = N|lat_deg = 45|lat_min = 37|lat_sec =0 
|lon_dir = E|lon_deg = 7|lon_min = 44|lon_sec =0 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ЯндэксКарта              = 
|памер карты краіны      = 280
|памер карты рэгіёна     = 
|памер карты раёна      = 
|від рэгіёна              = Адміністрацыйны падзел Італіі{{!}}Рэгіён 
|рэгіён                   = Вале-д’Аоста
|рэгіён у табліцы         = 
|від раёна               = правінцыя 
|раён                    =  
|раён у табліцы          = 
|від абшчыны               = 
|абшчына                   = 
|абшчына ў табліцы         = 
|карта краіны             =  
|карта рэгіёна            =  
|карта раёна             =  
|унутранае дзяленне       = 
|від главы                = 
|глава                    = 
|дата заснавання           = 
|першае згадванне        = 
|ранейшыя імёны            = 
|статус з                 = 
|плошча                  = 12
|від вышыні               = 
|вышыня цэнтра НП         = 364
|клімат                   = 
|афіцыйная мова         = 
|афіцыйная мова-ref     = 
|насельніцтва                = 1168
|год перапісу             = 2008
|шчыльнасць                = 97
|агламерацыя              = 
|нацыянальны склад      = 
|канфесійны склад  = 
|этнахаронім              = 
|часавы пояс             = +1 
|DST                      = ёсць 
|тэлефонны код           = 0125
|паштовы індэкс          = 11020
|паштовыя індэксы         = 
|аўтамабільны код        = 
|від ідэнтыфікатара       = Код ISTAT 
|лічбавы ідэнтыфікатар   = 07034
|катэгорыя ў Commons      = Hône
|сайт                     = http://www.comune.hone.ao.it
|мова сайта               = it
|мова сайта 2             = 
|мова сайта 3             = 
|мова сайта 4             = 
|мова сайта 5             = 
|add1n                    = Мэр камуны
|add1                     = Luigi Giovanni Bertschy
|add2n                    = 
|add2                     = 
|add3n                    = 
|add3                     = 
}}
'''Он''' ({{lang-it|Hône}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Вале-д’Аоста]].

Насельніцтва складае 1168 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 97 чал./км². Займае плошчу 12 км². Паштовы індэкс — 11020. Тэлефонны код — 0125.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы [[Георгій Перамаганосец]].

{{Правінцыя Вале-д’Аоста}}

{{Заліўка камун Італіі}}

[[Катэгорыя:Камуны Вале-д’Аосты]]</text>
      <sha1>ngmsljyjckpdap1rhmy227sm3k2ezdl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кар (Вале-д’Аоста)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129487</id>
    <revision>
      <id>5131344</id>
      <parentid>4340968</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:04:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3696" sha1="e19dwv8vdvzrqihlootvb84sd162euy" xml:space="preserve">{{значэнні2|Кар}}
{{НП 
|статус                   = Камуна
|беларуская назва         = Кар
|арыгінальная назва    = Quart 
|падпарадкаванне               = 
|краіна                   = Італія
|герб                     = 
|сцяг                     = 
|шырыня герба             = 
|шырыня сцяга             = 
|lat_dir = N|lat_deg = 45|lat_min = 44|lat_sec =0 
|lon_dir = E|lon_deg = 7|lon_min = 25|lon_sec =0 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ЯндэксКарта              = 
|памер карты краіны      = 280
|памер карты рэгіёна     = 
|памер карты раёна      = 
|від рэгіёна              = Адміністрацыйны падзел Італіі{{!}}Рэгіён 
|рэгіён                   = Вале-д’Аоста
|рэгіён у табліцы         = 
|від раёна               = правінцыя 
|раён                    =  
|раён у табліцы          = 
|від абшчыны               = 
|абшчына                   = 
|абшчына ў табліцы         = 
|карта краіны             =  
|карта рэгіёна            =  
|карта раёна             =  
|унутранае дзяленне       = 
|від главы                = 
|глава                    = 
|дата заснавання           = 
|першае згадванне        = 
|ранейшыя імёны            = 
|статус з                 = 
|плошча                  = 62
|від вышыні               = 
|вышыня цэнтра НП         = 535
|клімат                   = 
|афіцыйная мова         = 
|афіцыйная мова-ref     = 
|насельніцтва                = 3456
|год перапісу             = 2008
|шчыльнасць                = 56
|агламерацыя              = 
|нацыянальны склад      = 
|канфесійны склад  = 
|этнахаронім              = 
|часавы пояс             = +1 
|DST                      = ёсць 
|тэлефонны код           = 0165
|паштовы індэкс          = 11020
|паштовыя індэксы         = 
|аўтамабільны код        = 
|від ідэнтыфікатара       = Код ISTAT 
|лічбавы ідэнтыфікатар   = 07054
|катэгорыя ў Commons      = Quart
|сайт                     = http://www.comune.quart.ao.it/
|мова сайта               = it
|мова сайта 2             = 
|мова сайта 3             = 
|мова сайта 4             = 
|мова сайта 5             = 
|add1n                    = Мэр камуны
|add1                     = Giovanni Barocco
|add2n                    = 
|add2                     = 
|add3n                    = 
|add3                     = 
}}
'''Кар''' ({{lang-it|Quart}}) —  камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Вале-д’Аоста]].

Насельніцтва складае 3456 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 56 чал./км². Займае плошчу 62 км². Паштовы індэкс — 11020. Тэлефонны код — 0165.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Sant'Eusebio di Vercelli.

{{Правінцыя Вале-д’Аоста}}

{{Заліўка камун Італіі}}

[[Катэгорыя:Камуны Вале-д’Аосты]]</text>
      <sha1>e19dwv8vdvzrqihlootvb84sd162euy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сен-Дэні (Вале-д’Аоста)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129492</id>
    <revision>
      <id>5131365</id>
      <parentid>4336932</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:23:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3739" sha1="hszob5prt7ydvq6yuvegciqvjabravc" xml:space="preserve">{{значэнні2|Сен-Дэні}}
{{НП 
|статус                   = Камуна
|беларуская назва         = Сен-Дэні
|арыгінальная назва    = Saint-Denis 
|падпарадкаванне               = 
|краіна                   = Італія
|герб                     = 
|сцяг                     = 
|шырыня герба             = 
|шырыня сцяга             = 
|lat_dir = N|lat_deg = 45|lat_min = 45|lat_sec =0 
|lon_dir = E|lon_deg = 7|lon_min = 33|lon_sec =0 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ЯндэксКарта              = 
|памер карты краіны      = 280
|памер карты рэгіёна     = 
|памер карты раёна      = 
|від рэгіёна              = Адміністрацыйны падзел Італіі{{!}}Рэгіён 
|рэгіён                   = Вале-д’Аоста
|рэгіён у табліцы         = 
|від раёна               = правінцыя 
|раён                    =  
|раён у табліцы          = 
|від абшчыны               = 
|абшчына                   = 
|абшчына ў табліцы         = 
|карта краіны             =  
|карта рэгіёна            =  
|карта раёна             =  
|унутранае дзяленне       = 
|від главы                = 
|глава                    = 
|дата заснавання           = 
|першае згадванне        = 
|ранейшыя імёны            = 
|статус з                 = 
|плошча                  = 11
|від вышыні               = 
|вышыня цэнтра НП         = 820
|клімат                   = 
|афіцыйная мова         = 
|афіцыйная мова-ref     = 
|насельніцтва                = 371
|год перапісу             = 2008
|шчыльнасць                = 34
|агламерацыя              = 
|нацыянальны склад      = 
|канфесійны склад  = 
|этнахаронім              = 
|часавы пояс             = +1 
|DST                      = ёсць 
|тэлефонны код           = 0166
|паштовы індэкс          = 11023
|паштовыя індэксы         = 
|аўтамабільны код        = 
|від ідэнтыфікатара       = Код ISTAT 
|лічбавы ідэнтыфікатар   = 07059
|катэгорыя ў Commons      = Saint-Denis
|сайт                     = http://www.comune.saintdenis.ao.it/
|мова сайта               = it
|мова сайта 2             = 
|мова сайта 3             = 
|мова сайта 4             = 
|мова сайта 5             = 
|add1n                    = Мэр камуны
|add1                     = Guido Theodule
|add2n                    = 
|add2                     = 
|add3n                    = 
|add3                     = 
}}
'''Сен-Дэні''' ({{lang-it|Saint-Denis}}) —  камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Вале-д’Аоста]].

Насельніцтва складае 371 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 34 чал./км². Займае плошчу 11 км². Паштовы індэкс — 11023. Тэлефонны код — 0166.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Dionigi di Parigi.

{{Правінцыя Вале-д’Аоста}}

{{Заліўка камун Італіі}}

[[Катэгорыя:Камуны Вале-д’Аосты]]</text>
      <sha1>hszob5prt7ydvq6yuvegciqvjabravc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сар (Італія)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129499</id>
    <revision>
      <id>5131332</id>
      <parentid>4337839</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T06:44:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rymchonak перанёс старонку [[Сар]] у [[Сар (Італія)]]</comment>
      <origin>4337839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3649" sha1="2pjn1ayvwdulxjrkkxb0u3zso59sucs" xml:space="preserve">{{НП 
|статус                   = Камуна
|беларуская назва         = Сар
|арыгінальная назва    = Sarre 
|падпарадкаванне               = 
|краіна                   = Італія
|герб                     = 
|сцяг                     = 
|шырыня герба             = 
|шырыня сцяга             = 
|lat_dir = N|lat_deg = 45|lat_min = 43|lat_sec =4 
|lon_dir = E|lon_deg = 7|lon_min = 15|lon_sec =27 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ЯндэксКарта              = 
|памер карты краіны      = 280
|памер карты рэгіёна     = 
|памер карты раёна      = 
|від рэгіёна              = Адміністрацыйны падзел Італіі{{!}}Рэгіён 
|рэгіён                   = Вале-д’Аоста
|рэгіён у табліцы         = 
|від раёна               = правінцыя 
|раён                    =  
|раён у табліцы          = 
|від абшчыны               = 
|абшчына                   = 
|абшчына ў табліцы         = 
|карта краіны             =  
|карта рэгіёна            =  
|карта раёна             =  
|унутранае дзяленне       = 
|від главы                = 
|глава                    = 
|дата заснавання           = 
|першае згадванне        = 
|ранейшыя імёны            = 
|статус з                 = 
|плошча                  = 28
|від вышыні               = 
|вышыня цэнтра НП         = 631
|клімат                   = 
|афіцыйная мова         = 
|афіцыйная мова-ref     = 
|насельніцтва                = 4622
|год перапісу             = 2008
|шчыльнасць                = 165
|агламерацыя              = 
|нацыянальны склад      = 
|канфесійны склад  = 
|этнахаронім              = 
|часавы пояс             = +1 
|DST                      = ёсць 
|тэлефонны код           = 0165
|паштовы індэкс          = 11010
|паштовыя індэксы         = 
|аўтамабільны код        = 
|від ідэнтыфікатара       = Код ISTAT 
|лічбавы ідэнтыфікатар   = 07066
|катэгорыя ў Commons      = Sarre
|сайт                     = http://www.comune.sarre.ao.it/
|мова сайта               = it
|мова сайта 2             = 
|мова сайта 3             = 
|мова сайта 4             = 
|мова сайта 5             = 
|add1n                    = Мэр камуны
|add1                     = Vallet
|add2n                    = 
|add2                     = 
|add3n                    = 
|add3                     = 
}}
'''Сар''' ({{lang-it|Sarre}}) —  камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Вале-д’Аоста]].

Насельніцтва складае 4622 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 165 чал./км². Займае плошчу 28 км². Паштовы індэкс — 11010. Тэлефонны код — 0165.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Maurizio.

{{Правінцыя Вале-д’Аоста}}


{{Заліўка камун Італіі}}

[[Катэгорыя:Камуны Вале-д’Аосты]]</text>
      <sha1>2pjn1ayvwdulxjrkkxb0u3zso59sucs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131335</id>
      <parentid>5131332</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T06:46:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3678" sha1="rbn8rucasduph633c4jvoweplfsbyem" xml:space="preserve">{{значэнні2|Сар}}
{{НП 
|статус                   = Камуна
|беларуская назва         = Сар
|арыгінальная назва    = Sarre 
|падпарадкаванне               = 
|краіна                   = Італія
|герб                     = 
|сцяг                     = 
|шырыня герба             = 
|шырыня сцяга             = 
|lat_dir = N|lat_deg = 45|lat_min = 43|lat_sec =4 
|lon_dir = E|lon_deg = 7|lon_min = 15|lon_sec =27 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ЯндэксКарта              = 
|памер карты краіны      = 280
|памер карты рэгіёна     = 
|памер карты раёна      = 
|від рэгіёна              = Адміністрацыйны падзел Італіі{{!}}Рэгіён 
|рэгіён                   = Вале-д’Аоста
|рэгіён у табліцы         = 
|від раёна               = правінцыя 
|раён                    =  
|раён у табліцы          = 
|від абшчыны               = 
|абшчына                   = 
|абшчына ў табліцы         = 
|карта краіны             =  
|карта рэгіёна            =  
|карта раёна             =  
|унутранае дзяленне       = 
|від главы                = 
|глава                    = 
|дата заснавання           = 
|першае згадванне        = 
|ранейшыя імёны            = 
|статус з                 = 
|плошча                  = 28
|від вышыні               = 
|вышыня цэнтра НП         = 631
|клімат                   = 
|афіцыйная мова         = 
|афіцыйная мова-ref     = 
|насельніцтва                = 4622
|год перапісу             = 2008
|шчыльнасць                = 165
|агламерацыя              = 
|нацыянальны склад      = 
|канфесійны склад  = 
|этнахаронім              = 
|часавы пояс             = +1 
|DST                      = ёсць 
|тэлефонны код           = 0165
|паштовы індэкс          = 11010
|паштовыя індэксы         = 
|аўтамабільны код        = 
|від ідэнтыфікатара       = Код ISTAT 
|лічбавы ідэнтыфікатар   = 07066
|катэгорыя ў Commons      = Sarre
|сайт                     = http://www.comune.sarre.ao.it/
|мова сайта               = it
|мова сайта 2             = 
|мова сайта 3             = 
|мова сайта 4             = 
|мова сайта 5             = 
|add1n                    = Мэр камуны
|add1                     = Vallet
|add2n                    = 
|add2                     = 
|add3n                    = 
|add3                     = 
}}
'''Сар''' ({{lang-it|Sarre}}) —  камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Вале-д’Аоста]].

Насельніцтва складае 4622 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 165 чал./км². Займае плошчу 28 км². Паштовы індэкс — 11010. Тэлефонны код — 0165.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Maurizio.

{{Правінцыя Вале-д’Аоста}}


{{Заліўка камун Італіі}}

[[Катэгорыя:Камуны Вале-д’Аосты]]</text>
      <sha1>rbn8rucasduph633c4jvoweplfsbyem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вільнёў (Італія)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129507</id>
    <revision>
      <id>5131360</id>
      <parentid>4340470</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rymchonak перанёс старонку [[Вільнеў (Італія)]] у [[Вільнёў (Італія)]]: памылка</comment>
      <origin>4340470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3689" sha1="e5wqxdwkkbwztxnacyakiptmchm55n8" xml:space="preserve">{{НП 
|статус                   = Камуна
|беларуская назва         = Вільнеў
|арыгінальная назва    = Villeneuve 
|падпарадкаванне               = 
|краіна                   = Італія
|герб                     = 
|сцяг                     = 
|шырыня герба             = 
|шырыня сцяга             = 
|lat_dir = N|lat_deg = 45|lat_min = 42|lat_sec =8 
|lon_dir = E|lon_deg = 7|lon_min = 12|lon_sec =27 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ЯндэксКарта              = 
|памер карты краіны      = 280
|памер карты рэгіёна     = 
|памер карты раёна      = 
|від рэгіёна              = Адміністрацыйны падзел Італіі{{!}}Рэгіён 
|рэгіён                   = Вале-д’Аоста
|рэгіён у табліцы         = 
|від раёна               = правінцыя 
|раён                    =  
|раён у табліцы          = 
|від абшчыны               = 
|абшчына                   = 
|абшчына ў табліцы         = 
|карта краіны             =  
|карта рэгіёна            =  
|карта раёна             =  
|унутранае дзяленне       = 
|від главы                = 
|глава                    = 
|дата заснавання           = 
|першае згадванне        = 
|ранейшыя імёны            = 
|статус з                 = 
|плошча                  = 8
|від вышыні               = 
|вышыня цэнтра НП         = 760
|клімат                   = 
|афіцыйная мова         = 
|афіцыйная мова-ref     = 
|насельніцтва                = 1211
|год перапісу             = 2008
|шчыльнасць                = 156
|агламерацыя              = 
|нацыянальны склад      = 
|канфесійны склад  = 
|этнахаронім              = 
|часавы пояс             = +1 
|DST                      = ёсць 
|тэлефонны код           = 0165
|паштовы індэкс          = 11018
|паштовыя індэксы         = 
|аўтамабільны код        = 
|від ідэнтыфікатара       = Код ISTAT 
|лічбавы ідэнтыфікатар   = 07074
|катэгорыя ў Commons      = Villeneuve
|сайт                     = http://www.comune.villeneuve.ao.it/
|мова сайта               = it
|мова сайта 2             = 
|мова сайта 3             = 
|мова сайта 4             = 
|мова сайта 5             = 
|add1n                    = Мэр камуны
|add1                     = Clemente Dupont
|add2n                    = 
|add2                     = 
|add3n                    = 
|add3                     = 
}}
'''Вільнеў''' ({{lang-it|Villeneuve}}) —  камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Вале-д’Аоста]].

Насельніцтва складае 1211 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 156 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 11018. Тэлефонны код — 0165.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Biagio.

{{Правінцыя Вале-д’Аоста}}

{{Заліўка камун Італіі}}

[[Катэгорыя:Камуны Вале-д’Аосты]]</text>
      <sha1>e5wqxdwkkbwztxnacyakiptmchm55n8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131363</id>
      <parentid>5131360</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:20:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3726" sha1="onb04a2ongnx37tdcer2jtaao46gcgh" xml:space="preserve">{{значэнні2|Вільнёў}}
{{НП 
|статус                   = Камуна
|беларуская назва         = Вільнеў
|арыгінальная назва    = Villeneuve 
|падпарадкаванне               = 
|краіна                   = Італія
|герб                     = 
|сцяг                     = 
|шырыня герба             = 
|шырыня сцяга             = 
|lat_dir = N|lat_deg = 45|lat_min = 42|lat_sec =8 
|lon_dir = E|lon_deg = 7|lon_min = 12|lon_sec =27 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ЯндэксКарта              = 
|памер карты краіны      = 280
|памер карты рэгіёна     = 
|памер карты раёна      = 
|від рэгіёна              = Адміністрацыйны падзел Італіі{{!}}Рэгіён 
|рэгіён                   = Вале-д’Аоста
|рэгіён у табліцы         = 
|від раёна               = правінцыя 
|раён                    =  
|раён у табліцы          = 
|від абшчыны               = 
|абшчына                   = 
|абшчына ў табліцы         = 
|карта краіны             =  
|карта рэгіёна            =  
|карта раёна             =  
|унутранае дзяленне       = 
|від главы                = 
|глава                    = 
|дата заснавання           = 
|першае згадванне        = 
|ранейшыя імёны            = 
|статус з                 = 
|плошча                  = 8
|від вышыні               = 
|вышыня цэнтра НП         = 760
|клімат                   = 
|афіцыйная мова         = 
|афіцыйная мова-ref     = 
|насельніцтва                = 1211
|год перапісу             = 2008
|шчыльнасць                = 156
|агламерацыя              = 
|нацыянальны склад      = 
|канфесійны склад  = 
|этнахаронім              = 
|часавы пояс             = +1 
|DST                      = ёсць 
|тэлефонны код           = 0165
|паштовы індэкс          = 11018
|паштовыя індэксы         = 
|аўтамабільны код        = 
|від ідэнтыфікатара       = Код ISTAT 
|лічбавы ідэнтыфікатар   = 07074
|катэгорыя ў Commons      = Villeneuve
|сайт                     = http://www.comune.villeneuve.ao.it/
|мова сайта               = it
|мова сайта 2             = 
|мова сайта 3             = 
|мова сайта 4             = 
|мова сайта 5             = 
|add1n                    = Мэр камуны
|add1                     = Clemente Dupont
|add2n                    = 
|add2                     = 
|add3n                    = 
|add3                     = 
}}
'''Вільнёў''' ({{lang-it|Villeneuve}}) —  камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Вале-д’Аоста]].

Насельніцтва складае 1211 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 156 чал./км². Займае плошчу 8 км². Паштовы індэкс — 11018. Тэлефонны код — 0165.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Biagio.

{{Правінцыя Вале-д’Аоста}}

{{Заліўка камун Італіі}}

[[Катэгорыя:Камуны Вале-д’Аосты]]</text>
      <sha1>onb04a2ongnx37tdcer2jtaao46gcgh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Давід Вілья</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130871</id>
    <revision>
      <id>5131164</id>
      <parentid>4914875</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T20:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17530" sha1="d0lq33n74k0wjpglf9nmfvjn7whqf8p" xml:space="preserve">{{Футбаліст
| імя                 = Давід Вілья
| поўнае імя          = Давід Вілья Санчэс
| партрэт             = 
| памер               = 
| дата нараджэння     = 
| месца нараджэння    = 
| грамадзянства       = {{Сцягафікацыя|Іспанія}}
| рост                = 
| вага                = 
| мянушка             = ''El Guaje (Дзіця)''
| цяперашні клуб      = 
| нумар               = 
| пазіцыя             = [[Нападнік (футбол)|нападнік]]
| моладзевыя клубы    = {{футбольная кар’ера
 |1991—1999|{{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Лангрэа|Лангрэа]]|
 |1999—2000|{{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Спортынг Хіхон|Спортынг Хіхон]]|}}
| клубы               = {{футбольная кар’ера
 |2000—2003|{{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Спортынг Хіхон|Спортынг (Хіхон)]]|80 (39)
 |2000—2001|{{фарм-клуб}} {{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Спортынг B Хіхон|Спортынг B (Хіхон)]]|35 (13)
 |2003—2005|{{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Рэал Сарагоса|Рэал Сарагоса]]|73 (32)
 |2005—2010|{{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Валенсія|Валенсія]]|166 (107)
 |2010—2013|{{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Барселона|Барселона]]|77 (33)
 |2013—2014|{{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Атлетыка Мадрыд|Атлетыка (Мадрыд)]]|36 (13)
 |2014—2018|{{Сцяг|ЗША||20px}} [[ФК Нью-Ёрк Сіці|Нью-Ёрк Сіці]]|124 (80)
 |2014|{{арэнда}} {{Сцяг|Аўстралія||20px}} [[ФК Мельбурн Сіці|Мельбурн Сіці]]|4 (2)
 |2019—2020|{{Сцяг|Японія||20px}} [[ФК Вісэл Кобэ|Вісэл Кобэ]]|28 (13) }}
|нацыянальная зборная = {{футбольная кар’ера
 |2000—2003|{{Сцяг|Іспанія||20px}} [[Зборная Іспаніі па футболе|Іспанія (да 21)]]|7 (0)
 |2005—2014|{{Сцяг|Іспанія||20px}} [[Зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]|97 (59)}}
| медалі              =
 {{турнір|[[Чэмпіянат свету па футболе|Чэмпіянаты свету]]}}
  {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат свету па футболе 2010|ПАР 2010]]}}
 {{турнір|[[Кубак канфедэрацый|Кубкі канфедэрацый]]}}
  {{медаль|Бронза|[[Кубак канфедэрацый 2009|ПАР 2009]]|}}
 {{турнір|[[Чэмпіянат Еўропы па футболе|Чэмпіянаты Еўропы]]}}
  {{медаль|Золата|[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2008|Аўстрыя/Швейцарыя 2008]]}}
| абнаўленне даных пра клуб = 4 студзеня 2020
| абнаўленне даных пра зборную = 8 жніўня 2014
}}
'''Давід Вілья Санчэс''' ({{lang-es|David Villa Sánchez}}; нар. {{ДН|3|12|1981}}, [[Лангрэа]], [[Астурыя]], [[Іспанія]]) — іспанскі футбаліст, нападнік. Рэкардсмен [[Зборная Іспаніі па футболе|нацыянальнай зборнай Іспаніі]] па колькасці забітых мячоў, чэмпіён Еўропы і свету ў яе складзе.

== Кар’ера ==
=== Клубная ===
Вілья меў цікавасць да шматлікіх астурыйскіх каманд, але адна з вялікіх каманд краю, [[ФК Рэал Аўеда|«Рэал Аўеда»]], заявіла, што ён быў занадта юным і меў недастатковы патэнцыял для клуба. Пасля Давід атрымаў прафесійны прарыў у мясцовым клубе [[ФК Спортынг Хіхон|«Спортынг»]] Хіхон, ідучы па слядах свайго куміра дзяцінства [[Кіні]]. Вілья дэбютаваў у складзе астурыйскага клуба ў сезоне 2000/2001.

Правёўшы амаль два сезона ў «Спортынгу» і забіўшы 40 мячоў, Вілья ў канчатковым рахунку, атрымаў сваю пуцёўку ў вышэйшы іспанскі дывізіён, калі «Спортынг» быў у цяжкім фінансавым становішчы і быў вымушаны прадаць іграка ў клуб [[ФК Рэал Сарагоса|«Рэал Сарагоса»]] улетку [[2003]] года. Давід падпісаў кантракт з новым клубам, які ўсталяваў яму памер заробку ў памеры 3 млн еўра ў год. Нападнік не меў праблем з адаптацыяй да гульні на высокім узроўні, і нават здолеў вызначыцца 17 разоў у сваім першым сезоне ў «Сарагосе».

У [[2005]] годзе ігрок перайшоў у клуб [[ФК Валенсія|«Валенсія»]]. Адразу ж у першым сезоне за «Валенсію» Вілья забіў 25 мячоў, правёўшы 37 гульняў, у [[Ла Ліга|Ла Лізе]] і стаў другім пасля [[Самуэль Это’о|Самуэля Это’о]] лепшым бамбардзірам чэмпіянату. За ўсю гісторыю «Валенсіі» толькі два футбалісты забівалі за адно першынство больш галоў. Вынік Давіда стаў трэцім паказчыкам клуба за ўвесь час. У наступныя сезоны Вілья зноў станавіўся лепшым бамбардзірам «Валенсіі», і аж да сезона 2007/2008 быў лепшым іспанскім бамбардзірам у лізе.

[[19 мая]] [[2010]] года Вілья перайшоў у [[ФК Барселона|«Барселону»]], якая заплаціла за трансфер форварда амаль 42 млн еўра&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/news/2010/05/19/villa/ &quot;Барселона&quot; купила нападающего за 40 миллионов евро]. lenta.ru&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.championat.com/football/news-498048-barselona-priobrela-vilju-u-valensii-za-40-mln.html &quot;Барселона&quot; приобрела Вилью у &quot;Валенсии&quot; за € 40 млн]. championat.com&lt;/ref&gt;. Кантракт быў падпісаны 22 мая на 4 гады з заработнай платай у памеры 7 млн еўра за сезон, з магчымасцю падаўжэння яго яшчэ на год&lt;ref&gt;[http://www.sports.ru/football/70808175.html Вилья официально перешел в «Барселону»]. sports.ru&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.timeslive.co.za/sport/soccer/article456943.ece/David-Villa-sold-to-Barcelona David Villa sold to Barcelona] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100522035424/http://www.timeslive.co.za/sport/soccer/article456943.ece/David-Villa-sold-to-Barcelona |date=22 мая 2010 }}. timeslive.co.za&lt;/ref&gt;, на цырымоніі прадстаўлення іграка прысутнічала 46 тысяч гледачоў&lt;ref&gt;[http://www.sports.ru/tribuna/blogs/vishnevskiy/87584.html Как подписывали Вилью]. sports.ru&lt;/ref&gt;.

[[8 ліпеня]] [[2013]] года «Барселона» абвесціла, што яны дасягнулі пагаднення аб транферы Вільі ў мадрыдскае [[ФК Атлетыка Мадрыд|«Атлетыка»]] за 5,1 млн еўра&lt;ref&gt;[http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/club-reach-deal-in-principal-to-sell-david-villa-to-atletico-madrid Club reach deal in principal to sell David Villa to Atletico Madrid]. FC Barcelona.&lt;/ref&gt;. 21 жніўня 2013 года ігрок забіў гол у першым матчы за «Атлетыка» ў матчы Суперкубка супраць былога клуба «Барселоны»&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-2399496/Atletico-Madrid-1-Barcelona-1-Match-Report--Lionel-Messi-goes-injured-Neymar-scores-goal.html Messi goes off injured in Spanish Super Cup as Neymar scores his first Barca goal... with a header!]. Daily Mail.&lt;/ref&gt;. Давід правёў не благі сезон, стаўшы чэмпіёнам Іспаніі і дайшоўшы з клубам да фіналу [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў]]. Трэба заўважыць, што ў мадрыдскім клюбе Вілья даволі часта гуляў з глыбіні пляцоўкі, шмат часу адпрацоўваючы ў абароне.

Улетку [[2014]] года стаў першым іграком створанага клуба [[ФК Нью-Ёрк Сіці|«Нью-Ёрк Сіці»]], які пачаў выступленні ў МЛС толькі з [[2015]] года. З гэтай прычыны Давід быў аддадзены ў арэнду ў клуб аўстралійскай лігі [[ФК Мельбурн Сіці|«Мельбурн Сіці»]], а з 2015 года пачаў гуляць у Амерыцы.

У лістападзе 2018 года было абвешчана, што Вілья не будзе падаўжаць кантракт з «Нью-Ёрк Сіці», які сканчваецца 31 снежня таго ж года, і неўзабаве стала пра пераход нападніка ў японскі клуб [[ФК Вісэл Кобэ|«Вісэл Кобэ»]] з 1 студзеня 2019 года&lt;ref&gt;[https://by.tribuna.com/football/1069258407.html «Виссел Кобе» представил Вилью]. by.tribuna.com.&lt;/ref&gt;. У лістападзе 2019 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры па заканчэнні сезона&lt;ref&gt;[https://by.tribuna.com/football/1080142437.html Вилья объявил о завершении карьеры по окончании сезона]. by.tribuna.com.&lt;/ref&gt;. Свой апошні матч правёў 1 студзеня 2020 года, калі выйшаў на замену ў канцы сустрэчы за Кубак Імператара, у якім «Вісэл Кобэ» ўзяў першы трафей у сваёй гісторыі&lt;ref&gt;[https://by.tribuna.com/football/1081908991.html «Виссел Кобе» Иньесты выиграл 1-й трофей в истории – Кубок Японии. Вилья завершил карьеру]. by.tribuna.com.&lt;/ref&gt;.

=== Міжнародная ===
Дэбютаваў у нацыянальнай [[Зборная Іспаніі па футболе|зборнай Іспаніі]] [[9 лютага]] [[2005]] года ў матчы супраць [[зборная Сан-Марына па футболе|зборнай Сан-Марына]]. Першы гол за зборную забіў [[16 лістапада]] таго ж года, паразіўшы вароты [[Зборная Славакіі па футболе|зборнай Славакіі]].

Удзельнічаў на [[чэмпіянат свету па футболе 2006|чэмпіянаце свету 2006 года]]. У першым матчы групавога этапа супраць [[Зборная Украіны па футболе|зборнай Украіны]] Вілья забіў два мячы. У 1/8 фіналу супраць будучых фіналістаў французаў Давід адкрыў лік рэалізаваўшы пенальці, аднак французы здолелі пераламаць ход гульні і перамаглі з лікам 3:1.

На пераможным для Іспаніі [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2008|еўрапейскім першынстве 2008 года]] Вілля стаў лепшым бамбардзірам, забіўшы чатыры мячы. У першым жа матчы турніру супраць [[Зборная Расіі па футболе|зборнай Расіі]] Вілья зрабіў хет-трык. З-за траўмы, атрыманай у паўфінале супраць усё той жа зборнай Расіі, нападнік быў вымушаны прапусціць фінал.

З-за траўмы, атрыманай на клубнам чэмпіянаце свету, Давід быў вымушаны прапусціць [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2012|Еўра-2012]], на якім зборная Іспаніі таксама дамаглася перамогі.

== Дасягненні ==
=== Клубныя ===
'''«Рэал Сарагоса»''':
* Уладальнік [[Кубак Іспаніі па футболе|Кубка Іспаніі]]: 2004
* Уладальнік [[Суперкубак Іспаніі па футболе|Суперкубка Іспаніі]]: 2004

'''«Валенсія»''':
* Уладальнік [[Кубак Іспаніі па футболе|Кубка Іспаніі]]: 2008

'''«Барселона»''':
* [[Чэмпіянат Іспаніі па футболе|Чэмпіён Іспаніі]] (2): 2011, 2013
* Уладальнік [[Кубак Іспаніі па футболе|Кубка Іспаніі]]: 2012
* Уладальнік [[Суперкубак Іспаніі па футболе|Суперкубка Іспаніі]]: 2012
* Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў]]: 2011
* Уладальнік [[Суперкубак УЕФА|Суперкубка УЕФА]]: 2011
* Пераможца [[Клубны чэмпіянат свету па футболе|клубнага чэмпіянату свету]]: 2011

'''«Атлетыка»''':
* [[Чэмпіянат Іспаніі па футболе|Чэмпіён Іспаніі]]: 2014

'''«Вісэл Кобэ»''':
* Уладальнік [[Кубак Імператара|Кубка Імператара]]: 2019

=== Міжнародныя ===
'''Іспанія''':
* [[Чэмпіянат свету па футболе|Чэмпіён свету]]: [[Чэмпіянат свету па футболе 2010|2010]]
* [[Чэмпіянат Еўропы па футболе|Чэмпіён Еўропы]]: [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2008|2008]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:David_Villa}}
* [http://www.davidvilla7.com Афіцыйны сайт Давіда Вільі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110524151447/http://www.davidvilla7.com/ |date=24 мая 2011 }}
* {{спасылкі-футбаліст}}
* [http://www.worldfootball.net/spieler_profil/david-villa Профіль на ''worldfootball.net''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120419022413/http://www.worldfootball.net/spieler_profil/david-villa/ |date=19 красавіка 2012 }} {{ref-en}}

{{Навігацыйны блок2
|стыль_загалоўка = {{колеры зборнай/Іспанія|1}}
|state           = collapsed
|загаловак       = Склады зборнай Іспаніі
|Склад зборнай Іспаніі па футболе на чэмпіянаце свету 2006
|Склад зборнай Іспаніі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2008
|Склад зборнай Іспаніі па футболе на Кубку канфедэрацый 2009
|Склад зборнай Іспаніі па футболе на чэмпіянаце свету 2010
|Склад зборнай Іспаніі па футболе на Кубку канфедэрацый 2013
|Склад зборнай Іспаніі па футболе на чэмпіянаце свету 2014
}}
{{Лепшы бамбардзір чэмпіянату свету па футболе}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Вілья Давід}}
[[Катэгорыя:Футбалісты Іспаніі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Іспаніі па футболе]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Вісэл Кобэ]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Нью-Ёрк Сіці]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Мельбурн Сіці]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Атлетыка Мадрыд]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Валенсія]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Рэал Сарагоса]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Спортынг Хіхон]]
[[Катэгорыя:Чэмпіёны свету па футболе]]
[[Катэгорыя:Чэмпіёны Еўропы па футболе]]</text>
      <sha1>d0lq33n74k0wjpglf9nmfvjn7whqf8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Орыя (Апулія)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133693</id>
    <revision>
      <id>5131369</id>
      <parentid>4967049</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:30:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6118" sha1="b3ei0q2k61z3zwdlpo6svh2p9xgrzdx" xml:space="preserve">{{значэнні2|Орыя (значэнні)}}
{{НП 
|статус                   = Камуна
|беларуская назва         = Орыя
|арыгінальная назва       = Oria 
|падпарадкаванне          = 
|краіна                   = Італія
|герб                     = 
|сцяг                     = 
|шырыня герба             = 
|шырыня сцяга             = 
|lat_dir = N|lat_deg = 40|lat_min = 30|lat_sec =0 
|lon_dir = E|lon_deg = 17|lon_min = 38|lon_sec =0 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ЯндэксКарта              = 
|памер карты краіны       = 280
|памер карты рэгіёна      = 
|памер карты раёна        = 
|від рэгіёна              = Адміністрацыйны падзел Італіі{{!}}Рэгіён 
|рэгіён                   = Апулія
|рэгіён у табліцы         = 
|від раёна                = правінцыя 
|раён                     = правінцыя Брындызі{{!}}Брындызі
|раён у табліцы           = 
|від абшчыны              = 
|абшчына                  = 
|абшчына ў табліцы        = 
|карта краіны             =  
|карта рэгіёна            =  
|карта раёна              =  
|унутранае дзяленне       = 
|від главы                = 
|глава                    = 
|дата заснавання          = 
|першае згадванне         = 
|ранейшыя імёны           = 
|статус з                 = 
|плошча                   = 83
|від вышыні               = 
|вышыня цэнтра НП         = 166
|клімат                   = 
|афіцыйная мова           = 
|афіцыйная мова-ref       = 
|насельніцтва             = 15365
|год перапісу             = 2008
|шчыльнасць               = 185
|агламерацыя              = 
|нацыянальны склад        = 
|канфесійны склад         = 
|этнахаронім              = 
|часавы пояс              = +1 
|DST                      = ёсць 
|тэлефонны код            = 0831
|паштовы індэкс           = 72024
|паштовыя індэксы         = 
|аўтамабільны код         = 
|від ідэнтыфікатара       = Код ISTAT 
|лічбавы ідэнтыфікатар    = 074011
|катэгорыя ў Commons      = Oria
|сайт                     = http://www.comune.oria.br.it/
|мова сайта               = it
|мова сайта 2             = 
|мова сайта 3             = 
|мова сайта 4             = 
|мова сайта 5             = 
|add1n                    = Мэр камуны
|add1                     = Cosimo Ferretti
|add2n                    = 
|add2                     = 
|add3n                    = 
|add3                     = 
}}
'''Орыя''' ({{lang-it|Oria}}) —  камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Апулія]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[Брындызі (правінцыя)|Брындызі]].

Насельніцтва складае 15365 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 185 чал./км². Займае плошчу 83 км². Паштовы індэкс — 72024. Тэлефонны код — 0831.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Варсанофій.

== Дэмаграфія ==
Дынаміка насельніцтва:
&lt;timeline&gt;
Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:20000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 6427
  bar:1871 from:0 till: 7135
  bar:1881 from:0 till: 8220
  bar:1901 from:0 till: 8838
  bar:1911 from:0 till: 9527
  bar:1921 from:0 till: 10567
  bar:1931 from:0 till: 10546
  bar:1936 from:0 till: 11516
  bar:1951 from:0 till: 13628
  bar:1961 from:0 till: 14258
  bar:1971 from:0 till: 14465
  bar:1981 from:0 till: 14812
  bar:1991 from:0 till: 15089
  bar:2001 from:0 till: 15209
PlotData=
  bar:1861 at: 6427 fontsize:S text: 6.427 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 7135 fontsize:S text: 7.135 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 8220 fontsize:S text: 8.220 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 8838 fontsize:S text: 8.838 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 9527 fontsize:S text: 9.527 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 10567 fontsize:S text: 10.567 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 10546 fontsize:S text: 10.546 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 11516 fontsize:S text: 11.516 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 13628 fontsize:S text: 13.628 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 14258 fontsize:S text: 14.258 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 14465 fontsize:S text: 14.465 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 14812 fontsize:S text: 14.812 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 15089 fontsize:S text: 15.089 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 15209 fontsize:S text: 15.209 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Па даных ISTAT
&lt;/timeline&gt;

{{правінцыя Брындызі}}

{{Заліўка камун Італіі}}

[[Катэгорыя:Камуны правінцыі Брындызі]]</text>
      <sha1>b3ei0q2k61z3zwdlpo6svh2p9xgrzdx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гротэ (Італія)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133933</id>
    <revision>
      <id>5131372</id>
      <parentid>4340617</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rymchonak перанёс старонку [[Гротэ]] у [[Гротэ (Італія)]]</comment>
      <origin>4340617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6060" sha1="ompfdemlbe8yk9mky77h5djrjww9lv1" xml:space="preserve">{{НП 
|статус                   = Камуна
|беларуская назва         = Гротэ
|арыгінальная назва    = Grotte 
|падпарадкаванне               = 
|краіна                   = Італія
|герб                     = 
|сцяг                     = 
|шырыня герба             = 
|шырыня сцяга             = 
|lat_dir = N|lat_deg = 37|lat_min = 24|lat_sec =21 
|lon_dir = E|lon_deg = 13|lon_min = 42|lon_sec =4 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ЯндэксКарта              = 
|памер карты краіны      = 280
|памер карты рэгіёна     = 
|памер карты раёна      = 
|від рэгіёна              = Адміністрацыйны падзел Італіі{{!}}Рэгіён 
|рэгіён                   = Сіцылія
|рэгіён у табліцы         = 
|від раёна               = правінцыя 
|раён                    = правінцыя Агрыджэнта{{!}}Агрыджэнта
|раён у табліцы          = 
|від абшчыны               = 
|абшчына                   = 
|абшчына ў табліцы         = 
|карта краіны             =  
|карта рэгіёна            =  
|карта раёна             =  
|унутранае дзяленне       = 
|від главы                = 
|глава                    = 
|дата заснавання           = 
|першае згадванне        = 
|ранейшыя імёны            = 
|статус з                 = 
|плошча                  = 24
|від вышыні               = 
|вышыня цэнтра НП         = 516
|клімат                   = 
|афіцыйная мова         = 
|афіцыйная мова-ref     = 
|насельніцтва                = 6027
|год перапісу             = 2008
|шчыльнасць                = 254
|агламерацыя              = 
|нацыянальны склад      = 
|канфесійны склад  = 
|этнахаронім              = 
|часавы пояс             = +1 
|DST                      = ёсць 
|тэлефонны код           = 0922
|паштовы індэкс          = 92020
|паштовыя індэксы         = 
|аўтамабільны код        = 
|від ідэнтыфікатара       = Код ISTAT 
|лічбавы ідэнтыфікатар   = 084018
|катэгорыя ў Commons      = Grotte
|сайт                     = http://www.grotte.info
|мова сайта               = it
|мова сайта 2             = 
|мова сайта 3             = 
|мова сайта 4             = 
|мова сайта 5             = 
|add1n                    = Мэр камуны
|add1                     = Paolo Pilato
|add2n                    = 
|add2                     = 
|add3n                    = 
|add3                     = 
}}
'''Гротэ''' ({{lang-it|Grotte}}) —  камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Сіцылія]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[правінцыя Агрыджэнта|Агрыджэнта]].

Насельніцтва складае 6027 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 254 чал./км². Займае плошчу 24 км². Паштовы індэкс — 92020. Тэлефонны код — 0922.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Venera (santa).

== Дэмаграфія ==
Дынаміка насельніцтва:
&lt;timeline&gt;
Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:15000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 6507
  bar:1871 from:0 till: 7316
  bar:1881 from:0 till: 8814
  bar:1901 from:0 till: 11055
  bar:1911 from:0 till: 10383
  bar:1921 from:0 till: 10465
  bar:1931 from:0 till: 8765
  bar:1936 from:0 till: 8920
  bar:1951 from:0 till: 9727
  bar:1961 from:0 till: 8958
  bar:1971 from:0 till: 8034
  bar:1981 from:0 till: 8087
  bar:1991 from:0 till: 7449
  bar:2001 from:0 till: 6208
PlotData=
  bar:1861 at: 6507 fontsize:S text: 6.507 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 7316 fontsize:S text: 7.316 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 8814 fontsize:S text: 8.814 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 11055 fontsize:S text: 11.055 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 10383 fontsize:S text: 10.383 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 10465 fontsize:S text: 10.465 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 8765 fontsize:S text: 8.765 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 8920 fontsize:S text: 8.920 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 9727 fontsize:S text: 9.727 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 8958 fontsize:S text: 8.958 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 8034 fontsize:S text: 8.034 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 8087 fontsize:S text: 8.087 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 7449 fontsize:S text: 7.449 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 6208 fontsize:S text: 6.208 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Па даных  ISTAT
&lt;/timeline&gt;

{{правінцыя Агрыджэнта}}


{{Заліўка камун Італіі}}

[[Катэгорыя:Камуны правінцыі Агрыджэнта]]</text>
      <sha1>ompfdemlbe8yk9mky77h5djrjww9lv1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131375</id>
      <parentid>5131372</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:36:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6093" sha1="5sgk9d2prtszes2ywff4sj1n2m8thf3" xml:space="preserve">{{значэнні2|Гротэ}}
{{НП 
|статус                   = Камуна
|беларуская назва         = Гротэ
|арыгінальная назва    = Grotte 
|падпарадкаванне               = 
|краіна                   = Італія
|герб                     = 
|сцяг                     = 
|шырыня герба             = 
|шырыня сцяга             = 
|lat_dir = N|lat_deg = 37|lat_min = 24|lat_sec =21 
|lon_dir = E|lon_deg = 13|lon_min = 42|lon_sec =4 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ЯндэксКарта              = 
|памер карты краіны      = 280
|памер карты рэгіёна     = 
|памер карты раёна      = 
|від рэгіёна              = Адміністрацыйны падзел Італіі{{!}}Рэгіён 
|рэгіён                   = Сіцылія
|рэгіён у табліцы         = 
|від раёна               = правінцыя 
|раён                    = правінцыя Агрыджэнта{{!}}Агрыджэнта
|раён у табліцы          = 
|від абшчыны               = 
|абшчына                   = 
|абшчына ў табліцы         = 
|карта краіны             =  
|карта рэгіёна            =  
|карта раёна             =  
|унутранае дзяленне       = 
|від главы                = 
|глава                    = 
|дата заснавання           = 
|першае згадванне        = 
|ранейшыя імёны            = 
|статус з                 = 
|плошча                  = 24
|від вышыні               = 
|вышыня цэнтра НП         = 516
|клімат                   = 
|афіцыйная мова         = 
|афіцыйная мова-ref     = 
|насельніцтва                = 6027
|год перапісу             = 2008
|шчыльнасць                = 254
|агламерацыя              = 
|нацыянальны склад      = 
|канфесійны склад  = 
|этнахаронім              = 
|часавы пояс             = +1 
|DST                      = ёсць 
|тэлефонны код           = 0922
|паштовы індэкс          = 92020
|паштовыя індэксы         = 
|аўтамабільны код        = 
|від ідэнтыфікатара       = Код ISTAT 
|лічбавы ідэнтыфікатар   = 084018
|катэгорыя ў Commons      = Grotte
|сайт                     = http://www.grotte.info
|мова сайта               = it
|мова сайта 2             = 
|мова сайта 3             = 
|мова сайта 4             = 
|мова сайта 5             = 
|add1n                    = Мэр камуны
|add1                     = Paolo Pilato
|add2n                    = 
|add2                     = 
|add3n                    = 
|add3                     = 
}}
'''Гротэ''' ({{lang-it|Grotte}}) —  камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Сіцылія]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[правінцыя Агрыджэнта|Агрыджэнта]].

Насельніцтва складае 6027 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 254 чал./км². Займае плошчу 24 км². Паштовы індэкс — 92020. Тэлефонны код — 0922.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы Santa Venera (santa).

== Дэмаграфія ==
Дынаміка насельніцтва:
&lt;timeline&gt;
Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize  = width:455 height:373
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:15000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 6507
  bar:1871 from:0 till: 7316
  bar:1881 from:0 till: 8814
  bar:1901 from:0 till: 11055
  bar:1911 from:0 till: 10383
  bar:1921 from:0 till: 10465
  bar:1931 from:0 till: 8765
  bar:1936 from:0 till: 8920
  bar:1951 from:0 till: 9727
  bar:1961 from:0 till: 8958
  bar:1971 from:0 till: 8034
  bar:1981 from:0 till: 8087
  bar:1991 from:0 till: 7449
  bar:2001 from:0 till: 6208
PlotData=
  bar:1861 at: 6507 fontsize:S text: 6.507 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 7316 fontsize:S text: 7.316 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 8814 fontsize:S text: 8.814 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 11055 fontsize:S text: 11.055 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 10383 fontsize:S text: 10.383 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 10465 fontsize:S text: 10.465 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 8765 fontsize:S text: 8.765 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 8920 fontsize:S text: 8.920 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 9727 fontsize:S text: 9.727 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 8958 fontsize:S text: 8.958 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 8034 fontsize:S text: 8.034 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 8087 fontsize:S text: 8.087 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 7449 fontsize:S text: 7.449 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 6208 fontsize:S text: 6.208 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Па даных  ISTAT
&lt;/timeline&gt;

{{правінцыя Агрыджэнта}}


{{Заліўка камун Італіі}}

[[Катэгорыя:Камуны правінцыі Агрыджэнта]]</text>
      <sha1>5sgk9d2prtszes2ywff4sj1n2m8thf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бронтэ (Італія)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133947</id>
    <revision>
      <id>5131378</id>
      <parentid>4414467</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rymchonak перанёс старонку [[Брантэ (муніцыпалітэт)]] у [[Бронтэ (Італія)]]: памылка</comment>
      <origin>4414467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6078" sha1="3kcgfb9pa9cqh0o76ib2fgoxl7ve5ls" xml:space="preserve">{{НП 
|статус                   = Камуна
|беларуская назва         = Брантэ
|арыгінальная назва    = Bronte 
|падпарадкаванне               = 
|краіна                   = Італія
|герб                     = 
|сцяг                     = 
|шырыня герба             = 
|шырыня сцяга             = 
|lat_dir = N|lat_deg = 37|lat_min = 48|lat_sec =0 
|lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 50|lon_sec =0 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ЯндэксКарта              = 
|памер карты краіны      = 280
|памер карты рэгіёна     = 
|памер карты раёна      = 
|від рэгіёна              = Адміністрацыйны падзел Італіі{{!}}Рэгіён 
|рэгіён                   = Сіцылія
|рэгіён у табліцы         = 
|від раёна               = правінцыя 
|раён                    = правінцыя Катанія{{!}}Катанія
|раён у табліцы          = 
|від абшчыны               = 
|абшчына                   = 
|абшчына ў табліцы         = 
|карта краіны             =  
|карта рэгіёна            =  
|карта раёна             =  
|унутранае дзяленне       = 
|від главы                = 
|глава                    = 
|дата заснавання           = 
|першае згадванне        = 
|ранейшыя імёны            = 
|статус з                 = 
|плошча                  = 249
|від вышыні               = 
|вышыня цэнтра НП         = 760
|клімат                   = 
|афіцыйная мова         = 
|афіцыйная мова-ref     = 
|насельніцтва                = 19220
|год перапісу             = 2008
|шчыльнасць                = 74
|агламерацыя              = 
|нацыянальны склад      = 
|канфесійны склад  = 
|этнахаронім              = 
|часавы пояс             = +1 
|DST                      = ёсць 
|тэлефонны код           = 095
|паштовы індэкс          = 95034
|паштовыя індэксы         = 
|аўтамабільны код        = 
|від ідэнтыфікатара       = Код ISTAT 
|лічбавы ідэнтыфікатар   = 087009
|катэгорыя ў Commons      = Bronte
|сайт                     = http://www.comune.bronte.ct.it/
|мова сайта               = it
|мова сайта 2             = 
|мова сайта 3             = 
|мова сайта 4             = 
|мова сайта 5             = 
|add1n                    = Мэр камуны
|add1                     = Giuseppe Firrarello
|add2n                    = 
|add2                     = 
|add3n                    = 
|add3                     = 
}}
'''Брантэ''' ({{lang-it|Bronte}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Сіцылія]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[Катанія (правінцыя)|Катанія]].

Насельніцтва складае 19 220 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 74 чал./км². Займае плошчу 249 км². Паштовы індэкс — 95034. Тэлефонны код — 095.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Biagio Vescovo e Martire.

== Дэмаграфія ==
Дынаміка насельніцтва:
&lt;timeline&gt;
Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:20000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 10852
  bar:1871 from:0 till: 13008
  bar:1881 from:0 till: 14795
  bar:1901 from:0 till: 17961
  bar:1911 from:0 till: 16263
  bar:1921 from:0 till: 18066
  bar:1931 from:0 till: 16257
  bar:1936 from:0 till: 15958
  bar:1951 from:0 till: 18517
  bar:1961 from:0 till: 19255
  bar:1971 from:0 till: 17909
  bar:1981 from:0 till: 17639
  bar:1991 from:0 till: 18689
  bar:2001 from:0 till: 18512
PlotData=
  bar:1861 at: 10852 fontsize:S text: 10.852 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 13008 fontsize:S text: 13.008 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 14795 fontsize:S text: 14.795 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 17961 fontsize:S text: 17.961 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 16263 fontsize:S text: 16.263 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 18066 fontsize:S text: 18.066 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 16257 fontsize:S text: 16.257 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 15958 fontsize:S text: 15.958 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 18517 fontsize:S text: 18.517 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 19255 fontsize:S text: 19.255 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 17909 fontsize:S text: 17.909 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 17639 fontsize:S text: 17.639 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 18689 fontsize:S text: 18.689 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 18512 fontsize:S text: 18.512 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Па даных  ISTAT
&lt;/timeline&gt;

{{правінцыя Катанія}}

{{Заліўка камун Італіі}}

[[Катэгорыя:Камуны правінцыі Катанія]]</text>
      <sha1>3kcgfb9pa9cqh0o76ib2fgoxl7ve5ls</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131383</id>
      <parentid>5131378</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6113" sha1="7zdl2mvs52hgn9k3uhwaayrxov8xuwg" xml:space="preserve">{{значэнні2|Бронтэ}}
{{НП 
|статус                   = Камуна
|беларуская назва         = Бронтэ
|арыгінальная назва    = Bronte 
|падпарадкаванне               = 
|краіна                   = Італія
|герб                     = 
|сцяг                     = 
|шырыня герба             = 
|шырыня сцяга             = 
|lat_dir = N|lat_deg = 37|lat_min = 48|lat_sec =0 
|lon_dir = E|lon_deg = 14|lon_min = 50|lon_sec =0 
|CoordAddon = 
|CoordScale = 
|ЯндэксКарта              = 
|памер карты краіны      = 280
|памер карты рэгіёна     = 
|памер карты раёна      = 
|від рэгіёна              = Адміністрацыйны падзел Італіі{{!}}Рэгіён 
|рэгіён                   = Сіцылія
|рэгіён у табліцы         = 
|від раёна               = правінцыя 
|раён                    = правінцыя Катанія{{!}}Катанія
|раён у табліцы          = 
|від абшчыны               = 
|абшчына                   = 
|абшчына ў табліцы         = 
|карта краіны             =  
|карта рэгіёна            =  
|карта раёна             =  
|унутранае дзяленне       = 
|від главы                = 
|глава                    = 
|дата заснавання           = 
|першае згадванне        = 
|ранейшыя імёны            = 
|статус з                 = 
|плошча                  = 249
|від вышыні               = 
|вышыня цэнтра НП         = 760
|клімат                   = 
|афіцыйная мова         = 
|афіцыйная мова-ref     = 
|насельніцтва                = 19220
|год перапісу             = 2008
|шчыльнасць                = 74
|агламерацыя              = 
|нацыянальны склад      = 
|канфесійны склад  = 
|этнахаронім              = 
|часавы пояс             = +1 
|DST                      = ёсць 
|тэлефонны код           = 095
|паштовы індэкс          = 95034
|паштовыя індэксы         = 
|аўтамабільны код        = 
|від ідэнтыфікатара       = Код ISTAT 
|лічбавы ідэнтыфікатар   = 087009
|катэгорыя ў Commons      = Bronte
|сайт                     = http://www.comune.bronte.ct.it/
|мова сайта               = it
|мова сайта 2             = 
|мова сайта 3             = 
|мова сайта 4             = 
|мова сайта 5             = 
|add1n                    = Мэр камуны
|add1                     = Giuseppe Firrarello
|add2n                    = 
|add2                     = 
|add3n                    = 
|add3                     = 
}}
'''Бронтэ''' ({{lang-it|Bronte}}) — камуна ў [[Італія|Італіі]], размяшчаецца ў рэгіёне [[Сіцылія]], падпарадкоўваецца адміністрацыйнаму цэнтру [[Катанія (правінцыя)|Катанія]].

Насельніцтва складае 19 220 чалавек (2008 г.), шчыльнасць насельніцтва складае 74 чал./км². Займае плошчу 249 км². Паштовы індэкс — 95034. Тэлефонны код — 095.

Заступнікам населенага пункта лічыцца святы San Biagio Vescovo e Martire.

== Дэмаграфія ==
Дынаміка насельніцтва:
&lt;timeline&gt;
Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:20000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 10852
  bar:1871 from:0 till: 13008
  bar:1881 from:0 till: 14795
  bar:1901 from:0 till: 17961
  bar:1911 from:0 till: 16263
  bar:1921 from:0 till: 18066
  bar:1931 from:0 till: 16257
  bar:1936 from:0 till: 15958
  bar:1951 from:0 till: 18517
  bar:1961 from:0 till: 19255
  bar:1971 from:0 till: 17909
  bar:1981 from:0 till: 17639
  bar:1991 from:0 till: 18689
  bar:2001 from:0 till: 18512
PlotData=
  bar:1861 at: 10852 fontsize:S text: 10.852 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 13008 fontsize:S text: 13.008 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 14795 fontsize:S text: 14.795 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 17961 fontsize:S text: 17.961 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 16263 fontsize:S text: 16.263 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 18066 fontsize:S text: 18.066 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 16257 fontsize:S text: 16.257 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 15958 fontsize:S text: 15.958 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 18517 fontsize:S text: 18.517 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 19255 fontsize:S text: 19.255 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 17909 fontsize:S text: 17.909 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 17639 fontsize:S text: 17.639 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 18689 fontsize:S text: 18.689 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 18512 fontsize:S text: 18.512 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Па даных  ISTAT
&lt;/timeline&gt;

{{правінцыя Катанія}}

{{Заліўка камун Італіі}}

[[Катэгорыя:Камуны правінцыі Катанія]]</text>
      <sha1>7zdl2mvs52hgn9k3uhwaayrxov8xuwg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134794</id>
    <revision>
      <id>5131450</id>
      <parentid>2408086</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T11:29:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IP781584110</username>
        <id>134977</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>стыль, афармленне, вікіфікацыя</comment>
      <origin>5131450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1171" sha1="4zvl1ulo2kgtd30eaewtonzv7vdiu8c" xml:space="preserve">[[Файл:Ойча наш.jpg|thumb|Дошка з малітвай «Ойча наш» на беларускай мове ў Касцёле Усіх Нацый]]
'''Амін''' ({{lang-grc | ἀμήν}}, {{lang-he|אמן}} — «сапраўды»), '''Амэн''' — апошняе слова ў [[малітва]]х, [[Набажэнства|богаслужбовых]] тэкстах і дзеяннях, абвяшчаецца на пацверджанне і замацаванне [[ісціна|ісціны]]. Часта выкарыстоўваецца ў старажытных паданнях і аповесцях, народных [[Замовы|замоваx]], загаворах і г. д. Народнае ''амін'' (''амэн'') азначае не толькі скончыць што-небудзь, але і абясшкодзіць, замовіць [[хвароба|хваробу]], абараніцца ад [[Чорт|нячыстай сілы]].

[[Катэгорыя:Ісламскія тэрміны]]
[[Катэгорыя:Яўрэйская літургія]]
[[Катэгорыя:Хрысціянскае набажэнства]]</text>
      <sha1>4zvl1ulo2kgtd30eaewtonzv7vdiu8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Даўгінаўскі сельсавет (Мёрскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135192</id>
    <revision>
      <id>5131286</id>
      <parentid>5056829</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T02:30:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13100" sha1="1pgxxz1lafu7vixklbocfh3rraj367h" xml:space="preserve">{{Значэнні|Даўгінаўскі сельсавет}}
{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Даўгінаўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Мёрскі раён]]
|Уключае                   = 28 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Даўгінава (Мёрскі раён)|Даўгінава]]
|Датаўтварэння             = [[9 ліпеня]] [[1965]]
|Скасаванне                = [[16 верасня]] [[2010]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1112
  |Год перапісу            = 2009
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 2
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Даўгі́наўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мёрскі раён|Мёрскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Даўгінава (Мёрскі раён)|Даўгінава]].

== Гісторыя ==
9 ліпеня 1965 года цэнтр [[Лявонпальскі сельсавет|Лявонпальскага сельсавета]] перанесены ў вёску Даўгінава, сельсавет перайменаваны ў Даўгінаўскі&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 ліпеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (1105).&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Даўгінаўскага сельсавета 66 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|51}}&lt;/ref&gt;. 4 сакавіка 1987 года ў склад [[Павяцкі сельсавет|Павяцкага сельсавета]] перададзены 11 населеных пунктаў (вёскі [[Александрына (Мёрскі раён)|Александрына]], [[Вята (вёска)|Вята]], [[Дарожкі (Павяцкі сельсавет)|Дарожкі]], [[Драгуны]], [[Дэмскія]], [[Паташня (Мёрскі раён)|Паташня]], [[Тараракі]], [[Чамяры (Мёрскі раён)|Чамяры]], [[Чурылава Далёкае]], хутары [[Букава (Павяцкі сельсавет)|Букава]] і [[Рыбакі (Мёрскі раён)|Рыбакі]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 4 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).&lt;/ref&gt;. 8 красавіка 2004 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Узменскі сельсавет|Узменскага сельсавета]] (16 населеных пунктаў: [[Барсукі 2|Барсукі]], [[Брыжалюбкі]], [[Брыжынкі]], [[Буралом 1]], [[Вінагроды]], [[Казелькі]], [[Калачова (Мёрскі раён)|Калачова]], [[Карандашы]], [[Клёміна]], [[Ліпава 1]], [[Ліпава 2]], [[Палшчызна]], [[Пераслова (Узмёнскі сельсавет)|Пераслова]], [[Пераслоўка]], [[Труды (Мёрскі раён)|Труды]] і [[Узмёны]])&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&amp;oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;. 13 красавіка 2006 года ў склад Павяцкага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты ([[Кіслякі (Мёрскі раён)|Кіслякі]], [[Латышы (Мёрскі раён)|Латышы]], [[Лысагорка]] і [[Пуцінава]])&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2006-83/2006-83(003-025).pdf&amp;oldDocPage=10 |title=Решение Витебского областного Совета депутатов от 13 апреля 2006 г. № 173 Об изменении границ Долгиновского и Повятского сельсоветов Миорского района |access-date=24 красавіка 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210729002406/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2006-83/2006-83(003-025).pdf&amp;oldDocPage=10 |archivedate=29 ліпеня 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 20 чэрвеня 2008 года скасаваны хутар [[Калачова (Мёрскі раён)|Калачова]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2008-219/2008_219_9_17353.pdf Решение Миорского районного Совета депутатов от 20 июня 2008 г. № 66 Об упразднении сельских населенных пунктов]&lt;/ref&gt;. 17 мая 2010 года цэнтр сельсавета перанесены ў аграгарадок [[Узмёны]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2010-180/2010_180_9_33547.pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Миорского районного Совета депутатов от 17 мая 2010 г. № 7 О переносе административно-территориального центра Долгиновского сельсовета Миорского района]&lt;/ref&gt;. 16 верасня 2010 года Даўгінаўскі сельсавет перайменаваны ва [[Узмёнскі сельсавет|Узмёнскі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2010-258/2010-258(002-004).pdf&amp;oldDocPage=1 |title=Решение Витебского областного Совета депутатов от 16 сентября 2010 г. № 35 О переименовании Долгиновского сельсовета Миорского района |access-date=24 красавіка 2020 |archive-date=14 мая 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240514182535/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2010-258/2010-258(002-004).pdf&amp;oldDocPage=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1112 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 88,3 % — [[беларусы]], 7,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 1,1 % — [[палякі на Беларусі|палякі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 красавіка 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Населеныя пункты ==
20 чэрвеня 2008 года быў ліквідаваны хутар [[Калачова (Мёрскі раён)|Калачова]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2008-219/2008_219_9_17353.pdf Решение Миорского районного Совета депутатов от 20 июня 2008 г. № 66 Об упразднении сельских населенных пунктов]&lt;/ref&gt;.

Да моманту далучэння ў 2004 года населеных пунктаў [[Узменскі сельсавет|Узменскага сельсавета]] ў склад Даўгінаўскага сельсавета ўваходзілі наступныя населеныя пункты:
* [[Брэдзева]], вёска
* [[Гвардзейская]], вёска
* [[Даўгінава (Мёрскі раён)|Даўгінава]], вёска
* [[Дварчаны (Мёрскі раён)|Дварчаны]], вёска
* [[Зайцава (Мёрскі раён)|Зайцава]], вёска
* [[Званкі (хутар)|Званкі]] хутар
* [[Ільмовікі]], вёска
* [[Кавалькі (Мёрскі раён)|Кавалькі]], хутар
* [[Лявонпаль]], вёска
* [[Мальцы (Мёрскі раён)|Мальцы]], вёска
* [[Скакуны]], вёска
* [[Слабада (Мёрскі раён)|Слабада]], вёска
* [[Старое Грудзінава]], вёска

Да моманту перадачы ў склад Павяцкага сельсавета ў 2006 годзе да Даўгінаўскага сельсавета таксама належалі наступныя населеныя пункты:
* [[Брыжалюбкі]], хутар
* [[Кіслякі (Мёрскі раён)|Кіслякі]], вёска
* [[Латышы (Мёрскі раён)|Латышы]], вёска
* [[Пуцінава]], вёска
* [[Лысагорка]], хутар

На момант перайменавання ў склад сельсавета ўваходзілі 28 населеных пунктаў.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С. Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Мёрскі раён|варыянт=гісторыя|загаловак=Даўгінаўскі сельсавет у [[Мёрскі раён|Мёрскім раёне]] (1965—2010)}}

[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мёрскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1965 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2010 годзе]]</text>
      <sha1>1pgxxz1lafu7vixklbocfh3rraj367h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Даўгінаўскі сельсавет (Вілейскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135198</id>
    <revision>
      <id>5131285</id>
      <parentid>4646547</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T02:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13986" sha1="lxwgv8edwb541wn7zyuu6emltkn4h01" xml:space="preserve">{{Значэнні|Даўгінаўскі сельсавет}}
{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Даўгінаўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Вілейскі раён]]
|Уключае                   = 50 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Даўгінава (Вілейскі раён)|Даўгінава]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Глава                     = Маліноўскі Аляксандр Мікалаевіч
  |Назва главы             = Старшыня сельсавета
|Глава2                    = Шаціла Ірына Уладзіміраўна
  |Назва главы2            = Кіраўнік справамі
|Глава3                    = 222424, аг. Даўгінава, вул. 17 верасня, 21
  |Назва главы3            = Юрыдычны адрас сельвыканкама
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 2667
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 134,9
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = Даўгінаўскі сельсавет.svg
 |Памер карты              = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Тэлефонны код             = +375 1771
|Код аўтамабільных нумароў = 5
|Сайт                      = http://www.vileyka.minsk-region.by/rukovodstvo/selsovety/dolginovskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet
|Заўвагі                   = 
}}
'''Даўгі́наўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Вілейскі раён|Вілейскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Даўгінава (Вілейскі раён)|Даўгінава]].

== Гісторыя ==
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Крывіцкі раён|Крывіцкага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — гарадскі пасёлак [[Даўгінава]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Пагосцкі сельсавет (Крывіцкі раён)|Пагосцкага сельсавета]], статус Даўгінава паніжаны да вёскі&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Мінскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Вілейскага раёна. 27 снежня 1962 года ў склад сельсавета з [[Сіўцаўскі сельсавет|Сіўцаўскага сельсавета]] [[Мядзельскі раён|Мядзельскага раёна]] перададзены 6 населеных пунктаў ([[Млечкі]], [[Панкраты]], [[Станькі (Вілейскі раён)|Станькі]], [[Хамутнае]], [[Юшкаўка]] і [[Язні]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 снежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).&lt;/ref&gt;. 4 красавіка 1973 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ваўкалацкі сельсавет|Ваўкалацкага сельсавета]] (12 населеных пунктаў: вёскі [[Баравыя (Даўгінаўскі сельсавет)|Баравыя]], [[Бубны (Вілейскі раён)|Бубны]], [[Ваўкалатка]], [[Ворнаўка (Вілейскі раён)|Ворнаўка]], [[Вострава (Вілейскі раён)|Вострава]], [[Габітацыя]], [[Дзямідкі]], [[Заложына]], [[Зосіна (Вілейскі раён)|Зосіна]], [[Крупнікі]], [[Мікуліна (Вілейскі раён)|Мікуліна]] і [[Ясюкоўка]]) і 7 населеных пунктаў [[Мільчанскі сельсавет (Вілейскі раён)|Мільчанскага сельсавета]] (вёскі [[Заброддзе (Даўгінаўскі сельсавет)|Заброддзе]], [[Кутнае]], [[Лубень (Вілейскі раён)|Лубень]], [[Поня (Вілейскі раён)|Поня]], [[Сіўцы (Даўгінаўскі сельсавет)|Сіўцы]] і хутары [[Вязовец]], [[Круглае (Вілейскі раён)|Круглае]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 красавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).&lt;/ref&gt;. 17 сакавіка 1977 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Мільчанскі сельсавет (Вілейскі раён)|Мільчанскага сельсавета]] (8 населеных пунктаў: вёскі [[Вардамічы]], [[Замошша (Даўгінаўскі сельсавет)|Замошша]], [[Мільча]], [[Нябышына (Вілейскі раён)|Нябышына]], [[Руччо]], [[Рэчкі (Даўгінаўскі сельсавет)|Рэчкі]], [[Саланое (Вілейскі раён)|Саланое]] і [[Слабада (Даўгінаўскі сельсавет)|Слабада]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 сакавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).&lt;/ref&gt;. 30 кастрычніка 2009 года ў склад [[Жарскі сельсавет (Вілейскі раён)|Жарскага сельсавета]] перададзены 7 населеных пунктаў ([[Аношкі (Вілейскі раён)|Аношкі]], [[Грышкавічы]], [[Жызнава]], [[Камена (Вілейскі раён)|Камена]], [[Крывазнакі]], [[Пагост (Вілейскі раён)|Пагост]] і [[Стахі]])&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2009-307/2009-307(002-019).pdf&amp;oldDocPage=3 Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201025132415/https://www.pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2009-307%2F2009-307%28002-019%29.pdf&amp;oldDocPage=3|date=25 кастрычніка 2020}}&lt;/ref&gt;. 28 мая 2013 года ў склад сельсавета са [[Сцешыцкі сельсавет|Сцешыцкага сельсавета]] вернуты 7 населеных пунктаў (Аношкі, Грышкавічы, Жызнава, Камена, Крывазнакі, Пагост, Стахі)&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1|date=31 сакавіка 2016}}&lt;/ref&gt;.

18 снежня 2018 года скасаваны вёскі [[Вязовец]] і [[Кутнае]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D919n0093681&amp;p1=1 Решение Вилейского районного Совета депутатов от 18 декабря 2018 г. № 38 Об упразднении сельских населенных пунктов]&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (52 населеныя пункты) — 3288 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 96,9 % — [[беларусы]], 2,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,4 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 0,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=11 красавіка 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (50 населеных пунктаў) — 2667 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

== Населеныя пункты ==
* 1 студзеня 1947 года — 18

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Даўгінаўскі сельсавет (Вілейскі раён)}}
{{Вілейскі раён|варыянт=сучаснасць}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Даўгінаўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Крывіцкі раён|child|загаловак=Даўгінаўскі сельсавет у [[Крывіцкі раён|Крывіцкім раёне]] (1940—1962)}}
|спіс2        = {{Вілейскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Даўгінаўскі сельсавет у [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] (з 1962)}}
}}

[[Катэгорыя:Даўгінаўскі сельсавет (Вілейскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Крывіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>lxwgv8edwb541wn7zyuu6emltkn4h01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карл Паўлавіч Брулоў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140787</id>
    <revision>
      <id>5131434</id>
      <parentid>4015376</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T10:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IP781584110</username>
        <id>134977</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>арфаграфія, афармленне, вікіфікацыя</comment>
      <origin>5131434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5446" sha1="emi4tpktlftmr4legxzxw01srvnwf58" xml:space="preserve">{{Мастак
 |фон                  = 
 |імя                  = Карл Брулоў
 |арыгінал імя         = 
 |імя пры нараджэнні   = Карл Брулоў
 |выява                = Brjullov.jpg
 |шырыня               = 240px
 |апісанне выявы       = 
 |дата нараджэння      = 
 |месца нараджэння     = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |паходжанне           = 
 |падданства           = 
 |грамадзянства        = {{Расійская імперыя}}
 |жанр                 = Гістарычны [[жывапіс]], [[партрэт]]
 |вучоба               = Акадэмія мастацтваў
 |стыль                = [[Акадэмізм]], [[рамантызм]]
 |працы                = &amp;nbsp;
* «[[Апошні дзень Пампеі]]»
* {{нп5|Вершніца (карціна)|«Вершніца»|ru|Всадница (картина)}}
* «Аблога Пскова»
* [[Партрэт М. Ю. Віельгорскага]]
 |заступнікі           = 
 |уплыў                = [[Рафаэль]], [[Нікала Пусэн|Пусэн]], [[Дыега Радрыгес Веласкес|Веласкес]]
 |уплыў на             = {{нп5|Павел Андрэевіч Фядотаў|Фядотаў|ru|Федотов, Павел Андреевич}}, {{нп5|Канстанцін Дзмітрыевіч Флавіцкі|Флавіцкі|ru|Флавицкий, Константин Дмитриевич}}, {{нп5|Фёдар Антонавіч Молер|Молер|ru|Моллер, Фёдор Антонович}}, [[Тарас Рыгоравіч Шаўчэнка|Шаўчэнка]], {{нп5|Цімафей Андрэевіч Неф|Неф|ru|Нефф, Тимофей Андреевич}}, [[Іван Мікалаевіч Крамской|Крамской]], [[Ілья Яфімавіч Рэпін|Рэпін]], [[Генрых Іпалітавіч Семірадскі|Семірадскі]], [[Валянцін Аляксандравіч Сяроў|Сяроў]], {{нп5|Аляксандр Максавіч Шылаў|Шылаў|ru|Шилов, Александр Максович}}
 |узнагароды           = {{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{Ордэн Святога Станіслава 3 ступені|1827}} {{!!}} {{Ордэн Святой Ганны 3 ступені|1834}}
{{!}}}
* [[1813]] — малы сярэбраны медаль АМ («Натуршчык»),
* [[1817]] — вялікі сярэбраны медаль АМ («Натуршчыкі»),
* [[1818]] — малы залаты медаль АМ («Уліс і Наўсікая»),
* [[1819]] — малы залаты медаль АХ («Нарцыс»),
* [[1821]] — вялікі залаты медаль АХ («З'яўленне Аўрааму трох Анёлаў ля дуба Мамврыйскага»),
* [[1834]] — залаты медаль выстаўкі Парыжскага Салона (Парыж) («[[Апошні дзень Пампеі]]»).
 |званні               = 
 |прэміі               = 
 |сайт                 = 
 |вікісховішча         = category:Karl Briullov
}}
{{Цёзкі2|Брулоў}}
'''Карл Паўлавіч Брулоў''' ({{ДН|23|12|1799|12}}, {{МН|Санкт-Пецярбург||Горад Санкт-Пецярбург}} — {{ДС|23|6|1852|11}}, Манцыяна, [[Італія]]) — рускі мастак, жывапісец, манументаліст, акварэліст, малявальшчык, прадстаўнік акадэмізму.

Член Міланскай і Пармскай акадэмій, Акадэміі Святога Лукі ў [[Рым]]е, [[прафесар]] Пецярбургскай і Фларэнційскай акадэмій мастацтваў, [[ганаровы вольны супольнік]] [[Парыжская акадэмія мастацтваў|Парыжскай акадэміі мастацтваў]].

Брат Аляксандра Брулова, архітэктара, прадстаўніка стылю рамантызм.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{commonscat|Karl Briullov}}
* [http://marshyframe.com/gallery/karl-bryullov-paintings-and-drawings/ Карл Паўлавіч Брулоў — Інтэрнэт галерэя (168 прац)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120309055346/http://marshyframe.com/gallery/karl-bryullov-paintings-and-drawings/ |date=9 сакавіка 2012 }}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Брулоў}}
[[Катэгорыя:Мастакі Расіі XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Карціны Карла Брулова| ]]
[[Катэгорыя:Мастакі рамантызму]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Імператарскай Акадэміі мастацтваў]]
[[Катэгорыя:Абруселыя італьянцы]]
[[Катэгорыя:Дынастыя Бруловых|Карл Паўлавіч]]
[[Катэгорыя:Мастакі-партрэтысты Расіі]]
[[Катэгорыя:Пахаваныя на могілках Тэстача]]
[[Катэгорыя:Мастакі-арыенталісты]]</text>
      <sha1>emi4tpktlftmr4legxzxw01srvnwf58</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эн Бронтэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147947</id>
    <revision>
      <id>5131388</id>
      <parentid>4921945</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12048" sha1="ggzvadqbwlp40yeeliutuvsibahbv1o" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Бронтэ}}
{{Пісьменнік
 |Імя                  = Эн Бронтэ
 |Арыгінал імя       = Anne Brontë
 |Выява          = Anne Bronte.jpg
 |Апісанне выявы = Партрэт працы Шарлоты Бронтэ. 1834
 |Шырыня               = 200px
 |Псеўданімы           = Эктан Бел
 |Грамадзянства          = {{GBR}}
 |Род дзейнасці     = [[паэт]], [[раман]]іст
 |Гады актыўнасці      = 1836—1849
 |Кірунак          = 
 |Жанр                 = [[Крытычны рэалізм, літаратура|крытычны рэалізм]],
 |Мова твораў    =  
 |Вікісховішча            = 
 |Вікікрыніца             = 
}}
'''Эн''' ('''Га́нна''') '''Бро́нтэ''' ({{lang-en|Anne Brontë}}; [[17 студзеня]] [[1820]], [[Торнтан (Заходні Ёркшыр)|Торнтан]], [[Ёркшыр]], [[Вялікабрытанія]] — [[28 мая]] [[1849]], [[Скарбара]], [[Паўночны Ёркшыр]], там жа) — англійская пісьменніца і паэтэса, малодшая з [[Сёстры Бронтэ|трох сясцёр Бронтэ]]. Аўтар раманаў «[[Агнэс Грэй]]» і «[[Незнаёмка з Уайлдфел-Хола]]», а таксама шэрагу вершаў&lt;ref&gt;{{ВТ-ЭСБЕ|Бронте Шарлотта}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{З ВСЭ|спасылка=http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00010/42400.htm?text=%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5&amp;stpar1=1.1.2|title=Бронте|выданне=3-е}}&lt;/ref&gt;.

Эн Бронтэ была малодшай дачкой беднага святара [[Ірландыя|ірландскага]] паходжання {{iw|Патрык Бронтэ|Патрыка Бронтэ|en|Patrick Brontë}} і яго жонкі {{iw|Марыя Брэнуэл|Марыі Брэнуэл|en|Maria Branwell}}. Маці памерла, калі Эн не споўнілася і двух гадоў. Большую частку свайго жыцця Эн правяла ў вёсцы [[Хаўарт]] ([[Заходні Ёркшыр]]). Правучыўшыся два гады ў школе Роу Хэд, яна пачала працаваць гувернанткай і стала адзінай з сясцёр Бронтэ, якая дамаглася поспеху ў гэтай справе: нягледзячы на няўдачу пры першым працаўладкаванні ў сям’і Інгэм, у далейшым дзяўчына на працягу пяці гадоў навучала і выхоўвала дзяцей сямейства Робінсан. Па завяршэнні гэтага перыяду малодшая Бронтэ, як і яе сёстры, пачынае літаратурную кар’еру. У 1846 годзе выйшаў сумесны [[Вершы Карэра, Эліса і Эктана Белаў|зборнік вершаў]] Шарлоты, Эмілі і Эн, у наступным годзе — раман Эн «Агнэс Грэй», заснаваны на яе досведзе працы гувернанткай. Поспех прыйшоў да пісьменніцы з другім раманам — «Незнаёмка з Уайлдфел-Хола». Кніга, апублікаваная ў 1848 годзе, крытыкавала становішча жанчыны ў сям’і, кідаючы выклік маральным асновам [[Віктарыянская эпоха|віктарыянскай Англіі]]. «Незнаёмка з Уайлдфел-Хола» лічыцца адным з першых [[Фемінізм|фемінісцкіх]] раманаў. Праз год пасля выдання кнігі 29-гадовая Эн Бронтэ памерла ад [[Сухоты|сухот]].

У параўнанні з вядомасцю старэйшых сясцёр — [[Шарлота Бронтэ|Шарлоты]], аўтара чатырох раманаў (уключаючы «[[Джэйн Эйр]]»), і [[Эмілі Бронтэ|Эмілі]], якая напісала «[[Навальнічны перавал]]», — літаратурная слава Эн Бронтэ невялікая. Асноўнай прычынай гэтага прынята лічыць тое, што пасля смерці малодшай сястры Шарлота забараніла да далейшай публікацыі «Незнаёмку з Уайлдфел-Хола» — твор, які выклікаў шырокі рэзананс у грамадстве. Абедзве кнігі Эн, якім уласцівыя рэалізм і іронія, карэнным чынам адрозніваюцца ад рамантычных твораў яе сясцёр — але гэтак жа, як раманы Шарлоты і Эмілі, сталі класікай [[Літаратура Вялікабрытаніі#Англійская літаратура|англійскай літаратуры]].

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{кніга
 |аўтар         = Alexander, Christine; Smith, Margaret.
 |загаловак      = The Oxford Companion to the Brontes
 |месца         = 
 |выдавецтва  = Oxford University Press
 |год           = 2004
 |allpages      = 640
 |isbn          = 0-19-866218-1
 |ref           = Alexander &amp; Smith
}}
* {{кніга
 |аўтар         = Allott, Miriam.
 |загаловак      = The Brontës: The Critical Heritage
 |месца         = 
 |выдавецтва  = Routledge &amp; Kegan Paul Books 
 |год           = 1974
 |allpages      = 475
 |isbn          = 0-71-007701-7
 |ref           = Allott
}}
* {{кніга
 |аўтар         = Barker, Juliet.
 |загаловак      = The Brontës
 |месца         = 
 |выдавецтва  = St. Martin’s Pr.
 |год           = 1996
 |allpages      = 1003
 |isbn          = 0-312-14555-1
 |ref           = Barker
}}
* {{кніга
 |аўтар         = Chitham, Edward.
 |загаловак      = A Brontë Family Chronology
 |месца         = 
 |выдавецтва  = Palgrave Macmillan
 |год           = 2004
 |allpages      = 288
 |isbn          = 1-40-390112-0
 |ref           = Chitham
}}
* {{кніга
 |аўтар         = Chitham, Edward.
 |загаловак      = A Life of Anne Brontë
 |месца         = Oxford
 |выдавецтва  = Blackwell Publishers
 |год           = 1991
 |allpages      = 224
 |isbn          = 0-631-18944-0
 |ref           = Chitham
}}
* {{кніга
 |аўтар         = Eagleton, Terry.
 |загаловак      = Myths of Power: A Marxist Study of the Brontes 
 |месца         = 
 |выдавецтва  = Macmillan 
 |год           = 1975
 |allpages      = 148
 |isbn          = 0-06-491866-1 
 |ref           = Eagleton
}}
* {{кніга
 |аўтар         = Fraser, Rebeca.
 |загаловак      = The Brontës: Charlotte Brontë and her family
 |месца         = 
 |выдавецтва  = Crown Publishers
 |год           = 1988
 |allpages      = 543
 |isbn          = 0-51-756438-6
 |ref           = Fraser
}}
* {{кніга
 |аўтар         = Gérin, Winifred.
 |загаловак      = Anne Brontë
 |месца         = 
 |выдавецтва  = Allen Lane
 |год           = 1976
 |allpages      = 388
 |isbn          = 0-71-390977-3 [першая публікацыя — 1959]
 |ref           = Gerin
}}
* {{кніга
 |аўтар         = Glen, Heather.
 |загаловак      = The Cambridge Companion to the Brontës
 |месца         = 
 |выдавецтва  = Cambridge University Press
 |год           = 2003
 |allpages      = 272
 |isbn          = 0-52-177971-5
 |ref           = Glen
}}
* {{кніга
 |аўтар         = Harrison, Ada; Stanford, Derek. 
 |загаловак      = Anne Brontë – Her Life and Work
 |месца         = 
 |выдавецтва  = Archon Books
 |год           = 1970
 |allpages      = 252
 |isbn          = 0-20-800987-6 [першая публікацыя — 1959]
 |ref           = Harrison &amp; Stanford
}}
* {{кніга
 |аўтар         = Langland, Elizabeth.
 |загаловак      = Anne Brontë: The Other One
 |месца         = 
 |выдавецтва  = Macmillan
 |год           = 1989
 |allpages      = 184
 |isbn          = 0-33-342300-3
 |ref           = Langland
}}
* {{кніга
 |аўтар         = Martin, Christopher.
 |загаловак      = The Brontës (Life and Works)
 |месца         =
 |выдавецтва  = Rourke Enterprises
 |год           = 1989
 |allpages      = 112
 |isbn          = 0-86-592299-3
 |ref           = Martin 
}}
* {{кніга
 |аўтар         = Miller, Lucasta.
 |загаловак      = The Brontë Myth
 |месца         = 
 |выдавецтва  = Anchor
 |год           = 2005
 |allpages      = 368
 |isbn          = 1-40-007835-0
 |ref           = Miller
}}
* {{кніга
 |аўтар         = Moore, George.
 |загаловак      = Conversations in Ebury Street
 |месца         =
 |выдавецтва  = W. Heinemann Ltd.
 |год           = 1930
 |allpages      = 270
 |ref           = Moore
}}
* {{кніга
 |аўтар         = Scott, P. J. M.
 |загаловак      = Anne Brontë: A New Critical Assessment 
 |месца         = 
 |выдавецтва  = Rl Innactive Titles
 |год           = 1983
 |allpages      = 144
 |isbn          = 0-38-920345-9
 |ref           = Scott
}}
* {{кніга
 |аўтар         = 
 |загаловак      = The Brontës: Their Lives, Friendships and Correspondences
 |адказны = T. J. Wise, J. A. Symington (eds.)
 |месца         = 
 |выдавецтва  = Blackwell
 |год           = 1932
 |allpages      = 392
 |isbn          = 0-63-112431-4 [1980, рэпрынт]
 |ref           = The Brontës
}}

== Спасылкі ==
{{вікікрыніцы|en:Author:Anne Brontë}}
* {{cite web|url=http://www.mick-armitage.staff.shef.ac.uk/anne/bronte.html|title=Anne Brontë – The Scarborough Connection|description=Сайт, прысвечаны жыццю і творчасці Эн Бронтэ|lang=en|accessdate=2012-11-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CJid2mIZ?url=http://www.mick-armitage.staff.shef.ac.uk/anne/bronte.html|archivedate=20 лістапада 2012|url-status=live}}
* {{cite web|url=http://www.annebrontescarborough.co.uk/|title=Ann Bronte Remembered in Scarborough|description=Сайт, прысвечаны знаходжанню Эн Бронтэ ў Скарбара|lang=en|accessdate=2012-11-07|archiveurl=https://www.webcitation.org/6CJidqVLL?url=http://www.annebrontescarborough.co.uk/|archivedate=20 лістапада 2012|url-status=dead}}
* {{cite web|url=http://annebronte.com/|title=Anne Bronte|description=Сайт, прысвечаны творчасці Эн Бронтэ. Прадстаўлены тэксты двух яе раманаў і некаторыя вершы|lang=en|accessdate=2012-11-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120310192742/http://annebronte.com/|archivedate=10 сакавіка 2012|url-status=dead}}

{{Ізаляваны артыкул}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бронтэ Эн}}
[[Катэгорыя:Пісьменнікі Англіі]]
[[Катэгорыя:Пісьменніцы Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Паэты Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Англамоўныя паэты]]
[[Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу]]
[[Катэгорыя:Пісьменніцы XIX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Аўтары любоўных раманаў]]
[[Катэгорыя:Паэтэсы]]</text>
      <sha1>ggzvadqbwlp40yeeliutuvsibahbv1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джордж Ферыс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152707</id>
    <revision>
      <id>5131317</id>
      <parentid>5026425</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T06:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4378" sha1="gj7lpr3gyuewgygd2pk06cc5p7xeu79" xml:space="preserve">{{Персона
 |імя                 = Джордж Вашынгтон Гейл Ферыс (малодшы)
 |арыгінал імя        = George Washington Gale Ferris, Jr.
 |выява               = GWFerris.jpg
 |шырыня              = 
 |апісанне выявы      = 
 |імя пры нараджэнні  = 
 |род дзейнасці       = 
 |дата нараджэння     = 
 |месца нараджэння    = 
 |грамадзянства       = [[ЗША]]
 |падданства          = 
 |дата смерці         = 
 |месца смерці        = 
 |бацька              = Джордж Вашынгтон Гейл Ферыс (старэйшы; 1818-1895)
 |маці                = Марта Эджэртан Хайд
 |муж                 = 
 |жонка               = 
 |дзеці               = 
 |узнагароды і прэміі = 
 |сайт                = 
 |вікісховішча        = 
 |рознае              = 
}}
'''Джордж Вашынгтон Гейл Ферыс Малодшы''' ({{lang-en|George Washington Gale Ferris, Jr.}}; [[14 лютага]] [[1859]] — [[22 лістапада]] [[1896]]) — [[ЗША|амерыканскі]] [[інжынер]], вядомы як вынаходнік [[Кола агляду|кола агляду]].

== Біяграфія ==
Ферыс нарадзіўся ў [[Гейлсберг (Ілінойс)|Гейлсбергу]] — горадзе, названым імем яго цёзкі Джорджа Вашынгтона Гейла. Сям’я прадала сваю малочную ферму і пераехала ў [[Карсан-Сіці]], калі Ферысу было пяць гадоў. Пазней яны перасяліліся ў Каліфорнію, і Ферыс наведваў школу ў горадзе [[Окленд (Каліфорнія)|Окленд]]. Ён скончыў [[Політэхнічны інстытут Рэнселіра]] ў [[1881]] годзе са ступенню ў грамадзянскім будаўніцтве.&lt;ref name=Rensselaer&gt;{{cite web
 |title       = Alumni Hall of Fame
 |publisher   = [[Політэхнічны інстытут Рэнселіра]]
 |url         = http://www.rpi.edu/about/hof/ferris.html
 |quote       = Ferris began his career in the railroad industry and pursued an interest in bridge building.
 |accessdate  = 2007-12-22
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/67A497UJM?url=http://www.rpi.edu/about/hof/ferris.html
 |archivedate = 24 красавіка 2012
 |url-status     = dead
}}&lt;/ref&gt;

Пасля гэтага ён пачаў кар’еру ў індустрыі [[Чыгуначны транспарт|чыгуначнага транспарту]] і зацікавіўся будаўніцтвам [[мост|мастоў]].&lt;ref name=Rensselaer/&gt; Ён заснаваў кампанію ''GWG Ferris &amp; Co.'' у [[Пітсбург]]у, якая тэставала і правярала стан металаканструкцый для чыгуначнага і маставога будаўніцтва.

Ферыс найбольш вядомы стварэннем першага [[Кола агляду|кола агляду]] для [[Сусветная выстаўка (1893)|Сусветнай выстаўкі ў Чыкага]] ў 1893 годзе. Гэты праект увекавечыў прозвішча інжынера ў англійскай мове: любое кола агляду ў Амерыцы завуць колам Ферыса ({{lang-en|Ferris wheel}}).&lt;ref name=&quot;WDL&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.wdl.org/en/item/11369/ |title = Bird's-Eye View of the World's Columbian Exposition, Chicago, 1893 |website = [[World Digital Library]] |date = 1893 |accessdate = 2013-07-17 |archive-date = 26 мая 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150526030205/http://www.wdl.org/en/item/11369/ |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

Памёр 22 лістапада 1896 года ва ўзросце 37 гадоў у пітсбургскай бальніцы [[:en:UPMC Mercy|''Mercy Hospital'']] ад [[Брушны тыф|брушнога тыфу]].

{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Вынаходнікі ЗША]]
{{DEFAULTSORT:Ферыс Джордж}}</text>
      <sha1>gj7lpr3gyuewgygd2pk06cc5p7xeu79</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы з удзельнікам:Ран-кан</title>
    <ns>3</ns>
    <id>155275</id>
    <revision>
      <id>5131043</id>
      <parentid>2247856</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T16:54:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J ansari</username>
        <id>72858</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>J ansari перанёс старонку [[Размовы з удзельнікам:Ранко Николић]] у [[Размовы з удзельнікам:Ран-кан]]: Аўтаматычна перанесена старонка пры змене імя ўдзельніка з «[[Special:CentralAuth/Ранко Николић|Ранко Николић]]» на «[[Special:CentralAuth/Ран-кан|Ран-кан]]»</comment>
      <origin>2247856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="212" sha1="6a7ascpdi2610wtdqckgiancqcci12n" xml:space="preserve">{{вітаем}}---&lt;font face=&quot;Segoe Script&quot;&gt;[[Удзельнік:Хомелка|Хамелка]]/ [[Размовы з удзельнікам:Хомелка|разм.]]&lt;/font&gt; 05:45, 5 сакавіка 2013 (UTC)</text>
      <sha1>6a7ascpdi2610wtdqckgiancqcci12n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гіперыён (дрэва)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159714</id>
    <revision>
      <id>5131030</id>
      <parentid>4011871</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T16:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5363" sha1="cownewwdiy2nxor6o20tqveoxlwg3us" xml:space="preserve">{{значэнні|Гіперыён}}
[[Файл:Coastal redwood.jpg|thumb|Гіперыён]]
'''Гіперыён''' — экзэмпляр секвоі вечназялёнай (''Sequoia sempervirens''), які расце ў нацыянальным парку «Рэдвуд» у паўночнай [[Каліфорнія|Каліфорніі]], [[ЗША]]. З'яўляецца самым высокім [[дрэва]]м на Зямлі. Вышыня дрэва - 115,5 м&lt;ref name=Earle2011&gt;
{{cite web|last=Earle|first=CJ|title=Sequoia sempervirens|work=The Gymnosperm Database|publisher=|location=|year=2011|url=http://www.conifers.org/cu/se/index.htm|accessdate=2011-08-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abc&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20070311194932/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200609/s1752557.htm Секвойя на www.abc.net.au]&lt;/ref&gt;.

== Апісанне ==
Гіганцкае дрэва было выяўлена летам 2006 года натуралістамі Крысам Аткінсаам і Майклам Тэйларам у нацыянальным парку «Рэдвуд». Вышыня Гіперыёна складае 115,5 метраў (379,1 футаў)&lt;ref name=&quot;abc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Preston2006&quot;&gt;{{cite web|last=Preston|first=R|title=Tall for its age — Climbing a record breaking redwood|work=The New Yorker|publisher=|location=|date=2006-10-09|url=http://www.savetheredwoods.org/league/pdf/srl_newyorker.pdf|accessdate=2010-03-26}}&lt;/ref&gt;, дыяметр на ўзроўні грудзей (1,4 м) - больш за 4,84 метраў (15,88 футаў)&lt;ref name=&quot;mdvaden&quot;&gt;[http://www.mdvaden.com/redwood_hyperion.shtml Hyperion, World’s Tallest Redwood.] {{ref-en}}{{v|15|10|2011}}&lt;/ref&gt;. Дрэва было знойдзена ў аддаленай частцы нацыянальнага парку, набытай федэральным урадам адміністрацыі Джымі Картэра ў [[1978]] годзе.&lt;ref name=Schrepfer1983&gt;{{cite book|last=Schrepfer|first=SR|title=The Fight to Save the Redwoods: A History of Environmental Reform, 1917-1978|pages=130–85|publisher=The University of Wisconsin Press|location=Madison, Wisconsin|year=1983|isbn=0299088502}}&lt;/ref&gt;

Дакладнае месцазнаходжанне Гіперыёна было вырашана не публікаваць, каб турысты не разбурылі экасістэму, у якой стагоддзямі жыло гэтае гіганцкае дрэва. Агульны аб'ём [[драўніна|драўніны]] Гіперыёна складае 502 м ³&lt;ref name=&quot;Preston2007&quot;&gt;{{cite book|last=Preston|first=R|title=[[The Wild Trees]]: A Story Of Passion And Daring|publisher=Allen Lane Publishers|location=|year=2007|isbn=9781400064892}}&lt;/ref&gt;, а прыкладны ўзрост - 700-800 гадоў&lt;ref name=Martin2006&gt;{{cite news|last=Martin|first=G|title=World's tallest tree, a redwood, confirmed|work=SFGate|date=2006-09-29|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/09/29/BAGBULF6NG1.DTL&amp;hw=hyperion&amp;sn=004&amp;sc=799|accessdate=2011-10-17|archive-date=26 лістапада 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111126204514/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2006%2F09%2F29%2FBAGBULF6NG1.DTL&amp;hw=hyperion&amp;sn=004&amp;sc=799|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

На думку даследчыкаў, далейшаму росту дрэва перашкодзілі дзятлы, якія пашкодзілі ствол Гіперыёна на самай яго вяршыні.&lt;ref name=Martin2006/&gt; Пасля 2017 года больш хуткарослы Геліёс (яго штогадовы прырост складае 2 цалі) можа перасягнуць Гіперыён (1 цаля у год).&lt;ref name=&quot;mdvaden&quot;/&gt; Зараз розніца паміж імі складае 1,2 метра (4 фута)&lt;ref name=&quot;mdvadenHelios&quot;&gt;{{cite web |title=Helios ~ Coast Redwood|url=http://www.mdvaden.com/redwood_helios.shtml|author=Mario Vaden|date=2009|description=Найбуйнейшыя дрэвы Рэдвуда — Геліёс|lang=en|accessdate=2011-10-18}}&lt;/ref&gt;.

Назву прысвоілі, верагодна, у гонар першай часткі фантастычнай трылогіі Дэна Сіманса, частка дзеяння якой адбываецца ў лесе гіганцкіх секвой.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.mdvaden.com/grove_of_titans.shtml Hyperion Redwood: More Information] з фатаграфіямі {{ref-en}}{{v|15|10|2011}}
* [http://maps.google.ch/maps?q=41.211113,-124.002783&amp;num=1&amp;t=h&amp;sll=47.447389,-122.248525&amp;sspn=0.006295,0.006295&amp;gl=ch&amp;ie=UTF8&amp;ll=41.211108,-124.002777&amp;spn=0.003592,0.006539&amp;z=18 Месца на карце maps.google.ch] {{ref-en}}{{v|15|10|2011}}
* [http://landmarktrees.net Complete Tallest Redwoods List:] Гіперыён і іншыя найвышэйшыя дрэвы свету {{ref-en}}
* [http://news.nationalgeographic.com/news/2007/01/070123-redwoods-video.html Video: World’s Tallest Tree Towers Over California] — [[National Geographic, часопіс|National Geographic]] {{ref-en}}

{{Ізаляваны артыкул}}

[[Катэгорыя:Знакамітыя дрэвы]]
[[Катэгорыя:Рэкорды]]</text>
      <sha1>cownewwdiy2nxor6o20tqveoxlwg3us</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джон Нокс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160205</id>
    <revision>
      <id>5131302</id>
      <parentid>4189037</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T05:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8782" sha1="mfodsswiv8ut6ftlnrdll7viv5pkkf0" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Нокс}}
{{Персона
 |імя                  = Джон Нокс
 |арыгінал імя       = John Knox
 |выява          = John Knox.jpg
 |памер = 150px
 |апісанне выявы = 
 |імя пры нараджэнні     = 
 |род дзейнасці     = [[Шатландыя|шатландскі]] [[Рэфармацыя|рэлігійны рэфарматар]], пастар, прэсвітэрыянец
 |дата нараджэння        =  
 |месца нараджэння       = 
 |грамадзянства          = 
 |падданства           = [[Шатландыя]]
 |дата смерці          = 24.11.1572
 |месца смерці         =   
 |бацька                 = Уільям Нокс
 |маці                 = у дзявоцтве Сінклер
 |муж               = 
 |жонка              = Мэрджары Бовэ,&lt;br /&gt;Маргарэт Сцюарт
 |дзеці                 = Натаніэль, Элезар, Марта, Маргарэт, Элізабет
 |узнагароды і прэміі     = 
 |сайт                 = 
 |вікісховішча            = 
}}

{{Рэфармацыя}}
'''Джон Нокс''' ({{lang-en|John Knox}}; каля [[1513]]—[[1514]], [[Хадынгтан]], [[Каралеўства Шатландыя|Шатландыя]] — [[24 лістапада]], [[1572]], [[Эдынбург]], [[Каралеўства Шатландыя|Шатландыя]]) — шатландскі святар і лідар пратэстанцкай [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]], які стаў пачынальнікам рэфарматарскай царквы [[Шатландыя|Шатландыі]]. Ён атрымаў адукацыю ва [[універсітэт Сент-Эндруса|ўніверсітэце Сент-Эндруса]] і быў пасвечаны ў каталіцкія святары ў [[1536]] годзе. Пад уплывам ранніх рэфарматараў царквы, як [[Джордж Уішарт|Джорджам Уішартам]], ён далучыўся да руху па рэфармаванні шатландскай царквы. Нокс браў удзел у падзеях, як забойства кардынала Бітана ў [[1546]] годзе і зрушэнне рэгента Шатландыі [[Марыя дэ Гіз|Марыі дэ Гіз]]. Ён быў узяты ў палон французскімі войскамі ў наступным годзе сасланы ў [[Англія|Англію]], дзе быў вызвалены ў [[1549]] годзе.

Знаходзячыся ў эміграцыі, вялебны Джон Нокс атрымаў права на працу ў Царкве Англіі, дзе прайшоў шлях да каралеўскага каплана караля [[Эдуард VI|Эдуарда VI]]. Ён вырабіў уплыў на змяненне тэксту «Кнігі агульных малітваў». У Англіі ён пазнаёміўся і ажаніўся са сваёй першай жонкай Мэрджары. Калі [[Марыя I|Марыя Цюдор]] узышла на прастол і аднавіла актыўную дзейнасць рымска-каталіцтва, Нокс быў вымушаны адмовіцца ад пасады і з'ехаць з краіны. Нокс пераехаў у [[Жэнева|Жэневу]], а затым у [[Франкфурт-на-Майне|Франкфурт]]. У Жэневе ён сустрэў [[Жан Кальвін|Жана Кальвіна]], ад якога набыў вопыт і веды рэфармацкай [[прэсвітэрыянства|прэсвітарыянскай]] тэалогіі і дзяржаўнага ладу. Праз нейкі час Нокс пакінуў Жэневу, каб узначаліць англійскую царкву ў Франкфурце, але ён быў вымушаны пакінуць яе з-за рознагалоссяў наконт літургіі, скончыўшы такім чынам сваю сувязь з [[англіканства|англіканствам]].

Па вяртанні ў Шатландыю ён узначаліў пратэстанцкую Рэфармацыю ў Шатландыі, у партнёрстве з шатландскай пратэстанцкай арыстакратыяй. Нокс дапамог напісаць новае вызнанне веры і царкоўнага парадку для зноў створанага рэфармацкай царквы.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Citation | editor-last=Laing | editor-first=David | title=The Works of John Knox | url=https://archive.org/details/cu31924092463029 | publication-place = Edinburgh | year=1895 | publisher=James Thin, 55 South Bridge }}, [http://worldcat.org/oclc/5437053&amp;referer=brief_results OCLC 5437053] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090105220533/http://www.worldcat.org/oclc/5437053%26referer%3Dbrief_results |date=5 студзеня 2009 }}.
* {{Citation | last=Melville | first=James | title=Diary of James Melville | publication-place = Edinburgh | year=1829 | publisher=Bannatyne Club }}, [http://worldcat.org/oclc/1697717&amp;referer=brief_results OCLC 1697717] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090105222845/http://www.worldcat.org/oclc/1697717%26referer%3Dbrief_results |date=5 студзеня 2009 }}.
* {{Citation | last=Guy | first=John | title=My Heart is my Own: The Life of Mary Queen of Scots | url=https://archive.org/details/myheartismyownli0000guyj_x8h0 | publication-place = London | year=2004 | publisher=Fourth Estate | isbn=9781841157528 }}.
* {{Citation  | last =Kingdon  | first =Robert M.  | contribution =Calvinism and resistance theory, 1550–1580  | year =1995  | title =The Cambridge History of Political Thought 1450–1700  | editor-last =Burns  | editor-first =J.H.  | place=Cambridge  | publisher =Cambridge University Press  | isbn=0521477727  }}.
* {{Citation | last=MacGregor | first=Geddes | title=The Thundering Scot | url=https://archive.org/details/thunderingscotpo00macg | publication-place = Philadelphia | year=1957 | publisher=The Westminster Press | oclc=740182 }}.
* {{Citation | last=Marshall | first=Rosalind | title=John Knox | publication-place = Edinburgh | year=2000 | publisher=Birlinn | isbn=9781841580913 }}.
* {{Citation | last=Reid | first=W. Stanford | title=Trumpeter of God | publication-place=New York | year=1974 | publisher=Charles Scribner's Sons | isbn=0-684-13782-8 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/trumpeterofgod00wsta_0 }}.
* {{Citation | last=Ridley | first=Jasper | title=John Knox | url=https://archive.org/details/johnknox0000ridl | publication-place = Oxford | year= 1968 | publisher=Clarendon Press | oclc=251907110 }}.
* {{Citation | last=Warnicke | first=Retha. M. | title=Mary Queen of Scots | publication-place = New York | year= 2006 | publisher=Routledge | isbn=0-415-29183-6 }}.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:John Knox}}
* [http://www.swrb.com/newslett/actualnls/ScotConf.htm The Scottish Confession of Faith (1560) by John Knox and Others]. {{ref-en}}
* [http://www.monergism.com/directory/link_details/3168/ The Daily Exercise of God’s Most Holy and Sacred Word]. John Knox on Family Worship (1557) {{ref-en}}
* [http://www.swrb.com/newslett/actualnls/FaithAdm.htm A Faithful Admonition to the Professors of God’s Truth in England (1554)]. {{ref-en}}
* [http://www.monergism.com/directory/link_details/44523/John-Knox039s-First-Interview-with-Queen-Mary-1561/ John Knox’s First Interview with Queen Mary (1561)]. {{ref-en}}
* [http://www.sermonaudio.com/sermoninfo.asp?SID=329036172 John Knox — His Life and Ministry]. {{ref-en}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Нокс, Джон}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі ўніверсітэта Сент-Эндруса]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі ўніверсітэта Глазга]]
[[Катэгорыя:Прэсвітарыянства]]
[[Катэгорыя:Постаці шатландскага багаслоўя]]
[[Катэгорыя:Постаці багаслоўя XVI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Царкоўныя дзеячы XVI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Постаці пратэстанцтва]]
[[Катэгорыя:Заснавальнікі хрысціянскіх дэнамінацый]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Хадзінгтане]]</text>
      <sha1>mfodsswiv8ut6ftlnrdll7viv5pkkf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Слоўнік беларускай мовы (2012)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162495</id>
    <revision>
      <id>5131247</id>
      <parentid>5102680</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:49:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Слоўнік беларускай мовы]] у [[Слоўнік беларускай мовы (2012)]]</comment>
      <origin>5102680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3354" sha1="id5pg2mqoppnmjc9mxpnajg5mydify7" xml:space="preserve">{{Book
| Назва          = Слоўнік беларускай мовы
| Арыгінал назвы = 
| Выява       = Слоўнік беларускай мовы.jpg
| Шырыня            = 
| Подпіс           = Вокладка Слоўніка беларускай мовы
| Аўтар             = уклад. [[Н. П. Еўсіевіч]] [і інш]; навук. рэд. [[А. А. Лукашанец]], [[В. П. Русак]].
| Жанр              = акадэмічны слоўнік
| Мова              = [[Беларуская мова|беларуская]]
| Перакладчык        =  
| Афармленне        = 
| Серыя             =  
| Выдавецтва      = ''[[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларуская навука]]'' 
| Выпуск            = 1987, 2012, 2024 
| Старонак           = 916 
| Носьбіт          = 
| isbn              =978-985-08-1365-7
| Lib               = 
}}
'''Слоўнік беларускай мовы''' — найбольш поўны акадэмічны слоўнік [[беларуская мова|беларускай мовы]], выдадзены ў 2012 годзе, падрыхтаваны з улікам змен, што адбыліся ў адпаведнасці з Законам Рэспублікі Беларусь «Аб правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі». У аснову рэестра слоўніка, які ўключае каля 150 тыс. слоў, пакладзены рэестр «Слоўніка беларускай мовы» 1987 года выдання, значна дапоўнены лексікай, што ўвайшла ва ўжытак у апошнія дзесяцігоддзі, а таксама лексікай, якая можа вызваць цяжкасці пры напісанні па новых правілах.

У 2024 годзе выйшла новае выданне слоўніка.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://be.natbook.org.by/knigapis/zhyli-byli-litary%E2%80%A6-zajmalnyya-gistoryi-pra-litary-belaruskaga-alfavita|title=Слоўнік беларускай мовы|website=Кніжная палата Беларусі|access-date=2026-02-23}}&lt;/ref&gt;
  
== Гл.таксама ==
* [[Гістарычны слоўнік беларускай мовы]]

== Літаратура ==
* Слоўнік беларускай мовы / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; ўклад. Н. П. Еўсіевіч [і інш]; навук. рэд. А. А. Лукашанец, В. П. Русак. - Мінск : Беларус. навука, 2012. - 916 с. - ISBN 978-985-08-1365-7 : 53 334 р.
* Слоўнік беларускай мовы / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовазнаўства імя Якуба Коласа ; уклад. В. П. Русак [і інш.] ; навук. рэд. В. П. Русак. – Мінск : Беларуская навука, 2024. – 915 с. – 1000 экз. – &lt;nowiki&gt;ISBN 978-985-08-3088-3&lt;/nowiki&gt;.

== Зноскі ==
[[Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Кнігі 2012 года]]</text>
      <sha1>id5pg2mqoppnmjc9mxpnajg5mydify7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гудок (музычны інструмент)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170778</id>
    <revision>
      <id>5130939</id>
      <parentid>4834962</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T12:31:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5130939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6282" sha1="fx1hrjk9uqnehisah70hdyxb0ugyy5z" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Гудок (значэнні)}}
{{Музычны інструмент
 |назва                 = Гудок
 |назвы                 = Гудок, Смык
 |выява                 = Russ instr gudok.gif
 |апісанне_фота         = Наўгародскі гудок XII ст.&lt;ref name=&quot;povet&quot; /&gt;
 |класіфікацыя          = [[Смычковыя струнныя музычныя інструменты|Cмычковы інструмент]], [[Хардафон]]
 |дыяпазон              = 
 |подпіс дыяпазону      = 
 |роднасныя інструменты = [[гадулка]]
 |музыканты             = 
 |вытворцы              = 
 |артыкулы              = 
 |гук                   = 
 |вікісховішча          = Gudok
}}
'''Гудок''', ''смык'' — усходнеславянскі народны смычковы музычны інструмент.

== Вызначэнне ==
Гудок складае праблему ў гісторыі беларускай музыкі. Гэты інструмент не мае аналогій у этнічным беларускім інструментарыі. Магчыма, пад тэрмінам «гудок» разумеўся цэлы набор старадаўніх смычковых інструментаў. Але ў XVII—XVIII стст. старыя смычковыя інструменты былі выціснуты скрыпкай.

Адрозненне гудка ад скрыпкі вялікае. Як пісаў У. Паветкін: «Тры струны на падстаўцы гудка размяшчаліся ў адной плоскасці. У гэтым галоўнае адрозненне гудка ад скрыпкі, на якой верхняя частка падстаўкі зроблена ў выглядзе дугі. На гудку нельга атрымаць скрыпічных гукаў, і на скрыпцы (не паслабіўшы валасы смычка) нельга выканаць трохгучных акордаў, як на гудку. Таму гэтыя інструменты доўгі час суіснавалі»&lt;ref name=&quot;povet&quot; /&gt;.

== У культуры ==
Гудок/смык згадваецца ў старабеларускай літаратуры: «гудяху бо на гуслехъ на смыцехъ» ([[Францыск Скарына|Ф. Скарына]], «[[Другая кніга Царстваў]]»); «в годину их послышите голосъ… смыкове»&lt;ref&gt;«Зборнік біблейскіх кніг», пачатак XVI ст.&lt;/ref&gt;. Гудок сустракаем у афіцыйных дакументах, у Лісце [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]] да старасты [[Князі аршанскія|аршанскага князя]] [[А. Адзінцэвіч]]а сказана: «з людзей волочащих, которые без службы мешкають… и с каждого гудка»&lt;ref&gt;Литовская метрика. Книги публичных дел // {{нп3|Дзяржаўная публічная гістарычная бібліятэка Расіі|Русская историческая библиотека|ru|Государственная публичная историческая библиотека России}}. Т.30&lt;/ref&gt;

Некалькі прыкладаў гудка/смыка дае старабеларуская іканаграфія («Тлумачальны Псалтыр» першай паловы XVII ст.)&lt;ref&gt;Нікалаеў М. Палата кнігапісаная. Рукапісная кніга на Беларусі ў X—XVIII стст. Мн., 1993&lt;/ref&gt;. Звяртае на сябе ўвагу дзіўная форма ручкі смычка. Галава грыфы трохструннага смычковага інструмента закрыта фігурай іншага музыкі. Музыка трымае інструмент грыфам уніз. Ніжняя частка гудка заканчваецца характэрным струнатрымальным выступам. Струны працягваюцца да канца верхняй дэкі.

Прыцягвае ўвагу тое, што музыкі ў «Псалтыры» і «Дзесятаглаве» ў адной манеры трымаюць інструмент. Як вядома па этнаграфічных звестках ХІХ ст., гэта традыцыйны народны спосаб трымаць скрыпку, які, напэўна, паходзіць з даўніх часоў&lt;ref&gt;[[Зміцер Сасноўскі]], «Гісторыя беларускай музычнай культуры. Ад старажытнасці да канца XVIII ст.» Мн., «Харвест»&lt;/ref&gt;.

== Зноскі ==
{{reflist|refs=

&lt;ref name=&quot;povet&quot;&gt;{{Кніга
 |адказны      = Под общ. ред. Б.А. Колчина, В.Л. Янина
 |загаловак    = Новгородский сборник. 50 лет раскопок Новгорода
 |аўтар        = Поветкин В.И.
 |частка       = Новгородские гусли и гудки
 |спасылка     = http://archnov.com/wp-content/uploads/2015/12/Novgorodskij-sbornik.-50-let-raskopok-Novgoroda.pdf
 |месца        = М.
 |выдавецтва   = Наука
 |год          = 1982
 |старонкі     = 312—319
 |старонак     = 336
 |archive-date = 7 верасня 2021
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20210907183828/http://archnov.com/wp-content/uploads/2015/12/Novgorodskij-sbornik.-50-let-raskopok-Novgoroda.pdf
}}&lt;/ref&gt;

}}

== Літаратура ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Гудок, музыкальный инструмент}}

{{Струнныя музычныя інструменты}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Смычковыя музычныя інструменты]]
[[Катэгорыя:Хардафоны]]</text>
      <sha1>fx1hrjk9uqnehisah70hdyxb0ugyy5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гірмантаўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171581</id>
    <revision>
      <id>5131037</id>
      <parentid>4806735</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T16:27:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14455" sha1="o182d8rtyow3afm2nbpxstcgjlz5s6t" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Гірмантаўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статут                    = сельсавет
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Баранавіцкі раён]]
|Уключае                   = 15 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Гірмантаўцы]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]],&lt;br/&gt;[[6 жніўня]] [[1979]]
|Скасаванне                = [[17 лютага]] [[1975]],&lt;br/&gt;[[26 чэрвеня]] [[2013]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 580
  |Год перапісу            = 2009
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавы пояс               = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 1
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Гі́рмантаўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Гірмантаўцы]].

== Гісторыя ==
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Брэсцкай вобласці. 14 красавіка 1960 года ў склад [[Маўчадскі сельсавет|Маўчадскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Катмінаўцы]], [[Крутаўцы]], [[Кузявічы (Баранавіцкі раён)|Кузявічы]], [[Мордычы]] і [[Ярашова (Баранавіцкі раён)|Ярашова]]), а ў склад сельсавета з [[Душкавецкі сельсавет|Душкавецкага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Боўдзілаўцы]], [[Лозы (Баранавіцкі раён)|Лозы]], [[Нагорная (Баранавіцкі раён)|Нагорная]] і [[Несцяры]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.&lt;/ref&gt;. 21 студзеня 1961 года ў склад сельсавета са [[Сталовіцкі сельсавет|Сталовіцкага сельсавета]] перададзены 2 населеныя пункты (вёскі [[Драгабыль]] і [[Пастарынне]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 21 студзеня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1961, № 18 (938).&lt;/ref&gt;. З 25 снежня 1962 года ў складзе Баранавіцкага раёна. У 1970 годзе ў склад [[Зялёнаўскі сельсавет|Зялёнаўскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Багушы (Гарадзішчанскі сельсавет)|Багушы]], [[Лозы (Баранавіцкі раён)|Лозы]], [[Нагорная (Баранавіцкі раён)|Нагорная]], [[Несцяры]], [[Слабажаны]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 лістапада, 21 снежня 1970 г. і 21 студзеня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 6 (1308).&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 13 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|14|}}&lt;/ref&gt;. 17 лютага 1975 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Навамышскі сельсавет|Навамышскага сельсавета]] (вёска [[Драгабыль|Драгабылле]], [[Лугавая (Баранавіцкі раён)|Лугавая]], [[Пастарынне]]) і Гарадзішчанскага пассавета (вёскі [[Агароднікі (Баранавіцкі раён)|Агароднікі]], [[Гірмантаўцы]], [[Жабінцы]], [[Жалезніца (Баранавіцкі раён)|Жалезніца]], [[Каўшы]], [[Крапачы]], [[Красявічы]], [[Навінкі (Баранавіцкі раён)|Навінкі]], [[Сакаловічы]], [[Сялявічы (Баранавіцкі раён)|Сялявічы]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 лютага 1975 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 15 (1461).&lt;/ref&gt;.

6 жніўня 1979 года Гірмантаўскі сельсавет утвораны зноў з цэнтрам у вёсцы [[Гірмантаўцы]], у склад сельсавета ўвайшлі 15 населеных пунктаў: 10 населеных пунктаў ([[Агароднікі (Баранавіцкі раён)|Агароднікі]], [[Гірмантаўцы]], [[Жабінцы]], [[Жалезніца (Баранавіцкі раён)|Жалезніца]], [[Каўшы]], [[Крапачы]], [[Красявічы]], [[Навінкі (Баранавіцкі раён)|Навінкі]], [[Сакаловічы]], [[Сялявічы (Баранавіцкі раён)|Сялявічы]]), якія знаходзіліся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Гарадзішчанскага пассавета, і 5 населеных пунктаў ([[Багушы (Гарадзішчанскі сельсавет)|Багушы]], [[Лозы (Баранавіцкі раён)|Лозы]], [[Нагорная (Баранавіцкі раён)|Нагорная]], [[Несцяры]] і [[Слабажаны]]) скасаванага [[Зялёнаўскі сельсавет|Зялёнаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 6 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).&lt;/ref&gt;. 26 чэрвеня 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Гарадзішчанскі сельсавет (Баранавіцкі раён)|Гарадзішчанскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913b0059597&amp;p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 26 июня 2013 г. № 286 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Барановичского района Брестской области]&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
У склад сельсавета ўваходзілі 14 вёсак і 1 аграгарадок:

{|class=wikitable
|+
! Населены пункт
! Каардынаты
|-
| [[Агароднікі (Баранавіцкі раён)|Агароднікі]] || {{coord|53|15|14|N|25|52|49|E|display=inline}}
|-
| [[Багушы (Гарадзішчанскі сельсавет)|Багушы]] || {{coord|53|18|7|N|25|56|41|E|display=inline}}
|-
| '''[[Гірмантаўцы]]''' || {{coord|53|16|26|N|25|55|24|E|display=inline}}
|-
| [[Жабінцы]] || {{coord|53|17|17|N|25|55|0|E|display=inline}}
|-
| [[Жалезніца (Баранавіцкі раён)|Жалезніца]] || {{coord|53|15|53|N|25|53|30|E|display=inline}}
|-
| [[Каўшы]] || {{coord|53|14|30|N|25|55|33|E|display=inline}}
|-
| [[Крапачы]] || {{coord|53|17|12|N|25|57|27|E|display=inline}}
|-
| [[Красявічы|Красевічы]] || {{coord|53|16|13|N|25|57|33|E|display=inline}}
|-
| [[Лозы (Баранавіцкі раён)|Лозы]] || {{coord|53|20|10|N|25|56|4|E|display=inline}}
|-
| [[Навінкі (Баранавіцкі раён)|Навінкі]] || {{coord|53|17|24|N|25|52|52|E|display=inline}}
|-
| [[Нагорная (Баранавіцкі раён)|Нагорная]] || {{coord|53|19|9|N|25|56|48|E|display=inline}}
|-
| [[Несцяры]] || {{coord|53|19|12|N|25|57|25|E|display=inline}}
|-
| [[Сакаловічы]] || {{coord|53|15|21|N|25|55|35|E|display=inline}}
|-
| [[Слабажаны]] || {{coord|53|19|25|N|25|54|33|E|display=inline}}
|-
| [[Сялявічы (Баранавіцкі раён)|Сялявічы]] || {{coord|53|17|53|N|25|56|40|E|display=inline}}
|}

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 580 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Насельніцтва населеных пунктаў Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm|date=2 кастрычніка 2019}}&lt;/ref&gt;, з іх 94,5 % — [[беларусы]], 4,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=16 кастрычніка 2022 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Гірмантаўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Гарадзішчанскі раён|child|загаловак=Гірмантаўскі сельсавет у [[Гарадзішчанскі раён|Гарадзішчанскім раёне]] (1940—1962)}}
|спіс2        = {{Баранавіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Гірмантаўскі сельсавет у [[Баранавіцкі раён|Баранавіцкім раёне]] (1962—1975, 1979—2013)}}
}}

[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Гарадзішчанскага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Баранавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1975 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1979 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]]</text>
      <sha1>o182d8rtyow3afm2nbpxstcgjlz5s6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джуд Лоу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174102</id>
    <revision>
      <id>5131323</id>
      <parentid>5125564</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T06:24:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60082" sha1="aimmw482596zo1ovabjrgla286r03pv" xml:space="preserve">{{Значэнні2|тып=прозвішча|Лоу}}
{{Кінематаграфіст
 |імя                  = Джуд Лоу
 |арыгінал імя       = {{lang-en|Jude Law}}
 |фота          = Jude Law at TIFF2.jpg
 |шырыня               = 220пкс
 |імя пры нараджэнні     = Дэвід Джуд Хейварт Лоу
 |дата нараджэння        = 
 |месца нараджэння       = 
 |дата смерці          = 
 |месца смерці         = 
 |прафесія            = 
 |грамадзянства          = {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}
 |гады актыўнасці      = 1986 — цяперашні час
 |узнагароды              = [[BAFTA]] (1999)
}}
'''Дэвід Джуд Хейварт Лоу''' ({{lang-en|David Jude Heyworth Law}}; {{ДН|29|12|1972}}) — брытанскі {{акцёр|Вялікабрытаніі|ЗША}} тэатра і кіно. Найбольшую вядомасць набыў пасля фільмаў «Таленавіты містэр Рыплі» (1999, прэмія [[BAFTA]] за найлепшую мужчынскую ролю другога плана), «Халодная гара» (2003, намінацыі на «[[Оскар]]» і «[[Залаты глобус]]»), «Блізкасць» (2004), а таксама «Шэрлак Холмс» (2009, намінацыя на прэмію «[[Сатурн (кінапрэмія)|Сатурн]]»).

== Біяграфія ==

Джуд Лоу нарадзіўся 29 снежня 1972 года на паўднёвым усходзе [[Лондан]]а ([[Вялікабрытанія]]), у сям'і школьных настаўнікаў Пітэра і Мэгі Лоу. Яго бацька працаваў настаўнікам малодшых класаў, а маці выкладала [[Англійская мова|англійскую мову]] дзецям бежанцаў. Джуд быў другім дзіцём у сям'і і да чатырнаццаці гадоў вучыўся ў звычайнай школе, але потым, з-за здзекаў аднакласнікаў, бацькі былі вымушаныя перавесці яго ў прыватную школу ў Далвічы. У цяперашні час бацькі Джуда валодаюць тэатральнай кампаніяй у [[Францыя|Францыі]]&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://www.charlierose.com/view/interview/8744
| title         = «A Conversation with Actor Jude Law»
| access-date         = 16 красавіка 2014
| archive-url         = https://web.archive.org/web/20090831060916/http://www.charlierose.com/view/interview/8744
| archive-date         = 31 жніўня 2009
| url-status         = dead
}}&lt;/ref&gt;, а старэйшая сястра Наташа працуе фатографам&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://www.elevenfineart.com/?pageid=3&amp;listid=1&amp;name=Natasha%20Law
| title       = ''Eleven Fine Art'' Gallery, London.
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://www.vogue.co.uk/vogue_daily/story/story.asp?SSID=1823
| title         = «Fashion Law», Vogue
| access-date         = 16 красавіка 2014
| archive-url         = https://web.archive.org/web/20051130003104/http://www.vogue.co.uk/vogue_daily/story/story.asp?SSID=1823
| archive-date         = 30 лістапада 2005
| url-status         = dead
}}&lt;/ref&gt;.

=== Першыя ролі ===

Бацькі Джуда любілі тэатр і заахвочвалі імкненне сына выступаць на сцэне, якое выявілася даволі рана. Так, ужо ва ўзросце шасці гадоў ён сыграў сваю першую ролю ў дзіцячым спектаклі, а ў дванаццаць стаў членам трупы Нацыянальнага музычнага юнацкага тэатра&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://www.nymt.org.uk/
| title       = National Youth Music Theatre
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://www.nymt.org.uk/history/alumni.html
| title         = «Alumni» ''National Youth Music Theatre''.
| access-date         = 16 красавіка 2014
| archive-url         = https://web.archive.org/web/20120625222129/http://www.nymt.org.uk/history/alumni.html
| archive-date         = 25 чэрвеня 2012
| url-status         = dead
}}&lt;/ref&gt;. У 1986 годзе Лоу дэбютаваў на тэлебачанні, калі з'явіўся ў адным з скетчаў перадачы для падлеткаў «Кішэнныя грошы». Ва ўзросце семнаццаці гадоў ён працягнуў сваю тэлевізійную кар'еру, сыграўшы конюха ў фільме «Глостэрскі кравец» па апавяданні-казцы пісьменніцы [[Беатрыкс Потэр]]. У тым жа годзе ён кінуў школу і прыступіў да здымак у тэлесерыяле «Сем'і», дзе сыграў ролю няшчаснага падлетка ''Нэйтана Томпсана''. Далей на працягу двух гадоў Лоу быў у асноўным заняты на тэатральных падмостках — гастраляваў па [[Італія|Італіі]] са спектаклям «Пігмаліён», у 1991 годзе зняўся ў эпізадычнай ролі ў тэлесерыяле пра [[Шэрлак Холмс|Шэрлака Холмса]], затым дэбютаваў на лонданскай сцэне ў пастаноўцы «Самы хуткі гадзіннік у Сусвеце», найлепшай тэатральнай прэм'еры 1992 года па версіі часопіса «[[Time Out]]»&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = www.kinofilms.ua/star/40_Jude_Law/biography/
| title       = Биография Джуда Лоу
| language    = ru
}}.
&lt;/ref&gt;

=== Пачатак кар’еры ===

У 1992 годзе Джуд прыняў удзел у кароткаметражным фільме «The Crane» у рамках праекта {{нп3|Брытанскі інстытут кіно|Брытанскага інстытута кінематаграфіі|ru|Британский институт кино}}&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://www.bfi.org.uk/
| title       =  British Film Institute
}}&lt;/ref&gt;, а ў 1994 годзе ўпершыню атрымаў галоўную ролю ў кіно, калі зняўся ў маладзёжным крымінальным [[трылер]]ы «Шопінг» {{нп3|Пол Уільям Скот Андэрсан|Пола Андэрсана|ru|Андерсон, Пол Уильям Скотт}} — фільме аб маладых хуліганах, якія ў пагоні за вострымі адчуваннямі зганялі дарагія аўтамабілі і разбівалі іх аб вітрыны крам. Гэтая карціна правалілася ў пракаце, аднак на здымках Джуд пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай [[Сэдзі Фрост]] («Дракула Брэма Стокера»), якая іграла ''Джо'', сяброўку яго героя ''Білі''.

Затым Лоу вярнуўся ў тэатр, дзе з’явіўся ў пастаноўках «Снежная архідэя», «Жывуць як свінні» і «Смерць гандляра». У 1994 годзе ён узяў удзел у трагікамедыі «Жудасныя бацькі» па п’есе [[Жан Както|Жана Както]] — гэтая праца мела скандальнае адценне, так як усю першую сцэну другога акта, дзе яго персанаж прымаў ванну, Джуд іграў аголеным. «Жудасныя бацькі» прынеслі яму першыя прыкметныя сімпатыі гледачоў і намінацыю на [[Прэмія Лоўрэнса Аліўе|прэмію Лоўрэнса Аліўе]] за найлепшы тэатральны дэбют.

В 1995 году пастаноўка пад новай назвай «Нясціпласць» адправілася за акіян, дзе партнёркай Джуда ў [[Брадвейскі тэатр|Брадвейскім тэатры]] стала знакамітая {{нп3|Кэтлін Цёрнэр|Кэтлін Цёрнэр|ru|Тёрнер, Кэтлин}}. «Нясціпласць» мела ў [[ЗША]] вялікі поспех — Лоу быў намінаваны на [[Тоні|прэмію Тоні]] як найлепшы акцёр другога плана, а затым як найлепшы акцёр-пачатковец на [[Прэмія Іэна Чарльстана|прэмію Іэна Чарльстана]] (у тым ліку за удзел у спектаклі «Іёна» па п’есе старажытнагрэчаскага [[драматург]]а [[Еўрыпід]]а).

Пасля тэатральнага поспеху прыйшлі першыя ўдалыя ролі ў кіно, якія вызначылі яго акцёрскае [[амплуа]]. У 1996 годзе Лоу ўзяў удзел у здымках [[Меладрама|меладрамы]] «Кахаю цябе, не кахаю цябе», затым была другарадная роля ў драме «Схільнасць» пра [[Гомасексуальнасць у Трэцім рэйху|пераслед гомасексуальных мужчын у Трэцім рэйху]].

У 1997 годзе Джуд зняўся ў біяграфічнай драме «Уайльд». Знакамітага пісьменніка і паэта [[Віктарыянская эпоха|Віктарыянскай эпохі]] [[Оскар Уайльд|Оскара Уайльда]] сыграў вядомы брытанскі акцёр {{нп3|Стывен Фрай||ru|Фрай, Стивен}}, а Лоу выканаў ролю арыстакрата ''Бозі, лорда {{нп3|Альфрэд Дуглас|Альфрэда Дугласа|ru|Дуглас, Альфред}}'', палюбоўніка і блізкага сябра пісьменніка. Гэтая роля прынесла Лоу ўзнагароду таблоіда [[Evening Standard]] за найлепшы дэбют&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/Sections/Awards/Evening_Standard_British_Film_Awards/1998 «Jude Law, Most Promising Newcomer»]. ''[[Evening Standard British Film Awards]]''. 1998.&lt;/ref&gt;.

=== Галівуд ===

[[Файл:JudeLaw06TIFF.jpg|міні|злева|На кінафестывалі ў Таронта ў 2006 годзе.]]

Пасля поспеху ў Вялікабрытаніі Лоу за кароткі час зняўся ў некалькіх [[галівуд]]скіх фільмах. У 1997 годзе ён сыграў ролю паралізаванага інваліда ''Джэрома Мораў'' у фантастычным трылеры «Гатака». Яго партнёрамі на былі [[Ума Турман]] і {{нп3|Ітан Хоўк|Ітан Хоўк|ru|Хоук, Итан}}, а музыку да фільма напісаў брытанскі кампазітар [[Майкл Найман]]. Паводле сюжэта ''Джэром Мораў'' дапамог персанажу Хоўка здзейсніць сваю мрою — паляцець у [[космас]]. Нягледзячы на добрыя водгукі крытыкаў, фільм праваліўся ў пракаце, сабраўшы усяго 12 з паловай мільёнаў долараў&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://boxofficemojo.com/movies/?id=gattaca.htm
| title       = Gattaca — Box Office Mojo
}}&lt;/ref&gt;, маючы бюджэт каля 36 мільёнаў. Далей былі фільмы «Поўнач у садзе Дабра і Зла» ([[1997]]) — крымінальная драма [[Клінт Іствуд|Клінта Іствуда]] па аднайменнаму раману [[Джон Бэрэнт|Джона Бэрэнта]], дзе Лоу іграў ''Білі Хэнсана'', палюбоўніка персанажа [[Кевін Спейсі|Кевіна Спейсі]] — і рамантычная [[камедыя]] «Музыка з іншага пакою» ([[1998]]).

2 верасня 1997 года Лоу, якому было 25, ажаніўся з трыццацідвухгадовай актрысай [[Сэдзі Фрост]]&lt;ref name=&quot;Узнай всё&quot;&gt;{{cite web
| url         = http://www.uznayvse.ru/znamenitosti/%D0%B4%D0%B6%D1%83%D0%B4-%D0%BB%D0%BE%D1%83.html
| title       = Джуд Лоу фото, биография, личная жизнь Джуда Лоу (рост, дети)
| year        = 2009
| language    = ru
}}&lt;/ref&gt;, з якой пазнаёміўся за тры гады да гэтага на здымках «Шопінга». Вяселле адбылося ў [[Англія|Англіі]], на [[Баржа|баржы]] пасярод [[Канал (гідраграфія)|канала]] [[Гранд-Юніон]], які з’ядноўвае рэкі [[Тэмза|Тэмзу]] і [[Трэнт (рака)|Трэнт]]. У тым жа 1997 годзе Джуд Лоу разам з жонкай і некалькімі брытанскімі акцёрамі — [[Юэн Мак-Грэгар|Юэнам Мак-Грэгарам]], [[Шон Пертві|Шонам Пертві]] і іншымі — арганізаваў уласную кінакампанію Natural Nylon&lt;ref name=&quot;Узнай всё&quot; /&gt; (от зліцця назвы гарадоў NY і London). Кампанія існавала да 2004 года і прадзюсіравала фільмы «Экзістенцыя», «Уласнасць Махоуоні», «Нябесны Капітан і свет будучыні». Пасля кароткіх творчых вакацый Лоу павярнуўся да працы і ў 1998 годзе разам з Сэдзі зняўся ў драме «Канчатковы мантаж».

Далей была больш удалая работа&lt;ref name=&quot;Узнай всё&quot; /&gt; ў Вялікабрытаніі — трылер «Мудрасць кракадзілаў» ([[1998]], у амерыканскім пракаце ішоў пад назвай «Immortality» (Немагчымасць)), у якім Лоу сыграў ролю [[вампір]]а, які спакушаў жанчын у пошуках ідэальнай каханай. У наступным годзе Лоу зняўся ў фантастычным трылеры [[Дэвід Кроненберг|Дэвіда Кроненберга]] «Экзістэнцыя» разам з такімі вядомымі акцёрамі, як {{нп3|Джэніфер Джэферсан Лі|Джэніфер Джэферсан Лі|ru|Ли, Дженнифер Джейсон}}, [[Іэн Холм]] і [[Уілем Дэфо]]. У тым жа годзе Лоу з’явіўся ў невялікай ролі сакратара ў касцюмнай драме «Прысутнасць духу» па навеле амерыканскага пісьменніка [[Генры Джэймс]]а «Паварот вінта».

Падчас сваёй галівудскай кар’еры Джуд Лоу не адмаўляўся ад праектаў на сваёй бацькаўшчыне. У 1999 году ён стае рэжысёрам і здымае адзін з эпізодаў фільма «Гісторыі падземкі» для брытанскага тэлеканала [[Sky TV]]. У працы над гэтым фільмам, які складаецца з дзевяці навел, акрамя Лоу ўдзельнічалі [[Юэн Мак-Грэгар]], [[Стывен Хопкінс]], [[Боб Хоскінс]] і іншыя рэжысёры.

=== Першы вялікі поспех ===

Хоць мінулыя работы Лоу ў кіно былі адносна ўдалыя, першае сапраўднае прызнанне ён атрымаў, калі зняўся ў 1999 годзе ў фільме [[Энтані Мінгела|Энтані Мінгелы]] «Таленавіты містэр Рыплі», дзе яго партнёрамі былі такія жа маладыя акцёры [[Мэт Дэйман]] і [[Гвінет Пэлтрау]]. У гэтым псіхалагічным трылеры па аднайменнаму раману [[Патрыцыя Хайсміт|Патрыцыі Хайсміт]] Лоу сыграў ролю багатага ''Дыкі Грынліфа'', аб’екта зайздрасці і жадання ''Тома Рыплі'', героя Мэта Дэймана. У выніку ''Рыплі'' забівае ''Грынліфа'' і прысвойвае сабе яго імя, палажэнне і вобраз жыцця. Карціна мела грандыёзны поспех. Пры бюджэце ў 40 мільёнаў долараў яна сабрала ў пракаце 81 мільён&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://boxofficemojo.com/movies/?id=talentedmrripley.htm
| title       = The Talented Mr. Ripley — Box Office Mojo
}}&lt;/ref&gt;, заваявала прызнанне гледачоў і высокую ацэнку крытыкаў, якія пісалі, што Лоу ўдалося перадаць вобраз высакамернага ''Дыкі'' — прыцягальнага і ў той жа час такога, што выклікае непрыязнасць&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/1999/12/25/DD25720.DTL
| title         = San Francisco Chronicle ''As the supercilious Dickie, the tawny Law catches exactly his character’s curious balance of attraction and repulsion.''
| access-date         = 16 красавіка 2014
| archive-date         = 3 лютага 2009
| archive-url         = https://web.archive.org/web/20090203174347/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F1999%2F12%2F25%2FDD25720.DTL
| url-status         = dead
}}&lt;/ref&gt;. За ігру ў «Таленавітым містэры Рыплі» Джуд быў намінаваны на некалькі прэстыжных кінапрэмій (у тым ліку на «[[Оскар]]» і «[[Залаты глобус]]») і ў выніку атрымаў прэмію [[BAFTA|Брытанскай Акадэміі кіно і тэлебачання]] як найлепшы акцёр другога плана.

=== Працяг кар’еры ===

У 2000 годзе Лоу працаваў у Вялікабрытаніі, здымаўся разам з Сэдзі ў гангстэрскай камедыі «Каханне, Чэсць і Паслухмянасць» у ролі пляменніка аднаго з крымінальных босаў Паўночнага Лондана. Фільм прадзюсіравала кампанія «Natural Nylon». Фільм выйшаў на экраны 9 лютага 2001 года і праваліўся ў пракаце.

Лоу павярнуўся да Галівуду і ў 2001 годзе зняўся ў ваеннай драме {{нп3|Жан-Жак Анно|Жан-Жака Анно|ru|Анно, Жан-Жак}} «Вораг каля брамы». Падзеі фільма праходзяць у [[СССР]] у 1942 годзе. На фоне [[Сталінградская бітва|бітвы за Сталінград]] разгортваецца гісторыя пра драматычны паядынак двух [[снайпер]]аў — Васіля Зайцава, ролю якога сыграў Лоу, і [[маёр]]а Кёніга, найлепшага стрэлка [[вермахт]]а ([[Эд Харыс]]). Нягледзячы на паспяховы пракат, фільм быў даволі стрымана прыняты крытыкамі, асабліва ў краінах былога СССР&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://msk.afisha.ru/cinema/movie/?id=245596
| title       = Афиша. ''Хороший французский режиссёр Жан-Жак Анно хотел сделать хорошее кино о русском патриотизме в стиле старых военных фильмов. Получилось у него это неубедительно.''
}}&lt;/ref&gt; — з-за таго, што ў фільме прысутнічалі шмат гістарычных ляпаў і неадпаведнасцей, якія былі добра заметныя гледачу з постсавецкіх краін.

[[Файл:Jude Law Cannes 2011 2.jpg|міні|справа|Лоу на Каннскім кінафестывалі 2011 года]]

У тым жа 2001 годзе Лоу прыняў прапанову [[Стывен Спілберг|Стывена Спілберга]] ўзяць удзел у фантастычнай драме «[[Штучны розум (фільм)|Штучны розум]]». Гэта карціна, якую на працягу дваццаці пяці гадоў хацеў, але не паспеў зняць [[Стэнлі Кубрык]]. У гэтым фільме пра пакінутага прыёмнымі бацькамі хлопчыка-робата, які хацеў стаць сапраўдным чалавекам, Лоу сыграў ролю ''Жыгала Джо'' — робата-палюбоўніка, які быў запраграмаваны дастаўляць задаволенне жанчынам. Ігра Лоу была прызнана добрай крытыкамі і атрымала намінацыю на «Залаты глобус» і іншыя прэміі. Пры бюджэце ў 100 мільёнаў долараў зборы фільма ў сусветным пракаце перасягнулі 230 мільёнаў&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://boxofficemojo.com/movies/?id=ai.htm
| title       = Artificial Intelligence: AI — Box Office Mojo
}}&lt;/ref&gt;. Лоу таксама давялося выканаць [[балет]] у фільме&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://www.contactmusic.com/new/xmlfeed.nsf/story/law-is-natural-ballet-star
| title         = «Law Is Natural Ballet Star». ''contactmusic.com''
| access-date         = 16 красавіка 2014
| archive-date         = 6 чэрвеня 2011
| archive-url         = https://web.archive.org/web/20110606154844/http://www.contactmusic.com/new/xmlfeed.nsf/story/law-is-natural-ballet-star
| url-status         = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://www.bravotv.com/Inside_the_Actors_Studio/guest/Jude_Law
| title         = Inside the Actors Studio
| access-date         = 16 красавіка 2014
| archive-url         = https://web.archive.org/web/20070610062205/http://www.bravotv.com/Inside_the_Actors_Studio/guest/Jude_Law
| archive-date         = 10 чэрвеня 2007
| url-status         = dead
}}&lt;/ref&gt;.

Далей была работа ў крымінальнай драме {{нп3|Сэм Мендэса|Сэм Мендэса|ru|Мендес, Сэм}} «Пракляты шлях» (2002), дзе партнёрамі Лоу былі такія знакамітыя акцёры, як [[Том Хэнкс]] і [[Пол Ньюман]].

Дзякуючы гэтаму фільму свет пазнаў іншага Лоу — роля неахайнага наёмнага забойцы ''Харлена Магуайра'' рэзка кантраставала з яго папярэднімі работамі ў кіно. Фільм, прэм’ера якога адбылася 12 ліпеня 2002 года, з поспехам прайшоў у кінатэатрах і быў намінаваны на атрыманне прэстыжных узнагарод.

2003 год выявіўся таксама вельмі ўдалым для акцёра, нягледзячы на тое, што ён зняўся ўсяго ў адным фільме — драме Энтані Мінгелы «Халодная гара» па аднайменнаму раману амерыканскага навеліста Чарльза Фрэйзера. Работа с Мінгелай ужо прынесла Джуду прызнанне аднойчы, і на гэты раз Лоу зноў чакаў поспех. Партнёркамі Лоу былі вядомыя актрысы [[Ніколь Кідман]] і [[Рэнэ Зелвегер]]. Сюжэт фільма адбываецца падчас [[Грамадзянская вайна ў ЗША|Грамадзянскай вайны]] паміж [[Саюз (ЗША)|паўночнымі]] і [[Канфедэратыўныя Штаты Амерыкі|паўднёвымі]] штатамі Амерыкі. Герой Лоу салдат ''Інман'', які ваяваў на баку КША, пасля цяжкага паранення дэзерціруе з фронту і адпраўляецца ў родныя краі, дзе яшчэ да вайны сустрэў ''Аду Манро'' (Ніколь Кідман) і пакахаў яе. Але іхняе каханне скончылася трагічна: пасля ночы з Адай Інман загінуў. Фільм меў вялікі поспех ва ўсім свеце і сабраў 173 мільёна долараў&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://boxofficemojo.com/movies/?id=coldmountain.htm
| title       = Cold Mountain — Box Office Mojo
}}&lt;/ref&gt;, але атрымаў невысокую ацэнку крытыкаў. Яны пісалі, што, нягледзячы на добры сюжэт, паміж героямі Лоу і Кідман не ўспыхнула іскры, якая зрабіла бы гісторыю іх кахання больш пераканаўчай&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://film.guardian.co.uk/News_Story/Critic_Review/Guardian_review/0,,1109716,00.html
| title       = Guardian. ''Much depends on the hanky-sogginess quotient attaching to Jude and Nicole’s love story. Law and Kidman make a handsome couple, but there aren’t many sparks flying between them.''
}}&lt;/ref&gt;. Тым не менш «Халодная гара» была высунутая на некалькі прэмій як найлепшы фільм года, а Лоу быў намінаваны на «Оскар» і «Залаты глобус» як найлепшы акцёр.

=== Развод з Сэдзі Фрост ===

У той час, як кар'ера Лоу развівалася (за ролю ''Інмана'' ён атрымаў 10 мільёнаў долараў), у прыватным жыцці акцёра пачынаўся крызіс. Яго шлюб з [[Сэдзі Фрост]], якая нарадзіла Джуду дачку Айрыс і сына Раферці, быў на мяжы разводу ў асноўным праз тое, што Лоу не праводзіў с жонкай дастаткова часу. Калі ў 2002 годзе ў іх нарадзіўся сын Рубі, Джуд з-за шчыльнага графіка здымак здолеў прабыць з жонкай і нованароджаным усяго чатыры дні&lt;ref name=&quot;LawBio&quot; /&gt;.

Напруга паміж Джудам і Сэдзі значна ўзрасла пасля спекуляцый у прэсе пра сувязь Лоу з [[Ніколь Кідман]], якая была яго партнёркай па фільму «Халодная гара» і нядаўна рассталася з мужам [[Том Круз|Томам Крузам]]. Нягледзячы на тое, што абодва акцёра абвяргалі ўсе чуткі пра свой раман — Кідман нават падала на брытанскія таблоіды «[[The Sun]]» і «[[Daily Mail]]» у суд, выйграла і дамаглася публічных выбачэнняў, — у 2003 году Джуд і Сэдзі развяліся&lt;ref name=&quot;LawBio&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.people.com/people/jude_law/biography/0,,,00.html|title=Jude Law Biography|work=People.com|access-date=January 25, 2010|archive-url=https://www.webcitation.org/64zgQ1PMt?url=http://www.people.com/people/jude_law/biography/0,,,00.html|archive-date=27 студзеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,627145,00.html|title=Jude Law, Sadie Frost Divorce Official|work=People.com|date=2003-10-29|access-date=January 25, 2010|archive-url=https://www.webcitation.org/64zgPJ52O?url=http://www.people.com/people/article/0,,627145,00.html|archive-date=27 студзеня 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

На шлюбаразводным працэсе Сэдзі абвінавачвала мужа ў тым, што з-за яго неразважных паводзінаў&lt;ref&gt;[http://www.usatoday.com/life/2003-10-29-jude-divorce_x.htm USA Today] ''The decree nisi, or interim divorce, was granted 10 months after Frost and her 30-year-old former husband split up on the grounds of his alleged unreasonable behavior.''&lt;/ref&gt; у яе пачалася вельмі моцная пасляродавая дэпрэсія. У давяршэнне ў сям'і Лоу трохі не адбылася трагедыя — яго маленькая дачка Айрыс з'ела таблетку {{нп3|MDMA|экстазі|ru|MDMA}}, якую яна знайшла на падлозе падчас дзіцячага свята, і была шпіталізаваная. На працягу 2003 года імя Лоу не схадзіла са старонак бульварных газет, якія абмяркоўвалі яго гісторыю разводу з Сэдзі Фрост і падрабязнасці новага рамана з актрысай {{нп3|Сіена Мілер|Сіенай Мілер|ru|Миллер, Сиенна}}, якую Джуд сустрэў падчас кастынгу акцёраў на фільм «Алфі».

=== Новы ўзлёт ===

У 2004 году кар’ера Лоу была зноў у парадку — ён здымаўся ў 6 фільмах. У двух з іх ён сыграў эпізадычныя ролі — Лоу сыграў ''Эрала Фліна'' ў біяграфічнай драме [[Марцін Скарсэзэ|Марціна Скарсэзэ]] «[[Авіятар (фільм, 2004)|Авіятар]]» і быў пісьменнікам ''Леманім Снікетам'' у фільме «Серыя няшчасцяў Лемані Снікета», дзе прачытаў закадравы тэкст фільма. Далей была роля ў камедыі «Узломшчыкі сэрцаў», где вместе с Джудом снялись [[Дасцін Хофман]], {{нп3|Лілі Томлін|Лілі Томлін|ru|Томлин, Лили}} і [[Наомі Уотс]].

Лоу сыграў галоўную ролю ў фантастычным фільме «Нябесны Капітан і свет будучыні», які зняты ў стылі рэтрафэнтэзі, — ён сыграў адважнага лётчыка ''Джо Салівана'' (мянушка ''Нябесны Капітан''), які дапамагаў раскрыць змову навукоўца-вар’ята і выратаваць [[Нью-Ёрк]] канца 30-х гадоў ад нашэсця гіганцкіх робатаў. Партнёркамі Лоу на здымачнай пляцоўцы былі [[Гвінет Пэлтрау]] і [[Анджэліна Джалі]]. Нягледзячы на вядомых акцёраў і добрыя дэкарацыі, «Нябесны Капітан» не стаў папулярным у гледачоў — пры бюджэце ў 70 мільёнаў долараў (паводле іншых крыніцы — 40 млн.)&lt;ref&gt;[http://www.amazon.com/Sky-Captain-World-Tomorrow/dp/B000IZA9NK Amazon.com: Sky Captain and The World of Tomorrow: Gwyneth Paltrow, Jude Law, Giovanni Ribisi, Michael Gambon: Video On Demand]&lt;/ref&gt; зборы па усяму Сусвету склалі ўсяго 57 мільёнаў&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://boxofficemojo.com/movies/?id=skycaptain.htm
| title       = Sky Captain and the World of Tomorrow
| author      = Box Office Mojo
}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Dom Hemingway 02 (9767303576).jpg|250px|міні|злева|На прэм’еры фільма «Дом Хэмінгуэй»]]

Яшчэ ў 2004 годзе Лоу з’явіўся ў звычным амплуа — у ролі галантнага лавеласа ''Алфі'', які разбіваў жаночыя сэрцы. Меладрама «Алфі» была [[рымейк]]ам фільма 1966 года, дзе галоўную ролю сыграў [[Майкл Кейн]]. Палюбоўніц Лоу па фільму сыгралі [[С’юзан Сарандан]], [[Марыса Тамей]] і {{нп3|Сіена Мілер|Сіена Мілер|ru|Миллер, Сиенна}}, сапраўдная сяброўка акцёра. Крытыкі не вельмі добра ацанілі акцёрскую ігру Лоу. Яны параўналі рымейк з арыгіналам і рэзюмавалі, што, нягледзячы на тое, што Лоу больш прываблівы, чым Кейн, ігра апошняга адрознівалася большай вастрынёй&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://www.empireonline.com/incinemas/ReviewComplete.asp?FID=10041
| title       = ''Caine’s Alfie may not have been as likeable as Law’s, but his reality-check was undeniably more poignant.''
| author      = Empire
}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Jude Law at TIFF1.jpg|міні|справа|На кінафестывалі ў Таронта ў 2007 годзе]]

Шостым фільмам гэтага года для Лоу стала псіхалагічная драма «Блізкасць», якую зняў [[Майк Нікалс]] паводле папулярнай тэатральнай п’есы Патрыка Марбера. Фільм расказвае пра заблытаныя адносіны чатырох галоўных герояў — ''Дэна'' (Лоу), ''Эліс'' ([[Наталі Портман]]), ''Анны'' ([[Джулія Робертс]]) і ''Лары'' ([[Клайв Оўэн]]). Фільм атрымаў высокія ацэнкі крытыкаў. «Блізкасць» сабрала 115 мільёнаў долараў пры тым, што затрацілі на вытворчасць фільма 27&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://boxofficemojo.com/movies/?id=closer.htm
| title       = Closer
| author      = Box Office Mojo
}}&lt;/ref&gt;.

Акрамя таго, у 2004 годзе Лоу павінен быў разам з [[Кіра Найтлі|Кірай Найтлі]] ўзяць удзел ў касцюмнай драме «Цюльпанавая ліхаманка» — фільме па матывам рамана Дэбары Могач пра каханне беднага мастака і жонкі багатага гандляра ў [[Амстэрдам]]е XVII стагоддзя. Аднак гэты праект адклалі.

У жніўні 2005 года Сіена Мілер рассталася з Лоу, калі даведалася пра яго здраду з нянькай сваіх дзяцей. У лістападзе 2005 яны памірыліся, зноў разышліся ў студзені 2006 года. У лістападзе 2009 года яны ўзнавілі свае адносіны.

У 2005 годзе Лоу пачаў здымацца ў рымейку оскараноснага фільма «Уся каралеўская раць» (1949) па раману {{нп3|Роберт Пен Уорэн|Роберт Пен Уорэн|ru|Уоррен, Роберт Пенн}}, які быў напісаны паводле матываў біяграфіі [[губернатар]]а [[Луізіяна|Луізіяны]] Х’юі Лонга. Партнёрамі Лоу былі [[Шон Пен]], [[Кейт Уінслет]] і іншыя акцёры. Прэм’ера фільма была запланавана на 16 снежня 2005 года, але кінакампанія «[[Sony Pictures Entertainment|Sony Pictures]]» перанесла яе на 2006 год.

У снежні 2006 года на экраны выйшаў фільм Энтані Мінгелы «Уварванне» — драматычная гісторыя пра ўзаемаадносіны ландшафтнага [[архітэктар]]а ''Уіла'' (Лоу) і [[іслам|мусульманкі]] ''Аміры''. Яе сын забраўся ў яго офіс (яе ролю сыграла французская актрыса [[Жульет Бінош]]). Яшчэ Лоу завяршыў здымкі ў рамантычнай камедыі «Вакацыі» пра любоўныя нелады двух маладых жанчын (гераінь [[Камеран Дыяс]] і [[Кейт Уінслет]]), дзе ён сыграў прывабнага англічаніна ''Грэма''.

У 2009 годзе, разам з [[Джоні Дэп]]ам і [[Колін Фарэл|Колінам Фарэлам]], даіграў ролю памерлага [[Хіт Леджэр|Хіта Леджэра]] ў фільме «Уяўлярыўм доктара Парнаса»&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1579062/Heath-Ledger-replaced-by-Hollywood-stars.html
| title       = «Heath Ledger 'replaced' by Hollywood stars»
| author      = ''[[The Daily Telegraph]]'
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/LAC.20080419.IMAGINARIUM19/TPStory/TPEntertainment/Movies/|title=«They did it for Heath»|author=''[[The Globe And Mail]]''|archive-url=https://archive.today/20120526230646/http://www.theglobeandmail.com/news/arts/article32171.ece|archive-date=26 мая 2012|access-date=16 красавіка 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.
У канцы 2009 года выйшаў фільм рэжысёра [[Гай Рычы|Гая Рычы]] «Шэрлак Холмс», дзе Джуд Лоу сыграў сябра ''[[Шэрлак Холмс|Холмса]]'' — ''[[Доктар Уатсан|Доктара Уатсана]]''. Партнёрам па фільму стаў {{нп3|Роберт Даўні, малодшы|Роберт Даўні малодшы|ru|Дауни, Роберт (младший)}}. Фільм базіруецца не на арыгінальных творах [[Артур Конан Дойл|Артура Конан Дойла]]. За аснову сюжэту ўзятыя нарысы коміксаў Лаёнэла Уігрэма, у якіх Холмс паказаны авантурыстам.

=== Новыя праекты ===

Джуд Лоу завяршыў работу ў фільмах «Х’юга Кабрэ» і «Заражэнне», дзе ён іграў асноўныя ролі. Абодва фільма вышлі ў шырокі пракат у канцы 2011 года. 14 снежня 2011 года выйшаў другі фільм пра Шэрлака Холмса студыі [[Warner Bros.]], дзе Джуд Лоу зноў сыграў доктара Уатсана&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.spletnik.ru/cinemanews/22204-sherlok-kholms-2-dzhud-lou-i-robert-dauni.html |title=«Шерлок Холмс 2»: Джуд Лоу и Роберт Дауни-младший тронулись в путь |date=19 кастрычніка 2010 года |work=spletnik.ru |access-date=14 лютага 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717181742/http://spletnik.ru/cinemanews/22204-sherlok-kholms-2-dzhud-lou-i-robert-dauni.html |archive-date=17 ліпеня 2011 }}&lt;/ref&gt;.

З восені 2011 года па вясну 2012 Джуд Лоу быў заняты на здымках у новай экранізацыі класічнага рамана [[Леў Мікалаевіч Талстой|Льва Талстога]] «Анна Карэніна» англійскага рэжысёра [[Джо Райт]]а, дзе сыграў ролю Аляксея Карэніна, мужа Анны. Прэм’ера адбылася 7 верасня 2012 года.

У 2012 годзе выйшаў поўнаметражны анімацыйны фільм «Пад’ём абаронцаў», дзе Джуд Лоу агучыў аднаго з персанажаў&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://segvat.ru/dzhud-lou-mozhet-sygrat-v-misticheskom-trillere |title=Джуд Лоу может сыграть в мистическом триллере |date=16 лютага 2011 |access-date=7 красавіка 2011 }}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

На пачатку 2013 года выйшаў у пракат фільм «Пабочны эфект», дзе Лоу сыграў адну з галоўных роляў — доктара Джонатана Бэнкса. У верасні 2013 года адбылася прэм’ера новага фільма з Лоу «Дом Хемінгуэй». Гэта адбылося на кінафестывалі ў Таронта. Наступны фільм — «[[Гатэль «Гранд Будапешт»|Гатэль „Гранд Будапешт“]]» — быў упершыню прадстаўлены публіцы на кінафестывалі ў Берліне ў лютым 2014 года.

== Прыватнае жыццё ==

Пасля разлучэння з Сэдзі Фрост, у Джуда Лоу быў раман з {{нп3|Сіена Мілер|Сіенай Мілер|ru|Миллер, Сиенна}}&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.people.com/people/article/0,26334,1014029,00.html |title=Jude Law to Marry Girlfriend Sienna Miller |author=Стефен М. Силверман |date=2005-01-05 |work=People |access-date=2008-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090802205342/http://www.people.com/people/article/0,26334,1014029,00.html |archive-date=2 жніўня 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, з якою ён расстаўся ў лістападзе 2006 года&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.people.com/people/article/0,,1558340,00.html |title=Jude Law and Sienna Miller Call It Quits |author=Pete Norman |date=2006-11-12 |work=People |access-date=2008-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208115714/http://www.people.com/people/article/0,,1558340,00.html |archive-date=8 снежня 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

29 ліпеня 2009 года было абвешчана, што Лоу стане бацькам у чацвёрты раз пасля нядоўгіх адносін з новазеландскай мадэллю Самантай Бёрк у 2008 годзе&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/8175836.stm
| title       = «Actor Law to become father again»
| author      = ''[[BBC]] News''
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/8178330.stm
| title       = «US model is mother of Law’s child»
| author      = ''[[BBC]] News''
}}&lt;/ref&gt;. Бёрк нарадзіла дачку Сафію 22 верасня 2009 года ў Нью-Ёрку&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/8272486.stm
| title       = 'Law becomes dad for fourth time ''
| author      = ''[[BBC]] News''
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://www.people.com/people/article/0,,20307652,00.html
| title       = «Hey, Jude, It’s a Girl!»
| author      = ''[[People]]''
}}&lt;/ref&gt;.

У снежні 2009 года было абвешчана, што Лоу аднавіў адносіны з Сiенай Мілер пасля іх галоўных роляў у асобных шоу на Брадвеі ў Нью-Ёрку восенню 2009 года&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uk.eonline.com/uberblog/b158788_Jude_Law___Sienna_Miller_Take_Romantic_Ride_in_NYC.html|title=Jude Law &amp; Sienna Miller Take Romantic Ride in NYC|publisher=uk.eonline.com|date=2009-12-18|access-date=2010-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523155903/http://www.eonline.com/news/Jude_Law___Sienna_Miller_Take_Romantic_Ride_in_NYC/158788|archive-date=23 мая 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Яны правялі [[Каляды]] 2009 года на [[Барбадас]]е разам з трыма дзяцьмі Лоу&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uk.eonline.com/uberblog/hwood_party_girl/b159706_sienna_miller_jude_law_kids_holiday.html|title=Sienna Miller, Jude Law &amp; Kids Holiday Together|publisher=uk.eonline.com|date=2009-12-28|access-date=2010-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523155852/http://www.eonline.com/news/hwood_party_girl/sienna_miller_jude_law_kids_holiday/159706|archive-date=23 мая 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У лютым 2011 года пара рассталася&lt;ref&gt;{{citeweb|url=http://www.people.com/people/article/0,,20464646,00.html|title=Jude Law &amp; Sienna Miller Break Up|publisher=People|author=Саймон Перри|date=8 лютага 2011|lang=en|access-date=2011-12-2}}&lt;/ref&gt;.

== Джуд Лоу і Беларусь ==
У 2011 годзе [[Беларускі свабодны тэатр]] праводзіў кампанію падтрымкі палітвязняў. Да яе далучыліся дзясяткі сусветных зорак кіно: [[Кевін Спейсі]], Джуд Лоу, [[Эд Харыс]], [[Джордж Клуні]] і іншыя.&lt;ref&gt;{{cite web
| url         = http://charter97.org/be/news/2011/11/2/44260/
| title       = Джуд Лоў падтрымаў палітвязняў
| date        = 2.11
| year        = 2011
| publisher   = Хартыя'97
| language    = be-x-old
}}
&lt;/ref&gt;.

== Творчасць ==

=== Фільмаграфія ===

{{У фільме верх}}
{{У тэлефільме|1989|Конюх мэра Сэм /кароткаметражны}}
{{У тэлефільме|1989|Пакінутае дзіця|The Ragged Child|Энтані Эшлі Купер}}
{{У серыяле|1990||Сем'і (тэлесерыял)|Families|{{abbr|Нэйтан Томпсан|1 эпізод|0}}}}
{{У серыяле|1991||Прыгоды Шэрлака Холмса (тэлесерыял)|The Adventures of Sherlock Holmes|{{abbr|Джо Барнс|1 эпізод|0}}}}
{{У тэлефільме|1993|Маршал|The Marshal|Бруна}}
{{У фільме|1994|The Crane|The Crane|малады мужчына /кароткаметражны}}
{{У фільме|1994|Шопінг|Shopping|Білі}}
{{У фільме|1996|Кахаю цябе, не кахаю цябе|I Love You, I Love You Not|Ітан}}
{{У фільме|1997|Схільнасць|Bent|Штурмавік}}
{{У фільме|1997|Уайльд|Wilde|Лорд Альфрэд Дуглас}}
{{У фільме|1997|Гатака|Gattaca|Джэром Юджын Мораў}}
{{У фільме|1997|Поўнач у саду дабра і зла|Midnight in the Garden of Good and Evil|Білі Хэнсан}}
{{У фільме|1998|Музыка з іншага пакою|Music from Another Room |Дэні}}
{{У фільме|1998|Канчатковы мантаж|Final Cut|Джуд}}
{{У фільме|1998|Мудрасць кракадзілаў|The Wisdom of Crocodiles|Стывен}}
{{У фільме|1999|Экзістэнцыя|eXistenZ|Тэд Пікуль}}
{{У фільме|1999|Прысутнасць духу|Presence of Mind|сакратар}}
{{У фільме|1999|Таленавіты містэр Рыплі|The Talented Mr. Ripley|Дыкі Грынліф}}
{{У фільме|2000|Лонданскія псы (Каханне, Чэсць і Паслухмянасць)|Love, Honour and Obey|Джуд}}
{{У фільме|2001|Вораг каля брамы|Enemy at the Gates|Васіль Рыгоравіч Зайцаў}}
{{У фільме|2001|[[Штучны розум (фільм)|Штучны розум]]|A.I. Artificial Intelligence|Жыгала Джо}}
{{У фільме|2002|Пракляты шлях|Road to Perdition|Харлен Магуайр}}
{{У фільме|2003|[[Халодная гара (фільм)|Халодная гара]]|Cold Mountain|Інман}}
{{У фільме|2004|Узломшчыкі сэрцаў|I Heart Huckabees|Брэд Стэнд}}
{{У фільме|2004|Нябесны Капітан і свет будучыні|Sky Captain and the World of Tomorrow|Джо Саліван}}
{{У фільме|2004|Алфі|Alfie|Алфі}}
{{У фільме|2004|Блізкасць|Closer|Дэн}}
{{У фільме|2004|[[Авіятар (фільм, 2004)|Авіятар]]|The Aviator|Эрал Флін}}
{{У фільме|2004|Серыя няшчасцяў Лемані Снікета|Lemony Snicket’s A Series of Unfortunate Events|Лемані Снікет}}
{{У фільме|2006|Уся каралеўская раць|All the King’s Men|Джэк Бердэн}}
{{У фільме|2006|Уварванне|Breaking and Entering|Уіл}}
{{У фільме|2006|Вакацыі|The Holiday|Грэм}}
{{У фільме|2007|Мае чарнічныя ночы|My Blueberry Nights|Джэрэмі}}
{{У фільме|2007|Шпік|Sleuth|Майло Тындл}}
{{У фільме|2009|Лютасць|Rage|Мінкс}}
{{У фільме|2009|Уяўлярыўм доктара Парнаса|The Imaginarium of Doctor Parnassus|Тоні, 2-я трансфармацыя}}
{{У фільме|2009|Шэрлак Холмс|Sherlock Holmes|[[Доктор Уатсан]]}}
{{У фільме|2010|Патрашыцелі|Repo Men|Рэмі}}
{{У фільме|2011|360|360|Майкл Дэлі}}
{{У фільме|2011|Х'юга Кабрэ|Hugo Cabret|бацька Х'юга}}
{{У фільме|2011|Заражэнне|Contagion|Алан Крумв'ед}}
{{У фільме|2011|Шэрлак Холмс: Ігра ценяў|Sherlock Holmes: A Game of Shadows|[[Доктар Уатсан]]}}
{{У мультфільме|2012|Пад'ём абаронцаў|Rise Of The Guardians|{{abbr|Пітч, Валадар начных жахаў|агучыў|0}}}}
{{У фільме|2012|Анна Карэніна|Anna Karenina|Аляксей Карэнін}}
{{У фільме|2013|Пабочны эфект|Side Effects|доктор Джонатан Бэнкс}}
{{У фільме|2013|Дом Хемінгуэй|Dom Hemingway|Дом Хемінгуэй}}
{{У фільме|2014|[[Гатэль «Гранд Будапешт»]]|The Grand Budapest Hotel|малады пісьменнік}}
{{У фільме|2014|Чорнае мора|Black Sea|капітан Робінсан}}
{{У фільме|2015|Шпіён|Spy|}}
{{У серыяле|2016||[[Малады Папа]]|The Young Pope|Лені Беларда / Пій XIII}}
{{У фільме|2018|[[Фантастычныя істоты: Злачынствы Грындэльвальда]]|Fantastic Beasts: The Crimes of Grindelwald|[[Альбус Дамблдор]]}}
{{У фільме|2019|[[Капітан Марвел (фільм)|Капітан Марвел]]|Captain Marvel|Ён-Рог}}
{{У серыяле|2019||[[Новы Папа]]|The New Pope|Лені Беларда / Пій XIII}}
{{У фільме|2022|[[Фантастычныя істоты: Таямніцы Дамблдора]]|Fantastic Beasts: The Secrets of Dumbledore|[[Альбус Дамблдор]]}}
{{У фільме ніз}}

=== Работы на сцэне ===

{| class=&quot;sortable&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:1em 1em 1em 0; background:#f9f9f9; border:1px #aaa solid; border-collapse:collapse; font-size:90%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#B0C4DE&quot; align=&quot;center&quot;
! Год
! На беларускай мове
! На мове арыгінала
! Роля
|-
|[[1987]]
|Будова кузава
|''Bodywork''
|Адрэналін
|-
|[[1988]]
|Маленькія пацучаняты
|''The Little Rats''
|
|-
|[[1988]]
|Пакінутае дзіцё
|''The Ragged Child''
|розныя ролі
|-
|[[1989]]
|Іосіф і яго дзіўны рознакаляровы плашч сноў
|''Joseph and the Amazing Technicolour Dreamcoat''
|Іосіф
|-
|[[1989]]
|Каўказскі мелавы круг
|''The Caucasian Chalk Circle''
|
|-
|-
|[[1990]]
|Капітан Сцірык
|''Captain Stirrick''
|Нэд Сцірык
|-
|[[1992]]
|Самы хуткі гадзіннік у Сусвеце
|''The Fastest Clock in The Universe''
|Факстрот Дарлінг
|-
|[[1992]]
|Пігмаліён
|''Pygmalion''
|Фрэдзі
|-
|[[1993]]
|Снежная архідэя
|''The Snow Orchid''
|Блэйзі
|-
|[[1993]]
|Жывуць як свінні
|''Live Like Pigs''
|Кол
|-
|[[1993]]
|Смерць коміваяжора
|''Death of a Salesman''
|Хэпі
|-
|[[1994]]
|Жудасныя бацькі
|''Les Parents Terribles''
|Майкл
|-
|[[1995]]
|Нясціпласць
|''Indiscretions''
|Майкл
|-
|[[1995]]
|Іона
|''Ion''
|Іона
|-
|[[1999]]
|Як шкада, што яна распусніца
|''Tis Pity She's a Whore''
|Джаванні
|-
|[[2002]]
|Доктар Фаўст
|''Doctor Faustus''
|Доктар Фаўст
|-
|[[2009]]
|Гамлет
|''Hamlet''
|Гамлет
|-
|[[2011]]
|Анна Крысці
|''Anna Christie''
|Мэт Берк
|-
|[[2013]]
|Генрых V
|''Henry V''
|Генрых V
|-
|}

== Водгукі крытыкаў ==

{{Пачатак цытаты}}
«Акцёр, які грае Генрыха, V павінен пераканаць нас, што ён не толькі воін, але ён і досыць цікавая асоба ў драматычным плане, каб за ім назіраць. Гэта складаная задача, але Джуд Лоу яе вырашыў»
{{Канец цытаты|крыніца={{cite web
| url         = http://yaokino.ru/dzhud-lou-blestjashe-igrajet-shekspira/comment-page-1
| title       = Jude Law plays Shakespeare pretty well
| author      = Quentin Letts, Daily Mail
}}}}

{{Пачатак цытаты}}
«Бліскучая ігра Джуда Лоу у галоўнай ролі. Джуд з яго не вельмі магутным целаскладам, здавалася б, не вельмі адпавядае вобразу героя, але яго ігра, багатая нюансамі, лепшае выкананне, якое я бачыў»
{{Канец цытаты|крыніца={{cite web
| url         = http://yaokino.ru/dzhud-lou-blestjashe-igrajet-shekspira/comment-page-1
| title       = Jude Law plays Shakespeare pretty well
| author      = Charles Spencer, Daily Telegraph
}}}}

{{Пачатак цытаты}}
«З парадзелымі валасамі і мяшкамі пад вачыма, ён выглядае трохі занадта дарослым для воіна манарха, чыю маладосць высмейвае Дафін Францыі. Але Лоу рашуча і харызматычна падымае ў бой войска, якое стамілася. Яго душэўны неспакой мае некаторы сваяцтва з Гамлетам»
{{Канец цытаты|крыніца={{cite web
| url         = http://yaokino.ru/dzhud-lou-blestjashe-igrajet-shekspira/comment-page-1
| title       = Jude Law plays Shakespeare pretty well
| author      = Dominic Maxwell, The Times
}}}}

{{Пачатак цытаты}}
«Лоу, моцна складзены і з галавой з залысінамі, глядзіцца некалькі больш дарослым, чым многія каралі Генры да яго. Затое гэта тлумачыць сур'ёзнасць першых сцэн. Яго складаны партрэт нацыянальнага воіна зламысніка з'яўляецца поўнай антытэзай ура-рубацы Генры»
{{Канец цытаты|крыніца={{cite web
| url         = http://yaokino.ru/dzhud-lou-blestjashe-igrajet-shekspira/comment-page-1
| title       = Jude Law plays Shakespeare pretty well
| author      = Paul Taylor, Independent
}}}}

== Узнагароды ==

Пералічаныя найбольш значныя ўзнагароды і намінацыі акцёра, гл. [http://www.imdb.com/name/nm0000179/awards поўны спіс на IMDb.com].

=== Перамогі ===
* [[BAFTA]]
** 1999 — Найлепшы акцёр другога плана (за фільм «Таленавіты містэр Рыплі»)

=== Намінацыі ===

* [[Оскар]]
** 1999 — Найлепшы акцёр другога плана (за фільм «Таленавіты містэр Рыплі»)
** 2003 — Найлепшы акцёр (за фільм «Халодная гара»)
* [[Залаты глобус]]
** 1999 — Найлепшы акцёр другога плана (за фільм «Таленавіты містэр Рыплі»)
** 2001 — Найлепшы акцёр другога плана (за фільм «Штучны розум»)
** 2003 — Найлепшы акцёр (за фільм «Халодная гара»)

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Вікісховішча|Jude Law|Джуд Лоу}}
* {{imdb name|id=0000179|name=Джуд Лоу}}
* {{Ibdb|49073|Джуд Лоу}}
* [http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/jude-law/biography/60 Биография актёра на Tiscali.co.uk]{{ref-en}}
* [http://www.screenonline.org.uk/people/id/482080/ Jude Law at the British Film Institute’s Screenonline]
* [http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/individual/236081?view=credit Filmography Jude Law] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110804171048/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/individual/236081?view=credit |date=4 жніўня 2011 }} at the ''British Film Institute'' (BFI). Accessed 25 May 2008.

{{Нарматыўны кантроль}}
{{Прэмія BAFTA за найлепшую мужчынскую ролю другога плана}}

{{DEFAULTSORT:Лоу Джуд}}
[[Катэгорыя:Кінарэжысёры Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Кінапрадзюсары Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Акцёры агучвання Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BAFTA]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Сезар»]]
[[Катэгорыя:Кавалеры французскага Ордэна мастацтваў і літаратуры]]</text>
      <sha1>aimmw482596zo1ovabjrgla286r03pv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дасакратыкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177852</id>
    <revision>
      <id>5131278</id>
      <parentid>4886435</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T01:42:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5059" sha1="qd2uczbxmss9qn5is9lzytiorycf0r4" xml:space="preserve">'''Дасакратыкі''' — умоўная назва старажытнагрэчаскіх філосафаў ранняга перыяду (VI—V стагоддзя да н.э.), а таксама іх пераемнікаў IV ст. да н.э., якія тварылі па-за рэчышчам атычнай [[сакратычныя школы|сакратычнай]] і [[сафісты]]чнай традыцый.

== Гісторыя ==
Упершыню тэрмін «дасакратыкі» быў уведзены ў [[1903]] годзе, калі нямецкі філолаг [[Герман Дыльс]] сабраў у сваёй кнізе «Фрагменты дасакратыкаў» («''Die Fragmente der Vorsokratiker''») тэксты філосафаў, якія жылі да Сакрата. Кніга ўключала больш за 400 імёнаў разам з фрагментамі арфічных і іншых дафіласофскіх тэакасмагоній.

== Вучэнне ==
Асноўным прадметам філасофствавання ў дасакратыкаў быў [[Космас (філасофія)|космас]]. Яны ўяўлялі, што ён складаецца са звычайных пачуццёвых [[Стыхія|стыхій]]: зямлі, вады, паветра, агню і эфіру, якія ўзаемна пераходзяць адна ў адну ў выніку згушчэння і разрэджання. Чалавек і сфера сацыяльнага, як правіла, не вылучаліся дасакратыкамі з агульнакасмічнага жыцця. Індывід, грамадства, космас у дасакратыкаў падпарадкоўваліся дзеянню адных і тых жа заканамернасцей.

== Школы ==
Дасакратыкі традыцыйна падзяляюцца на прадстаўнікоў [[Іонію|іанійскай]] філасофіі ([[Мілецкая школа]], [[Геракліт Эфескі|Геракліт]], [[Дыяген Апаланійскі]]), італійскай філасофіі ([[піфагарэйцы]], [[элеаты]]) і [[Атамізм|атамістаў]]. Часам да дасакратыкаў памылкова прылічаюць і [[сафісты|сафістаў]], але гэта не зусім карэктна, з прычыны таго, што большасць сафістаў былі сучаснікамі [[Сакрат]]а і ён з імі актыўна спрачаўся. Акрамя таго, вучэнне сафістаў моцна адрозніваецца ад вучэння дасакратыкаў.

== Прадстаўнікі ==
Найбольш вядомыя наступныя дасакратыкі:
* [[Фалес Мілецкі]]
* [[Анаксімандр]]
* [[Анаксімен]]
* [[Геракліт Эфескі]]
* [[Дыяген Апаланійскі]]
* [[Ксенафан]]
* [[Піфагор Самаскі]]
* [[Парменід з Элеі]]
* [[Эмпедокл з Агрыгента]]
* [[Анаксагор з Клазаменаў]]
* [[Леўкіп]]
* [[Дэмакрыт]]
* [[Кратыл]]

== Літаратура ==
* [http://www.astro-cabinet.ru/library/Filosoph/Index.htm Фрагменты ранних греческих философов. Часть I. От эпических теокосмогоний до возникновения атомистики.] // Изд.подг. А. В. Лебедев. М.:[[Навука, выдавецтва|Наука]], 1989. — 576 с.
* [[Аляксандр Восіпавіч Макавельскі|А. О. Маковельский]]. [http://runivers.ru/philosophy/lib/book6251/ Досократики] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150402122955/http://www.runivers.ru/philosophy/lib/book6251/ |date=2 красавіка 2015 }}. В 3 томах. — [[Казань]], 1914—1919.
* [[Бертран Расел|Бертран Рассел]]. История западной философии. [[Растоў-на-Доне|Ростов
н/Д]]: «Феникс», 2002.

== Спасылкі ==
* Артыкул [http://iph.ras.ru/elib/1011.html «Дасакратыкі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110925202330/http://iph.ras.ru/elib/1011.html |date=25 верасня 2011 }} у Новай філасофскай энцыклапедыі на сайце [[ІФ РАН|Інстытута філасофіі РАН]]
* Сайт [http://placita.org placita.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210301000229/http://placita.org/ |date=1 сакавіка 2021 }}, прысвечаны вывучэнню антычных сведчанняў пра вучэнні дасакратыкаў.

{{Дасакратыкі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Дасакратыкі| ]]</text>
      <sha1>qd2uczbxmss9qn5is9lzytiorycf0r4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя Гаяны</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184205</id>
    <revision>
      <id>5131053</id>
      <parentid>5055777</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T17:14:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66362" sha1="afd90pem8t3m1kkg7wo8u62jwrd0ajy" xml:space="preserve">[[Файл:Гаяна.gif|thumb|Карта Гаяны.]]
'''Гісторыя Гаяны''' займае прамежак часу больш за 10 тысяч гадоў. Хаця незалежная дзяржава [[Гаяна]] ўзнікла толькі ў [[1966]] годзе, яна мае багатае мінулае, прадстаўленае шматвяковай гісторыяй [[індзейцы|індзейцаў]], карэнных жыхароў [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвай Амерыкі]], каланіяльным перыядам дамінавання [[Еўропа|еўрапейскіх]] дзяржаў, фарміраваннем сучаснага [[этнас|шматэтнічнага]] грамадства Гаяны, яго барацьбой за незалежнасць і сацыяльную раўнавагу.

== Першабытнае грамадства ==
Першыя людзі з’явіліся на тэрыторыі Гвіяны каля 11 тысяч гадоў таму. У 15 — 4 тысячагоддзях да н. э. працягвалася стварэнне сучаснага ландшафта [[Поймавыя глебы|алювіяльнай]] раўніны. Першыя пасяленцы на захад ад [[Эсекіба|ракі Эсекіба]] жылі сярод [[балота|балот]] і [[мангры|мангравых лясоў]], займаліся [[паляванне]]м і [[збіральніцтва]]м. Каля 7 тысяч гадоў таму на поўначы Гаяны сфарміравалася прымітыўная [[археалагічная культура|культура]], носьбіты якой шырока ўжывалі прылады працы з шліхтаванага [[кварц]]у і [[косць|костак]] жывёл, выраблялі раслінныя [[валокны]], плеценыя [[кошык]]і і ўпрыгожванні. Археолагі высветлілі, што асновай харчавання ў той час былі [[рыбы|рыба]], [[чарапахі]], [[крабы]], дзікія [[арэхі]], [[казуркі]] і г. д.&lt;ref&gt;[http://www.guyana.org/features/guyanastory/chapter1.html THE EARLY AMERINDIAN SETTLEMENTS]&lt;/ref&gt;

Каля 4 тысяч гадоў таму забалочаныя [[бераг]]і [[рака|рэк]], што былі прытулкам для людзей і жывёл, ахапіла моцная [[засуха]]. Узровень [[мора]] падвысіўся. Гэта вымусіла паляўнічых і збіральнікаў перасяляцца ўглыб тэрыторый, дзе меліся запасы прэснай вады, аднак не было некаторых відаў [[пальмы|пальмаў]], з якіх атрымоўвалі важныя для рацыёна [[крухмал]]істыя рэчывы. Таму каля 3 тысячагоддзяў таму старажытныя насельнікі Гаяны перайшлі да [[земляробства]], сталі вырошчваць [[маніёк]]. [[Археалогія|Археолагі]] лічаць, што земляробы 1 тысячагоддзя н. э. былі прамымі продкамі сучасных [[індзейцы|індзейцаў]] [[аравакі|аравакаў]] і [[варау]]&lt;ref&gt;[http://www.guyana.org/features/guyanastory/chapter2.html THE LATER AMERINDIAN SETTLEMENTS]&lt;/ref&gt;. Яны будавалі адносна невялікія паселішчы да 15 хацін, у балоцістай мясцовасці рабілі штучныя насыпы з [[пясок|пяску]] і [[торф]]у, якія дапамагалі ратавацца ад паводак, выраблялі [[кераміка|кераміку]] і [[прыродны камень|каменныя]] прылады. Незадоўга да прыходу еўрапейцаў на поўначы [[Гаяна|Гаяны]] з’явіліся [[калінья|карыбы]]. Акрамя таго, у розных раёнах жылі асобныя групы [[Гуарані (група народаў)|гуарані]]&lt;ref&gt;[http://www.guyana.org/features/guyanastory/chapter3.html MAIN AMERINDIAN GROUPS UP TO THE NINETEENTH CENTURY]&lt;/ref&gt;.

== Пачатак еўрапейскай каланізацыі ==
[[Файл:Berbice in 1780.jpg|thumb|left|Карта калоніі на рацэ Бербіс, 1780 г.]]
[[бераг|Узбярэжжа]] Гаяны было адкрыта [[Іспанія|іспанцамі]] ў [[1498]] г. У [[1499]] г. яно было даследавана экспедыцыяй [[Алонса дэ Ахеда]] і [[Амерыга Веспучы]]&lt;ref&gt;[http://info.asprs.org/resources/grids/04-2003-guyana.pdf Co-operative Republic of Guyana] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304125711/http://info.asprs.org/resources/grids/04-2003-guyana.pdf |date=4 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;. Згодна [[Тардэсільяскі дагавор|Тардэсільяскаму дагавору]] [[1494]] г. паміж Іспаніяй і [[Партугалія]]й, тэрыторыя сучаснай Гаяны трапляла ў зону іспанскага ўплыву. Нізінныя забалочаныя землі з вільготным неспрыяльным [[клімат]]ам не зацікавілі іспанскіх перасяленцаў. Яны абгрунтаваліся далёка на захадзе, на тэрыторыі сучаснай [[Венесуэла|Венесуэлы]], хаця працягвалі лічыць Гаяну сваёй тэрыторыяй&lt;ref&gt;[http://www.guyanatimesinternational.com/?p=25715 Settlement in Guiana from earliest times]&lt;/ref&gt;. Заходняя Гаяна да ракі Эсекіба была фармальна ўключана ў склад віцэ-каралеўства [[Новая Гранада]]. З канца [[16 стагоддзе|XVI]] ст. вусці Эсекіба, [[Дэмерара|Дэмірары]] і [[Бербіс]]а аказалася прывабнымі для [[Нідэрланды|галандцаў]] і [[Англія|англічан]], якія імкнуліся замацавацца ў [[Новы Свет|Новым Свеце]] на землях, непадкантрольных іспанцам.

У Еўропе тэрыторыя Гаяны была вядома як частка [[Гвіяна|Гвіяны]]. Яе назва пазней замацавалася за краінай як Гаяна. Сама назва паходзіць з мовы індзейцаў і значыць «зямля шматлікіх [[вада|вод]]»&lt;ref&gt;[https://www.enlivened.info/post/guyana-land-of-many-waters Guyana- Land of Many Waters]&lt;/ref&gt;. У [[1595]] г. англійскі [[пірацтва|пірат]] і [[палітык|палітычны дзеяч]] [[Уолтэр Рэлі]] прэзентаваў [[кніга|кнігу]] «Адкрыццё Гвіяны». Яна была напісана на аснове справаздачы аб яго сапраўднай вандроўцы ў [[Амерыка|Амерыку]], але ўтрымоўвала шмат перабольшванняў і [[міфалогія|міфалагічных]] сюжэтаў аб багаццях гэтай маладаследаванай краіны. У [[1617]]—[[1618]] гг. У. Рэлі па загаду караля здзейсніў яшчэ адну вандроўку ў [[Паўднёвая Амерыка|Паўднёвую Амерыку]] ў пошуках апісаных ім багаццяў. Яна скончылася беспаспяхова&lt;ref&gt;[http://dzsarea.com/%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B0-%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B5%D0%B2/ Катастрофа американских индейцев] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180914123435/http://dzsarea.com/%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B0-%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85-%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B5%D0%B2/ |date=14 верасня 2018 }}&lt;/ref&gt;. Аднак праца пірата доўгі час турбавала розум еўрапейцаў&lt;ref&gt;[http://science.nationalgeographic.com/science/archaeology/el-dorado/ El Dorado Legend Snared Sir Walter Raleigh] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170213054547/http://science.nationalgeographic.com/science/archaeology/el-dorado/ |date=13 лютага 2017 }}&lt;/ref&gt;. Толькі ў канцы [[18 стагоддзе|XVIII]] — пачатку [[19 стагоддзе|XIX]] ст. дзякуючы пошукам [[Аляксандр Гумбальт|Аляксандра фон Гумбальта]] стала зразумела, што ў Гвіяне няма [[Эльдарада]].

У [[1598]] г. узбярэжжа Гаяны таксама даследавала галандская экспедыцыя. У [[1616]] г. галандцы заснавалі першую калонію на рацэ Эсекіба. Іх поспеху садзейнічала падтрымка галандцаў з боку англічан, якія каланізавалі на суседні востраў [[Барбадас]], а таксама [[індзейцы|індзейцаў]]-[[аравакі|аравакаў]], якія пасля [[1618]] г. распачалі канфлікт з іспанцамі. У [[1621]] г. калонія была падпарадкавана галандскай Вест-Індскай кампаніі. У вусці Эсекіба была пабудавана [[крэпасць]] Зеландыя, калонія атрымала назву Новая Зеландыя ({{lang-nl|Nova Zeelandia}})&lt;ref&gt;[http://guyaneseonline.files.wordpress.com/2013/04/the-remnants-of-the-early-dutch-in-guyana.pdf Dmitri Allicock, Remnants Of The Early Dutch in Guyana]&lt;/ref&gt;. Да пачатку XVIII ст. галандцы здолелі стварыць яшчэ шэраг калоній на ўзбярэжжы Гаяны і [[Сурынам]]а. Адным з найбольш важных галандскіх фарпостаў у Паўднёвай Амерыцы стала калонія на рацэ Бербіс, створаная ў [[1627]] г. Яе цэнтрам у XVIII ст. быў [[Нью-Амстэрдам|Новы Амстэрдам]], багатае і добра ўмацаванае ваеннае і гандлёвае паселішча&lt;ref&gt;[http://www.spanglefish.com/slavesandhighlanders/index.asp?pageid=375156 The Colony of Berbice]&lt;/ref&gt;. У сярэдзіне XVIII ст. паўстала калонія на рацэ Дэмірара&lt;ref&gt;[http://www.guyana.org/features/guyanastory/chapter24.html ESTABLISHMENT OF DEMERARA]&lt;/ref&gt;. Спроба англічан у [[1620]] г. замацавацца ў Гвіяне&lt;ref&gt;[http://www.danbyrnes.com.au/business/business8.html The Business of Slavery]&lt;/ref&gt; скончылася беспаспяхова.

Першыя галандскія пасяленцы ў Гвіяне часцей былі мараплаўцамі і гандлярамі. Яны былі вымушаны адстойваць сваё права на жыццё ў кровапралітных сутыкненнях з еўрапейскімі піратамі і індзейцамі. Ужо сярод першых каланістаў Эсекіба былі чарнаскурыя [[рабства|рабы]] [[афрыка]]нскага паходжання. З другой паловы XVII ст. колькасць рабоў узрасла ў сувязі з паступовай пераарыентацыяй мясцовай [[эканоміка|эканомікі]] з гандлю на сельскую гаспадарку, заснаваную на камерцыйным вырошванні [[тытунь|тытуню]], [[кафейнае дрэва|кавы]], [[маніёк|касавы]], [[бавоўна|бавоўны]] і [[цукровы трыснёг|цукровага трыснягу]]. Галандская Вест-Індская кампанія садзейнічала пашырэнню прыватных плантацый гэтых культур. Рабы з’яўляліся таннай рабочай сілай, да таго ж фактычна бяспраўнай.

Вынікам жорсткай эксплуатацыі чарнаскурых нявольнікаў стала паўстанне бербіскіх рабоў [[23 лютага]] [[1763]] г. На той час у калоніі жыло 346 еўрапейцаў і 3833 нявольнікі-афрыканцы. Паўстанцы здолелі добра арганізавацца, стварылі свой урад, які ўзначаліў малады правадыр з [[Гана|Ганы]], Кофі. Да канца красавіка яны выгналі белае насельніцтва, хаця не здолелі захапіць [[крэпасць]] Насау ў Новым Амстэрдаме. У калонію тэрмінова прыбылі ваенныя падмацаванні, якія задушылі паўстанне. 88 паўстанцаў былі закатаваны, з іх 22 — спалены жыўцом&lt;ref&gt;[http://sharenews.com/atrocities-by-europeans-led-to-the-berbice-revolution/ Murphy Browne, Atrocities by Europeans led to the Berbice Revolution] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140224230821/http://sharenews.com/atrocities-by-europeans-led-to-the-berbice-revolution/ |date=24 лютага 2014 }}&lt;/ref&gt;.

З пачаткам [[Вайна за незалежнасць ЗША|Амерыканскай рэвалюцыі]] ў Карыбскім басейне зноў ажывіўся гандаль. Галандскія каланісты пастаўлялі [[кантрабанда|кантрабанду]] ў [[Паўночная Амерыка|паўночнаамерыканскія]] [[Вялікабрытанія|брытанскія]] калоніі, ахопленыя паўстаннем. Але гэта прывяло да канфлікта з Вялікабрытаніяй. У [[1781]] г. брытанскія [[капёры]] захапілі калоніі ў Гаяне, захавалі прыватныя валоданні саміх каланістаў, аднак маёмасць Вест-Індскай кампаніі абвясцілі брытанскай&lt;ref&gt;[http://www.guyana.org/features/guyanastory/chapter33.html GUYANA UNDER BRITISH, FRENCH AND DUTCH (1781—1783)]&lt;/ref&gt;. Цікава, што спробу ўзброенага супраціўлення паспрабаваў арганізаваць толькі губернатар калоніі на Бербісе. У астатніх выпадках брытанцы дамагліся перамогі праз перагаворы. У вусці ракі Дэмерара захопнікі пабудавалі крэпасць Джордж, будучы [[Джорджтаўн (Гаяна)|Джорджтаўн]]. У [[1782]] г. Гаяна была захоплена [[Францыя|французамі]]. У [[1783]] г. кантроль над калоніямі быў зноў вернуты галандцам.

У [[1795]] г., калі Нідэрланды былі захоплены [[Вялікая французская рэвалюцыя|французскімі рэвалюцыйнымі]] войскамі, і новы ўрад перайшоў на бок Францыі, Вялікабрытанія як супернік французаў у [[1796]] гг. зноў акупавала Гаяну. Брытанскія ўлады імкнуліся зацвердзіць гэтыя землі за сабою на доўгі час, таму садзейнічалі перасяленню брытанскіх каланістаў. Паводле дагавораў [[1814]] г., падпісаных у [[Лондан]]е&lt;ref&gt;[http://www.britishempire.co.uk/maproom/britishguiana.htm britishempire.co.uk]&lt;/ref&gt;, Нідэрланды канчаткова адмовіліся ад калоній у Гаяне на карысць Вялікабрытаніі.

== Брытанская Гвіяна ==
[[Файл:Plate 2 Retreat of Lt Brady.jpg|thumb|Паўстанне 1823 г.]]
З [[1796]] г. [[Вялікабрытанія]] праводзіла ў захопленых ёю [[Нідэрланды|галандскіх]] [[калонія]]х [[Гвіяна|Гвіяны]] палітыку прасоўвання сваіх інтарэсаў. Галандскія каланісты здолелі захаваць свае маёмасныя правы на плантацыі, аднак [[эканоміка]] калоній была падпарадкавана брытанскімі [[гандаль|гандлёвымі]] фірмамі у [[Лондан]]е. Былі праведзены адміністрацыйныя рэформы, і зменена падатковая сістэма. Раней органы кіравання галандскай Вест-Індскай кампаніі спаганялі цвёрды натуральны [[падатак]] [[бавоўна]]й і [[цукар|цукрам]] з кожнага пасяленца. Плантатарам прыходзілася плаціць не толькі за сябе, але і за [[рабства|рабоў]]. Кампанія таксама кантралявала знешнія гандлёвыя аперацыі. Такім чынам, плантатары пазбаўляліся значнай часткі прыбыткаў і не былі заахвочаны пашыраць вытворчасць. Брытанская адміністрацыя ўвяла падаткі на зямельную маёмасць і гандлёвыя аперацыі. Частка выплачаных грошаў размяркоўвалася радамі плантатараў на мясцовыя патрэбы. Ваенныя падзеі ў [[Еўропа|Еўропе]] стымулявалі павышэнне коштаў на сыравіну, што спрыяла рэзкаму росту прыбыткаў і заахвоціла пашыраць гаспадарку.

Асновай таннай вытворчасці заставаліся рабы [[афрыка]]нскага паходжання. Нягледзячы на забарону гандля рабамі ў [[1807]] г., іх колькасць імкліва павялічвалася і да пачатку 1830-х гг. склала некалькі дзесяткаў тысяч чалавек. У [[1795]] г. на захадзе калоніі Эсекіба-Дэмерара адбылося выступленне рабоў, незадаволеных эксплуатацыяй галандскімі плантатарамі. Змовы рабоў выкрываліся на працягу [[1800]]—[[1815]] гг. [[18 жніўня]] [[1823]] г. успыхнула паўстанне рабоў ва ўсходняй частцы гэтай калоніі. Першапачаткова яно ахапіла толькі адну плантацыю, але хутка распаўсюдзілася на ўсё ўсходняе ўзбярэжжа [[Дэмерара|ракі Дэмерара]]. У паўстанні прымалі ўдзел 11 000 — 12 000 рабоў. Брытанскія ўлады лічылі яго галоўнай прычынай дзейнасць [[пратэстантызм|пратэстанцкіх]] місіянераў, якія прапаведавалі сярод рабоў роўнасць. Паўстанцы былі дрэнна арганізаваны, таму паўстанне было хутка задушана. Місіянер Джон Сміт быў арыштаваны і памёр у турме ў чаканні вынесенай яму смяротнай кары&lt;ref&gt;[http://www.landofsixpeoples.com/news403/ns4081250.htm Remembering the 1823 Demerara Slave Revolt]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Паўстанне 1823 г. вымусіла брытанцаў звярнуць увагу на выкананне ўмоў закона 1807 г. і скараціць гандаль рабамі.

У [[1831]] г. былыя галандскія калоніі Гаяны былі аб’яднаны ў адну брытанскую калонію, якая атрымала назву Брытанскай Гвіяны. Яе адміністрацыйным цэнтрам стаў [[Джорджтаўн (Гаяна)|Джорджтаўн]]. З [[1 жніўня]] [[1834]] г. рабства ва ўсіх брытанскіх калоніях было адменена. Плантатары Гаяны атрымалі ад урада шчодрую [[грошы|грашовую]] кампенсацыю. Акрамя таго, да [[1838]] г. былыя рабы былі вымушаны выконваць у адносінах да сваіх гаспадароў некаторыя бясплатныя абавязкі&lt;ref&gt;[http://guyanese.ru/otmena.php ОТМЕНА РАБСТВА В ГАЙАНЕ]&lt;/ref&gt;. Пасля гэтага тэрміну многія плантатары вырашылі прадаць зямлю і пакінуць Гвіяну. Многія былыя рабы пераязджалі ў [[горад]] або за сабраныя ў 1834—1838 гг. грошы куплялі невялікія надзелы. Часцяком яны аб’ядноўваліся ў абшчыны, гуртам куплялі плантацыю, што заахвочвалася каланіяльнай адміністрацыяй, паколькі такія абшчыны захоўвалі буйную камерцыйную гаспадарку. У асноўным былым рабам прадавалі землі былых баваўняных плантацый, якія хутка трацілі сваю эфектыўнасць з-за канкурэнцыі з таннай бавоўнай з [[ЗША]]. Буйныя цукровыя плантацыі працягвалі існаваць, але для паніжэння кошту цукру іх уладальнікі паніжалі заробак рабочых, забаранялі ім трымаць прыватную гаспадарку. У выніку ў 1840-я гг. назіраўся масавы зыход чарнаскурага насельніцтва з цукровых плантацый на дзяржаўныя землі, дзе засноўваліся афрыканскія [[вёска|вёскі]]. Адносіны паміж плантатарамі і жыхарамі гэтых вёсак былі вельмі напружанымі.

Для вырашэння праблемы таннай працоўнай сілы ўладальнікі плантацый у Гаяне першапачаткова ўвозілі закантрактаваных [[партугалія|партугальскіх]] рабочых з [[Мадэйра|Мадэйры]]. Пасля выканання кантрактаў партугальцы звычайна пакідалі плантацыі і займаліся дробным гандлем. У [[1853]]—[[1912]] гг. было таксама ўвезена 14 000 [[кітайцы|кітайцаў]], якія падобна сваім папярэднікам пакідалі пры першай магчымасці працу ў [[сельская гаспадарка|сельскай гаспадарцы]]&lt;ref&gt;[http://www.mongabay.com/history/guyana/guyana-the_early_british_colony_and_the_labor_problem.html Guyana-THE EARLY BRITISH COLONY AND THE LABOR PROBLEM]&lt;/ref&gt;. У [[1844]]—[[1912]] гг. дзейнічала пагадненне з [[Брытанская Індыя|каланіяльнай Індыяй]], згодна з якім у Гаяну прыбыло каля 240 000 рабочых з Усходняй [[Індыя|Індыі]]&lt;ref&gt;Тагор С. В., Гайана: 20 лет независимости. — Москва: Знание, 1986. — С. 10&lt;/ref&gt;. Па ўмовах кантрактаў, індыйцы працавалі 5 гадоў, але для бясплатнага вяртання на радзіму былі павінны адпрацаваць яшчэ 5 гадоў. У [[1843]]—[[1949]] гг. Гаяну здолела пакінуць толькі 75 547 індыйцаў&lt;ref name=&quot;Hardships Faced by the Indians&quot;&gt;[http://www.guyana.org/features/guyanastory/chapter62.html Hardships Faced by the Indians]&lt;/ref&gt;. Астатнія заставаліся працаваць на плантацыях, выкупалі дробныя надзелы афрыканцаў або пераязджалі ў гарады.

Выкарыстанне закантрактаваных іншаземных рабочых прывяло да карэннай змены [[этнас|этнічнага]] склада насельніцтва. З самага пачатку гэты працэс выклікаў пэўныя праблемы ў адносінах паміж даўнімі жыхарамі і імігрантамі. У [[1856]] г. пратэстанцкі місіянер-[[крэолы|крэол]] Джэймс С. Ор абвінаваціў партугальскіх гандляроў-[[каталіцызм|каталікоў]] у несумленнай канкурэнцыі з афрыканцамі. Яго арышт прывёў да выступленняў негрыцянскага насельніцтва спачатку ў Джорджтаўне, а потым ў сельскай мясцовасці. Яны суправаджаліся адкрытымі нападамі і рабаваннем партугальцаў&lt;ref&gt;[http://www.guyana.org/features/guyanastory/chapter58.html THE «ANGEL GABRIEL» RIOTS OF 1856]&lt;/ref&gt;. Гвалтоўныя выступленні супраць партугальцаў паўтарыліся ў [[1889]] г. У [[1869]] г. забастоўка індыйскіх рабочых на плантацыі Леанора вылілася ў сутычку з белай адміністрацыяй&lt;ref name=&quot;Hardships Faced by the Indians&quot;/&gt;. У [[1872]] г. паўстанне індыйскіх рабочых адбылося на адной з буйных цукровых плантацый Дэмерары&lt;ref&gt;[http://www.guyana.org/features/guyanastory/chapter64.html Riot at Devonshire Castle]&lt;/ref&gt;. Ва ўсіх выпадках улады для задушэння выступленняў ужывалі сілу. Але для спынення эканамічнага заняпаду і стымулявання ўдзелу розных груп насельніцтва ў грамадскім жыцці каланіяльны ўрад таксама садзейнічаў пашырэнню мясцовага самакіравання і адукацыі, вылучаў сродкі для развіцця [[ірыгацыя|ірыгацыйнай]] сістэмы і будаўніцтва на ўзбярэжжы ахоўных [[дамба]]ў. У [[1849]] г. быў паніжаны фінансавы цэнз для жыхароў, якія прымалі ўдзел у выбарах у каланіяльны сход&lt;ref&gt;[http://www.guyana.org/features/guyanastory/chapter70.html Central Government]&lt;/ref&gt;. Колькасць выбаршчыкаў расла пераважна за лік нееўрапейскага насельніцтва.

У [[1879]] г. на тэрыторыі Гаяны былі адкрыты радовішчы [[золата]]&lt;ref&gt;[http://www.infoplease.com/encyclopedia/world/guyana-history.html Guyana History]&lt;/ref&gt;, што паспрыяла новаму прытоку перасяленцаў. Большасць з іх рухалася ва ўнутраныя раёны ў пошуках лёгкіх багаццяў. Аднак гэта абвастрыла памежную праблему з суседняй [[Венесуэла]]й, якая з 1840-х гг. выказвала прэтэнзіі на землі заходняй Гаяны да [[Эсекіба|ракі Эсекіба]]&lt;ref&gt;[http://www.guyana.org/features/guyanastory/chapter52.html THE BEGINNING OF THE GUYANA-VENEZUELA BORDER DISPUTE]&lt;/ref&gt;, паколькі ў мінулым яны фармальна ўваходзілі ў склад [[Іспанія|іспанскіх]] калоній. Назіраліся памежныя спрэчкі з [[Сурынам|Галандскай Гвіянай]]&lt;ref&gt;[http://www.guyana.org/features/guyanastory/chapter53.html The Guyana-Suriname Border (1831—1899)]&lt;/ref&gt;. У [[1899]] г. скліканы ў [[Парыж]]ы міжнародны арбітражны суд пацвердзіў правы Вялікабрытаніі на заходні бераг Эсекіба, а таксама прыняў брытанскія прапановы аб размежаванні паміж Гаянай і Сурынамам. Рашэнне арбітражнага суда было адмоўна ўспрынята ў Венесуэле і [[Нідэрланды|Нідэрландах]] і стала зачэпкай для будучых тэрытарыяльных спрэчак&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.jamaicaobserver.com/columns/Guyana-Venezuela--The-consequences-of-ideology-and-avarice_15317138 |title=Guyana-Venezuela: The consequences of ideology and avarice |access-date=13 лютага 2014 |archive-date=5 лютага 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140205065429/http://www.jamaicaobserver.com/columns/Guyana-Venezuela--The-consequences-of-ideology-and-avarice_15317138 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery align=center widths=250px perrow=2&gt;
Image:Boundary lines of British Guiana 1896.jpg|Межы Брытанскай Гвіяны ў 1896 г.
Image: Me gusta el arbitraje — ¡en el Lugar Apropiado!.JPG|Карыкатура на рашэнне Парыжскага арбітражнага суда 1899 г.
&lt;/gallery&gt;

З [[1914]] г. на тэрыторыі Гаяны амерыканскія, а потым [[Канада|канадскія]] кампаніі вялі здабычу [[баксіты|баксітаў]]&lt;ref&gt;[http://guyanathenandnow.wordpress.com/history-of-the-bauxite-industry-2/ Guyana Then And Now: Bauxite]&lt;/ref&gt;. Гэтая галіна хутка набыла важнасць для мясцовай эканомікі, спрыяла развіццю транспартнай сістэмы і асваенню ўнутраных раёнаў краіны. Назіралася пераразмеркаванне капіталаў, іх адток з сельскай гаспадаркі і гандлю ў здабываючую [[прамысловасць]]. З ростам колькасці наёмных рабочых з’явіўся рух за сацыяльныя правы. [[30 лістапада]] — [[1 снежня]] [[1905]] г. масавыя забастоўкі і пратэсты індыйскіх рабочых ахапілі Джорджтаўн і прадмесці. Паліцыя адкрыла стральбу і забіла 4 чалавекі. Гэты дзень увайшоў у гісторыю Гаяны пад назвай «Чорная пятніца». У адказ рабочыя пачалі пагромы дамоў каланіяльных чыноўнікаў і гандляроў. Адміністрацыя была вымушана тэрмінова звярнуцца за дапамогай да арміі. У [[1917]] г. увоз таннай працоўнай сілы з Індыі быў спынены. У міжваенны перыяд рабочыя перайшлі да легальных метадаў барацьбы праз стварэнне [[прафсаюз]]аў і арганізацый ўзаемадапамогі. У 1917 г. джорджтаўнскія докеры стварылі першы Рабочы Саюз Брытанскай Гвіяны. Ужо ў [[1920]] г. ён налічваў 13 тысяч чалавек. У [[1931]] г. была сфарміравана Рабочая Ліга Брытанскай Гвіяны. Найбуйнейшай прафсаюзнай і палітычнай арганізацыяй стала Грамадзянская Асацыяцыя Народнай Улады. Яна была зарэгістравана ў [[1937]] г. і складалася пераважна з рабочых цукровых плантацый і цукровай прамысловасці. У [[1943]] г. у яе радах налічвалася болей за 20 тысяч чалавек.

[[18 ліпеня]] [[1928]] г. [[Георг V]] падпісаў Закон аб Брытанскай Гвіяне, які фактычна стаў мясцовай [[Канстытуцыя]]й. Закон надзяляў жанчын выбарчым правам, рэгламентаваў падзел кіравання на самастойныя [[Заканадаўчая ўлада|заканадаўчую]], [[Выканаўчая ўлада|выканаўчую]] і [[Судовая ўлада|судовую]] ўлады, але пакідаў значныя прывілеі губернатара, у тым ліку прызначаць частку чальцоў у заканадаўчы сход&lt;ref&gt;[http://www.guyana.org/features/guyanastory/chapter105.html NEW CONSTITUTION OF 1928]&lt;/ref&gt;. Апошняе было вымушанай мерай, паколькі колькасць выбаршчыкаў еўрапейскага паходжання значна скарацілася на карысць афрагаянцам і індыйцам. Асабліва важную ролю ў жыцці калоніі адыгрывалі афрагаянцы. Тыя з іх, кто прымаў удзел у [[Першая сусветная вайна|I сусветнай вайне]] пасля вяртання на радзіму здолелі заняць многія адміністрацыйныя пасады. Афрагаянцы таксама лідзіравалі ў рабочым руху. Некалькі чальцоў выбіраліся ад індыйскай абшчыны. Прызначаныя губернатарам члены заканадаўчага схода звычайна былі белымі плантатарамі.

Брытанская Гвіяна моцна пацярпела ад [[Вялікая дэпрэсія|сусветнай эканамічнай дэпрэсіі канца 1920-х — пачатку 1930-х гг.]] Значна скараціўся экспарт баксітаў, цукру і харчовых прадуктаў. Беспрацоўе вымушала жыхароў сельскай мясцовасці і ўнутраных раёнаў пераязджаць у Джорджтаўн, дзе яны прапаноўвалі сваю танную працу. Паміж прафесійнымі рабочымі і прышэльцамі ўзнікалі частыя сутычкі, якія, як і ў мінулым, часцяком набывалі характар [[этнас|этнічных]] і [[раса]]вых канфліктаў. Спад вытворчасці назіраўся да [[1935]] г.

З пачаткам [[Другая сусветная вайна|II Сусветнай вайны]] эканамічны стан калоніі зноў пагоршыўся з-за скарачэння ўвозу імпартных прадуктаў ([[мука|мукі]], [[Тканіна|тканіны]], [[гума]]вых матэрыялаў, [[Газа|газы]] і г. д.). Многія мясцовыя жыхары служылі ў брытанскай арміі (звычайна на [[Ваенна-марскія сілы|флоце]] або ў [[Карыбскае мора|Карыбскіх]] фарміраваннях). На паўночна-заходнім узбярэжжы ЗША пабудавалі ваенную базу для аховы калоніі ад [[Нацысцкая Германія|нямецкіх]] [[Падводная лодка|субмарын]]. Брытанская Гвіяна прыняла 50 уцекачоў-[[яўрэі|яўрэяў]] з Еўропы. Цяжкасці былі часовымі, паколькі недахоп прывазной ежы стымуляваў актыўнасць гаянскіх фермераў, значна вырас знешні попыт на цукар, [[рыс]] і баксіты. У пасляваенны перыяд экспарт працягваў сталы рост. Адбывалася канцэнтрацыя капіталаў. Найбольш прыбытковыя прадпрыемствы апынуліся ў руках гандлёвай фірмы сям’і Букераў, якія валодалі гвіянскімі цукровымі плантацыямі з XIX ст.

Рэфармаванне брытанскай каланіяльнай сістэмы, распачатае пасля II Сусветнай вайны, абвяшчэнне незалежнасці Індыі, а таксама актыўнасць прафсаюзаў спрылі ўзнікненню руху за незалежнасць. З самага пачатку ў ім вылучыліся два лідары. [[Чэддзі Джаган]] ([[1918]]—[[1997]] гг.) прадстаўляў шматлкую індыйскую абшчыну, а [[Форбс Бэрнхам]] ([[1923]]—[[1985]] гг.) — афрагаянскую. [[1 студзеня]] [[1950]] г. была створана Народная Прагрэсіўная Партыя (НПП). Чэддзі Джаган быў абвешчаны яе лідарам, Форбс Бэрнхам — старшынёй&lt;ref name=&quot;History of PPP&quot;&gt;[http://www.ppp-civic.org/history/historyppp.htm History of PPP]&lt;/ref&gt;. НПП абапіралася на прафсаюзны рух і адкрыта прытрымлівалася [[сацыялізм|сацыялістычнай]] арыентацыі. Поспеху партыі садзейнічалі рэформы кіравання калоніі (увядзенне ўсеагульнага выбарчага права і пашырэнне правоў заканадаўчага органа). У 1950 г. НПП выйграла муніцыпальныя выбары. У [[1953]] г. — агульнакаланіяльныя. Яе прадстаўнікі занялі 18 месцаў з 24 у заканадаўчым сходзе. Спехам створаная Нацыянальна-Дэмакратычная Партыя, што арыентавалася на сярэдні клас каланіяльнага грамадства і выступала асноўным канкурэнтам НПП, здолела правесці толькі 2 сваіх кандыдаты.

[[18 мая]] 1953 г. было адкрыта першае паседжанне заканадаўчага схода. Чэддзі Джаган і Форбс Бэрнхам сумесна сфарміравалі выканаўчы сход, які абвясціў курс на пашырэнне ролі дзяржавы ў эканоміцы і працоўных адносінах. Вялікабрытанія палічыла гэта адхіленнем ад дзейснага заканадаўства. Прафсаюзы абвясцілі ўсеагульную забастоўку ў падтрымку НПП. Але [[9 кастрычніка]] 1953 г. Лондан адмяніў асноўны закон Брытанскай Гвіяны і распусціў заканадаўчы сход на падставе барацьбы з масавымі хваляваннямі&lt;ref&gt;[http://countrystudies.us/guyana/12.htm The PPP'S First Government, 1953]&lt;/ref&gt;. Брытанскую Гвіяну ўзначаліла часовая адміністрацыя, што складалася з кансерватыўных палітыкаў. Роспуск заканадаўчага схода быў ухвалены вядучымі палітыкамі іншых карыбскіх калоній Вялікабрытаніі. Чэддзі Джаган і Форбс Бэрнхам наведалі Вялікабрытанію, а потым Індыю, дзе вялі перагаворы ў спадзяванні адтрымаць падтрымку ад мясцовага ўрада&lt;ref&gt;[http://www.guyana.org/features/guyanastory/chapter134.html VISIT BY JAGAN AND BURNHAM TO ENGLAND AND INDIA — 1953]&lt;/ref&gt;. Аднак [[Джавахарлал Нэру]] перад пагрозай канфлікту з [[Пакістан]]ам не рашыўся адкрыта выступіць супраць Вялікабрытаніі. У лютым [[1955]] г. паміж лідарамі НПП адбыўся раскол&lt;ref name=&quot;History of PPP&quot;/&gt;. Форбс Бэрнхам і яго прыхільнікі стварылі асобную фракцыю, што дзейнічала як самастойная партыя. У [[1956]] г. з НПП была выдалена леварадыкальная групоўка&lt;ref&gt;[http://www.guyana.org/features/guyanastory/chapter144.html THE «ULTRA-LEFTIST» SPLIT — 1956]&lt;/ref&gt;.

[[12 жніўня]] [[1957]] г. у Брытанскай Гвіяне адбыліся новыя ўсеагульныя выбары ў заканадаўчы сход. Яны праводзіліся згодна з абноўленым асноўным законам, які сцвярджаў шырокія правы каланіяльнай адміністрацыі. Толькі 14 з 28 чальцоў схода выбіраліся насельніцтвам, астатнія прызначаліся з ліку адміністрацыі або па выбару губернатара. Выбарчая кампанія праходзіла ў жорсткай канкурэнтнай барацьбе паміж дзвюмя фракцыямі НПП. У выніку фракцыя Чэддзі Джагана атрымала 9 месцаў, а фракцыя Форбса Бэрнхама — толькі 3. У [[1958]] г. на аснове фракцыі Форбса Бэрнхама і Аб’яднанай Дэмакратычнай Партыі, што прадстаўляла інтарэсы сярэдняга класа афрагаянскай абшчыны, быў створаны Народны Нацыянальны Кангрэс (ННК). Раскол паміж нацыянальнымі абшынамі Брытанскай Гвіяны асабліва выявіўся, калі ўрад Чэддзі Джагана адмовіўся ад перагавораў аб стварэнні Вест-Індскай Федэрацыі з іншымі англамоўнымі краінамі Карыбскага басейна. Індыйская абшчына, якая ўжо складала ў Брытанскай Гвіяне большасць насельніцтва, не жадала апынуцца ў новым палітычным саюзе ў якасці меншасці.

Прадстаўнікі НПП здолелі выйграць выбары [[1961]] г. Паўнамоцтвы заканадаўчага схода былі зноў пашыраны. Была ўведзена пасада прэм’ер-міністра, якую заняў Чэддзі Джаган. Хаця НПП абяцала выбаршчыкам падтрымку сельскай гаспадаркі і прамысловасці, недахоп сродкаў вымушаў урад засяроджваць увагу пераважна на сельскай гаспадарцы і адукацыі. Праводзілася ірыгацыя, былі пашыраны плошчы пасеваў, адчыняліся новыя школы. Быў скарочаны працоўны дзень, падвысіўся мінімальны поплатак, дзень [[1 мая]] стаў афіцыйным [[свята]]м. У [[1963]] г. адчынены [[Універсітэт Гаяны]]. Аднак асноўны фінансавы цяжар клаўся на здабываючую прамысловасць. Нягледзячы на значныя прыбыткі ад экспарту баксітаў і золата, гэтая галіна развівалася не дастаткова хутка. Урад Чэддзі Джагана адмовіўся падтрымліваць [[эмбарга]] ЗША ў дачыненні да [[Куба|Кубы]], былі падпісаны пагадненні з [[Венгрыя]]й і [[ГДР]]. У 1963 г. Венесуэла аднавіла свае патрабаванні ў дачыненні да заходняй часткі Гаяны да ракі Эсекіба.

Частка прафсаюзаў знаходзілася пад уплывам ННК і буйных прадпрымальнікаў. Яны падтрымлівалі апазіцыю і арганізоўвалі пратэст. Сутычкі паміж прадстаўнікамі розных этнічных абшчын здараліся даволі часта. У сакавіку [[1964]] г. спроба ўрада падначаліць сабе прафсаюзы прывяла да адкрытага супрацьстаяння. У выніку гвалтоўных дзеянняў да [[22 мая]] 1964 г., калі губернатар абвясціў аб надзвычайным становішчы, загінула 160 чалавек&lt;ref&gt;[http://countrystudies.us/guyana/15.htm PPP Reelection and Debacle]&lt;/ref&gt;. Улетку 1964 г. адбылася новая заканадаўчая рэформа, сутнасць якой была ў дасягненні большай прапарцыянальнасці на выбарах. Выбарчая кампанія ў кастрычніку 1964 г. скончылася паражэннем НПП. Яе прадстаўнікі атрымалі каля 40 % галасоў. Чэддзі Джаган абвясціў выбары махлярствам і адмовіўся пакідаць пасаду прэм’ер-міністра, але быў адхілены губернатарам.

[[14 снежня]] 1964 г. быў сфарміраваны кааліцыйны ўрад на чале з Форбсам Бэрнхамам. Ён здолеў спыніць сутычкі паміж абшчынамі і наладзіць стабільнае развіццё здабываючай прамысловасці дзякуючы іншаземным інвестыцыям. У знешняй палітыцы Форбс Бэрнхам арыентаваўся на англамоўныя краіны Вест-Індыі, ЗША і Вялікабрытанію.

== Незалежнасць ==
[[Файл:US_Navy_081119-N-8907D-162_pt._Fernandez.jpg|thumb|Гаянскі прэм’ер-міністр [[Самуэль Хайндс|Сэмюэль Хайндс]] з візітам на поўнач краіны, 2008 г.]]
[[26 мая]] [[1966]] г. падчас канферэнцыі ў [[Лондан]]е было заключана пагадненне з [[Вялікабрытанія]]й аб наданні Гаяне незалежнасці. Вялікабрытанія падтрымала бок Гаяны ў спрэчцы з [[Венесуэла]]й.

[[12 кастрычніка]] [[1966]] г. Венесуэла заняла памежны [[востраў Анкока]] на [[Куюні|рацэ Куюні]], дзе пачала будаўніцтва [[аэрадром]]а і здабычу [[Карысныя выкапні|карысных выкапняў]]. [[16 лютага]] — [[17 лютага]] [[1966]] г. у [[Жэнева|Жэневе]] адбылася сустрэча афіцыйных прадстаўнікоў Гаяны і Вялікабрытаніі з аднаго боку і Венесуэлы — з другога для разгляду пытання аб нязгодзе Венесуэлы з рашэннем [[Парыж]]скага [[арбітраж]]нага [[суд]]а [[1899]] г. Апазіцыя на чале з НПП фактычна адмовілася прымаць ўдзел у гэтым мерапрыемстве. Па выніках канферэнцыі была створана сумесная міжнародная камісія. Венесуэла абавязвалася ў час працы камісіі не высоўваць новых тэрытарыяльных патрабаванняў. Але ў ліпені [[1968]] г. узніклі спрэчкі з-за марской памежнай прасторы. У студзені [[1969]] г. адбылося паўстанне [[індзейцы|індзейцаў]] і белых жывёлагадоўцаў у [[Рупунуні]]. Паўстанцы абвясцілі незалежнасць і звярнуліся за падтрымкай да Венесуэлы. Прыбыццё гаянскай паліцыі вымусіла іх збегчы ў Венесуэлу. Урад Гаяны сцвярджаў, што Венесуэла з самага пачатку была ўцягнута ў падрыхтоўку гэтай акцыі. У пачатку [[1970]] г. на мяжы адбылася працяглая перастрэлка. [[3 сакавіка]] 1970 г. Венесуэла абвясціла пра тое, што зачыняе мяжу з Гаянай. [[18 чэрвеня]] 1970 г. у [[Порт-оф-Спейн]]е была падпісана сумесная дэкларацыя Гаяны, Вялікабрытаніі і Венесуэлы. Згодна з рэкамендацыямі міжнароднай камісіі, пытанне аб змене межаў адсоўвалася на 12 гадоў&lt;ref&gt;[http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-5486.html Guyana BORDER DISPUTES]&lt;/ref&gt;. Пасля яго завяршэння Венесуэла яшчэ некалькі разоў пацвярджала свае намаганні далучыць усходнюю частку Гаяны. Канчаткова праблема так і не была вырашана.

Першыя пасля абвяшчэння незалежнасці агульнанацыянальныя выбары адбыліся [[16 снежня]] [[1968]] г. Для забеспячэння перамогі ННК, [[Форбс Бэрнхам]] выкарыстаў фінансавую дапамогу ад [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]] і сфальсіфікаваў галасаванне&lt;ref&gt;[http://www.guyana.org/features/postindependence/chapter2.html The December 1968 Electoral Fraud]&lt;/ref&gt;. У выніку ННК заняў 30 месцаў у [[парламент|парламенце]] і сфарміраваў аднапартыйны ўрад на чале з Форбсам Бэрнхамам. Новая стратэгія лідара ННК будавалася на ўмацаванні незалежнай знешняй і ўнутранай палітыкі краіны. [[23 лютага]] [[1970]] г. у гадавіну паўстання [[1763]] г. Гаяна была абвешчана [[рэспубліка]]й. Такім чынам, перарываліся [[канстытуцыя|канстытуцыйныя]] сувязі з Вялікабрытаніяй. [[Елізавета II]] больш не лічылася главой гаянскай дзяржавы. Кофі, правадыр паўстання 1763 г., абвяшчаўся нацыянальным героем. Былі ўсталяваны міжнародныя сувязі з [[Куба]]й і [[Кітай|Кітаем]]. У сярэдзіне 1970-х гг. Куба выкарыстоўвала [[порт|парты]] Гаяны для перавозкі сваіх войск у [[Ангола|Анголу]]. На канферэнцыі міністраў іншаземных спраў краін [[Рух недалучэння|руху недалучэння]] ў [[Джорджтаўн (Гаяна)|Джорджтаўне]] ў [[1972]] г. Форбс Бэрнхам адкрыта крытыкаваў [[імперыялізм]].

Асновай унутранай палітыкі ННК стаў «кааператыўны [[сацыялізм]]». Форбс Бэрнхам тлумачыў яго наступным чынам: «Гэта значыць, што мы верым у сацыялізм як ідэалогію і імкнемся да ўсталявання сацыялістычнай сістэмы ў Гаяне і, па-другое, збіраемся выкарыстоўваць кааператывы для дасягнення сваёй мэты»&lt;ref&gt;Тагор С. В., Гайана: 20 лет независимости. — Москва: Знание, 1986. — С. 20&lt;/ref&gt;. Меліся на ўвазе [[сельская гаспадарка|сельскагаспадарчыя]] аб’яднанні з агульнай маёмасцю, якія ствараліся пасля адмены [[рабства]] афрагаянцамі. Аднак Форбс Бэрнхам жадаў пашырыць іх вопыт на іншыя галіны [[эканоміка|эканомікі]], у тым ліку [[гандаль]], [[турызм]], вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, [[вопратка|вопраткі]] і г. д. Да [[1976]] г. было створана 1350 кааператываў, што аб’ядналі каля 120 тысяч рабочых. Акрамя таго, праводзілася [[нацыяналізацыя]] [[прамысловасць|прамысловасці]], [[фінансы|фінансавай]] сферы і буйных плантацый. Да канца 1976 г. урад нацыяналізаваў 36 іншаземных кампаній. Яшчэ з [[1966]] г. складаўся [[планавая эканоміка|план эканамічнага развіцця краіны]]. Першы пяцігадовы план быў накіраваны на стымуляванне прыватных капіталаўкладанняў. Наступны план, прыняты ў 1972 г., прадугледжваў пашырэнне прамысловай вытворчасці, тэхналагічнае пераабсталяванне, скарачэнне [[імпарт]]у. Для яго ажыццяўлення быў ліцэнзаваны знешні гандаль, пашыраны харчовая прамысловасць і сетка камунікацый. План [[1978]]—[[1981]] гг. павінен быў пераадолець манакультурнае развіццё сельскай гаспадаркі і скараціць выдаткі на імпарт некаторых харчовых прадуктаў&lt;ref&gt;Тагор С. В., Гайана: 20 лет независимости. — Москва: Знание, 1986. — С. 22 — 28&lt;/ref&gt;.

ННК паслядоўна выйграваў нацыянальныя выбары, аднак апазіцыя і міжнародная супольнасць абвінавачвала яго ў фальсіфікацыі галасавання і ўжыванні ваеннай і паліцэйскай сілы ў дачыненні палітычных дысідэнтаў. Выдаткі на сілы самааховы і паліцыю стала павялічваліся (з [[1973]] г. да 1976 г. іх павелічэнне склала 500 %&lt;ref&gt;[http://www.guyanaundersiege.com/Leaders/Burnham1.htm Forbes Burnham by Rakesh Rampertab]&lt;/ref&gt;). Самаахова і паліцыя адкрыта выкарыстоўваліся для захопу выбарчых будынкаў у канцы галасавання [[15 снежня]] [[1980]] г.&lt;ref&gt;[http://www.guyana.org/features/postindependence/chapter6.html The 1980 Guyana Elections — Virtual army coup kept PNC in power]&lt;/ref&gt;. У [[1978]] г. Форбс Бэрнхам ініцыяваў [[рэферэндум]] па ўнясенню змен у [[канстытуцыя|асноўны закон]]. Канстытуцыя ўступіла ў сілу [[20 лютага]] 1980 г. Яна ўводзіла пасаду [[прэзідэнт]]а, які выбіраўся ўсеагульным галасаваннем і меў вельмі шырокія паўнамоцтвы. [[Заканадаўчая ўлада|Заканадаўчы]] орган Нацыянальны Сход пашыраўся за лік прысутнасці ў ім прадстаўнікоў мясцовых адміністрацый.

Эканамічныя наступствы «кааператыўнага сацыялізму» мелі сціплыя вынікі. Зацверджаныя ўрадам планы ніколі цалкам не выконваліся. Форбс Бэрнхам прызнаваў гэта і абвінавачваў суайчыннікаў у адстутнасці дысцыпліны. Нацыяналізацыя прамысловасці праводзілася праз абавязанне дзяржаўных выплат іншаземным уладальнікам на працягу 20 гадоў з улікам 6 % гадавых. Дзяржаўны абавязак значна вырас, а знешнія інвестыцыі скараціліся. Значная частка прыбыткаў ад [[экспарт]]у размяркоўвалася ў выглядзе ільготных крэдытаў сярод кааператываў і прадпрыемстваў, якія не мелі перспектыў іх звароту. Дзяржаўны кантроль знешніх і ўнутраных гандлёвых аперацый прывёў да дэфіцыту харчовых прадуктаў і спажывецкіх тавараў. Урад і ННК выдаткоўвалі істотныя сумы на ўтрыманне замежных прадстаўніцтваў, унутраныя прадстаўніцкія выдаткі, будаўніцтва рэзідэнцый і г. д. Высокія кошты на [[баксіты]], [[золата]] і [[дыямент]]ы на міжнародным рынку дазвалялі пакрываць дэфіцыт аплатнага балансу за лік знешніх запазычванняў. У 1970—1980 гг. Гаяна атрымала ад [[Сусветны банк|Міжнароднага банка рэканструкцыі і развіцця]] 9 пазык на 56,6 млн [[Долар ЗША|долараў]], у 1978—1979 гг. — пазыкі на 100 млн долараў ад [[Міжнародны валютны фонд|МВФ]]&lt;ref&gt;Тагор С. В. Гайана: 20 лет независимости. — Москва: Знание, 1986. — С. 29—30.&lt;/ref&gt;. Але ў пачатку 1980-х гг. кошты на сыравіну значна знізіліся, што вызначыла моцны эканамічны крызіс. У [[1982]] г. урад абвясціў праграму аздараўлення, накіраваную на падтрымку дробных прадпрымальнікаў і фермераў. З пачатку 1980-х гг. у найбольш прыбытковыя сферы зноў сталі прыцягвацца іншаземныя кампаніі. Пераважна замежныя інвестыцыі паступалі ў здабываючую прамысловасць.

[[6 жніўня]] [[1985]] г. Форбс Бэрнхам нечакана памёр. Улада перайшла да віцэ-прэзідэнта Дэсманда Хойта ([[1929]]—[[2002]] гг.), які аб’яднаў вакол сябе іншых лідараў ННК&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.guyanacaribbeanpolitics.com/special/hoyte/hoyte.html |title=Desmond Hoyte (1929—2002) |access-date=22 сакавіка 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131023042224/http://www.guyanacaribbeanpolitics.com/special/hoyte/hoyte.html |archivedate=23 кастрычніка 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Дэсманд Хойт быў вымушаны прызнаць няўдачы ў развіцці дзяржаўнага і кааператыўнага сектара, пашырыць магчымасці прыватных кампаній і ў [[1988]] г. зняць дзяржаўны кантроль са знешняга гандлю. На выбарах 1985 г. і [[1986]] г. апазіцыя зноў абвінаваціла ННК у скажэнні вынікаў галасавання. Знешні ціск з боку ЗША і карыбскіх дзяржаў вымусіў Дэсманда Хойта адмяніць галасаванне праз пошту. У выніку на выбарах [[1992]] г. ННК пацярпеў паражэнне. Большасць галасоў у парламенце (54 %) атрымала НПП, яе лідар Чэддзі Джаган стаў прэзідэнтам.

Хаця гэта супярэчыла палітычным поглядам самога Чэддзі Джагана, ён быў вымушаны прыняць даволі жорсткую праграму аздараўлення эканомікі, прапанаваную [[МВФ]]. Яна спрыяла росту [[ВУП]] краіны, але таксама прывяла да пашырэння беднаты і галечы. Пасля смерці Чэддзі Джагана ў [[1997]] г. агульнанацыянальныя выбары выйграла яго жонка, Джэнет Джаган. НКК на чале з Дэсмандам Хойтам арганізаваў кампанію пратэстаў, паколькі палічыў кампанію Джэнет Джаган несумленнай. У 1999 г. удава была вымушана з-за дрэннага стану здароўя перадаць пост прэзідэнта міністру фінансаў Бхарату Джагдэа, які распачаў перагаворы з НКК. У [[2001]] г. ён выйграў выбары, набраўшы больш за 90 % галасоў выбаршчыкаў.

Першае дзесяцігоддзе [[21 стагоддзе|XXI]] стагоддзя адзначылася супярэчлівымі вынікамі рэформ НПП. Гаяна застаецца адной з найбольш бедных краін [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыкі]]. У другой палове 2010-х гг. значна пагоршыліся адносіны паміж Гаянай і Венесуэлай.

На выбарах [[28 лістапада]] [[2011]] г. НПП атрымала толькі 32 з 65 месцаў у парламенце Гаяны, аднак яе лідар [[Дональд Раматар|Дональд Рабіндранат Раматар]] быў абраны прэзідэнтам дзяржавы.

== Зноскі ==
{{reflist|2}}

== Спасылкі ==
* [http://www.princeton.edu/~achaney/tmve/wiki100k/docs/History_of_Guyana.html History of Guyana] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140703072157/https://www.princeton.edu/~achaney/tmve/wiki100k/docs/History_of_Guyana.html |date=3 ліпеня 2014 }}
* [http://www.guyana.org/history.html History of the Republic of Guyana]
* [http://countrystudies.us/guyana Guyana: A Country Study. /Ed. by Tim Merrill. — Washington: GPO for the Library of Congress, 1992]

[[Катэгорыя:Гісторыя Гаяны| ]]</text>
      <sha1>afd90pem8t3m1kkg7wo8u62jwrd0ajy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lumene</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188783</id>
    <revision>
      <id>5131316</id>
      <parentid>3477719</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T06:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Вытворцы касметыкі і парфумерыі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5131316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1994" sha1="e5d4wfpczukarfk7zj3z4f915cr1p4s" xml:space="preserve">{{Картка кампаніі 
| назва             = LUMENE Oy
| лагатып              = 
| тып                  = 
| лістынг на біржы     = 
| дэвіз = 
| заснавана = [[1948]]
| размяшчэнне = {{сцягафікацыя|Фінляндыя}}: [[Эспаа]]
| ключавыя фігуры = 
| галіна = 
| прадукцыя = 
| абарот = [[Еўра|€]]90 мільёнаў (2012)
| аперацыйны прыбытак =
| чысты прыбытак = 
| колькасць супрацоўнікаў = 530 [http://www.lumene.com/default.asp?docId=31883]
| сайт = 
}}
'''Lumene''' — [[Фінляндыя|фінскі]] брэнд [[касметыка|касметыкі]]. Заснаваны ў Каўклахты (''Kauklahti''), [[Эспаа]]. Гандлёвая марка Lumene была створана ў [[1970]] годзе і названа ў гонар нябесна-блакітнага возера Lummenne ў Кухмойнене — азёрным краі Фінляндыі. Прадукты ''Lumene'' распрацоўваюцца і вырабляюцца ў [[Фінляндыя|Фінляндыі]]. Асноўнымі рынкамі кампаніі з’яўляюцца Фінляндыя, [[Скандынавія]], [[ЗША]] і [[Расія]].

== Гісторыя ==
Заснаваная як частка фармацэўтычнага канцэрна ў канцы [[1940-я|1940-х]] гадоў, Lumene аддзялілася ў самастойную кампанію ў [[1970]] годзе і ўсяго праз 3 гады стала лідарам рынку касметыкі ў Фінляндыі.

== Спасылкі ==
* [http://www.lumene.com Афіцыйны сайт кампаніі]

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Кампаніі Фінляндыі]]
[[Катэгорыя:Вытворцы касметыкі і парфумерыі]]</text>
      <sha1>e5d4wfpczukarfk7zj3z4f915cr1p4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Архітэктура/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>193441</id>
    <revision>
      <id>5131019</id>
      <parentid>5130415</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:50:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+1 новых</comment>
      <origin>5131019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2697" sha1="gr9vtccayysmoedby8jpl8jpvate918" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Інжынерная вуліца (Мінск)|2026-04-23T12:51:37Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Шынуазры|2026-04-20T21:01:45Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|2-і Зімні завулак (Мінск)|2026-04-19T15:07:18Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Мастацкая галерэя імя Ю. М. Пэна|2026-04-18T14:06:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Сэмюэл Джонсан|2026-04-17T11:20:28Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|1-ы Зімні завулак (Мінск)|2026-04-16T17:30:04Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Брацкая магіла (Гуды)|2026-04-14T14:01:18Z|JerzyKundrat}}
{{Новы артыкул|Археалагічны музей (Познань)|2026-04-13T19:38:07Z|J-ka Zadzvinski}}
{{Новы артыкул|Томская вуліца (Мінск)|2026-04-13T13:46:50Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Бабруйск-Арэна|2026-04-10T16:49:35Z|Jaŭhien}}
{{Новы артыкул|Чацвярак (будынак)|2026-04-10T08:44:25Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Каланіяльная імперыя|2026-04-09T10:42:58Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|Дом, у якім жыў Канстанцін Заслонаў|2026-04-07T13:13:24Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Вадзяны млын (Орша)|2026-04-07T12:21:56Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Брацкія могілкі (Орша)|2026-04-07T12:09:05Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Брацкая магіла савецкіх воінаў (Орша, вуліца Леніна)|2026-04-07T12:07:40Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Брацкая магіла савецкіх воінаў (Орша, Камсамольская вуліца)|2026-04-07T12:06:35Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Брацкая магіла падпольшчыкаў, ахвяр фашызму і ваеннапалонных (Орша)|2026-04-07T12:05:05Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Брацкая магіла падпольшчыкаў (Орша)|2026-04-07T11:57:24Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Архітэктура барока ў Беларусі|2026-04-05T18:56:49Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gr9vtccayysmoedby8jpl8jpvate918</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бярэзінскае</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194098</id>
    <revision>
      <id>5131154</id>
      <parentid>4849099</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T20:17:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6029" sha1="mmctmvsjwnq6n1cm618slq2mf65qmyb" xml:space="preserve">{{Вадасховішча
 |Назва                = Бярэзінскае
  |Нацыянальная назва  = 
 |Выява             = Biarezinskaje reservoir.jpg
  |Шырыня выявы     = 
  |Подпіс           = Верасень 2019
  |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 06|lat_sec = 23.4
  |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 23|lon_sec = 54.2
  |region                 = 
  |CoordScale             = 
 |Размяшчэнне            = Мінская вобласць
  |Вышыня над узроўнем мора= 154,2&lt;ref&gt;Ліст карты N-35-65. Стан мясцовасці на 1983 г. Выданне 1986 г.{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
  |Даўжыня               = 3,2
  |Шырыня                = 0,73
 |Плошча                 = 1,3
 |Аб'ём                   = 0,0015
 |Даўжыня берагавой лініі = 
 |Найбольшая глыбіня      = 3,1
  |Сярэдняя глыбіня       = 1,2
  |Празрыстасць           = 
 |Плошча вадазбору       = 1100
  |Упадаюць         = Заходняя Бярэзіна
  |Выцякаюць        = Заходняя Бярэзіна
 |Год напаўнення       = 1937
  |Вышыня плаціны      = 3,6
 |Пазіцыйная карта 1 = Беларусь
  |Шырыня ПазКарты 1 = 
  |crosses180  = 
 |Пазіцыйная карта 2 = Беларусь Мінская вобласць
  |Шырыня ПазКарты 2 = 
}}
'''Бярэзінскае'''&lt;ref&gt;https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=R921np107173&amp;p1=1&lt;/ref&gt;, або '''Са́каўшчынскае'''{{sfn|БелЭн|2002}} — [[вадасховішча]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] на рацэ [[Заходняя Бярэзіна]] (басейн [[Нёман]]а), за 11 км у напрамку на захад ад горада [[Валожын]], каля аграгарадка [[Сакаўшчына]]. Створана ў 1937 годзе (адноўлена ў 1955) будаўніцтвам плаціны Сакаўшчынскай ГЭС{{sfn|БелЭн|2002}}.

Плошча паверхні вадасховішча 1,3 км², даўжыня 3,2 км, найбольшая шырыня 0,73 км, даўжыня берагавой лініі 5,88 км. Найбольшая глыбіня 3,1 м, сярэдняя 1,2&lt;ref name=&quot;epb&quot;&gt;{{Крыніцы/ЭПБ|4}}&lt;/ref&gt; м. Аб’ём вады каля 1,5 млн м³. Сярэдні шматгадовы сцёк 249&lt;ref name=&quot;epb&quot; /&gt; млн м³. Ваганні ўзроўню вады ў сярэднім на працягу года нязначныя. Плошча [[вадазбор]]у 1100 км². Вадазбор на паўднёвых схілах [[Ашмянскае ўзвышша|Ашмянскага ўзвышша]]&lt;ref name=&quot;epb&quot; /&gt;. [[Катлавіна]] вадасховішча выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень і з’яўляецца часткай поймы ракі. Правабярэжны схіл катлавіны стромкі, вышынёй 5—10 м, у вярхоўі да 30 м&lt;ref name=&quot;epb&quot; /&gt;.
[[Бераг]]і нізкія, спадзістыя і пясчаныя, у вярхоўі забалочаныя.

Вадасховішча моцна зарастае ([[аер]], [[рагоз]], [[маннік]], [[чарот]], [[плюшчай]], [[гарлачык жоўты]] і інш.)&lt;ref name=&quot;epb&quot; /&gt;. У вадасховішчы водзяцца [[шчупак звычайны]], [[судак]], [[жэрах]], [[плотка]], [[карась]], [[краснапёрка]] і інш.

Каля вадасховішча знаходзіцца навучальная геаграфічная станцыя «Заходняя Бярэзіна» геаграфічнага факультэта [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;epb&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|14|Сакаўшчынскае вадасховішча||88}}
* {{Крыніцы/ЭПБ|4|Сакаўшчынскае|Лорух П. С.}} — С. 430.
* {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=23|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&amp;nbsp;000}}{{ref-ru}}

== Спасылкі ==
* {{belarusenc|/slovnik/11688|САКАЎШЧЫНСКАЕ}}
* [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD2/tab-d2.pdf Водохранилища — Минская область — Морфометрические показатели и характерные уровни водохранилищ // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201009184021/http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD2/tab-d2.pdf |date=9 кастрычніка 2020 }}{{ref-ru}}
* [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD2/tab-d1.pdf Водохранилища — Минская область — Описание гидротехнических сооружений // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190819022711/http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD2/tab-d1.pdf |date=19 жніўня 2019 }}{{ref-ru}}

[[Катэгорыя:Вадасховішчы Валожынскага раёна]]
[[Катэгорыя:Басейн Заходняй Бярэзіны]]</text>
      <sha1>mmctmvsjwnq6n1cm618slq2mf65qmyb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131156</id>
      <parentid>5131154</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T20:18:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6067" sha1="03pcaj9wdsqicu7f8xxe6itq6fd6cjx" xml:space="preserve">{{Вадасховішча
 |Назва                = Бярэзінскае
  |Нацыянальная назва  = 
 |Выява             = Biarezinskaje reservoir.jpg
  |Шырыня выявы     = 
  |Подпіс           = Верасень 2019
  |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 06|lat_sec = 23.4
  |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 23|lon_sec = 54.2
  |region                 = 
  |CoordScale             = 
 |Размяшчэнне            = Мінская вобласць
  |Вышыня над узроўнем мора= 154,2&lt;ref&gt;Ліст карты N-35-65. Стан мясцовасці на 1983 г. Выданне 1986 г.{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
  |Даўжыня               = 3,2
  |Шырыня                = 0,73
 |Плошча                 = 1,3
 |Аб'ём                   = 0,0015
 |Даўжыня берагавой лініі = 
 |Найбольшая глыбіня      = 3,1
  |Сярэдняя глыбіня       = 1,2
  |Празрыстасць           = 
 |Плошча вадазбору       = 1100
  |Упадаюць         = Заходняя Бярэзіна
  |Выцякаюць        = Заходняя Бярэзіна
 |Год напаўнення       = 1937
  |Вышыня плаціны      = 3,6
 |Пазіцыйная карта 1 = Беларусь
  |Шырыня ПазКарты 1 = 
  |crosses180  = 
 |Пазіцыйная карта 2 = Беларусь Мінская вобласць
  |Шырыня ПазКарты 2 = 
}}
'''Бярэзінскае'''&lt;ref&gt;https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=R921np107173&amp;p1=1&lt;/ref&gt;, або '''Са́каўшчынскае'''{{sfn|БелЭн|2002}} — [[вадасховішча]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] на рацэ [[Заходняя Бярэзіна]] (басейн [[Нёман]]а), за 11 км у напрамку на захад ад горада [[Валожын]], каля аграгарадка [[Сакаўшчына]]. Створана ў 1937 годзе (адноўлена ў 1955) будаўніцтвам плаціны [[Сакоўшчынская ГЭС|Сакаўшчынскай ГЭС]]{{sfn|БелЭн|2002}}.

Плошча паверхні вадасховішча 1,3 км², даўжыня 3,2 км, найбольшая шырыня 0,73 км, даўжыня берагавой лініі 5,88 км. Найбольшая глыбіня 3,1 м, сярэдняя 1,2&lt;ref name=&quot;epb&quot;&gt;{{Крыніцы/ЭПБ|4}}&lt;/ref&gt; м. Аб’ём вады каля 1,5 млн м³. Сярэдні шматгадовы сцёк 249&lt;ref name=&quot;epb&quot; /&gt; млн м³. Ваганні ўзроўню вады ў сярэднім на працягу года нязначныя. Плошча [[вадазбор]]у 1100 км². Вадазбор на паўднёвых схілах [[Ашмянскае ўзвышша|Ашмянскага ўзвышша]]&lt;ref name=&quot;epb&quot; /&gt;. [[Катлавіна]] вадасховішча выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень і з’яўляецца часткай поймы ракі. Правабярэжны схіл катлавіны стромкі, вышынёй 5—10 м, у вярхоўі да 30 м&lt;ref name=&quot;epb&quot; /&gt;.
[[Бераг]]і нізкія, спадзістыя і пясчаныя, у вярхоўі забалочаныя.

Вадасховішча моцна зарастае ([[аер]], [[рагоз]], [[маннік]], [[чарот]], [[плюшчай]], [[гарлачык жоўты]] і інш.)&lt;ref name=&quot;epb&quot; /&gt;. У вадасховішчы водзяцца [[шчупак звычайны]], [[судак]], [[жэрах]], [[плотка]], [[карась]], [[краснапёрка]] і інш.

Каля вадасховішча знаходзіцца навучальная геаграфічная станцыя «Заходняя Бярэзіна» геаграфічнага факультэта [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;epb&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|14|Сакаўшчынскае вадасховішча||88}}
* {{Крыніцы/ЭПБ|4|Сакаўшчынскае|Лорух П. С.}} — С. 430.
* {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=23|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&amp;nbsp;000}}{{ref-ru}}

== Спасылкі ==
* {{belarusenc|/slovnik/11688|САКАЎШЧЫНСКАЕ}}
* [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD2/tab-d2.pdf Водохранилища — Минская область — Морфометрические показатели и характерные уровни водохранилищ // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201009184021/http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD2/tab-d2.pdf |date=9 кастрычніка 2020 }}{{ref-ru}}
* [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD2/tab-d1.pdf Водохранилища — Минская область — Описание гидротехнических сооружений // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190819022711/http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD2/tab-d1.pdf |date=19 жніўня 2019 }}{{ref-ru}}

[[Катэгорыя:Вадасховішчы Валожынскага раёна]]
[[Катэгорыя:Басейн Заходняй Бярэзіны]]</text>
      <sha1>03pcaj9wdsqicu7f8xxe6itq6fd6cjx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131157</id>
      <parentid>5131156</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T20:21:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6046" sha1="gvihq7px43m4itmloc179e5051z6i0i" xml:space="preserve">{{Вадасховішча
 |Назва                = Бярэзінскае
  |Нацыянальная назва  = 
 |Выява             = Biarezinskaje reservoir.jpg
  |Шырыня выявы     = 
  |Подпіс           = Верасень 2019
  |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 06|lat_sec = 23.4
  |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 23|lon_sec = 54.2
  |region                 = 
  |CoordScale             = 
 |Размяшчэнне            = Мінская вобласць
  |Вышыня над узроўнем мора= 154,2&lt;ref&gt;Ліст карты N-35-65. Стан мясцовасці на 1983 г. Выданне 1986 г.{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
  |Даўжыня               = 3,2
  |Шырыня                = 0,73
 |Плошча                 = 1,3
 |Аб'ём                   = 0,0015
 |Даўжыня берагавой лініі = 
 |Найбольшая глыбіня      = 3,1
  |Сярэдняя глыбіня       = 1,2
  |Празрыстасць           = 
 |Плошча вадазбору       = 1100
  |Упадаюць         = Заходняя Бярэзіна
  |Выцякаюць        = Заходняя Бярэзіна
 |Год напаўнення       = 1937
  |Вышыня плаціны      = 3,6
 |Пазіцыйная карта 1 = Беларусь
  |Шырыня ПазКарты 1 = 
  |crosses180  = 
 |Пазіцыйная карта 2 = Беларусь Мінская вобласць
  |Шырыня ПазКарты 2 = 
}}
'''Бярэзінскае'''&lt;ref&gt;https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=R921np107173&amp;p1=1&lt;/ref&gt;, або '''Са́каўшчынскае'''{{sfn|БелЭн|2002}} — [[вадасховішча]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] на рацэ [[Бярэзіна (прыток Нёмана)]], за 11 км у напрамку на захад ад горада [[Валожын]], каля аграгарадка [[Сакаўшчына]]. Створана ў 1937 годзе (адноўлена ў 1955) будаўніцтвам плаціны [[Сакоўшчынская ГЭС|Сакаўшчынскай ГЭС]]{{sfn|БелЭн|2002}}.

Плошча паверхні вадасховішча 1,3 км², даўжыня 3,2 км, найбольшая шырыня 0,73 км, даўжыня берагавой лініі 5,88 км. Найбольшая глыбіня 3,1 м, сярэдняя 1,2&lt;ref name=&quot;epb&quot;&gt;{{Крыніцы/ЭПБ|4}}&lt;/ref&gt; м. Аб’ём вады каля 1,5 млн м³. Сярэдні шматгадовы сцёк 249&lt;ref name=&quot;epb&quot; /&gt; млн м³. Ваганні ўзроўню вады ў сярэднім на працягу года нязначныя. Плошча [[вадазбор]]у 1100 км². Вадазбор на паўднёвых схілах [[Ашмянскае ўзвышша|Ашмянскага ўзвышша]]&lt;ref name=&quot;epb&quot; /&gt;. [[Катлавіна]] вадасховішча выцягнутая ў напрамку з поўначы на поўдзень і з’яўляецца часткай поймы ракі. Правабярэжны схіл катлавіны стромкі, вышынёй 5—10 м, у вярхоўі да 30 м&lt;ref name=&quot;epb&quot; /&gt;.
[[Бераг]]і нізкія, спадзістыя і пясчаныя, у вярхоўі забалочаныя.

Вадасховішча моцна зарастае ([[аер]], [[рагоз]], [[маннік]], [[чарот]], [[плюшчай]], [[гарлачык жоўты]] і інш.)&lt;ref name=&quot;epb&quot; /&gt;. У вадасховішчы водзяцца [[шчупак звычайны]], [[судак]], [[жэрах]], [[плотка]], [[карась]], [[краснапёрка]] і інш.

Каля вадасховішча знаходзіцца навучальная геаграфічная станцыя «Заходняя Бярэзіна» геаграфічнага факультэта [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]&lt;ref name=&quot;epb&quot; /&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|14|Сакаўшчынскае вадасховішча||88}}
* {{Крыніцы/ЭПБ|4|Сакаўшчынскае|Лорух П. С.}} — С. 430.
* {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=23|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&amp;nbsp;000}}{{ref-ru}}

== Спасылкі ==
* {{belarusenc|/slovnik/11688|САКАЎШЧЫНСКАЕ}}
* [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD2/tab-d2.pdf Водохранилища — Минская область — Морфометрические показатели и характерные уровни водохранилищ // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201009184021/http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD2/tab-d2.pdf |date=9 кастрычніка 2020 }}{{ref-ru}}
* [http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD2/tab-d1.pdf Водохранилища — Минская область — Описание гидротехнических сооружений // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190819022711/http://www.cricuwr.by/static/INVENT_VO/Text/PDF/RAZD2/tab-d1.pdf |date=19 жніўня 2019 }}{{ref-ru}}

[[Катэгорыя:Вадасховішчы Валожынскага раёна]]
[[Катэгорыя:Басейн Заходняй Бярэзіны]]</text>
      <sha1>gvihq7px43m4itmloc179e5051z6i0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дабрынскі сельсавет (Ельскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197138</id>
    <revision>
      <id>5131152</id>
      <parentid>4995391</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T20:06:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10537" sha1="nqpz9nwaomfnnoo6rshjve0lgv7eb0q" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва                  = Дабрынскі сельсавет
|Арыгінальная назва                =
|Герб                              =
|Сцяг                              =
|Краіна                            = [[Беларусь]]
|Статус                            = [[сельсавет]]
|Гімн                              =
|Уваходзіць у                      = [[Ельскі раён]]
|Уключае                           = 15 населеных пунктаў
|Сталіца                           = [[Дабрынь (Ельскі раён)|Дабрынь]]
|Датаўтварэння                     = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Буйныгорад                        =
|Буйныягарады                      =
|Раздзел                           =
  |Назва раздзела                  = 
|Глава2                            =
  |Назва главы2                    = 
|ВУП                               =
  |Год ВУП                         = 
  |Месца па ВУП                    = 
  |ВУП на душу насельніцтва        = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                              =
|Мовы                              =
|Насельніцтва                      = 1114
  |Год перапісу                    = 2019
  |Месца па насельніцтве           = 
  |Шчыльнасць                      = 
  |Месца па шчыльнасці             = 
  |Нацыянальны склад               = 
  |Канфесійны склад                = 
|Плошча                            = 198
  |Месца па плошчы                 = 
|Максімальная вышыня               =
|Сярэдняя вышыня                   =
|Мінімальная вышыня                =
|Шырата                            =
|Даўгата                           =
|Карта                             =
|Часавыпояс                        = 
|Абрэвіятура                       =
|ISO                               =
|FIPS                              =
|Код аўтамабільных нумароў         = 3
|Сайт                              = http://yelsk.gomel-region.by/ru/dobrin/
|Заўвагі                           =
}}
{{значэнні|Спасылка=Дабрынскі сельсавет}}
'''Дабры́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Ельскі раён|Ельскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2010 года вёска) [[Дабрынь (Ельскі раён)|Дабрынь]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Анзельмаўскі сельсавет''' у складзе [[Каралінскі раён|Каралінскага раёна]] [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Анзельмаўка]]. 24 верасня 1926 года рэарганізаваны ў '''Анзельмаўскі нацыянальны нямецкі сельсавет'''. У 1929 годзе вёска Анзельмаўка атрымала назву [[Роза Люксембург (Ельскі раён)|Роза Люксембург]], сельсавет перайменаваны ў '''Роза-Люксембургскі нацыянальны нямецкі сельсавет'''. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Каралінскім раёне БССР, які 5 лютага 1931 года перайменаваны ў Ельскі раён. З 21 чэрвеня 1935 года ў Ельскім раёне Мазырскай акругі. У 1937 годзе Роза-Люксембургскі сельсавет рэарганізаваны ў беларускі сельсавет. З 20 лютага 1938 года ў Ельскім раёне [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Кузьміцкі сельсавет (Ельскі раён)|Кузьміцкага сельсавета]], цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Славечна (вёска)|Славечна]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. У 1969 годзе сельсавет перайменаваны ў '''Славечанскі сельсавет'''. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Славечанскага сельсавета 6 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|83}}&lt;/ref&gt;. 25 лютага 1977 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Роза Люксембург, сельсавету вернута назва — Розалюксембургскі сельсавет. 26 верасня 2006 года ў склад сельсавета з [[Млыноцкі сельсавет|Млыноцкага сельсавета]] былі перададзены вёскі [[Дабрынь (Ельскі раён)|Дабрынь]], [[Данілаўка (Ельскі раён)|Данілаўка]] і пасёлак [[Дабрынскі]], цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Дабрынь, а сельсавет перайменаваны ў Дабрынскі&lt;ref&gt;[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295 Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf|date=22 верасня 2019}}&lt;/ref&gt;. 27 снежня 2022 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Млыноцкі сельсавет|Млыноцкага сельсавета]] (8 населеных пунктаў: аграгарадок [[Млынок (Ельскі раён)|Млынок]], вёскі [[Бабруйкі]], [[Княжабор’е]], [[Мазуры (Ельскі раён)|Мазуры]], [[Палаўкі (Ельскі раён)|Палаўкі]], [[Санюкі]], [[Ульянаўка (Ельскі раён)|Ульянаўка]] і пасёлак [[Палеск (Ельскі раён)|Палеск]])&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D923g0120647&amp;p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 27 декабря 2022 г. № 422 Об изменении административно-территориального устройства Ельского района Гомельской области]&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (7 населеных пунктаў) — 1307 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 95,3 % — [[беларусы]], 2,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=19 снежня 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (7 населеных пунктаў) — 1114 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с.

== Спасылкі ==
* {{archives.gov.by|41190}}

{{Дабрынскі сельсавет (Ельскі раён)}}
{{Ельскі раён}}

[[Катэгорыя:Дабрынскі сельсавет (Ельскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]
[[Катэгорыя:Нацыянальныя нямецкія сельсаветы БССР]]</text>
      <sha1>nqpz9nwaomfnnoo6rshjve0lgv7eb0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дамачаўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197228</id>
    <revision>
      <id>5131241</id>
      <parentid>5112151</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:28:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11467" sha1="8fr1pdi8b1kxcv8qigzmxehu5d537yx" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дамачаўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Брэсцкі раён]]
|Уключае                   = 15 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Дамачава]]
|Датаўтварэння             = [[17 верасня]] [[2013]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 2794
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = Location_Domachevo_possovet_Brest_raion.svg
|Часавы пояс               = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў =
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дамачаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Брэсцкі раён|Брэсцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Цэнтр — [[Дамачава|гарадскі пасёлак Дамачава]].

== Гісторыя ==
15 студзеня 1940 года ўтвораны Дамачаўскі пасялковы савет у складзе [[Дамачаўскі раён|Дамачаўскага раёна]] Брэсцкай вобласці [[БССР]]. 3 чэрвеня 1957 года да Дамачаўскага пассавета былі далучаны вёскі [[Ляплёўка]], [[Кабёлка]] і [[Дубіца (Брэсцкі раён)|Дубіца]] скасаванага [[Ляплёўскі сельсавет|Ляплёўскага сельсавета]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=r957b0005850&amp;q_id=5378887|title=Решение исполнительного комитета Брестского областного Совета депутатов трудящихся от 3 июня 1957 года № 344 «О частичном изменении в административно-территориальном делении сельских Советов Брестского и Пинского районов и Домачевского поселкового Совета Брестского района»|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 8 верасня 1959 года ў склад пассавета са скасаванага [[Ліпінкаўскі сельсавет|Ліпінкаўскага сельсавета]] перададзены населеныя пункты [[Багданы (Брэсцкі раён)|Багданы]], [[Барысы (Брэсцкі раён)|Барысы]], [[Дамброўка (Брэсцкі раён)|Дамброўка]], [[Лашнева]], [[Ліпінкі]], [[Падлужжа (Брэсцкі раён)|Падлужжа]], [[Шыкілі]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 верасня 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 11.&lt;/ref&gt;. 7 лютага 1972 года скасаваны вёскі [[Дамброўка (Брэсцкі раён)|Дамброўка]] і Лашнева&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).&lt;/ref&gt;. 18 снежня 1972 года да пассавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Чэрскі сельсавет (Брэсцкі раён)|Чэрскага сельсавета]] (вёскі [[Гута (Брэсцкі раён)|Гута]], [[Дубок (Брэсцкі раён)|Дубок]], [[Навасады (Брэсцкі раён)|Навасады]], [[Рудня (Брэсцкі раён)|Рудня]] і [[Чэрск (Брэсцкі раён)|Чэрск]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 снежня 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 4 (1378).&lt;/ref&gt;.

17 верасня 2013 года Дамачаўскі пасялковы савет быў пераўтвораны ў сельсавет без тэрытарыяльных змен&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913b0060247&amp;p1=1 Решение Брестского областного совета депутатов №306 от 17 сентября 2013 г. «Об изменениях в административно-территориальном устройстве Брестского района Брестской области»]&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
У склад сельсавета ўваходзяць 15 населеных пунктаў:
{|class=standard
|+
! Населены пункт
! Статус
! Насельніцтва
! Паштовы індэкс
|-
| align=center | [[Багданы (Брэсцкі раён)|Багданы]] || align=center |  вёска || align=center | 39 || align=center | 225021
|-
| align=center | [[Барысы (Брэсцкі раён)|Барысы]] || align=center |  вёска || align=center |  353 || align=center | 225021
|-
| align=center | [[Гута (Брэсцкі раён)|Гута]] || align=center | вёска || align=center | 67 || align=center | 225022
|-
| align=center | [[Дамачава|'''Дамачава''']] || align=&quot;center&quot; | гарадскі пасёлак || align=&quot;center&quot; | 1305 || align=&quot;center&quot; | 225021
|-
| align=center | [[Дамброўка (Брэсцкі раён)|Дамброўка]] || align=center | хутар || align=center | 6 || align=center | 225021
|-
| align=center | [[Дубіца (Брэсцкі раён)|Дубіца]] || align=center | вёска || align=center | 82 || align=center | 224010
|-
| align=center | [[Дубок (Брэсцкі раён)|Дубок]] || align=center | вёска || align=center | 143 || align=center | 225022
|-
| align=center | [[Кабёлка]] || align=center | вёска || align=center | 191 || align=center | 225021
|-
| align=center | [[Ліпінкі]] || align=center | вёска || align=center | 129 || align=center | 225021
|-
| align=center | [[Ляплёўка]] || align=center | вёска || align=center | 426 || align=center | 225020
|-
| align=center | [[Навасады (Брэсцкі раён)|Навасады]] || align=center | вёска || align=center | 53 || align=center | 225022
|-
| align=center | [[Падлужжа (Брэсцкі раён)|Падлужжа]] || align=center | вёска || align=center | 97 || align=center | 225021
|-
| align=center | [[Рудня (Брэсцкі раён)|Рудня]] || align=center | вёска || align=center | 44 || align=center | 225022
|-
| align=center | [[Чэрск (Брэсцкі раён)|Чэрск]] || align=center | вёска || align=center | 150 || align=center | 225022
|-
| align=center | [[Шыкілі]] || align=center | вёска || align=center | 74 || align=center | 225021
|}

== Насельніцтва ==
Насельніцтва паводле перапісу 2009 года (14 населеных пунктаў, без Дамачава) — 1854 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 88,5 % — [[беларусы]], 6,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 4,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 снежня 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (15 населеных пунктаў) — 2794 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Дамачаўскі сельсавет}}
{{Брэсцкі раён}}

[[Катэгорыя:Дамачаўскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2013 годзе]]</text>
      <sha1>8fr1pdi8b1kxcv8qigzmxehu5d537yx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Даніел Алвіс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>202441</id>
    <revision>
      <id>5131267</id>
      <parentid>4993562</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T23:31:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18089" sha1="42crbubk39rosoblye6cl4hwyn19nu3" xml:space="preserve">{{Футбаліст
|імя                         = Дані Алвіс
|поўнае імя                  = Даніел Алвіс да Сілва
|выява                       = 
|апісанне выявы              =
|мянушка                     = ''Тарантул'', ''Кажан''
|дата нараджэння             = 
|месца нараджэння            = 
|грамадзянства               = {{Сцягафікацыя|Бразілія}}&lt;br/&gt; {{Сцягафікацыя|Іспанія}}
|рост                        = 
|вага                        = 
|пазіцыя                     = [[абаронца (футбол)|правы абаронца]]
|цяперашні клуб              = 
|нумар                       = 
|моладзевыя клубы            = {{Футбольная кар’ера
 |1996—1998|{{Сцяг|Бразілія||20px}} [[ФК Жуазейру|Жуазейру]]|
 |1998—2001|{{Сцяг|Бразілія||20px}} [[ФК Баія|Баія]]|}}
|клубы                       = {{Футбольная кар’ера
 |2001—2002|{{Сцяг|Бразілія||20px}} [[ФК Баія|Баія]]|25 (2)
 |2002—2008|{{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Севілья|Севілья]]|175 (11)
 |2008—2016|{{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Барселона|Барселона]]|247 (14)
 |2016—2017|{{Сцяг|Італія||20px}} [[ФК Ювентус|Ювентус]]|19 (2)
 |2017—2019|{{Сцяг|Францыя||20px}} [[ФК Пары Сен-Жэрмен|Пары Сен-Жэрмен]]|48 (2)
 |2019—2021|{{Сцяг|Бразілія||20px}} [[ФК Сан-Паўлу|Сан-Паўлу]]|76 (8)
 |2022|{{Сцяг|Іспанія||20px}} [[ФК Барселона|Барселона]]|14 (1)
 |2022—2023|{{Сцяг|Мексіка||20px}} [[ФК УНАМ Пумас|УНАМ Пумас]]|13 (0) }}
|нацыянальная зборная        = {{Футбольная кар’ера
 |2002—2003|{{Сцяг|Бразілія||20px}} [[Маладзёжная зборная Бразіліі па футболе|Бразілія (да 20)]]|17 (0)
 |2021|{{Сцяг|Бразілія||20px}} [[Маладзёжная зборная Бразіліі па футболе|Бразілія (алімп.)]]|7 (0)
 |2006—|{{Сцяг|Бразілія||20px}} [[Зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]|126 (8) }}
|медалі                      = 
 {{Турнір|[[Кубак канфедэрацый|Кубкі канфедэрацый]]}}
  {{медаль|Золата|[[Кубак канфедэрацый 2009|ПАР 2009]]}}
  {{медаль|Золата|[[Кубак канфедэрацый 2013|Бразілія 2013]]}}
 {{Турнір|[[Кубак Амерыкі па футболе|Кубкі Амерыкі]]}}
  {{медаль|Золата|[[Кубак Амерыкі па футболе 2007|Венесуэла 2007]]}}
  {{медаль|Золата|[[Кубак Амерыкі па футболе 2019|Бразілія 2019]]}}
 {{турнір|[[Летнія Алімпійскія гульні|Алімпійскія гульні]]}}
  {{медаль|Золата|[[Летнія Алімпійскія гульні 2020|Токіа 2020]]|[[Футбол на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 (мужчыны)|футбол]]}}
|абнаўленне дадзеных аб клубе   = 22 студзеня 2023
|абнаўленне дадзеных аб зборнай = 22 студзеня 2023
}}
'''Даніел Алвіс да Сілва'''{{Практычная транскрыпцыя|pt}} або '''Даніэл Алвес''' ({{lang-pt|Daniel Alves da Silva}}; нар. {{ДН|6|5|1983}}, [[Жуазейру (Баія)|Жуазейру]], [[Бразілія]]) — [[Бразілія|бразільскі]] футбаліст, абаронца [[Зборная Бразіліі па футболе|нацыянальнай зборнай Бразіліі]].

== Клубная кар’ера ==
=== «Баія» ===
Даніел Алвіс пачаў сваю кар’еру ў бразільскім клубе [[ФК Баія|«Баія»]] і неўзабаве быў заўважаны скаўтамі з [[Еўропа|Еўропы]]. Пасля выступлення за моладзевую зборную Бразіліі ў 2002 годзе Алвіса на шэсць месяцаў арандавала іспанская [[ФК Севілья|«Севілья»]].

=== «Севілья» ===
У 2003 годзе Алвіс удзельнічаў са зборнай у моладзевым чэмпіянаце свету, на турніры Даніэл добра праявіў сябе, яго зборная стала пераможцам турніру, а Алвіс увайшоў у тройку найлепшых ігракоў турніру. Пасля гэтага «Севілья» выкупіла трансфер Алвіса. У снежні 2006 года Алвіс падпісаў новы кантракт з [[ФК Севілья|«Севільяй»]] да 2012 года.

=== «Барселона» ===
7 чэрвеня 2008 года перайшоў у [[ФК Барселона|«Барселону»]], быўшы набытым, каб замяніць [[Джанлука Дзамброта|Джанлуку Дзамброту]], які перайшоў у [[ФК Мілан|«Мілан»]]. Арыентаваная сума трансферу склала ад 29 да 32 млн еўра, кантракт разлічаны на 5 гадоў&lt;ref&gt;[http://www.championat.ru/football/2008-06-07/news-115565.html Алвес сменит «Севилью» на «Барселону»]{{Недаступная спасылка}}. Чемпионат.ру.&lt;/ref&gt;. Нягледзячы на жаданне пакінуць клуб, на прэс-канферэнцыі Даніэл не здолеў стрымаць слёз, сказаўшы, што ён прыйшоў у «Севілью» хлопчыкам, а пакідае яе мужчынам.

Перад [[Ла Ліга 2009/2010|сезонам 2009/10]] абраў нумар 2, які дастаўся яму пасля таго, як [[Марцін Касерэс]] перайшоў у [[ФК Ювентус|«Ювентус»]] на правах арэнды. У складзе «Барселоны» шэсць разоў стаў чэмпіёнам Іспаніі, тры разы выйграваў Лігу чэмпіёнаў. У маі 2016 года, выйграўшы чарговае чэмпіёнства, стаў самым тытулаваным бразільскім іграком, абыйшоўшы па гэтым паказчыку [[Пеле]]&lt;ref&gt;[http://by.tribuna.com/football/1040029396.html Даниэл Алвес завоевал 30-й трофей, обошел Пеле и стал самым титулованным бразильским игроком]{{Недаступная спасылка}}. by.tribuna.com.&lt;/ref&gt;.

=== «Ювентус» ===
У маі 2016 года Алвіс вырашыў пакінуць «Барселону», цікавасць да абаронцы стаў праяўляць [[ФК Ювентус|«Ювентус»]]. [[27 чэрвеня]] 2016 года, па заканчэнні [[Кубак Амерыкі 2016|Кубка Амерыкі]], у якасці свабоднага агента падпісаў двухгадовы кантракт з турынскім клубам&lt;ref&gt;[http://by.tribuna.com/football/1041530767.html Алвес подписал 3-летний контракт с «Ювентусом»]. by.tribuna.com.&lt;/ref&gt;. Разам з «Ювентусам» дайшоў да фінала Лігі чэмпіёнаў 2016/17. У чэрвені 2017 года па ўзаемнай згодзе скасаваў кантракт з турынцамі.

=== «Пары Сен-Жэрмен» ===
Пасля зыходу з «Ювентуса» цікавасць да Алвіса праяўляў [[ФК Манчэстэр Сіці|«Манчэстэр Сіці»]], аднак абаронца ў ліпені 2017 года падпісаў пагадненне з [[ФК Пары Сен-Жэрмен|«Пары Сен-Жэрмен»]]&lt;ref&gt;[https://by.tribuna.com/football/1052922147.html «ПСЖ» объявил о переходе Дани Алвеса]. by.tribuna.com.&lt;/ref&gt;. Дэбютаваў за новы клуб 29 ліпеня 2017 года ў матчы за Суперкубак Францыі супраць [[ФК Манака|«Манака»]], у гэтай сустрэчы адзначыўся голам і галявой перадачай, што дазволіла парыжанам перамагчы з лікам 2:1 і ў пяты раз запар заваяваць трафей.

У чэрвені 2019 года пакінуў парыжскі клуб&lt;ref&gt;[https://by.tribuna.com/football/1075683930.html Дани Алвес покинул «ПСЖ»]. by.tribuna.com.&lt;/ref&gt;.

=== «Сан-Паўлу» ===
У жніўні 2019 года вярнуўся ў Бразілію, падпісаўшы кантракт з [[ФК Сан-Паўлу|«Сан-Паўлу»]] да канца 2022 года&lt;ref&gt;[https://by.tribuna.com/football/1076802635.html Дани Алвес подписал контракт с «Сан-Паулу» на 3,5 года]. by.tribuna.com.&lt;/ref&gt;. У «Сан-Паўлу» стаў гуляць на пазіцыі паўабаронцы, гуляў пад нумарам 10. У верасні 2021 года датэрмінова пакінуў клуб&lt;ref&gt;[https://football.by/news/156059.html Дани Алвес покинул &quot;Сан-Паулу&quot;]. football.by.&lt;/ref&gt;.

=== Вяртанне ў «Барселону» ===
У лістападзе 2021 года падпісаў кантракт з [[ФК Барселона|«Барселонай»]] да канца сезона 2021/22&lt;ref&gt;[https://football.by/news/158208.html Дани Алвес подписал контракт с &quot;Барселоной&quot;]. football.by.&lt;/ref&gt;, пры гэтым за новы клуб абаронца змог гуляць толькі са студзеня 2022 года. У чэрвені 2022 года абвясціў аб сыходзе з каманды па заканчэнні кантракта&lt;ref&gt;[https://www.pressball.by/news/football/415443 Футбол. &quot;Они пытались уволить меня, но не смогли&quot;. Дани Алвес объявил об уходе из &quot;Барселоны&quot;] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220708083943/https://www.pressball.by/news/football/415443 |date=8 ліпеня 2022 }}. pressball.by.&lt;/ref&gt;.

=== «Пумас» ===
У ліпені 2022 года стаў іграком мексіканскага клуба [[ФК УНАМ Пумас|«УНАМ Пумас»]]&lt;ref&gt;[https://www.pressball.by/news/football/418186 Футбол. Дани Алвес стал игроком &quot;Пумаса&quot;] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220722072619/https://www.pressball.by/news/football/418186 |date=22 ліпеня 2022 }}. pressball.by.&lt;/ref&gt;. У студзені 2023 года «УНАМ Пумас» разарваў кантракт з Алвісам пасля таго, як ён быў затрыманы ў Барселоне па абвінавачванні ў сексуальным гвалце&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2023-01-21|url = https://football.by/news/171386 |title = &quot;Пумас&quot; расторг контракт с Дани Алвесом |website = football.by|accessdate = 2023-01-22|language = ru}}&lt;/ref&gt;.

== Міжнародная кар’ера ==
За асноўную зборную Алвіс дэбютаваў у таварыскім матчы супраць [[зборная Эквадора па футболе|каманды Эквадора]], выйшаўшы на замену, праз тры дні ў таварыскім матчы ён дэбютаваў у асноўным складзе супраць [[зборная Кувейта па футболе|зборнай Кувейта]].

== Дасягненні ==
=== Клубныя ===
{{Сцяг|Іспанія}} '''«Севілья»''':
* Уладальнік [[Кубак УЕФА|Кубка УЕФА]] (2): 2006, 2007
* Уладальнік [[Суперкубак УЕФА|Суперкубка УЕФА]]: 2006
* Уладальнік [[Кубак Іспаніі па футболе|Кубка Іспаніі]]: 2007
* Уладальнік [[Суперкубак Іспаніі па футболе|Суперкубка Іспаніі]]: 2007

{{Сцяг|Іспанія}} '''«Барселона»''':
* [[Чэмпіянат Іспаніі па футболе|Чэмпіён Іспаніі]] (6): 2009, 2010, 2011, 2013, [[Ла Ліга 2014/2015|2015]], [[Ла Ліга 2015/2016|2016]]
* Уладальнік [[Кубак Іспаніі па футболе|Кубка Іспаніі]] (4): 2009, 2012, 2015, 2016
* Уладальнік [[Суперкубак Іспаніі па футболе|Суперкубка Іспаніі]] (4): 2009, 2010, 2011, 2013
* Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў]] (3): 2009, 2011, [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА 2014/2015|2015]]
* Уладальнік [[Суперкубак УЕФА|Суперкубка УЕФА]] (3): 2009, 2011, 2015
* Пераможца [[Клубны чэмпіянат свету па футболе|клубнага чэмпіянату свету]] (3): 2009, 2011, 2015

{{Сцяг|Італія}} '''«Ювентус»''':
* [[Чэмпіянат Італіі па футболе|Чэмпіён Італіі]]: 2017
* Уладальнік [[Кубак Італіі па футболе|Кубка Італіі]]: 2017

{{Сцяг|Францыя}} '''«Пары Сен-Жэрмен»''':
* [[Чэмпіянат Францыі па футболе|Чэмпіён Францыі]] (2): [[Ліга 1 у сезоне 2017/2018|2018]], [[Ліга 1 у сезоне 2018/2019|2019]]
* Уладальнік [[Кубак Францыі па футболе|Кубка Францыі]]: 2018
* Уладальнік [[Кубак французскай лігі па футболе|Кубка французскай лігі]]: 2018
* Уладальнік [[Суперкубак Францыі па футболе|Суперкубка Францыі]]: 2017

{{Сцяг|Бразілія}} '''Сан-Паўлу''':
* Пераможца [[Ліга Паўліста|Лігі Паўліста]]: 2021

=== Міжнародныя ===
{{Сцяг|Бразілія}} '''Бразілія''':
* Уладальнік [[Кубак Амерыкі па футболе|Кубка Амерыкі]] (2): 2007, 2019
* Уладальнік [[Кубак канфедэрацый|Кубка канфедэрацый]] (2): 2009, 2013

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Dani Alves}}
* [http://www.daniel-alves.com/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100603071522/http://daniel-alves.com/ |date=3 чэрвеня 2010 }}
* [http://barca.ru/players/50 Профіль на сайце Барселоны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120403073600/http://www.barca.ru/players/50 |date=3 красавіка 2012 }} {{ref-ru}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Навігацыйны блок2
|стыль_загалоўка = {{колеры зборнай/Бразілія|1}}
|state           = collapsed
|загаловак       = Склады зборнай Бразіліі
|Склад зборнай Бразіліі па футболе на Кубку Амерыкі 2007
|Склад зборнай Бразіліі па футболе на Кубку канфедэрацый 2009
|Склад зборнай Бразіліі па футболе на чэмпіянаце свету 2010
|Склад зборнай Бразіліі па футболе на Кубку Амерыкі 2011
|Склад зборнай Бразіліі па футболе на Кубку канфедэрацый 2013
|Склад зборнай Бразіліі па футболе на чэмпіянаце свету 2014
|Склад зборнай Бразіліі па футболе на Кубку Амерыкі 2015
|Склад зборнай Бразіліі па футболе на Кубку Амерыкі 2016
|Склад зборнай Бразіліі па футболе на Кубку Амерыкі 2019
|Склад зборнай Бразіліі па футболе на чэмпіянаце свету 2022
}}

{{DEFAULTSORT:Алвіс Даніел}}
[[Катэгорыя:Футбалісты Бразіліі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Бразіліі па футболе]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Баія]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Севілья]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Барселона]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Ювентус]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Пары Сен-Жэрмен]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Сан-Паўлу]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК УНАМ Пумас]]
[[Катэгорыя:Чэмпіёны Паўднёвай Амерыкі па футболе]]
[[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны ад Бразіліі]]
[[Катэгорыя:Алімпійскія чэмпіёны па футболе]]
[[Катэгорыя:Чэмпіёны летніх Алімпійскіх гульняў 2020 года]]
[[Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2020 года]]</text>
      <sha1>42crbubk39rosoblye6cl4hwyn19nu3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя Эстоніі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204609</id>
    <revision>
      <id>5131076</id>
      <parentid>5055814</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T18:41:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="206483" sha1="d5avnbz5ld3xs2nxdgkcne16dk6l8zd" xml:space="preserve">{{Гісторыя Эстоніі}}
'''Гісто́рыя Эсто́ніі''' — падзеі на тэрыторыі сучаснай [[Эстонія|Эстоніі]] з моманту пачатку рассялення там людзей і да сённяшняга дня.

Першыя чалавечыя паселішчы ўзніклі на гэтай тэрыторыі прыкладна за 9500—9600 гадоў да нашай эры ў рамках, так званай, [[Кундская культура|кундскай культуры]]. Да X—XIII стагоддзяў склалася [[Феадалізм|раннефеадальная]] структура грамадства, дзе на чале зямель стаялі старэйшыны і правадыры ваенных дружын{{Пераход|#Дагістарычны і старажытны перыяды}}.

У [[XIII]] стагоддзі [[Тэўтонскі ордэн|крыжакі]], задушыўшы супраціўленне [[Эсты|эстаў]], уключылі гэтыя землі ў склад [[Лівонскі ордэн|Лівонскага ордэна]]. З гэтага часу [[Балтыйскія немцы|немцы]] на працягу некалькіх стагоддзяў займалі ў Эстоніі ключавыя пазіцыі ва ўладных структурах, культуры, эканоміцы і г. д. У [[XVI]] стагоддзі Эстонія прайшла эпоху [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]], таму з гэтага часу асноўнай рэлігійнай канфесіяй на яе тэрыторыі стала [[пратэстанцтва]]{{Пераход|#Сярэднявечча}}. У тым жа стагоддзі паводле вынікаў [[Лівонская вайна|Лівонскай вайны]] паўночная Эстонія ўвайшла ў склад [[Швецыя|Швецыі]], а яшчэ праз паўстагоддзя таксама ў Швецыю была ўключана і паўднёвая Эстонія{{Пераход|#Эстонія ў Новы час}}.

Пасля [[Паўночная вайна|Паўночнай вайны]] паміж Швецыяй і Расіяй Эстонія ў [[1721]] годзе была ўключана ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Паводле дадзеных [[Перапіс насельніцтва|перапісу насельніцтва]] [[1897]] года ў Эстоніі пражывала {{nobr|958 000 чалавек}}, з іх [[эстонцы]] складалі трохі больш за 90 %, [[рускія]] — 4 % і [[немцы]] — 3,5 %{{Пераход|#У складзе Расійскай імперыі}}.

Пасля распаду Расійскай імперыі [[24 лютага]] [[1918]] года была абвешчана незалежная і дэмакратычная [[Эстонія (1918-1940)|
Эстонская Рэспубліка]]. Незалежнасць была дасягнута падчас [[Эстонская вызваленчая вайна|Вызваленчай вайны]]. [[2 лютага]] [[1920]] года [[Савецкая Расія]] і Эстонія падпісалі [[Тартускі мірны дагавор паміж РСФСР і Эстоніяй|мірны дагавор]] аб узаемным прызнанні. [[22 верасня]] [[1921]] года Эстонія стала членам [[Ліга Нацый|Лігі нацый]]{{Пераход|#Рэвалюцыя 1917 года і стварэнне Эстонскай Рэспублікі}}.

У выніку [[Сакрэтны дадатковы пратакол да Дагавора аб ненападзенні паміж Германіяй і СССР|падзелу сфер уплыву паміж СССР і Германіяй]] у [[1939]] годзе, Эстоніі ў верасні [[1939]] года [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкім Саюзам]] быў навязаны «[[Пакт аб узаемадапамозе паміж СССР і Эстонскай Рэспублікай|Пакт аб узаемадапамозе]]», а [[6 жніўня]] [[1940]] года Эстонія была ўключана ў склад СССР. У перыяд з [[7 ліпеня]] [[1941]] года па [[24 лістапада]] [[1944]] года тэрыторыя Эстоніі была акупавана [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіяй]]. Пасля таго як савецкія войскі аднавілі кантроль над тэрыторыяй Эстоніі, яна зноў была ўключана ў склад СССР. [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і шэраг іншых краін гэта ўключэнне прызналі [[дэ-факта]] і не прызналі [[дэ-юрэ]]{{Пераход|#Эстонія ў перыяд Другой сусветнай вайны}}.

[[20 жніўня]] [[1991]] года незалежнасць Эстоніі была адноўлена. [[17 верасня]] [[1991]] года [[Эстонія]] была прынята ў [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]]. У [[2004]] годзе Эстонія стала членам [[Еўрапейскі саюз|Еўрапейскага Саюза]] і [[Арганізацыя Паўночнаатлантычнага дагавора|НАТА]].

== Дагістарычны і старажытны перыяды ==
[[Файл:StoneCistGraves.jpg|thumb|300px|Каменныя магільнікі [[Бронзавы век|бронзавага веку]] на поўначы Эстоніі.]]
{{Галоўная|Старажытная Эстонія}}
Жыццё людзей на тэрыторыі сучаснай [[Эстонія|Эстоніі]] стала магчымым пасля адступлення ледавіка падчас апошняга ледавіковага перыяду. Паводле археалагічных дадзеных найстаражытнейшым з вядомых паселішчаў тут з’яўляецца [[Пуліскае паселішча|стаянка старажытных людзей]] на беразе ракі [[Пярну (рака)|Пярну]] ля вёсцы Пулі, што каля горада [[Сіндзі (Эстонія)|Сіндзі]], якая існавала прыкладна ў [[10-е тысячагоддзе да н.э.|9500—9600 гадах да нашай эры]]. Гэтыя і пазнейшыя паселішчы паляўнічых і рыбакоў адносяцца да, так званай, [[Кундская культура|кундскай культуры]]&lt;ref name=&quot;veski&quot;&gt;{{артыкул|аўтар=Siim Veski and other.|загаловак=Early Holocene coastal settlements and palaeoenvironment on the shore ofthe Baltic Sea at Parnu, southwestern Estonia|спасылка=http://www.gi.ee/~veski/10916.pdf|мова=en|выданне=Quaternary International|выдавецтва=[[Elsevier]]|год=2005|том=130|старонкі=75–85|issn=1040-6182|archive-date=3 кастрычніка 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131003135159/http://www.gi.ee/~veski/10916.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kriiska&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Kriiska A.|частка=The Chronology of the Estonian Stone Age|загаловак=Stone age Settlement and Economic Processes in the Estonian Coastal Area and Islands|спасылка=http://ethesis.helsinki.fi/julkaisut/hum/kultt/vk/kriiska/tekstid/01.html|выдавецтва=[[Хельсинкский университет|University of Helsinki]]|isbn=951-45-9858-X|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120320184549/http://ethesis.helsinki.fi/julkaisut/hum/kultt/vk/kriiska/tekstid/01.html|archivedate=20 сакавіка 2012}}&lt;/ref&gt;. Яна існавала ажно да эпохі [[мезаліт]]у ([[5-е тысячагоддзе да н.э.|V тысячагоддзе да нашай эры]]){{sfn|Subrenat|2004|p=23-27}}. З [[5-е тысячагоддзе да н.э.|V]] па [[III тысячагоддзі да н.э.]] тэрыторыя Эстоніі была заселена народамі [[Нарвенская культура|нарвенскай культуры]] і [[Культура ямачна-грабеньчатай керамікі|культуры ямачна-грабеньчатай керамікі]]{{sfn|Taagepera|1993|p=11}}. У эпоху [[неаліт]]у ([[4-е тысячагоддзе да н.э.|IV]]—[[II тысячагоддзі да н.э.]]) іх змяніла [[культура шнуравой керамікі]]. У другой палове неаліту, пачынаючы прыкладна з 2900 гг. да н.э., на тэрыторыі Эстоніі сталі разводзіць скаціну — кароў, коз, авечак і свіней&lt;ref name=&quot;estonika1&quot;&gt;{{cite web|author=Крийска А., Тваури А.|datepublished=15.03.2010|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/9000_%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%BE_%D0%BD%D1%8D_-_%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE_1200_%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%BD%D1%8D_%D0%94%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%85%D0%B0/%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%B2%D0%B5%D0%BA/|title=Каменный век|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2013-9-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614225644/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/9000_%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%BE_%D0%BD%D1%8D_-_%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE_1200_%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%BD%D1%8D_%D0%94%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%85%D0%B0/%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%B2%D0%B5%D0%BA/|archive-date=14 чэрвеня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, да [[1-е тысячагоддзе да н.э.|I тысячагоддзя да н.э.]] жывёлагадоўля стала галоўнай галіной гаспадаркі{{sfn|СИЭ|1976|с=603-606}}.

У I тысячагоддзі да н.э. насельніцтва тэрыторыі цяперашняй Эстоніі перайшло да аселага ладу жыцця і пачало будаваць першыя ўмацаваныя паселішчы. Найбольш вядомыя з іх — [[Асва (гарадзішча)|Асва]] і [[Рыдала]] на востраве [[Саарэмаа]] і [[Іру (гарадзішча)|Іру]] пад Талінам. З сярэдзіны I тысячагоддзя да н.э. развіваюцца сухапутныя і марскія кантакты з суседзямі. Гэты перыяд вядомы ў археалогіі як {{нп5|культура каменных могільнікаў||ru|Культура каменных могильников}}&lt;ref&gt;{{З ВСЭ|http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/92727/Каменные/Каменные_могильники|Каменныя могільнікі}}&lt;/ref&gt;. У першыя стагоддзі нашай эры асновай гаспадаркі становіцца [[земляробства]], у другой палове I тысячагоддзя шырокае распаўсюджанне атрымала [[Ралля|ворыўнае]] земляробства з выкарыстаннем быдла ў якасці цяглавой сілы&lt;ref&gt;{{кніга|частка=Первобытнообщинный строй|загаловак=Советская Эстония. Энциклопедический справочник|месца=Таллин|выдавецтва=Валгус|год=1979}}&lt;/ref&gt;.

Назва «''Эстонія''» можа паходзіць ад слова «''Aestii''», якое ўпершыню згадваецца рымскім гісторыкам [[Публій Карнелій Тацыт|Тацытам]] у [[98]] годзе н.э. у трактаце «[[Германія (Тацыт)|Пра паходжанне германцаў і месцазнаходжанне Германіі]]»&lt;ref name=&quot;the_uralic_language_family_facts_myths_and_statistics&quot;&gt;{{Cite book| last = Marcantonio| first = Angela.| title = The Uralic language family: facts, myths and statistics| year = 2002| publisher = Blackwell| location = Oxford, UK
| isbn = 0-631-23170-6| url = http://books.google.com/?id=Cp-tB08yd2EC&amp;pg=PA21| pages = 21–23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Collinder B.|загаловак=An Introduction to the Uralic Languages|выдавецтва=University of California Press|год=1975|pages=12|allpages=167}}&lt;/ref&gt;. Так, паводле яго слоў, германцы называлі народы, якія жылі на паўночны ўсход ад ракі [[Вісла|Віслы]]. Палітолаг {{нп5|Рэйн Таагепера||en|Rein Taagepera}} адзначае, што эстонцы з’яўляюцца карэнным народам, якія на працягу некалькіх тысячагоддзяў пражываў на гэтай зямлі{{sfn|Taagepera|1993|p=13}}. [[Эстонская мова]] паводле паходжання адносіцца да [[Фіна-ўгорскія мовы|фіна-ўгорскай групы]]&lt;ref name=&quot;brit50985&quot;&gt;{{britannica-link|50985|Baltic states. Introduction. Early Middle Ages. The conquest of Estonia and Latvia}}&lt;/ref&gt;, [[Прыбалтыйска-фінскія народы|плямёны]]-носьбіты гэтых моў з’явіліся на тэрыторыі цяперашняй Эстоніі ў выніку міграцыі з усходу і поўначы прыкладна ў 3300-3200 гадах да н.э.&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Жеребцов И. Л.|загаловак=Климат в древней истории финно-угорских народов|спасылка=http://cyberleninka.ru/article/n/klimat-v-drevney-istorii-finno-ugorskih-narodov|выданне=Известия Коми научного центра УРО РАН|месца=Сыктывкар|год=2010|выпуск=1|старонкі=87-92}}&lt;/ref&gt;

[[Файл:Ancient Estonian counties.png|thumb|300px|Мааканды на тэрыторыі Эстоніі напачатку XIII стагоддзя.]]
[[XI]] стагоддзе стала пераломным момантам у характары засялення Эстоніі: мноства старых гарадзішчаў-паселішчаў было закінута, але былі пабудаваны новыя і больш магутныя. Узраслі колькасць насельніцтва і плошчы земляробства. Да канца [[Жалезны век|жалезнага веку]] сфарміравалася сістэма адміністрацыйнага падзелу. Асноўнай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкай у старажытнай Эстоніі былі ''кіхельканды'', якіх налічвалася агулам каля 45. Яны складаліся з вакавых акруг, у якія ўваходзілі ад некалькіх дзясяткаў да сотні сяліб (сямейных фермаў). Кіхельканды аб’ядноўваліся ў ''мааканды''. Да пачатку [[XIII]] стагоддзя іх было восем: [[Вірумаа]], [[Ляанемаа]], [[Равала]], [[Саарэмаа]], [[Сакала (гістарычная вобласць)|Сакала]], [[Угандзі (гістарычная вобласць)|Угандзі]], [[Хар’юмаа]], [[Ярвамаа]]&lt;ref name=&quot;estonika2&quot;&gt;{{cite web|author=Крийска А.,  Тваури А.|datepublished=15.03.2010|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/9000_%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%BE_%D0%BD%D1%8D_-_%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE_1200_%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%BD%D1%8D_%D0%94%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%85%D0%B0/%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%B2%D0%B5%D0%BA/|title=Железный век|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2013-9-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615000337/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/9000_%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%BE_%D0%BD%D1%8D_-_%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE_1200_%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%BD%D1%8D_%D0%94%D0%BE%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BF%D0%BE%D1%85%D0%B0/%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%B2%D0%B5%D0%BA/|archive-date=15 чэрвеня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Артыкул [http://www.vedu.ru/bigencdic/35481/ Мааканд], [[Вялікі энцыклапедычны слоўнік]]&lt;/ref&gt;. Асноўнай сацыяльна-эканамічнай адзінкай была сямейная ферма{{sfn|Taagepera|1993|p=14}}. Да X—XIII стагоддзяў склалася [[Феадалізм|раннефеадальная]] структура грамадства, дзе на чале зямель стаялі старэйшыны і правадыры ваенных дружын&lt;ref name=&quot;Embassy&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.estemb.ru/estonija/istorija/aid-101|title=Даты эстонскай гісторыі|publisher=Пасольства Эстоніі ў Маскве|access-date=2013-9-27|archive-date=6 студзеня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106151153/http://www.estemb.ru/estonija/istorija/aid-101|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Культура гэтага перыяду знайшла адлюстраванне ў эпасе [[Калевіпаэг]]&lt;ref name=&quot;brit50985&quot;/&gt;.

Каля [[1030]] года адбыўся паход князя [[Яраслаў Уладзіміравіч Мудры|Яраслава Мудрага]] ў эстонскія землі. Вынікам паходу было заснаванне горада Юр’еў ([[Тарту]]). У 1061 годзе мясцовыя плямёны адбілі горад{{sfn|Miljan|2004|p=1}}. У далейшым эсты з аднаго боку і пскавіцяне з наўгародцамі з іншага здзяйснялі да пачатку [[XIII]] стагоддзя ўзаемныя набегі{{sfn|Tuchtenhagen|2005|s=8}}&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.histrodamus.ee/?event=Show_event&amp;event_id=2379&amp;layer=146&amp;lang=rus#2379|title=Адносіны са Старажытна-Рускай дзяржавай|work=Histrodamus|publisher=НКА Цэнтр Жывой Гісторыі Эстоніі|access-date=2014-4-1}}&lt;/ref&gt;. Аналагічныя канфлікты адбываліся ў эстаў са скандынаўскімі [[Вікінгі|вікінгамі]] з IX стагоддзя&lt;ref name=&quot;brit50985&quot;/&gt;{{sfn|СИЭ|1976|с=603-606}}.

== Сярэднявечча ==
{{main|Сярэднявечная Эстонія}}
[[Сярэднявечча]]м у Эстоніі лічыцца перыяд з пачатку [[XIII стагоддзе|XIII стагоддзя]] і да другой паловы [[XVI]] стагоддзя, гэта значыць з пачатку распаўсюджання [[хрысціянства]] і да [[Лівонская вайна|Лівонскай вайны]]&lt;ref&gt;{{cite web|author=Кала Т.|datepublished=06.10.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1200-1558_%D0%B3%D0%B3_%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D0%B5_%D0%B2_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8/|title=Источники|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2013-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614210337/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1200-1558_%D0%B3%D0%B3_%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D0%B5_%D0%B2_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B8/|archive-date=14 чэрвеня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Хрысціянства прыйшло ў Эстонію значна пазней, чым у іншыя краіны Еўропы. Спачатку на гэтай тэрыторыі з’явіліся [[Місіянерства|місіянеры]], затым пачалася ваенная экспансія, якую падтрымлівалі разрозненыя сілы: [[Рымская курыя|папская курыя]], Гамбургска-Брэменскія [[архібіскуп]]ы, [[Тэўтонскі ордэн]], [[Дацкае каралеўства|Дацкае]] і [[Шведскае каралеўства|Шведскае каралеўствы]]. Першыя спробы папскіх місіянераў перавярнуць эстаў у хрысціянства пачаліся ўжо ў 1170-я гады, але поспеху не мелі&lt;ref name=&quot;livon&quot;&gt;{{cite web|author=Кала Т.|datepublished=06.10.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1200-1558_%D0%B3%D0%B3_%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D0%B5_%D0%B2_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8/%D0%97%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/|title=Завоевания и формирование нового административного деления|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2013-10-1|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615000841/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1200-1558_%D0%B3%D0%B3_%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D0%B5_%D0%B2_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8/%D0%97%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B8_%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/|archive-date=15 чэрвеня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Заваяванне Эстоніі крыжакамі ===
[[Файл:Ливонская Конфедерация 1260.png|thumb|300px|Дацкая Эстляндыя і Лівонская канфедэрацыя.]]
{{Галоўная|Дацкая Эстляндыя|Лівонскі ордэн}}
У [[XII]] стагоддзі пачаўся [[Лівонскі крыжовы паход]]. Да эстонскай зямлі крыжакі дабраліся да 1206—1208 гадоў. У [[1217]] годзе эсты пацярпелі паражэнне ў [[Бітва пры Вільяндзі|бітве пры Вільяндзі]], у якім загінуў старэйшына [[Лембіту]]{{sfn|Miljan|2004|p=2-3}}&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Вареп Э. Ф., Тармисто В. Ю.|загаловак=Эстония|адказны=М. И. Ростовцев|месца=М.|выдавецтва=Мысль|год=1967|старонкі=189|старонак=253}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;brit261372&quot;&gt;{{britannica-link|193535/Estonia/261372/Cultural-institutions#toc129513|Estonia. German conquest}}&lt;/ref&gt;.

У [[1219]] годзе дацкі кароль [[Вальдэмар II]] заваяваў [[Паўночная Эстонія|Паўночную Эстонію]], перамогшы эстаў у [[Бітва пры Лінданісэ|бітве пры Лінданісэ]]. Нямецкі [[Ордэн мечнікаў]] заваяваў Паўднёвую Эстонію да [[1224]] года і востраў [[Саарэмаа]] (Эзэль) да [[1227]] года. У выніку, гэтыя землі трапілі пад уладу [[Лівонскі ордэн|Лівонскага ордэна]]&lt;ref name=&quot;brit50985&quot;/&gt;. Фарміраванне новай адміністрацыйнай сістэмы на заваяваных землях працягвалася да канца XIII стагоддзя&lt;ref name=&quot;livon&quot;/&gt;. Асноўнымі прычынамі паражэння сталі колькасная і ваенна-тэхнічная перавагі праціўніка, а таксама адсутнасць цэнтралізаванай палітычнай улады ў эстаў{{sfn|Taagepera|1993|p=18}}{{sfn|СИЭ|1976|с=607-608}}.

На заваяваных ордэнам землях былі створаны [[Эзэль-Вікскае біскупства|Эзэль-Вікскае]] (Саарэ-Ляэнескае) і [[Дэрпцкае біскупства|Дэрпцкае]] (Тартускае) біскупствы. Паўночная частка Эстоніі ўваходзіла ў склад дацкага каралеўства&lt;ref name=&quot;brit50985&quot;/&gt;. У [[1240]] годзе дацкі кароль дараваў землі для стварэння Талінскага біскупства. Пасля пераўтварэння Рыжскага біскупства ў архібіскупства ў [[1251]] годзе Дэрпцкае і Эзэль-Вікскае біскупствы перайшлі ў падпарадкаванне да Рыжскага архібіскупа. Талінскі біскуп падпарадкоўваўся архібіскупу [[Лунд]]а і свецкай улады на сваёй тэрыторыі не меў&lt;ref name=&quot;livon&quot;/&gt;.

Канфлікты новых улад з мясцовым насельніцтвам прывялі да паўстанняў, самым вядомым з якіх стала [[паўстанне Юр’евай ночы]] ў [[Дацкая Эстляндыя|Дацкай Эстляндыі]] ў [[1343]] годзе{{sfn|Miljan|2004|p=5}}. [[Датчане]] не змаглі самастойна справіцца з ім і пазвалі па дапамогу [[Тэўтонскі ордэн]]. У далейшым праз рост унутраных праблем [[29 жніўня]] [[1346]] года дацкі кароль [[Вальдэмар IV Атэрдаг]] прадаў дацкую частку Эстляндыі [[Вялікія магістры тэўтонскія|вялікаму магістру Тэўтонскага ордэна]] [[Генрых Дуземер|Генрыху Дуземеру]] за 19 тысяч сярэбраных кёльнскіх марак{{sfn|Miljan|2004|p=6}}, а апошні перадаў Эстляндыю [[Ландмайстры Тэўтонскага ордэна ў Лівоніі|ландмайстру Тэўтонскага ордэна ў Лівоніі]] [[Госвін фон Херыке|Госвіну фон Херыке]]{{sfn|Tuchtenhagen|2005|s=24}}&lt;ref name=&quot;brit261372&quot;/&gt;{{sfn|СИЭ|1976|с=609}}.

=== Нямецкае кіраванне ===
У рэгіёне была сфарміравана [[Феадалізм|феадальная сістэма]]. Феадаламі былі нямецкія рыцары, біскупы і нешматлікія эстонскія старэйшыны, якія хутка анямечыліся. Правы сялян паслядоўна абмяжоўваліся ажно да ўвядзення прыгоннага права к [[XVI]] стагоддзю&lt;ref name=&quot;krugosvet1&quot;&gt;[http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/ESTONIYA.html?page=0,5 Эстонія] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131007050807/http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/ESTONIYA.html?page=0,5 |date=7 кастрычніка 2013 }} ў энцыклапедыі «[[Кругасвет]]»&lt;/ref&gt;{{sfn|СИЭ|1976|с=609}}. У [[1550]] годзе натуральныя падаткі дасягнулі 25 %, а першы выпадак продажу селяніна асобна ад зямлі датуецца [[1495]] годам{{sfn|Taagepera|1993|p=19}}.

Уся адміністрацыйная і судовая ўлада знаходзілася ў руках нямецкіх магістратаў. У гарадах утварыліся купецкія гільдыі і цэхі рамеснікаў. [[Рэваль]], [[Дэрпт]], [[Пернау]] і [[Фелін]] уваходзілі ў [[Ганзейскі саюз]]. Самі ж эстонцы, якія складалі каля 80 % насельніцтва, заставаліся сялянамі і не мелі асабістай свабоды да скасавання прыгоннага права ў [[1816]]—[[1819]] гадах&lt;ref name=&quot;krugosvet1&quot;/&gt;. У XIV стагоддзі існавалі істотныя рознагалоссі паміж буйнымі феадаламі Лівоніі, якія прыводзілі да ўзброеных сутыкненняў{{sfn|СИЭ|1976|с=609-610}}. У XV стагоддзі адбылася кансалідацыя саслоўяў і ўрэгуляванне адносін паміж імі&lt;ref&gt;{{cite web|author=Кала Т.|datepublished=08.10.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1200-1558_%D0%B3%D0%B3_%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D0%B5_%D0%B2_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8/%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%8F_%D0%9B%D0%B8%D0%B2%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B2_XV_%D0%B2_%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%2C_%D0%B4%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%2C_%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B5/|title=Старая Ливония в XV в. Аристократия, духовенство, крестьяне|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2014-4-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614183539/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1200-1558_%D0%B3%D0%B3_%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D0%B5_%D0%B2_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8/%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%8F_%D0%9B%D0%B8%D0%B2%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B2_XV_%D0%B2_%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%2C_%D0%B4%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%2C_%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B5/|archive-date=14 чэрвеня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Архітэктурнае аблічча гарадоў, асабліва Таліна (у розныя часы называўся таксама Калывань, Лінданісэ і Рэвель&lt;ref&gt;[[Назвы Таліна]]&lt;/ref&gt;) з яго сярэдневяковай [[Гатычная архітэктура|готыкай]], фарміравалася пад моцным уплывам заходняй і паўночнаеўрапейскай («ганзейскай») архітэктуры. Насельніцтва Эстоніі ў [[1550]] годзе склала каля 250 тысяч чалавек, з якіх прынамсі 6 % жылі ў гарадах, у тым ліку 8000 у Таліне і 6000 у Тарту{{sfn|Taagepera|1993|p=19}} Гарады Эстоніі адыгрывалі істотную ролю ў гандлі паміж рускімі гарадамі і Захадам{{sfn|СИЭ|1976|с=610}}. Першая ў Эстоніі [[бібліятэка]] была заснавана ў Таліне ў [[1552]] годзе{{sfn|Miljan|2004|p=7}}.

Існуюць рознагалоссі наконт дачынення [[Каталіцтва|каталіцкай царквы]] да эстонскага насельніцтва. Энцыклапедыя «[[Кругасвет]]» піша, што «каталіцкая вера мела слабае распаўсюджанне сярод эстонцаў, бо царква не праяўляла цікавасці да іх мовы і культуры»&lt;ref name=&quot;krugosvet1&quot;/&gt;. Энцыклапедыя «[[Эстоніка]]», насупраць, сцвярджае, што «каталіцкая царква, ва ўсякім разе, у гарадах праяўляла вялікую ўвагу да так званых „нянемцаў“ (эстонцаў)». Ва ўсіх талінскіх цэрквах і манастырах, акрамя нямецкай, чыталіся пропаведзі і на [[эстонская мова|эстонскай]]. Сярод сялян былі распаўсюджаны язычніцкія звычаі, пераплеценыя з каталіцкімі абрадамі. К XVI стагоддзю жыхары Эстоніі сталі карыстацца хрысціянскімі імёнамі, якія прыйшлі на змену старажытным эстонскім&lt;ref&gt;{{cite web|author=Кала Т.|datepublished=08.10.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1200-1558_%D0%B3%D0%B3_%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D0%B5_%D0%B2_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8/%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%B5_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D0%B2_XIV%E2%80%94XV_%D0%B2%D0%B2_%D0%A6%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B6%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D1%8C_%D0%B2_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%85/|title=Развитие городов в XIV—XV вв. Церковная жизнь в городах|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2014-4-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615001536/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1200-1558_%D0%B3%D0%B3_%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D0%B5_%D0%B2_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8/%D0%A0%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%B5_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%B2_%D0%B2_XIV%E2%80%94XV_%D0%B2%D0%B2_%D0%A6%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B6%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D1%8C_%D0%B2_%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%85/|archive-date=15 чэрвеня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Рух [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]], пачатак якой быў пакладзены [[Марцін Лютэр|Марцінам Лютэрам]] у [[Германія|Германіі]] ([[1517]] г.), атрымаў шырокае распаўсюджанне на тэрыторыі сучаснай Эстоніі. Асновай Рэфармацыі ў Эстоніі паслужылі эканамічныя супярэчнасці гарадоў як гандлёвых цэнтраў з аднаго боку і Ордэна і рыцарства з другога. [[Лютэранства|Лютэранскія]] прапаведнікі пачалі сваю рэгулярную дзейнасць у Таліне і Тарту вясною [[1524]] года. Восенню таго ж года выбухнулі беспарадкі, у якіх гараджане (галоўным чынам просты люд і маладыя купцы) у [[Іканаборства|іканаборстве]] руйнавалі не толькі прыходскія цэрквы і манастыры, але і жыллё духавенства&lt;ref&gt;{{cite web|datepublished=2010 |url=http://www.histrodamus.ee/?event=Show_event&amp;event_id=2401&amp;layer=146&amp;lang=rus#2401 |title=Рэфармацыя ў Эстоніі |work=Histrodamus|publisher=НКА Цэнтр Жывой Гісторыі Эстоніі|access-date=2014-4-15}}&lt;/ref&gt;. У сельскай мясцовасці ўкараненне лютэранства адбывалася значна больш павольна і нават у XVIII стагоддзі сельскія лютэранскія святары скардзіліся на прыхільнасць сваіх вернікаў да каталіцкіх абрадаў&lt;ref&gt;{{cite web|author=Кала Т.|datepublished=08.10.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1200-1558_%D0%B3%D0%B3_%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D0%B5_%D0%B2_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8/%D0%A0%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B6%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D1%8C_%D0%B2_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B5_%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F/|title=Религиозная жизнь в конце Средневековья. Реформация|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2014-4-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614220110/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1200-1558_%D0%B3%D0%B3_%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D0%B5_%D0%B2_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8/%D0%A0%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B6%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D1%8C_%D0%B2_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B5_%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F/|archive-date=14 чэрвеня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Адным з патрабаванняў Рэфармацыі было правядзенне набажэнства на мовах мясцовых народаў, што стала прычынай выдання ў Германіі першых кніг на эстонскай мове ([[1525]] г. ці [[1535]] г.)&lt;ref name=&quot;Embassy&quot;/&gt;{{sfn|Taagepera|1993|p=22}}{{sfn|СИЭ|1976|с=610}}.

== Эстонія ў Новы час ==

=== Лівонская вайна ===
[[Файл:Siege of Narva 1558.jpg|thumb|300px|Узяцце [[Горад Нарва|Нарвы]] [[Іван Грозны|Іванам Грозным]].]]
У XVI стагоддзі [[Лівонская канфедэрацыя]], [[Рускае царства]], [[Вялікае Княства Літоўскае]], Шведскае і Дацкае каралеўствы ўступілі ў буйны і працяглы канфлікт за тэрыторыі, сярод якіх была і тэрыторыя сучаснай Эстоніі. Гэты канфлікт, які доўжыўся з [[1558]] па [[1583]] гады, атрымаў назву [[Лівонская вайна]]. Вынікам канфлікту быў распад Лівонскай канфедэрацыі, Эстонія была падзелена паміж Швецыяй і Вялікім Княствам Літоўскім, праз паўстагоддзя Паўднёвая Эстонія таксама была перададзена Швецыі&lt;ref name=&quot;Embassy&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=[[Уладзімір Дарафеевіч Каралюк|Королюк В. Д.]]|загаловак=Ливонская война: к истории внешней политики Русского централизованного государства во 2-й половине XVI века|выдавецтва=АН СССР|год=1954|М.}}&lt;/ref&gt;.

Да пачатку [[Лівонская вайна|Лівонскай вайны]] ([[1558]]—[[1583]] гг.) насельніцтва на тэрыторыі сучаснай Эстоніі складала ад 250 000 да 300 000 чалавек. На пачатковым этапе вайны [[Лівонская канфедэрацыя]] апынулася не ў стане супрацьстаяць рускім войскам, была хутка разгромлена і ўжо ў [[1561]] годзе спыніла існаванне, перадаўшы свае землі [[ВКЛ]]. Акрамя таго, у [[1559]] годзе Данія купіла востраў [[Эзэль]] і частку тэрыторыі сучаснай заходняй Эстоніі. Дацкі кароль аддаў гэтыя землі ў валоданне герцага [[Магнус (кароль Лівоніі)|Магнуса Гольштэйна]]. Аднак знайшліся і іншыя прэтэндэнты на «лівонскую спадчыну». [[Рэвель]] у [[1561]] годзе добраахвотна прыняў пратэкцыю Швецыі, і адначасова шведскае падданства прыняло рыцарства [[Хар’юмаа]], [[Ярвамаа]] і [[Вірумаа]]. У [[1561]] годзе тэрыторыя Дэрпцкага біскупства была захоплена войскамі [[Рускае царства|Рускага царства]]&lt;ref name=&quot;estonica2&quot;&gt;{{cite web|author=Кыйв Л.|datepublished=06.10.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1558-1710_%D0%B3%D0%B3_%D0%92_%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B5_%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0/%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%2C_%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%2C_%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B8_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D0%B8%D0%B7-%D0%B7%D0%B0_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8/|title=Шведские, датские, русские и польские войны из-за Эстонии/|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2013-9-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614223038/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1558-1710_%D0%B3%D0%B3_%D0%92_%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B5_%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0/%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%2C_%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5%2C_%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B8_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D0%B8%D0%B7-%D0%B7%D0%B0_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8/|archive-date=14 чэрвеня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У [[1561]] годзе шведская армія высадзілася ў Рэвелі і ўзяла пад кантроль паўночную частку сярэдневяковай [[Лівонія|Лівоніі]]. Не прызнаючы шведскіх захопаў, Данія і [[Рэч Паспалітая]] (да якіх далучыўся і Вольны горад Любек) у [[1563]] годзе пачалі супраць шведаў — гэтак званую, [[Паўночная сямігадовая вайна|Скандынаўскую сямігадовую вайну]], якая працягвалася да [[1570]] года. У выніку кааліцыі [[Штэцінскі мір|не ўдалося]] адняць шведскія ўладанні ў Эстляндыі.

У [[1570]] годзе на землях Лівонскай канфедэрацыі цар [[Іван IV Грозны]] стварыў [[Лівонскае каралеўства]] на чале з дацкім прынцам, герцагам Магнусам — [[Васалітэт|васалам]] Рускага царства. Падчас Лівонскай вайны рускія войскі двойчы бралі ў аблогу Рэвель (у [[1570]] г. і ў [[Аблога Рэвеля (1577)|1577 годзе]]), але ўзяць не змаглі. Да моманту заканчэння Лівонскай вайны насельніцтва на тэрыторыі сучаснай Эстоніі скарацілася да 120—140 тыс. чалавек. Расія саступіла ўсе захопленыя ў Лівоніі тэрыторыі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (дагавор падпісаны ў [[1582]] годзе) і Швецыі (дагаворы [[1583]] і [[1595]] гадоў){{sfn|Taagepera|1993|p=22}}.

=== Падзел тэрыторыі ===
[[Файл:Tallinn Olearius.jpg|500px|thumb|Талін у 1630-я гады. Гравюра [[Адам Алеарый|Адама Алеарыя]].]]
З моманту раздзела Лівоніі паміж ВКЛ і Швецыяй і да пачатку XX стагоддзя [[Эстляндыя]]й ({{lang-et|Eestimaa}}) называлі толькі паўночную частку сучаснай тэрыторыі краіны, паўднёвая ж называлася Ліфляндыяй&lt;ref&gt;{{cite web|author=Кыйв Л.|datepublished=26.11.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1558-1710_%D0%B3%D0%B3_%D0%92_%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B5_%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0/%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2C_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83_%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D1%86%D0%B8%D0%B5%D0%B9%2C_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%B5%D0%B9_%D0%B8_%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B9/|title=Эстония, разделенная между Швецией, Польшей и Данией|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2013-10-4|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614205214/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1558-1710_%D0%B3%D0%B3_%D0%92_%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B5_%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0/%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2C_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83_%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D1%86%D0%B8%D0%B5%D0%B9%2C_%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%88%D0%B5%D0%B9_%D0%B8_%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B9/|archive-date=14 чэрвеня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Напачатку XVII стагоддзя барацьба за Прыбалтыку паміж Швецыяй і Рэччу Паспалітай працягнулася. Па ўмовах [[Альтмаркскае перамір’е|Альтмаркскага перамір’я]] [[1629]] года, якое завяршыла яе, да Швецыі адышла цалкам уся Ліфляндыя (уключала сучасную паўднёвую Эстонію і паўночную [[Латвія|Латвію]]). Пасля паражэння ў вайне [[1643]]—[[1645]] гадоў Данія саступіла кантроль над Эзэлем, у выніку чаго Швецыя авалодала ўсёй сучаснай тэрыторыяй Эстоніі&lt;ref name=&quot;Embassy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;estonica2&quot;/&gt;{{sfn|Taagepera|1993|p=22}}.

=== У складзе Швецыі ===
{{main|Шведская Эстляндыя}}
Шведскае панаванне аспрэчвалася [[Рэч Паспалітая|Рэччу Паспалітай]] у [[Шведскі патоп|вайне 1654—1660 гадоў]] і Рускім царствам у [[Руска-шведская вайна (1656—1658)|вайне 1656—1658 гадоў]], але Швецыя захавала свае пазіцыі ў Эстляндыі да канца стагоддзя. Насельніцтва Эстляндыі аднавілася да 400 000 чалавек. Немцы, якія страцілі палітычную ўладу, заставаліся кіруючым сацыяльна-эканамічным класам{{sfn|Taagepera|1993|p=22}}. На тэрыторыі Эстоніі былі створаны Эстляндская і Ліфляндская губерні&lt;ref&gt;{{cite web|author=Кыйв Л.|datepublished=08.10.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1558-1710_%D0%B3%D0%B3_%D0%92_%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B5_%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0/%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B2_%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B5_%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_1629_%E2%80%941710_%D0%B3%D0%B3/|title=Эстония в составе Шведского королевства. 1629 —1710 гг.|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2014-5-3|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614175337/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1558-1710_%D0%B3%D0%B3_%D0%92_%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B5_%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0/%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B2_%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B5_%D0%A8%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_1629_%E2%80%941710_%D0%B3%D0%B3/|archive-date=14 чэрвеня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Сферай, дзе шведскае кіраванне аказала максімальны ўплыў на Эстонію, была адукацыя. З канца XVII стагоддзя атрымала распаўсюджванне школьнае навучанне на эстонскай мове. У [[1632]] годзе на 4 гады раней за [[Гарвардскі ўніверсітэт|Гарвард]] быў заснаваны [[Тартускі ўніверсітэт|Дэрпцкі (Тартускі) універсітэт]]. У [[1684]] годзе пры падтрымцы шведскай каралеўскай улады каля Дэрпта была адкрыта настаўніцкая семінарыя, дзе выкладаў [[Бенгт Готфрыд Фарселіус]], пашырылася выданне кніг на эстонскай мове{{sfn|Taagepera|1993|p=25-26}}.

У гады Вялікага Голаду ([[1695]]—[[1697]]) праз неўрадлівыя гады насельніцтва скарацілася прыблізна на 70 000 чалавек. Найбуйнейшымі з гарадоў былі Талін, Дэрпт, [[Нарва]], [[Курэсаарэ|Арэнсбург]], Пернау, Фелін.

Да [[XVII]] стагоддзя асновай эканомікі Эстоніі служыў гандаль. У сілу выгоднага тэрытарыяльнага размяшчэння праз Талін і [[Нарва|Нарву]] праходзілі тавары з [[Еўропа|Еўропы]] ў Расію і назад. [[Нарва (рака)|Рака Нарва]] забяспечвала сувязь з Расіяй: [[Пскоў|Псковам]], [[Ноўгарад]]ам, [[Масква|Масквой]]. Асноўная колькасць арыстакратаў-землеўладальнікаў у Эстоніі складалі немцы і шведы. У [[1671]] годзе быў прыняты закон, які дазваляў вяртанне беглых сялян, а таксама іх запіс у прыгонных кнігах. У Сярэднявеччы Эстонія з’яўлялася буйным пастаўшчыком збожжа ў паўночныя краіны. Толькі ў XVII стагоддзі пачалася індустрыялізацыя здабыўных галін і дрэваапрацоўкі. Абмеркаванне магчымай адмены прыгоннага права выклікала хваляванне буйных нямецкіх землеўладальнікаў{{sfn|Taagepera|1993|p=25}}.

Напачатку [[XVIII]] стагоддзя інтарэсы [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ў Балтыйскім рэгіёне сутыкнуліся з інтарэсамі Швецыі. [[Паўночная вайна]] ([[1700]]—[[1721]] гг.) завяршылася [[капітуляцыя]]й Швецыі і [[Капітуляцыя Эстоніі і Лівоніі|далучэннем]] у [[1710]] годзе Эстляндыі і [[Ліфляндыя|Ліфляндыі]] да Расійскай імперыі, што было афіцыйна замацавана [[Ніштацкі мір|Ніштацкім мірным дагаворам]] [[1721]] года. Звычайныя для таго часу рабаванні і забойствы былі ўзмоцнены царскім загадам ужывання тактыкі «[[Тактыка выпаленай зямлі|выпаленай зямлі]]» і дэпартацыяй мясцовага насельніцтва{{sfn|Taagepera|1993|p=26}}{{sfn|Miljan|2004|p=169}}.

=== У складзе Расійскай імперыі ===
[[Файл:Tartu university.jpg|300px|thumb|злева|Галоўны будынак Тартускага ўніверсітэта.]]
На тэрыторыі сучаснай паўночнай Эстоніі была ўтворана [[Рэвельская губерня]] (з [[1783]] г. — [[Эстляндская губерня]]), а сучасная паўднёвая Эстонія разам з сучаснай паўночнай Латвіяй утварылі [[Ліфляндская губерня|Ліфляндскую губерню]]. Пасля далучэння эстляндскіх земляў да Расійскай імперыі [[Пётр I]] аднавіў правы нямецкай арыстакратыі, часткова страчаныя ёй пры шведскім кіраванні&lt;ref name=&quot;estonica-ri&quot;/&gt;. Калі ў Швецыі ўзровень адукацыі нямецкага дваранства лічыўся нармальным, то ў Расіі ён вызнаваўся за вельмі высокі, таму остзейскія немцы сталі кадравым рэзервам вышэйшых чыноўнікаў імперыі. Сяляне ж, насупраць, былі канчаткова запрыгонены{{sfn|Taagepera|1993|p=27}}&lt;ref name=&quot;Russian hegemony&quot;/&gt;. У гэты перыяд склаўся, гэтак званы, «[[остзейскі асобы парадак]]», якім вызначаліся адносіны паміж дзвюма губернямі і Расійскай імперыяй. За нямецкім дваранствам былі замацаваны адміністрацыйная і судовая ўлады, мясцовай евангелічна-лютэранскай царквы была прадстаўлена поўная свабода нароўні з [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквой]], якая панавала ў імперыі &lt;ref&gt;{{cite web |author=Юрйо И. |datepublished=25.10.2009 |url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1710-1850_%D0%B3%D0%B3_%D0%9E%D1%81%D1%82%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%BA/%D0%9E%D1%81%D1%82%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%BA/ |title=Остзейский особый порядок |publisher=[[Эстоника]] |access-date=2014-6-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150222005516/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1710-1850_%D0%B3%D0%B3_%D0%9E%D1%81%D1%82%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%BA/%D0%9E%D1%81%D1%82%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%BA/ |archive-date=22 лютага 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

За час [[Паўночная вайна|Паўночнай вайны]] і эпідэміі чумы [[1710]]—[[1711]] гадоў насельніцтва Эстляндыі паменшылася да 150—170 тыс. чалавек, але неўзабаве пачало імкліва расці і да [[1765]] года дасягнула 400 000 чалавек&lt;ref name=&quot;brit261372&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;estonica-ri&quot;&gt;{{cite web|author=Юрйо И.|datepublished=25.10.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1710-1850_%D0%B3%D0%B3_%D0%9E%D1%81%D1%82%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%BA/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%3A_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B8_%D1%81%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2/|title=Население: этнический и сословный состав|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2013-9-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614165820/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1710-1850_%D0%B3%D0%B3_%D0%9E%D1%81%D1%82%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%BA/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%3A_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B8_%D1%81%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2/|archive-date=14 чэрвеня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У [[1739]] годзе на эстонскай мове была ўпершыню выдадзена [[Біблія]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%A2%D0%B8%D1%82%D1%83%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%B8_%D0%BD%D0%B0_%D1%8D%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC_%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B5%2C_%D0%B2%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B4%D1%88%D0%B5%D0%B9_%D0%B2_1739_%D0%B3/|title=Титульный лист первой библии на эстонском языке, вышедшей в 1739 г.|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2014-4-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150607141723/http://www.estonica.org/ru/%D0%A2%D0%B8%D1%82%D1%83%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%B8_%D0%BD%D0%B0_%D1%8D%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC_%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B5%2C_%D0%B2%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B4%D1%88%D0%B5%D0%B9_%D0%B2_1739_%D0%B3/|archive-date=7 чэрвеня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Да канца XVIII стагоддзя больш за палову эстонскага насельніцтва губерні ўмела чытаць. Да канца XIX стагоддзя пісьменнасць была амаль пагалоўнай&lt;ref name=&quot;Russian hegemony&quot;&gt;{{britannica-link|50985/Baltic-states/253374/Russian-hegemony|Baltic states. Russian hegemony}}&lt;/ref&gt;. Важны ўплыў на духоўнае развіццё эстонскіх сялян аказалі рэлігійныя рухі [[піетызм]]у і брацтва [[Мараўская царква|гернгутэраў]]&lt;ref&gt;{{cite web|author=Юрйо И.|datepublished=25.10.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1710-1850_%D0%B3%D0%B3_%D0%9E%D1%81%D1%82%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%BA/%D0%92%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%BF%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B0_%D0%B8_%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%82%D0%B2/|title=Влияния пиетизма и братств|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2014-6-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20150619031043/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1710-1850_%D0%B3%D0%B3_%D0%9E%D1%81%D1%82%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%BA/%D0%92%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%BF%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B0_%D0%B8_%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%81%D1%82%D0%B2/|archive-date=19 чэрвеня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, а затым нямецкае [[Эпоха Асветніцтва|Асветніцтва]]. Дзеячы Асветніцтва крытыкавалі прыгоннае права і выступалі за паляпшэнне сістэмы адукацыі&lt;ref&gt;{{cite web|author=Юрйо И.|datepublished=25.10.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1710-1850_%D0%B3%D0%B3_%D0%9E%D1%81%D1%82%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%BA/%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B8_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%B0%D0%B1%D1%81%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC/|title=Просвещение и просвещенный абсолютизм|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2014-6-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222010146/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1710-1850_%D0%B3%D0%B3_%D0%9E%D1%81%D1%82%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%BA/%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B8_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%B2%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%B0%D0%B1%D1%81%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%82%D0%B8%D0%B7%D0%BC/|archive-date=22 лютага 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Да [[1790]] г. насельніцтва Эстляндскай губерні налічвала каля 500 тыс. чалавек. Вырасла і гарадское насельніцтва ([[1782]] г.): Рэвель — 10 700, Дэрпт — 3400, Нарва — 3000, Пернаў (Пярну) — 2000. У першай палове [[XIX]] стагоддзя немцы складалі 40—50 % гараджан, і толькі 20—40 % з’яўляліся эстонцамі. Асноўнай мовай справаводства ў гарадах і на губернскім узроўні была нямецкая&lt;ref name=&quot;Embassy&quot;/&gt;.

У [[1802]] годзе зноў адкрыўся заснаваны ў [[1632]] годзе [[Тартускі ўніверсітэт|Дэрпцкі ўніверсітэт]], дзверы якога былі закрыты падчас Паўночнай вайны&lt;ref name=&quot;Russian hegemony&quot;/&gt;. У тым жа годзе была праведзена рэформа, якая змякчыла [[прыгоннае права]], забяспечыла маёмасныя правы сялян на рухомую маёмасць і стварыла суды для рашэння сялянскіх пытанняў. Скасаванне [[Прыгоннае права|прыгоннага права]] ў Эстляндскай губерні ў [[1816]] г. і ў Ліфляндскай губерні ў [[1819]] г. стала важным крокам на шляху вызвалення сялян, аднак прайшло яшчэ некалькі дзесяцігоддзяў, перш чым яны атрымалі права набываць зямлю ва ўласнасць{{sfn|Taagepera|1993|p=29}}.

У [[1821]] годзе пачынае выходзіць «Сялянскі Штотыднёвік» ({{lang-et|&quot;Marahwa Naddala-Leht&quot;}}) пад рэдакцыяй [[Ота Масінг]]а. У [[1838]] годзе ў Дэрпце было заснавана «Таварыства навукоўцаў Эстоніі», удзельнікамі якога былі такія навукоўцы, як [[Фрыдрых Фельман|Фрыдрых Роберт Фельман]] і [[Фрыдрых Крэйцвальд|Фрыдрых Рэйнхальд Крэйцвальд]]. У [[1843]] годзе пастар [[Эдуард Аарэнс]] стандартызаваў арфаграфію і граматыку эстонскай мовы на аснове фінскай замест выкарыстанай раней германа-лацінскай мадэлі&lt;ref&gt;{{cite web
|author=Kristiina Ross.
|url=http://www.utlib.ee/ekollekt/eeva/index.php?lang=et&amp;do=autor&amp;aid=12
|title=Eduard Ahrens (1803 – 1863)
|publisher=EEVA
|access-date=2014-6-1
|lang=et
}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

Пасля вызвалення сялян іх эканамічнае становішча пагоршылася. Следствам сталі хваляванні, якія выразіліся ў руху за змену спавядання з [[лютэранства]] на [[праваслаўе]], якое прынялі дзясяткі тысяч сялян. Гэта стала прычынай правядзення завяршальнай аграрнай рэформы. Закон [[1849]] года ў Ліфляндыі і [[1856]] года ў Эстляндыі падзяліў землі маёнткаў і дазволіў прадаваць і здаваць зямлю ў арэнду сялянам&lt;ref&gt;{{cite web|author=Юрйо И.|datepublished=25.10.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1710-1850_%D0%B3%D0%B3_%D0%9E%D1%81%D1%82%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%BA/%D0%94%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B7%D0%B0_%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D1%8E%D1%89%D0%B0%D1%8F_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0/|title=Движение за смену вероисповедания и завершающая аграрная реформа|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2014-6-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614192929/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1710-1850_%D0%B3%D0%B3_%D0%9E%D1%81%D1%82%D0%B7%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%8F%D0%B4%D0%BE%D0%BA/%D0%94%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B7%D0%B0_%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D1%8E%D1%89%D0%B0%D1%8F_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0/|archive-date=14 чэрвеня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У [[1863]] годзе сяляне атрымалі дакументы, якія засведчвалі асобу, і права на свабоду перамяшчэння. Да канца [[XIX]] стагоддзя больш за 80 % сялян у населеных эстонцамі паўночных паветах Ліфляндскай і звыш 50 % у Эстляндскай губерні з’яўляліся ўладальнікамі ці арандатарамі зямлі, што спрыяльна адбілася на эканоміцы краіны. Паводле дадзеных [[Перапіс насельніцтва Расійскай імперыі (1897)|перапісу насельніцтва 1897 года]] ў Эстоніі пражывалі {{nobr|958 000 чалавек}}, з іх [[эстонцы]] складалі трохі больш за 90 %, [[рускія]] — 4 % і [[немцы]] — 3,5 %&lt;ref name=&quot;Embassy&quot;/&gt;.

З сярэдзіны XIX стагоддзя ў Эстоніі, як і ў астатняй імперыі, пачалося актыўнае развіццё [[капіталізм]]у. Асноўнай галіной прамысловасці стала [[тэкстыль]]ная вытворчасць, расло машынабудаванне, узнікла цэментавая прамысловасць{{sfn|СИЭ|1976|с=614}}. Але галоўным чынам Эстонія заставалася аграрнай краінай да сярэдзіны XX стагоддзя.

=== Перыяд нацыянальнага абуджэння ===
{|border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;2&quot; style=&quot;float; margin: 5px; width:20%; border: solid 1px #bbb;&quot; align=&quot;right&quot;
|-
| [[Файл:Carl Robert Jakobson.jpg|167px]]
| [[Файл:Jakob Hurt.jpg|150px]]
|-
|colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;&lt;center&gt;Эстонскія нацыянальныя дзеячы&lt;br /&gt;[[Карл Роберт Якабсан]] і [[Якаб Хурт]].&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;
|}
Аграрныя рэформы і развіццё сістэмы адукацыі пры імператары [[Аляксандр II|Аляксандры II]] спрыялі зараджэнню эстонскага нацыянальнага руху&lt;ref name=&quot;krugosvet1&quot;/&gt;. Яскравым прадстаўніком такога руху стаў [[Якаб Хурт]] ([[1839]]—[[1906]] гг.) — заснавальнік нацыянальнай ідэалогіі, які лічыў, што місія руху павінна быць культурнай, а не палітычнай. Больш радыкальны кірунак узначальваўся [[Карл Роберт Якабсан|Карлам Робертам Якабсанам]] ([[1841]]—[[1882]] гг.) — [[педагог]]ам, [[пісьменнік]]ам, [[журналіст]]ам, заснавальнікам першай палітычнай эстонскай газеты «[[Сакала (газета)|Са́кала]]» ({{lang-et|Sakala}}). Сфармуляваная ім палітычная праграма патрабавала роўных правоў для немцаў і эстонцаў. Ён адзначаўся расійскім урадам як галоўны праціўнік [[Балтыйскія немцы|балтыйскіх немцаў]] у Эстляндскай губерні{{sfn|Taylor|2010|p=15-16}}. [[Ёхан Вольдэмар Янсен]] у [[1857]] годзе ўпершыню выкарыстаў у якасці назвы словазлучэнне ''«[[эстонцы|эстонскі народ]]»'' ({{lang-et|eesti rahvas}}), замест ранейшага — ''«народ зямлі»'' ({{lang-et|maarahvas}})&lt;ref name=&quot;emus&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ethnomuseum.ru/rol-intelligencii-u-narodov-pribaltiki|title=Роля нацыянальнай інтэлігенцыі ў фарміраванні этнічнай самасвядомасці народаў Прыбалтыкі|publisher=[[Расійскі этнаграфічны музей]]|access-date=2014-6-1|archive-url=https://web.archive.org/web/20150212175041/http://www.ethnomuseum.ru/rol-intelligencii-u-narodov-pribaltiki|archive-date=12 лютага 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Таварыства эстонскіх пісьменнікаў ([[1872]]—[[1893]] гг.), заснаванае ў Дэрпце, якое аб’ядноўвала эстонскіх інтэлектуалаў, арганізавала збор [[фальклор]]у і этнаграфічных матэрыялаў і іх публікацыю на эстонскай мове. З [[1870]] года пачаў дзейнічаць першы эстонскі тэатр — «[[Ванемуйнэ (тэатр)|Ванемуйнэ]]». У [[1869]] годзе было арганізавана першае [[Эстонскае свята песні|Пеўчае свята]] — фестываль песні, які сабраў больш за тысячу спевакоў і музыкантаў і аўдыторыю звыш за 12 тыс. чалавек. Гэты фестываль, які праходзіць кожныя 4 гады, і сёння з’яўляецца адной з самых вядомых традыцый Эстоніі&lt;ref name=&quot;emus&quot;/&gt;.

У канцы XIX стагоддзя, з прычыны ўзмацнення Германіі, царскі ўрад пачаў праводзіць палітыку зніжэння нямецкага ўплыву, названую палітыкай русіфікацыі{{sfn|Taylor|2010|p=16}}. У [[1882]]—[[1883]] гадах расійскі сенатар [[Мікалай Аўксенцьевіч Манасеін|Мікалай Манасеін]] арганізаваў рэвізію ў прыбалтыйскіх губернях. Рэвізія паказала, што остзейскія немцы дагэтуль пануюць у адміністрацыйных органах, эканамічнай і палітычнай сферах. Былі праведзены рэформы, пасля якіх практычна ўся адміністрацыйная ўлада была сканцэнтравана ў руках рускіх. У [[1888]] годзе па агульнаімперскім узоры была рэарганізавана мясцовая паліцыя, у [[1889]] годзе ў Прыбалтыцы была ўведзена агульнаруская судовая сістэма. На мяжы 80-х і 90-х гадоў быў прыняты шэраг захадаў па выцясненні нямецкага ўплыву з адукацыйнай сферы, у прыватнасці, быў русіфікаваны [[Тартускі ўніверсітэт|Дэрпцкі ўніверсітэт]] (у [[1893]] годзе пераназваны ў Юр’еўскі ўніверсітэт). Але рэформы так і не былі завершаны: большасць чыноўнікаў не была знаёма з мясцовымі ўмовамі і не ведала эстонскай мовы. Такім чынам, уплыў остзейскіх немцаў застаўся нязменным ажно да [[1917]] года&lt;ref name=&quot;rusif&quot;&gt;{{cite web|author=Карьяхярм Т.|datepublished=29.04.2010|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1850-1914_%D0%B3%D0%B3_%D0%AD%D0%BF%D0%BE%D1%85%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D1%83%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4_%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_/|title=Период русификации|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2014-2-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614181220/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1850-1914_%D0%B3%D0%B3_%D0%AD%D0%BF%D0%BE%D1%85%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D1%83%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4_%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_/|archive-date=14 чэрвеня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У [[1897]] годзе насельніцтва Эстляндскай губерні і паўночных паветаў Ліфляндскай губерні (з пераважным эстонскім насельніцтвам) склала 958 тыс. чалавек: 90 % — эстонцы, каля 4 % — рускія і 3,5 % — остзейскія немцы. Каля 65 % насельніцтва былі заняты ў сельскай гаспадарцы, 14 % працавалі ў індустрыяльным сектары і будаўніцтве, каля 14 % былі заняты на транспарце і ў сферы абслугоўвання. Працэнт эстонцаў у Рэвелі вырас з 51,8 % у [[1867]] годзе да 88,7 % у [[1897]] годзе&lt;ref name=&quot;Russian hegemony&quot;/&gt;. Балтыйскія немцы і рускія заставаліся інтэлектуальнай, эканамічнай і палітычнай элітамі грамадства; сяляне і рабочыя былі пераважна эстонцамі&lt;ref name=&quot;rusif&quot;/&gt;.

У бітвах [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ўдзельнічалі каля ста тысяч эстонцаў, у тым ліку каля 3000 афіцэраў і 8—9 генералаў&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=[[Ігар Капыцін|Копытин И.]]|частка=Эстонская национальная дивизия в составе Российской армии|загаловак=Очерки об истории Эстонской армии 1918—1940 гг|спасылка=http://mil.venelased.ee/?page_id=14|месца=Таллин|выдавецтва=Tribune|год=2011|isbn=9789949216819|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140321093943/http://mil.venelased.ee/?page_id=14|archivedate=21 сакавіка 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Крёэнстрём М.|datepublished=08.10.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D1%86%D1%8B_%D0%B2_%D1%86%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%B8/|title=Эстонцы в царской армии|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2014-5-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150317070159/http://www.estonica.org/ru/%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D1%86%D1%8B_%D0%B2_%D1%86%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%B8/|archive-date=17 сакавіка 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Шэсць ордэнаў, уключаючы [[Георгіеўскі крыж]] 4-й ступені за асабістую адвагу, атрымаў будучы герой [[Эстонская вызваленчая вайна|Вызваленчай вайны]] [[Юліус Купер'янаў]].

Пад уплывам рэвалюцыйнага руху ў Расійскай імперыі ў [[1905]] годзе ў Эстляндскай губерні пракацілася хваля масавых страйкаў і сялянскіх хваляванняў. Эстонская нацыянальная буржуазія выступіла з патрабаваннем правядзення ліберальных рэформаў. Урад імперыі адказаў жорсткімі рэпрэсіямі: 328 эстонцаў былі расстраляныя ці павешаны, лідары беглі за мяжу&lt;ref name=&quot;brit37290&quot;&gt;{{britannica-link|193535/Estonia/37290/Swedish-period|Estonian national awakening}}&lt;/ref&gt;. Арганізаваныя выступленні рабочых аднавіліся ў [[1912]] г., прычым асабліва моцна з [[1916]] г.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Карьяхярм Т.|datepublished=29.04.2010|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1850-1914_%D0%B3%D0%B3_%D0%AD%D0%BF%D0%BE%D1%85%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D1%83%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D0%A0%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_1905_%D0%B3_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B9/|title=Революция 1905 г. и возникновение политических партий|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2014-2-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614214006/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1850-1914_%D0%B3%D0%B3_%D0%AD%D0%BF%D0%BE%D1%85%D0%B0_%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D1%83%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/%D0%A0%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_1905_%D0%B3_%D0%B8_%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B9/|archive-date=14 чэрвеня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Рэвалюцыя 1917 года і стварэнне Эстонскай Рэспублікі ==
{{main|Стварэнне Эстонскай Рэспублікі}}

=== Лютаўская рэвалюцыя 1917 года ў Эстоніі ===
Падчас [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] [[15 сакавіка|2 (15) сакавіка]] [[1917]] года органы дзяржаўнай улады Расійскай імперыі ў Рэвелі спынілі сваё існаванне. [[Часовы ўрад Расіі]] прызначыў камісарам Эстляндскай губерні рэвельскага [[гарадскі галава|гарадскога галаву]] [[Іван Іванавіч Поска|Яана Поску]]&lt;ref&gt;{{cite web|author=Паюр А.|datepublished=07.11.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%93%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80_/|title=Губернский комиссар|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2013-9-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20150607134833/http://www.estonica.org/ru/%D0%93%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80_/|archive-date=7 чэрвеня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Часовы ўрад выдаў пастанову «Аб часавай арганізацыі адміністрацыйнага кіравання і мясцовага самакіравання Эстляндскай губерні», паводле якога ў склад Эстляндскай губерні былі ўключаны паўночныя паветы [[Ліфляндская губерня|Ліфляндскай губерні]] з [[Эстонцы|эстонскім]] насельніцтвам і ствараўся дарадчы орган пры губернскім камісары — [[Земскі савет Эстляндыі|Часовы Земскі Савет Эстляндскай губерні]]. Задачай Земскага савета было рашэнне мясцовых пытанняў, увядзенне падаткаў і нормаў, а таксама распрацоўка законапраектаў&lt;ref&gt;{{cite web|author=Паюр А.|datepublished=06.11.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%97%D0%B5%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82_/|title=Земский совет|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2013-9-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20150607201152/http://www.estonica.org/ru/%D0%97%D0%B5%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82_/|archive-date=7 чэрвеня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

З красавіка [[1917]] года ў рускай арміі сталі стварацца эстонскія нацыянальныя вайсковыя часці пад камандаваннем [[Ёхан Лайданер|Ёхана Лайданера]]&lt;ref&gt;{{cite web|author=Крёэнстрём М.|datepublished=08.10.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5_%D0%B2%D0%BE%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8_%D0%B2_%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%B8_1917_-_1918/|title=Эстонские национальные воинские части в российской армии (1917 – 1918)|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2013-9-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20150317070331/http://www.estonica.org/ru/%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5_%D0%B2%D0%BE%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D1%87%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8_%D0%B2_%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%B8_1917_-_1918/|archive-date=17 сакавіка 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Паралельна сваю агітацыю ў гарадах і раскватараваных у Эстоніі часцях рускай арміі вялі [[бальшавік]]і. Яны сталі ствараць [[Саветы рабочых і салдацкіх дэпутатаў]]&lt;ref&gt;{{cite web|author=Розенталь Р.|datepublished=26.10.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1914-1920_%D0%B3%D0%B3_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0_%D0%B8_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B9_%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0/|title=Первая мировая война|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2013-9-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614223137/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1914-1920_%D0%B3%D0%B3_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0_%D0%B8_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B9_%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0/|archive-date=14 чэрвеня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Падчас [[Аперацыя «Альбіён»|Маанзундскай аперацыі]] 6 (19) верасня — 23 верасня (6 кастрычніка) [[1917]] года [[Рэйхсмарынэ|германскі флот]] прарваўся ў [[Рыжскі заліў]] і нямецкі дэсант акупаваў астравы [[Маанзундскі архіпелаг|Маанзундскага архіпелага]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Michael B. Barrett.|загаловак=Operation Albion: The German Conquest of the Baltic Islands|выдавецтва=Indiana University Press|год=2008|серыя=Twentieth-Century Battles|isbn=9780253003539}}&lt;/ref&gt;.

У кастрычніку—лістападзе 1917 года ў Эстоніі ішла барацьба паміж бальшавікамі, якія ўтварылі Ваенна-рэвалюцыйны камітэт Эстляндскай губерні, і Земскім саветам. Бальшавікі абвясцілі вярхоўным органам улады Выканаўчы камітэт Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў Эстляндскай губерні і апублікавалі праект канстытуцыі [[Эстляндская рабочая камуна|Эстляндскай рабочай камуны]], у якім будучая Эстонская савецкая рэспубліка абвяшчалася аўтаномнай часткай [[РСФСР|Расійскай Федэратыўнай Савецкай Рэспублікі]]&lt;ref&gt;{{З ВСЭ|http://slovari.yandex.ru/эстляндская%20трудовая%20коммуна/БСЭ/Эстляндская%20трудовая%20коммуна/|Эстляндская трудовая коммуна}}&lt;/ref&gt;.

21—[[22 студзеня]] (3—4 лютага) [[1918]] года былі праведзены выбары ў [[Эстонскі Устаноўчы сход]], у выніку якіх першае месца заняла [[РСДРП(б)]], атрымаўшы 37,1 % галасоў&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=К. Сииливаск, A. Либман.|загаловак=Революция, гражданская война и иностранная интервенция в Эстонии (1917-1920)|выдавецтва=Ээсти раамат|год=1988|старонкі=350|старонак=716|isbn=9785450004556}}&lt;/ref&gt;. Устаноўчы сход меркавалася адкрыць [[15 лютага]] [[1918]] года, але савецкія ўлады 27 студзеня (9 лютага) адмянілі гэта рашэнне&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Жоосеп Саат, Карл Сииливаск.|загаловак=Великая Октябрьская социалистическая революция в Эстонии|выдавецтва=Ээсти раамат|год=1977|старонкі=372|старонак=394}}&lt;/ref&gt;.

=== Германская акупацыя і абвяшчэнне незалежнасці ===
18—20 лютага 1918 года войскі [[8-я армія (Германская імперыя)|8-й германскай арміі]] і Паўночнага армейскага корпуса пачалі наступ у бок Рэвеля.
[[Файл:Estonian Declaration of Independence.jpg|thumb|150px|[[Маніфест да ўсіх народаў Эстоніі]].]]
[[Файл:Tallin plaque independent.jpg|300px|thumb|left|Мемарыяльная дошка на будынку ў Таліне, дзе была абвешчана незалежнасць Эстонскай рэспублікі.]]
[[19 лютага]] [[1918]] года Земскі савет сфарміраваў [[Камітэт выратавання Эстоніі]] ў складзе [[Канстанцін Пятс|Канстанціна Пятса]], [[Юры Вільмс]]а і [[Канстанцін Конік|Канстанціна Коніка]]. Камітэт [[24 лютага]] апублікаваў «[[Дэкларацыя незалежнасці Эстоніі|Маніфест да ўсіх народаў Эстоніі]]», які абвяшчаў Эстонію незалежнай дэмакратычнай рэспублікай, нейтральнай у адносінах да расійска-германскага канфлікту&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://president.ee/ru/republic-of-estonia/declaration-of-independence/index.html|title=Маніфест незалежнасці|publisher=Сайт Прэзідэнта Эстоніі|access-date=2014-1-2}}&lt;/ref&gt;. Камітэтам быў сфарміраваны [[Часовы ўрад Эстоніі]].

Да 4 сакавіка ўсе эстонскія землі былі цалкам акупаваны немцамі. Паводле [[Брэсцкі мірны дагавор|Брэсцкага міру]] РСФСР адмовілася ад сваіх правоў на акупаваныя Германіяй вобласці Прыбалтыкі. Германскія акупацыйныя ўлады не прызналі незалежнасці Эстоніі і ўсталявалі ў краі ваенна-акупацыйны рэжым, пры якім на ключавыя адміністрацыйныя пасады прызначаліся афіцэры германскай арміі або остзейскія немцы. У красавіку [[1918]] года пры падтрымцы акупацыйных улад былі скліканы Эстляндскі і Ліфляндскі ландэсраты (якія складаліся галоўным чынам з остзейскіх немцаў), а затым (12 красавіка) — аб’яднаны Балтыйскі ландэсрат&lt;ref&gt;Kudas meil hertsogiriiki tehti // Päewaleht. Nr. 23. 12. nowembril 1918&lt;/ref&gt;. Ландэсрат прыняў рашэнне аб стварэнні на тэрыторыі Эстляндскай і Ліфляндскай губерняў [[Балтыйскае герцагства|Балтыйскага герцагства]]. [[22 верасня]] [[1918]] года імператар [[Вільгельм II Гогенцолерн|Вільгельм II]] падпісаў дзяржаўны акт аб прызнанні Балтыйскага герцагства незалежнай дзяржавай. Афіцыйнае абвяшчэнне новай дзяржавы адбылося 17 кастрычніка&lt;ref&gt;{{cite web|author=Паюр А.|datepublished=08.10.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%86%D0%BE%D0%B3%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE/|title=Балтийское герцогство|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2013-9-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407081924/http://www.estonica.org/ru/%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%86%D0%BE%D0%B3%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE/|archive-date=7 красавіка 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Увосень 1918 года ў Германіі пачалася [[Лістападаўская рэвалюцыя|рэвалюцыя]], якая прывяла [[9 лістапада]] да звяржэння манархіі. [[11 лістапада]] 1918 года паміж ваюючымі краінамі было падпісана [[Першае камп’енскае перамір’е|Камп’енскае перамір’е]], якое адзначыла заканчэнне [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. У адпаведнасці з умовамі перамір’я Германія была абавязана вывесці войскі з усіх акупаваных тэрыторый.

=== Вайна за незалежнасць ===
{{main|Эстонская вызваленчая вайна}}
[[Файл:Flag of Estonia.svg|thumb|300px|Сцяг незалежнай Эстоніі.]]
[[12 лістапада]] савет старэйшын [[Земскі савет Эстляндыі|Земскага савета]] сфарміраваў новы склад [[Часовы ўрад Эстоніі|Часовага ўрада]] пад старшынствам [[Канстанцін Пятс|Канстанціна Пятса]], які [[17 лістапада]] быў вызвалены з нямецкага канцлагера і [[20 лістапада]] прыбыў у Рэвель. [[19 лістапада]] ў Рызе прадстаўнікі Германіі падпісалі з Часовым урадам дагавор аб перадачы апошняму ўсёй улады ў краіне&lt;ref name=&quot;ww1&quot;&gt;{{cite web |author=Розенталь Р. |datepublished=26.10.2009 |url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1914-1920_%D0%B3%D0%B3_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0_%D0%B8_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B9_%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0/ |title=Первая мировая война |publisher=[[Эстоника]] |access-date=2014-4-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130614223137/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1914-1920_%D0%B3%D0%B3_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0_%D0%B8_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B9_%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0/ |archive-date=14 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. У сваю чаргу, Рэвельскі Савет рабочых дэпутатаў звярнуўся за падтрымкай да ўрада [[Савецкая Расія|Савецкай Расіі]]. У [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай арміі]] фарміраваліся асобныя эстонскія часці (гэтак званыя, [[Чырвоныя эстонскія стралкі|чырвоныя эстонскія палкі]]).

[[29 лістапада]] 1918 года часці савецкай [[7-я армія (РСЧА)|7-й арміі]], у тым ліку і чырвоныя эстонскія палкі, занялі [[Нарва|Нарву]], дзе ў той жа дзень была абвешчана [[Эстляндская працоўная камуна]]. Урад РСФСР дэкрэтам ад [[7 снежня]] 1918 года прызнаў незалежнасць Эстляндскай працоўнай камуны. 5—7 снежня савецкія войскі аднавілі наступ. Да студзеня 1919 г. Чырвоная Армія заняла дзве траціны тэрыторыі краіны і стаяла ў 35 кіламетрах ад Таліна&lt;ref name=&quot;libwar&quot;&gt;{{cite web |author=Розенталь Р. |datepublished=26.10.2009 |url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1914-1920_%D0%B3%D0%B3_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0_%D0%B8_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B9_%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0/ |title=Эстонская Освободительная война |publisher=[[Эстоника]] |access-date=2014-3-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130614172732/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1914-1920_%D0%B3%D0%B3_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0_%D0%B8_%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B9_%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0/ |archive-date=14 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:LRSR nr 3.jpg|thumb|300px|Эстонскі бронецягнік у студзені 1919 года.]]
Дагэтуль Часоваму ўраду ўдалося стварыць умовы для пералому ў вайне. На баку Эстоніі выступілі брытанскі флот у [[Фінскі заліў|Фінскім заліве]] і замежныя добраахвотнікі са Швецыі і Фінляндыі. Эстонскаму камандаванню быў падпарадкаваны [[Паўночны корпус|Асаблівы Пскоўскі Добраахвотніцкі корпус]] [[Белая армія|Белай арміі]]. [[23 снежня]] галоўнакамандуючым эстонскімі войскамі быў прызначаны палкоўнік Ёхан Лайданер. У эстонскую армію ўступілі 2132 афіцэры былой царскай арміі эстонскага паходжання&lt;ref name=&quot;tuna1&quot;&gt;{{артыкул|аўтар=Крёэнстрём М.|загаловак=Эстонские офицеры на фронтах гражданской войны в России|спасылка=http://rahvusarhiiv.ra.ee/public/TUNA/Artiklid/2010/2010_Russian.pdf|аўтар выдання=Сост. Тыну Таннберг|выданне=TUNA|тып=Спецвыпуск по истории Эстонии XX века|месца=Тарту - Таллин|выдавецтва=Национальный архив|год=2010|старонкі=26|issn=1736-4558|archive-date=13 красавіка 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413123819/http://rahvusarhiiv.ra.ee/public/TUNA/Artiklid/2010/2010_Russian.pdf}}&lt;/ref&gt;. [[7 студзеня]] [[1919]] года эстонскія войскі перайшлі ў наступ і выцеснілі па-за межы Эстоніі Чырвоную армію&lt;ref name=&quot;libwar&quot;/&gt;.

У маі 1919 года супрацьстаянне Эстоніі і РСФСР перайшло ў новую фазу. Войскі белых, якія знаходзіліся на тэрыторыі Эстоніі і былі падпарадкаваны эстонскаму галоўнакамандаванню, сумесна з эстонскімі войскамі правялі [[Петраградская абарона|два наступы на Петраград]]. Эстонская армія прыняла ўдзел і ў баях у пскоўскім кірунку ў маі 1919 года, авалодаўшы 25 мая Псковам&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Граф М.|загаловак=Эстония и Россия 1917—1991: Анатомия расставания|месца=Таллин|выдавецтва=Арго|год=2007|старонкі=193|isbn=9789949415984}}&lt;/ref&gt;. Наступ на Петраград скончыўся няўдачай, таму [[Паўночна-Заходняя армія]] пад камандаваннем генерала [[Мікалай Мікалаевіч Юдзеніч|Юдзеніча]] была вымушана ў лістападзе 1919 года адступіць на тэрыторыю Эстоніі, дзе была інтэрнавана&lt;ref&gt;{{cite web|author=Розенталь Р.|datepublished=8.10.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%A1%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BE-%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%8F/|title=Северо-Западная армия|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2014-3-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150607135431/http://www.estonica.org/ru/%D0%A1%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BE-%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D1%8F/|archive-date=7 чэрвеня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Важнай падзеяй 1919 года ў гісторыі барацьбы за незалежнасць стала перамога 3-й дывізіі эстонскай арміі пад камандаваннем генерал-маёра [[Эрнэст Якаўлевіч Пыдэр|Эрнэста Пыдэра]] над атрадамі Прыбалтыйскага ландэсвера пад латвійскім горадам [[Цэсіс]] (эстонская назва — Выну). Гэта дасягненне з’яўлялася адной з перамог у паходзе эстонскай арміі на Рыгу, які адбываўся [[20 чэрвеня]] — [[3 ліпеня]] 1919 года, у выніку якога з латвійскай сталіцы былі выцеснены ўзброеныя прагерманскія фарміраванні [[Андрыеўс Ніедра|Андрыеўса Ніедры]] і адноўлены ўрад Латвійскай Рэспублікі на чале з [[Карліс Індрыкавіч Улманіс|Карлісам Улманісам]]. З [[1934]] года гадавіна «[[Бітва пад Выну|Бітвы пад Выну]]» ([[23 чэрвеня]] 1919 года) адзначаецца як Дзень Перамогі і з’яўляецца эстонскім дзяржаўным святам&lt;ref name=&quot;libwar&quot;/&gt;.

[[2 лютага]] [[1920]] года паміж [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|Расійскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікай]] і Эстонскай Рэспублікай быў заключаны [[Тартускі мірны дагавор паміж РСФСР і Эстоніяй|мірны дагавор]], у якім абодва бакі афіцыйна прызналі адзін аднаго. Гэта быў першы міжнародны дагавор абедзвюх дзяржаў&lt;ref name=&quot;libwar&quot;/&gt;.

== Першая Эстонская Рэспубліка (1920—1940 гг.) ==
{{main|Эстонская Рэспубліка (1920—1940)}}

=== Перыяд з 1920 года па 1934 год ===
[[15 чэрвеня]] 1920 года [[Эстонскі Устаноўчы сход|Устаноўчы сход]] адобрыў праект першай Канстытуцыі Эстонскай Рэспублікі. У дзяржаве быў уведзены фармальны прынцып раздзелу ўлад, але насамрэч урад падпарадкоўваўся парламенту. Парламент таксама прызначаў суддзяў. Гэта ў спалучэнні з моцнымі інструментамі прамога народнага волевыяўлення ў выглядзе [[рэферэндум]]аў прывяло да дысбалансу ўлад і надзвычайнай нестабільнасці ўрада&lt;ref&gt;{{cite web|author=Нутт М.|datepublished=06.10.2010|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%B2_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%B8/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8_1920-1933_%D0%B3%D0%B3/|title=Первая конституция Эстонской Республики (1920-1933 гг.)|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2014-3-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406235244/http://www.estonica.org/ru/%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%B2_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%B8/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8_1920-1933_%D0%B3%D0%B3/|archive-date=6 красавіка 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''[[Георг фон Раух|Rauch G.]]'' Die Geschichte der baltischen Staaten (München: Deutsche Taschenbuch Verlag, 1990, s. 82&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tuna2&quot;&gt;{{артыкул|аўтар=Паюр А.|загаловак=Три перелома во внутренней политике Эстонии (1918–1934)|спасылка=http://rahvusarhiiv.ra.ee/public/TUNA/Artiklid/2010/2010_Russian.pdf|аўтар выдання=Сост. Тыну Таннберг|выданне=TUNA|тып=Спецвыпуск по истории Эстонии XX века|месца=Тарту - Таллин|выдавецтва=Национальный архив|год=2010|старонкі=45-58|issn=1736-4558|archive-date=13 красавіка 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413123819/http://rahvusarhiiv.ra.ee/public/TUNA/Artiklid/2010/2010_Russian.pdf}}&lt;/ref&gt;. З [[1920]] г. па [[1934]] г. змяніліся 23 урады&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=[[Юліян Уладзіміравіч Брамлей|Бромлей Ю. В.]]|загаловак=Актуальные проблемы национальных отношений в свете новой конституции СССР: материалы к Всесоюзной научной конференции|выдавецтва=Институт истории СССР|год=1979|старонкі=97|старонак=219}}&lt;/ref&gt;.

[[22 верасня]] [[1921]] года [[Эстонія]] стала членам [[Ліга Нацый|Лігі нацый]]&lt;ref name=&quot;Embassy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;estonia.eu&quot;&gt;{{cite web|url=http://estonia.eu/about-estonia/history/estonias-history.html|title=Estonia's history|publisher=Estonia.eu|access-date=2013-9-27|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130901030531/http://estonia.eu/about-estonia/history/estonias-history.html|archive-date=1 верасня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

У снежні [[1924]] года [[Камуністычная партыя Эстоніі|эстонскімі камуністамі]] пры падтрымцы і садзейнічанні СССР была прадпрынятая спроба [[Першаснежаньскае паўстанне|ўзброенага паўстання]], якая правалілася праз абыякавасць рабочых і падтрымку ўрада арміяй&lt;ref&gt;{{cite web|author=Хийо Т.|datepublished=8.10.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%8B%D1%82%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B0_1_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%B1%D1%80%D1%8F_1924_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0/|title=Попытка коммунистического переворота 1 декабря 1924 года|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2014-1-3|archive-url=https://web.archive.org/web/20140911104619/http://www.estonica.org/ru/%D0%9F%D0%BE%D0%BF%D1%8B%D1%82%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B0_1_%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%B1%D1%80%D1%8F_1924_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0/|archive-date=11 верасня 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Пасля гэтага кампартыя была забаронена, а камуністы страцілі істотную частку свайго палітычнага ўплыву на эстонскае грамадства&lt;ref name=&quot;tuna2&quot;/&gt;.
[[Файл:Rapla-Virtsu railway construction in Rapla 1928.jpg|thumb|300px|Будаўніцтва чыгункі ў [[1928]] годзе.]]
Росту эканомікі дала імпульс зямельная рэформа: канфіскаваныя буйныя землеўладанні [[Балтыйскія немцы|остзейскіх немцаў]] былі перададзены малазямельным хутаранцам і ветэранам Вызваленчай вайны&lt;ref name=&quot;brit37260&quot;&gt;{{britannica-link|50985/Baltic-states/37260/Economy|Baltic states. Independent statehood. Economy}}&lt;/ref&gt;. Пасля эканамічнага спаду 1923—1924 гадоў міністр фінансаў [[Ота Штрандман]] ініцыяваў новую эканамічную палітыку, накіраваную на развіццё экспарту. Аднак падчас [[Вялікая дэпрэсія|сусветнага эканамічнага крызісу]] (1929—1933 гг.) кошты на эстонскія экспартныя тавары рэзка знізіліся. У [[1928]] годзе была праведзена грашовая рэформа і [[Эстонская марка|марка]] была заменена на [[Эстонская крона|крону]], курс якой быў прывязаны да англійскага [[Фунт стэрлінгаў|фунта стэрлінгаў]]&lt;ref&gt;{{cite web |author=Леймус И. |datepublished=13.11.2009 |url=http://www.estonica.org/ru/%D0%94%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%B3%D0%B8_%D0%B2_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%B2_%D0%A5%D0%A5_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B5/ |title=Деньги в Эстонии в XX веке |publisher=[[Эстоника]] |access-date=2014-3-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130614171206/http://www.estonica.org/ru/%D0%94%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D0%B3%D0%B8_%D0%B2_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%B2_%D0%A5%D0%A5_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B5/ |archive-date=14 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. У [[1929]] годзе было падпісана гандлёвае пагадненне, а [[4 жніўня]] [[1932]] года — пакт аб ненападзе паміж Эстонскай Рэспублікай і [[СССР|Савецкім Саюзам]]&lt;ref&gt;{{кніга|загаловак=[[Советская историческая энциклопедия]]|выдавецтва=«Советская энциклопедия»|адказны=гл. ред. [[Яўген Міхайлавіч Жукаў|Е. М. Жуков]]|месца=М.|год=1971|том=13|спасылка=http://dic.academic.ru/dic.nsf/sie/16391/СОВЕТСКО |частка=Советско-эстонские договоры 1920, 1932, 1939}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Пронин А. А.|загаловак=Советско-германские соглашения 1939 г. Истоки и последствия|выданне=Международный исторический журнал|год=2000|нумар=12}}&lt;/ref&gt;.

Падчас сусветнага эканамічнага крызісу ў Эстоніі на палітычную сцэну выйшла праварадыкальная [[Ліга ветэранаў Вызваленчай вайны]] ({{lang-et|Vabadussõjalaste Liit}}), скарочана «вапсы» ({{lang-et|vapsid}}). У [[1933]] годзе канстытуцыйны рэферэндум падтрымаў прапанаваныя «вапсамі» змены — абмежаванне заканадаўчай улады парламента, памяншэнне колькасці парламентарыяў са 100 да 50 і ўзмацненне ўлады прэзідэнта, ажно да магчымасці накладання прэзідэнтам вета на рашэнні парламента, увядзенне прамых выбараў прэзідэнта&lt;ref&gt;{{cite web|author=Паюр А.|datepublished=26.11.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1920-1939_%D0%B3%D0%B3_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0/%D0%93%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%9A%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%81%D0%B0/|title=Годы Великого Кризиса|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2014-3-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614195506/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1920-1939_%D0%B3%D0%B3_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0/%D0%93%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%92%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%9A%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%81%D0%B0/|archive-date=14 чэрвеня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Дзяржаўны пераварот 1934 года і рэжым Пятса ===

{{Галоўная|Дзяржаўны пераварот 1934 года ў Эстоніі|Дыктатура Пятса}}
Другая Канстытуцыя набыла моц у студзені [[1934]] года. Парламенцкая форма кіравання была ліквідавана, улада перайшла ў рукі кіраўніка дзяржавы Канстанціна Пятса. Асцерагаючыся непазбежнай перамогі партыі «вапсаў» на будучых выбарах і карыстаючыся прадстаўленымі новай канстытуцыяй амаль дыктатарскімі паўнамоцтвамі, [[12 сакавіка]] [[1934]] года ён сумесна з [[Ёхан Лайданер|Ёханам Лайданерам]], які зноў узначаліў эстонскую армію, здзейсніў дзяржаўны пераварот. У выніку ваеннага перавароту было ўсталявана аўтарытарнае кіраванне і абвешчана надзвычайнае становішча. Пятс быў абвешчаны [[Дзяржаўны Пратэктар Эстоніі|Дзяржаўным Пратэктарам Эстоніі]] ({{lang-et|Riigihoidja}}), Ліга ветэранаў была забаронена, каля 400 членаў гэтай арганізацыі былі арыштаваны, выбары адменены, паўнамоцтвы [[Рыйгікогу|парламента]] 5-га склікання, які ўхваліў дзеянні Пятса і Лайданера, былі падоўжаны. Нягледзячы на гэта, у кастрычніку 1934 года парламент быў распушчаны&lt;ref name=&quot;estonica1934&quot;/&gt;.

Распачаты перыяд, празваны «эпохай бязмоўя», характарызаваўся згортваннем парламенцкай дэмакратыі, [[Аўтарытарызм|аўтарытарным кіраваннем]] і ўзмацненнем эстонскага [[нацыяналізм]]у. Краінай фактычна кіраваў [[трыумвірат]], які складаўся з прэзідэнта (Канстанцін Пятс), галоўнакамандуючага арміяй (Ёхан Лайданер) і міністра ўнутраных спраў ([[Каарэл Ээнпалу]]). У сакавіку [[1935]] года ў Эстоніі была ўведзена [[аднапартыйная сістэма]]&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Раукас А.|загаловак=Эстония. Энциклопедический справочник|месца=Таллин|выдавецтва=Изд. Эстонской энциклопедии|год=2008|старонкі=320|старонак=766}}&lt;/ref&gt;.

Разам з тым эканоміка краіны, асабліва яе прамысловасць, перажыла перыяд бурнага росту. Вялікае значэнне для эканомікі краіны мелі тэкстыльная, хімічная і харчовая прамысловасць, металаапрацоўка, дрэваапрацоўка, вытворчасць паперы, здабыча торфу і фасфарытаў. Была развіта сельская гаспадарка. У некаторых галінах прамысловасці дамінаваў замежны капітал. Галоўнымі гандлёвымі партнёрамі былі Вялікабрытанія і Германія. Доля СССР у замежнагандлёвым абароце да канца 1930-х прыкметна скарацілася. Эстонія экспартавала мясныя прадукты, масла, рыбу, яйкі, тэкстыльныя тавары, паперу, цэлюлозу, фанеру, сланцавае масла і бензін, цэмент і шкло; імпартаваліся прамысловая прадукцыя і сыравіна. Асаблівасцю эканомікі Эстоніі 1930-х гадоў стала развіццё кааператыўнага руху. У сувязі з павышэннем узроўню жыцця рэжым Пятса атрымаў падтрымку большасці насельніцтва&lt;ref name=&quot;estonica1934&quot;&gt;{{cite web|author=Паюр А.|datepublished=26.11.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1920-1939_%D0%B3%D0%B3_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0/%D0%93%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B8%D0%BC%D0%B0/|title=Годы авторитарного режима|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2014-3-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614192046/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1920-1939_%D0%B3%D0%B3_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0/%D0%93%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B8%D0%BC%D0%B0/|archive-date=14 чэрвеня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

[[12 верасня]] [[1934]] года [[Эстонія]] [[Балтыйская Антанта|падпісала пакт аб супрацоўніцтве, згодзе і ўзаемнай дапамозе]] з [[Літва|Літвой]] і [[Латвія]]й.

=== Канстытуцыя 1937 года ===
У [[1937]] годзе скліканы Пятсам Нацыянальны сход ({{lang-et|Rahvuskogu}}) ухваліў трэцюю Канстытуцыю Эстонскай Рэспублікі, заснаваную на прапановах кіраўніка дзяржавы. Канстытуцыя набыла моц [[1 студзеня]] [[1938]] года. Апазіцыя байкатавала гэты акт.

У адпаведнасці з новай Канстытуцыяй, кіраўніком дзяржавы станавіўся прэзідэнт, якія выбіраўся на 6 гадоў. Прэзідэнт атрымліваў уладу распускаць урад і накладваць [[права вета|вета]] на рашэнні парламента. Пагатоў, прэзідэнт атрымаў і заканадаўчыя паўнамоцтвы: у перыяд паміж сесіямі парламента і ў выпадку «дзяржаўнай неабходнасці» ён мог асабіста выдаваць законы ў выглядзе прэзідэнцкіх дэкрэтаў (Пятс шырока выкарыстоўваў гэту магчымасць яшчэ да прыняцця Канстытуцыі). У новай Канстытуцыі захоўваліся ўсе асноўныя грамадзянскія правы, але заставалася магчымасць абмежаваць свабоду слова для захавання дзяржаўнай бяспекі і маралі. Выбарчы ўзрост быў павялічаны з 20 да 22 гадоў. Была ўведзена двухпалатная парламенцкая сістэма: Дзяржаўная дума ({{lang-et|Riigivolikogu}}), члены якой выбіраліся на 5 гадоў, і Дзяржаўны Савет ({{lang-et|Riiginõukogu}}), які складаўся з 40 членаў, 10 з якіх прызначаліся прэзідэнтам. Такім чынам, Эстонія станавілася не парламенцкай, а [[Прэзідэнцкая рэспубліка|прэзідэнцкай рэспублікай]]. Адным з палажэнняў, якое істотна абмежавала дэмакратыю, стала тое, што [[рэферэндум]], які мог бы змяніць Канстытуцыю, мог адбыцца толькі па рашэнні прэзідэнта. [[24 красавіка]] [[1938]] года парламент абраў Пятса на пасаду прэзідэнта, і ў той жа дзень адбылася яго [[інаўгурацыя]] на гэту пасаду&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.runivers.ru/doc/d2.php?PORTAL_ID=6763
|title=Рэспубліка Эстонія
|publisher=runivers.ru
|access-date=2013-10-14}}&lt;/ref&gt;.

== Эстонія ў перыяд Другой сусветнай вайны ==
{{main|Эстонія ў Другой сусветнай вайне}}

=== Далучэнне Эстоніі да СССР ===
{{main|Далучэнне Эстоніі да СССР}}
[[Файл:MolotovRibbentropStalin.jpg|300px|thumb|[[Молатаў]] падпісвае дагавор.&lt;br /&gt;За ім [[Рыбентроп]], справа [[Сталін]].]]
[[23 жніўня]] [[1939]] года паміж Германіяй і Савецкім Саюзам быў складзены [[Пакт Молатава-Рыбентропа|Дагавор аб ненападзе]] (пакт Молатава-Рыбентропа). Паводле [[Пакт Молатава-Рыбентропа#Дадатковы сакрэтны пратакол|сакрэтнага дадатковага пратакола]] прадугледжвалася ўключэнне Эстоніі, Латвіі, Фінляндыі, Усходняй Польшчы (Заходняй Беларусі) і Бесарабіі ў сферу інтарэсаў СССР&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Кульков Е. Н.|загаловак=Война 1941-1945 гг. Факты и документы|выдавецтва=ОЛМА Медиа Групп|год=2011|серыя=Историческая библиотека «Олма-пресс»|старонкі=17|старонак=496|isbn=9785373039550}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Tauber|2012|p=24-25}}.

Пасля пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] і ўварвання армій Германіі і СССР у Польшчу, [[24 верасня]] [[1939]] года міністр замежных спраў СССР Молатаў ва ўльтыматыўнай форме запатрабаваў заключэння [[Пакт аб узаемадапамозе паміж СССР і Эстонскай Рэспублікай|пакта аб узаемадапамозе]], які таксама «забяспечваў бы Савецкаму Саюзу права мець на тэрыторыі Эстоніі апорныя пункты ці базы для флоту і авіяцыі». Эстонскі ўрад вымушаны быў [[28 верасня]] заключыць такі пакт, які прадугледжваў размяшчэнне на тэрыторыі Эстоніі савецкіх ваенных баз і 25-тысячнага вайсковага кантынгенту{{sfn|Hiden and Salmon|1994|p=110}}&lt;ref&gt;Пакт о взаимопомощи между СССР и Эстонской Республикой // Полпреды сообщают… — М.: Международные отношения, 1990. — С. 62—64&lt;/ref&gt;.

[[16 чэрвеня]] [[1940]] года Молатаў уручыў эстонскаму паслу ноту, у якой патрабаваў неадкладнага ўводу ў Эстонію дадатковага кантынгенту савецкіх войск колькасцю 90 000 чалавек і звяржэння ўрада, пагражаючы ў адваротным выпадку ваенным уварваннем і акупацыяй Эстоніі. Урад прыняў ультыматум{{sfn|Зубкова|2008|с=99}}. [[17 чэрвеня]] [[1940]] г. у Талін уступілі савецкія войскі; адначасова на рэйдзе ўсталі караблі Балтыйскага флоту і быў высаджаны марскі дэсант. Савецкія ваенныя прадыктавалі прэзідэнту Эстоніі Пятсу склад новага ўрада на чале з [[Ёханес Барбарус|Ёханесам Варэсам (Барбарусам)]]. Фактычна кіраўніцтва краінай ажыццяўлялася пасольствам СССР. Пачаліся арышты і дэпартацыі грамадзян Эстонскай Рэспублікі&lt;ref name=&quot;PVares&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Варес П.|загаловак=На чаше весов: Эстония и Советский Союз, 1940 год и его последствия|месца=Таллин|выдавецтва=Евроуниверситет|год=1999|старонак=446|isbn=9985-9209-1-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sem&quot;&gt;{{кніга|аўтар=[[Міхаіл Іванавіч Сямірага|Семиряга М. И.]]|загаловак=Тайны сталинской дипломатии 1939—1941|частка=Глава 4. Тревожное лето. 1. На Балтике прохладно|месца=Москва|выдавецтва=Высшая школа|год=1992|старонак=303|isbn=5-06-002525-X}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Зубкова|2008|с=80-84}}.

Па распараджэнні савецкага прадстаўніка Жданава былі праведзены [[Парламенцкія выбары ў Эстоніі (1940)|пазачарговыя выбары ў парламент]]. Паводле афіцыйных дадзеных, у іх прынялі ўдзел 591 030 грамадзян, ці 84,1 % ад агульнай колькасці выбаршчыкаў. За кандыдатаў «Саюза працоўнага народа» (кандыдатаў іншых партый не рэгістравалі&lt;ref name=&quot;HCee&quot;&gt;{{кніга|загаловак=Estonia 1940-1945: Reports of the Estonian International Commission for the Investigation of Crimes Against Humanity|адказны=ed. T. Hiio, M. Maripuu, I. Paavle|месца=Tallinn|выдавецтва=Estonian Foundation for the Investigation of Crimes gainst Humanity|год=2005|pages=79-98|allpages=1357|isbn=978-9949130405}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Taagepera R.|загаловак=De-choicing of elections: July 1940 in Estonia|мова=en|выданне=Journal of Baltic Studies|год=Fall 1983|том=14|нумар=3|старонкі=215—246}}&lt;/ref&gt;) прагаласавалі 548 631 чалавек, ці 92,8 % ад колькасці людзей, што прагаласавалі. Выбары прайшлі з парушэннямі дзеючых законаў, у тым ліку Канстытуцыі&lt;ref name=PVares /&gt;&lt;ref name=&quot;Sem&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/eb/article-37263 Baltic states (2007)]. Encyclopædia Britannica&lt;/ref&gt;{{sfn|Зубкова|2008|с=85-91}}, а вынікі былі фальсіфікаваны{{sfn|Taagepera|1993|p=62}}{{sfn|Tauber|2012|p=27}}.
[[21 ліпеня]] першая сесія парламента новага склікання прыняла рашэнне аб усталяванні ў краіне Савецкай улады і ўтварэнні [[Эстонская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Эстонскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі]]. [[22 ліпеня]] была прынята дэкларацыя аб уваходжанні ЭССР у склад СССР. [[6 жніўня]] [[1940]] года VII сесія [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] прыняла пастанову аб прыняцці ў склад СССР Эстонскай ССР&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Миронов Н. В.|загаловак=Правовое регулирование внешних сношений СССР, 1917-1970 гг|выдавецтва=Международные отношения|год=1971|старонкі=129|старонак=294}}&lt;/ref&gt;.

Большасць гісторыкаў і палітолагаў характарызуе гэты працэс як [[акупацыя|акупацыю]] і [[анексія|анексію]]{{sfn|Зубкова|2008|с=98}}&lt;ref name=&quot;brit37263&quot;&gt;{{britannica-link|37263|Baltic states. Soviet occupation)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Estonia Estonia] у [[Калумбія (энцыклапедыя)|энцыклапедыі «Калумбія»]], 2000&lt;/ref&gt;. Паводле афіцыйнай [[Расія|расійскай]] трактоўкі, увод савецкіх войск нельга называць [[акупацыя]]й, паколькі рашэнне аб уваходжанні прыбалтыйскіх краін у склад СССР у [[1940]] годзе было аформлена юрыдычна карэктна і ўвод войск быў ажыццёўлены ў адпаведнасці з дагаворам паміж Савецкім Саюзам і Эстоніяй. [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і шэраг іншых краін гэту анексію прызналі [[дэ-факта]] і не прызналі [[дэ-юрэ]]&lt;ref&gt;''Мягков М. Ю.'' В поисках будущего: американская оценка участия СССР в послевоенном устройстве Европы 1941—1945 гг. // Вестник МГИМО (У) МИД РФ. — 2008. — № 3.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.latvia.mid.ru/news/ru/050507.html|title=Комментарий Департамента информации и печати МИД России в отношении «непризнания» вступления прибалтийских республик в состав СССР|date=7 мая 2005 года|publisher=Посольство Российской Федерации в Латвийской республике|access-date=2014-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20060509120150/http://www.latvia.mid.ru/news/ru/050507.html|archive-date=9 мая 2006|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Malksoo&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Мялксоо Л.|загаловак=Советская аннексия и государственный континуитет: международно-правовой статус Эстонии, Латвии и Литвы в 1940—1991 гг. и после 1991 г.|арыгінал=Illegal Annexation and State Continuity: The Case of the Incorporation of the Baltic States by the USSR|спасылка=http://www.estemb.ru/static/files/024/malksoo_2005.pdf|месца=Тарту|выдавецтва=Издательство Тартуского университета|год=2005|старонкі=149—154|старонак=399|isbn=9949–11–144–7|archive-date=12 кастрычніка 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012040610/http://www.estemb.ru/static/files/024/malksoo_2005.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hiden&quot;/&gt;.

Паводле справаздачы {{не перакладзена 3|Міжнародная камісія па расследаванні злачынстваў супраць чалавечнасці пад эгідай Прэзідэнта Эстоніі|Міжнароднай камісіі па расследаванні злачынстваў супраць чалавечнасці пад эгідай прэзідэнта Эстоніі|en|Estonian International Commission for Investigation of Crimes Against Humanity}}, апублікаванай у [[2001]] годзе, на працягу года да пачатку вайны паміж Савецкім Саюзам і Германіяй ([[22 чэрвеня]] [[1941]] года) у Эстоніі былі арыштаваны каля 7000 чалавек, з якіх былі пакараны смерцю прынамсі 1850, галоўным чынам па абвінавачванні ў антысавецкай дзейнасці&lt;ref name=&quot;HCee&quot;/&gt;. [[14 чэрвеня]] [[1941]] года, паводле дадзеных сучасных даследчыкаў, з Эстоніі былі высланы 10 016 — 10 250 чалавек&lt;ref name=memo41&gt;{{cite web|author=Гурьянов А.Э.|url=http://memo.ru/history/polacy/G_2.htm|title=Масштабы депортации населения в глубь СССР в мае-июне 1941 г.|publisher=[[Мемарыял (арганізацыя)|НИПЦ «Мемориал»]]|access-date=2014-6-8|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714161042/http://memo.ru/history/polacy/G_2.htm|archive-date=14 ліпеня 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. [[14 чэрвеня]] адзначаецца ў Эстоніі як «[[Дзень жалобы]]»&lt;ref&gt;{{cite web
|author=Дзяржаўная канцылярыя
|datepublished=2 студзеня 2014
|url=https://www.eesti.ee/rus/temy/grazhdanin/riik/eesti_vabariik_2/riiklikud_puhad_ja_lipupaevad
|title=Дзяржаўныя святы і знамянальныя даты
|publisher=Дэпартамент дзяржаўнай інфасістэмы
|access-date=2014-6-28
|archive-url=https://web.archive.org/web/20140706163904/https://www.eesti.ee/rus/temy/grazhdanin/riik/eesti_vabariik_2/riiklikud_puhad_ja_lipupaevad
|archive-date=6 ліпеня 2014
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Miljan|2004|p=169}}.

=== Акупацыя Эстоніі нацысцкай Германіяй ===
Пасля [[Вялікая Айчынная вайна|нападу Германіі на СССР]] ([[22 чэрвеня]] [[1941]] года) на тэрыторыі Прыбалтыкі разгарнуліся баі паміж [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай арміяй]] і [[вермахт]]ам. [[7 ліпеня]] нямецкія войскі падышлі да мяжы Эстоніі, а [[28 жніўня]] апошнія часці Чырвонай Арміі [[Талінская абарона (1941)|пакінулі Талін]].
[[Файл:Holocaust Memorial in Estonia.jpg|300px|thumb|Помнік ахвярам Халакосту ў канцлагеры [[Клоага, канцэнтрацыйны лагер|Клоага]].]]
Значная частка эстонцаў успрыняла прыход нямецкай арміі як вызваленне ад савецкай няволі і з запалам падтрымала акупацыйныя ўлады{{sfn|Subrenat|2004|p=139}}, калабарацыянісцкая арганізацыя «[[Самаабарона (Эстонія)|Омакайтсэ]]»&lt;ref&gt;''Кузнецов С., Курилов И., Нетребский Б.'' Вооружённое националистическое подполье в Эстонии в 40-50-х годах // Известия ЦК КПСС. 1990. № 8, с. 171&lt;/ref&gt; аказвала актыўнае садзейнічанне айнзатцкамандзе 1А у [[Халакост у Эстоніі|знішчэнні яўрэяў]]&lt;ref name=&quot;pri9&quot;&gt;[http://eja.pri.ee/history/Holocaust/holokost_broshure_ru.pdf Под грифом «Judenfrei»: Холокост на территории оккупированной нацистами Эстонии, 1941—1944] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140413144407/http://eja.pri.ee/history/Holocaust/holokost_broshure_ru.pdf |date=13 красавіка 2014 }}. Таллин: Еврейская община Эстонии, 2009; с. 9-11&lt;/ref&gt;.

На тэрыторыі Эстоніі была створана акупацыйная адміністрацыя ў выглядзе [[Генеральная акруга Эстонія|генеральнай акругі (генеральнага камісарыята) Эстланд]] ({{lang-de|Generalbezirk Estland}}) на чале з [[Карл Зігмунд Літцман|Карлам Зігмундам Літцманам]]. Акупацыйнымі ўладамі было сфарміравана самакіраванне на чале з эстонскім палітыкам, былым кіраўніком Эстонскага вызваленчага камітэта (у Фінляндыі) [[Хяльмар Мяэ|Хяльмарам Мяэ]]. Разам з Літвой, Латвіяй і Беларуссю Эстонія складала [[рэйхскамісарыят Остланд]]&lt;ref&gt;{{cite web|author=Марипуу М.|datepublished=02.12.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C_%D0%B2_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8/|title=Немецкая оккупационная власть в Эстонии|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2014-4-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729013732/http://www.estonica.org/ru/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D1%83%D0%BF%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8C_%D0%B2_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8/|archive-date=29 ліпеня 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

[[28 жніўня]] [[1942]] года было абвешчана пра стварэнне [[Эстонскі легіён|Эстонскага легіёна войск СС]] і пачатак прыёму ў яго добраахвотнікаў. З вясны [[1943]] года, калі стаў адчувацца недахоп добраахвотнікаў, нямецкія ўлады пачалі праводзіць мабілізацыі. Члены «Омакайтсэ», 3-я эстонская добраахвотніцкая брыгада СС, а таксама паліцэйскія батальёны ўдзельнічалі ў баях з партызанамі, расстрэлах мірнага насельніцтва, рабаваннях, знішчэнні цэлых вёсак у Беларусі і масавай адпраўцы мірнага насельніцтва ў Германію&lt;ref name=midr&gt;{{cite web
|datepublished=13.02.2004 
|url=http://www.mid.ru/brp_4.nsf/b8b07fe91e276c3a43256999005bcbba/f74f58bd53649756c3256e39002e471e?OpenDocument
|title= Пра ўдзел эстонскага легіёна СС у ваенных злачынствах у 1941—1945 гг. і спробах перагляду ў Эстоніі прысуду Нюрнбергскага трыбунала
|publisher=[[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі]]
|access-date=2014-6-28}}&lt;/ref&gt;.

У нямецкую армію ў [[1944]] годзе былі мабілізаваны прыкладна 38 тыс. жыхароў Эстоніі. [[2 лютага]] [[1944]] года Чырвоная Армія фарсіравала раку Нарву. На тэрыторыі Эстоніі да канца верасня ішлі цяжкія баі, у якіх удзельнічалі ў тым ліку эстонскія падраздзяленні па абодва бакі фронту.

У сакавіку [[1944]] года эстонскімі палітыкамі першай рэспублікі быў створаны [[Нацыянальны камітэт Эстоніі|Нацыянальны Камітэт Эстонскай Рэспублікі]] на чале з [[Юры Улуатс]]ам, які спрабаваў сфарміраваць нацыянальны ўрад на чале з [[Ота Тыіф]]ам. [[19 жніўня]] Юры Улуатс выйшаў у эфір з заклікам прыкласці ўсе сілы для барацьбы з наступаючымі войскамі Чырвонай Арміі.

=== Вяртанне тэрыторыі Эстоніі пад кантроль СССР ===
{{main|Талінская аперацыя (1944)}}
[[22 верасня]] аб 11 гадзіне дня ў Талін увайшла рухомая група [[8-ы Эстонскі стралковы корпус|8-га Эстонскага стралковага корпуса СССР]]; крыху пазней — перадавыя атрады [[8-я армія (СССР)|8-й арміі СССР]]. А дзявятай гадзіне вечара [[22 верасня]] [[1944]] года штаб 8-й арміі паведаміў у ваенны савет [[Ленінградскі фронт|Ленінградскага фронту]] пра заняцце [[Талін]]а. На вежы Доўгі Герман быў узняты [[Сцяг СССР|чырвоны сцяг]]. [[25 верасня]] [[1944]] года ўлада ў Таліне перайшла ў рукі ўрада Эстонскай ССР, які вярнуўся з эвакуацыі.

Баі на [[Маанзундскі архіпелаг|Маанзундскіх астравах]] доўжыліся да канца лістапада. [[24 лістапада]] [[1944]] года была захоплена паўднёвая частка вострава [[Саарэмаа]], у выніку чаго Эстонія зноў была пад кантролем савецкіх войск.

Паводле дадзеных энцыклапедыі «[[Кругасвет]]», за час вайны загінулі каля 80 тысяч і эмігравалі 70 тысяч жыхароў Эстоніі&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;/&gt;. Брытанскія гісторыкі Джон Хайдэн і [[Патрык Салман]] пішуць, што Эстонія страціла 5 % даваеннай тэрыторыі і 6 % даваеннага насельніцтва{{sfn|Hiden and Salmon|1994|p=130}}.

== Эстонія ў складзе СССР ==
{{main|Эстонская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка}}

=== Саветызацыя ===
[[Файл:Flag of the Estonian Soviet Socialist Republic (1953–1990).svg|thumb|right|300px|[[Сцяг Эстонскай ССР]].]]
Па заканчэнні нямецкай акупацыі былі адноўлены органы камуністычнай партыі і савецкай улады на тэрыторыі Эстоніі. У [[1944]]—[[1950]] гг. усе органы мясцовага самакіравання былі распушчаны і паўсюль заменены адміністрацыйнымі органамі на савецкі ўзор&lt;ref name=&quot;mnemosyne3&quot;/&gt;. Скончылася нацыяналізацыя, якая распачалася яшчэ да вайны: прыватны сектар у прамысловасці быў ліквідаваны ў [[1945]] годзе, у гандлі — у [[1947]] г. З [[1947]] г. пачалася [[калектывізацыя]] сельскай гаспадаркі, пад канец [[1950]] года ў Эстоніі былі 2213 калгасаў{{sfn|СИЭ|1976|с=624-625}}. У [[1950]] годзе пачалося зліццё малых [[калгас]]аў у буйныя [[сацыялізм|сацыялістычныя]] гаспадаркі. У выніку [[цэнтралізацыя|цэнтралізацыі]] сельскагаспадарчай вытворчасці на [[1955]] год у Эстоніі былі 908 калгасаў і 97 [[саўгас]]аў. Колькасць занятых на вытворчасці ўзрасла з 26 тысяч у [[1945]] г. да 81 тысячы ў [[1950]] г. Эканоміка Эстоніі ўсё мацней інтэгравалася ў эканоміку СССР праз пастаўкі сыравіны і камплектных вырабаў. Прымусовая калектывізацыя справакавала ўзброенае супраціўленне савецкай уладзе, якое атрымала назву «[[Лясныя браты (1940—1957)|Лясныя браты]]» ({{lang-et|metsavennad}}), супраціўленне дзейнічала да [[1953]] года&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;/&gt;.

У [[1944]]—[[1945]] гадах частка тэрыторыі Эстонскай ССР (2330 квадратных кіламетраў) з перавагай [[рускія|рускага насельніцтва]] была перададзена [[РСФСР]]&lt;ref name=&quot;mnemosyne3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;estonica_terr&quot;&gt;{{cite web|author=Таннберг Т.|datepublished=04.12.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%A2%D0%B5%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B8_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B5_%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%AD%D0%A1%D0%A1%D0%A0_/|title=Территория и административное деление ЭССР|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2013-11-4|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912211006/http://www.estonica.org/ru/%D0%A2%D0%B5%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B8_%D0%B0%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B5_%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%AD%D0%A1%D0%A1%D0%A0_/|archive-date=12 верасня 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Пасляваенная [[індустрыялізацыя]] рэзка змяніла этнічны баланс Эстоніі шляхам маштабнай міграцыі прамысловых рабочых з іншых частак СССР, асабліва з РСФСР. Гэта стала прычынай пагрозы самабытнасці эстонскага народа. Маштабныя інвестыцыі ў спалучэнні з кваліфікаванай працоўнай сілай прывялі да хуткага аднаўлення эканомікі і росту ўзроўню жыцця. Асноўныя высілкі дзяржавы былі накіраваны на аднаўленне апрацоўчай прамысловасці і здабычу [[гаручы сланец|гаручых сланцаў]] на паўночным усходзе краіны{{sfn|Hiden and Salmon|1994|p=130}}. У [[1948]] годзе ў [[Кохтла-Ярвэ]] быў пабудаваны першы ў свеце газасланцавы камбінат&lt;ref&gt;{{кніга|загаловак=Страны и народы: научно-популярное географо-этнографическое издание в 20 томах|адказны=отв. ред. Г. М. Лаппо|месца=М.|выдавецтва=Мысль|год=1984|том=Советский Союз. Прибалтика. Белоруссия. Украина. Молдавия|старонкі=26}}&lt;/ref&gt;.

=== Пасляваенныя рэпрэсіі ===
[[Файл:Märtsiküüditamise küünlad Vabaduse väljakul, 2014.jpg|300px|thumb|Свечкі на [[Плошча Свабоды, Талін|Плошчы Свабоды]] ў [[Талін]]е ў памяць 65-й гадавіны [[Вялікая сакавіцкая дэпартацыя|сакавіцкай дэпартацыі 1949 года]].]]
Падчас падрыхтоўкі да сакавіцкага пленума Камуністычнай партыі Эстоніі ў [[1950]] годзе і пасля яго значная частка кіруючых кадраў камуністаў, якая пражывала ў Эстоніі да [[1940]] года, была знятая са сваіх пасад, а многія з іх былі арыштаваны і рэпрэсаваныя падчас кампаніі па барацьбе з «буржуазным нацыяналізмам». Былы міністр {{Не перакладзена 3|Аўгусцін Хансен|Аўгусцін Хансен|et|August Hansen}} быў прысуджаны да смяротнага пакарання, якое адбылося ў [[1952]] годзе. Кампанія закранула таксама галіну культуры&lt;ref name=&quot;mnemosyne3&quot;/&gt;{{sfn|Зубкова|2008|с=303-318}}.

У [[1944]]—[[1953]] гадах у Эстоніі былі рэпрэсаваны, паводле ацэнак эстонскіх гісторыкаў, каля 36 тысяч чалавек, пераважна па абвінавачанні ў [[калабарацыянізм]]е, а таксама за ўдзел і падтрымку [[лясныя браты (1940—1957)|антысавецкіх партызанскіх фарміраванняў]], агульная колькасць удзельнікаў якіх разам з памочнікамі складала ад 10 да 30 тысяч чалавек{{sfn|Misiunas and Taagepera|1993|p=83}}&lt;ref name=&quot;mnemosyne3&quot;/&gt;. [[Алена Зубкова]] прыводзіць лічбу ў 67 470 рэпрэсаваных падчас мерапрыемстваў па ліквідацыі нацыянальнага супраціўлення ([[1944]]—[[1952]] гг.){{sfn|Зубкова|2008|с=256}}. [[Джон Хайдэн]] і [[Патрык Салман]] называюць лічбу ў 124 тысячы дэпартаваных, з якіх 80 тысяч былі вывезены толькі ў [[1949]] годзе{{sfn|Hiden and Salmon|1994|p=129}}, але гэтыя лічбы істотна пераўзыходзяць афіцыйныя эстонскія звесткі аб дэпартацыях (агулам крыху больш за 30 тысяч чалавек&lt;ref name=&quot;mnemosyne3&quot;/&gt;). Дэпартаваных адпраўлялі галоўным чынам у [[Краснаярскі край]] і [[Новасібірская вобласць|Новасібірскую вобласць]].&lt;ref name=deportation&gt;[http://www.estemb.ru/estonija/istorija/aid-226 Депортации из Эстонии в 1941 г. и 1949 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070928000152/http://www.estemb.ru/estonija/istorija/aid-226 |date=28 верасня 2007 }} Посольство Эстонии в Москве&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Deporteerimised Eestis. Kuidas see toimus tegelikult. Aleksandr Djukov, Tallinn, Tarbeinfo OÜ, 2009—208 lk.&lt;/ref&gt;{{rp|129}}. Дэпартацыя эстонскіх сялян была найважнейшым інструментам савецкае палітыкі. Яна пазбаўляла ўзброенае супраціўленне падтрымкі сельскага насельніцтва і ізалявала тых, хто выступаў супраць калектывізацыі{{sfn|Hiden and Salmon|1994|p=129}}{{sfn|Зубкова|2008|с=182, 255}}.

Агулам, паводле сучасных ацэнак, Эстонія страціла за часы Другой сусветнай вайны і перыяду рэпрэсій каля 180—200 тыс. чалавек, гэта значыць каля 17,5-20 % насельніцтва&lt;ref name=&quot;AR&quot;&gt;{{cite web
|url=http://gazeta.aif.ru/online/aif/1273/12_01
|title=Президент Эстонии Арнольд Рюйтель. Разве мы восхваляем нацизм?
|publisher=Аргументы и факты № 12 (1273) от 23.03.2005
|access-date=2014-6-28
|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014043625/http://gazeta.aif.ru/online/aif/1273/12_01
|archive-date=14 кастрычніка 2013
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Subrenat|2004|p=137}}&lt;ref&gt;{{cite web|author=Хийо Т.|datepublished=02.12.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1939-1945_%D0%B3%D0%B3_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B8_%D0%92%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0/%D0%97%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%9A%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B9_%D0%B2_1944_%D0%B3/|title=Завоевание Эстонии Красной армией в 1944 г.|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2014-5-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222010330/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1939-1945_%D0%B3%D0%B3_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B8_%D0%92%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%8F_%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0/%D0%97%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%9A%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B9_%D0%B2_1944_%D0%B3/|archive-date=22 лютага 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.estemb.ru/estonija/istorija/aid-2128|title=23 августа 1939 года: общеевропейский день памяти жертв всех тоталитарных и авторитарных режимов|publisher=Посольство Эстонии в Москве|access-date=2014-7-1|archive-date=17 мая 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517143747/http://www.estemb.ru/estonija/istorija/aid-2128|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, у тым ліку зніклі такія нацыянальныя меншасці, як немцы (рэпатрыяваліся ў [[1940]] годзе), [[балтыйскія шведы|шведы]] (эмігравалі ў [[1943]]—[[1944]] гг.), і [[Яўрэі ў Прыбалтыцы|яўрэі]] &lt;ref&gt;эвакуіраваліся ці загінулі падчас [[Халакост у Эстоніі|халакосту]]&lt;/ref&gt;.

=== Паслясталінскі перыяд ===
[[Файл:1960 CPA 2449.jpg|300px|thumb|Савецкая паштовая марка [[1960]] года.]]
[[Файл:House in Lasnamae.jpg|300px|thumb|Жылая забудова ў Таліне.]]
Эстонія, як і кожная з 15 (спачатку — 16) саюзных рэспублік, мела фармальныя прыкметы дзяржаўнасці, аднак усе ключавыя рашэнні ў жыцці Эстоніі прымаліся цэнтральнай уладай СССР у Маскве. У прыватнасці, у кастрычніку [[1944]] года ў Маскве было створана Бюро ЦК ВКП(б) па Эстоніі. Да яго роспуску ў [[1947]] годзе бюро іграла вырашальную ролю ў кіраванні рэспублікай&lt;ref name=&quot;mnemosyne3&quot;&gt;{{cite web
|author=Estonian International Commission for Investigation of Crimes Against Humanity
|url=http://www.mnemosyne.ee/hc.ee/pdf/conclusions_ru_1944-.pdf
|title=Этап III — Оккупация Эстонии Советским Союзом с 1944 года
|publisher=The Estonian Institute of Historical Memory
|access-date=2014-4-8
|archive-url=https://web.archive.org/web/20130412065557/http://www.mnemosyne.ee/hc.ee/pdf/conclusions_ru_1944-.pdf
|archive-date=12 красавіка 2013
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;. Палітычная ўлада належала Эстонскай камуністычнай партыяй, якая была тэрытарыяльнай арганізацыяй КПСС. Распарадчую ўладу здзяйсняў Савет Міністраў, а парламент — [[Вярхоўны Савет ЭССР]] — не меў фактычна ніякай рэальнай улады&lt;ref&gt;{{cite web |author=Леймус И. |datepublished=13.11.2009 |url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1945-1985_%D0%B3%D0%B3_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4/%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%BA%D0%B0%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%BE%D1%8E%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0/ |title=Эстонская ССР как советская союзная республика |publisher=[[Эстоника]] |access-date=2014-2-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130614193104/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1945-1985_%D0%B3%D0%B3_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4/%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%BA%D0%B0%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D0%BE%D1%8E%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0/ |archive-date=14 чэрвеня 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У паслясталінскі перыяд, калі генеральным сакратаром камуністычнай партыі СССР стаў [[Мікіта Хрушчоў]], наступіла палітычная «[[адліга]]». У [[1956]] годзе пачалося вяртанне дэпартаваных{{sfn|Subrenat|2004|p=142-143}}. Эстонская камуністычная партыя атрымала некаторую ступень незалежнасці ад Масквы ў кіраванні рэспублікай. Пазней палітыка лібералізацыі была перагледжана. Як адказ на гэта ў Эстоніі ўзнікла [[Савецкія дысідэнты|палітычнае іншадумства]] і рух супраць саветызацыі. Гэты рух высоўваў патрабаванні незалежнасці і шырокага выкарыстання эстонскай мовы ў адкуацыі і грамадскім жыцці&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;&gt;[http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/ESTONIYA.html?page=0,6 Эстония] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140222162509/http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/ESTONIYA.html?page=0,6 |date=22 лютага 2014 }} в энциклопедии «[[Кругосвет]]»&lt;/ref&gt;.

За кошт прамысловага росту да [[1970]] года Эстонія была найбольш [[урбанізацыя|урбанізаванай]] з балтыйскіх рэспублік, 65 % насельніцтва жылі ў гарадах{{sfn|Hiden and Salmon|1994|p=131}}. Узровень жыцця ў Эстонскай ССР быў значна вышэйшы за сярэдні па СССР&lt;ref&gt;{{cite web
|author=Таннберг Т.
|datepublished=19.02.2010
|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1945-1985_%D0%B3%D0%B3_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4/%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B8_%D0%B5%D0%B5_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%8F/
|title=Командная экономика и ее последствия
|publisher=[[Эстоника]]
|access-date=2014-5-21
|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614231733/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1945-1985_%D0%B3%D0%B3_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4/%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B8_%D0%B5%D0%B5_%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%B4%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%8F/
|archive-date=14 чэрвеня 2013
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;.

У другой палове 1970-х актывізаваўся дысідэнцкі рух. У канцы верасня — пачатку кастрычніка [[1980]] года ў Эстоніі прайшлі антысавецкія студэнцкія хваляванні, задушаныя праваахоўнымі органамі. 28 кастрычніка гэтага ж года быў апублікаваны {{Нп3|Ліст 40|«Ліст 40»|en|Letter of 40 intellectuals}} — маніфест супраць саветызацыі, падпісаны 40 вядомымі эстонскімі інтэлектуаламі&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.estonica.org/ru/%C2%AB%D0%9F%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B0%C2%BB/
|title=«Письмо сорока»
|publisher=[[Эстоника]]
|access-date=2014-2-16
|archive-url=https://web.archive.org/web/20150607140353/http://www.estonica.org/ru/%C2%AB%D0%9F%D0%B8%D1%81%D1%8C%D0%BC%D0%BE_%D1%81%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B0%C2%BB/
|archive-date=7 чэрвеня 2015
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;.

У [[1975]] годзе лідары краін Еўропы, ЗША і Канады падпісалі ў [[Хельсінкі]] [[Заключны акт Нарады па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе|Заключны акт]] НБСЭ (Нарада па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе). На думку [[МЗС Расіі]], гэта азначала прызнанне дэ-факта ўключэння Эстоніі ў склад СССР (непарушнасць межаў)&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.latvia.mid.ru/news/ru/050507.html
|title=Комментарий Департамента информации и печати МИД России в отношении «непризнания» вступления прибалтийских республик в состав СССР
|publisher=Посольство России в Латвии
|access-date=2014-7-1
|archive-url=https://web.archive.org/web/20060509120150/http://www.latvia.mid.ru/news/ru/050507.html
|archive-date=9 мая 2006
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;. Аднак увесь перыяд савецкага кіравання краіны Захаду пастаянна нагадвалі аб непрызнанні анексіі краін Балтыі. [[29 верасня]] [[1960]] года [[Парламенцкая Асамблея Савета Еўропы]] прыняла Рэзалюцыю № 189 з нагоды дваццатай гадавіны акупацыі і прымусовага ўключэння ў склад СССР трох еўрапейскіх дзяржаў — Эстоніі, Латвіі і Літвы&lt;ref name=&quot;Hiden&quot;&gt;{{кніга|аўтар=John Hiden &amp; other.|загаловак=The Baltic Question During the Cold War|выдавецтва=Routledge|год=2008|серыя=Cold War History|pages=119|allpages=224|isbn=9781134197309}}&lt;/ref&gt;. [[13 студзеня]] [[1983]] года [[Еўрапейскі парламент]] прыняў рэзалюцыю па пытанні балтыйскіх дзяржаў, у якой асудзіў факт анексіі як неадпаведны міжнароднаму праву і абавязацельствам СССР па двухбаковых перамовах з балтыйскімі краінамі, падкрэсліўшы міжнароднае непрызнанне анексіі&lt;ref&gt;{{кніга|аўтар=Ineta Ziemele.|загаловак=Baltic Yearbook of International Law|выдавецтва=Martinus Nijhoff Publishers|год=2003|том=3|серыя=Baltic Yearbook of International Law Series|pages=156|allpages=361|isbn=9789004137462}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[:en:File:Europarliament13011983.jpg|Europarliament 13-01-1983]] — фотокопия, [http://www.letton.ch/lvx_eur2.htm On January 13, 1983, the European Parliament adopted the following resolution regarding the Baltic States] — текст резолюции {{ref-en}}&lt;/ref&gt;.

=== Аднаўленне незалежнасці ===
{{main|Аднаўленне незалежнасці Эстоніі}}
У [[1987]] годзе пачалося нацыянальнае абуджэнне, выкліканае [[перабудова]]й савецкага грамадства, абвешчанай новым лідарам [[СССР]] [[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў|Міхаілам Гарбачовым]]. Пратэсты супраць сістэмы сталі адкрытымі і частымі.
[[3 красавіка]] [[1987]] года планы ўрада пачаць распрацоўку [[фасфарыт]]нага радовішча на поўначы Эстоніі прывялі да [[Фасфарытная вайна|кампаніі пратэстаў]] у сродках масавай інфармацыі і ўзнікнення руху «[[Зялёныя (экалагічны рух)|зялёных]]»&lt;ref&gt;[http://www.envir.ee/1103645 Міністэрства навакольнага асяроддзя Эстоніі: Выкапні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140221235814/http://www.envir.ee/1103645 |date=21 лютага 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Лийвик О.|datepublished=07.11.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%A4%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0/|title=Фосфоритная война|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2014-4-5|archive-url=https://web.archive.org/web/20150313153742/http://www.estonica.org/ru/%D0%A4%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D0%B0/|archive-date=13 сакавіка 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У [[1987]] годзе была распрацавана праграма эканамічнага суверэнітэту, якая атрымала назву ''«Эканамічна незалежная Эстонія»'' ({{lang-et|Isemajandav Eesti}}, скарочана ''IME'')&lt;ref&gt;{{cite web|author=Хийо Т.|datepublished=08.10.2009|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%A5%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F/|title=Хозрасчетная Эстония|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2014-4-5|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415210913/http://www.estonica.org/ru/%D0%A5%D0%BE%D0%B7%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F/|archive-date=15 красавіка 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У [[1988]] годзе пачалася моцная палітычная актывізацыя грамадства. У красавіку быў створаны [[Народны фронт Эстоніі]] пад кіраўніцтвам [[Эдгар Савісаар|Эдгара Савісаара]] — новы грамадска-палітычны рух у падтрымку перабудовы. [[10 чэрвеня|10]]—[[14 чэрвеня]] на полі Талінскага песеннага фестывалю ([[Спеўнае поле (Талін)|Спеўным полі]]) падчас штогадовага фестывалю дзясяткі тысяч чалавек [[Спяваючая рэвалюцыя|спявалі патрыятычныя песні]] пад [[Сцяг Эстоніі|сіне-чорна-белымі сцягамі]]. З’явіўся больш радыкальны нацыянальны рух, накіраваны на дасягненне незалежнасці. Адной з найбуйнейшых падзей стала акцыя «[[Балтыйскі шлях]]», у якой прынялі ўдзел каля 2 млн чалавек з Літвы, Латвіі і Эстоніі. [[16 лістапада]] [[1988]] года [[Вярхоўны Савет ЭССР|Вярхоўны Савет Эстонскай ССР]] абвясціў суверэнітэт Эстоніі. Адначасова актывізаваліся палітычныя сілы, якія прадстаўлялі рускамоўнае насельніцтва і былі накіраваны на захаванне Эстоніі ў складзе СССР&lt;ref name=&quot;nezav&quot;&gt;{{cite web |author=Вярэ Э. |datepublished=11.02.2010 |url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1985-1991_%D0%B3%D0%B3_%D0%92%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B5_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D1%8B/ |title=Переломные годы |publisher=[[Эстоника]] |access-date=2014-4-6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140225075508/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1985-1991_%D0%B3%D0%B3_%D0%92%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B5_%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D1%8B/ |archive-date=25 лютага 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Toomel 1989.jpg|300px|thumb|Мітынг у [[Тарту]] [[24 лютага]] [[1989]] года.]]
Народны фронт стаў найбуйнейшай палітычнай сілай Эстоніі, перамогшы на выбарах дэлегатаў З’езду народных дэпутатаў СССР і ў Вярхоўны Савет ЭССР у [[1989]]—[[1990]] гг. Дагэтуль яго праграмная пазіцыя складалася з дасягнення незалежнасці на аснове абвяшчэння новай Эстонскай дзяржавы (гэтак званай, Трэцяй Рэспублікі). [[12 лістапада]] [[Вярхоўны Савет ЭССР|Вярхоўны Савет Эстонскай ССР]] ануляваў сваю дэкларацыю ад [[22 ліпеня]] [[1940]] года аб уваходжанні ЭССР у СССР. [[16 лістапада]] Вярхоўны Савет Эстонскай ССР большасцю галасоў прыняў дэкларацыю аб суверэнітэце. [[23 сакавіка]] таго ж года Камуністычная партыя Эстонскай ССР абвясціла пра выхад з [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]]. [[30 сакавіка]] была прынята пастанова Вярхоўнага Савета «Аб дзяржаўным статусе Эстоніі», паводле якой дзяржаўная ўлада СССР у Эстоніі прызнавалася незаконнай з моманту ўсталявання і абвяшчаўся пачатак аднаўлення Эстонскай Рэспублікі. У гэты ж час грамадзяне Эстонскай рэспублікі і іх нашчадкі абралі [[Кангрэс Эстоніі]], які дзейнічаў як паралельны парламент&lt;ref name=&quot;nezav&quot;/&gt;.

[[3 красавіка]] [[1990]] года [[Вярхоўны Савет СССР]] прыняў закон, які абвяшчаў юрыдычна неправамоцнымі дэкларацыі Вярхоўных Саветаў прыбалтыйскіх рэспублік аб ануляванні ўваходжання ў СССР і, як следства, іх прававыя наступствы і рашэнні. Нягледзячы на гэта, улады Эстоніі працягнулі курс на дасягненне незалежнасці. [[8 мая]] Эстонская ССР была пераназвана ў Эстонскую Рэспубліку.

[[Файл:Registration card for Estonian citizenship from 1989.JPG|left|300px|thumb|Рэгістрацыйная картка грамадзянства Эстоніі з [[1989]] года.]]
[[12 студзеня]] [[1991]] года Старшыня [[Вярхоўны Савет РСФСР|Вярхоўнага Савета РСФСР]] [[Барыс Ельцын]] здзейсніў візіт у [[Талін]], падчас якога падпісаў са Старшынёй Вярхоўнага Савета Эстонскай Рэспублікі [[Арнольд Руйтэль|Арнольдам Руйтэлем]] ''Дагавор аб асновах міждзяржаўных адносін РСФСР з Эстонскай Рэспублікай'', у якім бакі прызналі адзін аднаго незалежнымі дзяржавамі&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://ria.ru/spravka/20110113/320697025.html
|title=Дагаворы пра асновы міждзяржаўных адносін РСФСР-Эстонія-Латвія
|publisher=[[РІА Навіны]]
|access-date=2014-7-1
}}&lt;/ref&gt;.

[[3 сакавіка]] адбыўся рэферэндум па пытанні незалежнасці Эстонскай Рэспублікі, у якім прынялі ўдзел асобы, якія пражывалі ў Эстоніі да савецкай анексіі і іх нашчадкі, а таксама тыя, хто атрымалі так званыя «зялёныя карткі» Кангрэса Эстоніі&lt;ref&gt;умовай атрымання карткі была вусная заява аб падтрымцы незалежнасці Эстонскай Рэспублікі&lt;/ref&gt;. 77,8 % тых, хто прагаласаваў, падтрымалі ідэю нацыянальнай незалежнасці ад СССР&lt;ref&gt;{{cite web |author=Вярэ Э. |datepublished=11.02.2010 |url=http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1985-1991_%D0%B3%D0%B3_%D0%92%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%9F%D1%83%D1%82%D1%8C_%D0%BA_%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/ |title=Путь к независимости |publisher=[[Эстоника]] |access-date=2014-1-3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140225084903/http://www.estonica.org/ru/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F/1985-1991_%D0%B3%D0%B3_%D0%92%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%9F%D1%83%D1%82%D1%8C_%D0%BA_%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/ |archive-date=25 лютага 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Эстонія байкатавала [[Усесаюзны рэферэндум аб захаванні Саюза ССР]], які адбыўся [[17 сакавіка]], але ў паўночна-ўсходніх раёнах, населеных пераважна [[рускія|рускімі]], мясцовыя ўлады арганізавалі галасаванне&lt;ref&gt;{{cite web|author=Маркедонов С. М.|author-link=Сяргей Міраслававіч Маркедонаў|datepublished=1 апреля 2011|url=http://polit.ru/article/2011/04/01/ussr/|title=Референдум распада|publisher=[[Полит.ру]]|access-date=2014-3-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20140515125029/http://polit.ru/article/2011/04/01/ussr/|archive-date=15 мая 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

[[20 жніўня]] [[1991]] года, на наступны дзень пасля [[ДКНС|спробы дзяржаўнага перавароту]] ў Маскве, Вярхоўны Савет Эстоніі прыняў рэзалюцыю «[[Пастанова аб дзяржаўнай незалежнасці Эстоніі|Аб дзяржаўнай незалежнасці Эстоніі]]». [[23 жніўня]] ў Таліне была зрынута з пастамента статуя [[Ленін]]а, якая стаяла перад будынкам Цэнтральнага камітэта Камуністычнай партыі Эстоніі&lt;ref&gt;{{cite web
|datepublished=23 красавіка 2013
|url=http://rus.postimees.ee/1212072/po-leninskim-mestam-smotrite-gde-v-jestonii-ewe-ostalis-pamjatniki-vozhdju-mirovogo-proletariata
|title=Па Ленінскіх месцах: гледзіце, дзе ў Эстоніі яшчэ засталіся помнікі правадыру сусветнага пралетарыята
|publisher=Postimees.ru
|access-date=2014-7-1
}}&lt;/ref&gt;. [[6 верасня]] [[Дзяржаўны Савет СССР]] афіцыйна прызнаў незалежнасць Эстоніі. Такім чынам [[20 жніўня]] [[1991]] года была адноўлена незалежнасць Эстонскай Рэспублікі, абвешчанай [[24 лютага]] [[1918]] года&lt;ref name=&quot;22ind&quot;&gt;{{cite web|url=http://president.ee/ru/official-duties/speeches/9339--22-20-2013-/index.html|title=Прэзідэнт Рэспублікі 22-я гадавіна аднаўлення незалежнасці Эстонскай Рэспублікі 20 жніўня 2013 г., ружоўнік у Кадрыёргэ|publisher=Сайт прэзідэнта Эстоніі|access-date=2014-1-2}}&lt;/ref&gt;. [[17 верасня]] [[1991]] года [[Эстонія]] стала паўнапраўным членам [[ААН]]&lt;ref name=&quot;estonia.eu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;un&quot;&gt;[http://www.un.org/ru/sc/repertoire/89-92/89-92_7.pdf Даведнік па практыцы Савета Бяспекі—Дадатак за 1989—1992 гады], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]]&lt;/ref&gt;. Грамадзянства і ўласнасць у Эстонскай Рэспубліцы былі адноўлены на аснове правапераемнасці&lt;ref&gt;{{кніга|загаловак=Будущему гражданину Эстонской Республики|адказны=Редактор: Кярт Янес-Капп|выданне=2|месца=Таллин|выдавецтва=Фонд интеграции и миграции &quot;Наши люди&quot;|год=2010|старонкі=12|isbn=978-9949-9083-5-6}}&lt;/ref&gt;.

== Незалежная Эстонія ==
[[28 чэрвеня]] [[1992]] года на рэферэндуме была прынята 4-я Канстытуцыя Эстоніі&lt;ref&gt;1-я — 1920 г., 2-я — 1934 г., 3-я — 1938 г. — без уліку савецкіх&lt;/ref&gt;, якая дэкларавала пераемнасць у адносінах да дзяржавы, анексаванай у [[1940]] годзе Савецкім Саюзам і пацвярджала аднаўленне Эстонскай Рэспублікі шляхам рэстытуцыі і вяртання да дзяржаўнага ладу, які дзейнічаў да [[1940]] года&lt;ref name=&quot;4konst&quot;&gt;{{cite web|author=Нутт М.|datepublished=6.10.2010|url=http://www.estonica.org/ru/%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%B2_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%B8/%D0%92%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8_%D0%B8_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F_1992-%E2%80%A6/|title=Восстановление независимости и четвертая конституция (1992-…)|publisher=[[Эстоника]]|access-date=2014-1-3|archive-url=https://web.archive.org/web/20150406193815/http://www.estonica.org/ru/%D0%93%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B9_%D0%AD%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%B8_%D0%B2_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D0%B8/%D0%92%D0%BE%D1%81%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8_%D0%B8_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F_1992-%E2%80%A6/|archive-date=6 красавіка 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Апошнія часці расійскай арміі былі выведзены з краіны [[31 жніўня]] [[1994]] года&lt;ref&gt;{{cite web
|datepublished=31 августа 2012|url=http://rus.postimees.ee/957962/v-jestonii-hotjat-otmechat-den-okonchanija-okkupacii-31-avgusta|title=В Эстонии хотят отмечать день окончания оккупации 31 августа|publisher=[[Postimees]]|access-date=2014-1-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |datepublished=31.08.2013 |url=http://baltija.eu/news/read/33128 |title=31 августа всем надо праздновать День свободной Эстонии - эстонский министр сказал |publisher=Портал русской общины Эстонии |access-date=2014-1-3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103190239/http://baltija.eu/news/read/33128 |archive-date=3 студзеня 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|datepublished=01.09.2012|url=http://www.rosbalt.ru/exussr/2012/09/01/1029156.html|title=Эстония намерена отмечать 31 августа день окончания российской оккупации|publisher=Росбалт.ру|access-date=2014-1-3|archive-date=3 студзеня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140103225232/http://www.rosbalt.ru/exussr/2012/09/01/1029156.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У Эстоніі засталіся каля 10 тысяч былых расійскіх афіцэраў (цяпер пенсіянераў) і членаў іх сем’яў. Істотная частка — звыш 400 тысяч чалавек (пераважна [[Рускія ў Эстоніі|этнічныя рускія]]) былых савецкіх грамадзян, якія перасяліліся пасля анексіі [[1940]] года, [[неграмадзяне (Эстонія)|засталіся без грамадзянства]]. Дыскрымінацыйнае заканадаўства аб грамадзянстве стала прычынай крытыкі Эстоніі з боку міжнародных арганізацый і абвастрэння зносін з Расіяй&lt;ref name=&quot;Larousse&quot;&gt;[http://www.larousse.fr/encyclopedie/pays/Estonie/118528 Эстония] в энциклопедии «Larousse»&lt;/ref&gt;. Нягледзячы на істотнае скарачэнне колькасці неграмадзян (менш за 90 тысяч у [[2014]] годзе&lt;ref&gt;{{cite web
|datepublished=1 March 2014
|url=http://estonia.eu/about-estonia/society/citizenship.html
|title=Citizenship
|publisher=estonia.eu
|access-date=2014-6-29
|lang=en
|archive-url=https://www.webcitation.org/68460Y8e0?url=http://estonia.eu/about-estonia/society/citizenship.html
|archive-date=31 мая 2012
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;), гэта праблема і цяпер з’яўляецца актуальнай у эстонскім грамадстве&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;/&gt;.

Фрагментаваная партыйная сістэма, якая ўключала ў сябе вялікую колькасць партый, з’яўлялася на мяжы стагоддзяў крыніцай палітычнай нестабільнасці&lt;ref name=&quot;Larousse&quot;/&gt;. На выбарах, што адбыліся ў сакавіку [[1999]] г., у склад парламента ўвайшлі прадстаўнікі 7 партый. У кастрычніку [[2001]] г. парламент рэспублікі абраў прэзідэнтам краіны былога старшыню Прэзідыума Вярхоўнага Савета Эстонскай ССР [[Арнольд Руйтэль|Арнольда Руйтэля]], а ў верасні [[2006]] г. яго змяніў [[Тоамас Хендрых Ільвес]]&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;/&gt;.

Урад Эстоніі арыентаваўся на заходні знешнепалітычны вектар і імкнуўся інтэгравацца ў еўрапейскія структуры&lt;ref name=&quot;krugosvet&quot;/&gt;. У красавіку [[2004]] года Эстонія стала членам [[НАТА]], а [[1 мая]] таго ж года разам з іншымі сям’ю дзяржавамі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, [[Кіпр]]ам і [[Мальта]]й далучылася да [[Еўрапейскі саюз|Еўрапейскага саюза]]&lt;ref name=&quot;Embassy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;4konst&quot;/&gt;.

У той жа перыяд краіны Захаду пацвердзілі нязменнасць сваёй ацэнкі гістарычных падзей [[1940]]—[[1991]] гадоў. У маі — ліпені [[2005]] года Сенат і Кангрэс [[ЗША]] прынялі рэзалюцыі, у якіх патрабавалі прызнання [[Расія]]й факта акупацыі балтыйскіх краін&lt;ref&gt;{{cite web|datepublished=20.05.2005|url=http://old.e-xecutive.ru/news/piece_13279/|title=Сенат США принял резолюцию с требованием к России признать и принести извинения за незаконную оккупацию и аннексию Латвии, Литвы и Эстонии|publisher=E-xecutive|access-date=2014-2-9|archive-date=22 лютага 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222202119/http://old.e-xecutive.ru/news/piece_13279/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|datepublished= 20 мая 2005
|url=http://www.newsru.com/world/20may2005/senat.html
|title=Сенат США принял резолюцию с требованием к России извиниться за оккупацию и аннексию стран Балтии
|publisher=newsru.com
|access-date=2014-2-9
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|datepublished=22 июля 2005
|url=http://www.newsru.com/world/22jul2005/occup.html
|title=Конгресс США потребовал от России признать незаконную оккупацию и аннексию СССР стран Балтии
|publisher=newsru.com
|access-date=2014-2-9
}}&lt;/ref&gt;. [[22 чэрвеня]] [[2005]] года [[Парламенцкая асамблея Савета Еўропы]] прыняла рэзалюцыю па пытанні выканання Расіяй умоў членства ў гэтай арганізацыі. У пункце 14-IV рэзалюцыі ПАСЕ патрабуе тэрміновай выплаты кампенсацыі ахвярам акупацыі балтыйскіх дзяржаў&lt;ref&gt;{{cite web
|author=Черкасов А.
|datepublished=27 июня 2005
|url=http://www.ej.ru/?a=note&amp;id=1321#
|title=Документы, принятые на сессии ПАСЕ 22 июня 2005 года
|publisher=[[Ежедневный Журнал]]
|access-date=2013-12-18
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.memo.ru/daytoday/5strasb7.htm
|title=22 июня 2005 года в Страсбурге на сессии ПАСЕ рассматривался вопрос о соблюдении России обязательств, принятых на себя при вхождении в Совет Европы
|publisher=[[Мемарыял (арганізацыя)|Мемориал]]
|access-date=2013-12-18
|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304195937/http://www.memo.ru/daytoday/5strasb7.htm
|archive-date=4 сакавіка 2016
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;.

У сваю чаргу, Расія высунула прэтэнзіі Эстоніі з прычыны дыскрымінацыі некарэннага насельніцтва, найперш этнічных рускіх, а таксама з прычыны «спробы рэвізіі вынікаў Другой сусветнай вайны». [[26 красавіка|26]]—[[29 красавіка]] [[2007]] года адбыліся акцыі [[Грамадзянскае непадпарадкаванне|грамадзянскага непадпарадкавання]] ў [[Талін]]е і гарадах павета [[Іда-Вірумаа]], выкліканыя дзеяннямі [[урад Эстоніі|ўрада Эстоніі]] па пераносе помніка «Воіну-вызваліцелю» («[[Бронзавы салдат]]») на могілкі вайсковага пахавання. Наступныя хваляванні ў Таліне суправаджаліся пагромамі і рабаваннямі&lt;ref&gt;{{cite web|datepublished=9 января 2009 |url=http://www.newsru.com/world/09jan2009/estiprosecutfiasko.html|title=У Эстоніі пракурор адмовіўся ад абвінавачвання абаронцы Бронзавага салдата ў арганізацыі беспарадкаў |publisher=[[NEWSru.com]]|access-date=2014-5-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|datepublished=2012 
|url=http://izvestia.ru/news/518203
|title=На Ваенных могілках у Таліне апаганілі Бронзавага салдата
|publisher=[[Известия (газета)|Известия]]
|access-date=2014-6-8
}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Ee real gdp growth-2.svg|thumb|300px|Дынаміка рэальнага ВУП Эстоніі (2000—2011 гг.).]]
[[Эканоміка Эстоніі|Эстонская эканоміка]] з [[1991]] па [[2010]] гг. кардынальна змянілася: былі праведзены [[лібералізацыя]], стабілізацыя, [[прыватызацыя]], структурныя і [[Інстытуцыяналізм|істытуцыянальныя]] рэформы&lt;ref&gt;Islam, Shafiqul, Conclusion: Problems of Planning a Market Economy, New York: Council on Foreign Relations Press, 1993, з.183-184&lt;/ref&gt;. З усіх былых савецкіх рэспублік Эстонія ў [[2003]] годзе першай аднавіла ўзровень ВУП [[1991]] года&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Вашанов В. А.|загаловак=Двадцать лет после распада|спасылка=http://www.ng.ru/ideas/2011-11-11/5_20years.html|выданне=[[Независимая газета]]|год=11.11.2011}}&lt;/ref&gt;. У той жа час эканамічныя рэформы, якія праводзіліся ўвесь перыяд пасля здабыцця незалежнасці, сталі прычынай сацыяльных праблем, стварыўшы вялікую дыферэнцацыю паміж палітычнай і эканамічнай элітамі і неабароненымі пластамі насельніцтва, нягледзячы на шэраг пазітыўных вынікаў у сацыяльнай сферы: павышэнне заработнай платы, паляпшэнне становішча беспрацоўных, пенсійную рэформу&lt;ref name=&quot;Larousse&quot;/&gt;. У [[2008]]—[[2009]] гадах эстонская эканоміка [[Эканамічны крызіс у Эстоніі (2008—2010)|істотна пацярпела]] ад [[Сусветны эканамічны крызіс (з 2008 года)|сусветнага крызісу]], але ўжо ў [[2010]] г. пачаўся новы [[эканамічны рост]]&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Тере Й.|загаловак=МВФ: Эстония хорошо справилась с кризисом|спасылка=http://www.baltic-course.com/rus/_analytics/?doc=25197|выданне=The Baltic Course|год=26.03.2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|datepublished=11. март 2011|url=http://rus.postimees.ee/401102/vvp-vyros-v-proshlom-godu-na-3-1 |title=ВУП вырас летась на 3,1% |publisher=[[Postimees]] |access-date=2014-5-22}}&lt;/ref&gt;. У гэтым жа годзе Эстонія першай сярод постсавецкіх краін стала паўнапраўным членам [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця|АЭСР]]&lt;ref&gt;{{cite web|datepublished=09.12.2010|url=http://www.vm.ee/?q=ru/node/10395|title=З сённяшняга дня Эстонія — паўнапраўны член АЭСР|publisher=[[Міністэрства замежных спраў Эстоніі]]|access-date=2014-5-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140420041329/http://www.vm.ee/?q=ru%2Fnode%2F10395|archive-date=20 красавіка 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. З [[1 студзеня]] [[2011]] года [[Эстонія]] адмовілася ад [[Эстонская крона|нацыянальнай валюты]] і перайшла на [[еўра]].{{-}}

== Перыяды Эстонскай гісторыі ==
{{Перыяды Эстонскай гісторыі}}
Рознымі колерамі паказаны перыяды ўваходжання тэрыторый, якія належаць сучаснай Эстоніі, у склад розных дзяржаў і перыяды незалежнасці.

== У культуры ==
* «Спеўная рэвалюцыя» — фільм (2006)
* «1944» — ваенна-драматычны фільм рэжысёра Элма Нюганена (2015)

== Гл. таксама ==
* [[Гісторыя эканомікі Эстоніі]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар=Subrenat Jean-Jacques.|загаловак=Estonia: identity and independence|месца=Amsterdam|выдавецтва=Rodopi|год=2004|allpages=320|isbn=978-9042008908|ref=Subrenat}}
* А. Мяэсалу, Т. Лукас, М. Лаур, Т. Таннберг. История Эстонии. Ч.1. Таллинн, Авита, 1997
* {{кніга|загаловак=[[Советская историческая энциклопедия]]|выдавецтва=«Советская энциклопедия»|адказны=гл. ред. [[Яўген Міхайлавіч Жукаў|Е. М. Жуков]]|месца=М.|год=1976|том=16|старонкі=604-633|старонак=1002|тыраж=56000|ref=СИЭ}}
* {{кніга|аўтар=Зубкова Е. Ю.|загаловак=Прибалтика и Кремль. 1940-1953|месца=М.|выдавецтва=[[Российская политическая энциклопедия]]|год=2008|серыя=История сталинизма|старонак=351|isbn=978-5-8243-0909-6|тыраж=2000|ref=Зубкова}}
* {{кніга|аўтар=Neil Taylor.|загаловак=Estonia|выдавецтва=Bradt Travel Guides|год=2010|allpages=296|isbn=9781841623207|ref =Taylor}}
* {{кніга|аўтар=Toivo Miljan.|загаловак=Historical Dictionary of Estonia|выдавецтва=Scarecrow Press|год=2004|allpages=624|isbn=9780810865716|ref=Miljan}}
* {{кніга|аўтар=[[:en:Rein Taagepera|Rein Taagepera]].|загаловак=Estonia: Return to Independence|месца=Boulder, CO|выдавецтва=Westview Press|год=1993|серыя=Post-Soviet Republics Series|allpages=288|isbn=9780813317038|ref=Taagepera}}
* {{кніга|аўтар=Romuald J. Misiunas, Rein Taagepera.|загаловак=The Baltic States, Years of Dependence, 1940-1990|выдавецтва=University of California Press|год=1993|allpages=400|isbn=9780520082274|ref=Misiunas and Taagepera}}
* {{кніга|аўтар=John Hiden, Patrick Salmon.|загаловак=The Baltic Nations and Europe: Estonia, Latvia and Lithuania in the Twentieth Century|месца=London|выдавецтва=Routledge|год=1994|allpages=240|isbn=978-0582256507|ref=Hiden and Salmon}}
* {{кніга|аўтар=Tuchtenhagen R.|загаловак=Geschichte der baltischen Länder|месца=München|выдавецтва=C.H. Beck|год=2005|серыя=Beck Reihe|alleseiten=127|isbn=9783406508554|ref=Tuchtenhagen}}
* {{артыкул|аўтар=Tauber J.|загаловак=Die Geschichte der baltischen Staaten bis 1945|спасылка=http://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/9783531195551-c1.pdf|мова=de|аўтар выдання=M. Knodt, S. Urdze|выданне=Die politischen Systeme der baltischen Staaten: Eine Einführung|выдавецтва=VS Verlag für Sozialwissenschaften|год=2012|isbn=978-3531195551|doi=10.1007/978-3-531-19556-8_2|ref=Tauber|archive-date=24 верасня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924123205/http://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/9783531195551-c1.pdf}}

== Фільмаграфія ==
;Мастацкія фільмы
* [http://www.imdb.com/title/tt0339450/ «Імёны на мармуровай дошцы»]
* [http://www.imdb.com/title/tt1198339/ «Снежаньская спякота»]

;Дакументальныя фільмы
* [http://www.imdb.com/title/tt0954008/ «Спяваючая рэвалюцыя» (The Singing Revolution)]
* [http://rutube.ru/tracks/735150.html «Эстонія — скрыжаванне гісторыі» — НКО «Манумент» (Эстонія), 2006]

== Спасылкі ==
{{Commons|category:History of Estonia}}
* [http://www.estonica.org/ru/Гісторыя/ Раздзел «Гісторыя»]{{Недаступная спасылка}} у энцыклапедыі [[Эстоніка]].
* [http://www.estemb.ru/estonija/istorija «Вехі гісторыі» на сайце пасольства Эстоніі ў РФ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070604181726/http://www.estemb.ru/estonija/istorija |date=4 чэрвеня 2007 }}
* [http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/ESTONIYA.html?page=0,5#part-40 Гісторыя Эстоніі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131007050807/http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/ESTONIYA.html?page=0,5#part-40 |date=7 кастрычніка 2013 }} ў энцыклапедыі «[[Кругасвет]]»
* [http://www.ra.ee/dgs/explorer.php Метрычныя кнігі праваслаўных прыходаў Эстоніі XVIII — пачала XX стст.] {{ref-et}}, {{ref-en}}

{{Еўропа паводле тэм|Гісторыя}}
{{Эстонія ў тэмах}}

[[Катэгорыя:Гісторыя Эстоніі| ]]</text>
      <sha1>d5avnbz5ld3xs2nxdgkcne16dk6l8zd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Конь (шахматы)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205058</id>
    <revision>
      <id>5131355</id>
      <parentid>4745741</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3123" sha1="s4rt6qnbbjgm4vb41f6ov78ow1zy439" xml:space="preserve">{{значэнні2|Конь (значэнні)}}
{| align=&quot;right&quot;
| [[Выява:Chess_knight_0971.jpg|100px]]
| [[Выява:Chess_knight_0965.jpg|100px]]
|}
{{Шахматная дыяграма|tright
|
|  |  |  |  |  |  |  |  
|  |  |  |  |  |  |  |  
|  |  |xo|  |xo|  |  |  
|  |xo|  |  |  |xo|  |  
|  |  |  |nd|  |  |  |  
|  |xo|  |  |  |xo|  |  
|  |  |xo|  |xo|  |  |  
|  |  |  |  |  |  |  |  
|Магчымыя хады каня
|}}
'''Конь''' — лёгкая [[шахматная фігура]]. У пачатку партыі кожны з апанентаў мае па два кані, размешчаныя на палях b1, g1 (белыя) і b8, g8 (чорныя кані).

== Хады каня ==
Конь можа хадзіць на любое поле дошкі, не занятае іншай сваёй фігурай, наступным чынам: дзве клеткі ў адзін бок і адна клетка ў іншы бок (у форме літары Г у розных варыяцыях). Пасля кожнага ходу конь трапляе на клетку супрацьлеглага колеру. Унікальнасць гэтай фігуры ў тым, што конь адзіны можа скакаць праз любыя іншыя фігуры, якія сустракаюцца на яго шляху.

== У шахматнай партыі ==
Па вартасці конь прыблізна роўны [[Слон (шахматы)|слан]]у ці тром [[пешка]]м. Тры кані прыблізна роўныя [[Ферзь|ферзю]] альбо двум [[Ладдзя (шахматы)|ладдзя]]м.

У [[закрытая пазіцыя|закрытых пазіцыях]] конь мае перавагу над сланом, бо мае ўласцівасць скакаць праз іншыя фігуры. У [[Пешка|пешк]]авых [[эндшпіль|эндшпілях]] конь слабейшы, таму што мае значна меншую манеўранасць: каб прайсці ад аднаго боку дошкі да іншага, яму патрэбна больш хадоў, чым слану і тым больш іншым фігурам.

Таксама як і ў выпадку з двума каралямі і сланом (гл. [[Слон (шахматы)|слон]]), адзін конь не можа паставіць мат каралю саперніка. Аднак гэта адзіная фігура, якая можа атакаваць фігуры саперніка, сама не становячыся пад іх удар. Конь вельмі прыдатны дзеля пастаноўкі [[вілка, шахматы|вілкі]] фігурам саперніка.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Chess knights|выгляд=міні}}
* [http://www.chessvariants.org/piececlopedia.dir/knight.html Piececlopedia: конь] {{ref-en}}
{{шахматныя фігуры}}

[[Катэгорыя:Шахматныя фігуры]]</text>
      <sha1>s4rt6qnbbjgm4vb41f6ov78ow1zy439</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ФК Актабэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205204</id>
    <revision>
      <id>5131421</id>
      <parentid>4675348</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T09:05:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>56337</id>
      </contributor>
      <origin>5131421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2880" sha1="0rxyjx4c22xbknxhzi471ys1zfdxt8f" xml:space="preserve">{{Картка ФК
| Назва          = Актабэ
| Лагатып        = 
| ПоўнаяНазва    = {{lang-kk|Ақтөбе Футбол Клубы}}
| Мянушкі        = 
| Горад          = [[Актабэ]], [[Казахстан]] 
| Заснаваны      = [[1967]] 
| Стадыён        = [[Цэнтральны стадыён (Актабэ)|Цэнтральны стадыён]], [[Актабэ]]
| Умяшчальнасць  = 13 500
| Прэзідэнт      = 
| Трэнер         = 
| Чэмпіянат      = [[Казахстанская Прэм’ер-ліга|Прэм’ер-ліга]]
| Сезон          = 2025
| Месца          = 5 месца
| Сайт           = http://www.fc-aktobe.kz/ 

| pattern_la1 = 
| pattern_b1  = _nikepark7ur
| pattern_ra1 = 
| pattern_sh1 = 
| pattern_so1 = 
| leftarm1    = FF0000
| body1       = FF0000
| rightarm1   = FF0000
| shorts1     = FF0000
| socks1      = FF0000
| pattern_la2 = 
| pattern_b2  = _nikepark7w
| pattern_ra2 = 
| pattern_sh2 = 
| pattern_so2 = 
| leftarm2    = FFFFFF
| body2       = FFFFFF
| rightarm2   = FFFFFF
| shorts2     = FFFFFF
| socks2      = FFFFFF
}}

'''«Актабэ»''' ({{lang-kk|Ақтөбе Футбол Клубы}}) — [[казахстан]]скі  [[футбольны клуб]] з [[Актабэ|аднайменнага]] горада, 5-разовы чэмпіён [[Чэмпіянат Казахстана па футболе|Казахстана]]. Хатняя арэна — [[Цэнтральны стадыён (Актабэ)|Цэнтральны стадыён ім. Кабланды батыра]], быў адкрыты ў 1975 годзе, змяшчае да 13500 гледачоў.

== Дасягненні == 
* '''[[Чэмпіянат Казахстана па футболе|Чэмпіянат Казахстана]]:'''
** '''Чэмпіён (5):''' 2005, 2007, 2008, 2009, 2013

*'''[[Кубак Казахстана па футболе|Кубак Казахстана]]:'''
** '''Уладальнік (1):''' 2008

*'''[[Суперкубак Казахстана па футболе|Суперкубак Казахстана]]:'''
** '''Уладальнік (3):''' 2008, 2010, 2014

== Гісторыя назваў == 
* 1967—1995 — «Акцюбінец» 
* 1996—1997 — «Актабэмунай» 
* 1997—2000 — «Актабэ» 
* 2000—2005 — «Актабэ-Ленто» 
* з 2005 — «Актабэ»

== Спасылкі ==
* [http://fc-aktobe.kz/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140704102733/http://www.fc-aktobe.kz/ |date=4 ліпеня 2014 }} {{ref-en}} {{ref-kk}} {{ref-ru}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Футбольныя клубы Казахстана|Актабэ]]
[[Катэгорыя:ФК Актабэ| ]]</text>
      <sha1>0rxyjx4c22xbknxhzi471ys1zfdxt8f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аляксандр Юзаф Лісоўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205212</id>
    <revision>
      <id>5131429</id>
      <parentid>5130268</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T09:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пачатак кар’еры ў ВКЛ */</comment>
      <origin>5131429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16049" sha1="9vujrtlnvv88wcfj51yiwvzdvccl8ul" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Лісоўскі}}
{{Ваенны дзеяч}}

'''Алякса́ндр Ю́заф (Эзоп Янавіч) Лісо́ўскі''' ({{lang-pl|Aleksander Józef Lisowski}}; {{ВДП}}) — [[Вялікае Княства Літоўскае|вялікалітоўскі]] военаначальнік.

== Пачатак кар’еры ў ВКЛ ==
Род Літоўскіх перасяліўся ў ВКЛ з польскага Памор’я пры Жыгімонце Аўгусце. Аляксандр нарадзіўся ў ваколіцах [[Вільня|Вільні]]. Вучыўся ў Віленскай езуіцкай школе. Ваенную кар’еру пачаў у войску валашскага гаспадара Міхая, але пасля [[Малдоўскія войны магнатаў|ўварвання польскіх войск]] у 1600 годзе далучыўся да іх. У 1604 годзе завербаваўся ў гусарскую харугву Шчаснага Невяроўскага для ўдзелу ў вайне супраць Швецыі ў Інфлянтах. Але замест таго, каб прыняць удзел у бітве каля Белага каменя 27 верасня 1604 года, напаў і расстраляў з лука слуг Я. Кішкі, пасля чаго ўздымае бунт у інфлянцкім войску ВКЛ і «горш за паганіна» рабуе Інфлянты, Курляндыю і Упіцкую эканомію ВКЛ, на позвы да суда гетмана ВКЛ Я. К. Хадкевіча не явіўся&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/30943248/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%8D%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_pdf|аўтар=Якубаў, В.У.|загаловак=Першыя канфедэрацыі войска Вялікага Княства Літоўскага і іх уплыў на сітуацыю ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1604–1608 гадах / В.У. Якубаў // Весн. Полац. дзярж. ун-та. – Серыя А. – Гуманіт. навукі. – 2008. – № 7. – С. 36.|выданне=}}&lt;/ref&gt;. За што 3 мая 1605 года [[соймавы суд]] пазбавіў яго [[шляхецтва]] і абвясціў інфамію. Кожны мог яго забіць і атрымаць узнагароду. Аднак ва ўмовах асабістага канфлікту гетмана ВКЛ з падчашым ВКЛ Янушам Радзівілам, Лісоўскі знайшоў службу ў прыватным войску апошняга. Януш Радзівіл стаў кіраўніком (маршалкам) [[Рокаш Зебжыдоўскага|рокашу 1606—1608 гадоў]] у ВКЛ. У войску свайго патрона Лісоўскі на чале казацкай роты ўзяў удзел у бітве пад Гузавам супраць сіл рэгалістаў. Яны прайгралі, і Лісоўскі са сваімі казакамі адступіў на Падняпроўе. За 1606—1607 гадах атрад А. Я. Лісоўскага разрабаваў скарб Вішнявецкіх на Брагінскім замку, [[Магілёўская воласць|Магілёўскае староства]] і [[Клецк]].

== На службе ў Ілжэдзмітрыя II ==
Страціўшы надзеі на выратаванне ад законнай шыбеніцы Лісоўскі з 200 добраахвотнікамі-казакамі з Беларусі сышоў у Масковію, для падтрымкі [[Ілжэдзмітрый II|Ілжэдзмітрыя II]]. У [[Старадуб]]е ён атрымаў чын [[палкоўнік]]а, а яго атрад значна папоўнілі добраахвотнікі з данскіх казакаў, беларускіх і маскоўскіх мяшчан і беднай шляхты. У сакавіку 1608 года Лісоўскі ўзяў першую значную перамогу, разбіў у [[Зарайская бітва|Зарайскай бітве]] царскія войскі. Летам 1608 года ўладкаваўся ў [[Тушынскі лагер|Тушынскім лагеры]]. Затым Лісоўскі разам з [[Ян Пётр Сапега|Янам Пятром Сапегам]] прыняў удзел у [[Троіцкая аблога|аблозе Троіцкага манастыра]]. 17 лютага 1609 года атрад Лісоўскага з 2 тысяч байцоў падышоў да [[Суздаль|Суздаля]], заняў гарады [[Шуя]] і [[Плёс (горад)|Плёс]]. 30 красавіка Лісоўскі падышоў да [[Яраслаўль|Яраслаўля]]&lt;ref&gt;[http://www.agesmystery.ru/node/1550 Княз’я Пожарские и Нижегородское ополчение] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160311171623/http://agesmystery.ru/node/1550 |date=11 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;. 8 чэрвеня яго атрад захапіў [[Кінешма|Кінешму]]&lt;ref&gt;[http://ivepar.ru/history/0530032008/87953961/ 400 лет назад, в 1609 года, на территории современной Ивановской области был наголову разгромлены отборные польские части под командованием Александра Лисовского]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Сваёй базай Лісоўскі абраў [[Суздаль]].

== На дзяржаўнай службе ==
[[Файл:Rembrandt - De Poolse ruiter, c.1655 (Frick Collection).jpg|міні|Выява лісоўчыка -- Рэмбрант ван Рэйн &quot;Польскі вершнік&quot; (1655).]]
Пасля пачатку міждзяржаўнай вайны РП з Масковіяй 1609—1618 гадоў, Лісоўскі вырашыў далучыцца да дзяржаўных сіл ВКЛ. У вясну 1610 года ён пачаў паход на Усход. Спачатку быў разрабаваны [[Растоў]], а 2 мая ён выйшаў да [[Калязінскі манастыр|Калязінскага манастыра]]. Далей Лісоўскі падступіў да [[Цвер]]ы, рухаўся праз [[Тарапец]] і выйшаў да [[Вялікія Лукі|Вялікіх Лук]]. Затым ён са сваімі атрадамі спыніўся на [[Пскоў]]шчыне ў крэпасцях [[Вароніч]] і Завалочча. Са сваіх баз тут рабіў далёкія рэйды пад [[Пскоў]] і [[Ноўгарад]], перашкаджаў шведам займаць рускую поўнач і абараняў межы ВКЛ. Пры пасрэдніцтве А. Талваша і Л. Сапегі афіцыйна перайшоў на службу да РП, а 7 лістапада 1611 года за ваенныя паслугі супраць Масквы сойм зняў з яго інфамію і вярнуў шляхецтва&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/126248746/%D0%AF%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%9E_%D0%92_%D0%A3_%D0%A3%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB_%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8F%D0%BD_%D0%92%D0%9A%D0%9B_%D1%83_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%83_%D0%86%D0%86_%D0%86%D0%BB%D0%B6%D1%8D%D0%B4%D0%B7%D0%BC%D1%96%D1%82%D1%80%D1%8B%D1%8F_1608_1610_%D0%B3_Przeg%C4%85d_%C5%9Arodkowo_Wschodni_9_Warszawa_2024_s_9_49|аўтар=Якубаў В.У.|загаловак=Удзел Грамадзян ВКЛ у войску ІІ Ілжэдзмітрыя 1608-1610 г. // Przegąd Środkowo-Wschodni –№ 9, Warszawa, 2024.- s. 9-49|выданне=}}&lt;/ref&gt;.

У 1612 годзе абараняў [[Смаленск]]. Увайшоў у добрыя адносіны з Я. К. Хадкевічам і Я. П. Сапегам, разам з якімі разблакаваў Смаленск з захаду. Разбіў маскавітаў пад Крычавам у 1614 годзе.&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/145484387/%D0%A3%D0%94%D0%97%D0%95%D0%9B_%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9C%D0%90%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%9D_%D0%92%D0%AF%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%9A%D0%9D%D0%AF%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%90_%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%8E_%D0%92%D0%90%D0%95%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%A5_%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%9F%D0%90%D0%9D%D0%86%D0%AF%D0%A5_%D0%A0%D0%AD%D0%A7%D0%AB_%D0%9F%D0%90%D0%A1%D0%9F%D0%90%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%90%D0%99_%D0%9D%D0%90_%D0%A2%D0%AD%D0%A0%D0%AB%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%AB%D0%86_%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%99_%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%A0%D0%96%D0%90%D0%92%D0%AB_1609_1613_%D0%93%D0%93|аўтар=Якубаў В.У.|загаловак=УДЗЕЛ ГРАМАДЗЯН ВЯЛІКАГА КНЯСТВА ЛІТОЎСКАГА Ў ВАЕННЫХ КАМПАНІЯХ РЭЧЫ ПАСПАЛІТАЙ НА ТЭРЫТОРЫІ МАСКОЎСКАЙ ДЗЯРЖАВЫ 1609–1613 ГГ.|год=2025, Intercultural Studies of Central and Eastern Europe Volume: 18, s.3-40|мова=бел.|выданне=}}&lt;/ref&gt;

== Вялікі рэйд Лісоўскага ==
У 1615 годзе на чале вялікага атраду (2 тыс. салдат) здзейсніў набег на тэрыторыю [[Расійскае царства|Расіі]]. Паход планаваўся і рабіўся для адцягнення ўвагі ад Смаленску. У ліпені ён аблажыў [[Бранск]], а 19 чэрвеня захапіў [[Карачаў]] пад якім разбіў 7000 войска маскоўскага князя Шахоўскага. Затым лісоўчыкі і казакі Балаўня занялі [[Арол (горад)|Арол]]. 23 жніўня / 6 верасня ў раёне Арла «літоўскі люд» тады падстрэленага ў руку Лісоўскага, нанёс страты ў 1000 чалавек 2-тысячнаму войску [[Дзмітрый Пажарскі|князя Пажарскага]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.orel-story.ru/land_orl_boy.php |title=Орловский бой |access-date=3 жніўня 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005022329/http://www.orel-story.ru/land_orl_boy.php |archivedate=5 кастрычніка 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, але ўмацаваны табар яны браць не сталі, каб самім не панесці вялікіх страт. Затым Лісоўскі захапіў [[Болхаў]], [[Бялёў (горад)|Бялёў]], [[Ліхвін]], [[Перамышль]]. У лістападзе лісоўчыкі абклалі на некалькі тыдняў і спалілі пасады [[Ржэў|Ржэва]], выбілі адтуль Ф. Шарамецьева. Нягледзячы, што колькасць загоншчыкаў скарацілася да 850 чалавек (400 літоўскіх людзей, 300 чаркасаў, 50 «рускіх вораў», тады ўжо частка немцаў ірландцаў і англічан пакінулі атрад), ціснулыя з поўдня маскоўскімі ваяводамі лісоўчыкі, нечакана для ворага вырашылі выбірацца дамоў не на захад, а на ўсход. Маскоўцы спрабавалі злавіць лісоўчыкаў пад Алексіным 10 снежня 1615 года, але тыя выслізнулі, пасля чаго спалілі Вугліч, спустошылі Яраслаўшчыну, Кастрамчшыну, Паволжа абышлі Маскву з усходу і поўдня праз Разаншчыну і Тульшчыну пятлёй у 600 км вярнуліся праз Браншчыну на межы ВКЛ у пачатку 1616 года&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=http://history.org.ua/LiberUA/PrzHistWojsk_1932/PrzHistWojsk_1932.pdf|загаловак=Tyszkowski K. Aleksander Lisowski i jego zagony na Moskwę // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 - s.21|выданне=}}&lt;/ref&gt;.

Летам 1616 года збіраў сродкі і казакаў у раёне [[Гомель|Гомеля]], адкуль у верасні выйшаў да Старадуба.

== Смерць ==
Памёр за 2-5 дзён да 20 кастрычніка 1616 года&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://history.org.ua/LiberUA/PrzHistWojsk_1932/PrzHistWojsk_1932.pdf|загаловак=Tyszkowski K. Materiały do życiorysu Aleksandra Lisowskiego // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 – s. 104}}&lt;/ref&gt;, па адной версіі раптоўна памёр пад Вязьмай, зваліўшыся з каня. Па іншай у пачатку кастрычніка ад раптоўнай хваробы ў Старадубе пры наборы і аглядзе папаўнення. Пасля яго смерці кіраўніцтва яго палкамі на восень-зіму 1616—1617 перайшло [[Крыштаф Хадкевіч|Крыштофу Геранімавічу Хадкевічу]] потым Станіславу Чаплінскаму.

Жанаты не быў. Дзяцей і маёнткаў не пакінуў.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* [[НГАБ]] Метрыка Літоўская спр. 288, арк.421-424
* Wisner Henryk, Lisowczycy, Warszawa, 1976
* Polski Słownik Biograficzny Tom XVIII. s.470, Wrocław 1972
* Tyszkowski Kazimierz. Aleksander Lisowski i jego zagony na Moskwę // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 - s.1 – 28
* Tyszkowski К. Materiały do życiorysu Aleksandra Lisowskiego // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 – s.101-104
* Якубаў В. У. Першыя канфедэрацыі войска Вялікага Княства Літоўскага і іх уплыў на сітуацыю ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1604–1608 гадах  // Весн. Полац. дзярж. ун-та. – Серыя А. – Гуманіт. навукі. – 2008. – № 7. – С. 34-44 (бел.)

== Спасылкі ==
* [http://www.politjournal.ru/index.php?action=Articles&amp;dirid=50&amp;tek=7647&amp;issue=208 Казак с картины Рембрандта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130425130734/http://www.politjournal.ru/index.php?action=Articles&amp;dirid=50&amp;tek=7647&amp;issue=208 |date=25 красавіка 2013 }}
* [http://www.bibliotekar.ru/bel2/155.htm Лисовский Александр Иосиф]
* [http://slyjuvbii.3dn.ru/index/lisovskij_2/0-54 Батько из Бреста]
* [http://www.reenactor.ru/ARH/PDF/Zorin.pdf Великий рейд Александра Лисовского]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Лісоўскі Аляксандр Юзаф}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў XVI стагоддзі]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1609—1618 гадоў]]
[[Катэгорыя:Палкоўнікі Рэчы Паспалітай]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1616 годзе]]
[[Катэгорыя:Загінулі ў выніку падзення з каня]]</text>
      <sha1>9vujrtlnvv88wcfj51yiwvzdvccl8ul</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131430</id>
      <parentid>5131429</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T09:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Пачатак кар’еры ў ВКЛ */</comment>
      <origin>5131430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16455" sha1="ks20h1003b0fzv7ylzkoy70ap1v0x9m" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Лісоўскі}}
{{Ваенны дзеяч}}

'''Алякса́ндр Ю́заф (Эзоп Янавіч) Лісо́ўскі''' ({{lang-pl|Aleksander Józef Lisowski}}; {{ВДП}}) — [[Вялікае Княства Літоўскае|вялікалітоўскі]] военаначальнік.

== Пачатак кар’еры ў ВКЛ ==
Род Літоўскіх перасяліўся ў ВКЛ з польскага Памор’я пры Жыгімонце Аўгусце. Аляксандр нарадзіўся ў ваколіцах [[Вільня|Вільні]]. Вучыўся ў Віленскай езуіцкай школе. Ваенную кар’еру пачаў у войску валашскага гаспадара Міхая, але пасля [[Малдоўскія войны магнатаў|ўварвання польскіх войск]] у 1600 годзе далучыўся да іх. У 1604 годзе завербаваўся ў гусарскую харугву Шчаснага Невяроўскага для ўдзелу ў вайне супраць Швецыі ў Інфлянтах. Але замест таго, каб прыняць удзел у бітве каля Белага каменя 27 верасня 1604 года, напаў і расстраляў з лука слуг Я. Кішкі, пасля чаго ўздымае бунт у інфлянцкім войску ВКЛ і «горш за паганіна» рабуе Інфлянты, Курляндыю і Упіцкую эканомію ВКЛ, на позвы да суда гетмана ВКЛ Я. К. Хадкевіча не явіўся&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/30943248/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%8D%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_pdf|аўтар=Якубаў, В.У.|загаловак=Першыя канфедэрацыі войска Вялікага Княства Літоўскага і іх уплыў на сітуацыю ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1604–1608 гадах / В.У. Якубаў // Весн. Полац. дзярж. ун-та. – Серыя А. – Гуманіт. навукі. – 2008. – № 7. – С. 36.|выданне=}}&lt;/ref&gt;. За што 3 мая 1605 года [[соймавы суд]] пазбавіў яго [[шляхецтва]] і абвясціў інфамію. Кожны мог яго забіць і атрымаць узнагароду. Аднак ва ўмовах [[Рокаш|рокашу]] і асабістага канфлікту гетмана ВКЛ [[Ян Караль Хадкевіч|Я.К. Хадкевіча]] з падчашым ВКЛ [[Януш Радзівіл (1579—1620)|Янушам Радзівілам]], Лісоўскі знайшоў службу ў прыватным войску апошняга. Януш Радзівіл стаў кіраўніком (маршалкам) [[Рокаш Зебжыдоўскага|рокашу 1606—1608 гадоў]] у ВКЛ. У войску свайго патрона Лісоўскі на чале казацкай роты ўзяў удзел у бітве пад Гузавам супраць сіл рэгалістаў. Яны прайгралі, і Лісоўскі са сваімі казакамі адступіў на Падняпроўе. За 1606—1607 гадах атрад А. Я. Лісоўскага разрабаваў скарб Вішнявецкіх на Брагінскім замку, [[Магілёўская воласць|Магілёўскае староства]] і [[Клецк]].

== На службе ў Ілжэдзмітрыя II ==
Страціўшы надзеі на выратаванне ад законнай плахі, Лісоўскі з 200 добраахвотнікамі-казакамі з Беларусі сышоў у Масковію, для падтрымкі [[Ілжэдзмітрый II|Ілжэдзмітрыя II]]. У [[Старадуб]]е ён атрымаў чын [[палкоўнік]]а, а яго атрад значна папоўнілі добраахвотнікі з данскіх казакаў, беларускіх, украінскіх і маскоўскіх мяшчан і беднай шляхты. У сакавіку 1608 года Лісоўскі атрымаў першую значную перамогу, разбіўшы ў [[Зарайская бітва|Зарайскай бітве]] царскія войскі. Летам 1608 года ўладкаваўся ў [[Тушынскі лагер|Тушынскім лагеры]]. Як частка &quot;літвы&quot; быў выпраўлены Самазванцам  на поўнач ад Масквы, дзеля забеспячэння яго улады і харчавання. Разам з [[Ян Пётр Сапега|Янам Пятром Сапегам]] прыняў удзел у [[Троіца-Сергіева лаўра|аблозе Троіцкага манастыра]]. 17 лютага 1609 года атрад Лісоўскага з 2 тысяч байцоў падышоў да [[Суздаль|Суздаля]], заняў гарады [[Шуя]] і [[Плёс (горад)|Плёс]]. 30 красавіка Лісоўскі падышоў да [[Яраслаўль|Яраслаўля]]&lt;ref&gt;[http://www.agesmystery.ru/node/1550 Княз’я Пожарские и Нижегородское ополчение] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160311171623/http://agesmystery.ru/node/1550 |date=11 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;. 8 чэрвеня яго атрад захапіў [[Кінешма|Кінешму]]&lt;ref&gt;[http://ivepar.ru/history/0530032008/87953961/ 400 лет назад, в 1609 года, на территории современной Ивановской области был наголову разгромлены отборные польские части под командованием Александра Лисовского]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Сваёй базай Лісоўскі на зіму 1609-1610 г. абраў [[Суздаль]].

== На дзяржаўнай службе ==
[[Файл:Rembrandt - De Poolse ruiter, c.1655 (Frick Collection).jpg|міні|Выява лісоўчыка -- Рэмбрант ван Рэйн &quot;Польскі вершнік&quot; (1655).]]
Пасля пачатку міждзяржаўнай вайны РП з Масковіяй 1609—1618 гадоў, Лісоўскі вырашыў далучыцца да дзяржаўных сіл ВКЛ. У вясну 1610 года ён пачаў паход на Усход. Спачатку быў разрабаваны [[Растоў]], а 2 мая ён выйшаў да [[Калязінскі манастыр|Калязінскага манастыра]]. Далей Лісоўскі падступіў да [[Цвер]]ы, рухаўся праз [[Тарапец]] і выйшаў да [[Вялікія Лукі|Вялікіх Лук]]. Затым ён са сваімі атрадамі спыніўся на [[Пскоў]]шчыне ў крэпасцях [[Вароніч]] і Завалочча. Са сваіх баз тут рабіў далёкія рэйды пад [[Пскоў]] і [[Ноўгарад]], перашкаджаў шведам займаць рускую поўнач і абараняў межы ВКЛ. Пры пасрэдніцтве А. Талваша і Л. Сапегі афіцыйна перайшоў на службу да РП, а 7 лістапада 1611 года за ваенныя паслугі супраць Масквы сойм зняў з яго інфамію і вярнуў шляхецтва&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/126248746/%D0%AF%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%9E_%D0%92_%D0%A3_%D0%A3%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB_%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8F%D0%BD_%D0%92%D0%9A%D0%9B_%D1%83_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%83_%D0%86%D0%86_%D0%86%D0%BB%D0%B6%D1%8D%D0%B4%D0%B7%D0%BC%D1%96%D1%82%D1%80%D1%8B%D1%8F_1608_1610_%D0%B3_Przeg%C4%85d_%C5%9Arodkowo_Wschodni_9_Warszawa_2024_s_9_49|аўтар=Якубаў В.У.|загаловак=Удзел Грамадзян ВКЛ у войску ІІ Ілжэдзмітрыя 1608-1610 г. // Przegąd Środkowo-Wschodni –№ 9, Warszawa, 2024.- s. 9-49|выданне=}}&lt;/ref&gt;.

У 1612 годзе абараняў [[Смаленск]]. Увайшоў у добрыя адносіны з Я. К. Хадкевічам і [[Ян Пётр Сапега|Я.П. Сапегам]], разам з якімі разблакаваў Смаленск з захаду. Разбіў маскавітаў пад Крычавам у 1614 годзе.&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/145484387/%D0%A3%D0%94%D0%97%D0%95%D0%9B_%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9C%D0%90%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%9D_%D0%92%D0%AF%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%9A%D0%9D%D0%AF%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%90_%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%8E_%D0%92%D0%90%D0%95%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%A5_%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%9F%D0%90%D0%9D%D0%86%D0%AF%D0%A5_%D0%A0%D0%AD%D0%A7%D0%AB_%D0%9F%D0%90%D0%A1%D0%9F%D0%90%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%90%D0%99_%D0%9D%D0%90_%D0%A2%D0%AD%D0%A0%D0%AB%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%AB%D0%86_%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%99_%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%A0%D0%96%D0%90%D0%92%D0%AB_1609_1613_%D0%93%D0%93|аўтар=Якубаў В.У.|загаловак=УДЗЕЛ ГРАМАДЗЯН ВЯЛІКАГА КНЯСТВА ЛІТОЎСКАГА Ў ВАЕННЫХ КАМПАНІЯХ РЭЧЫ ПАСПАЛІТАЙ НА ТЭРЫТОРЫІ МАСКОЎСКАЙ ДЗЯРЖАВЫ 1609–1613 ГГ.|год=2025, Intercultural Studies of Central and Eastern Europe Volume: 18, s.3-40|мова=бел.|выданне=}}&lt;/ref&gt;

== Вялікі рэйд Лісоўскага ==
У 1615 годзе на чале вялікага атраду (2 тыс. салдат) здзейсніў набег на тэрыторыю [[Расійскае царства|Расіі]]. Паход планаваўся і рабіўся для адцягнення ўвагі ад Смаленску. У ліпені ён аблажыў [[Бранск]], а 19 чэрвеня захапіў [[Карачаў]] пад якім разбіў 7000 войска маскоўскага князя Шахоўскага. Затым лісоўчыкі і казакі Балаўня занялі [[Арол (горад)|Арол]]. 23 жніўня / 6 верасня ў раёне Арла «літоўскі люд» тады падстрэленага ў руку Лісоўскага, нанёс страты ў 1000 чалавек 2-тысячнаму войску [[Дзмітрый Пажарскі|князя Пажарскага]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.orel-story.ru/land_orl_boy.php |title=Орловский бой |access-date=3 жніўня 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005022329/http://www.orel-story.ru/land_orl_boy.php |archivedate=5 кастрычніка 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, але ўмацаваны табар яны браць не сталі, каб самім не панесці вялікіх страт. Затым Лісоўскі захапіў [[Болхаў]], [[Бялёў (горад)|Бялёў]], [[Ліхвін]], [[Перамышль]]. У лістападзе лісоўчыкі абклалі на некалькі тыдняў і спалілі пасады [[Ржэў|Ржэва]], выбілі адтуль Ф. Шарамецьева. Нягледзячы, што колькасць загоншчыкаў скарацілася да 850 чалавек (400 літоўскіх людзей, 300 чаркасаў, 50 «рускіх вораў», тады ўжо частка немцаў ірландцаў і англічан пакінулі атрад), ціснулыя з поўдня маскоўскімі ваяводамі лісоўчыкі, нечакана для ворага вырашылі выбірацца дамоў не на захад, а на ўсход. Маскоўцы спрабавалі злавіць лісоўчыкаў пад Алексіным 10 снежня 1615 года, але тыя выслізнулі, пасля чаго спалілі Вугліч, спустошылі Яраслаўшчыну, Кастрамчшыну, Паволжа абышлі Маскву з усходу і поўдня праз Разаншчыну і Тульшчыну пятлёй у 600 км вярнуліся праз Браншчыну на межы ВКЛ у пачатку 1616 года&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=http://history.org.ua/LiberUA/PrzHistWojsk_1932/PrzHistWojsk_1932.pdf|загаловак=Tyszkowski K. Aleksander Lisowski i jego zagony na Moskwę // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 - s.21|выданне=}}&lt;/ref&gt;.

Летам 1616 года збіраў сродкі і казакаў у раёне [[Гомель|Гомеля]], адкуль у верасні выйшаў да Старадуба.

== Смерць ==
Памёр за 2-5 дзён да 20 кастрычніка 1616 года&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://history.org.ua/LiberUA/PrzHistWojsk_1932/PrzHistWojsk_1932.pdf|загаловак=Tyszkowski K. Materiały do życiorysu Aleksandra Lisowskiego // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 – s. 104}}&lt;/ref&gt;, па адной версіі раптоўна памёр пад Вязьмай, зваліўшыся з каня. Па іншай у пачатку кастрычніка ад раптоўнай хваробы ў Старадубе пры наборы і аглядзе папаўнення. Пасля яго смерці кіраўніцтва яго палкамі на восень-зіму 1616—1617 перайшло [[Крыштаф Хадкевіч|Крыштофу Геранімавічу Хадкевічу]] потым Станіславу Чаплінскаму.

Жанаты не быў. Дзяцей і маёнткаў не пакінуў.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* [[НГАБ]] Метрыка Літоўская спр. 288, арк.421-424
* Wisner Henryk, Lisowczycy, Warszawa, 1976
* Polski Słownik Biograficzny Tom XVIII. s.470, Wrocław 1972
* Tyszkowski Kazimierz. Aleksander Lisowski i jego zagony na Moskwę // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 - s.1 – 28
* Tyszkowski К. Materiały do życiorysu Aleksandra Lisowskiego // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 – s.101-104
* Якубаў В. У. Першыя канфедэрацыі войска Вялікага Княства Літоўскага і іх уплыў на сітуацыю ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1604–1608 гадах  // Весн. Полац. дзярж. ун-та. – Серыя А. – Гуманіт. навукі. – 2008. – № 7. – С. 34-44 (бел.)

== Спасылкі ==
* [http://www.politjournal.ru/index.php?action=Articles&amp;dirid=50&amp;tek=7647&amp;issue=208 Казак с картины Рембрандта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130425130734/http://www.politjournal.ru/index.php?action=Articles&amp;dirid=50&amp;tek=7647&amp;issue=208 |date=25 красавіка 2013 }}
* [http://www.bibliotekar.ru/bel2/155.htm Лисовский Александр Иосиф]
* [http://slyjuvbii.3dn.ru/index/lisovskij_2/0-54 Батько из Бреста]
* [http://www.reenactor.ru/ARH/PDF/Zorin.pdf Великий рейд Александра Лисовского]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Лісоўскі Аляксандр Юзаф}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў XVI стагоддзі]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1609—1618 гадоў]]
[[Катэгорыя:Палкоўнікі Рэчы Паспалітай]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1616 годзе]]
[[Катэгорыя:Загінулі ў выніку падзення з каня]]</text>
      <sha1>ks20h1003b0fzv7ylzkoy70ap1v0x9m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131435</id>
      <parentid>5131430</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T10:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5131435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17436" sha1="qjn384hqqjw1wi11wz67nl915z6ku09" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Лісоўскі}}
{{Ваенны дзеяч}}

'''Алякса́ндр Ю́заф (Эзоп Янавіч) Лісо́ўскі''' ({{lang-pl|Aleksander Józef Lisowski}}; {{ВДП}}) — [[Вялікае Княства Літоўскае|вялікалітоўскі]] военаначальнік.

== Пачатак кар’еры ў ВКЛ ==
Род Літоўскіх гербу &quot;Еж&quot; (&quot;Вожык&quot;) перасяліўся ў ВКЛ з польскага Памор’я пры [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонце Аўгусце]]. Бацька - Ян быў прафесійным вайскоўцам і ротмістрам у войску ВКЛ. Аляксандр нарадзіўся ў ваколіцах [[Вільня|Вільні]]. Вучыўся ў Віленскай езуіцкай школе. Ваенную кар’еру пачаў у войску [[Валахія|валашскага гаспадара Міхая]], але пасля [[Малдоўскія войны магнатаў|ўварвання туды польскіх войск]] у 1600 годзе, далучыўся да іх. У 1604 годзе завербаваўся ў гусарскую харугву Шчаснага Невяроўскага для ўдзелу ў [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)|вайне супраць Швецыі ў Інфлянтах]]. Але замест таго, каб прыняць удзел у [[Бітва пад Белым Каменем|бітве каля Белага каменя]] 27 верасня 1604 года, напаў і расстраляў з лука слуг віцебскага ваяводзіча [[Станіслаў Кішка (біскуп жамойцкі)|Станіслава Кішкі]], пасля чаго ўздымае бунт у інфлянцкім войску ВКЛ і «горш за паганіна» рабуе Інфлянты, [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыю]] і [[Упіцкая эканомія|Упіцкую эканомію]] ВКЛ, на позвы да суда гетмана ВКЛ [[Ян Караль Хадкевіч|Я. К. Хадкевіча]] не явіўся&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/30943248/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%8D%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_pdf|аўтар=Якубаў, В.У.|загаловак=Першыя канфедэрацыі войска Вялікага Княства Літоўскага і іх уплыў на сітуацыю ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1604–1608 гадах / В.У. Якубаў // Весн. Полац. дзярж. ун-та. – Серыя А. – Гуманіт. навукі. – 2008. – № 7. – С. 36.|выданне=}}&lt;/ref&gt;. За што 3 мая 1605 года [[соймавы суд]] пазбавіў яго [[шляхецтва]] і абвясціў [[Інфамія|інфамію]]. Кожны мог яго забіць і атрымаць узнагароду. Аднак ва ўмовах [[Рокаш|рокашу]] і асабістага канфлікту гетмана ВКЛ [[Ян Караль Хадкевіч|Я.К. Хадкевіча]] з падчашым ВКЛ [[Януш Радзівіл (1579—1620)|Янушам Радзівілам]], Лісоўскі знайшоў службу ў прыватным войску апошняга. Януш Радзівіл стаў кіраўніком (маршалкам) [[Рокаш Зебжыдоўскага|рокашу 1606—1608 гадоў]] у ВКЛ. У войску свайго патрона Лісоўскі на чале казацкай роты ўзяў удзел у [[Бітва пад Гузавам 1607|бітве пад Гузавам]] супраць сіл рэгалістаў. Ракашане прайгралі, і Лісоўскі са сваімі казакамі адступіў на Падняпроўе. За 1606—1607 гадах атрад А. Я. Лісоўскага разрабаваў скарб [[Вішнявецкія|Вішнявецкіх]] на [[Брагінскі замак|Брагінскім замку]], [[Магілёўская воласць|Магілёўскае староства]] і [[Клецк]].

== На службе ў Ілжэдзмітрыя II ==
Страціўшы надзеі на выратаванне ад законнай плахі за свае злачынствы, Лісоўскі з 200 добраахвотнікамі-казакамі з Беларусі сышоў у Масковію, для падтрымкі [[Ілжэдзмітрый II|Ілжэдзмітрыя II]]. У [[Старадуб]]е ён атрымаў чын [[палкоўнік]]а, а яго атрад значна папоўнілі добраахвотнікі з данскіх казакаў, беларускіх, украінскіх і маскоўскіх мяшчан і беднай шляхты. У сакавіку 1608 года Лісоўскі атрымаў першую значную перамогу, разбіўшы ў [[Зарайская бітва|Зарайскай бітве]] царскія войскі. Летам 1608 года ўладкаваўся ў [[Тушынскі лагер|Тушынскім лагеры]]. Як частка &quot;літвы&quot; і камандзір палка са змешана маскоўска-запарожскага казацтва, быў выпраўлены Самазванцам  на поўнач ад Масквы, дзеля забеспячэння яго улады, а таксама харчавання і саміх ваяроў і Тушынскага табару. Разам з [[Ян Пётр Сапега|Янам Пятром Сапегам]] прыняў удзел у [[Троіца-Сергіева лаўра|аблозе Троіцкага манастыра]]. 17 лютага 1609 года атрад Лісоўскага з 2 тысяч байцоў падышоў да [[Суздаль|Суздаля]], заняў гарады [[Шуя]] і [[Плёс (горад)|Плёс]]. 30 красавіка Лісоўскі падышоў да [[Яраслаўль|Яраслаўля]]&lt;ref&gt;[http://www.agesmystery.ru/node/1550 Княз’я Пожарские и Нижегородское ополчение] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160311171623/http://agesmystery.ru/node/1550 |date=11 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;. 8 чэрвеня яго атрад захапіў [[Кінешма|Кінешму]]&lt;ref&gt;[http://ivepar.ru/history/0530032008/87953961/ 400 лет назад, в 1609 года, на территории современной Ивановской области был наголову разгромлены отборные польские части под командованием Александра Лисовского]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Сваёй базай Лісоўскі на зіму 1609-1610 г. абраў [[Суздаль]].

== На дзяржаўнай службе ==
[[Файл:Rembrandt - De Poolse ruiter, c.1655 (Frick Collection).jpg|міні|Выява лісоўчыка -- Рэмбрант ван Рэйн &quot;Польскі вершнік&quot; (1655).]]
Пасля пачатку міждзяржаўнай вайны РП з Масковіяй 1609—1618 гадоў, Лісоўскі вырашыў далучыцца да дзяржаўных сіл ВКЛ. У вясну 1610 года ён пачаў паход на Усход. Спачатку быў разрабаваны [[Растоў]], а 2 мая ён выйшаў да [[Калязінскі манастыр|Калязінскага манастыра]]. Далей Лісоўскі падступіў да [[Цвер]]ы, рухаўся праз [[Тарапец]] і выйшаў да [[Вялікія Лукі|Вялікіх Лук]]. Затым ён са сваімі атрадамі спыніўся на [[Пскоў]]шчыне ў крэпасцях [[Вароніч]] і Завалочча. Са сваіх баз тут рабіў далёкія рэйды пад [[Пскоў]] і [[Ноўгарад]], перашкаджаў шведам займаць рускую поўнач і абараняў межы ВКЛ. Пры пасрэдніцтве А. Талваша і Л. Сапегі афіцыйна перайшоў на службу да РП, а 7 лістапада 1611 года за ваенныя паслугі супраць Масквы сойм зняў з яго інфамію і вярнуў шляхецтва&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/126248746/%D0%AF%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%9E_%D0%92_%D0%A3_%D0%A3%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB_%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8F%D0%BD_%D0%92%D0%9A%D0%9B_%D1%83_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%83_%D0%86%D0%86_%D0%86%D0%BB%D0%B6%D1%8D%D0%B4%D0%B7%D0%BC%D1%96%D1%82%D1%80%D1%8B%D1%8F_1608_1610_%D0%B3_Przeg%C4%85d_%C5%9Arodkowo_Wschodni_9_Warszawa_2024_s_9_49|аўтар=Якубаў В.У.|загаловак=Удзел Грамадзян ВКЛ у войску ІІ Ілжэдзмітрыя 1608-1610 г. // Przegąd Środkowo-Wschodni –№ 9, Warszawa, 2024.- s. 9-49|выданне=}}&lt;/ref&gt;.

У 1612 годзе абараняў [[Смаленск]]. Увайшоў у добрыя адносіны з Я. К. Хадкевічам і [[Ян Пётр Сапега|Я.П. Сапегам]], разам з якімі разблакаваў Смаленск з захаду. Разбіў маскавітаў пад Крычавам у 1614 годзе.&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/145484387/%D0%A3%D0%94%D0%97%D0%95%D0%9B_%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9C%D0%90%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%9D_%D0%92%D0%AF%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%9A%D0%9D%D0%AF%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%90_%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%8E_%D0%92%D0%90%D0%95%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%A5_%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%9F%D0%90%D0%9D%D0%86%D0%AF%D0%A5_%D0%A0%D0%AD%D0%A7%D0%AB_%D0%9F%D0%90%D0%A1%D0%9F%D0%90%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%90%D0%99_%D0%9D%D0%90_%D0%A2%D0%AD%D0%A0%D0%AB%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%AB%D0%86_%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%99_%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%A0%D0%96%D0%90%D0%92%D0%AB_1609_1613_%D0%93%D0%93|аўтар=Якубаў В.У.|загаловак=УДЗЕЛ ГРАМАДЗЯН ВЯЛІКАГА КНЯСТВА ЛІТОЎСКАГА Ў ВАЕННЫХ КАМПАНІЯХ РЭЧЫ ПАСПАЛІТАЙ НА ТЭРЫТОРЫІ МАСКОЎСКАЙ ДЗЯРЖАВЫ 1609–1613 ГГ.|год=2025, Intercultural Studies of Central and Eastern Europe Volume: 18, s.3-40|мова=бел.|выданне=}}&lt;/ref&gt;

== Вялікі рэйд Лісоўскага ==
У 1615 годзе на чале вялікага атраду (2 тыс. салдат) здзейсніў набег на тэрыторыю [[Расійскае царства|Расіі]]. Паход планаваўся і рабіўся для адцягнення ўвагі ад Смаленску. У ліпені ён аблажыў [[Бранск]], а 19 чэрвеня захапіў [[Карачаў]] пад якім разбіў 7000 войска маскоўскага князя Шахоўскага. Затым лісоўчыкі і казакі Балаўня занялі [[Арол (горад)|Арол]]. 23 жніўня / 6 верасня ў раёне Арла «літоўскі люд» тады падстрэленага ў руку Лісоўскага, нанёс страты ў 1000 чалавек 2-тысячнаму войску [[Дзмітрый Пажарскі|князя Пажарскага]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.orel-story.ru/land_orl_boy.php |title=Орловский бой |access-date=3 жніўня 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005022329/http://www.orel-story.ru/land_orl_boy.php |archivedate=5 кастрычніка 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, але ўмацаваны табар яны браць не сталі, каб самім не панесці вялікіх страт. Затым Лісоўскі захапіў [[Болхаў]], [[Бялёў (горад)|Бялёў]], [[Ліхвін]], [[Перамышль]]. У лістападзе лісоўчыкі абклалі на некалькі тыдняў і спалілі пасады [[Ржэў|Ржэва]], выбілі адтуль Ф. Шарамецьева. Нягледзячы, што колькасць загоншчыкаў скарацілася да 850 чалавек (400 літоўскіх людзей, 300 чаркасаў, 50 «рускіх вораў», тады ўжо частка немцаў ірландцаў і англічан пакінулі атрад), ціснулыя з поўдня маскоўскімі ваяводамі лісоўчыкі, нечакана для ворага вырашылі выбірацца дамоў не на захад, а на ўсход. Маскоўцы спрабавалі злавіць лісоўчыкаў пад Алексіным 10 снежня 1615 года, але тыя выслізнулі, пасля чаго спалілі Вугліч, спустошылі Яраслаўшчыну, Кастрамчшыну, Паволжа абышлі Маскву з усходу і поўдня праз Разаншчыну і Тульшчыну пятлёй у 600 км вярнуліся праз Браншчыну на межы ВКЛ у пачатку 1616 года&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=http://history.org.ua/LiberUA/PrzHistWojsk_1932/PrzHistWojsk_1932.pdf|загаловак=Tyszkowski K. Aleksander Lisowski i jego zagony na Moskwę // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 - s.21|выданне=}}&lt;/ref&gt;.

Летам 1616 года збіраў сродкі і казакаў у раёне [[Гомель|Гомеля]], адкуль у верасні выйшаў да Старадуба.

== Смерць ==
Памёр за 2-5 дзён да 20 кастрычніка 1616 года&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://history.org.ua/LiberUA/PrzHistWojsk_1932/PrzHistWojsk_1932.pdf|загаловак=Tyszkowski K. Materiały do życiorysu Aleksandra Lisowskiego // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 – s. 104}}&lt;/ref&gt;, па адной версіі раптоўна памёр пад Вязьмай, зваліўшыся з каня. Па іншай у пачатку кастрычніка ад раптоўнай хваробы ў Старадубе пры наборы і аглядзе папаўнення. Пасля яго смерці кіраўніцтва яго палкамі на восень-зіму 1616—1617 перайшло [[Крыштаф Хадкевіч|Крыштофу Геранімавічу Хадкевічу]] потым Станіславу Чаплінскаму.

Жанаты не быў. Дзяцей і маёнткаў не пакінуў.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* [[НГАБ]] Метрыка Літоўская спр. 288, арк.421-424
* Wisner Henryk, Lisowczycy, Warszawa, 1976
* Polski Słownik Biograficzny Tom XVIII. s.470, Wrocław 1972
* Tyszkowski Kazimierz. Aleksander Lisowski i jego zagony na Moskwę // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 - s.1 – 28
* Tyszkowski К. Materiały do życiorysu Aleksandra Lisowskiego // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 – s.101-104
* Якубаў В. У. Першыя канфедэрацыі войска Вялікага Княства Літоўскага і іх уплыў на сітуацыю ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1604–1608 гадах  // Весн. Полац. дзярж. ун-та. – Серыя А. – Гуманіт. навукі. – 2008. – № 7. – С. 34-44 (бел.)

== Спасылкі ==
* [http://www.politjournal.ru/index.php?action=Articles&amp;dirid=50&amp;tek=7647&amp;issue=208 Казак с картины Рембрандта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130425130734/http://www.politjournal.ru/index.php?action=Articles&amp;dirid=50&amp;tek=7647&amp;issue=208 |date=25 красавіка 2013 }}
* [http://www.bibliotekar.ru/bel2/155.htm Лисовский Александр Иосиф]
* [http://slyjuvbii.3dn.ru/index/lisovskij_2/0-54 Батько из Бреста]
* [http://www.reenactor.ru/ARH/PDF/Zorin.pdf Великий рейд Александра Лисовского]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Лісоўскі Аляксандр Юзаф}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў XVI стагоддзі]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1609—1618 гадоў]]
[[Катэгорыя:Палкоўнікі Рэчы Паспалітай]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1616 годзе]]
[[Катэгорыя:Загінулі ў выніку падзення з каня]]</text>
      <sha1>qjn384hqqjw1wi11wz67nl915z6ku09</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131439</id>
      <parentid>5131435</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T10:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Крыніцы */</comment>
      <origin>5131439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17523" sha1="09xwioybiom9qtlcktl9ojtn64705nx" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Лісоўскі}}
{{Ваенны дзеяч}}

'''Алякса́ндр Ю́заф (Эзоп Янавіч) Лісо́ўскі''' ({{lang-pl|Aleksander Józef Lisowski}}; {{ВДП}}) — [[Вялікае Княства Літоўскае|вялікалітоўскі]] военаначальнік.

== Пачатак кар’еры ў ВКЛ ==
Род Літоўскіх гербу &quot;Еж&quot; (&quot;Вожык&quot;) перасяліўся ў ВКЛ з польскага Памор’я пры [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонце Аўгусце]]. Бацька - Ян быў прафесійным вайскоўцам і ротмістрам у войску ВКЛ. Аляксандр нарадзіўся ў ваколіцах [[Вільня|Вільні]]. Вучыўся ў Віленскай езуіцкай школе. Ваенную кар’еру пачаў у войску [[Валахія|валашскага гаспадара Міхая]], але пасля [[Малдоўскія войны магнатаў|ўварвання туды польскіх войск]] у 1600 годзе, далучыўся да іх. У 1604 годзе завербаваўся ў гусарскую харугву Шчаснага Невяроўскага для ўдзелу ў [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)|вайне супраць Швецыі ў Інфлянтах]]. Але замест таго, каб прыняць удзел у [[Бітва пад Белым Каменем|бітве каля Белага каменя]] 27 верасня 1604 года, напаў і расстраляў з лука слуг віцебскага ваяводзіча [[Станіслаў Кішка (біскуп жамойцкі)|Станіслава Кішкі]], пасля чаго ўздымае бунт у інфлянцкім войску ВКЛ і «горш за паганіна» рабуе Інфлянты, [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыю]] і [[Упіцкая эканомія|Упіцкую эканомію]] ВКЛ, на позвы да суда гетмана ВКЛ [[Ян Караль Хадкевіч|Я. К. Хадкевіча]] не явіўся&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/30943248/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%8D%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_pdf|аўтар=Якубаў, В.У.|загаловак=Першыя канфедэрацыі войска Вялікага Княства Літоўскага і іх уплыў на сітуацыю ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1604–1608 гадах / В.У. Якубаў // Весн. Полац. дзярж. ун-та. – Серыя А. – Гуманіт. навукі. – 2008. – № 7. – С. 36.|выданне=}}&lt;/ref&gt;. За што 3 мая 1605 года [[соймавы суд]] пазбавіў яго [[шляхецтва]] і абвясціў [[Інфамія|інфамію]]. Кожны мог яго забіць і атрымаць узнагароду. Аднак ва ўмовах [[Рокаш|рокашу]] і асабістага канфлікту гетмана ВКЛ [[Ян Караль Хадкевіч|Я.К. Хадкевіча]] з падчашым ВКЛ [[Януш Радзівіл (1579—1620)|Янушам Радзівілам]], Лісоўскі знайшоў службу ў прыватным войску апошняга. Януш Радзівіл стаў кіраўніком (маршалкам) [[Рокаш Зебжыдоўскага|рокашу 1606—1608 гадоў]] у ВКЛ. У войску свайго патрона Лісоўскі на чале казацкай роты ўзяў удзел у [[Бітва пад Гузавам 1607|бітве пад Гузавам]] супраць сіл рэгалістаў. Ракашане прайгралі, і Лісоўскі са сваімі казакамі адступіў на Падняпроўе. За 1606—1607 гадах атрад А. Я. Лісоўскага разрабаваў скарб [[Вішнявецкія|Вішнявецкіх]] на [[Брагінскі замак|Брагінскім замку]], [[Магілёўская воласць|Магілёўскае староства]] і [[Клецк]].

== На службе ў Ілжэдзмітрыя II ==
Страціўшы надзеі на выратаванне ад законнай плахі за свае злачынствы, Лісоўскі з 200 добраахвотнікамі-казакамі з Беларусі сышоў у Масковію, для падтрымкі [[Ілжэдзмітрый II|Ілжэдзмітрыя II]]. У [[Старадуб]]е ён атрымаў чын [[палкоўнік]]а, а яго атрад значна папоўнілі добраахвотнікі з данскіх казакаў, беларускіх, украінскіх і маскоўскіх мяшчан і беднай шляхты. У сакавіку 1608 года Лісоўскі атрымаў першую значную перамогу, разбіўшы ў [[Зарайская бітва|Зарайскай бітве]] царскія войскі. Летам 1608 года ўладкаваўся ў [[Тушынскі лагер|Тушынскім лагеры]]. Як частка &quot;літвы&quot; і камандзір палка са змешана маскоўска-запарожскага казацтва, быў выпраўлены Самазванцам  на поўнач ад Масквы, дзеля забеспячэння яго улады, а таксама харчавання і саміх ваяроў і Тушынскага табару. Разам з [[Ян Пётр Сапега|Янам Пятром Сапегам]] прыняў удзел у [[Троіца-Сергіева лаўра|аблозе Троіцкага манастыра]]. 17 лютага 1609 года атрад Лісоўскага з 2 тысяч байцоў падышоў да [[Суздаль|Суздаля]], заняў гарады [[Шуя]] і [[Плёс (горад)|Плёс]]. 30 красавіка Лісоўскі падышоў да [[Яраслаўль|Яраслаўля]]&lt;ref&gt;[http://www.agesmystery.ru/node/1550 Князья Пожарские и Нижегородское ополчение] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160311171623/http://agesmystery.ru/node/1550 |date=11 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;. 8 чэрвеня яго атрад захапіў [[Кінешма|Кінешму]]&lt;ref&gt;[http://ivepar.ru/history/0530032008/87953961/ 400 лет назад, в 1609 года, на территории современной Ивановской области был наголову разгромлены отборные польские части под командованием Александра Лисовского]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Сваёй базай Лісоўскі на зіму 1609-1610 г. абраў [[Суздаль]].

== На дзяржаўнай службе ==
[[Файл:Rembrandt - De Poolse ruiter, c.1655 (Frick Collection).jpg|міні|Выява лісоўчыка -- Рэмбрант ван Рэйн &quot;Польскі вершнік&quot; (1655).]]
Пасля пачатку міждзяржаўнай вайны РП з Масковіяй 1609—1618 гадоў, Лісоўскі вырашыў далучыцца да дзяржаўных сіл ВКЛ. У вясну 1610 года ён пачаў паход на Усход. Спачатку быў разрабаваны [[Растоў]], а 2 мая ён выйшаў да [[Калязінскі манастыр|Калязінскага манастыра]]. Далей Лісоўскі падступіў да [[Цвер]]ы, рухаўся праз [[Тарапец]] і выйшаў да [[Вялікія Лукі|Вялікіх Лук]]. Затым ён са сваімі атрадамі спыніўся на [[Пскоў]]шчыне ў крэпасцях [[Вароніч]] і Завалочча. Са сваіх баз тут рабіў далёкія рэйды пад [[Пскоў]] і [[Ноўгарад]], перашкаджаў шведам займаць рускую поўнач і абараняў межы ВКЛ. Пры пасрэдніцтве А. Талваша і Л. Сапегі афіцыйна перайшоў на службу да РП, а 7 лістапада 1611 года за ваенныя паслугі супраць Масквы сойм зняў з яго інфамію і вярнуў шляхецтва&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/126248746/%D0%AF%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%9E_%D0%92_%D0%A3_%D0%A3%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB_%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8F%D0%BD_%D0%92%D0%9A%D0%9B_%D1%83_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%83_%D0%86%D0%86_%D0%86%D0%BB%D0%B6%D1%8D%D0%B4%D0%B7%D0%BC%D1%96%D1%82%D1%80%D1%8B%D1%8F_1608_1610_%D0%B3_Przeg%C4%85d_%C5%9Arodkowo_Wschodni_9_Warszawa_2024_s_9_49|аўтар=Якубаў В.У.|загаловак=Удзел Грамадзян ВКЛ у войску ІІ Ілжэдзмітрыя 1608-1610 г. // Przegąd Środkowo-Wschodni –№ 9, Warszawa, 2024.- s. 9-49|выданне=}}&lt;/ref&gt;.

У 1612 годзе абараняў [[Смаленск]]. Увайшоў у добрыя адносіны з Я. К. Хадкевічам, [[Ян Пётр Сапега|Я.П. Сапегам]] і [[Андрэй Іванавіч Сапега|А. Сапегам]], разам з якімі разблакоўваў ад захаду Смаленск. Разбіў маскавітаў пад Крычавам у 1614 годзе.&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/145484387/%D0%A3%D0%94%D0%97%D0%95%D0%9B_%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9C%D0%90%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%9D_%D0%92%D0%AF%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%9A%D0%9D%D0%AF%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%90_%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%8E_%D0%92%D0%90%D0%95%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%A5_%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%9F%D0%90%D0%9D%D0%86%D0%AF%D0%A5_%D0%A0%D0%AD%D0%A7%D0%AB_%D0%9F%D0%90%D0%A1%D0%9F%D0%90%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%90%D0%99_%D0%9D%D0%90_%D0%A2%D0%AD%D0%A0%D0%AB%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%AB%D0%86_%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%99_%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%A0%D0%96%D0%90%D0%92%D0%AB_1609_1613_%D0%93%D0%93|аўтар=Якубаў В.У.|загаловак=УДЗЕЛ ГРАМАДЗЯН ВЯЛІКАГА КНЯСТВА ЛІТОЎСКАГА Ў ВАЕННЫХ КАМПАНІЯХ РЭЧЫ ПАСПАЛІТАЙ НА ТЭРЫТОРЫІ МАСКОЎСКАЙ ДЗЯРЖАВЫ 1609–1613 ГГ.|год=2025, Intercultural Studies of Central and Eastern Europe Volume: 18, s.3-40|мова=бел.|выданне=}}&lt;/ref&gt;

== Вялікі рэйд Лісоўскага ==
У 1615 годзе на чале вялікага атраду (2 тыс. салдат) здзейсніў набег на тэрыторыю [[Расійскае царства|Расіі]]. Паход планаваўся і рабіўся дзеля адцягнення ўвагі ворага ад Смаленска. У ліпені ён аблажыў [[Бранск]], а 19 чэрвеня захапіў [[Карачаў]] пад якім разбіў 7000 войска маскоўскага князя Шахоўскага. Затым лісоўчыкі і казакі Балаўня занялі [[Арол (горад)|Арол]]. 23 жніўня / 6 верасня ў раёне Арла «літоўскі люд» тады падстрэленага ў руку Лісоўскага, нанёс страты ў 1000 чалавек 2-тысячнаму войску [[Дзмітрый Пажарскі|князя Пажарскага]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.orel-story.ru/land_orl_boy.php |title=Орловский бой |access-date=3 жніўня 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005022329/http://www.orel-story.ru/land_orl_boy.php |archivedate=5 кастрычніка 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, але ўмацаваны табар яны браць не сталі, каб самім не панесці вялікіх страт. Затым Лісоўскі захапіў [[Болхаў]], [[Бялёў (горад)|Бялёў]], [[Ліхвін]], [[Перамышль]]. У лістападзе лісоўчыкі абклалі на некалькі тыдняў і спалілі пасады [[Ржэў|Ржэва]], выбілі адтуль Ф. Шарамецьева. Нягледзячы, што колькасць загоншчыкаў скарацілася да 850 чалавек (400 літоўскіх людзей, 300 чаркасаў, 50 «рускіх вораў», тады ўжо частка немцаў ірландцаў і англічан пакінулі атрад), ціснулыя з поўдня маскоўскімі ваяводамі лісоўчыкі, нечакана для ворага вырашылі выбірацца дамоў не на захад, а на ўсход. Маскоўцы спрабавалі злавіць лісоўчыкаў пад Алексіным 10 снежня 1615 года, але тыя выслізнулі, пасля чаго спалілі Вугліч, спустошылі Яраслаўшчыну, Кастрамчшыну, Паволжа абышлі Маскву з усходу і поўдня праз Разаншчыну і Тульшчыну пятлёй у 600 км вярнуліся праз Браншчыну на межы ВКЛ у пачатку 1616 года&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=http://history.org.ua/LiberUA/PrzHistWojsk_1932/PrzHistWojsk_1932.pdf|загаловак=Tyszkowski K. Aleksander Lisowski i jego zagony na Moskwę // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 - s.21|выданне=}}&lt;/ref&gt;.

Летам 1616 года збіраў сродкі і казакаў у раёне [[Гомель|Гомеля]], адкуль у верасні выйшаў да Старадуба.

== Смерць ==
Памёр за 2-5 дзён да 20 кастрычніка 1616 года&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://history.org.ua/LiberUA/PrzHistWojsk_1932/PrzHistWojsk_1932.pdf|загаловак=Tyszkowski K. Materiały do życiorysu Aleksandra Lisowskiego // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 – s. 104}}&lt;/ref&gt;, па адной версіі раптоўна памёр пад Вязьмай, зваліўшыся з каня. Па іншай у пачатку кастрычніка ад раптоўнай хваробы ў Старадубе пры наборы і аглядзе папаўнення. Пасля яго смерці кіраўніцтва яго палкамі на восень-зіму 1616—1617 перайшло [[Крыштаф Хадкевіч|Крыштофу Геранімавічу Хадкевічу]] потым Станіславу Чаплінскаму.

Жанаты не быў. Дзяцей і маёнткаў не пакінуў.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* [[НГАБ]] Метрыка Літоўская спр. 288, арк.421-424
* Wisner Henryk, Lisowczycy, Warszawa, 1976
* Polski Słownik Biograficzny Tom XVIII. s.470, Wrocław 1972
* Tyszkowski Kazimierz. Aleksander Lisowski i jego zagony na Moskwę // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 - s.1 – 28
* Tyszkowski К. Materiały do życiorysu Aleksandra Lisowskiego // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 – s.101-104
* Якубаў В. У. Першыя канфедэрацыі войска Вялікага Княства Літоўскага і іх уплыў на сітуацыю ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1604–1608 гадах  // Весн. Полац. дзярж. ун-та. – Серыя А. – Гуманіт. навукі. – 2008. – № 7. – С. 34-44 (бел.)

== Спасылкі ==
* [http://www.politjournal.ru/index.php?action=Articles&amp;dirid=50&amp;tek=7647&amp;issue=208 Казак с картины Рембрандта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130425130734/http://www.politjournal.ru/index.php?action=Articles&amp;dirid=50&amp;tek=7647&amp;issue=208 |date=25 красавіка 2013 }}
* [http://www.bibliotekar.ru/bel2/155.htm Лисовский Александр Иосиф]
* [http://slyjuvbii.3dn.ru/index/lisovskij_2/0-54 Батько из Бреста]
* [http://www.reenactor.ru/ARH/PDF/Zorin.pdf Великий рейд Александра Лисовского]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Лісоўскі Аляксандр Юзаф}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў XVI стагоддзі]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1609—1618 гадоў]]
[[Катэгорыя:Палкоўнікі Рэчы Паспалітай]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1616 годзе]]
[[Катэгорыя:Загінулі ў выніку падзення з каня]]</text>
      <sha1>09xwioybiom9qtlcktl9ojtn64705nx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131442</id>
      <parentid>5131439</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T10:46:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5131442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18176" sha1="te0jsl5ylzg0600f6xihb7jkgioolyi" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Лісоўскі}}
{{Ваенны дзеяч}}

'''Алякса́ндр Ю́заф (Эзоп Янавіч)'''&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=НГАБ Метрыка Літоўская спр. 288, арк.421. Дэкрэт адсуджэння чці Езофа Лісовского жолнера поручніка ездное роты Неваровского, Якубаў, В.У. Першыя канфедэрацыі войска Вялікага Княства Літоўскага і іх уплыў на сітуацыю ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1604–1608 гадах // Весн. Полац. дзярж. ун-та. – Серыя А. – Гуманіт. навукі. – 2008. – № 7. – С. 36,43}}&lt;/ref&gt; '''Лісо́ўскі''' ({{lang-pl|Aleksander Józef Lisowski}}; {{ВДП}}) — [[Вялікае Княства Літоўскае|вялікалітоўскі]] военаначальнік.

== Пачатак кар’еры ў ВКЛ ==
Род Літоўскіх гербу &quot;Еж&quot; (&quot;Вожык&quot;) перасяліўся ў ВКЛ з польскага Памор’я пры [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонце Аўгусце]]. Бацька - Ян быў прафесійным вайскоўцам і ротмістрам у войску ВКЛ. Аляксандр нарадзіўся ў ваколіцах [[Вільня|Вільні]]. Вучыўся ў Віленскай езуіцкай школе. Ваенную кар’еру пачаў у войску [[Валахія|валашскага гаспадара Міхая]], але пасля [[Малдоўскія войны магнатаў|ўварвання туды польскіх войск]] у 1600 годзе, далучыўся да іх. У 1604 годзе завербаваўся ў гусарскую харугву Шчаснага Невяроўскага для ўдзелу ў [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)|вайне супраць Швецыі ў Інфлянтах]]. Але замест таго, каб прыняць удзел у [[Бітва пад Белым Каменем|бітве каля Белага каменя]] 27 верасня 1604 года, напаў і расстраляў з лука слуг віцебскага ваяводзіча [[Станіслаў Кішка (біскуп жамойцкі)|Станіслава Кішкі]], пасля чаго ўздымае бунт у інфлянцкім войску ВКЛ і «горш за паганіна» рабуе Інфлянты, [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыю]] і [[Упіцкая эканомія|Упіцкую эканомію]] ВКЛ, на позвы да суда гетмана ВКЛ [[Ян Караль Хадкевіч|Я. К. Хадкевіча]] не явіўся&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/30943248/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%8D%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_pdf|аўтар=Якубаў, В.У.|загаловак=Першыя канфедэрацыі войска Вялікага Княства Літоўскага і іх уплыў на сітуацыю ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1604–1608 гадах / В.У. Якубаў // Весн. Полац. дзярж. ун-та. – Серыя А. – Гуманіт. навукі. – 2008. – № 7. – С. 36.|выданне=}}&lt;/ref&gt;. За што 3 мая 1605 года [[соймавы суд]] пазбавіў яго [[шляхецтва]] і абвясціў [[Інфамія|інфамію]]. Кожны мог яго забіць і атрымаць узнагароду. Аднак ва ўмовах [[Рокаш|рокашу]] і асабістага канфлікту гетмана ВКЛ [[Ян Караль Хадкевіч|Я.К. Хадкевіча]] з падчашым ВКЛ [[Януш Радзівіл (1579—1620)|Янушам Радзівілам]], Лісоўскі знайшоў службу ў прыватным войску апошняга. Януш Радзівіл стаў кіраўніком (маршалкам) [[Рокаш Зебжыдоўскага|рокашу 1606—1608 гадоў]] у ВКЛ. У войску свайго патрона Лісоўскі на чале казацкай роты ўзяў удзел у [[Бітва пад Гузавам 1607|бітве пад Гузавам]] супраць сіл рэгалістаў. Ракашане прайгралі, і Лісоўскі са сваімі казакамі адступіў на Падняпроўе. За 1606—1607 гадах атрад А. Я. Лісоўскага разрабаваў скарб [[Вішнявецкія|Вішнявецкіх]] на [[Брагінскі замак|Брагінскім замку]], [[Магілёўская воласць|Магілёўскае староства]] і [[Клецк]].

== На службе ў Ілжэдзмітрыя II ==
Страціўшы надзеі на выратаванне ад законнай плахі за свае злачынствы, Лісоўскі з 200 добраахвотнікамі-казакамі з Беларусі сышоў у Масковію, для падтрымкі [[Ілжэдзмітрый II|Ілжэдзмітрыя II]]. У [[Старадуб]]е ён атрымаў чын [[палкоўнік]]а, а яго атрад значна папоўнілі добраахвотнікі з данскіх казакаў, беларускіх, украінскіх і маскоўскіх мяшчан і беднай шляхты. У сакавіку 1608 года Лісоўскі атрымаў першую значную перамогу, разбіўшы ў [[Зарайская бітва|Зарайскай бітве]] царскія войскі. Летам 1608 года ўладкаваўся ў [[Тушынскі лагер|Тушынскім лагеры]]. Як частка &quot;літвы&quot; і камандзір палка са змешана маскоўска-запарожскага казацтва, быў выпраўлены Самазванцам  на поўнач ад Масквы, дзеля забеспячэння яго улады, а таксама харчавання і саміх ваяроў і Тушынскага табару. Разам з [[Ян Пётр Сапега|Янам Пятром Сапегам]] прыняў удзел у [[Троіца-Сергіева лаўра|аблозе Троіцкага манастыра]]. 17 лютага 1609 года атрад Лісоўскага з 2 тысяч байцоў падышоў да [[Суздаль|Суздаля]], заняў гарады [[Шуя]] і [[Плёс (горад)|Плёс]]. 30 красавіка Лісоўскі падышоў да [[Яраслаўль|Яраслаўля]]&lt;ref&gt;[http://www.agesmystery.ru/node/1550 Князья Пожарские и Нижегородское ополчение] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160311171623/http://agesmystery.ru/node/1550 |date=11 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;. 8 чэрвеня яго атрад захапіў [[Кінешма|Кінешму]]&lt;ref&gt;[http://ivepar.ru/history/0530032008/87953961/ 400 лет назад, в 1609 года, на территории современной Ивановской области был наголову разгромлены отборные польские части под командованием Александра Лисовского]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Сваёй базай Лісоўскі на зіму 1609-1610 г. абраў [[Суздаль]].

== На дзяржаўнай службе ==
[[Файл:Rembrandt - De Poolse ruiter, c.1655 (Frick Collection).jpg|міні|Выява лісоўчыка -- Рэмбрант ван Рэйн &quot;Польскі вершнік&quot; (1655).]]
Пасля пачатку міждзяржаўнай вайны РП з Масковіяй 1609—1618 гадоў, Лісоўскі вырашыў далучыцца да дзяржаўных сіл ВКЛ. У вясну 1610 года ён пачаў паход на Усход. Спачатку быў разрабаваны [[Растоў]], а 2 мая ён выйшаў да [[Калязінскі манастыр|Калязінскага манастыра]]. Далей Лісоўскі падступіў да [[Цвер]]ы, рухаўся праз [[Тарапец]] і выйшаў да [[Вялікія Лукі|Вялікіх Лук]]. Затым ён са сваімі атрадамі спыніўся на [[Пскоў]]шчыне ў крэпасцях [[Вароніч]] і Завалочча. Са сваіх баз тут рабіў далёкія рэйды пад [[Пскоў]] і [[Ноўгарад]], перашкаджаў шведам займаць рускую поўнач і абараняў межы ВКЛ. Пры пасрэдніцтве А. Талваша і Л. Сапегі афіцыйна перайшоў на службу да РП, а 7 лістапада 1611 года за ваенныя паслугі супраць Масквы сойм зняў з яго інфамію і вярнуў шляхецтва&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/126248746/%D0%AF%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%9E_%D0%92_%D0%A3_%D0%A3%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB_%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8F%D0%BD_%D0%92%D0%9A%D0%9B_%D1%83_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%83_%D0%86%D0%86_%D0%86%D0%BB%D0%B6%D1%8D%D0%B4%D0%B7%D0%BC%D1%96%D1%82%D1%80%D1%8B%D1%8F_1608_1610_%D0%B3_Przeg%C4%85d_%C5%9Arodkowo_Wschodni_9_Warszawa_2024_s_9_49|аўтар=Якубаў В.У.|загаловак=Удзел Грамадзян ВКЛ у войску ІІ Ілжэдзмітрыя 1608-1610 г. // Przegąd Środkowo-Wschodni –№ 9, Warszawa, 2024.- s. 9-49|выданне=}}&lt;/ref&gt;.

У 1612 годзе абараняў [[Смаленск]]. Увайшоў у добрыя адносіны з Я. К. Хадкевічам, [[Ян Пётр Сапега|Я.П. Сапегам]] і [[Андрэй Іванавіч Сапега|А. Сапегам]], разам з якімі разблакоўваў ад захаду Смаленск. Разбіў маскавітаў пад Крычавам у 1614 годзе.&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/145484387/%D0%A3%D0%94%D0%97%D0%95%D0%9B_%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9C%D0%90%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%9D_%D0%92%D0%AF%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%9A%D0%9D%D0%AF%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%90_%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%8E_%D0%92%D0%90%D0%95%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%A5_%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%9F%D0%90%D0%9D%D0%86%D0%AF%D0%A5_%D0%A0%D0%AD%D0%A7%D0%AB_%D0%9F%D0%90%D0%A1%D0%9F%D0%90%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%90%D0%99_%D0%9D%D0%90_%D0%A2%D0%AD%D0%A0%D0%AB%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%AB%D0%86_%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%99_%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%A0%D0%96%D0%90%D0%92%D0%AB_1609_1613_%D0%93%D0%93|аўтар=Якубаў В.У.|загаловак=УДЗЕЛ ГРАМАДЗЯН ВЯЛІКАГА КНЯСТВА ЛІТОЎСКАГА Ў ВАЕННЫХ КАМПАНІЯХ РЭЧЫ ПАСПАЛІТАЙ НА ТЭРЫТОРЫІ МАСКОЎСКАЙ ДЗЯРЖАВЫ 1609–1613 ГГ.|год=2025, Intercultural Studies of Central and Eastern Europe Volume: 18, s.3-40|мова=бел.|выданне=}}&lt;/ref&gt;

== Вялікі рэйд Лісоўскага ==
У 1615 годзе на чале вялікага атраду (2 тыс. салдат) здзейсніў набег на тэрыторыю [[Расійскае царства|Расіі]]. Паход планаваўся і рабіўся дзеля адцягнення ўвагі ворага ад Смаленска. У ліпені ён аблажыў [[Бранск]], а 19 чэрвеня захапіў [[Карачаў]] пад якім разбіў 7000 войска маскоўскага князя Шахоўскага. Затым лісоўчыкі і казакі Балаўня занялі [[Арол (горад)|Арол]]. 23 жніўня / 6 верасня ў раёне Арла «літоўскі люд» тады падстрэленага ў руку Лісоўскага, нанёс страты ў 1000 чалавек 2-тысячнаму войску [[Дзмітрый Пажарскі|князя Пажарскага]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.orel-story.ru/land_orl_boy.php |title=Орловский бой |access-date=3 жніўня 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005022329/http://www.orel-story.ru/land_orl_boy.php |archivedate=5 кастрычніка 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, але ўмацаваны табар яны браць не сталі, каб самім не панесці вялікіх страт. Затым Лісоўскі захапіў [[Болхаў]], [[Бялёў (горад)|Бялёў]], [[Ліхвін]], [[Перамышль]]. У лістападзе лісоўчыкі абклалі на некалькі тыдняў і спалілі пасады [[Ржэў|Ржэва]], выбілі адтуль Ф. Шарамецьева. Нягледзячы, што колькасць загоншчыкаў скарацілася да 850 чалавек (400 літоўскіх людзей, 300 чаркасаў, 50 «рускіх вораў», тады ўжо частка немцаў ірландцаў і англічан пакінулі атрад), ціснулыя з поўдня маскоўскімі ваяводамі лісоўчыкі, нечакана для ворага вырашылі выбірацца дамоў не на захад, а на ўсход. Маскоўцы спрабавалі злавіць лісоўчыкаў пад Алексіным 10 снежня 1615 года, але тыя выслізнулі, пасля чаго спалілі Вугліч, спустошылі Яраслаўшчыну, Кастрамчшыну, Паволжа абышлі Маскву з усходу і поўдня праз Разаншчыну і Тульшчыну пятлёй у 600 км вярнуліся праз Браншчыну на межы ВКЛ у пачатку 1616 года&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=http://history.org.ua/LiberUA/PrzHistWojsk_1932/PrzHistWojsk_1932.pdf|загаловак=Tyszkowski K. Aleksander Lisowski i jego zagony na Moskwę // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 - s.21|выданне=}}&lt;/ref&gt;.

Летам 1616 года збіраў сродкі і казакаў у раёне [[Гомель|Гомеля]], адкуль у верасні выйшаў да Старадуба.

== Смерць ==
Памёр за 2-5 дзён да 20 кастрычніка 1616 года&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://history.org.ua/LiberUA/PrzHistWojsk_1932/PrzHistWojsk_1932.pdf|загаловак=Tyszkowski K. Materiały do życiorysu Aleksandra Lisowskiego // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 – s. 104}}&lt;/ref&gt;, па адной версіі раптоўна памёр пад Вязьмай, зваліўшыся з каня. Па іншай у пачатку кастрычніка ад раптоўнай хваробы ў Старадубе пры наборы і аглядзе папаўнення. Пасля яго смерці кіраўніцтва яго палкамі на восень-зіму 1616—1617 перайшло [[Крыштаф Хадкевіч|Крыштофу Геранімавічу Хадкевічу]] потым Станіславу Чаплінскаму.

Жанаты не быў. Дзяцей і маёнткаў не пакінуў.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* [[НГАБ]] Метрыка Літоўская спр. 288, арк.421-424
* Wisner Henryk, Lisowczycy, Warszawa, 1976
* Polski Słownik Biograficzny Tom XVIII. s.470, Wrocław 1972
* Tyszkowski Kazimierz. Aleksander Lisowski i jego zagony na Moskwę // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 - s.1 – 28
* Tyszkowski К. Materiały do życiorysu Aleksandra Lisowskiego // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 – s.101-104
* Якубаў В. У. Першыя канфедэрацыі войска Вялікага Княства Літоўскага і іх уплыў на сітуацыю ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1604–1608 гадах  // Весн. Полац. дзярж. ун-та. – Серыя А. – Гуманіт. навукі. – 2008. – № 7. – С. 34-44 (бел.)

== Спасылкі ==
* [http://www.politjournal.ru/index.php?action=Articles&amp;dirid=50&amp;tek=7647&amp;issue=208 Казак с картины Рембрандта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130425130734/http://www.politjournal.ru/index.php?action=Articles&amp;dirid=50&amp;tek=7647&amp;issue=208 |date=25 красавіка 2013 }}
* [http://www.bibliotekar.ru/bel2/155.htm Лисовский Александр Иосиф]
* [http://slyjuvbii.3dn.ru/index/lisovskij_2/0-54 Батько из Бреста]
* [http://www.reenactor.ru/ARH/PDF/Zorin.pdf Великий рейд Александра Лисовского]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Лісоўскі Аляксандр Юзаф}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў XVI стагоддзі]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1609—1618 гадоў]]
[[Катэгорыя:Палкоўнікі Рэчы Паспалітай]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1616 годзе]]
[[Катэгорыя:Загінулі ў выніку падзення з каня]]</text>
      <sha1>te0jsl5ylzg0600f6xihb7jkgioolyi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131444</id>
      <parentid>5131442</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T10:49:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* На службе ў Ілжэдзмітрыя II */</comment>
      <origin>5131444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18203" sha1="3z8ci4h3g71wmrxe05jhb9sbutyods2" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Лісоўскі}}
{{Ваенны дзеяч}}

'''Алякса́ндр Ю́заф (Эзоп Янавіч)'''&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=НГАБ Метрыка Літоўская спр. 288, арк.421. Дэкрэт адсуджэння чці Езофа Лісовского жолнера поручніка ездное роты Неваровского, Якубаў, В.У. Першыя канфедэрацыі войска Вялікага Княства Літоўскага і іх уплыў на сітуацыю ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1604–1608 гадах // Весн. Полац. дзярж. ун-та. – Серыя А. – Гуманіт. навукі. – 2008. – № 7. – С. 36,43}}&lt;/ref&gt; '''Лісо́ўскі''' ({{lang-pl|Aleksander Józef Lisowski}}; {{ВДП}}) — [[Вялікае Княства Літоўскае|вялікалітоўскі]] военаначальнік.

== Пачатак кар’еры ў ВКЛ ==
Род Літоўскіх гербу &quot;Еж&quot; (&quot;Вожык&quot;) перасяліўся ў ВКЛ з польскага Памор’я пры [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонце Аўгусце]]. Бацька - Ян быў прафесійным вайскоўцам і ротмістрам у войску ВКЛ. Аляксандр нарадзіўся ў ваколіцах [[Вільня|Вільні]]. Вучыўся ў Віленскай езуіцкай школе. Ваенную кар’еру пачаў у войску [[Валахія|валашскага гаспадара Міхая]], але пасля [[Малдоўскія войны магнатаў|ўварвання туды польскіх войск]] у 1600 годзе, далучыўся да іх. У 1604 годзе завербаваўся ў гусарскую харугву Шчаснага Невяроўскага для ўдзелу ў [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)|вайне супраць Швецыі ў Інфлянтах]]. Але замест таго, каб прыняць удзел у [[Бітва пад Белым Каменем|бітве каля Белага каменя]] 27 верасня 1604 года, напаў і расстраляў з лука слуг віцебскага ваяводзіча [[Станіслаў Кішка (біскуп жамойцкі)|Станіслава Кішкі]], пасля чаго ўздымае бунт у інфлянцкім войску ВКЛ і «горш за паганіна» рабуе Інфлянты, [[Курляндскае і Земгальскае герцагства|Курляндыю]] і [[Упіцкая эканомія|Упіцкую эканомію]] ВКЛ, на позвы да суда гетмана ВКЛ [[Ян Караль Хадкевіч|Я. К. Хадкевіча]] не явіўся&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/30943248/%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B%D1%8F_%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%B4%D1%8D%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96_pdf|аўтар=Якубаў, В.У.|загаловак=Першыя канфедэрацыі войска Вялікага Княства Літоўскага і іх уплыў на сітуацыю ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1604–1608 гадах / В.У. Якубаў // Весн. Полац. дзярж. ун-та. – Серыя А. – Гуманіт. навукі. – 2008. – № 7. – С. 36.|выданне=}}&lt;/ref&gt;. За што 3 мая 1605 года [[соймавы суд]] пазбавіў яго [[шляхецтва]] і абвясціў [[Інфамія|інфамію]]. Кожны мог яго забіць і атрымаць узнагароду. Аднак ва ўмовах [[Рокаш|рокашу]] і асабістага канфлікту гетмана ВКЛ [[Ян Караль Хадкевіч|Я.К. Хадкевіча]] з падчашым ВКЛ [[Януш Радзівіл (1579—1620)|Янушам Радзівілам]], Лісоўскі знайшоў службу ў прыватным войску апошняга. Януш Радзівіл стаў кіраўніком (маршалкам) [[Рокаш Зебжыдоўскага|рокашу 1606—1608 гадоў]] у ВКЛ. У войску свайго патрона Лісоўскі на чале казацкай роты ўзяў удзел у [[Бітва пад Гузавам 1607|бітве пад Гузавам]] супраць сіл рэгалістаў. Ракашане прайгралі, і Лісоўскі са сваімі казакамі адступіў на Падняпроўе. За 1606—1607 гадах атрад А. Я. Лісоўскага разрабаваў скарб [[Вішнявецкія|Вішнявецкіх]] на [[Брагінскі замак|Брагінскім замку]], [[Магілёўская воласць|Магілёўскае староства]] і [[Клецк]].

== На службе ў Ілжэдзмітрыя II ==
Страціўшы надзеі на выратаванне ад законнай плахі за свае злачынствы, Лісоўскі з 200 добраахвотнікамі-казакамі з Беларусі сышоў у Масковію, для падтрымкі [[Ілжэдзмітрый II|Ілжэдзмітрыя II]]. У [[Старадуб]]е ён атрымаў чын [[палкоўнік]]а, а яго атрад значна папоўнілі добраахвотнікі з данскіх казакаў, беларускіх, украінскіх і маскоўскіх мяшчан і беднай шляхты. У сакавіку 1608 года Лісоўскі атрымаў першую значную перамогу, разбіўшы ў [[Зарайская бітва|Зарайскай бітве]] царскія войскі. Летам 1608 года ўладкаваўся ў [[Тушынскі лагер|Тушынскім лагеры]]. Як частка &quot;літвы&quot; і камандзір палка складзенага з маскоўска-запарожскага-літоўскага казацтва, быў выпраўлены Самазванцам  на поўнач ад Масквы, дзеля забеспячэння яго улады, а таксама харчавання і саміх ваяроў і Тушынскага табару. Разам з [[Ян Пётр Сапега|Янам Пятром Сапегам]] прыняў удзел у [[Троіца-Сергіева лаўра|аблозе Троіцкага манастыра]]. 17 лютага 1609 года атрад Лісоўскага з 2 тысяч байцоў падышоў да [[Суздаль|Суздаля]], заняў гарады [[Шуя]] і [[Плёс (горад)|Плёс]]. 30 красавіка Лісоўскі падышоў да [[Яраслаўль|Яраслаўля]]&lt;ref&gt;[http://www.agesmystery.ru/node/1550 Князья Пожарские и Нижегородское ополчение] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160311171623/http://agesmystery.ru/node/1550 |date=11 сакавіка 2016 }}&lt;/ref&gt;. 8 чэрвеня яго атрад захапіў [[Кінешма|Кінешму]]&lt;ref&gt;[http://ivepar.ru/history/0530032008/87953961/ 400 лет назад, в 1609 года, на территории современной Ивановской области был наголову разгромлены отборные польские части под командованием Александра Лисовского]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;. Сваёй базай Лісоўскі на зіму 1609-1610 г. абраў [[Суздаль]].

== На дзяржаўнай службе ==
[[Файл:Rembrandt - De Poolse ruiter, c.1655 (Frick Collection).jpg|міні|Выява лісоўчыка -- Рэмбрант ван Рэйн &quot;Польскі вершнік&quot; (1655).]]
Пасля пачатку міждзяржаўнай вайны РП з Масковіяй 1609—1618 гадоў, Лісоўскі вырашыў далучыцца да дзяржаўных сіл ВКЛ. У вясну 1610 года ён пачаў паход на Усход. Спачатку быў разрабаваны [[Растоў]], а 2 мая ён выйшаў да [[Калязінскі манастыр|Калязінскага манастыра]]. Далей Лісоўскі падступіў да [[Цвер]]ы, рухаўся праз [[Тарапец]] і выйшаў да [[Вялікія Лукі|Вялікіх Лук]]. Затым ён са сваімі атрадамі спыніўся на [[Пскоў]]шчыне ў крэпасцях [[Вароніч]] і Завалочча. Са сваіх баз тут рабіў далёкія рэйды пад [[Пскоў]] і [[Ноўгарад]], перашкаджаў шведам займаць рускую поўнач і абараняў межы ВКЛ. Пры пасрэдніцтве А. Талваша і Л. Сапегі афіцыйна перайшоў на службу да РП, а 7 лістапада 1611 года за ваенныя паслугі супраць Масквы сойм зняў з яго інфамію і вярнуў шляхецтва&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/126248746/%D0%AF%D0%BA%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%9E_%D0%92_%D0%A3_%D0%A3%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BB_%D0%93%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8F%D0%BD_%D0%92%D0%9A%D0%9B_%D1%83_%D0%B2%D0%BE%D0%B9%D1%81%D0%BA%D1%83_%D0%86%D0%86_%D0%86%D0%BB%D0%B6%D1%8D%D0%B4%D0%B7%D0%BC%D1%96%D1%82%D1%80%D1%8B%D1%8F_1608_1610_%D0%B3_Przeg%C4%85d_%C5%9Arodkowo_Wschodni_9_Warszawa_2024_s_9_49|аўтар=Якубаў В.У.|загаловак=Удзел Грамадзян ВКЛ у войску ІІ Ілжэдзмітрыя 1608-1610 г. // Przegąd Środkowo-Wschodni –№ 9, Warszawa, 2024.- s. 9-49|выданне=}}&lt;/ref&gt;.

У 1612 годзе абараняў [[Смаленск]]. Увайшоў у добрыя адносіны з Я. К. Хадкевічам, [[Ян Пётр Сапега|Я.П. Сапегам]] і [[Андрэй Іванавіч Сапега|А. Сапегам]], разам з якімі разблакоўваў ад захаду Смаленск. Разбіў маскавітаў пад Крычавам у 1614 годзе.&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/145484387/%D0%A3%D0%94%D0%97%D0%95%D0%9B_%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%9C%D0%90%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%9D_%D0%92%D0%AF%D0%9B%D0%86%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%9A%D0%9D%D0%AF%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%90_%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90_%D0%8E_%D0%92%D0%90%D0%95%D0%9D%D0%9D%D0%AB%D0%A5_%D0%9A%D0%90%D0%9C%D0%9F%D0%90%D0%9D%D0%86%D0%AF%D0%A5_%D0%A0%D0%AD%D0%A7%D0%AB_%D0%9F%D0%90%D0%A1%D0%9F%D0%90%D0%9B%D0%86%D0%A2%D0%90%D0%99_%D0%9D%D0%90_%D0%A2%D0%AD%D0%A0%D0%AB%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%AB%D0%86_%D0%9C%D0%90%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%8E%D0%A1%D0%9A%D0%90%D0%99_%D0%94%D0%97%D0%AF%D0%A0%D0%96%D0%90%D0%92%D0%AB_1609_1613_%D0%93%D0%93|аўтар=Якубаў В.У.|загаловак=УДЗЕЛ ГРАМАДЗЯН ВЯЛІКАГА КНЯСТВА ЛІТОЎСКАГА Ў ВАЕННЫХ КАМПАНІЯХ РЭЧЫ ПАСПАЛІТАЙ НА ТЭРЫТОРЫІ МАСКОЎСКАЙ ДЗЯРЖАВЫ 1609–1613 ГГ.|год=2025, Intercultural Studies of Central and Eastern Europe Volume: 18, s.3-40|мова=бел.|выданне=}}&lt;/ref&gt;

== Вялікі рэйд Лісоўскага ==
У 1615 годзе на чале вялікага атраду (2 тыс. салдат) здзейсніў набег на тэрыторыю [[Расійскае царства|Расіі]]. Паход планаваўся і рабіўся дзеля адцягнення ўвагі ворага ад Смаленска. У ліпені ён аблажыў [[Бранск]], а 19 чэрвеня захапіў [[Карачаў]] пад якім разбіў 7000 войска маскоўскага князя Шахоўскага. Затым лісоўчыкі і казакі Балаўня занялі [[Арол (горад)|Арол]]. 23 жніўня / 6 верасня ў раёне Арла «літоўскі люд» тады падстрэленага ў руку Лісоўскага, нанёс страты ў 1000 чалавек 2-тысячнаму войску [[Дзмітрый Пажарскі|князя Пажарскага]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.orel-story.ru/land_orl_boy.php |title=Орловский бой |access-date=3 жніўня 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005022329/http://www.orel-story.ru/land_orl_boy.php |archivedate=5 кастрычніка 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, але ўмацаваны табар яны браць не сталі, каб самім не панесці вялікіх страт. Затым Лісоўскі захапіў [[Болхаў]], [[Бялёў (горад)|Бялёў]], [[Ліхвін]], [[Перамышль]]. У лістападзе лісоўчыкі абклалі на некалькі тыдняў і спалілі пасады [[Ржэў|Ржэва]], выбілі адтуль Ф. Шарамецьева. Нягледзячы, што колькасць загоншчыкаў скарацілася да 850 чалавек (400 літоўскіх людзей, 300 чаркасаў, 50 «рускіх вораў», тады ўжо частка немцаў ірландцаў і англічан пакінулі атрад), ціснулыя з поўдня маскоўскімі ваяводамі лісоўчыкі, нечакана для ворага вырашылі выбірацца дамоў не на захад, а на ўсход. Маскоўцы спрабавалі злавіць лісоўчыкаў пад Алексіным 10 снежня 1615 года, але тыя выслізнулі, пасля чаго спалілі Вугліч, спустошылі Яраслаўшчыну, Кастрамчшыну, Паволжа абышлі Маскву з усходу і поўдня праз Разаншчыну і Тульшчыну пятлёй у 600 км вярнуліся праз Браншчыну на межы ВКЛ у пачатку 1616 года&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=http://history.org.ua/LiberUA/PrzHistWojsk_1932/PrzHistWojsk_1932.pdf|загаловак=Tyszkowski K. Aleksander Lisowski i jego zagony na Moskwę // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 - s.21|выданне=}}&lt;/ref&gt;.

Летам 1616 года збіраў сродкі і казакаў у раёне [[Гомель|Гомеля]], адкуль у верасні выйшаў да Старадуба.

== Смерць ==
Памёр за 2-5 дзён да 20 кастрычніка 1616 года&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://history.org.ua/LiberUA/PrzHistWojsk_1932/PrzHistWojsk_1932.pdf|загаловак=Tyszkowski K. Materiały do życiorysu Aleksandra Lisowskiego // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 – s. 104}}&lt;/ref&gt;, па адной версіі раптоўна памёр пад Вязьмай, зваліўшыся з каня. Па іншай у пачатку кастрычніка ад раптоўнай хваробы ў Старадубе пры наборы і аглядзе папаўнення. Пасля яго смерці кіраўніцтва яго палкамі на восень-зіму 1616—1617 перайшло [[Крыштаф Хадкевіч|Крыштофу Геранімавічу Хадкевічу]] потым Станіславу Чаплінскаму.

Жанаты не быў. Дзяцей і маёнткаў не пакінуў.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* [[НГАБ]] Метрыка Літоўская спр. 288, арк.421-424
* Wisner Henryk, Lisowczycy, Warszawa, 1976
* Polski Słownik Biograficzny Tom XVIII. s.470, Wrocław 1972
* Tyszkowski Kazimierz. Aleksander Lisowski i jego zagony na Moskwę // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 - s.1 – 28
* Tyszkowski К. Materiały do życiorysu Aleksandra Lisowskiego // Przegląd Historyczno - Wojskowy historyczny. Rocznik IV., t. V, 1932 – s.101-104
* Якубаў В. У. Першыя канфедэрацыі войска Вялікага Княства Літоўскага і іх уплыў на сітуацыю ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1604–1608 гадах  // Весн. Полац. дзярж. ун-та. – Серыя А. – Гуманіт. навукі. – 2008. – № 7. – С. 34-44 (бел.)

== Спасылкі ==
* [http://www.politjournal.ru/index.php?action=Articles&amp;dirid=50&amp;tek=7647&amp;issue=208 Казак с картины Рембрандта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130425130734/http://www.politjournal.ru/index.php?action=Articles&amp;dirid=50&amp;tek=7647&amp;issue=208 |date=25 красавіка 2013 }}
* [http://www.bibliotekar.ru/bel2/155.htm Лисовский Александр Иосиф]
* [http://slyjuvbii.3dn.ru/index/lisovskij_2/0-54 Батько из Бреста]
* [http://www.reenactor.ru/ARH/PDF/Zorin.pdf Великий рейд Александра Лисовского]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Лісоўскі Аляксандр Юзаф}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў XVI стагоддзі]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1609—1618 гадоў]]
[[Катэгорыя:Палкоўнікі Рэчы Паспалітай]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1616 годзе]]
[[Катэгорыя:Загінулі ў выніку падзення з каня]]</text>
      <sha1>3z8ci4h3g71wmrxe05jhb9sbutyods2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя Расіі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205734</id>
    <revision>
      <id>5131074</id>
      <parentid>5055801</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T18:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76065" sha1="knr328m6m3ne4ejlrqs5277xdlvgbsq" xml:space="preserve">{{вікіфікацыя}}{{арфаграфія}}

{{Гісторыя Расіі}}

'''Гісторыя Расіі''' — апісанне гісторыі [[Расія|Расіі]] са старажытных часоў. &lt;!--У Вікіпедыі ёсць таксама асобныя артыкулы па гісторыі [[Старажытная Русь|Старажытнай Русі]] з 882 года да татара-мангольскага нашэсця, [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] да 1917 года, [[СССР]] да 1991 года і [[Гісторыя Расійскай Федэрацыі|РФ]] пасля 1991 года.--&gt;

== Этымалогія назвы ==

Упершыню тэрмін «'''Росия'''» ({{lang-el|Ρωσία}}) сустракаецца ў [[X стагоддзе|X стагоддзі]] ў творах [[Візантыя|візантыйскага]] імператара [[Канстанцін VII|Канстанціна Багранароднага]] «Аб цырымоніях» і «Аб кіраванні імперыяй» як грэчаскай назва [[Русь|Русі]]&lt;ref&gt;{{артыкул
| аўтар           = Соловьёв А. В. 
| загаловак        = Византийское имя России
| выданне         = [[Византийский временник]]
| спасылка          = http://www.hist.msu.ru/Byzantine/BB%2012%20%281957%29/BB%2012%20%281957%29%20136.pdf
| год             = 1957
| нумар           = 12
| старонкі        = 134–155
| ref             = 
}}&lt;/ref&gt;. Пасля тэрмін «Россия» (у старой арфаграфіі ''Россія'' або ''Россіа'') замацаваўся за Паўночна-Усходняй Руссю, г. зн. ўсходнеславянскімі тэрыторыямі, якія не ўвайшлі ў склад сярэднявечнай [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчы]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і аб’яднанымі [[Вялікае Княства Маскоўскае|Вялікім Княствам Маскоўскім]] ў адзіную дзяржаву.

== Пераемнасць расійскай дзяржаўнасці ==

23 кастрычніка 1998 года [[Дзяржаўная Дума]] Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі зацвердзіла, што «''Расійская дзяржава, [[Расійская рэспубліка]], РСФСР, [[СССР]] і Расійская Федэрацыя — адзін і той жа ўдзельнік міждзяржаўных адносін, адзін і той жа суб'ект міжнароднага права, які не спыняе свайго існавання''»&lt;ref&gt;[https://archive.today/20120906144455/www.pravoteka.ru/pst/172/85636.html Заявление Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации. Принято Постановлением Государственной Думы Федерального Собрания РФ от 23 октября 1998 г. № 3158-II ГД].&lt;/ref&gt;.

Расійская Федэрацыя з’яўляецца правапераемнікам і дзяржавай-прадаўжальнікам СССР, а СССР — дзяржавай-папярэднікам Расійскай Федэрацыі. У сваю чаргу СССР з’яўляецца правапераемніцай Расійскай Рэспублікі, якая была абвешчана Актам Часовага ўрада 1 верасня 1917 і якая праіснавала да 25 кастрычніка 1917 года. І, нарэшце, Расійская Рэспубліка з’явілася правапераемніцай Расійскай імперыі. Расійская Федэрацыя з’яўляецца прадаўжальнікам СССР і правапераемніцай тых міжнародных абавязацельстваў Расійскай імперыі і Расійскай рэспублікі, якія былі прызнаныя СССР, а таксама ў межах тых абавязацельстваў Расійскай імперыі, якія Расія пагадзілася прыняць на сябе ў добраахвотным парадку&lt;ref&gt;[http://www.savelev.ru/journal/case/attachment/?caseid=49&amp;id=18 Справка МВД России по вопросам о правопреемстве Российской Федерации, принципе континуитета и репатриации] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120302043800/http://www.savelev.ru/journal/case/attachment/?caseid=49&amp;id=18 |date=2 сакавіка 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.savelev.ru/journal/case/attachment/?caseid=49&amp;id=17 Комментарии Правового управления Аппарата Совета Федерации Российской Федерации на справку МВД России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110716070335/http://www.savelev.ru/journal/case/attachment/?caseid=49&amp;id=17 |date=16 ліпеня 2011 }}&lt;/ref&gt;.

Расія была абвешчана рэспублікай 1 верасня 1917, хоць фактычна стала ёю 3 сакавіка 1917 у выніку [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]]. З 10 студзеня 1918 — [[РСФСР]]. 30 снежня 1922 г. РСФСР ўвайшла ў склад СССР, які ўтварыўся ў гэты дзень і пераняў шэраг функцый сваёй найбуйнейшай рэспублікі (так, у РСФСР да 1990 года, у адрозненне ад астатніх саюзных рэспублік, не было сваёй кампартыі, некаторых міністэрстваў, Акадэміі навук і інш.).

12 чэрвеня 1990 года I з'ездам народных дэпутатаў РСФСР прынята дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Расійскай Федэрацыі. 7-8 снежня 1991 года ў Белавежскай пушчы прайшла сустрэча кіраўнікоў Расіі, [[Украіна|Украіны]] і [[Беларусь|Беларусі]], дзе было абвешчана аб спыненні існавання [[СССР]] і ўтварэння [[СНД]]. Пасля гэтага 25 снежня 1991 РСФСР была афіцыйна пераназваная ў Расійскую Федэрацыю&lt;ref&gt;Такая назва ўжывалася і ў савецкі час у дачыненні да РСФСР.&lt;/ref&gt;. Цалкам гэта найменне замацавалася 25 снежня 1993 г, калі ўступіла ў сілу новая [[Канстытуцыя Расійскай Федэрацыі]].

== Старажытная гісторыя ==

=== Першыя людзі. Каменны век. Бронзавы век ===
Першабытны чалавек пранік на еўрапейскую тэрыторыю Расіі з [[Закаўказзе|Закаўказзя]] ў раннім [[палеаліт|палеаліце]]&lt;ref&gt;БЭ, т. 13. С. 324&lt;/ref&gt;. Археалагічныя культуры Расіі паказваюць на гісторыю асваення яе зямель не менш за 1 млн., магчыма 1,5 млн гадоў назад ([[Таманскі паўвостраў]])&lt;ref&gt;[http://lenta.ru/russia/2003/06/18/taman/ Найдена древнейшая в России стоянка первобытных людей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140914004231/http://lenta.ru/russia/2003/06/18/taman/ |date=14 верасня 2014 }}&lt;/ref&gt;. Сляды ніжнепалеалітычнага чалавека, знойдзеныя на [[Паўночны Каўказ|Паўночным Каўказе]] і ў Прыкубанні, датуюцца часамі каля 700 тыс. гадоў назад&lt;ref name=&quot;Народы России: Энцикл. С. 7&quot;&gt;Народы России: Энцикл. С. 7.&lt;/ref&gt;. Да сярэдняга палеаліту адносяцца паселішчы неандэртальцаў у нізоўях [[Дон]]а, Ніжнім і Сярэднім [[Паволжа|Паволжы]], на Сярэднім [[Урал]]е&lt;ref&gt;БЭ, т. 13. С. 324. Народы России: Энцикл. С. 7&lt;/ref&gt;. З верхняга палеаліту чалавек пачаў сяліцца не толькі ў натуральных пячорах, але і рабіць зямлянкі і паўзямлянкі&lt;ref name=&quot;Народы России: Энцикл. С. 7&quot;/&gt;. Самымі старажытнымі стаянкамі «[[homo sapiens]]» (людзей сучаснага выгляду) на тэрыторыі Расіі лічацца Касцёнкі, Зарайск стаянка (45-35 тыс. да н. э.) і Сунгір (25 тыс. да н. э.). Гэтыя паселішчы складаліся з пабудоў, нярэдка з костак [[мамант]]а, абцягнутых шкурамі. Насельніцтва апраналіся ў футравае адзенне; целы памерлых хавалі, суправаджаючы багатым наборам рэчаў, і пасыпалі [[вохра]]й, што сведчыць аб развітым светапоглядзе. Большая частка тэрыторыі Еўрапейскай Расіі была занятая альбо [[ледавік]]ом, альбо прылядніковай [[тундра]]й c мамантавай [[фаўна]]й.

У познім палеаліце, каля 10 тыс. гадоў таму назад, калі ледавік пачаў раставаць і ўсталяваўся блізкі да сучаснага клімат, адбывалася засяленне Сібіры і поўначы еўрапейскай часткі Расіі. Удасканальвалася тэхніка вырабу касцяных і каменных прылад, пачалі фарміравацца мастацтва і рэлігія.

У постледавіковую [[мезаліт]]ычную эпоху (10—6 тыс. гадоў назад) еўрапейскую частку Расіі засялілі [[краманьёнцы]] свідэрскай культуры, нашчадкамі якіх з’яўляліся народы Бутаўскай (VIII-VI тыс. да н. э.) і Верхняволжскай культуры (VI-III тыс. да н. э.). Яны ўжо выкарыстоўвалі [[лук]] і стрэлы ў якасці зброі. На позніх стадыях намячаецца пераход да субнеаліту, паколькі яны пачынаюць асвойваць [[Кераміка|кераміку]].

З III тыс. да н. э. пачалося фарміраванне племянных саюзаў&lt;ref&gt;БЭ, т. 13. С. 325&lt;/ref&gt;. На поўдні тэрыторыі паступова адбываўся пераход да вытворчай гаспадаркі — земляробства і жывёлагадоўлі; на поўначы пераважала паляўнічая і рыбалоўная гаспадарка&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Народы России: Энцикл. С. 7&lt;/ref&gt;.

Да III тыс. да н. э. адносіцца пачатак вытворчасці на [[Паўночны Каўказ|Паўночным Каўказе]] металічных ([[бронза]]вых) вырабаў, якія да II тыс. да н. э. распаўсюдзіліся па ўсёй тэрыторыі, за выключэннем палярных раёнаў. Цэнтры вытворчасці ўзніклі ў Паволжы, на Урале, у Заходняй Сібіры&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;.

=== Скіфія ===
{{асноўны|Скіфія}}
[[Файл:Scythia-Parthia 100 BC.png|thumb|Карта Скіфіі і Парфіі ў I ст. да н.э.]]
У VII-III ст. да н.э. на [[Паўночны Каўказ|Паўночным Каўказе]] ўтварылася аб’яднанне [[Іранскія мовы|іранамоўных]] [[скіфы|скіфскіх]] плямён, якія засялілі затым тэрыторыю [[Прычарнамор'е|Прычарнамор'я]], Прыазоўя і Прыкаспія&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;. Дзякуючы [[Герадот]]у ў антычнасці шырокія тэрыторыі [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]] (у тым ліку [[Еўрапейская Расія|Еўрапейскай Расіі]]) былі вядомыя пад імем [[Скіфія|Скіфіі]].

У гістарычны перыяд тэрыторыі лясной (паўночнай) Скіфіі засялялі пераважна фіна-вугорскія народы, якія пасяліліся тут у эпоху неаліту. Археолагі фіксуюць, як на змену мезалітычным краманьёнцам прыходзяць мангалоідная паляўнічая [[льялаўская культура|льялаўская]] і [[ямачна-грабеністая культура|ямачна-грабеністая культуры]] (V-III тыс. да н. э.), якіх змяняе [[Валосаўская культура]] (кан. III — сяр. II тыс. да н. э.). «Азіяцкі» характар старажытных [[фіны|фінаў]] фіксуецца генетычна па [[гаплагрупа N|гаплагрупы N]]. Разам з тым, лапландцы — нашчадкі старажытнага насельніцтва Паўночнай Расіі — захоўваюць гены палеаеўрапейцаў.

У лясной Скіфіі неаліце пад уздзеяннем культуры народаў [[Вялікі Стэп|Вялікага Стэпу]] змяняецца [[жалезны век|жалезным векам]] (I тыс. да н. э.): з’яўляецца [[сельская гаспадарка]], [[тэкстыль]] і умацаваныя паселішчы. Герадотовых фісагетаў збліжаюць з носьбітамі [[Гарадзецкая культура|Гарадзецкай культуры]] ([[мяшчэра, племя|мяшчэра]], [[мурама]], [[мардва]]), а [[ііркі|ііркаў]] — з носьбітамі [[Дзьякоўская культура|дзьякоўскай культуры]] ([[Мера (племя)|мера]], [[весь]]). На паўночны ўсход ад іх [[Прыўралле|Прыўралля]] насялялі пермяне (продкі [[удмурты|ўдмуртаў]] і [[комі]]) — носьбіты [[ананьінская культура|ананьінскай культуры]], якія адрозніваліся больш выяўленым мангалоідным абліччам. Герадоту яны былі вядомыя як [[аргіпеі]].

=== Днепра-Дзвінская культура ===

На захадзе Расіі ў вярхоўях [[Дняпро|Дняпра]] насялялі андрафагы, якіх атаясняюць з носьбітамі днепра-дзвінскай культуры. Прадстаўнікоў гэтай культуры адрозніваў вельмі прымітыўны побыт, адсутнасць пахаванняў і каменныя сякеры. Мяркуецца, што яны маглі быць нашчадкамі індаеўрапейцаў, якія мігравалі на поўнач і здзічалі там.

=== Вялікі Стэп ===

[[File:IE expansion.png|thumb|Карта міграцыі індаеўрапейскіх народаў з іх меркаванай прарадзімы — [[Самарская культура|Самарскай культуры]]]]

У V тыс. да н. э. у стэпах паўднёвай Расіі на перыферыі Балканскага неаліту фармуецца Самарская культура, якую многія даследчыкі лічаць праіндоеўрапейскай. Яны займаліся жывёлагадоўляй, выраблялі ювелірныя ўпрыгажэнні і насыпалі над сваімі мерцвякамі курганы. У рэлігійных уяўленнях важнае месца займаў культ сонца (прота-мітраізм). Вядомыя былі ім і металічныя (медна-залатыя) ўпрыгажэнні. Іх нашчадкі (Ямная культура) распаўсюдзілі індаеўрапейскія мовы ў Еўропу (Культура баявых сякер), у Сярэднюю Азію (андронаўская культура), [[Іран]] і [[Індыя|Індыю]], дзе яны былі вядомыя як арыі, а іх прарадзіма як Аір'янэм-Ваэджа. Генетычна яны прасочваюцца па гаплагрупы R1а. Ужо ў III тыс. да н.э. на [[Урал]]е з’яўляюцца першыя гараыа (Аркаім) і баявыя калясніцы. Ужо ва II тыс. народы індаеўрапейскага круга ўрываюцца ў лясную паласу Цэнтральнай Расіі, але саступаюць там гегемонію фіна-вугорскім народам д’якаўскай культуры. У гістарычную эпоху індаеўрапейскія народы Вялікага Стэпу вядомыя пад імёнамі [[Кімерыйцы|кімерыйцаў]], [[Скіфы|скіфаў]] і [[Сарматы|сарматаў]], якія хоць і роднасныя ў лінгвістычным і генетычным плане сучасным рускім, але не з’яўляюцца іх прамымі продкамі. Уласна славяне — продкі рускіх — фармуюцца за межамі сучаснай тэрыторыі Расійскай Федэрацыі.

У IV стагоддзі н. э. Вялікі Стэп цюркізуецца пад уплывам [[Гуны|гунаў]]. На змену Імперыі Гунаў (Гуналанд) прыходзяць недаўгавечныя аб’яднанні качэўнікаў: [[Цюркскі каганат]], [[Аварскі каганат]], [[Вялікая Балгарыя]], [[Хазарскі каганат]]. Пасля геапалітычным цэнтрам качавых імперый становіцца ніжняе Паволжа, дзе ствараюцца такія гандлёвыя цэнтры як [[Булгар]] і Ітыль. Першапачатковай рэлігіяй качавых цюркаў было тэнгрыянства, але неўзабаве з тэрыторыі Блізкага Усходу да іх трапляюць [[іслам]] (Волжская Булгарыя) і [[іўдаізм]] (хазары). Пасля гібелі Хазарыі Вялікі Стэп ператвараецца ў абіцель разрозненых цюркскіх народаў: печанегаў і полаўцаў. Апошняй уплывовай качавой імперыяй становіцца [[Залатая Арда]] (Вялікая Татарыя).

=== Прычарнамор'е ===

Першымі уласна дзяржаўнымі ўтварэннямі на тэрыторыі сучаснай Расіі сталі гарады-дзяржавы, у VI стагоддзі да н. э. заснаваныя старагрэчаскімі каланістамі ў Паўночным Прычарнамор'і: Фанагорыя, Германаса, Гаргыпія. Пазней яны аб’ядналіся ў [[Баспорскае царства]], якое праіснавала да канца IV ст. н. э.

=== Сібір і Далёкі Усход ===
У Сібіры, па верхнім цячэнні [[Енісей|Енісея]] ў VI ст. ўтварылася дзяржава енісейскіх кыргызаў, цюркамоўнага народа, што жыў тут з пач. II ст. да н. э., продкаў сучасных [[хакасы|хакасаў]]. У Прымор'і і Прыамур'і ў VIII ст. ўзнікла дзяржава [[Бахай]], дзе пераважалі тунгуса-манчжурскія плямёны і продкі сучасных [[карэйцы|карэйцаў]]&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;.

== Рассяленне славян ==

У V стагоддзі н. э. з тэрыторыі паўночнай Польшчы праз ўсходнюю Прыбалтыку на тэрыторыю Расіі пранікаюць славянскія плямёны культуры пскоўскіх доўгіх курганоў, якія кладуць пачатак [[Крывічы|крывічам]].

[[Файл:Viking Expansion.svg|thumb|left|Экспансія [[Вікінгі|вікінгаў]] на тэрыторыю Еўрапейскай Расіі ў IX-XI ст.]]

Тады ж увесь час ішло рассяленне славян на поўнач — да [[Ільмень|возера Ільмень]], і на ўсход — да Волга-Окскага міжрэчча. У выніку, да VI-VIII стагоддзяў у агульных рысах складваюцца ўсе асноўныя плямёны ўсходніх славян, вядомыя з «Аповесці мінулых гадоў». Славянская каланізацыя Паўночна-Усходняй Русі працягвалася аж да XIV стагоддзя і складалася з некалькіх міграцыйных хваль — ад ранняй каланізацыі з зямель крывічаў і славян, да больш позняй з Паўднёвай Русі.

Да V стагоддзя славяне жылі пры радавым ладзе. На чале кожнай радавой абшчыны стаяў радавой старэйшына, які валодае неабмежаванай уладай. Зямля з’яўлялася ўласнасцю абшчыны, частка сельскагаспадарчых работ ажыццяўлялася калектыўна. З V стагоддзя пачалося разлажэнне радавога ладу, радавая абшчына пачатку замяняцца тэрытарыяльнай абшчынай (вяроўкаю), кіраванне суполкай нароўні са старэйшынамі стала ажыццяўляць веча — агульны сход членаў абшчыны.

== Кіеўская Русь ==

[[Файл:Rus-1015-1113.png|thumb|300px|Старажытная Русь у [[1015]]—[[1113]] гг.]]
{{main|Кіеўская Русь}}
Традыцыйна заснаванне Кіеўскай Русі звязваюць з прызваннем князя [[Рурык]]а ў [[862]] годзе на княжанне усходнеславянскім племянным саюзам [[славене|славен]]. [[Дзяржава Рурыка]] ўключала ў сябе тэрыторыі паўднёвага Прыладажжа ([[Старая Ладага]], [[Вялікі Ноўгарад]]) і верхняй Волгі ([[Мурам]], [[Растоў]]). Насельніцтва складалі славяне ([[славене]] і [[крывічы]]), [[фіна-ўгорскія плямёны]] ([[весь]], [[Мера (племя)|мера]], [[чудзь]]), ваенную арыстакратыю складалі варагі. Пераемнік Рурыка — [[Вешчы Алег]] — далучыў да сваіх валадарстваў паўднёвы цэнтр усходніх славян, зрабіўшы ў [[882]] годзе галоўны горад [[паляне (усходнеславянскае племя)|палян]] — [[Кіеў]] сваёй сталіцай. У гістарыяграфіі аб’яднанне паўночнага і паўднёвага цэнтраў пад уладай Рурыкавічаў разглядаецца як заканчэнне працэсу фарміравання Кіеўскай Русі.

Пашырэнне дзяржавы на поўдзень прывяло да сутыкнення з магутнай [[Хазарыя]]й, цэнтр якой размяшчаўся на ніжняй [[Волга|Волзе]]. Князь [[Святаслаў Ігаравіч|Святаслаў]] нанёс [[хазары|хазарам]] зруйнавальны ўдар у [[965]] годзе. Яго маці [[княгіня Вольга]] ў прыватным парадку прыняла [[хрысціянства]], а яе ўнук [[Уладзімір Вялікі|Уладзімір]] канчаткова [[Хрышчэнне Русі|замацаваў хрысціянства на Русі]] ў [[988]] годзе. Сынам і пераемнікам Уладзіміра I [[Яраслаў Мудры|Яраславам Мудрым]] была выдадзена «[[Руская праўда]]», якая прадстаўляла сабой звод грамадзянскага і крымінальнага права. Кіруючы клас старажытнай Расіі ўяўляла [[баярства]] на чале з [[князь|князямі]], працоўны народ складалі свабодныя сяляне-супольнікі.

Парадак атрымання ў спадчыну, паводле якога ўсе сыны валодалі правам спадчыны бацькоўскага стала, з аднаго боку, стрымліваў тэрытарыяльнае драбленне, але з іншага, рабіў дастаткова шырокім кола прэтэндэнтаў, якія змагаліся паміж сабой. Своеасаблівым «антыгероем» той эпохі стаў князь [[Святаполк Уладзіміравіч|Святаполк Акаянны]], ад рук забойцаў якога ў [[1015]] загінулі прылічаныя пазней да ліку святых браты [[Барыс і Глеб]]. У 1054 [[Яраслаў Мудры]] перадаў уладу траім старэйшым сынам, праўленне якіх атрымала ў гістарыяграфіі назву «[[трыўмвірата Яраславічаў]]», а у [[1097]] годзе яго ўнукі для спынення усобіц пайшлі на прызнанне адзін аднаго спадкаемцамі уладанняў сваіх бацькоў. Пасля смерці [[Мсціслаў Вялікі|Мсціслава Вялікага]] (1132) працэс [[Распад Старажытнарускай дзяржавы|распаду дзяржавы]] стаў незваротным.

== Паўночны Каўказ у VIII—XIII ст. ==
На раўнінах Паўночнага Каўказа ў VIII—XII ст. зарадзілася і расквітнела поліэтнічнае [[Аланскае царства]]. У гэты час у горнай зоне Чачні і Дагестана сфарміравалася ранняе дзяржаўнае ўтварэнне — Сарыр. Сваеасаблівы алана-горскі сімбіёз, што склаўся ў раннім сярэднявеччы, быў разбураны нашэсцем татара-мангольскіх войск у першай палове XIII ст.&lt;ref&gt;Народы России: Энцикл. С. 399&lt;/ref&gt;

== Залатая Арда ==
{{main|Залатая Арда}}
Дзяржава з цэнтрам у ніжнім Паволжы была заснаваная ў [[1243]] мангольскім ханам [[Батый|Батыем]]. Поўны суверэнітэт Арда атрымала ў [[1266]], абасобіўшыся ад Вялікай Манголіі. Асноўную частку качавога насельніцтва Залатой Арды складалі [[полаўцы]] (кыпчакі). Аседлае насельніцтва — волжскія [[булгары]], [[мардва]], [[марыйцы]] і інш. З [[1312]] — ісламская дзяржава. Знікла ў канцы XVI стагоддзя.

== Рускія землі ў перыяд раздробненасці ==

[[Файл:Преподобный Сергий благословляет великого князя Дмитрия Донского на выступление против рати Мамая 01.jpg|thumb|Сергій Раданежскі дабраслаўляе князя Дзмітрыя Данскога на Куліковую бітву (1380))]]

Кіеў у ХІІ-ХІІІ ст. губляў свой уплыў. Калі ўладзімірскі князь [[Андрэй Багалюбскі]] прыступам узяў старажытнарускую сталіцу ў 1169 годзе, то ён не зрабіў [[Кіеў]] сваёй рэзідэнцыяй. Мангольскае нашэсце хана Батыя (1237-1240) фактычна паставіла кропку ў гісторыі [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]]. Рускія войскі пацярпелі шэраг паражэнняў (асабліва цяжкае на рацэ Сіці, 1238), многія рускія гарады падвергліся руйнаванням. Уладзіміра-Суздальскае княства трапіла ў 1243 ў васальнае падпарадкаванне Залатой Ардзе.

На тэрыторыі сучаснай Расіі існавалі [[Уладзіміра-Суздальскае княства]], [[Наўгародская зямля]], [[Разанскае княства]], [[Смаленскае княства]] і інш. Галоўнай асаблівасцю Наўгародскай зямлі быў рэспубліканскі лад, пры якой веча на чале з баярствам прызначала пасадніка, запрашала і выганяла князёў. Ва Уладзіміра-Суздальскай княстве зацвердзілася моцная вялікакняская ўлада. Міжусобная барацьба ўскладнялася палавецкіх набегамі з прычарнаморскіх стэпаў.

З 1263 у Маскоўскім княстве (адным з надзелаў Уладзімірскага) правілаў сын Аляксандра Неўскага Данііл Аляксандравіч і яго нашчадкі. Да таго ж часу [[Міндоўг]] заснаваў [[Вялікае Княства Літоўскае]]. У 1320-я гады ВКЛ распаўсюдзіла сваю ўладу на заходнярускія землі, а ў 1328 Масква атрымала верх у барацьбе з [[Цвярское княства|Цверу]] за вялікае княжанне Уладзімірскае. З 1363 ярлык на вялікае княжанне Уладзімірскае належаў ў асноўным толькі маскоўскім князям, а [[Альгерд]] распаўсюдзіў сваю ўладу на ўсю паўднёвую Русь, затым правёў серыю паходаў супраць Маскоўскага княства. [[Дзмітрый Данскі]] нанёс некалькі паражэнняў мангола-татарам ([[Кулікоўская бітва]] і інш.), Пасля чаго новы хан [[Тахтамыш]] прызнаў вялікае княжанне Уладзімірскае спадчынным валоданнем маскоўскіх князёў. Да мяжы XIV-XV стагоддзяў практычна ўсе рускія землі былі падзеленыя паміж Маскоўскім княствам і ВКЛ, іх мяжа прайшла на р. Угры.

== Руская дзяржава ==

{{Асноўны артыкул|Рускае царства}}

=== Кіраванне Івана III ===

Праўнук Дзмітрыя Данскога Іван III істотна ўзмацніў Маскоўскае княства далучыўшы да яго шырокія цвярскія (1485) і наўгародскія (1478) зямлі. Пасля далучэння Наўгародскай рэспублікі ўлада Масквы распаўсюдзілася да ўзбярэжжа Паўночнага Ледавітага акіяна і Урала. Па выніках руска-літоўскай вайны пад уладу Масквы да 1503 перайшоў Бранск і Чарнігаў. Вялікаму князю Івану Вялікаму таксама атрымалася аднавіць незалежнасць Расіі, разарваўшы васальныя адносіны з Залатой Ардой ў 1480 годзе. Пры ім быў пабудаваны Маскоўскі Крэмль. Яго сын цар Васіль III працягнуў збіранне рускіх зямель, далучыўшы да Масквы Пскоў (1510), Смаленск (1514) і Разань (1521).

=== Кіраванне Івана IV Грознага ===

У 1547 годзе вялікі князь маскоўскі [[Іван IV Грозны]] становіцца першым расійскім царом. У 1549 скліканы першы саслоўна-прадстаўнічы орган — Земскі сабор. Ствараецца ўзброенае агнястрэльнай зброяй (пішчалямі) стралецкае войска.

Іван Грозны перастае здавольвацца збіраннем Русі і заваёўвае шырокія тэрыторыі ў Паволжы (у 1552 годзе — Казанскае ханства, у 1556 — Астраханскае). Закладваецца Архангельск — стратэгічны порт на беразе Паўночнага Ледавітага акіяна. Пачынаецца асваенне Урала і Заходняй Сібіры (Паход Ермака 1581-1585). Распаўсюджваецца расійскі ўплыў і на Паўночны Каўказ (казацтва, дамовы з Кабардой)

Разам з тым, на заходнім напрамку Івана Грознага чакалі няўдачы. [[Лівонская вайна]] не змагла забяспечыць выхад Расіі да Балтыйскага мора. З цяжкасцю ўдалося адстаяць Пскоў (1582).

У мэтах умацавання ўладнай вертыкалі Іван Грозны стварае апрычніну, якая забяспечваецца зямельнымі ўгоддзямі. Фармуецца манархічная ідэалогія (царызм, самадзяржаўе). Практыкуюцца жорсткія рэпрэсіі: баярскія апалы, наўгародскі пагром. Аднак спаленне Масквы крымскім ханам у 1571 дэманструе слабасць апрычніны як сродку ўлады.

У мэтах асваення Дзікага Поля і барацьбы з крымска-нагайскімі набегамі ужо пры пераемніку Івана Грознага Фёдарам (апошні Рурыкавічам) ствараецца Белгарадская лінія, у якую ўваходзяць такія крэпасці як Курск і Варонеж.

=== Смутны час ===

{{Асноўны артыкул|Смутны час}}

Непапулярная палітыка неродовитого цара [[Барыс Гадуноў|Барыса Гадунова]] пры моцных манархічных настроях у грамадстве справакавалі смуту. Паўстаў слых, што царэвіч Дзмітрый (сын Івана Грознага) цудоўным чынам выратаваўся і жадае ўзысці на пасад. Самазванец увайшоў у гісторыю пад імем [[Ілжэдзмітрый I]]. Пераможнай увайшоўшы ў Маскву разам з польскім войскам, ён у 1605 стаў царом. Аднак польская падтрымка згуляла з ім злы жарт. Новы цар быў прызнаны несапраўдным і скінуты баярскай групоўкай на чале з Васілём Шуйскім, які і ўзышоў на пасад. Аднак смуты гэта не спыніла. На поўдні Маскоўскай дзяржавы ўспыхнула паўстанне Балотнікава, удзельнікаў якога называлі «злодзеямі». Паўстанне было задушана, але аб’явіўся новы самазванец — Тушынскі злодзей, да якога далучыліся бунтаўшчыкі. Для барацьбы з мецяжом Шуйскі звярнуўся да дапамогі Швецыі, але гэта выклікала негатыўную рэакцыю Польшчы, якая вырашылася на адкрытую інтэрвенцыю. У ходзе Клушынскай бітвы гетман Жалкеўскі ў 1610 разбіў руска-шведскае войска. Няўдачы прывялі да звяржэння Васіля Шуйскага і занятку палякамі Масквы. Фармальна ўлада належала [[Семібаяршчына]], але адкрыта абмяркоўваліся варыянты прысягі польскаму каралю. Патрыярх Гермаген пераканаў былых «злодзеяў» стаяць не столькі за «сапраўднага цара», колькі за праваслаўе. Паход першага апалчэння на Маскву скончыўся правалам, але ўжо другое народнае апалчэнне Мініна і Пажарскага змагло выбіць ў 1612 годзе палякаў з Крамля. Гэты дзень (4 лістапада) цяпер святкуецца як Дзень народнага адзінства.

[[Файл:Growth of Russia 1547-1725 true borders.png|thumb|300px|Тэрытарыяльны рост Расіі з 1547 па 1725]]

=== Расія ў XVII ст. ===

Для барацьбы з наступствамі Смуты быў скліканы Земскі сабор 1613, на якім на царства быў прызваны [[Міхаіл Фёдаравіч|Міхаіл Раманаў]] — першы з дынастыі Раманавых. Тым не менш, барацьба з мяцежнікамі з ліку казакоў і польскімі інтэрвентамі не скончылася. Нямала турбот Расіі прычыніў рэйд Лісоўскага ў 1615 годзе і паход Уладзіслава ў 1618 годзе. Цаной тэрытарыяльных саступак (часова быў згублены [[Смаленск]] і Северская зямля) была захавана незалежнасць Расіі (Дзяулінскае перамір'е).

Разам з тым, працягваецца пачатае яшчэ пры Іване Грозным засваенне Сібіры: закладзены гарады [[Краснаярск]] (1626), [[Якуцк]] (1632), [[Чыта]] (1653). У 1648 казак [[Сямён Дзяжнёў]] па моры абгінае [[Чукоцкі паўвостраў|Чукотку]] і адкрывае [[Берынгаў праліў|праліў]], пазней названы Берынгавым. Засваенне Сібіры ажыццяўлялі казакі, землепраходцаў і прамыслоўцы. У гонар аднаго з іх — [[Ерафей Хабараў|Хабарава]] — назвалі [[Хабараўск|горад]] і шырокі [[Хабараўскі край|край]] на Далёкім Усходзе. Руская каланізацыя практычна не сустракала супраціўлення. Мясцовае насельніцтва прымушалася да выплаты пушнога падатку (ясак). Адзінай перашкодай пры засваенні Далёкага Усходу стаў Кітай, з якім ужо ў 1689 быў заключаны Нерчынскі дагавор. Прытоку людзей на новыя землі збольшага спрыяла прыгоннае права, якое было замацавана саборных выкладам 1649 года.

У 1654 казакі [[Багдан Хмяльніцкі|Багдана Хмяльніцкага]], якія паднялі паўстанне супраць Польшчы, прысягнулі на вернасць маскоўскаму цару Аляксею. Гэты акт прывёў да руска-польскай вайны, у выніку якой Кіеў, Смаленск і значная частка Прыдняпроўя трапляе пад уладу Масквы.

Царкоўная рэформа патрыярха Нікана правакуе раскол. Змагары даўніны сыходзяць у апазіцыю, а ў Расіі ўзмацняецца вестэрнізацыя: з’яўляюцца «паліцы новага ладу» (рэйтары), у вышэйшых пластах грамадства ўзмацняецца цікавасць да заходняй культуры (тэатр, партрэтны жывапіс). Элементы расколу і Смуты праяўляюцца ў паўстанні [[Сцяпан Разін|Сцяпана Разіна]] (1670-1671).

== Нашчадкі Залатой Арды ==
[[Крымскае ханства]], [[Казанскае ханства]], [[Астраханскае ханства]], [[Сібірскае ханства]] і Нагайскія орды, што качавалі па тэрыторыі ад [[Дунай|Дуная]] да [[Іртыш]]а, былі нашчадкамі [[Залатая Арда|Залатой Арды]].

Прыхільнікі ідэй еўразійства мяркуюць, што Расія з’яўляецца геапалітычным спадчыннікам Залатой Арды.

== Расійская імперыя ==
{{main|Расійская імперыя}}
=== Пятроўскія рэформы ===

[[Файл:Peter der-Grosse 1838.jpg|thumb|150px|[[Пётр Вялікі]]]]

Стралецкія бунты 1682 і 1696 гадоў, баярскія сваркі, а таксама часовыя няўдачы ў вайне са шведамі (Бітва пры Нарве) прыводзяць цара Пятра да думкі аб неабходнасці карэнных рэформ з мэтай фарсіраванай мадэрнізацыі краіны. Пётр стварае ў Расіі сучасны флот, рэфармуе армію, адкрывае адукацыйныя ўстановы (Пецярбургская акадэмія навук), заахвочвае развіццё прамысловасці. Баярства і патрыяршаства скасоўваюцца, краіна дзеліцца на 8 губерняў (1708). Данское казацтва пасля Булавінскага паўстання губляе сваю аўтаномію. Вышэйшым дарадчым органам пры цары становяцца Сенат і Калегіі. Паўночная вайна адкрывае для Расіі ўсходняе ўзбярэжжа Балтыйскага мора. На новых землях закладваецца Санкт-Пецярбург (1703), куды пераносіцца сталіца дзяржавы. У 1721 годзе Расія аб’яўляецца імперыяй.

=== Расія ў XVIII стагоддзі ===

Пасля смерці Пятра ў Расіі наступіў нестабільны перыяд «дачаснікаў», які характарызуецца палацавымі пераваротамі і «засіллем замежнікаў» (Біронаўшчына). Фактычная ўлада ў краіне належала алігархічнаму Вярхоўнаму савету, які абапіраўся на лейб-гвардыю. Некаторая стабілізацыя пачалася падчас праўлення дачкі Пятра Лізаветы. Пры ёй быў адкрыты Маскоўскі універсітэт (1755), уладкаваны імператарскія рэзідэнцыі (Зімовы палац, Царскае Сяло) у стылі лізавецінскага барока і ўведзены мараторый на смяротнае пакаранне.

У 1762 годзе ў выніку чарговага палацавага перавароту да ўлады прыйшла этнічная немка [[Кацярына II]]. У ліку асаблівасцей яе праўлення называюць дараванне вольнасці дваранству, а таксама палітыка верацярпімасці, за што бурацкія будысты назвалі яе увасабленнем Белай Тары. Пры Кацярыне Расія набыла Паўночнае Прычарнамор'е (Наваросію, Кубань), Крым (1783), Беларусь (1792) і Літву (1795). Пачалося пранікненне рускіх на Амерыканскі кантынент ([[Востраў Уналашка|Уналашка]]). Частка зямель дасталася ў выніку руска-турэцкіх войнаў, частка — з прычыны падзелу Рэчы Паспалітай. Пад пачаткам Кацярыны дзейнічалі такія вялікія дзяржаўныя дзеячы як Дзяржавін, Ламаносаў, Сувораў і Ушакоў. Тым не менш, яе праўленне суправаджалася Пугачоўскім паўстаннем.

=== Расія ў першай палове XIX стагоддзя. Вайна 1812 ===
{{also|вайна 1812 года|Паўстанне дзекабрыстаў}}

Унук Кацярыны II Аляксандр I стаў апошнім імператарам, якія прыйшлі да ўлады ў выніку палацавага перавароту. На час яго праўлення даводзіцца вайна 1812 года, падчас якой французскаму імператару Напалеону пасля кровапралітнай Барадзінскай бітвы ўдалося захапіць Маскву. Тым не менш, у ходзе контрнаступлення руская армія пры падтрымцы саюзнікаў дайшла да Парыжа (1814). Расія стала ініцыятарам стварэння Святога Саюза (1815) і набыла рэшткі Польшчы разам з Варшавай. Таксама ўлада расійскага імператара распаўсюдзілася на Фінляндыю (1809), Бесарабію (1812) і Азербайджан (1813). Пачалася шматгадовая вайна з каўказскімі горцамі. Знамянальнай падзеяй праўлення Аляксандра стала ўстанова міністэрстваў (1802) і ліцэяў, у адным з якіх вучыўся Пушкін. Статус Расіі павышае Першае рускае кругасветнае плаванне пад камандаваннем Івана Крузенштэрна і Юрыя Лісянскага (1803-1806). Рускі адмірал Фадзей Белінсгаузен ў 1820 годзе адкрыў Антарктыду і назваў адзін з астравоў у гонар цара.

Усшэсце на пасад Мікалая I (брата Аляксандра I) запамрочылася паўстаннем у снежні 1825, якое абвясціла ідэалы «свабоды, роўнасці і братэрства». Правал паўстання (фактычна ваеннага мяцяжу) прывёў Мікалая да больш кансерватыўных перакананняў. За паўстаннем дзекабрыстаў рушыла ўслед Польскае паўстанне 1830, якое замацавала за Мікалаем рэпутацыю «душыцеля свабодаў». Расчараванне ў шляхецтве прывяло да таго, што апорай трона сталі [[разначынцы]]. У эпоху Мікалая ў Расіі будуюцца першыя жалезныя дарогі (Мікалаеўская чыгунка). Расія умацоўвае свае пазіцыі на Каўказе — паводле выніках Туркманчайскага дагавора (1828) Мікалай захаваў уладу над Паўночным Азербайджанам і Усходняй Арменіяй. Вайны з Турцыяй вядуцца з пераменным поспехам. Адмірал Нахімаў ў Сінопскай бітве (1853) наносіць поўнае паражэнне турэцкаму флоту, аднак з-за ўступлення ў Крымскую вайну англа-французскай кааліцыі (1854) Расія пераходзіць да абароны (Бамбаванне Адэсы, Абарона Севастопаля).

=== Расія ў другой палове XIX стагоддзя. Рэформы і контррэформы ===

{{Асноўны артыкул|Рэформы Аляксандра II}}

Сын Мікалая Аляксандр II (Вызваліцель) увайшоў у гісторыю як умерана-ліберальны цар-рэфарматар. Перш за ўсё, ён адмяніў прыгоннае права (1861), аднавіў аўтаномію універсітэтаў, пашырыў мясцовае самакіраванне — увёў суды прысяжных і земскія сходы, а таксама рэфармаваў войска на аснове ўсеагульнай вайсковай павіннасці (1874). Пры Аляксандры II канчаткова быў «заміраны» Каўказ, а ў склад Расіі пасля паразы імама Шаміля ўвайшлі Чачня і Дагестан (1864). Расія вяла паспяховыя вайны супраць Турцыі на Балканах, што прывяло да вызвалення паўднёваславянскіх народаў, у прыватнасці ў 1878 поўную незалежнасць атрымала Сербія і фактычную — Балгарыя. Пры Аляксандры II Расія далучыла Узбекістан і Туркменію (ахал-цякінская экспедыцыя), але страціла Аляску. З канца 1870-х гадоў у краіне меў месца рэвалюцыйны тэрор (арганізацыі «Зямля і воля», «Народная воля»), ахвярай якога стаў сам цар (1881).

Сын Аляксандра II, Аляксандр III, у афіцыйнай дарэвалюцыйнай гістарыяграфіі называўся міратворцы, паколькі ў яго кіраванне ўпершыню за доўгі час Расія не вяла вялікіх войнаў.

Закон 2 чэрвеня 1897 года ўпершыню ўводзіў нармаванне працоўнага дня. Паводле гэтага закону, для рабочых, занятых днём, працоўны час не павінны быў перавышаць 11,5 гадзін у суткі, а ў суботу і перадсвяточныя дні — 10 гадзін: «Для рабочых, занятых, хоць бы збольшага, у начны час, працоўны час не павінны перавышаць 10 гадзін у суткі». Пазней у прамысловасці Расіі быў заканадаўча ўстаноўлены 10-гадзінны працоўны дзень. Аднак на практыцы гэтая рэформа не выконвалася.

=== Расія ў пачатку XX стагоддзя. Рэвалюцыя 1905-1907 гадоў ===
{{also|Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі}}

Узыходжаннем Мікалая II спадарожнічаў трагічны інцыдэнт на Хадынскім полі (1896), у выніку якога загінула больш за 1 тыс. чалавек. Іншай падзеяй, якая негатыўна паўплывала на рэпутацыю цара, стала няўдалая руска-японская вайна 1904-1905 гадоў, у ходзе якой Расія страціла базу Порт-Артур і палову Сахаліна. Зрэшты, крызіс наўпрост з Мікалаем II тады яшчэ не звязвалі. Аднак 9 студзеня 1905 г. у Пецярбургу адбыўся крывавы разгон рабочай дэманстрацыі (Крывавая нядзеля). Хваляванні ўспыхнулі па ўсёй краіне. Прыкметна ўзмацніліся радыкальныя арганізацыі як левага (эсэры), так і правага (чарнасоценцы) толку. Цар вымушаны быў пайсці на шэраг рэформаў. Засноўвалася Дзяржаўная Дума (1906), прэм'ер-міністр [[П. А. Сталыпін]] ажыццявіў аграрную рэформу, якую некаторыя ўспрынялі як удар па традыцыйнай сялянскай абшчыне.

Першая сусветная вайна зноў паказала неэфектыўнасць дзяржаўнага апарату. Першапачаткова паспяховае наступленне рускай арміі ў Усходняй Прусіі скончылася паразай пад Таненбергам (1914). Далей вайна з Германіяй ўжо вялася на расійскай тэрыторыі. Паспяховы Брусілаўскі прарыў 1916 не меў стратэгічных наступстваў. Дваранства выказваў адкрытую незадаволенасць узрослым уплывам Рыгора Распуціна.

== Паўночны Каўказ у XIV — сяр. XIX ст. ==

== Усходняя Сібір і Далёкі Усход да XIX ст. ==

== Расійская рэспубліка ==

== Фінскія землі да сяр. XX ст. ==
У [[1323]] годзе ўпершыню была вызначаная мяжа паміж Швецыяй і [[Наўгародская дзяржава|Наўгародскай дзяржавай]], пры гэтым землі заселеныя фінамі цалкам увайшлі ў склад Шведскага каралеўства.

На [[Карэльскі перашыек|Карэльскім перашыйку]] і паўднёвым узбярэжжы [[Фінскі заліў|Фінскага заліва]] [[фіны]] ў асноўным сяліліся пасля [[1617]] года&lt;ref&gt;Народы России: Энциклопедия. С. 372&lt;/ref&gt;, калі гэтыя землі (як і паўночна-заходняе Прыладажжа) сталі часткай [[Швецыя|Швецыі]] паводле [[Сталбоўскі мір|Сталбоўскага міру]], якім скончылася руска-шведская вайна 1614—17 гадоў.

Пасля [[Паўночная вайна|Паўночнай вайны]] ў [[1721]] годзе паўднёва-ўсходняя частка Фінляндыі была акупаваная [[Расійская імперыя|Расійскай імперыяй]].

Пасля Расійска-Шведскай вайны 1808—09 гадоў тэрыторыя Фінляндыі была цалкам далучаная да Расіі. Вялікім князем фінскім стаў расійскі цар, але непасрэднае кіраванне ажыццяўляў генерал-губернатар, а заканадаўчую ўладу прадстаўляў сейм. Але да 1863 года сейм не сабіраўся, і ў 1899 цар поўнасцю прысвоіў сабе права выдаваць законы для Фінляндыі без згоды сейму.

Часовы ўрад Расіі ў сакавіку 1917 года аднавіў аўтаномію Фінляндыі, а ў снежні 1917 сейм прыняў дэкларацыю незалежнасці. У ліпені 1919 ў краіне была абвешчана рэспубліка, і ў кастрычніку 1920 Фінляндыя падпісала мірную дамову з Савецкай Расіяй.

У канцы 1930-х гадоў СССР пачаў ваенныя дзеянні супраць Фінляндыі, якія скончыліся ў сакавіку 1940 паразай Фінляндыі. Пасля гэтай вайны [[Карэльскі перашыек]] і частка [[Карэлія|Карэліі]] адышлі да СССР.

У 1940-56 гадах існавала [[Карэла-Фінская ССР]], якая затым увайшла ў склад [[РСФСР]].

== Землі Усходняй Прусіі да сяр. XX ст. ==
З V ст. на тэрыторыі сучаснай [[Калінінградская вобласць|Калінінградскай вобласці]] жылі [[балты|балцкія]] плямёны [[прусы|прусаў]]. У XIII—XIV ст. адбывалася нямецкая каланізацыя тэрыторыі, якая неўзабаве стала часткай [[Усходняя Прусія|Усходняй Прусіі]] з цэнтрам у Кёнігсбергу (сучасны [[Калінінград]]). У склад РСФСР гэтыя землі ўвайшлі ў 1945 годзе, нямецкае насельніцтва было дэпартаванае ў Германію.

== РСФСР ==
{{main|РСФСР}}

== Расійская Федэрацыя ==
{{main|Расійская Федэрацыя}}

=== Расія ў 1990-х гадах ===

Пасля распаду СССР у снежні 1991 года Расійская Федэрацыя фактычна здабыла незалежнасць. Прэзідэнт Ельцын і в. а. старшыні ўрада Гайдар пачалі праводзіць у краіне радыкальныя ліберальныя рэформы («шокавая тэрапія»), накіраваныя на станаўленне рынкавай эканомікі. Дзяржава спыніла рэгуляваць цэны на тавары. Адначасова з гэтым была абвешчана свабода гандлю, якая нярэдка набывала форму спекуляцыі. Прылаўкі крам сталі запаўняцца таварамі, прадпрыемствы і грамадзяне атрымалі свабоду эканамічнай дзейнасці.

Узмацнілася маёмаснае расслаенне на багатых і бедных, з’явіўся феномен «новых рускіх». Цёмнай бокам ліберальных рэформаў стала «крымінальная рэвалюцыя», у выніку якой руская мафія набыла міжнародную вядомасць. Перадзел уласнасці быў ажыццёўлены пад сцягам прыватызацыі дзяржуласнасці, калі багатыя набылі ў валоданне карысныя выкапні (алігархі). Пагоршылася дэмаграфічная сітуацыя (смяротнасць перавысіла нараджальнасць).

[[Файл:White House-3.JPG|thumb|250px|Дом Саветаў пасля абстрэлу з танкавых гармат 4 кастрычніка 1993 года]]

Радыкальныя рэформы, у выніку якіх значная частка краіны збяднела, выклікалі супраціў З'езду народных дэпутатаў і Вярхоўнага Савета Расіі, якое ўзначалілі старшыня Вярхоўнага Савета Руслан Хасбулатаў і віцэ-прэзідэнт Аляксандр Руцкі. У адказ Ельцын 21 верасня 1993 г. прыняў указ аб роспуску З'езду і парламента, які быў прызнаны антыканстытуцыйным і з’яўляўся падставай для адхілення Ельцына ад пасады прэзідэнта. Абвастрыўся канстытуцыйны крызіс, які выліўся ва ўзброенае паўстанне, падчас якога пратэстоўцы («народна-патрыятычныя сілы», па версіі адных, і «чырвона-карычневыя», па версіі іншых) разблакавалі парламент і пад кіраўніцтвам Макашова ўзялі штурмам будынак мэрыі Масквы (былы СЭВ), адкуль міліцыя вяла агонь па дэманстрантах, што падышлі да будынка Вярхоўнага Савета. Затым прыхільнікі Вярхоўнага Савета адправіліся да тэлецэнтра Астанкіна з мэтай прадастаўлення ім эфіру. Па нявысветленых да канца прычынах, байцы прапрэзідэнцкага атрада «Віцязь», якія знаходзіліся ў будынку тэлецэнтра, адкрылі агонь па прыхільнікам парламента. Затым Ельцын увёў войскі ў Маскву, пасля танкавых залпаў па Доме Саветаў з'езд народных дэпутатаў і парламент здаліся.

Ельцын ініцыяваў рэферэндум 12 снежня 1993 г., на якім была прынятая новая канстытуцыя Расіі. Прэзідэнт атрымаў шырокія паўнамоцтвы, замест Вярхоўнага Савета засноўваўся двухпалатны парламент, які складаецца з Дзяржаўнай Думы і Савета Федэрацыі. Вышэйшы орган улады — з'езд народных дэпутатаў касуецца. Саюзная рэспубліка РСФСР дэ-юрэ канчаткова стала незалежнай дзяржавай Расійская Федэрацыя. Падзеі кастрычніка-снежань 1993 канчаткова завяршылі распад СССР і 76-гадовы савецкі перыяд у гісторыі Расіі&lt;ref&gt;[http://yeltsin.ru/yeltsin/books/detail.php?ID=3792 Борис Ельцин. «Записки президента»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090901080630/http://yeltsin.ru/yeltsin/books/detail.php?ID=3792 |date=1 верасня 2009 }} // издательство «Огонёк», 1994 г, ISBN 5-88274-083-5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;А. Безбородов, Н. Елисеева, В. Шестаков
[http://www.uroki90.ru/sites/default/files/_book_history_2_low_bezborodov_0.pdf Перестройка и крах СССР. 1985–1993]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;..

На фоне грамадскага супрацьстаяння пачалася Першая чачэнская вайна (1994-1996). Расійская армія беспаспяхова спрабавала справіцца з атрадамі сепаратыстаў, якія спачатку вялі партызанскую вайну на сваёй тэрыторыі, а потым перайшлі да маштабных тэрарыстычных рэйдаў углыб Расіі (рэйд Басаева і Радуева). У выніку, нясучы страты, расійская армія была вымушана пакінуць сталіцу Чачні і заключыць Хасавюртаўскія пагаднення. Паўночны Каўказ ператварыўся ў рэгіён падвышанай тэрарыстычнай пагрозы.

Цаной прыцягнення агрэсіўных паліттэхналогій камандзе Ельцына атрымалася захаваць уладу на прэзідэнцкіх выбарах 1996 года. Аднак у Расіі наспеў крызіс, які выказаўся ў абясцэньванне нацыянальнай валюты (дэфолт 1998 года). Эканоміка канчаткова набыла экспартна-сыравінную накіраванасць. Адрыньванне Косава ад Сербіі і Вайна ў Югаславіі выклікала ў грамадстве рост антыамерыканскіх і патрыятычных настрояў. Улада вымушана была пайсці на саступкі кансерватыўным сілам, што выявілася ў прызначэнні Прымакова прэм'ер-міністрам краіны (1998). На хвалі рэваншысцкіх настрояў у Расіі прэм'ер-міністрам быў прызначаны больш малады і энергічны падпалкоўнік КДБ у адстаўцы Уладзімір Пуцін, якому Ельцын 31 снежня 1999 года перадаў усю паўнату ўлады.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Гісторыя Расіі ад Сярэднявечча да сучаснасці. Нарысы&quot; / укл. [[Лявон Баршчэўскі]]. — Мн.: Зміцер Колас, 2018. — 536 с.
* История России. XX век: в 2-х т. / отв.ред. А.Б. Зубов. — Москва : АСТ, 2009. — Т. I. 1894—1939 гг. — 1024 с.
* Народы России: Энциклопедия. — М.: Науч. изд-во Большая Российская Энциклопедия. 1994.
* Расія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13. — Мн.: БелЭн. 2001.

== Спасылкі ==

* Мартенс Ф. Ф., [http://runivers.ru/lib/detail.php?ID=283245 Собрание Трактатов и Конвенций, заключённых Россией с иностранными державами на сайте «Руниверс»]{{Недаступная спасылка}}
* Татищев В. Н., [http://runivers.ru/lib/detail.php?ID=60678 История Российская. Том первый. на сайте «Руниверс»]
* С. М. Соловьёв, [http://runivers.ru/lib/detail.php?ID=60694 История России на сайте «Руниверс»]
* Платонов С. Ф., [http://runivers.ru/lib/detail.php?ID=60676 Полный курс лекций по русской истории на сайте «Руниверс»]
* В. О. Ключевский, [http://runivers.ru/lib/detail.php?ID=60654 Курс русской истории на сайте «Руниверс»]
* [http://www.rusempire.ru/ Российская империя]: История России с Древнейших времён, История Новой России.
* [http://web-local.rudn.ru/web-local/uem/autor/hist/his/ История России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140829063347/http://web-local.rudn.ru/web-local/uem/autor/hist/his/ |date=29 жніўня 2014 }} в библиотеке Университета дружбы народов.
* [http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/History/History_Russia.php электронные книги по Истории России в библиотека Гумер].
* [http://statehistory.ru статьи и заметки по истории России, документальные фильмы].
* Подборки ссылок на сайте rushistory.stsland.ru
** [http://rushistory.stsland.ru/Statie1_1.html Краткий курс истории России]
* [http://4plus5.ru/ist/index.html Книги по анализу истории России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140905002359/http://4plus5.ru/ist/index.html |date=5 верасня 2014 }}
* [http://www.praviteli.org/ Правители России и Советского Союза, биографическо-хронологический справочник] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200804052749/http://www.praviteli.org/ |date=4 жніўня 2020 }}
* Подборки ссылок на сайте history.ru
** [http://www.history.ru/histr.htm История России] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140518203044/http://www.history.ru/histr.htm |date=18 мая 2014 }}
* [http://scepsis.ru/library/id_128.html Юрий Семёнов «Россия: что с ней случилось в XX веке»]
* [http://empire.netslova.ru/ Кривая империя], С. Кравченко.
* Подборка статей и книг на сайте журнала «[http://scepsis.ru/ Скепсис]»
** [http://scepsis.ru/tags/id_143.html История России XVIII—XIX вв.]
** [http://scepsis.ru/tags/id_133.html История России до XVIII в.]
** [http://scepsis.ru/tags/id_46.html История России начала XX века]
** [http://scepsis.ru/tags/id_112.html История СССР (1917—1991)]
** [http://scepsis.ru/tags/id_154.html История Советской России 20-х гг.]
** [http://scepsis.ru/tags/id_138.html История России после 1991 г.]
* [http://rushistory.com История России от древнейших времён]
* [http://www.histerl.ru/ ИСТОРИЯ РОССИИ — материалы, лекции, конспекты, аудиолекции, курсы, схемы, таблицы, тесты, книги, статьи (ЛУЧШИЕ)]
* [http://rusjoom.ru История России c древнейших времён до наших дней] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180707195441/http://rusjoom.ru/ |date=7 ліпеня 2018 }}
* [http://kremlion.ru/ Кремлион]: История Руси в биографиях правителей
* [http://kratkijkursistoriirossiihhwekawwyskazywanijaheepoliticheskihrukowoditelej.shtml Краткий курс истории России XX века в высказываниях её политических руководителей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170220175602/http://acn.com.ve/ |date=20 лютага 2017 }}
* [http://www.istmira.com/istoriya-rossii/ История России]: Краткий курс истории России.
* [http://msk-slovar16-17v.slovo-spb.ru Словарь обиходного русского языка Московской Руси XVI—XVII вв.]
* [http://admw.ru/books/2/V-YA--Petrukhin--D-S--Raevskiy_Ocherki-istorii-narodov-Rossii-v-drevnosti-i-rannem-Srednevekove/ В. Я. Петрухин, Д. С. Раевский. Очерки истории народов России в древности и раннем Средневековье]
* [http://www.histerl.ru/ Полный курс лекций по истории России]
* [http://liber.rsuh.ru/?q=node/1166 Россия в Средние века и раннее Новое время] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220921232738/https://liber.rsuh.ru/?q=node/1166 |date=21 верасня 2022 }}
* [http://исторический-сайт.рф Сайт, посвящённый истории] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150317075349/http://xn----8sbnlabhce1bwkeefm9e.xn--p1ai/ |date=17 сакавіка 2015 }}

{{Еўропа паводле тэм|Гісторыя}}
{{Азія паводле тэм|Гісторыя}}
{{Расійская Федэрацыя}}

[[Катэгорыя:Гісторыя Расіі| ]]</text>
      <sha1>knr328m6m3ne4ejlrqs5277xdlvgbsq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Выдранік</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208358</id>
    <revision>
      <id>5131163</id>
      <parentid>4794665</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T20:28:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5131163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4307" sha1="mxee4ln8yah0i7cjjyufaqlu3s4skio" xml:space="preserve">{{Возера2
 |Назва                    = Выдранік
  |Нацыянальная назва      = 
 |Выява                    = 
  |Подпіс                  = 
  |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 48|lat_sec = 58.04
  |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 51|lon_sec = 30.1
  |region                  = 
  |CoordScale              = 
 |Краіна                   = Беларусь
  |Рэгіён                  = Мінская вобласць
 |Вышыня над узроўнем мора = 
 |Даўжыня                  = 0,4
 |Шырыня                   = 0,2
 |Плошча                   = 0,07
 |Аб'ём                    =
 |Даўжыня берагавой лініі  = 1,06
 |Найбольшая глыбіня       = 3,4
  |Сярэдняя глыбіня        = 1,4
 |Тып мінералізацыі        = вельмі маламінералізаваная
  |Салёнасць               = 
 |Празрыстасць             = 
 |Плошча вадазбору         = 
  |Упадаюць                = 
  |Выцякаюць               = ручай
 |Пазіцыйная карта 1       = 
 |Пазіцыйная карта 2       = Беларусь Мінская вобласць
}}
'''Выдранік''' — [[возера]] ў [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], за 9 км на паўднёвы захад ад горада [[Мядзел]], за 5 км на паўночны ўсход ад вёскі [[Занарач]].

Уваходзіць у склад [[Гідралагічны заказнік Чарэмшыцы|гідралагічнага заказніка «Чарэмшыцы»]]. Адносіцца да [[Нарачанская група азёр|Нарачанскай групы азёр]] &lt;ref&gt;[http://www.naroch.com/scientific/vodnye/vodoemy/ Даведнік «Водныя рэсурсы Нацыянальнага парка „Нарачанскі“»]{{Недаступная спасылка}} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. З’яўляецца сточным вадаёмам.

Плошча паверхні возера — 0,07 км². Даўжыня — 400 м, найбольшая шырыня — 200 м, даўжыня берагавой лініі — 1,06 км.&lt;br /&gt;
[[Катлавіна]] возера прадаўгаватай формы, выцягнутая з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад.
Водазбор вельмі забалочаны, пакрыты лесам. [[Бераг]]і нізкія, парослыя хмызняком. Асаблівасці катлавіны і дна мала даследаваныя. З паўднёва-ўсходняй частцы возера выцякае ручай.

Вада возера — гідракарбанатна-кальцыевая, трафічны статус вадаёма — дыстрофны.

Возера месціцца ў запаветнай зоне, знаходжанне чалавека ў якой забаронена (акрамя навуковых даследаванняў)&lt;ref&gt;[http://narachanka.by/?p=14152 Артыкул пра Нацыянальны парк «Нарачанскі» ў газеце «Нарачанская зара»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|загаловак=Нарочанские озёра: Карта рыбака|адказны=Ред.: В. А. Змачинская, С. Н. Саратова|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|тыраж=5000}}{{ref-ru}}

== Спасылкі ==
* [http://narochpark.by/wp-content/uploads/2019/02/new-113_oz._vidrenik.pdf?lang=be Возера Выдранік ў даведніку &quot;Водныя рэсурсы Нацыянальнага парка «Нарачанскі»]

{{Нарачанскія азёры}}

[[Катэгорыя:Азёры Мядзельскага раёна]]
[[Катэгорыя:Нарачанская група азёр]]
[[Катэгорыя:Басейн Нарачы]]</text>
      <sha1>mxee4ln8yah0i7cjjyufaqlu3s4skio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эмілі Бронтэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>218129</id>
    <revision>
      <id>5131387</id>
      <parentid>4468008</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:43:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1658" sha1="ruchtg3c61m0sbw4fir8a2goyz6ape8" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Бронтэ}}
{{Пісьменнік
 |Імя                  = Эмілі Бронтэ
 |Арыгінал імя       = Emily Brontë
 |Выява          = Emily_Brontë_cropped.jpg
 |Апісанне выявы = Партрэт Эмілі Бронтэ, намалёваны яе братам
 |Імя пры нараджэнні     = Эмілі Джэйн Бронтэ (Emily Jane Brontë)
 |Род дзейнасці     = [[пісьменніца]]-[[раман]]істка, [[паэтэса]]
 |Гады актыўнасці      = 
 |Кірунак          = 
 |Жанр                 = фантастыка, паэзія
 |Мова твораў    =  
 |Роспіс              = 
 |Вікісховішча            = 
 |Вікікрыніца             = 
}}

'''Эмілі Джэйн Бронтэ''' ({{lang-en|Emily Jane Brontë}}; {{ДН|30|7|1818}}, {{МН|Торнтан, Англія}} — {{ДС|19|12|1848}}, {{МС|Хауорт, Англія}}) — англійская пісьменніца і паэтэса, аўтар вядомага рамана «[[Навальнічны перавал (раман)|Навальнічны перавал]]». Лічыцца класікам англійскай літаратуры.
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://prajdzisvet.org/authors/139-bronte-emili.html Эмілі Бронтэ] на сайце «[[ПрайдзіСвет]]»

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Паэтэсы Англіі]]
[[Катэгорыя:Пісьменніцы Англіі]]
[[Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу]]</text>
      <sha1>ruchtg3c61m0sbw4fir8a2goyz6ape8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131389</id>
      <parentid>5131387</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:45:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1678" sha1="rybyqyl6xv8qi84ump3xkfz8v0boo7a" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Бронтэ}}
{{Пісьменнік
 |Імя                  = Эмілі Бронтэ
 |Арыгінал імя       = Emily Brontë
 |Выява          = Emily_Brontë_cropped.jpg
 |Апісанне выявы = Партрэт Эмілі Бронтэ, намалёваны яе братам
 |Імя пры нараджэнні     = Эмілі Джэйн Бронтэ (Emily Jane Brontë)
 |Род дзейнасці     = [[пісьменніца]]-[[раман]]істка, [[паэтэса]]
 |Гады актыўнасці      = 
 |Кірунак          = 
 |Жанр                 = фантастыка, паэзія
 |Мова твораў    =  
 |Роспіс              = 
 |Вікісховішча            = 
 |Вікікрыніца             = 
}}

'''Эмілі Джэйн Бронтэ''' ({{lang-en|Emily Jane Brontë}}; {{ДН|30|7|1818}}, [[Торнтан (Уэст-Ёркшыр)|Торнтан]] — {{ДС|19|12|1848}}, {{МС|Хауорт, Англія}}) — англійская пісьменніца і паэтэса, аўтар вядомага рамана «[[Навальнічны перавал (раман)|Навальнічны перавал]]». Лічыцца класікам англійскай літаратуры.
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://prajdzisvet.org/authors/139-bronte-emili.html Эмілі Бронтэ] на сайце «[[ПрайдзіСвет]]»

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Паэтэсы Англіі]]
[[Катэгорыя:Пісьменніцы Англіі]]
[[Катэгорыя:Памерлі ад туберкулёзу]]</text>
      <sha1>rybyqyl6xv8qi84ump3xkfz8v0boo7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Он (літара)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219127</id>
    <revision>
      <id>5131340</id>
      <parentid>4442411</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="934" sha1="k52laj60cpvatykl6w3x4tfhm032yx8" xml:space="preserve">{{значэнні2|Он}}
'''Он''' ({{lang-ka|ონ}}, [[мрглавані]]: Ⴍ, [[нусхуры]]: ⴍ, [[мхедрулі]]: ო, [[МФА]]: {{IPA|[on]}}) — чатырнаццатая літара [[грузінскае пісьмо|грузінскага алфавіту]]. У [[Грузінская ізапсефія|ізапсефіі]] мае значэнне «70». Беларускі адпаведнік — літара [[о, літара|о]] ({{IPA|[ɔ]}}). Згодна з міжнародным стандартам [[ISO 9984]] транслітаруецца як лацінскае [[O (літара)|o]].

&lt;gallery&gt;
Mkhedruli_o.png|Он мхедрулі
Asomtavruli_o.svg|Он мрглавані
Nuskhuri_o.svg|Он нусхуры
&lt;/gallery&gt;

== [[Юнікод]] ==
У Юнікодзе:
* Ⴍ : U+10AD
* ო : U+10DD

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Грузінскае пісьмо}}</text>
      <sha1>k52laj60cpvatykl6w3x4tfhm032yx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гімн Лівана</title>
    <ns>0</ns>
    <id>220382</id>
    <revision>
      <id>5131009</id>
      <parentid>4365878</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4456" sha1="m8fesjj2tfmo7szl0k5q8eddllav6e7" xml:space="preserve">{{Гімн 
 |назва                 = النشيد الوطني اللبناني
 |транскрыпцыя          = Ан-нашыід аль-ватаніі аль-Любнааніі
 |беларуская назва      = Ліванскі нацыянальны гімн
 |выява                 = Flag of Lebanon.svg
 |памер                 = 200px
 |подпіс                = 
 |аўтар слоў            = Рашыд Нахля
 |дата напісання слоў   = 
 |кампазітар            = Вадзіх Сабра
 |дата напісання музыкі = 
 |краіна                = [[Ліван]]
 |зацверджаны           = [[12 ліпеня]] [[1927]]
 |адменены              = 
 |аўдыёфайл             = 
 |апісанне              = 
 |фармат                = 
 |кім выкарыстоўваецца  = &lt;!-- паказваецца ў левай калонцы; па змоўчанні — «Краіна» --&gt;
}}
'''Ліванскі нацыянальны гімн''' ({{мова-ar|النشيد الوطني اللبناني}}) быў напісаны Рашыдам Нахля, музыку стварыў Вадзіх Сабра. Гімн быў зацверджаны [[12 ліпеня]] [[1927]] года падчас дзеяння Французскага мандата ў Сірыі і Ліване.

== Словы ==
{| 
|-
! Транслітарацыя
! &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
! Арабскі тэкст
|-
| ''Куллюнаа ліль-ватан, ліль-‘уляя, ліль-‘алям''
| 
| كلّنا للوطن للعلى للعلم
|-
| ''Мільу ‘айні з-зэмэн сэйфунаа вэль-калям,''
| 
| ملء عين الزّمن سـيفنا والقـلم
|-
| ''Сэһлюнаа вэль-джэбэль, мэнбітун лір-ріджааль''
| 
| سهلنا والجبـل منبت للرجـال
|-
| ''Каулюнаа вэль-‘амэль фіі сэбіілі ль-Кямааль.''
| 
| قولنا والعمـل في سبيل الكمال
|-
| ''Куллюнаа ліль-ватан, ліль-‘уляя, ліль-‘алям,''
| 
| كلّنا للوطن للعلى للعلم
|-
| ''Куллюнаа ліль-ватан!''
| 
| كلّنا للوطن
|-
| 
| 
| 
|-
| ''Шейхунаа вэль-фэтаа ‘індэ сауті ль-ватан''
| 
| شيخنـا والفتـى عنـد صـوت الوطن
|-
| ''Усду гاаабін мэтаа сааваратнэ ль-фітэн''
| 
| أسـد غـاب متى سـاورتنا الفــتن
|-
| ''Шэркунаа кальбуһу эбэдэн Любнаан''
| 
| شــرقنـا قلبـه أبــداً لبـنان
|-
| ''Саанэһу Раббуһу лімэдэ ль-Азмаан''
| 
| صانه ربه لمدى الأزمان
|-
| ''Куллюнаа ліль-ватан, ліль-‘уляя, ліль-‘алям,''
| 
| كلّنا للوطن للعلى للعلم
|-
| ''Куллюнаа ліль-ватан!''
| 
| كلّنا للوطن
|-
| 
| 
| 
|-
| ''Бэхруһу, бэрруһу, дуррату ш-Шэркайн''
| 
| بحـره بــرّه درّة الشرقين
|-
| ''Ріфдуһу, бірруһу, мааліу ль-Кутбейн''
| 
| رفـدُهُ بــرّهُ مالئ القطبين
|-
| ''Ісмуһу, ‘іззуһу, мун&lt;u&gt;з&lt;/u&gt;у кяянэ ль-джудууд''
| 
| إسمـه عـزّه منذ كان الجدود
|-
| ''Мэдждуһу, арзуһу, рамзуһу ліль-хулююд''
| 
| مجــدُهُ أرزُهُ رمزُهُ للخلود
|-
| ''Куллюнаа ліль-ватан, ліль-‘уляя, ліль-‘алям,''
| 
| كلّنا للوطن للعلى للعلم
|-
| ''Куллюнаа ліль-ватан!''
| 
| كلّنا للوطن
|}

== Спасылкі ==
* [http://www.nationalanthems.me/lebanon-lebanese-national-anthem/ Аўдыё дзяржаўнага гімна Лівана з інфармацыяй і тэкстамі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150403082352/http://www.nationalanthems.me/lebanon-lebanese-national-anthem/ |date=3 красавіка 2015 }} {{ref-en}}

{{Азія паводле тэм|Гімн|Гімны}}

[[Катэгорыя:Дзяржаўныя гімны|Ліван]]
[[Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Лівана]]</text>
      <sha1>m8fesjj2tfmo7szl0k5q8eddllav6e7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гімн Кыргызстана</title>
    <ns>0</ns>
    <id>220438</id>
    <revision>
      <id>5131008</id>
      <parentid>4365882</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:22:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2935" sha1="g1fqtxb1xx2qakesq30en05huhiphxq" xml:space="preserve">{{Гімн 
 |назва                 = Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик Гимни
 |транскрыпцыя          = 
 |беларуская назва      = Гімн Кыргызстана
 |выява                 = Flag of Kyrgyzstan.svg
 |памер                 = 200px
 |подпіс                = 
 |аўтар слоў            = Ж. Садыкаў, &lt;br /&gt; Ш. Кулуеў
 |дата напісання слоў   = 1992
 |кампазітар            = Н. Даўлесаў, &lt;br /&gt; К. Малдабасанаў
 |дата напісання музыкі = 1992
 |краіна                = [[Кыргызстан]]
 |зацверджаны           = [[18 снежня]] [[1992]]
 |адменены              = 
 |аўдыёфайл             = 
 |апісанне              = 
 |фармат                = 
 |кім выкарыстоўваецца  = &lt;!-- паказваецца ў левай калонцы; па змоўчанні — «Краіна» --&gt;
}}
'''Гімн Кыргызстана''' — адзін з галоўных дзяржаўных сімвалаў [[Кыргызстан]]а, нараўне са [[Сцяг Кыргызстана|сцягам]] і [[Герб Кыргызстана|гербам]].

== Тэкст гімна ==
: Ак мөңгүлүү аска зоолор, талаалар,
: Элибиздин жаны менен барабар.
: Сансыз кылым Ала-Тоосун мекендеп,
: Сактап келди биздин ата-бабалар.

:: ''Прыпеў'':
:: Алгалай бер, кыргыз эл,
:: Азаттыктын жолунда.
:: Өркүндөй бер, өсө бер,
:: Өз тагдырың колуңда

: Байыртадан бүткөн мүнөз элиме,
: Досторуна даяр дилин берүүгө.
: Бул ынтымак эл бирдигин ширетип,
: Бейкуттукту берет Кыргыз жерине.

:: ''Прыпеў''.

: Аткарылып элдин үмүт, тилеги, 
: Желбиреди эркиндиктин желеги.
: Бизге жеткен ата салтын, мурасын,
: Ыйык сактап урпактарга берели.

:: ''Прыпеў''.

== Спасылкі ==
* [http://www.nationalanthems.me/kyrgyzstan-kyrgyz-respublikasynyn-mamlekettik-gimni/ Аўдыё дзяржаўнага гімна Кыргызстана з інфармацыяй і тэкстамі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150402104724/http://www.nationalanthems.me/kyrgyzstan-kyrgyz-respublikasynyn-mamlekettik-gimni/ |date=2 красавіка 2015 }} {{ref-en}}

{{Азія паводле тэм|Гімн|Гімны}}

[[Катэгорыя:Дзяржаўныя гімны|Кыргызстан]]
[[Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Кыргызстана]]</text>
      <sha1>g1fqtxb1xx2qakesq30en05huhiphxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гімн Камбоджы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>220512</id>
    <revision>
      <id>5131007</id>
      <parentid>4365898</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4230" sha1="l393fkx2l4yediwacdn4o7kxt30t64j" xml:space="preserve">{{Гімн 
 |назва                 = 
 |транскрыпцыя          = Бат Ноко Рыать
 |беларуская назва      = Велічнае Каралеўства
 |выява                 = Flag of Cambodia.svg|
 |памер                 = 200px
 |подпіс                = 
 |аўтар слоў            = 
 |дата напісання слоў   = 
 |кампазітар            = 
 |дата напісання музыкі = 1939
 |краіна                = [[Камбоджа]]
 |зацверджаны           = [[1941]]
 |адменены              = 
 |аўдыёфайл             = United States Navy Band - Nokoreach.ogg
 |апісанне              = 
 |фармат                = 
 |кім выкарыстоўваецца  = &lt;!-- паказваецца ў левай калонцы; па змоўчанні — «Краіна» --&gt;
}}
'''«Велічнае Каралеўства»''' ({{lang-km|បទនគររាជ}}'', Бат Ноко Рыать'') — [[дзяржаўны гімн]] [[Камбоджа|Каралеўства Камбоджа]], таксама з'яўляецца назвай старажытнага каралеўства кхмераў.

== Тэкст гімна ў практычнай транскрыпцыі ==
&lt;poem&gt;
Сом пуок тевотда реокса моха ксат йэнг
Аой бан рун рыанг даой тьей монгкол серей суосдей
Йэнг кхньом прэах анг сом тьрок краом млуп прэах барамей
Ней прэах норобадей вонг ксатра даель санг прасат тхма
Круп кронг даен Кхмае боран тхкаонг тхкан

Прасат сейла камбанг кандаль прей
Куо аой срамай нык даль сак Моха Ноко
Тьіэт Кхмае доук тхма кунг вонг ныв ла рынг пэнг тьумха
Йэнг Санкхэнм по пхоар преінг самнанг рабах Кампутьіэ
Моха рат каэт міэнг йу ангваенг хаэй

Круп ват арам лы тае со сап тхоа
Сот даой амна румлык кун куп сахсна
Тьо йэнг тьіэ неок тьыэ тьеок смах смак там баеб дон та
Кунг тае тевотда нынг тьуой тьром тьрэнг пкат пканг прайаоть аой
Даль пратех Кхмае тьіэ Моха Ноко
&lt;/poem&gt;

== Тэкст гімна на беларускай мове ==
&lt;poem&gt;
Нябёсы, беражыце нашага Караля
І даруйце шчасце і славу яму
Быць уладаром нашых лёсаў і душ,
Таго, хто атрымаў у спадчыну ад стваральных
Манархаў, праўленне старажытным ганарлівым Каралеўствам.

Храмы, што дрэмлюць у лесе,
Успамінаюць аб бляску Мохан Накор.
Як скала, кхмерская нацыя вечная.
Будзем верыць у лёс Кампучыі,
Імперыі, што кінула выклік стагоддзям.

Ад па́гад ўзносяцца песні
На славу рэлігіі будысцкай святой.
Нашых продкаў будзем адданыя веры,
Тады нябёсы раскрыюць сваю шчодрасць
Да старажытнай кхмерскай краіны, Мохан Накор.
&lt;/poem&gt;

== Спасылкі ==
* [http://nationalanthems.me/cambodia-nokor-reach/ Аўдыё дзяржаўнага гімна Камбоджы з інфармацыяй і тэкстамі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160620084953/http://www.nationalanthems.me/cambodia-nokor-reach/ |date=20 чэрвеня 2016 }} {{ref-en}}

{{Непал у тэмах}}
{{Азія паводле тэм|Гімн|Гімны}}

[[Катэгорыя:Дзяржаўныя гімны|Камбоджа]]
[[Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Камбоджы]]</text>
      <sha1>l393fkx2l4yediwacdn4o7kxt30t64j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гімн Сінгапура</title>
    <ns>0</ns>
    <id>221205</id>
    <revision>
      <id>5131014</id>
      <parentid>4854565</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:34:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6256" sha1="ns14obwmvqnthaiuh2g9k4x4dd0k6v1" xml:space="preserve">{{Гімн 
 |назва                 = Majulah Singapura
 |транскрыпцыя          = Маджула Сінгапура
 |беларуская назва      = Наперад, Сінгапур
 |выява                 = Flag of Singapore.svg|
 |памер                 = 200px
 |аўтар слоў            = Зубір Саід
 |дата напісання слоў   = [[1958]]
 |кампазітар            = Зубір Саід
 |дата напісання музыкі = [[1958]]
 |краіна                = [[Саудаўская Аравія]]
 |зацверджаны           = [[1959]]
 |аўдыёфайл             = Majulah Singapura.ogg
 |фармат                = ogg
 |кім выкарыстоўваецца  = &lt;!-- паказваецца ў левай калонцы; па змоўчанні — «Краіна» --&gt;
}}
'''Наперад, Сінгапур''' (Majulah Singapura) — дзяржаўны гімн [[Сінгапур]]а з 1959 года. Тэкст і музыку напісаў у 1958 годзе Зубір Саід.

== Тэкст ==
{| cellpadding=&quot;10&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
!width=&quot;50%&quot;| Малайская (афіцыйныя словы)
!width=&quot;50%&quot;| Англійская
|- style=&quot;vertical-align:top; white-space:nowrap;&quot;
|
Mari kita rakyat Singapura&lt;br /&gt;
sama-sama menuju bahagia;&lt;br /&gt;
Cita-cita kita yang mulia,&lt;br /&gt;
berjaya Singapura.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Marilah kita bersatu&lt;br /&gt;
dengan semangat yang baru;&lt;br /&gt;
Semua kita berseru,&lt;br /&gt;
Majulah Singapura,&lt;br /&gt;
Majulah Singapura!&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Marilah kita bersatu&lt;br /&gt;
dengan semangat yang baru;&lt;br /&gt;
Semua kita berseru,&lt;br /&gt;
Majulah Singapura,&lt;br /&gt;
Majulah Singapura!&lt;br /&gt;
|
Come, fellow Singaporeans&lt;br /&gt;
Let us progress towards happiness together&lt;br /&gt;
May our noble aspiration bring&lt;br /&gt;
Singapore success&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Come, let us unite&lt;br /&gt;
In a new spirit&lt;br /&gt;
Together we proclaim&lt;br /&gt;
Onward Singapore&lt;br /&gt;
Onward Singapore&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Come, let us unite&lt;br /&gt;
In a new spirit&lt;br /&gt;
Together we proclaim&lt;br /&gt;
Onward Singapore&lt;br /&gt;
Onward Singapore&lt;br /&gt;
|}

{| cellpadding=&quot;10&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
!width=&quot;50%&quot;| Мандарынская
!width=&quot;50%&quot;| Тамільская
|- style=&quot;vertical-align:top; white-space:nowrap;&quot;
|
{{lang|zh|来吧，新加坡人民，}}&lt;br /&gt;
{{lang|zh|让我们共同向幸福迈进；}}&lt;br /&gt;
{{lang|zh|我们崇高的理想，}}&lt;br /&gt;
{{lang|zh|要使新加坡成功。}}

{{lang|zh|来吧，让我们以新的精神，}}&lt;br /&gt;
{{lang|zh|团结在一起；}}&lt;br /&gt;
{{lang|zh|我们齐声欢呼：}}&lt;br /&gt;
{{lang|zh|前进吧，新加坡！}}&lt;br /&gt;
{{lang|zh|前进吧，新加坡！}}

{{lang|zh|来吧，让我们以新的精神，}}&lt;br /&gt;
{{lang|zh|团结在一起；}}&lt;br /&gt;
{{lang|zh|我们齐声欢呼：}}&lt;br /&gt;
{{lang|zh|前进吧，新加坡！}}&lt;br /&gt;
{{lang|zh|前进吧，新加坡！}}
|
{{lang|ta|சிங்கப்பூர் மக்கள் நாம்}}&lt;br /&gt;
{{lang|ta|செல்வொம் மகிழ்வை நோக்கியே}}&lt;br /&gt;
{{lang|ta|சிங்கப்பூரின் வெற்றிதான்}}&lt;br /&gt;
{{lang|ta|சிறந்த நம் நாட்டமே}}

{{lang|ta|ஒன்றிணைவோம் அனைவரும்}}&lt;br /&gt;
{{lang|ta|ஓங்கிடும் புத்துணர்வுடன்}}&lt;br /&gt;
{{lang|ta|முழுங்குவோம் ஒன்றித்தே}}&lt;br /&gt;
{{lang|ta|முன்னேறட்டும் சிங்கப்பூர்}}&lt;br /&gt;
{{lang|ta|முன்னேறட்டும் சிங்கப்பூர்}}

{{lang|ta|ஒன்றிணைவோம் அனைவரும்}}&lt;br /&gt;
{{lang|ta|ஓங்கிடும் புத்துணர்வுடன்}}&lt;br /&gt;
{{lang|ta|முழுங்குவோம் ஒன்றித்தே}}&lt;br /&gt;
{{lang|ta|முன்னேறட்டும் சிங்கப்பூர்}}&lt;br /&gt;
{{lang|ta|முன்னேறட்டும் சிங்கப்பூர்}}
|}

== Транскрыпцыя ==

=== Кітайская ===
Lái ba, xīnjiāpō rénmín, &lt;br /&gt;
Ràng wǒmen gòngtóng xiàng xìngfú màijìn; &lt;br /&gt;
Wǒmen chónggāo de lǐxiǎng,&lt;br /&gt;
Yào shǐ xīnjiāpō chénggōng.&lt;br /&gt;
Lái ba, ràng wǒmen yǐ xīn de jīngshén,&lt;br /&gt;
Tuánjié zài yīqǐ;&lt;br /&gt;
Wǒmen qí shēng huānhū:&lt;br /&gt;
Qiánjìn ba, xīnjiāpō!&lt;br /&gt;
Qiánjìn ba, xīnjiāpō!&lt;br /&gt;
Lái ba, ràng wǒmen yǐ xīn de jīngshén,&lt;br /&gt;
Tuánjié zài yīqǐ; Wǒmen qí shēng huānhū: &lt;br /&gt;
Qiánjìn ba, xīnjiāpō! Qiánjìn ba, xīnjiāpō!

=== Тамільская ===
Ciṅkappūr makkaḷ nām &lt;br /&gt;
Celvom makiḻvai nōkkiyē &lt;br /&gt;
Ciṅkappūriṉ veṟṟitāṉ &lt;br /&gt;
Ciṟanta nam nāṭṭamē &lt;br /&gt;
Oṉṟiṇaivōm aṉaivarum &lt;br /&gt;
Ōṅkiṭum puttuṇarvuṭaṉ &lt;br /&gt;
Muḻuṅkuvōm oṉṟittē &lt;br /&gt;
Muṉṉēṟaṭṭum ciṅkappūr &lt;br /&gt;
Muṉṉēṟaṭṭum ciṅkappūr &lt;br /&gt;
Oṉṟiṇaivōm aṉaivarum &lt;br /&gt;
Ōṅkiṭum puttuṇarvuṭaṉ &lt;br /&gt;
Muḻuṅkuvōm oṉṟittē &lt;br /&gt;
Muṉṉēṟaṭṭum ciṅkappūr: &lt;br /&gt;
Muṉṉēṟaṭṭum ciṅkappūr!

== Беларускі пераклад ==
: Мы, народ Сінгапура,
: Разам ідзём да шчасця.
: Наша высакароднае імкненне —
: Зрабіць Сінгапур паспяховым.

: Давайце аб’яднаемся
: У новым духоўным пачатку
: І разам абвесцім:
: Наперад, Сінгапур!
: Наперад, Сінгапур!

== Спасылкі ==
* [http://www.nationalanthems.me/singapore-majulah-singapura/ Аўдыё дзяржаўнага гімна Сінгапура з інфармацыяй і тэкстамі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150930045034/http://www.nationalanthems.me/singapore-majulah-singapura/ |date=30 верасня 2015 }} {{ref-en}}

{{Сінгапур у тэмах}}
{{Азія паводле тэм|Гімн|Гімны}}

[[Катэгорыя:Дзяржаўныя гімны|Сінгапур]]
[[Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Сінгапура]]</text>
      <sha1>ns14obwmvqnthaiuh2g9k4x4dd0k6v1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гімн Філіпінаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>221609</id>
    <revision>
      <id>5131017</id>
      <parentid>4366395</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3707" sha1="8tocgypvneqiyzy6gysykv63v2630vo" xml:space="preserve">{{Гімн 
 |назва                 = Lupang Hinirang
 |транскрыпцыя          = 
 |беларуская назва      = Абраная зямля
 |выява                 = Flag of the Philippines.svg|
 |памер                 = 200px
 |подпіс                = 
 |аўтар слоў            = Хасэ Пальма
 |дата напісання слоў   = [[1899]]
 |кампазітар            = Хуліан Феліпэ
 |дата напісання музыкі = [[1898]]
 |краіна                = [[Філіпіны]]
 |зацверджаны           = [[1898]]
 |адменены              = 
 |аўдыёфайл             = Lupang Hinirang instrumental.ogg
 |апісанне              = 
 |фармат                = ogg
 |кім выкарыстоўваецца  = &lt;!-- паказваецца ў левай калонцы; па змоўчанні — «Краіна» --&gt;
}}
'''Гімн Філіпінаў''' — кампазіцыя пад назвай «Lupang Hinirang» (''Абраная зямля''). Аўтар музыкі — кампазітар Хуліан Феліпэ, словы — пераклад на [[Тагальская мова|тагальскую мову]] верша «Філіпіны», напісанага на іспанскай мове паэтам Хасэ Пальмай.

== Тэкст ==
Bayang magiliw &lt;br /&gt;
Perlas ng Silanganan, &lt;br /&gt;
Alab ng puso &lt;br /&gt;
Sa dibdib mo’y buhay.

Lupang hinirang, &lt;br /&gt;
Duyan ka ng magiting, &lt;br /&gt;
Sa manlulupig, &lt;br /&gt;
'Di ka pasisiil.

Sa dagat at bundok, &lt;br /&gt;
Sa simoy at sa langit mong bughaw, &lt;br /&gt;
May dilag ang tula at awit &lt;br /&gt;
Sa paglayang minamahal.

Ang kislap ng watawat mo’y &lt;br /&gt;
Tagumpay na nagniningning, &lt;br /&gt;
Ang bituin at araw niya &lt;br /&gt;
Kailan pa ma’y 'di magdidilim.

Lupa ng araw, ng luwalhati’t pagsinta, &lt;br /&gt;
Buhay ay langit sa piling mo; &lt;br /&gt;
Aming ligaya, na 'pag may mang-aapi &lt;br /&gt;
Ang mamatay nang dahil sa 'yo.

== Пераклад на беларускую ==
Улюбёная краіна, &lt;br /&gt;
Жамчужына Усходу, &lt;br /&gt;
Палаючае сэрца &lt;br /&gt;
У тваіх грудзях вечна жыве. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Абраная краіна, &lt;br /&gt;
Ты — калыска адважных, &lt;br /&gt;
Захопнікам ты &lt;br /&gt;
Не здасі сябе ніколі. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
У морах і ў гарах, &lt;br /&gt;
У паветры і ў блакіце нябёсаў, &lt;br /&gt;
Усюды слава ў вершах, &lt;br /&gt;
І песня пра мілую свабоду. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Іскра на тваім сцягу — &lt;br /&gt;
Бліскучая перамога, &lt;br /&gt;
Яго зоркі і сонца &lt;br /&gt;
Будуць вечныя, ніколі не згаснуць. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Краіна сонца, славы і нашай любові, &lt;br /&gt;
Жыццё ў тваіх абдымках — рай нябесны; &lt;br /&gt;
Для нас радасць, калі прыйдуць занявольнікі, &lt;br /&gt;
Памерці дзеля цябе.

== Спасылкі ==
* [http://nationalanthems.me/philippines-lupang-hinirang/ Аўдыё дзяржаўнага гімна Філіпінаў з інфармацыяй і тэкстамі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170303070535/http://www.nationalanthems.me/philippines-lupang-hinirang/ |date=3 сакавіка 2017 }} {{ref-en}}

{{Філіпіны ў тэмах}}
{{Азія паводле тэм|Гімн|Гімны}}

[[Катэгорыя:Дзяржаўныя гімны|Філіпіны]]
[[Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Філіпінаў]]</text>
      <sha1>8tocgypvneqiyzy6gysykv63v2630vo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзеравянчыцкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>225013</id>
    <revision>
      <id>5131437</id>
      <parentid>5091716</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T10:28:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9953" sha1="mnsppzsgymypogx57r1qevlehyfxx16" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дзеравянчыцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Слонімскі раён]]
|Уключае                   = 19 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Дзеравянчыцы]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 2318
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 4
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дзеравя́нчыцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Слонімскі раён|Слонімскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Дзеравянчыцы]].

== Гісторыя ==
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Глоўсевіцкі сельсавет''' у складзе Слонімскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Глоўсевічы]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Акунінаўскі сельсавет|Акунінаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гродненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. 22 ліпеня 1966 года ў склад новаўтворанага [[Новадзевяткавіцкі сельсавет|Новадзевяткавіцкага сельсавета]] перададзены 6 населеных пунктаў ([[Акунінава]], [[Баравікі (Слонімскі раён)|Баравікі]], [[Вяценюўка]], [[Коласава (Слонімскі раён)|Коласава]], [[Партызанаўка (Слонімскі раён)|Партызанаўка]] і [[Сяркі (Слонімскі раён)|Сяркі]]), у склад [[Масілавіцкі сельсавет|Масілавіцкага сельсавета]] — вёска [[Заводны Лес]], у склад сельсавета з [[Жыровіцкі сельсавет|Жыровіцкага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Бракава (Слонімскі раён)|Бракава]], [[Дзеравянчыцы]], [[Крывая (Слонімскі раён)|Крывая]], [[Скоўдзічы]] і [[Тушэвічы]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 ліпеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 31 (1151).&lt;/ref&gt;. Скасаваны хутар [[Гутка (Слонімскі раён)|Гутка]]. 16 сакавіка 1987 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Дзеравянчыцы па месцы яго фактычнага знаходжання, сельсавет перайменаваны ў Дзеравянчыцкі. 28 жніўня 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Вялікашылавіцкі сельсавет|Вялікашылавіцкага сельсавета]] (аграгарадок [[Вялікія Шылавічы]], вёскі [[Новая Стража]], [[Савічы (Слонімскі раён)|Савічы]], [[Чапялева]], [[Шылавічы (спіртзавод)]], [[Якімавічы (Слонімскі раён)|Якімавічы]])&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913r0059927&amp;p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 28 августа 2013 г. № 249 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Слонимского района Гродненской области]&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
У цяперашні час на тэрыторыі сельсавета размешчана 19 населеных пунктаў: Бракава, Вербалаты, Глоўсевічы, Гуменікі, аг. Дзеравянчыцы, Забулле, Капусты, Літва, Новая Стража, Падмошша, Капусты, Рахавічы, Скоўдзічы, аг. Сурынка, Тушэвічы, Чапялёва, аг. Вялікія Шылавічы, Савічы, Якімавічы.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (13 населеных пунктаў) — 1728 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 88,4 % — [[беларусы]], 6,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 1,2 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=22 снежня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (19 населеных пунктаў) — 2318 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

На 1 студзеня 2015 г. пастаянна пражываюць на тэрыторыі сельсавета 2779 чалавек, 1257 наяўных гаспадарак.

== Эканоміка ==
На тэрыторыі сельсавета размешчаны 2 сельгаспрадпрыемствы: Слонімскае раённае сельскагаспадарчае унітарнае прадпрыемства «Пераможца»; Слонімскі сельскагаспадарчы вытворчы кааператыў імя Суворава.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Дзеравянчыцкі сельсавет}}
{{Слонімскі раён}}

[[Катэгорыя:Дзеравянчыцкі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>mnsppzsgymypogx57r1qevlehyfxx16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шэкспіраўскае пытанне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>226079</id>
    <revision>
      <id>5131155</id>
      <parentid>5053677</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T20:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pabojnia</username>
        <id>135280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Доказы аўтарства Шэкспіра з яго прац */ афармленне</comment>
      <origin>5131155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="176002" sha1="rx6kamvvdtf683xy8o4h1exfjum58j2" xml:space="preserve">&lt;imagemap&gt;
Файл:ShakespeareCandidates1.jpg|thumb|Оксфард, Бэкан, Дэрбі і Марла (па гадзіннікавай стрэлцы з левага верхняга вугла, Шэкспір у цэнтры) прапануюцца на ролю сапраўднага аўтара канону.
poly 1 1 105 1 107 103 68 104 68 142 1 142 [[Эдуард дэ Вер, 17-ы граф Оксфард]]
poly 107 1 214 1 214 143 145 142 145 104 107 104 [[Фрэнсіс Бэкан]]
rect 68 106 144 177 [[Уільям Шэкспір]]
poly 1 144 67 144 67 178 106 179 106 291 1 290 [[Крыстафер Марла]]
poly 145 143 214 143 214 291 108 291 107 179 144 178 [[Уільям Стэнлі, 6-ы граф Дэрбі]]
&lt;/imagemap&gt;

'''Шэкспі́раўскае пыта́нне''' — праблема аўтарства твораў, якія прыпісваюцца [[Уільям Шэкспір|Уільяму Шэкспіру]]. Назва паўстала па аналогіі з {{нп3|гамераўскае пытанне|гамераўскім пытаннем|en|Homeric Question}}.

Пра жыццё Шэкспіра мала што вядома, як і пра большасць іншых англійскіх драматургаў эпохі праўлення [[Лізавета I|Лізаветы I]], асабістым жыццём якіх сучаснікі не пераймаліся. Існуе пункт гледжання, так званае «''антыстратфардыянства''» або «''нестратфардыянства''», прыхільнікі якога адмаўляюць аўтарства вядомага з крыніц акцёра Шэкспіра са [[Стратфард-он-Эйван|Стратфарда]] і лічаць, што «''Уільям Шэкспір''» — гэта псеўданім, пад якім хавалася іншая асоба або група асоб (хутчэй за ўсё, з ведама рэальнага Шэкспіра са Стратфарда). Пры гэтым, улічваючы, што шэраг сучаснікаў прыпісваюць шэкспіраўскія творы менавіта Шэкспіру са Стратфарда, звычайна гэтыя версіі ўключаюць у сябе тую ці іншую [[тэорыя змовы|тэорыю змовы]].

Недвухсэнсоўнае адмаўленне традыцыйнага пункту гледжання вядома з [[1848]] года ([[Джозеф Колман Харт|Джозеф Харт]]), хоць шэраг аўтараў бачыць тыя ці іншыя намёкі на шэкспіраўскае пытанне і ў больш ранняй літаратуры (з [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]]). Разам з тым, сярод нестратфардыянцаў няма адзінства адносна таго, хто менавіта быў сапраўдным аўтарам (аўтарамі) шэкспіраўскіх твораў. Да цяперашняга часу колькасць кандыдатур, прапанаваных рознымі даследчыкамі пытання, складае каля 80.

«''Антыстратфардыянскі''» пункт гледжання на аўтарства Шэкспіра кансэнсусам акадэмічных навукоўцаў аспрэчваецца цалкам як супярэчны стандартам навуковага даследавання&lt;ref name=Kathman&gt;Kathman, David (2003), «The Question of Authorship», in Wells, Stanley; Orlin, Lena C., Shakespeare: an Oxford Guide, Oxford University Press, pp. 620—32, ISBN 978-0-19-924522-2&lt;/ref&gt;, аднак ён атрымаў вялікую вядомасць у культуры і стымуляваў шэкспіразнаўства.

== Аргументы нестратфардыянцаў ==

Нестратфардыянцы часта карыстаюцца ў доказах тым фактам, што пра жыццё Шэкспіра вядома вельмі мала{{Sfn|Crinkley|1985|p=517}}. Таксама адсутнасць фактаў часам успрымаецца як указанне на спробу ўрадавых чыноўнікаў з дапамогай знішчэння гістарычных запісаў пра Шэкспіра схаваць яго сапраўдную асобу{{Sfn|Matus|1994|p=47}}. Напрыклад, адсутнасць запісаў аб наведванні стратфардскай школы разглядаецца як спроба схаваць той факт, што Шэкспір ​​ніколі не вучыўся ў ёй{{Sfn|Matus|1994|p=32}}.

=== Акружэнне Шэкспіра ===
[[Файл:William Shakespeares birthplace, Stratford-upon-Avon 26l2007.jpg|thumb|left|alt=A two-story house with wattle and daub walls, a timber frame, and a steeply pitched roof.|Стратфард-на-Эйване, дом Джона Шэкспіра. Лічыцца месцам нараджэння Уільяма Шэкспіра.]]

Шэкспір ​​быў народжаны, выхаваны і пахаваны ў [[Стратфард-на-Эйване|Стратфардзе-на-Эйване]], дзе таксама працягваў займацца гаспадаркай у перыяд сваёй лонданскай кар’еры. Рынкавы горад з насельніцтвам каля {{nobr|1 500 чалавек}}, які знаходзіцца ў {{nobr|160 кіламетрах}} на поўнач ад [[Лондан]]а, Стратфард быў цэнтрам забою і продажу авечак, а таксама дубленых шкур і гандлю шэрсцю. Нестратфардыянцы часта малююць горад як месца, пазбаўленае паняццяў аб культуры, у якім не было неабходных умоў для выхавання генія, і кажуць пра Шэкспіра як пра некультурнага і непісьменнага чалавека{{Sfn|Schoenbaum|1991|p=6}}{{Sfn|Wells|2003|p=28}}{{Sfn|Kathman|2003|p=625}}{{Sfn|Shapiro|2010|pp=116—117 (103)}}{{Sfn|Bevington|2005|p=9}}.

Джон Шэкспір, бацька Уільяма Шэкспіра, быў пальчатнікам і адным з членаў савета, які кіраваў горадам. Ён быў жанаты з Мэры Ардэн, дачкой мясцовага [[джэнтры]]. Пад вясельнай дамовай абодва паставілі крыжык, а іншых варыянтаў іх подпісаў не захавалася{{Sfn|Wells|2001|p=122}}. Гэты факт часта выкарыстоўваецца як доказ таго, што Шэкспір ​​выхоўваўся ў непісьменнай сям’і. Таксама няма доказаў пісьменнасці дзвюх дачок Шэкспіра, за выключэннем двух подпісаў Сюзаны, якія, аднак, многія даследчыкі называюць хутчэй «''маляванымі''», чым напісанымі ўпэўненай рукой. Іншая дачка Уільяма Шэкспіра, Джудзіт, ставіла на афіцыйных дакументах крыжык{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=295}}.

Нестратфардыянцы лічаць, што акружэнне Шэкспіра несумяшчальнае з зместам яго твораў, бо аўтар дэманструе ў іх сваё глыбокае знаёмства з палітыкай і культурай як Англіі, так і замежных краін, а таксама з арыстакратычнымі відамі спорту: паляваннем, {{нп3|сакалінае паляванне|сакаліным паляваннем|en|Falconry}}, {{нп3|Рэал-тэніс|тэнісам|sv|Real tennis}} і {{нп3|гульня ў боўлз|гульнёй у боўлз|sv|Bowls}}{{Sfn|Price|2001|pp=213—217, 262}}{{Sfn|Crinkley|1985|p=517}}. Некаторыя лічаць, што ў яго творах выказваецца пагарда да неадукаваных простых людзей, і ён адлюстроўвае іх камічна, робячы аб’ектам кпінаў{{Sfn|Bethell|1991|p=56}}.

=== Адукацыя і пісьменнасць ===

[[Файл:6-known-signatures-of-shakspeare.jpg|thumb|left|Вядомыя зараз аўтографы Шэкспіра са Стратфарда.]]

Нестратфардыянцы часта карыстаюцца ў якасці аргумента тым фактам, што не знойдзена дакументаў, якія пацвярджаюць атрыманне Шэкспірам адукацыі. Бясплатная новая каралеўская школа ў Стратфардзе, заснаваная ў [[1553]] годзе, знаходзілася прыкладна ў 800 метрах ад дома, дзе вырас Шэкспір{{Sfn|Baldwin|1944|p=464}}. У англійскіх {{нп3|Школа граматы|школах граматы|en|Grammar school}} таго часу вучылі па лацінскіх тэкстах, дакладна ўстаноўленых каралеўскім указам, і вучні бясплатна атрымлівалі сур’ёзную адукацыю ў галіне [[Лацінская мова|лацінскай граматыкі]], [[антыказнаўства]] і [[рыторыка|рыторыкі]]{{Sfn|Baldwin|1944|pp=164—184}}{{Sfn|Cressy|1975|pp=28—29}}{{Sfn|Thompson|1958|p=24}}{{Sfn|Quennell|1963|p=18}}. Дырэктар школы Томас Джэнкінс і яе настаўнікі былі выпускнікамі [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфардскага ўніверсітэта]]{{Sfn|Honan|2000|pp=49—51}}{{Sfn|Halliday|1962|pp=41—49}}{{Sfn|Rowse|1963|pp=36—44}}. Спісы вучняў школы за дадзены перыяд не захаваліся, акрамя таго, ніхто не паведамляў, што з’яўляўся настаўнікам або аднакласнікам Шэкспіра. Гэта адсутнасць дакументальных сведчанняў успрымаецца многімі нестратфардыянцамі як прыкмета непісьменнасці Шэкспіра{{Sfn|Bethell|1991|p=48}}.

Нестратфардыянцы таксама задаюць пытанне, як Шэкспір, які не атрымаў прыстойнай адукацыі і не быў выхаваны ў культурнай сям’і, мог набыць такі шырокі слоўнікавы запас. Аўтарскі слоўнікавы запас яго п’ес, паводле розных падлікаў, складае ад {{nobr|17 500}} да {{nobr|29 000 слоў}}{{Sfn|Nevalainen|1999|p=336}}. Не захавалася подпісаў Шэкспіра на яго рукапісах. Усе шэсць подпісаў Шэкспіра, якія захаваліся, знаходзяцца на афіцыйных дакументах{{Sfn|Schoenbaum|1981|p=93}}. Нестратфардыянцы называюць гэтыя подпісы «''крамзолямі''» і інтэрпрэтуюць як яшчэ адзін доказ непісьменнасці або малаадукаванасці Шэкспіра{{Sfn|Nelson|2004|p=164}}.

=== Імя ===

[[Файл:Sonnets1609titlepage.jpg|thumb|left|170px|alt=Book cover with Shakespeare’s name spelled Shake hyphen speare.|На тытульным лісце [[In-quarto|quarto]] 1609 года прозвішча Шэкспіра напісана праз злучок.]]

Подпісы Шэкспіра, якія захаваліся, і тытульныя лісты выданняў яго прац па-рознаму перадрукоўваюць яго прозвішча. Яго прозвішча фігуруе ў розных варыяцыях як у літаратурных, так і ў афіцыйных дакументах, асабліва адрозніваюцца рукапісныя варыянты{{Sfn|Kathman (1)}}. Гэты факт часта выкарыстоўваецца ў якасці доказу таго, што Шэкспір ​​не той чалавек, які стварыў творы, што прыпісваюцца яму, і яго імя было выкарыстана як [[псеўданім]] сапраўдным аўтарам{{Sfn|Barrell|1940|p=6}}.

Маецца шэраг выпадкаў перадачы прозвішча Шэкспіра праз злучок: «''Shake-speare''» або «''Shak-spear''» (літар. «''Узрушыцель дзідай''»). Большасць нестратфардыянцаў выкарыстоўваюць гэты факт як доказ выкарыстання псеўданіма{{Sfn|Shapiro|2010|p=255 (225)}}, сцвярджаючы, што такі спосаб запісу часта выкарыстоўваўся для стварэння апісальнага вобраза выдуманых тэатральных персанажаў, а таксама літаратурных псеўданімаў{{Sfn|Price|2001|pp=59—62}}.

Прычыны, паводле якіх сапраўдны аўтар выкарыстаў псеўданім, часцей за ўсё вар’іруюцца ў залежнасці ад сацыяльнага становішча меркаванага аўтара. Арыстакраты, як Оксфард і Дэрбі, выкарыстоўвалі псеўданім, каб абараніць сябе ад ганьбы, таму што ў тую эпоху падобны занятак не лічыўся годным прыдворнага{{Sfn|Saunders|1951|pp=139–64}}{{Sfn|May|1980|p=11}}{{Sfn|May|2007|p=61}}. Калі меркаваны аўтар не належаў да вышэйшай шляхты, то мяркуецца, што ён выкарыстаў псеўданім, каб пазбегнуць пераследу з боку ўлад: Бэкан за прапаганду рэспубліканскай формы праўлення{{Sfn|Smith|2008|p=621}}, а Марла, каб не выдаць сябе пасля смерці, якую ён інсцэніраваў для выратавання ад турэмнага зняволення або пакарання смерцю{{Sfn|Schoenbaum|1991|pp=393, 446}}.

=== Адсутнасць дакументальных сведчанняў ===

[[Файл:Poet-ape1616.JPG|thumb|right|230px|Верш Бена Джонсана «''On Poet-Ape''» ({{lang-be|«''Паэту-малпе''»}}) са збору прац 1616 года; некаторыя нестратфардыянцы лічаць яго зваротам да Шэкспіра.]]

Нестратфардыянцы кажуць, што ніякія дакументы відавочна не пацвярджаюць тое, што Шэкспір ​​быў пісьменнікам{{Sfn|Matus|1994|p=26}}, і, наадварот, даказваюць, што ён зрабіў кар’еру бізнесмена і {{нп3|інвестар|інвестара|en|Investor}} нерухомасці; любая вядомасць, якую ён, магчыма, меў у тэатральным свеце Лондана (для ўтойвання рэальнага аўтара), звязана з тым, што ён меў тэатральныя акцыі. Яны таксама лічаць, што ўсе сведчанні літаратурнай кар’еры былі сфальсіфікаваныя, каб засцерагчы асобу сапраўднага аўтара п’ес{{Sfn|Shapiro|2010|pp=116—117}}.

Усе альтэрнатыўныя тэорыі аўтарства абвяргаюць відавочныя дасылкі [[Лізавета I|Лізаветы I]] і [[Якаў I (кароль Англіі)|Якава I]] да Шэкспіра як да драматурга; замест гэтага шукаюцца недакладнасці і зашыфроўкі. Яны ідэнтыфікуюць яго з літаратурным злодзеем «''Паэтам-малпай''» (з аднайменнага верша {{нп3|Бен Джонсан|Бена Джонсана|en|Ben Jonson}}) і дурным «''палюбоўнікам паэзіі''» Гуліа (з універсітэцкай п’есы «''Вяртанне на Парнас''», пастаўленай каля 1601 года). Такія персанажы быццам бы намякаюць, што тэатральны свет Лондана ведаў, што за асобай Шэкспіра хаваецца іншы аўтар. Адпаведна, хвалы пісьменніку «''Шэкспіру''», падобныя тым, якія можна знайсці ў {{нп3|Першае Фоліа|Першым Фоліа|en|First Folio}} ({{lang-en|«''First Folio''»}}), тлумачацца як дасылкі да рэальнага аўтара, а не да чалавека са Стратфарда{{Sfn|McCrea|2005|pp=21, 170—171, 217}}.

=== Абставіны смерці Шэкспіра ===
Шэкспір ​​памёр 23 красавіка 1616 года ў Стратфардзе, пакінуўшы завяшчанне, якім размяркоўвалася яго досыць вялікая маёмасць. Завяшчанне Шэкспіра са Стратфарда — аб’ёмны і падрабязны дакумент, аднак у ім не згадваецца ні аб якіх кнігах, паперах, паэмах, п’есах. На момант смерці Шэкспіра 18 яго п’ес заставаліся неапублікаванымі, тым не менш, пра іх таксама нічога не сказана ў тэстаменце&lt;ref&gt;{{cite web
 |url         = http://world-shake.ru/ru/Encyclopaedia/4341.html
 |title       = Завещание У. Шекспира
 |author      = Луков Вл. А.
 |date        = 2012
 |publisher   = Электронная энциклопедия «Мир Шекспира»
 |accessdate  = 2012-09-24
 |archiveurl  = https://www.webcitation.org/6AuNF1zbu?url=http://world-shake.ru/ru/Encyclopaedia/4341.html
 |archivedate = 24 верасня 2012
 |url-status     = live
}}&lt;/ref&gt;. Адзіная адсылка да тэатра — завяшчанне грошай калегам-акцёрам з тым, каб яны маглі купіць жалобныя кольцы; але занесены гэты пункт быў ужо пасля падпісання завяшчання, што кідае цень на сапраўднасць дадзенага моманту{{Sfn|Price|2001|pp=146—148}}.

[[Файл:Monument images 1656 1904 1748.jpg|thumb|left|220px|Выява помніка Шэкспіру, створаная ў 1656 годзе, яго сучасны выгляд і малюнак 1748 года, створаны да яго рэстаўрацыі.]]

Няма звестак аб публічнай жалобе па Шэкспіру, таксама не было апублікавана ніякіх вершаў на яго смерць на працягу 7 гадоў пасля яе — да з’яўлення падобнага ўсхвалення на развароце «''Першага Фоліа''»{{Sfn|Matus|1994|pp=166, 266—267}}.

Аксфардыянцы лічаць, што фраза «''наш несмяротны паэт''» ({{lang-en|our ever-living Poet}}) (эпітэт, якім звычайна ўсхвалялі памерлага паэта, маючы на ​​ўвазе, што сваёй творчасцю ён прынёс сабе неўміручасць) з прысвячэння да {{нп3|Санеты Уільяма Шэкспіра|санетаў Шэкспіра|pl|Sonety Williama Szekspira}}, апублікаваных у [[1609]] годзе, азначае, што сапраўдны аўтар да таго часу ўжо памёр. Оксфард памёр у [[1604]] годзе, пяццю гадамі раней{{Sfn|Bate|1998|p=63}}{{Sfn|Price|2001|p=145}}.

{{нп3|Надмагільны помнік Шэкспіру|Надмагільны помнік Шэкспіру|en|Shakespeare's funerary monument}} ў Стратфардзе ўяўляе сабой бюст з пяром у руцэ, да якога прыкладаюцца некалькі эпітафій з усхваленнем яго паэтычных здольнасцей. Самая ранняя друкаваная выява надмагілля, апублікаваная {{нп3|Уільям Дагдэйл|Уільямам Дагдэйлам|en|William Dugdale}} у [[1656]] годзе ў кнізе «''Старажытнасці Уоркшыра''» ({{lang-en|«''Antiquities of Warwickshire''»}}), адрозніваецца ад яго сучаснага выгляду. Некаторыя даследчыкі аўтарскага пытання сцвярджаюць, што раней мужчына сціскаў у руках мяшок збожжа ці воўны, які на пяро быў зменены пазней, каб схаваць асобу сапраўднага аўтара{{Sfn|Price|2001|p=157}}{{Sfn|Matus|1991|p=201}}. Паспрабаваўшы пакласці канец спекуляцыям на дадзеную тэму, у 1924 годзе Марыён Шпільман апублікаваў выяву манумента, зробленую да рэстаўрацыі [[1748]] года, на якой ён вельмі падобны на сённяшні{{Sfn|Spielmann|1924|pp=23–4}}. Публікацыя малюнка не зрабіла жаданага эфекту, і ў [[2005]] годзе аксфардыянец Рычард Кенэдзі выказаў здагадку, што манумент быў узведзены ў гонар Джона Шэкспіра, бацькі Уільяма, які, паводле падання, паспяхова гандляваў шэрсцю{{Sfn|Vickers|2006|p=17}}.

== Аргументы за аўтарства Шэкспіра ==
Амаль усе члены акадэмічнай навуковай супольнасці ўпэўненыя, што аўтар п’ес «''Шэкспір''» — той жа чалавек, што і Уільям Шэкспір, які нарадзіўся ў Стратфардзе ў 1564 годзе і памёр у 1616 годзе. Ён стаў акцёрам і акцыянерам трупы «''Слугі лорда-камергера''» ({{lang-en|«''Lord Chamberlain's Men''»}}) (пазней «''Слугі караля''» ({{lang-en|«''King's Men''»}})), якая валодала {{нп3|тэатр «Глобус»|тэатрам «''Глобус''»|en|Globe Theatre}} ({{lang-en|«''Globe Theatre''»}})і эксклюзіўнымі правамі на пастаноўку п’ес Шэкспіра з 1594 па 1642 год{{Sfn|Bate|1998|p=20}}. Пасля 1596 года Шэкспір ​​таксама мог лічыцца ганаровым «''джэнтльменам''»; тады яго бацьку было дазволена мець герб{{Sfn|Bate|1998|p=20}}.

Шэкспіраведы не бачаць прычын лічыць, што імя «''Шэкспір''» — гэта псеўданім, ці што акцёр быў прыкрыццём для рэальнага аўтара: запісы сучаснікаў называюць Шэкспіра пісьменнікам, а драматургі-сучаснікі Шэкспіра — [[Крыстафер Марла|Марла]], [[Бен Джонсан|Джонсан]], [[Джон Дон]] і іншыя — былі не менш, а то і больш сціплага паходжання (бацька Шэкспіра са Стратфарда быў багаты і ўваходзіў у гарадское праўленне); сучаснікі не сумняваюцца ў тым, што Шэкспір ​​- сапраўдны аўтар п’ес. Сапраўды, інфармацыя аб жыцці Шэкспіра вельмі адрывачная, але аб’ём звестак аб драматургах-сучасніках Шэкспіра таксама невялікі і для многіх аўтараў значна бяднейшы. Для Джонсана, Марла і Джона Марстана знаходзіцца больш дакументаванай інфармацыі, але прычынай гэтага служыць іх адукацыя, частыя кантакты з судом і спрэчкі з законам{{Sfn|Matus|1994|pp=265—266}}{{Sfn|Lang|2008|pp=29—30}}.

Прыпісваючы п’есы паэту і драматургу Уільяму Шэкспіру, літаратуразнаўцы выкарыстоўваюць тую ж {{нп3|Метадалогія гісторыі|метадалогію|en|Historical method}}, што і для іншых пісьменнікаў яго часу: гістарычныя запісы і вывучэнне стылю{{Sfn|Wadsworth|1958|pp=163—164}}{{Sfn|Murphy|1964|p=4}}{{Sfn|Nelson|2004|p=149}}; яны лічаць, што аргумент нестратфардыянцаў «''няма доказаў аўтарства Шэкспіра''» з’яўляецца прыкладам памылковай логікі, так званым ''argumentum ex silentio'', аргументам, выведзеным са змоўчання, — адсутнасць доказаў з’яўляецца доказам адсутнасці{{Sfn|Shipley|1943|pp=37—38}}. Яны крытыкуюць метады прадстаўнікоў іншых тэорый аўтарства як ненадзейныя і ненавуковыя, заяўляючы, што іх суб’ектыўнасць тлумачыць, чаму ў якасці «''сапраўднага''» аўтара прапануюцца яшчэ 80 кандыдатаў{{Sfn|Dawson|1953|p=165}}{{Sfn|Love|2002|p=200}}{{Sfn|McCrea|2005|p=14}}{{Sfn|Gibson|2005|p=10}}. Яны лічаць ідэю, што ў працах Шэкспіра адлюстравана яго аўтабіяграфія, культурным [[анахранізм]]ам: такая практыка атрымала распаўсюд у XIX стагоддзі, але ў эпоху Лізаветы яна яшчэ не існавала{{Sfn|Shapiro|2010|p=305 (270)}}{{Sfn|Bate|1998|pp=36—37}}{{Sfn|Wadsworth|1958|pp=2—3}}{{Sfn|Schoone-Jongen|2008|p=5}}. Нават у XIX стагоддзі, пачынаючы прынамсі з {{нп3|Уільям Хэзліт|Хэзліта|en|William Hazlitt}} і [[Джон Кітс|Кітса]], крытыкі часта адзначалі, што геній Шэкспіра ў яго здольнасці ствараць герояў, якія гавораць і дзейнічаюць з законаў іх драматычнай прыроды, што робіць спробы даведацца што-небудзь пра аўтара з яго п’ес значна больш праблематычным{{Sfn|Bate|1963|pp=259—260}}{{Sfn|Morita|1980|pp=22—23}}.

=== Гістарычныя сведчанні ===
[[Файл:Lucrece 1616.JPG|thumb|left|upright|Ганаровы тытул Шэкспіра «''Майстар''» ({{lang-en|Master}}) паказаны ў выглядзе «''Mr.''»; тытульная старонка «''Зганьбаванай Лукрэцыі''» ({{lang-en|«''The Rape of Lucrece''»}})(1616).]]

Гістарычныя дакументы адназначна паказваюць на Шэкспіра як на аўтара канона п’ес{{Sfn|Martin|1965|p=131}}. Акрамя імя на тытульных старонках выданняў п’ес і паэм (па меншай меры 23 разы пры жыцці), ён згадваўся як вядомы пісьменнік{{Sfn|Murphy|1964|p=5}}. Некаторыя сучаснікі пацвярджаюць адзінства асоб драматурга і акцёра{{Sfn|McCrea|2005|pp=3—7}}, таксама ёсць відавочны дакументальны доказ таго, што акцёр быў выхадцам са Стратфарда{{Sfn|Martin|1965|p=135}}.

У [[1598]] годзе Фрэнсіс Мерэс назваў Шэкспіра драматургам і паэтам у сваёй кнізе «''Palladis Tamia''»; ён піша пра Шэкспіра як пра аднаго з аўтараў, якія «''моцна ўзбагацілі англійскую мову''»{{Sfn|Montague|1963|pp=93—94}}{{Sfn|Loomis|2002|p=83}}. Ён называе 12 п’ес, напісаных Шэкспірам, чатыры з якіх не былі апублікаваныя in quarto: «''{{нп3|Два веронскія джэнтльмены|Два веронцы|be-x-old|Два вэронскія джэнтэльмэны}}''» ({{lang-en|«''The Two Gentlemen of Verona''»}}), «''{{нп3|Камедыя памылак|Камедыя памылак|en|The Comedy of Errors}}''» ({{lang-en|«''The Comedy of Errors''»}}), «''{{нп3|Бясплодныя высілкі кахання|Бясплодныя высілкі кахання|en|Love's Labour's Lost}}''» ({{lang-en|«''Love's Labour's Lost''»}}) і «''{{нп3|Кароль Ян|Кароль Ян|en|King John (play)}}''» ({{lang-en|«''King John''»}}); таксама ён прыпісвае Шэкспіру некалькі п’ес, апублікаваных ананімна да 1598 года, а менавіта п’есы «''{{нп3|Ціт Андронік|Ціт Андронік|en|Titus Andronicus}}''» ({{lang-en|«''Titus Andronicus''»}}), «''[[Рамэа і Джульета]]''» ({{lang-en|«''Romeo and Juliet''»}}) і «''{{нп3|Генрых IV, частка 1|Генрых IV, частка 1|nl|The First Part of King Henry the Fourth}}''» ({{lang-en|«''Henry IV, Part 1''»}}). За 11 гадоў да публікацыі санетаў Шэкспіра ён піша пра некаторыя яго санеты, якія захоўваюцца ў прыватных калекцыях яго сяброў{{Sfn|Loomis|2002|p=85}}{{Sfn|Montague|1963|pp=93—94}}.

[[Файл:Shakespear ye Player coatofarms.jpg|thumb|right|upright|Бацька Шэкспіра атрымаў права на герб у 1596 годзе, што ў 1602 годзе было аспрэчана Ральфам Брукам, які назваў у сваёй скарзе Шэкспіра «''акцёрам''».]]

У адпаведнасці з жорсткай сацыяльнай іерархіяй Лізавецінскай Англіі Уільям Шэкспір ​​атрымаў права выкарыстоўваць ганаровы тытул «''джэнтльмен''» пасля таго, як у 1596 годзе яго бацька атрымаў права на [[герб]]. Гэты ганаровы тытул у звароце выказваўся зваротам «''Майстар''» або скарочана «''Mr.''» або «''M.''» перад імем{{Sfn|Montague|1963|pp=123—124}}. Тытул прысутнічае ў многіх адсылках сучаснікаў да Шэкспіра, уключаючы афіцыйныя, а таксама звязаныя з літаратурнай дзейнасцю дакументы, што ідэнтыфікуе Уільяма Шэкспіра са Стратфарда з аўтарам п’ес{{Sfn|Montague|1963|pp=71, 75}}. Прыклады з жыцця Шэкспіра ўключаюць два запісы ў кнізе аўтарскіх правоў, адзін з іх датаваны [[23 жніўня]] 1600 года і ўнесены Эндру Вайсам і Уільямам Эсплі: «''Уступленне іх копій у рукі інспектараў. Дзве кнігі. Адна называецца „{{нп3|Шмат шуму з нічога|Шмат шуму з нічога|it|Molto rumore per nulla}}“ ({{lang-en|«Much Ado About Nothing»}}). Іншая — „{{нп3|Генрых IV, частка 2|другая частка гісторыі караля Генрыха IV|en|Henry IV, Part 2}}“ ({{lang-en|«Henry IV, Part 2»}}) з гумарычным сэрам Джонам Фальстафам: Напісана мр. Шэкспірам. xij d''» ({{lang-en|Entred for their copies vnder the handes of the wardens. Twoo bookes. the one called: Muche a Doo about nothinge. Thother the second parte of the history of kinge henry the iiijth with the humors of Sr John ffalstaff: Wrytten by mr Shakespere. xij d}}){{Sfn|Montague|1963|p=71}}{{Sfn|Loomis|2002|p=104}}.

Сацыяльны статус Шэкспіра таксама паслядоўна згадваецца сучаснікамі ў эпіграмах: Джона Дэвіса ў «''Плесці глупства''» ({{lang-en|«''The Scourge of Folly''»}}) (1611): «''To our English Terence, Mr. Will. Shake-speare''» ({{lang-be|Нашаму англійскаму [[Тэрэнцый|Тэрэнцыю]], Мр. Уіл Шэкспіру}}){{Sfn|Loomis|2002|p=209}}; Томаса Фрымана з «''Runne and A Great Caste''» (1614) — «''To Master W: Shakespeare''»{{Sfn|Montague|1963|p=98}}{{Sfn|Loomis|2002|p=233}}. Таксама ён згадваецца з тытулам у гісторыка Джона Стоу ў яго спісе «''Our moderne and present excellent Poets''» ({{lang-be|Нашы сучасныя і цяперашнія выдатныя паэты}}) з яго «''Аналаў''» ({{lang-be|«''Annales''»}}), выдадзеных пасмяротна (1615), дзе сказана: «''M. Willi. Shake-speare gentleman''»{{Sfn|Loomis|2002|p=238}}.

Пасля смерці Шэкспіра ён як «''джэнтльмен''» быў адназначна пазначаны Бенам Джонсанам у загалоўку яго хвалебнай прамовы да паэта — «''To the Memory of My Beloved the Author, Mr. William Shakespeare and What He Hath Left Us''» ({{lang-be|«''Памяці майго любімага аўтара, мр. Уільяма Шэкспіра, і аб тым, што ён пакінуў нам''»}}), апублікаванай у Першым Фоліа (1623){{Sfn|Montague|1963|pp=77—78}}. Іншыя паэты таксама абазначалі Шэкспіра як джэнтльмена ў сваіх панегірыках, таксама апублікаваных у Першым Фоліа: «''Upon the Lines and Life of the Famous Scenic Poet, Master William Shakespeare''» ({{lang-be|«''На вершы і жыццё знакамітага сцэнічнага паэта, майстра Уільяма Шэкспіра''»}}) Х’ю Холанда і «''To the Memory of the Deceased Author, Master W. Shakespeare''» ({{lang-be|«''Памяці нябожчыка аўтара, майстра У. Шэкспіра''»}}) Леанарда Дыгза{{Sfn|Nelson|2004|p=155}}.

=== Юрыдычныя абгрунтаванні ===
Пісьмовыя сведчанні сучаснікаў Шэкспіра, а таксама сур’ёзныя ўскосныя доказы асабістых адносін з людзьмі, якім даводзілася б мець зносіны з ім як з акцёрам і драматургам, кажуць пра тое, што аўтарам п’ес з’яўляецца ён.

[[Файл:Camden on Shakespeare.jpg|thumb|left|Уільям Кемдэн абараняў права Шэкспіра на герб, прыводзячы яго ў спісе найвялікшых паэтаў таго часу.]]

Гісторык і антыквар {{нп3|Джордж Бак|Джордж Бак|en|George Back}} быў прызначаны намеснікам майстра святкаванняў у [[1603]] годзе і майстрам святкаванняў у [[1610]] годзе (займаў пасаду да [[1622]] года). Ён павінен быў кантраляваць цэнзуру п’ес для публічных тэатраў, арганізоўваць тэатральныя прадстаўленні пры двары і (пасля [[1606]] года) даваць дазвол на публікацыю п’ес. На тытульным лісце п’есы «''George a Greene, the Pinner of Wakefield''» (1599) Бак адзначыў, што кансультаваўся з Шэкспірам па пытанні аб яе аўтарстве. Бак звычайна скрупулёзна ўстанаўліваў аўтарства п’ес{{Sfn|Eccles|1933|pp=459—460}}; і ў 1607 годзе ён асабіста выдаў ліцэнзію на публікацыю «''Караля Ліра''» як напісанага «''Майстрам Уільямам Шэкспірам''»{{Sfn|Shapiro|2010|pp=254—255}}{{Sfn|Nelson|1998|pp=79—82}}.

У 1602 годзе Ральф Брук, ёркскі герольд, абвінаваціў сэра Уільяма Дэзіка, геральдмайстра ордэна Павязкі, у прысваенні статусу джэнтры 23 нявартым{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=231}}. Адным з іх быў бацька Шэкспіра, які дамагаўся герба яшчэ 34 гады таму, але толькі ў 1596 годзе атрымаў яго разам са сваім сынам{{Sfn|Schoenbaum|1987|pp=227—228}}. Брук прыкладае эскіз герба Шэкспіра, падпісаны: «''Шэкспір ​​— акцёр; складзена геральдмайстрам ордэна Падвязкі''»{{Sfn|Schoenbaum|1987|pp=231—232}}{{Sfn|Matus|1994|p=60}}. Правільнасць выдачы гербаў адстаялі Дэзік і геральдмайстар Кларэнсью [[Уільям Кемдэн]] — выдатны антыквар таго часу{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=232}}. У яго творы «''Remaines Concerning Britaine''» — апублікаваным у 1605 годзе, але скончаным двума гадамі раней (да таго, як у 1604 годзе памёр граф Оксфард), — Кемдэн называе Шэкспіра адным з «''найбольш змястоўных пісьменнікаў пакалення нашага часу, якім наступныя пакаленні змогуць справядліва захапляцца''»{{Sfn|Pendleton|1994|p=29}}.

=== Прызнанне іншымі акцёрамі, драматургамі і пісьменнікамі ===

[[Файл:Passionate Pilgrim title page comparison.JPG|thumb|right|Дзве версіі тытульнай старонкі ''Гарачага пілігрыма'' (3-е выданне, 1612 год).]]

Акцёры Джон Хемінгс і Генры Кондэл ведалі Шэкспіра і працавалі з ім больш за 20 гадоў. У «''Першым Фоліа''» 1623 года яны напісалі, што выдаюць яго, «''толькі каб захаваць памяць аб нашым годным сябры і калезе пры жыцці, якім быў наш Шэкспір, сціплай прапановай яго п’ес''» ({{lang-en|onely to keepe the memory of so worthy a Friend, &amp; Fellow aliue, as was our Shakespeare, by humble offer of his playes}}). Драматург і паэт Бен Джонсан ведаў Шэкспіра па меншай меры з 1598 года; калі «''Слугі лорда Чэмберлена''» ставілі п’есу Джонсана «''Усякі ў сваім настроі''» {{lang-en|«''Every Man in His Humour''»}} у тэатры «''Заслона''», Шэкспір ​​уваходзіў у трупу. Шатландскі паэт Уільям Драманд запісаў выказванні Джонсана: апошні крытыкаваў Шэкспіра, лічачы, што таму не хапае «''мастацкасці''», а таксама за тое, што ў «''{{нп3|Зімовая казка|Зімовай казцы|en|The Winter's Tale}}''» ({{lang-en|«''The Winter's Tale''»}}) той памылкова змясціў [[Багемія|Багемію]] побач з берагам{{Sfn|McCrea|2005|pp=17—19}}. У [[1641]] годзе, праз чатыры гады пасля смерці Джонсана, былі апублікаваныя прыватныя запісы пра яго жыццё. У каментарыі, прызначаным для нашчадкаў («''Timber or Discoveries''»), ён крытыкуе Шэкспіра за яго падыход да драматургіі, але захапляецца ім як чалавекам: «''Ён быў сапраўды сумленны, меў адкрытую і свабодную натуру, валодаў найвышэйшай фантазіяй, смелымі поглядамі і мяккасцю прамовы, у якой ён расцякаўся з такой лёгкасцю, што часам яго проста неабходна было спыніць''»{{Sfn|Shapiro|2010|pp=272—273}}.

Дапаўняючы Джонсана, пра Шэкспіра пішуць іншыя драматургі, некаторыя з якіх прадавалі п’есы кампаніі Шэкспіра. У дзвюх з трох «''Парнаскіх п’есах''» ({{lang-en|«''Parnassus plays''»}}), створаных у каледжы Святога Іаана [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскага ўніверсітэта]] ў пачатку XVII стагоддзя, Шэкспір ​​згадваецца ў якасці акцёра, паэта і драматурга, які не атрымаў універсітэцкай адукацыі. У «''Першай частцы вяртання з Парнаса''» ({{lang-en|«''The First Part of the Return from Parnassus''»}}) два асобныя персанажы спасылаюцца на яго як на «''мілагучнага мр. Шэкспіра''»; у «''The Second Part of the Return from Parnassus''» ({{lang-en|«''Parnassus plays''»}}) (1606), п’есе ананімнага драматурга, акцёр Кемп кажа акцёру Бербіджу: «''нешматлікія з універсітэцкіх розумаў добра пішуць п’есы… А вось наш прыяцель Шэкспір ​​паказаў ім усім, як трэба пісаць''»{{Sfn|McCrea|2005|pp=7, 8, 11, 32}}{{Sfn|Shapiro|2010|pp=268—269 (236—237)}}.

У «''Гарачым пілігрыме''» ({{lang-en|«''The Passionate Pilgrim''»}}), які быў апублікаваны Уільямам Джагардам у [[1612]] годзе пад імем Шэкспіра на загалоўнай старонцы, было дададзена дзевяць вершаў, напісаных выдатным англійскім паэтам і драматургам Томасам Хейвудам. У сваёй кнізе «''У абарону акцёраў''» (1612) Хейвуд пратэставаў супраць дадзеных дзеянняў, дадаўшы, што і сам аўтар «''абражаны тым, як бессаромна містэр Джагард без яго ведама распарадзіўся яго імем''». Хейвуд упэўнена кажа, што сам аўтар не ведаў нічога пра падман; Джагард замяніў тытульныя лісты на новыя, без указання імя Шэкспіра, хоць Хейвуд не гаварыў канкрэтна, што «''пакрыўджаны аўтар''» менавіта Шэкспір{{Sfn|McCrea|2005|p=191}}{{Sfn|Montague|1963|p=97}}. У іншым месцы, у вершы «''Іерархія благаслаўлёных анёлаў''» ([[1634]] год), Хейвуд з пяшчотай пералічвае мянушкі драматургаў, знаёмых яму. Сярод іх ён вылучае Шэскпіра, кажучы пра яго як пра аднаго з лепшых паэтаў яго часу{{Sfn|Shapiro|2010|p=271}}{{Sfn|Chambers|1930|pp=218—219}}..

Драматург {{нп3|Джон Уэбстэр|Джон Уэбстэр|en|John Webster}} у прысвячэнні да «''Белага д’ябла''» ({{lang-en|«''The White Devil''»}}) (1612) пісаў: «''Я заўсёды прытрымліваўся добрага меркавання аб лепшых творах іншых аўтараў, асабліва аб паўнагучным і высокім стылі Чапмена, …і, нарэшце (без усялякага дрэннага намеру згадваючы іх апошнімі), аб выключна ўдачлівай і плённай дзейнасці М. Шэкспіра, Дэкера і Хейвуда''». Абрэвіятура «''М.''» абазначае «''майстар''», форма звароту, якая ўказвае на Уільяма Шэкспіра са Стратфарда, які насіў тытул джэнтльмена{{Sfn|Shapiro|2010|p=270}}.

У вершаваным лісце да Бена Джонсана, датаваным 1608 годам, {{нп3|Фрэнсіс Бамонт|Фрэнсіс Бамонт|fr|Francis Beaumont}} намякае на некалькіх драматургаў, у тым ліку і на Шэкспіра{{Sfn|Shapiro|2010|p=271}}{{Sfn|Chambers|1930|pp=218—219}}.

=== Смерць Шэкспіра ===

[[Файл:Shakespeare monument plaque.JPG|thumb|right|Прысвячэнні з помніка Шэкспіру.]]

Да помніка Шэкспіру, узведзенага ў Стратфардзе да 1623 года, прыкладаецца таблічка з прысвячэннем, якое ідэнтыфікуе Шэкспіра з пісьменнікам. Першыя два лацінскія радкі перакладаюцца так: «''У меркаваннях Пілосец, у геніяльнасці Сакрат, у мастацтве Марон. Зямля пакрывае яго, народ плача аб ім, Алімп мае яго''» — у надпісы ўтрымліваюцца дасылкі да [[Нестар]]а, [[Сакрат]]а, [[Вергілій|Вергілія]] і [[Гара Алімп|гары Алімп]]. Помнік не толькі згадваўся ў Першым Фоліа, але і ў іншых запісах пачатку XVII стагоддзя быў ідэнтыфікаваны як помнік Шэкспіру; у іх прыводзіўся і надпіс{{Sfn|Kathman (3)}}{{Sfn|McMichael|Glenn|1962|p=41}}. Уільям Дагдэйл апісаў помнік у кнізе «''Старажытнасці Уоркшыра''» (1656), але яго гравюра была зроблена з эскіза 1634 года і, як і іншыя выявы помнікаў яго рукі, акуратнасцю не вылучаецца{{Sfn|Price|1997|pp=168, 173}}.

У завяшчанні, складзеным [[25 сакавіка]] [[1616]] года, Шэкспір ​​пакідае «''маім таварышам Джону Хемінгсу, [[Рычард Бёрбедж|Рычарду Бёрбеджу]] і Генры Кондэлу 26 шылінгаў 8 пенсаў кожнаму для куплі [жалобных] пярсцёнкаў''». Шматлікія запісы з дзяржаўных архіваў, уключаючы каралеўскі патэнт ад [[19 мая]] [[1603]] года, па якім былі заснаваныя «''Слугі караля''», усталёўваюць, што Філіпс, Хемінгс, Бёрбедж і Кондэл былі Шэкспіру таварышамі-акцёрамі па «''Слугах караля''»; два апошнія пазней правілі збор яго п’ес. Нестратфардыянцы сумняюцца ў сапраўднасці дадзеных радкоў, якія былі ўпісаныя асобна, і лічаць, што яны былі ўнесены з мэтай схаваць сапраўдную асобу аўтара твораў. Тым не менш, завяшчанне было пацверджана ў Лондане Прэрагатыўным судом [[Архібіскуп Кентэрберыйскі|архібіскупа Кентэрбэрыйскага]] ([[Джордж Эбат]]) 22 чэрвеня 1616 года, і ў судовы рэестр быў перанесены спіс завяшчанай маёмасці без змен{{Sfn|Kathman (2)}}.

Джон Тэйлар — першы паэт, які адзначыў у друку смерць Шэкспіра і Фрэнсіса Бамонта ў сваім творы 1620 года «''Пахвала канаплянаму насенню''» ({{lang-en|«''The Praise of Hemp-seed''»}}){{Sfn|Kathman (4)}}. Абодва памерлі чатырма гадамі раней, дні іх смерці адрозніваюцца адзін ад аднаго менш чым на два месяцы. Бен Джонсан напісаў кароткі верш «''Чытачу''», які суправаджае партрэт працы Друшаўта да Першага Фоліа; у ім выява была ацэнена як такая, што нядрэнна перадае знешнасць Шэкспіра.

Леанард Дыгз напісаў верш «''Памяці нябожчыка аўтара майстра У. Шэкспіра''» ({{lang-en|«''To the Memory of the Deceased Author Master W. Shakespeare''»}}), апублікаваны ў Фоліа; у ім аўтар спасылаецца на «''Той помнік, што ў Стратфардзе стаіць''». Дыгз, які вырас ў 1590-х гадах у чатырох мілях ад Стратфарда-на-Эйване, быў пасынкам сябра Шэкспіра, Томаса Расела, якога Шэкспір ​​у сваім завяшчанні прызначыў выканаўцам яго волі{{Sfn|Bate|1998|p=72}}. Уільям Бас дзесьці паміж 1616 і 1623 гадамі напісаў санет «''Аб мр. У. Шэкспіры''» ({{lang-en|«''On Mr. Wm. Shakespeare''»}}, у якім было сказана, што Шэкспір ​​павінен быць пахаваны ў [[Вэстмінстэрскае абацтва|Вэстмінстэрскім абацтве]] побач з [[Джэфры Чосер|Чосерам]], Бамонтам і Спенсерам. Гэты верш шырока распаўсюдзіўся ў рукапісных варыянтах, і да нашых дзён дайшло больш за два дзясяткі сучасных стварэнню копій; некаторыя з іх маюць больш поўны варыянт загалоўка «''Аб мр. Уільяме Шэкспіры, ён памёр у красавіку 1616 года''», які адназначна паказвае, што гаворка ідзе пра аўтара з Стратфарда{{Sfn|McCrea|2005|p=9}}{{Sfn|Bate|2002|pp=111—112}}.

=== Доказы аўтарства Шэкспіра з яго прац ===
Працы, якія прыпісваюцца Шэкспіру, з’яўляюцца найбольш вывучанымі свецкімі літаратурнымі творамі ў гісторыі{{Sfn|Eaglestone|2009|p=63}}{{Sfn|Gelderen|2006|p=178}}. Каментарыі сучаснікаў і даследаванні тэкстаў пацвярджаюць, што творы напісаны кімсьці, хто меў тую жа адукацыю, асяроддзе і працягласць жыцця, як і Уільям Шэкспір{{Sfn|McCrea|2005|pp=105—106, 115, 119—124}}{{Sfn|Bate|2002|pp=109—110}}.

[[Файл:Shakespeare's grammar school.JPG|thumb|left|Граматычная школа караля Эдуарда VI у Стратфардзе-на-Эйване.]]

Сучаснікі Шэкспіра не пакінулі запісаў, у якіх бы адклікаліся пра яго як пра адукаванага пісьменніка або вучонага. Наадварот, Бен Джонсан і Фрэнсіс Бамонт спасылаліся на адсутнасць у яго класічнай адукацыі{{Sfn|McCrea|2005|pp=64, 171}}{{Sfn|Bate|1998|p=70}}. Калі гэтыя п’есы напісаў драматург, які навучаўся ва ўніверсітэце, то цяжкавытлумачальнымі становяцца многія прамашкі на [[Антычнасць|антычную тэму]] ў яго працах. Ён не проста памылкова перадае многія класічныя імёны; таксама ён анахранічны — у «''Троіле і Крэсідзе''» грэкі і [[Троя|траянцы]] цытуюць [[Платон]]а і [[Арыстоцель|Арыстоцеля]] за тысячу гадоў да іх нараджэння{{Sfn|Lang|2008|pp=36—37}}. Вілінскі мяркуе, што большая частка антычных алюзій Шэкспіра была ўзятая з «''Thesaurus Linguae Romanae et Britannicae''» ({{lang-be|Слоўнік латыні і англійскай мовы}}) Томаса Купера (1565), паколькі некаторыя памылкі з гэтай кнігі паўтараюцца ў п’есах Шэкспіра{{Sfn|Willinsky|1994|p=75}}; у дадатак, яе асобнік быў падораны Стратфардскай граматычнай школе Джонам Брэтчгёрдлам для «''агульнага выкарыстання вучнямі''»{{Sfn|Velz|2000|p=188}}. Пазнейшыя крытыкі, такія як [[Сэмюэл Джонсан]], адзначалі, што геній Шэкспіра — не ў яго эрудыцыі, а ў «''зоркасці назіранняў і дакладнасці адрозненняў, якія кнігі і навучанні не могуць дараваць; адсюль амаль уся яго зыходная і ўласная перавага''»{{Sfn|Johnson|1969|p=78}}. Нават факт вялікай колькасці кніг, прачытаных Шэкспірам, хутчэй за ўсё, перабольшаны познімі крытыкамі, і ён хутчэй мог атрымліваць веды з гутарак{{Sfn|Love|2002|p=81}}.

П’есы Шэкспіра адрозніваюцца ад твораў «''універсітэцкіх розумаў''» тым, што ў іх адсутнічае паказная праява майстэрства пісьменніка ў латыні або {{нп3|Паэтыка, Арыстоцель|класічных прынцыпах драмы|es|Poética (Aristóteles)}}, за выключэннем п’ес, напісаных у суаўтарстве, — серыі аб Генрыху VI і «''Ціта Андроніка''». Наўзамен яго класічныя алюзіі абапіраюцца на праграму лізавецінскіх граматычных школ. Праграма пачыналася з лацінскай граматыкі «''Rudimenta Grammatices''» Уільяма Лілі і даходзіла да [[Гай Юлій Цэзар|Цэзара]], [[Ціт Лівій|Лівія]], [[Вергілій|Вергілія]], [[Гарацый|Гарацыя]], [[Авідзій|Авідзія]], [[Плаўт]]а, [[Тэрэнцый|Тэрэнцыя]] і [[Сенека|Сенекі]] — усе гэтыя аўтары цытуюцца ў шэкспіраўскім каноне. У практычна ўнікальных для свайго часу п’есах Шэкспіра змяшчаецца мноства фраз з гімназічных тэкстаў і карыкатур на школьных настаўнікаў. У некалькіх п’есах утрымліваюцца адсылкі да «''Граматыкі''» Лілі. У працах Шэкспіра ёсць дасылкі не толькі да граматычнай, але і да пачатковай школы, дзе дзеці ад 5 да 7 гадоў вучыліся чытаць, што было неабходна для паступлення ў граматычную школу{{Sfn|McCrea|2005|pp=62—72}}.

[[Файл:The Two Noble Kinsmen by John Fletcher William Shakespeare 1634.jpg|thumb|right|upright|Тытульная старонка quarto 1634 «Двух шляхетных сваякоў», напісаных Джонам Флетчэрам і Шэкспірам.]]

Пачынаючы з [[1987]] года Уорд Эліат, які сімпатызаваў аксфардыянскай тэорыі, і Роберт Дж. Валенца кіравалі пастаяннымі стылеметрычнымі даследаваннямі, у якіх камп’ютарныя праграмы выкарыстоўваліся для параўнання стылістычных асаблівасцей работ Шэкспіра з працамі 37 аўтараў, якія прапаноўваліся на ролю сапраўднага стваральніка канону. Працы па гэтым даследаванням, вядомым як «''Claremont Shakespeare Clinic''», апошні раз вяліся вясной 2010 года{{Sfn|The Shakespeare Clinic|2010}}. Выпрабаванні ўстанавілі, што працы Шэкспіра напісаў, хутчэй за ўсё, адзін чалавек, а не група, і што ён выкарыстаў менш адносных сказаў і больш дэфісаў, жаночых канчаткаў і пераносу сказаў, чым большасць пісьменнікаў, з якімі ён параўноўваўся. У выніку ўстаноўлена, што ні адна з работ астатніх пратэставаных аўтараў не магла быць напісана Шэкспірам, і што ні адна з работ канону не магла быць напісана адным з іх, што ліквідуе ўсе дапушчэнні аб тым, што аўтары, чые працы захаваліся (уключаючы Оксфарда, Бэкана і Марла), стварылі творы, якія прыпісваюцца Шэкспіру{{Sfn|Elliott|Valenza|2004|p=331}}.

Стыль Шэкспіра з часам змяняўся, ідучы за зменамі ў літаратурных плынях. Яго пазнейшыя п’есы, такія як «''Зімовая казка''», «''Бура''» і «''Генрых VIII''», напісаны ў стылі, падобным на стыль іншых драматургаў часу [[Якаў I (кароль Англіі)|Якава I]] і адрозніваецца ад яго п’ес лізавецінскай эпохі{{Sfn|Shapiro|2010|p=288}}. Калі ж у 1609 годзе «''Слугі караля''» пачалі выкарыстоўваць для пастановак тэатр у Блэкфрыарсе, п’есы Шэкспіра сталі пісацца для меншай сцэны з большым выкарыстаннем музыкі і танцаў і больш раўнамерным падзелам п’ес на акты — каб дазволіць падрэзаць свечкі, якія выкарыстоўваліся для асвятлення сцэны{{Sfn|Shapiro|2010|pp=283—286}}.

=== Адказы на аргументы антыстратфардыянцаў ===
Шэраг стратфардыянцаў лічыць, што адзін творчы аўтограф Шэкспіра ўсё ж вядомы: магчыма, той жа рукой, што і подпісы, напісаная частка забароненай цэнзурай п’есы «''Сэр Томас Мор''» ({{lang-en|«''Sir Thomas More''»)(гэта не проста копія, а чарнавік з аўтарскай праўкай; гэты рукапіс, аднак, цяжка адназначна параўнаць з вядомымі шасцю подпісамі, у якіх занадта мала літар). Прыхільнікі традыцыйнага пункту гледжання таксама звяртаюць увагу на малаверагоднасць таго, каб прафесійны акцёр, які пастаянна развучваў вялікую колькасць роляў, і пайшчык самага папулярнага лонданскага тэатра быў бы непісьменны{{Sfn|Кружков|2001}}&lt;ref name=&quot;PW&quot;&gt;[http://www.barnesandnoble.com/w/the-shakespeare-game-ilya-gililov/1005424997 Publishers Weekly review on Gililov's Shakespeare Game]&lt;/ref&gt;. Антыстратфардыянцы на гэта адказваюць, што ў тыя часы ролі развучваліся «''пад суфлера''», гэта значыць акцёру не трэба было ўмець чытаць.

Арфаграфія ўласных імён у той час далёка не была ўрэгуляваная. Шэраг сучаснікаў называе ''Shakespeare'' менавіта Шэкспіра са Стратфарда. Сучаснікі Шэкспіра [[Бен Джонсан]] і [[Крыстафер Марла]] падпісвалі свае п'есы таксама не зусім так, як іх прозвішчы значыліся ў дакументах аб нараджэнні (''Jonson'', а не ''Johnson'', ''Marlowe'', а не ''Marlow''; адзіны подпіс Марла, які захаваўся, выглядае як ''Marley''); прозвішчы кожнага з іх таксама мелі і шэраг іншых варыянтаў напісання, так што ў гэтых адносінах Шэкспір ​​нічым ад іх не адрозніваецца{{Sfn|Кружков|2001}}. Фактычна ні аднаго іншага прыкладу злучковага псеўданіма лізавецінскага часу не вядома, у той час як сапраўдныя прозвішчы праз злучок тады ўсё ж неаднаразова пісаліся.

== Гісторыя пытання аб аўтарстве ==
=== Раннія сумненні ===

Нягледзячы на ​​пахвальныя водгукі аб яго творах, Шэкспір ​​не лічыўся найвялікшым пісьменнікам свету ў першыя паўтара стагоддзя пасля сваёй смерці{{Sfn|Shapiro|2010|p=30}}. Ён меў толькі рэпутацыю добрага драматурга і паэта, які ўваходзіў у плеяду многіх іншых аўтараў лізавецінскай эпохі{{Sfn|Shapiro|2010|pp=30—33 (29—32)}}. У тэатрах, адкрытых у эпоху [[Рэстаўрацыя Сцюартаў|Рэстаўрацыі]], больш любілі п'есы Бамонта і Флетчэра, а Бен Джонсан і Шэкспір ​​змагаліся толькі за другое месца. Шэкспір ​​выйшаў на першы план пасля таго, як акцёр [[Дэвід Гарык]] арганізаваў у 1769 годзе святкаванне Стратфардскага юбілею Шэкспіра{{Sfn|Finkelpearl|1990|pp=4—5}}. Калі не лічыць некалькіх [[Сатыра|сатырычных]] і [[алегорыя|алегарычных]] заўваг XVIII стагоддзя{{Sfn|Friedman|Friedman|1957|pp=1—4}}{{Sfn|Wadsworth|1958|p=10}}, у гэты перыяд не ўзнікала дапушчэнняў аб тым, што аўтарам яго твораў з'яўляецца нехта іншы{{Sfn|Bate|1998|p=73}}. Гэтае пытанне ўзнікла толькі тады, калі яго пачалі называць ''нацыянальным паэтам Англіі'' і ''непаўторным геніем''{{Sfn|Schoenbaum|1991|pp=99—110}}.

Да пачатку XIX стагоддзя гэта пакланенне дасягнула [[апафеоз]]у: Шэкспір ​​быў прызнаны адным з недасяжных геніяў; гэты феномен [[Джордж Бернард Шоу]] ў [[1901]] годзе назваў словам «''bardolatry''»{{Sfn|Wells|2003|p=329}}. Да сярэдзіны XIX стагоддзя за яго геніем сталі прызнаваць не толькі творчую, але і інтэлектуальную сілу{{Sfn|Taylor|1989|p=167}}. Тое, што было вядома пра яго жыццё, выдавала Шэкспіра за неадукаванага селяніна{{Sfn|Dobson|2001|p=38}}; узнікла трывога з-за дысанансу паміж рэпутацыяй Шэкспіра і яго біяграфіяй{{Sfn|Shapiro|2010|p=87}}. [[Ралф Уолда Эмерсан]], хоць і быў упэўнены ў тым, што Шэкспір ​​напісаў свае працы, у сваёй лекцыі ў [[1846]] годзе паказаў, што не можа ўзгадніць вершы Шэкспіра з вобразам вясёлага акцёра і тэатральнага менеджэра{{Sfn|Wadsworth|1958|p=19}}. Уздым тэксталогіі, якая аспрэчвала аўтарскае адзінства [[Гамераўскае пытанне|паэм]] [[Гамер]]а і гістарычнасць [[Біблія|Бібліі]], таксама падсілкоўваў неўразуменні з нагоды аўтарства работ Шэкспіра, што, на думку аднаго крытыка, з'яўлялася «''бомбай запаволенага дзеяння''»{{Sfn|Dobson|2001|p=31}}. Даследаванні {{нп3|Давід Штраус|Давіда Штрауса|en|David Strauss}} па пытанні {{нп3|Гістарычны Ісус|біяграфіі Ісуса|de|Jesus von Nazaret}}, якія ўзрушылі свет сваім скептыцызмам аб гістарычнай дакладнасці [[Евангелле|Евангелляў]], паўплывалі на свецкія дэбаты пра Шэкспіра{{Sfn|Shapiro|2010|pp=83—89}}. У [[1848]] годзе Самуэль Мойша Шмукер у сваёй кнізе «''Гістарычныя сумненні ў дачыненні да Шэкспіра, якія ілюструюць няслушныя пярэчанні супраць Бібліі''» паспрабаваў абвергнуць сумненні Штрауса ў гістарычнасці Хрыста, сатырычна ўжываючы яго метады на запісы часоў Шэкспіра. Шмукер, які ніколі не сумняваўся, што Шэкспір ​​быў Шэкспірам, апярэдзіў многія з пазнейшых аргументаў аўтараў альтэрнатыўных тэорый{{Sfn|Gross|2010|p=40}}{{Sfn|Shapiro|2010|pp=86—89}}.

=== Адкрытыя сумненні і першы альтэрнатыўны кандыдат ===

[[Файл:Delia-Bacon(18811-1859).jpg|thumb|left|upright|Дэлія Бэкан была першым аўтарам, які сфармуляваў цэласную тэорыю пра тое, што Шэкспір не быў аўтарам работ, якія прыпісваюцца яму.]]

Аўтарства Шэкспіра было ўпершыню адкрыта аспрэчана Джозефам Хартам у [[1848]] годзе. Харт сцвярджаў, што п'есы ўтрымліваюць доказы, што над імі працавала шмат розных аўтараў. Яму не былі вядомыя сведчанні сучаснікаў пра Шэкспіра, і ён яшчэ не будаваў тэорый змовы, дапушчаючы, што сапраўднае аўтарства п'ес з цягам часу было проста забыта і прыпісана Шэкспіру значна пазней, альбо ж яны былі набытыя ім у іншых аўтараў і прысвоены. Праз чатыры гады Роберт Джэймсан ананімна апублікаваў артыкул «''Who Wrote Shakespeare''» ({{lang-be|Хто напісаў Шэкспіра}}), у якім выказваў падобныя погляды, у «''Chambers's Edinburgh Journal''». У [[1856]] годзе непадпісаны артыкул Дэліі Бэкан «''William Shakspeare and His Plays; An Enquiry Concerning Them''» ({{lang-be|Уільям Шэкспір ​​і яго п'есы; пытанне датычна іх}}) з'явіўся ў «''Putnam's Magazine''»{{Sfn|Wadsworth|1958|pp=21—23, 29}}.

Дэлія Бэкан выказала дапушчэнне яшчэ ў [[1845]] годзе, што п'есы, якія прыпісваюцца Шэкспіру, былі ў рэальнасці напісаны калектывам літаратараў на чале з яе цёзкам [[Фрэнсіс Бэкан|Фрэнсісам Бэканам]], прычым асноўным аўтарам быў [[Уолтэр Рэлі]]{{Sfn|Churchill|1958|p=38}}. Мэтай групы было распаўсюдзіць перадавую палітычную і філасофскую сістэму, чаго яны не маглі рабіць публічна{{Sfn|Shapiro|2010|pp=97—98, 106—109}}. Фрэнсіс Бэкан стаў першым альтэрнатыўным аўтарам, прапанаваным у друку, — гэта зрабіў Уільям Генры Сміт у апублікаваным у верасні 1856 года памфлеце («''Was Lord Bacon the Author of Shakspeare's Plays? A Letter to Lord Ellesmere''» / {{lang-be|Ці быў лорд Бэкан аўтарам п'ес Шэкспіра? Ліст лорду Элсміру}}){{Sfn|Shapiro|2010|pp=119—120}}. У наступным годзе Дэлія Бэкан апублікавала кнігу з выкладам сваёй тэорыі: «''Выкрытая філасофія п'ес Шэкспіра''» {{Sfn|McCrea|2005|p=13}}. Праз дзесяць гадоў суддзя Натаніэль Холмс з [[Кентукі]] надрукаваў 600-старонкавую кнігу «''Аўтарства Шэкспіра''», якая падтрымлівала тэорыю Сміта{{Sfn|Halliday|1957|p=176}}, і ідэя пачала шырока распаўсюджвацца. Да [[1884]] года па гэтым пытанні было апублікавана звыш 250 кніг, і Сміт сцвярджаў, што за 30 гадоў вайна супраць гегемоніі Шэкспіра выйграная бэканіянцамі{{Sfn|Schoenbaum|1991|p=404}}. Праз два гады для развіцця тэорыі ў Англіі было заснавана Таварыства Фрэнсіса Бэкана, якое існуе і ў нашы дні і выдае часопіс «''Baconiana''», працягваючы сваю місію{{Sfn|Hackett|2009|p=164}}.

На гэтыя аргументы супраць аўтарства Шэкспіра адказалі навукоўцы. У [[1857]] годзе англійскі крытык Джордж Генры Таўнсенд апублікаваў кнігу «''Уільям Шэкспір ​​не самазванец''» ({{lang-en|William Shakespeare Not an Impostor}}), прысвечаную крытыцы таго, што ён назваў неахайнай вучонасцю, ілжывымі пасылкамі, паказнымі паралельнымі пасажамі і ілжывымі высновамі ранніх прыхільнікаў альтэрнатыўных кандыдатаў{{Sfn|Schoenbaum|1991|p=403}}.

=== Пошук доказаў ===

[[Файл:Cipher wheel.jpg|thumb|220px|Орвіл Уорд Оўэн пабудаваў «''кола шыфра»'', каб знайсці схаваныя [[шыфр]]ы, якія, як ён верыў, [[Фрэнсіс Бэкан]] пакінуў у {{нп3|Спіс твораў Уільяма Шэкспіра|творах Шэкспіра|pl|Przegląd dzieł Williama Szekspira}}.]]

У [[1853]] годзе з дапамогай Ралфа Уолда Эмерсана Дэлія Бэкан прыехала ў Англію, каб знайсці доказы сваёй тэорыі{{Sfn|Wadsworth|1958|pp=34—35}}. Замест правядзення архіўных даследаванняў яна збіралася «''эксгумаваць''» быццам бы пахаваныя рукапісы, але яе спробы пераканаць наглядчыка распячатаць грабніцу Бэкана апынуліся беспаспяховымі{{Sfn|Shapiro|2010|pp=113—114}}{{Sfn|Wadsworth|1958|pp=34—35}}. На яе думку, яна расшыфравала ў лістах Бэкана інструкцыю, як адшукаць пад стратфардскім надмагіллем Шэкспіра паперы, якія дакажуць, што працы стварыў Бэкан. Аднак, правёўшы некалькі начэй у алтары, вырашыла пакінуць каменную пліту ў спакоі{{Sfn|Schoenbaum|1991|pp=391—392}}.

Шыфры сталі важнай часткай бэканіянскай тэорыі, а пазней і часткай аргументацыі за іншых кандыдатаў. Гэты метад падсілкоўвалі такія кнігі, як «''Вялікая крыптаграма''» ({{lang-en|«The Great Cryptogram»}}) Ігнаціуса Данэлі. Орвіл Уорд Оўэн сканструяваў «''кола шыфра''», якое ўяўляла сабой 300-метровую паласу палатна з налепленымі працамі Шэкспіра і іншых пісьменнікаў, усталяваную на два паралельныя колы так, што ён мог хутка збіраць старонкі з ключавымі словамі і адпраўляць іх на дэшыфроўку{{Sfn|Wadsworth|1958|p=57}}{{Sfn|Schoenbaum|1991|p=412}}{{Sfn|Hackett|2009|pp=154—155}}. У сваёй шматтомнай працы «''Гісторыя шыфраў сэра Фрэнсіса Бэкана''» ({{lang-en|«Sir Francis Bacon's Cipher Story»}}) (1893 год) ён сцвярджаў, што адкрыў аўтабіяграфію Бэкана, схаваную ў п'есах Шэкспіра, уключаючы прызнанне, што Бэкан быў таемным сынам каралевы [[Лізавета I|Лізаветы]], што і з'яўлялася адной з важных прычын таго, чаму рэальнае аўтарства хавалася{{Sfn|Wadsworth|1958|p=57}}{{Sfn|Schoenbaum|1991|p=412}}{{Sfn|Hackett|2009|pp=154—155}}.

[[Файл:Shakespeare trial 1916.jpg|thumb|left|220px|Матэрыял у «''[[Chicago Tribune]]''» аб судовым разглядзе 1916 года з нагоды шэкспіраўскага пытання. Злева направа: Джордж Фабіян; суддзя Татхіл; Шэкспір і Бэкан; Уільям Селіг.]]

Магчыма, з-за таго, што Фрэнсіс Бэкан быў, у прыватнасці, і [[юрыст]]ам, у спробах даказаць яго аўтарства ўладкоўваліся як несапраўдныя, так і рэальныя суды. Першы эксперыментальны працэс ішоў 15 месяцаў у 1892—1893 гадах, і вынікі дэбатаў былі апублікаваныя ў [[бостан]]скім штомесячніку «''The Arena''». Адным з пазоўнікаў быў Ігнаціус Данэлі, а ў лік адвакатаў уваходзіў Ф. Дж. Фёрнівал. Журы з 25 прысяжных, куды ўваходзілі {{нп3|Генры Джордж|Генры Джордж|en|Henry George}}, {{нп3|Эдмунд Гос|Эдмунд Гос|en|Edmund Gosse}} і {{нп3|Генры Ірвінг|Генры Ірвінг|en|Henry Irving}}, вырашыла спрэчку на карысць Шэкспіра{{Sfn|Wadsworth|1958|pp=55—56}}. У 1916 годзе ў [[Чыкага]] адбыўся рэальны суд пад старшынствам суддзі Рычарда Татхіла. Кінапрадзюсар падаў іск супраць бэканіянца Джорджа Фабіяна, сцвярджаючы, што прапаганда ім Бэкана пагражае прыбытку, якога чакаюць ад фільма пра Шэкспіра. Суддзя вырашыў, што выяўленыя з тэкстаў Шэкспіра шыфры сапраўды даказваюць, што аўтарам канону з'яўляўся Бэкан, прысудзіўшы Фабіяну {{nobr|5000 долараў}} за маральную шкоду. Падчас далейшай шуміхі Татхіл адмяніў рашэнне, а іншы суддзя — Фрэдэрык Сміт — спыніў працэс{{Sfn|McMichael|Glenn|1962|p=199}}{{Sfn|Wadsworth|1958|pp=74—75}}{{Sfn|Niederkorn|2004|pp=82—85}}.

У [[1907]] годзе Оўэн заявіў, што расшыфраваў інструкцыі, якія абвяшчаюць, што доказы аўтарства Бэкана схаваны ў рацэ {{нп3|Рака Уай|Уай|en|River Wye}} побач з замкам Чэпстаў ва ўладаннях герцага Бафорта. Праведзеныя працы не прынеслі жаданых вынікаў{{Sfn|Shapiro|2010|pp=144—145}}{{Sfn|Wadsworth|1958|pp=63—64}}. У тым жа годзе яго былая памочніца Элізабет Гэлап, якую спансаваў Фабіян, таксама адправілася ў Англію. Яна «''расшыфравала''» паведамленне, створанае з дапамогай [[Шыфр Бэкана|дзвюхлітарнага шыфра]], аб тым, што таемныя рукапісы Бэкана схаваныя ў вежы Кэнанберы ў [[Ізлінгтан]]е{{Sfn|Shapiro|2010|p=144}}{{Sfn|Wadsworth|1958|p=64}}. Нічога не было знойдзена. Праз два гады амерыканскі пісьменнік [[Марк Твен]] у кнізе «''Ці Памёр Шэкспір?''» (1909) напісаў, што лічыць, што праўдзівы аўтар работ — Бэкан{{Sfn|Shapiro|2010|pp=149—158 (130—139)}}.

У [[1920-я|1920-х]] гадах Уолтэр Конрад Арэнсберг «''пераканаўся''» ў жаданні Бэкана быць расшыфраваным {{нп3|розенкрэйцэры|розенкрэйцэрамі|de|Rosenkreuzer}}. На думку Арэнсберга, гэта таемнае таварыства ў гэты час працягвала існаваць пад прыкрыццём [[Англіканства|англіканскай царквы]]. На аснове крыптаграм, выяўленых ім на шасціпенсавых уваходных білетах у [[Лічфілдскі сабор|царкву Святой Тройцы]] ў [[Стафардшыр]]ы, ён вырашыў, што Бэкан і яго маці былі таемна пахаваныя разам з арыгінальнымі рукапісамі п'ес Шэкспіра ў Лічфілдскім саборы ў Стафардшыры. Ён беспаспяхова хадайнічаў перад дэканам сабора з просьбай сфатаграфаваць і раскапаць магілу невядомага{{Sfn|Wadsworth|1958|pp=80—84}}{{Sfn|Schoenbaum|1991|pp=422—425}}. Марыя Баўэр была перакананая, што рукапісы Бэкана былі перавезены ў [[1653]] годзе ў {{нп3|Горад Джэймстаун, Віргінія|Джэймстаун, Віргінія|en|Jamestown, Virginia}}, і могуць быць знойдзены ва Уільямсбургу. Яна атрымала дазвол на раскопкі ў 1930-х гадах, але ўлады хутка адмянілі яго{{Sfn|Wadsworth|1958|pp=88—99}}{{Sfn|Garber|1997|p=8}}. У 1938 годзе Радэрыку Іглу было дазволена раскрыць грабніцу Эдмунда Спенсера, каб знайсці там доказы таго, што Бэкан быў Шэкспірам, але пошукі скончыліся няўдачай{{Sfn|Wadsworth|1958|p=86}}.

=== З'яўленне іншых кандыдатаў ===
Да канца XIX стагоддзя з'явіліся новыя кандыдаты ў аўтары твораў Шэкспіра. У 1895 годзе адвакат Уілбур Зіглер апублікаваў раман «''Гэта быў Марла: Гісторыя таямніцы трох стагоддзяў''» ({{lang-en|«It Was Marlowe: A Story of the Secret of Three Centuries»}}) аб тым, што Крыстафер Марла не загінуў у 1593 годзе, а выжыў і напісаў п'есы Шэкспіра{{Sfn|Schoenbaum|1991|p=446}}{{Sfn|Zeigler|1895|pp=v—xi}}. Потым Томас Мендэнхол, чый заснаваны на стылеметрычных даследаваннях артыкул «''Марла напісаў Шэкспіра?''» ({{lang-en|«Did Marlowe write Shakespeare?»}}) быў апублікаваны ў лютым 1902 года ў выпуску часопіса «''Current Literature''»{{Sfn|Chandler|1994}}. Нямецкі літаратурны крытык Карл Бляйбтрой у 1907 годзе прапанаваў у якасці аўтара Роджэра Мэнэрса, 5-га графа Ратлэнда{{Sfn|Wadsworth|1958|pp=106—110}}. Падтрыманая іншымі аўтарамі, тэорыя пра аўтарства Ратлэнда квітнела ў наступныя некалькі гадоў{{Sfn|Campbell|1966|pp=730—731}}. Таксама пачалі з'яўляцца антыстратфардыянцы, якія не падтрымлівалі канкрэтную кандыдатуру ў аўтары. Брытанскі адвакат Джордж Грынвуд у сваёй працы 1908 года «''Яшчэ раз да шэкспіраўскай праблемы''» ({{lang-en|«The Shakespeare Problem Restated»}}) імкнуўся дыскрэдытаваць Шэкспіра як аўтара канона, але не падтрымаў нікога з альтэрнатыўных аўтараў, натхняючы пошук новых кандыдатаў{{Sfn|Greenwood|1908}}{{Sfn|Wadsworth|1958|pp=99—100}}. У 1913 годзе Джон М. Робертсан апублікаваў працу «''Бэканіянская ерась: абвяржэнне''» ({{lang-en|«The Baconian Heresy: A Confutation»}}), у якой выклаў абвяржэнне таго, што аўтар работ быў экспертам у юрыдычных пытаннях, паказаўшы, што ўся лізавецінская і якабіянская літаратура прасякнута духам закона{{Sfn|Robertson|1913}}{{Sfn|Vickers|2005}}. У 1916 годзе, да 300-годдзя смерці Шэкспіра, Генры Уотэрсан, які доўгі час быў рэдактарам «''The Courier-Journal''», напісаў для перадавіцы артыкул, які падтрымліваў марлавіянскую тэорыю, і, як Зіглер, стварыў выдуманую гісторыю пра тое, як гэта магло адбыцца{{Sfn|Wall|1956|pp=293—294}}. Пасля Першай сусветнай вайны прафесар Абель Лефран, спецыяліст па французскай і англійскай літаратуры, прывёў довады на карысць Уільяма Стэнлі, 6-га графа Дэрбі; паводле яго слоў, з п'ес і вершаў можна было вылучыць аўтабіяграфічную інфармацыю, на якой засноўваўся аўтар{{Sfn|Wadsworth|1958|pp=101—102}}.

[[Файл:Shakespeare Identified cover.JPG|thumb|upright|150px|Кніга Дж. Томаса Луні «''Шэкспір ​​апазнаны''» (1920) зрабіла Эдварда дэ Вера, 17-га графа Оксфарда, галоўным кандыдатам у аўтары канона.]]

Са з'яўленнем кнігі Дж. Томаса Луні «''Шэкспір ​​апазнаны''» ({{lang-en|«Shakespeare Identified»}}) (1920){{Sfn|Looney|1920}} Эдвард дэ Вер, 17-ы граф Оксфард, хутка стаў самым папулярным з альтэрнатыўных аўтараў{{Sfn|May|2004|p=222}}. Праз два гады Луні і Грынвуд заснавалі шэкспіраўскае брацтва, міжнародную арганізацыю па садзейнічанні дыскусіям і дэбатам аб аўтарскім пытанні, якая ў далейшым зрабіла сваёй місіяй прапаганду аксфардыянскай тэорыі{{Sfn|Shapiro|2010|p=218}}. У 1923 годзе Арчы Уэбстер апублікаваў працу «''Ці быў Марла гэтым чалавекам?''» ({{lang-en|«Was Marlowe the Man?»}}) у «''The National Review''», у якой, як Зіглер, Мендэнхол і Уотэрсан, выказаў дапушчэнне, што Марла напісаў творы Шэкспіра, і сцвярджаў, у прыватнасці, што ў санетах змяшчаецца аўтабіяграфічная інфармацыя аб тым, што ён выжыў{{Sfn|Webster|1923|pp=81—86}}{{Sfn|Wadsworth|1958|p=155}}. У [[1932]] годзе Элардайс Нікол абвясціў аб адкрыцці рукапісу, які ўсталёўваў, што першым прыхільнікам аўтарства Бэкана быў Джэймс Уілмат{{Sfn|Nicoll|1932|p=128}}, але нядаўнія даследаванні вызначылі, што рукапіс — падробка, імаверна, створаная з мэтай адрадзіць бэканіянскую тэорыю, якую засланілі аксфардыянцы{{Sfn|Shapiro|2010|pp=11—14, 319—320}}.

Яшчэ адна версія аўтарства з'явілася ў 1943 годзе, калі Олдэн Брукс у сваёй «''Will Shakspere and the Dyer’s hand''» прапанаваў у аўтары Эдварда Даера{{Sfn|Brooks|1943}}. За 6 гадоў да таго Брукс выказаў меркаванне, што Шэкспір ​​не быў драматургам і яго роля заключалася ў публікацыі п'ес сваіх кіраўнікоў, рэальных аўтараў, ад свайго імя. Гэты пункт гледжання на Шэкспіра як на камерцыйнага пасрэдніка быў пазней пераняты аксфардыянцамі{{Sfn|Wadsworth|1958|pp=135, 139—142}}. Пасля Другой сусветнай вайны папулярнасць аксфардыянства і антыстратфардыянства паменшылася{{Sfn|Shapiro|2010|pp=228—229}}. Шырокія архіўныя даследаванні не пацвердзілі, што рэальны аўтар — Оксфард або хто-небудзь яшчэ, і выдаўцы страцілі цікавасць да кніг, якія прапануюць тыя ж тэорыі на меркаваных ускосных доказах. Для пераадолення доказнага разрыву і аксфардыянцы, і бэканіянцы сцвярджалі, што ў шэкспіраўскім каноне рэальным аўтарам былі пакінутыя скрытыя падказкі і намёкі для нашчадкаў{{Sfn|Shapiro|2010|pp=220—221}}.

Каб аднавіць цікавасць да Оксфарда, Дораці і Чарльтан Огберны апублікавалі ў 1952 годзе 1300-старонкавую кнігу «''Гэтая зорка Англіі''» ({{lang-en|«This Star of England»}}){{Sfn|Ogburn|Ogburn|1952}}, якая лічыцца класічным аксфардыянскім тэкстам{{Sfn|Wadsworth|1958|p=127}}. Яны выказалі дапушчэнне, што «''юны сябар''» з санетаў Шэкспіра быў Генры Рызлі, 3-ці граф Саўтгемптан, таемнае дзіця ад сувязі паміж Оксфардам і каралевай, і што «''шэкспіраўскія''» п'есы былі напісаныя Оксфардам, каб увекавечыць сваё каханне. Усё гэта стала вядома пад назвай «''Тэорыя прынца Цюдара''», якая сцвярджае, што незаконны нашчадак каралевы і напісанне яго бацькам шэкспіраўскага канону былі зробленыя дзяржаўнай таямніцай. Огберны знайшлі шмат паралелей паміж жыццём Оксфарда і яго працамі, у прыватнасці ў «''Гамлеце''», якога яны назвалі «''прамой біяграфіяй''»{{Sfn|Hackett|2009|p=167}}. За гэтым адбыўся кароткі ўсплёск энтузіязму, і ў [[1957]] годзе ў ЗША было створана шэкспіраўскае аксфардыянскае таварыства{{Sfn|Shapiro|2010|p=228}}.

У [[1955]] годзе [[Брадвейскі тэатр|брадвейскі]] агент Кельвін Хофман адрадзіў марлавіянскую тэорыю ў публікацыі «''Забойства чалавека, які быў „Шэкспірам“''» ({{lang-en|«The Murder of the Man Who Was „Shakespeare“»}}){{Sfn|Schoenbaum|1991|p=445}}. У наступным годзе ён адправіўся ў Англію для пошуку дакументальных сведчанняў пра Марла, якія, як ён думаў, маглі быць пахаваны ў магіле літаратурнага патрона паэта Томаса Уолсінгема{{Sfn|Wadsworth|1958|p=153}}. Нічога не было знойдзена.

Серыя крытычных навуковых кніг і артыкулаў, аднак, стрымала рост антыстратфардыянства, таму што навукоўцы называлі іх метадалогію ненавуковай, а высновы смяхотнымі{{Sfn|Shapiro|2010|p=229}}. Амерыканскія [[Крыптаграфія|крыптографы]] Уільям і Элізабет Фрыдман у [[1955]] годзе выйгралі прэмію Шэкспіраўскай бібліятэкі Фолджэра за даследаванне аргументаў аб тым, што ў працах Шэкспіра схаваныя шыфры. Даследаванне абвергла ўсе дапушчэнні падобнага роду, а яго вынікі былі сабраныя ў апублікаваную ў 1957 годзе кнігу «''Праверка шэкспіраўскіх шыфраў''». Неўзабаве пасля гэтага прадстаўнікамі традыцыйнага пункту гледжання былі выпушчаныя 4 працы па гісторыі антыстратфардыянства: «''Браканьер са Стратфарда''» (1958) Фрэнка Уодсварта, «''Shakespeare and His Betters''» (1958) Рэджынальда Чэрчыля, «''Шэкспіравы прэтэндэнты''» (1962) Гібсана і «''Шэкспір ​​і яго сапернікі: даведачны дапаможнік па аўтарскім пытанні''» (1962) Джорджа Мак-Мічэла і Эдварда Глена. У [[1959]] годзе «''American Bar Association Journal''» апублікаваў серыю артыкулаў і лістоў па аўтарскім пытанні, пазней сабраных у анталогію «''Перакрыжаваны допыт Шэкспіра''» ({{lang-en|«Shakespeare Cross-Examination»}}) (1961). У 1968 годзе ў інфармацыйным бюлетэні Шэкспіраўскага аксфардыянскага таварыства было сказана, што «''місіянерскі або евангелічны дух нашых членаў, здаецца, у заняпадзе, у стане спакою ці ж адсутнічае''»{{Sfn|Shapiro|2010|pp=228—229}}. У 1974 годзе ў таварыстве было ўсяго 80 чалавек{{Sfn|Shapiro|2010|p=230}}.

=== Аўтарскае пытанне ў масах ===
Незалежны пісьменнік Чарльтан Огберн-малодшы, у 1976 годзе абраны прэзідэнтам Шэкспіраўскага аксфардыянскага таварыства, неадкладна пачаў кампанію па абыходзе акадэмічных поглядаў; ён верыў, што гэта «''аўтарытэт, які замацаваўся''», мэтай якога было «''ставіць па-за законам і замоўчваць іншадумства ў нібыта свабодным грамадстве''». Ён прапанаваў змагацца за публічнае прызнанне, малюючы Оксфарда кандыдатам у аўтары, роўным Шэкспіру{{Sfn|Shapiro|2010|pp=230—233}}. У 1984 годзе Огберн апублікаваў 900-старонкавую працу «''Загадкавы Уільям Шэкспір: міф і рэальнасць''» ({{lang-en|«The Mysterious William Shakespeare: the Myth and the Reality»}}), якой надаў рэпутацыю вяшчальніка справядлівасці ў атмасферы змовы, пануючай у краіне пасля [[Уотэргейцкі скандал|Уотэргейта]]; ён выкарыстаў СМІ, каб звярнуцца да мас у абыход навукоўцаў{{Sfn|Shapiro|2010|pp=232—233}}. Огберн спрабаваў узвесці Оксфарда на месца самага папулярнага кандыдата. Ён таксама хутка прыступіў да адраджэння аксфардыянскага руху, пачаўшы палітыку прасоўвання ідэй у публіку праз судовыя працэсы, дэбаты ў медыя, на тэлебачанні, а пазней і праз [[інтэрнэт]], у прыватнасці, у [[Вікіпедыя|Вікіпедыі]]{{Sfn|Bethell|1991|p=47}}{{Sfn|Gibson|2005|pp=48, 72, 124}}{{Sfn|Kathman|2003|p=620}}{{Sfn|Schoenbaum|1991|pp=430—440}}{{Sfn|Shapiro|2010|pp=229—249}}.

[[Файл:Minerva Britanna Peacham device.JPG|thumb|left|220px|Вынаходніцтва Генры Пічэма з «''Minerva Britanna''» (1612) было выкарыстана бэканіянцамі і аксфардыянцамі як кадзіраваны доказ схаванага аўтара шэкспіраўскага канона{{Sfn|Ross}}.]]

Огберн лічыў, што зможа лепш аспрэчыць навукоўцаў, калі звернецца да закона, і [[25 верасня]] [[1987]] года тры [[Суддзя|суддзі]] [[Вярхоўны суд ЗША|Вярхоўнага суда ЗША]] правялі аднадзённы працэс у аб'яднанай метадысцкай царкве, праслухаўшы справу Оксфарда. У працэсе не былі задзейнічаны літаратурныя эксперты, але цяжар доказу ляжаў на аксфардыянцах. Суддзі вырашылі, што справа заснавана на тэорыі змовы і што довады, на якіх яна заснавана, непераканаўчыя{{Sfn|Shapiro|2010|pp=242—243}}. Хоць Огберн назваў вердыкт «''відавочнай паразай''», аксфардыянец Джозеф Собран лічыў, што працэс выключыў з грамадскай свядомасці ўсіх іншых кандыдатаў на аўтарства і даказаў легітымнасць Оксфарда{{Sfn|Shapiro|2010|pp=234—236}}. У наступным годзе ў Вялікабрытаніі было арганізавана паўторнае судовае разбіральніцтва. Слуханне пад старшынствам лордаў-суддзяў прайшло ў Інер-Тэмпле ў Лондане [[26 лістапада]] [[1988]] года. У гэтым выпадку сваё слова сказалі шэкспіраведы, і ў выніку быў пацверджаны вердыкт амерыканскага суда{{Sfn|Shapiro|2010|pp=236—237}}.

Часткова з-за нарастаючай прыкметнасці аўтарскага пытання павялічылася асвятленне палемікі ў СМІ, якая асабліва факусавалася на аксфардыянскай тэорыі. У [[1989]] годзе эпізод тэлевізійнага шоу «''Frontline''» ад «''{{нп3|Public Broadcasting Service|Public Broadcasting Service|ru|Public Broadcasting Service}}''» пад назвай «''Шэкспіраўская містэрыя''» аб тэорыі, што Оксфард — гэта Шэкспір, паглядзелі 3,5 мільёны гледачоў толькі ў ЗША{{Sfn|Shapiro|2010|p=238}}. За гэтым у [[1992]] годзе адбылася тэлеканферэнцыя ад «''Frontline''» «''Выкрыты Шэкспір: абнаўленне''» ({{lang-en|«Uncovering Shakespeare: an Update»}}), вядучым якой выступіў {{нп3|Уільям Баклі|Уільям Баклі|en|William F. Buckley, Jr.}}{{Sfn|Shapiro|2010|p=238}}. У 1991 годзе часопіс «''The Atlantic Monthly''» апублікаваў дыскусію паміж Томам Бетэлам, які прадстаўляў бок Оксфарда{{Sfn|Bethell|1991}}, і Ірвінам Лі Матусам, які абараняў Шэкспіра{{Sfn|Matus|1991}}. Падобная спрэчка ў друку прайшла ў 1999 годзе ў «''Harper's Magazine''» пад агульнай назвай «''Прывід Шэкспіра''» ({{lang-en|«The Ghost of Shakespeare»}}). У 1990-х гадах аксфардыянцы і іншыя нестратфардыянцы павярнуліся да інтэрнэту, каб распаўсюдзіць свае тэорыі, уключаючы стварэнне некалькіх артыкулаў у Вікіпедыі{{Sfn|Shapiro|2010|pp=246—248}}.

[[14 красавіка]] 2007 года «''Кааліцыя па аўтарскім пытанні Шэкспіра''» выпусціла інтэрнэт-петыцыю пад назвай «''Дэкларацыя разумнага сумнення адносна асобы Уільяма Шэкспіра''», якая супала з абвяшчэннем універсітэта Брунеля аб аднагадовай праграме фінансавання вывучэння шэкспіраўскага пытання. Кааліцыя мела намер заручыцца шырокай грамадскай падтрымкай так, каб да 2016 года, 400-й гадавіны смерці Шэкспіра, акадэмічная навуковая супольнасць шэкспіраведаў была вымушана прызнаць, што існуюць абгрунтаваныя сумненні ў аўтарстве Шэкспіра{{Sfn|Shapiro|2010|pp=248—249}}{{Sfn|Hackett|2009|pp=171—172}}. Да канца 2007 года было сабрана больш за 1200 подпісаў, а да чэрвеня 2013 года лік подпісаў дайшоў да 2611, уключаючы 448 ад людзей, якія апісалі сябе як акадэмічныя даследчыкі. [[22 красавіка]] 2007 года «[[The New York Times]]» апублікавала агляд аўтарскага пытання ад 265 амерыканскіх шэкспіраведаў. На пытанне аб тым, ці ёсць важкія падставы сумнявацца ў аўтарстве Шэкспіра, 6 працэнтаў адказалі «''так''» і 11 працэнтаў — «''магчыма''». На пытанне датычна іх думкі аб тэме 61 працэнт выбралі варыянт «''Тэорыя без пераканаўчых доказаў''», а 32 працэнты выбралі «''Пустая трата часу і адцягненне аўдыторыі''»{{Sfn|Niederkorn|2007}}.

У 2010 годзе Джэймс Шапіра разгледзеў аўтарскае пытанне ў «''Contested Will: Who Wrote Shakespeare?''» (''літар.'' «''Аспрэчанае завяшчанне: хто напісаў Шэкспіра?''»; гульня слоў) — гэта быў першы раз, калі прызнаны шэкспіравед звярнуўся да гэтай тэмы ў сваёй кнізе. Падышоўшы да пытання сацыялагічна, Шапіра выявіў, што яго вытокі заснаваныя на ходзе думкі прадстаўнікоў традыцыйнай тэорыі, якія прасочваюцца аж да Эдмонда Малоўна, і раскрытыкаваў навуковую супольнасць за ігнараванне тэмы, якая, як ён лічыць, раўнасільна здачы поля антыстратфардыянцам{{Sfn|Shapiro|2010|pp=4, 42}}. Шапіра звязвае адраджэнне аксфардыянскага руху з культурнымі зменамі, якія пачаліся пасля [[Уотэргейцкі скандал|Уотэргейцкага скандалу]], пасля якога грамадскасць стала гатова верыць ва ўрадавыя змовы і ўтойванне інфармацыі{{Sfn|Shapiro|2010|pp=231—232, 239—241}}; Рабэр Соер мяркуе, што павелічэнне прысутнасці ідэй антыстратфардыянцаў у папулярнай культуры можа быць звязана з распаўсюджваннем тэорый змовы пасля [[Тэрарыстычныя акты 11 верасня 2001 года|падзей 11 верасня 2001 года]]{{Sfn|Sawyer|2013|pp=28—29}}.

У верасні [[2011]] года на міжнародным кінафестывалі ў Таронта адбылася прэм'ера мастацкага фільма «''[[Ананім (фільм)|Ананім]]''» (сцэнарый — Джон Арлофф, рэжысёр — [[Роланд Эмерых]]), заснаванага на тэорыі прынца Цюдора — варыянце аксфардыянскай тэорыі. Дэ Вер апісаны як літаратурны вундэркінд, які становіцца палюбоўнікам каралевы Лізаветы; у іх нараджаецца Генры Рызлі, 3-ці граф Саўтгемптана, але затым Оксфард выяўляе, што можа сам быць сынам каралевы ад яе больш ранняга палюбоўніка. П'есы яго прадстаўляюцца на сцэне іншым чалавекам, Уільямам Шэкспірам, які ў фільме прадстаўлены як беспрынцыпны малады акцёр, які прадстаўляе кантраст рэальнаму аўтару. Оксфард, па патрабаванні Лізаветы, застаецца невядомым, каб выратаваць іх сына ад пакарання як здрадніка, удзельніка паўстання лорда Эсэкса супраць каралевы{{Sfn|Syme|2011}}. За два месяцы да выхаду фільма арганізацыя «''Shakespeare Birthplace Trust''» пачала кампанію супраць антыстратфардыянскіх аргументаў, стварыўшы вэб-сайт «''60 Minutes With Shakespeare: Who Was William Shakespeare?''» ({{lang-be|60 хвілін з Шэкспірам: кім быў Уільям Шэкспір?}}), які змяшчае кароткія аўдыёзапісы акцёраў, навукоўцаў і іншых знакамітасцей{{Sfn|Smith|2011}}; пачаліся абвяржэнні з боку прыхільнікаў нетрадыцыйнага пункту гледжання{{Sfn|Edmondson|2013|pp=233, 278}}. Таксама ў знак пратэсту арганізацыя перакрэсліла імя Шэкспіра на дарожных знаках у графстве Уорыкшыр, а помнік драматургу ў Стратфардзе-на-Эйване закрыла палатном&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://kbanda.ru/index.php/literature-and-publishing/435-pochitateli-shekspira-ne-soglasny-s-filmom-anonim.html|title=Почитатели Шекспира не согласны с фильмом «Аноним»|last=Драгане|first=Вероника|date=2011-10-26|accessdate=2014-01-31}}&lt;/ref&gt;.

Пасля гэтага Пол Эдмандсан і Стэнлі Уэлс напісалі кароткую электронную кнігу «''Шэкспір ​​наносіць зваротны ўкус''» ({{lang-en|«Shakespeare Bites Back»}}) (2011){{Sfn|Edmondson|2011}} і выступілі рэдактарамі зборніка артыкулаў ад прызнаных шэкспіраведаў «''Шэкспір ​​без сумненняў''» ({{lang-en|«Shakespeare Beyond Doubt»}}) (2013), у якім Эдмандсан напісаў, што няправільна ігнараваць антыстратфардыянцаў, пакуль колькасць іх прыхільнікаў расце, паколькі акадэмічныя даследчыкі не даводзяць свае аргументы да людзей, і што было вырашана весці кампанію за Шэкспіра{{Sfn|Edmondson|2013|p=229}}.

У 2012 годзе выйшла ў свет кніга-даследаванне Бенджаміна Ёрыка «''Queenspear — герменеўтыка „шэкспіраўскага“ пытання''»&lt;ref&gt;[http://books.google.md/books?id=dO4qsVpT-DUC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru#v=onepage&amp;q&amp;f=false «Queenspear — герменеўтыка „шэкспіраўскага“ пытання»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140226092247/http://books.google.md/books?id=dO4qsVpT-DUC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru#v=onepage&amp;q&amp;f=false |date=26 лютага 2014 }}&lt;/ref&gt;, у якой сцвярджаецца, што п'есы, якія складаюць цяпер шэкспіраўскі канон, былі напісаныя [[Марыя Сцюарт|Марыяй Сцюарт]].

== Альтэрнатыўныя кандыдаты ==
Хоць у той ці іншы час больш за 80 гістарычных асоб прапаноўваліся на ролю сапраўднага аўтара шэкспіраўскага канона{{Sfn|Gross|2010|p=39}}, толькі некаторыя з прэтэндэнтаў атрымалі значную ўвагу{{Sfn|Gibson|2005|p=10}}. У дадатак да асобных кандыдатаў, таксама прыкметны ўзровень цікавасці быў прад'яўлены да «''групавых''» тэорый{{Sfn|Gibson|2005|pp=18—19, 72—76}}.

=== Групавыя тэорыі ===
Розныя групавыя тэорыі шэкспіраўскага пытання былі прапанаваны яшчэ ў сярэдзіне 1800-х гадоў. Першая апублікаваная кніга, прысвечаная менавіта абмеркаванню аўтарства, «''Выкрытая філасофія п’ес Шэкспіра''» Дэліі Бэкан, з’явілася ў [[1857]] годзе; аўтар прапанавала першую «''групавую тэорыю''», прыпісаўшы працы групе аўтараў на чале з [[Фрэнсіс Бэкан|Фрэнсісам Бэканам]], якая ўключала [[Уолтэр Рэйлі|Уолтэра Рэлі]] — асноўнага драматурга, якому дапамагалі іншыя: [[Эдмунд Спенсер]], {{нп3|Томас Сэквіл, 1-ы граф Дорсет|Томас Сэквіл|en|Thomas Sackville, 1st Earl of Dorset}} і Эдуард дэ Вер, 17-ы граф Оксфард{{Sfn|Shapiro|2010|pp=95}}.

Групавая тэорыя таксама апісана ў працы Гілберта Слейтэра «''Сем Шэкспіраў''» ({{lang-en|The Seven Shakespeares}}) (1931), у якой ён прапанаваў тэорыю пра тое, што працы былі напісаны сямю рознымі аўтарамі: [[Фрэнсіс Бэкан|Фрэнсісам Бэканам]], графам Оксфардам, Уолтэрам Рэлі, [[Уільям Стэнлі, 6-ы граф Дэрбі|графам Дэрбі]], [[Крыстафер Марла|Крыстаферам Марла]], Мэры Сідні і {{нп3|Роджэр Мэнэрс, 5-ы граф Ратлэнд|графам Ратлэндам|ru|Роджер Меннерс, 5-й граф Ратленд}}{{Sfn|Hoffman|1960|pp=vii—ix}}. У пачатку 1960-х Эдвард дэ Вер, Фрэнсіс Бэкан, Роджэр Мэнэрс, Уільям Герберт і Мэры Сідні былі абвешчаныя членамі групы, гэтак званай «''The Oxford Syndicate''»{{Sfn|Gibson|2005|pp=72—76}}. Акрамя таго, меркавалася, што такія драматургі, як Марла, {{нп3|Роберт Грын, драматург|Роберт Грын|en|Robert Greene (dramatist)}} і {{нп3|Томас Нэш|Томас Нэш|en|Thomas Nashe}}, таксама былі яе ўдзельнікамі. У некаторых варыянтах падобных тэорый Уільям Шэкспір ​​са Стратфарда таксама ўдзельнічае ў групе як яе менеджар, прадстаўнік і/або твар групы{{Sfn|Gibson|2005|pp=18—19, 25, 27, 90}}.

=== Фрэнсіс Бэкан ===

[[Файл:Francis Bacon, Viscount St Alban from NPG (2).jpg|thumb|left|upright|[[Фрэнсіс Бэкан]] (1561—1626).]]

Асноўным кандыдатам у XIX стагоддзі лічыўся адзін з найвялікшых розумаў якабіянскай Англіі [[Фрэнсіс Бэкан]], палітык, філосаф, пісьменнік і навуковец. Дадзеная тэорыя абапіралася на гістарычныя і літаратурныя домыслы і на меркаваныя крыптаграфічныя адкрыцці{{Sfn|Wadsworth|1958|pp=23—24}}.

Уільям Генры Сміт першым прапанаваў Бэкана на ролю аўтара ў [[1856]] годзе. Ён параўнаў бэканаўскае «''пад паэзіяй мы разумеем… выдуманую гісторыю''» з шэкспіраўскім «''самая праўдзівая паэзія — выдумка''» («''{{нп3|Як вам гэта спадабаецца|Як вам гэта спадабаецца|en|As You Like It}}''» ({{lang-en|As You Like It}}), 3.3.19-20){{Sfn|Shapiro|2010|pp=119—122}}{{Sfn|Halliday|1957|p=175}}. Неўзабаве пасля гэтага Дэлія Бэкан выступіла са сцвярджэннем, што ў п'есах схаваныя палітычныя значэнні і паралелі паміж гэтымі ідэямі і працамі Бэкана. Яна прапанавала яго як лідара групы незадаволеных філосафаў-палітыкаў, якія спрабавалі прасоўваць рэспубліканскія ідэі і супрацьстаяць дэспатызму Цюдор-сцюартаўскай манархіі праз публічную сцэну{{Sfn|Schoenbaum|1991|pp=387, 389}}. Пазней прыхільнікі Бэкана знайшлі падабенства паміж вялікім лікам спецыфічных фраз і афарызмаў з п'ес і тымі, што былі запісаныя Бэканам у яго зборніку «''Promus''». У [[1883]] годзе місіс Пот адрэдагавала «''Promus''» і знайшла 4400 паралелей паміж думкамі і выразамі Шэкспіра і Бэкана{{Sfn|Wadsworth|1958|p=41}}{{Sfn|Gibson|2005|pp=151—171}}{{Sfn|Halliday|1957|p=177}}.

У лісце да Джона Дэвіса Бэкан піша аб «''схаваных паэтах''». Прыхільнікамі бэканіянскай тэорыі гэта ўспрымаецца як адсылка да самога сябе{{Sfn|Gibson|2005|pp=57—63}}{{Sfn|Wadsworth|1958|p=36}}. Бэканіянцы лічаць, што, хоць Бэкан апісаў і сваю навуковую, і сваю маральную філасофію ў «''Аб значэнні і поспеху ведаў, чароўных і чалавечых''» (1605), толькі першая частка яго працы была апублікаваная пад яго імем. Яны кажуць, што маральная філасофія, уключаючы рэвалюцыйную палітыка-філасофскую сістэму праўлення, была складзеная ў шэкспіраўскіх п'есах, бо распаўсюд гэтых ідэй быў небяспечным праз пагрозы з боку манархіі{{Sfn|Halliday|1957|p=174}}.

Бэканіянцы мяркуюць, што вялікая колькасць юрыдычных алюзій у шэкспіраўскім каноне паказвае на тое, што аўтар добра разбіраўся ў законах. Бэкан стаў каралеўскім адвакатам у 1596 годзе і быў прызначаны {{нп3|генеральны атарней Англіі і Уэльса|генеральным атарнеем|en|Attorney General for England and Wales}} у [[1613]] годзе. Бэкану таксама плацілі за напісанне прамоў для шэрагу забаўляльных мерапрыемстваў, хоць невядома, ці пісаў ён п'есы{{Sfn|Halliday|1957|p=176}}.

Паколькі Бэкан быў добра знаёмы з шыфрамі{{Sfn|Bacon|2002|pp=318, 693}}, раннія бэканіянцы меркавалі, што ён пакінуў у шэкспіраўскім каноне свой зашыфраваны подпіс. У канцы XIX і пачатку XX стагоддзя ў працах, якія падтрымліваюць аўтарства Бэкана, многія бэканіянцы сцвярджалі, што раскрылі гэтыя шыфры. У 1881 годзе місіс Эшвуд Уіндл заявіла, што знайшла ў кожнай п'есе старанна распрацаваныя джынглы, якія ідэнтыфікуюць рэальнага аўтара з Бэканам{{Sfn|Wadsworth|1958|pp=42—50}}. Гэта выклікала ўсплёск захаплення шыфрамі, і доказныя крыптаграмы з'яўляліся ў працах Ігнаціуса Данэлі{{Sfn|Wadsworth|1958|pp=53—57}}, Орвіл Райт Оўэна, {{нп3|Элізабет Уэлс Гэлап|Элізабет Уэлс Гэлап|en|Elizabeth Wells Gallup}}{{Sfn|Wadsworth|1958|pp=62—64}} і Ісаака Хала Плата. Плат лічыў, што лацінскае слова ''honorificabilitudinitatibus'' з «''Бясплодных высілкаў кахання''» можна прачытаць як анаграму да «''Hi ludi F. Baconis nati tuiti orbi''» («''Гэтыя п'есы, атожылкі Ф. Бэкана, захоўваюцца для свету''»){{Sfn|Ruthven|2001|p=102}}.

=== Эдуард дэ Вер, 17-ы граф Оксфард ===

[[Файл:Edward-de-Vere-1575.jpg|thumb|left|upright|[[Эдуард дэ Вер, 17-ы граф Оксфард]] (1550—1604).]]

З пачатку 1920-х гадоў лідарам-альтэрнатыўным кандыдатам у аўтары быў [[Эдуард дэ Вер, 17-ы граф Оксфард]] і лорд вялікі камергер Англіі. Оксфард ішоў за бацькам і дзедам у спансаванні акцёрскіх труп, а таксама спрыяў кампаніі музыкантаў{{Sfn|Nelson|2003|pp=13, 248}}. Оксфард быў важным прыдворным паэтам{{Sfn|May|1991|pp=53—54}}, які атрымаў таксама высокую ацэнку як драматург ад Джорджа Путэнхэма і Фрэнсіса Мерэса, якія ўключылі яго ў спіс «''лепшых у камедыі сярод нас''». Ні адна яго тэатральная праца, у адрозненне ад вершаў, не захавалася{{Sfn|Nelson|2003|pp=386—387}}. Оксфард быў вядомы сваім заступніцтвам літаратуры і тэатру. З [[1564]] па [[1599]] год яму было прысвечана каля 33 работ ад такіх аўтараў, як Артур Голдынг, {{нп3|Джон Лілі|Джон Лілі|en|John Lyly}}, Роберт Грын і Энтані Мандэй{{Sfn|May|1980|p=11-18}}. У [[1583]] годзе ён купіў субарэнду Блэкфрыарскага тэатра і перадаў яго паэту-драматургу Лілі, які кіраваў ім на працягу сезона, пад патранажам Оксфарда{{Sfn|Smith|1964|pp=151, 155}}.

Аксфардыянцы вераць, што пэўныя літаратурныя алюзіі паказваюць на тое, што Оксфард быў адным з самых вядомых ананімных пісьменнікаў таго часу&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Austin Al and Judy Woodruff.|загаловак=The Shakespeare Mystery|выданне=Frontline|выдавецтва=PBS|год=1989}}&lt;/ref&gt;. Яны адзначаюць сувязі Оксфарда з лонданскімі тэатрамі і драматургамі часоў Шэкспіра, яго роднасныя сувязі з заступнікамі Першага Фоліа Шэкспіра, яго адносіны з Лізаветай I і заступнікам Шэкспіра {{нп3|Генры Рызлі, 3-ці граф Саўтгемптан|графам Саўгемптанам|en|Henry Wriothesley, 3rd Earl of Southampton}}, яго веды наконт жыцця двара, яго прыватных настаўнікаў, адукацыю і падарожжы па месцах, дзе адбываюцца п'есы Шэкспіра, у Італіі і Францыі{{Sfn|Bethell|1991|pp=46, 47, 50, 53, 56, 58, 75, 78}}. Гіпотэза пра аўтарства Оксфарда таксама грунтуецца на меркаваным падабенстве паміж біяграфіяй Оксфарда і падзеямі шэкспіраўскіх п'ес, санетаў і паэм; меркаваных паралелях ў мове, выразах і думках з лістоў Оксофрда і канона{{Sfn|Shapiro|2010|p=214}}.

Упершыню гэтая гіпотэза была прапанавана англійскім школьным настаўнікам Дж. Томасам Луні ў 1920 годзе; ён знайшоў у працах Шэкспіра — асабліва ў «''Гамлеце''» ({{lang-en|Hamlet}}) — асобасную характарыстыку аўтара як эксцэнтрычнага паэта-арыстакрата, аматара тэатра і спорту, які атрымаў класічную адукацыю, шмат разоў наведваў Італію{{Sfn|Schoenbaum|1991|pp=431—432}}. Ён вылучыў падабенства паміж паэзіяй Оксфарда і Шэкспіра ў матывах і сюжэтах, фразах і рытарычных прыёмах, што прывяло яго да ідэнтыфікацыі Оксфарда з рэальным аўтарам канона{{Sfn|May|2004|p=222}}. Пасля публікацыі ў [[1920]] годзе яго кнігі «''Шэкспір ​​апазнаны''» аксфардыянская версія хутка пераўзышла па папулярнасці гістарычна больш раннюю бэканіянскую{{Sfn|Wadsworth|1958|p=121}}{{Sfn|McMichael|Glenn|1962|p=159}}{{Sfn|Shapiro|2010|p=239}}.

Мяркуецца, што Оксфард выкарыстаў пісьменніцкі псеўданім «''Шэкспір''», паколькі арыстакраты не маглі пісаць п'есы для публічных выстаў{{Sfn|Bethell|1991|p=47}}. Іншая магчымая матывацыя — палітычная, калі Оксфард быў палюбоўнікам каралевы Лізаветы; паводле гэтай тэорыі, Оксфард прысвяціў «''{{нп3|Венера і Адоніс|Венеру і Адоніса|en|Venus and Adonis (Shakespeare poem)}}''» ({{lang-en|Venus and Adonis}}), «''Зганьбаваную Лукрэцыю''» ({{lang-en|The Rape of Lucrece}}) і санеты іх сыну, незаконнаму спадчынніку [[Цюдары|Цюдараў]], [[Генры Рызлі, 3-ці граф Саўтгемптан|Генры Рызлі]], выхаванаму як граф Саўтгемптан{{Sfn|Wadsworth|1958|p=127}}.

Аксфардыянцы кажуць, што прысвячэнне да санетаў, выдадзеных у [[1609]] годзе, азначае, што аўтар памёр да іх публікацыі і што ў [[1604]] (год смерці Оксфарда) рэгулярная публікацыя «''выпраўленых''» і «''дапоўненых''» шэкспіраўскіх п'ес спынілася{{Sfn|Bethell|1991|p=61}}. Такім чынам, яны адносяць многія п'есы да больш ранняга часу, чым у стандартнай храналогіі, і сцвярджаюць, што п'есы, у якіх бачныя сведчанні пераробкі і супрацоўніцтва, былі пакінутыя Оксфардам незавершанымі і скончаны іншымі драматургамі пасля яго смерці{{Sfn|Schoenbaum|1991|pp=433—434}}{{Sfn|Shapiro|2010|p=294 (258)}}.

=== Крыстафер Марла ===

[[Файл:Marlowe-Portrait-1585.jpg|thumb|left|upright|[[Крыстафер Марла]] (1564—1593).]]

Паэт і драматург Крыстафер Марла быў народжаны ў тым жа сацыяльным асяроддзі, што і Шэкспір, — яго бацька быў шаўцом, бацька Шэкспіра быў пальчатнікам. Марла быў старэйшы ўсяго на два месяцы, але правёў шэсць з паловай гадоў у [[Кембрыджскі ўніверсітэт|Кембрыджскім універсітэце]]. Ён пачаў выкарыстанне [[белы верш|белага верша]] ў лізавецінскай драме, і яго працы атрымалі шырокае прызнанне, аказаўшы вялікі ўплыў і на Шэкспіра{{Sfn|Logan|2007|p=8}}. З сямі яго п'ес усе, акрамя адной або дзвюх, былі пастаўлены ўпершыню да 1593 года.

Паводле марлавіянскай тэорыі, задакументаваная смерць Марла [[30 мая]] 1593 года была падробленай. Томас Уолсінгем і іншыя, як мяркуецца, падстроілі фальшывую смерць, галоўнай прычынай чаго было дапамагчы Марла пазбегнуць суда і, хутчэй за ўсё, пакарання за распаўсюд [[атэізм]]у{{Sfn|Schoenbaum|1991|pp=445—446}}. Паводле гэтай тэорыі, Шэкспір ​​быў абраны як знешні прадстаўнік Марла, які працягваў пісаць высокапаспяховыя п'есы{{Sfn|Bate|1998|p=132}}. Гэтыя сцвярджэнні заснаваныя на высновах, атрыманых з абставін яго ўяўнай смерці, стылістычных падабенстваў паміж працамі Марла і Шэкспіра і схаваных сэнсаў, знойдзеных у п'есах і звязаных тэкстах.

Марлавіянцы адзначаюць, што, нягледзячы на ​​аднолькавы ўзрост Марла і Шэкспіра, першая праца, якая прыпісваецца Шэкспіру, — «''Венера і Аданіс''» — выйшла ў продаж, з яго імем у прысвячэнні, праз 13 дзён пасля смерці Марла{{Sfn|Schoenbaum|1987|p=131}}, а зарэгістраваная ў «''канцылярскай кампаніі''» яна была 18 красавіка 1593 года без указання аўтара{{Sfn|Prince|2000|p=xii}}. Таксама быў складзены спіс славесных адпаведнікаў двух канонаў{{Sfn|Schoenbaum|1991|pp=446—447}}.

Марла быў першапачаткова прапанаваны ў аўтары ў 1884 годзе як член групы драматургаў. Упершыню прапанаваны на ролю адзінага аўтара ў 1895 годзе{{Sfn|Schoenbaum|1991|p=446}}. Тэорыя была адроджана ў 1955 годзе Кальвінам Хофманам і цяпер з'яўляецца бліжэйшым канкурэнтам аксфардыянцаў{{Sfn|Shapiro|2010|p=247}}.

=== Уільям Стэнлі, 6-ы граф Дэрбі ===

[[Файл:6thEarlOfDerby.jpg|thumb|right|upright|[[Уільям Стэнлі, 6-ы граф Дэрбі]] (1561—1642).]]

Уільям Стэнлі, 6-ы граф Дэрбі, быў упершыню прапанаваны на ролю аўтара ў [[1891]] годзе Джэймсам Грынстрытам; пазней версія была падтрымана Абелем Лефранкам і іншымі{{Sfn|Wadsworth|1958|p=101}}. Грынстрыт выявіў, што іезуіцкі шпіён Джордж Фенер у [[1599]] годзе праінфармаваў, што Дэрбі «''займаецца складаннем камедый для публічных акцёраў''»{{Sfn|Gibson|2005|pp=91—92}}{{Sfn|Shapiro|2010|p=215 (189)}}. У тым жа годзе Дэрбі быў пазначаны як спонсар адной з дзвюх дзіцячых тэатральных кампаній Лондана «''Дзеці Паўла''»; у яго таксама была ўласная кампанія, «''Слугі Дэрбі''», якая некалькі разоў у 1600 і 1601 гадах выступала пры двары{{Sfn|Schoone-Jongen|2008|pp=106, 164}}. Дэрбі быў старэйшы за Шэкспіра на тры гады і памёр у [[1642]] годзе, так што яго даўжыня жыцця сыходзіцца з кансэнсуснымі датыроўкамі работ. Яго ініцыялы ''WS'', і вядома, што ён падпісваўся «''Will''»{{Sfn|Shapiro|2010|p=215}}.

У [[1582]] годзе Дэрбі падарожнічаў па кантынентальнай Еўропе, наведаўшы Францыю і, магчыма, [[Каралеўства Навара|Навару]]. У Навары адбываецца дзеянне «''Бясплодных высілкаў кахання''», і п'еса можа быць заснавана на падзеях, якія адбыліся паміж 1578 і 1584 гадамі{{Sfn|Lefranc|1918–19|pp=2, 87—199}}{{Sfn|Wilson|1969|p=128}}{{Sfn|Londré|1997|p=327}}. Дэрбі быў жанаты з Лізаветай дэ Вер, чыім дзедам па маці быў Уільям Сесіл{{Sfn|McCrea|2005|p=145}}, якога некаторыя крытыкі лічаць правобразам Палонія з «''Гамлета''».

Дэрбі меў зносіны з {{нп3|Уільям Герберт, 3-і граф Пембрук|Уільямам Гербертам, 3-м графам Пембрукам|en|William Herbert, 3rd Earl of Pembroke}}, і яго братам Філіпам Гербертам, графам Мантгомеры, пазней 4-м графам Пембрукам; ім двум прысвечана Першае Фоліа Шэкспіра{{Sfn|Gibson|2005|p=274}}. Калі Дэрбі каля 1628—1629 гадоў перадаў маёнтак свайму сыну Джэймсу, ён назваў Пембрука і Мантгомеры апекунамі. Старэйшы брат Дэрбі, Фердынанда Стэнлі, 5-ы граф Дэрбі, сфармаваў групу акцёраў «''Слугі лорда Странга''», некаторыя чальцы якой пазней далучыліся да «''Слуг караля''», самай вядомай кампаніі Шэкспіра{{Sfn|McCrea|2005|p=144}}.

=== Роджэр Мэнэрс, 5-ы граф Ратлэнд ===

[[File:Manners.jpg|left|thumb|322x322px|[[Роджэр Мэнэрс, 5-ы граф Ратлэнд]] (1576—1612)]]

Роджэр Мэнэрс, 5-ы граф Ратлэнд быў прапанаваны на ролю кандыдата ў [[1907]] годзе Карлам Бляйбтроем{{Sfn|Wadsworth|1958|pp=106—110}}, але, перажыўшы кароткачасовы росквіт, гэтая тэорыя была засунута на другі план аксфардыянствам{{Sfn|Campbell|1966|pp=730—731}}. У Расіі гэтая версія асаблівую папулярнасць набыла пасля выхаду кнігі Іллі Гілілава «''Гульня аб Уільяме Шэкспіры, або Таямніца Вялікага Фенікса''». У некалькіх працах Ратлэнд прапаноўваўся як удзельнік групы аўтараў, а паводле версіі Гілілава і яго паслядоўнікаў, ён пісаў п'есы сумесна з жонкай Лізаветай Сідні, дачкой вялікага англійскага паэта і нацыянальнага героя Філіпа Сідні.

Сярод сваякоў графа Ратлэнд была Мэры Сідні — сястра Філіпа Сідні, знакамітая графіня Пембрук, заступніца паэтаў лізавецінскай Англіі, адна з першых англійскіх паэтак і перакладчыц, і яе сыны — аматары мастацтва і мецэнаты Уільям Герберт, 3-ці граф Пембрук (які ўтрымліваў трупу «''Слугі графа Пембрука''»), і яго брат Філіп Герберт, граф Мантгомеры. Абодвум братам было прысвечана першае поўнае выданне п'ес Шэкспіра. Паэтычны салон графіні Ратлэнд у замку {{нп3|Бівер-Касл|Бельвуар|en|Belvoir Castle}} наведвалі найбуйнейшыя англійскія паэты першай паловы 17-га стагоддзя — [[Джон Дон]], [[Бен Джонсан]], Майкл Дрэйтан, Фрэнсіс Бамонт, Джон Флетчэр.

Роджэр Мэнэрс быў выключна адукаваным чалавекам — валодаў некалькімі мовамі, атрымаў ступені Магістра Мастацтваў Кембрыджа і Оксфарда, а таксама вучыўся ў юрыдычнай акадэміі Грэйс Ін, якая славілася сваімі тэатральнымі святамі. Яго прадзед Томас Мэнэрс (1-ы граф Ратлэнд), дзед Генры Мэнэрс (2-і граф Ратлэнд), дзядзька Эдвард Мэнэрс (3-і граф Ратлэнд) і бацька Джон Мэнэрс (4-ы граф Ратлэнд) сабралі ў фамільным замку Бельвуар велізарную бібліятэку з лацінскіх, грэчаскіх, французскіх і нават яўрэйскіх кніг, слоўнікаў, даведнікаў, гістарычных хронік і п'ес. Роджэр Мэнэрс падарожнічаў па Еўропе — быў у Германіі, Францыі, Швейцарыі, падарожнічаў па Італіі, бываў у Венецыі, Фларэнцыі, Мілане, Вероне, вучыўся ў Падуанскім універсітэце. Апісанні гэтых гарадоў ёсць у творах Шэкспіра. Роджэр Мэнэрс удзельнічаў у ваенных дзеяннях у Ірландыі ў якасці пяхотнага палкоўніка, разам з паэтам [[Джон Дон|Джонам Донам]] ён быў на караблі флоту [[Уолтэр Рэлі|Уолтэра Рэлі]], які накіроўваўся да [[Азорскія астравы|Азорскіх астравоў]], але бура перашкодзіла гэтай экспедыцыі. У творах Шэкспіра ёсць апісанне ваенных дзеянняў, якое патрабуе грунтоўных ведаў у ваеннай справе таго часу. У п'есе «''Бура''» ({{lang-en|The Tempest}}) дадзена апісанне карабля, які патрапіў у моцны шторм, і апісанне дзеянняў экіпажа.

Адным з галоўных довадаў ратлэндыянцаў з'яўляецца тое, што Роджэр Мэнэрс у 1603 годзе быў адпраўлены каралём [[Якаў I (кароль Англіі)|Якавам I]] з кароткачасовым пасольствам у [[Данія|Данію]], дзе ў [[Хельсінгёр|замку Эльсінор]] сустрэўся са сваімі аднакурснікамі па [[Падуанскі ўніверсітэт|Падуанскім універсітэце]] Разенкранцам і Гільдэнстэрнам. Пасля гэтага візіту Роджэра Мэнэрса ў Данію з'явілася новая рэдакцыя «''Гамлета''», у якой з'явіліся падрабязныя апісанні дацкага двара і замка Эльсінор. У прыватнасці, апісанне дывана з партрэтамі дацкіх каралёў, які захаваўся да нашых дзён. Яшчэ адзін довад ратлэндыянцаў — пасля 1612 года, года смерці Роджэра Мэнэрса, не з'явілася ні адной новай п'есы Шэкспіра. У кнізе выдаткаў замка Бельвуар запісана, што праз некаторы час пасля смерці Ратлэнда Уільяму Шэкспіру і яго калегу акцёру Рычарду Бербеджу малодшы брат Роджэра Мэнэрса Фрэнсіс Мэнэрс загадаў выплаціць па 44 шылінгі золатам, што ратлэндыянцы тлумачаць як плату за ўтойванне на працягу доўгіх гадоў імя сапраўднага аўтара шэкспіраўскіх п'ес і за маўчанне ў будучыні&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Липиков, Александр|загаловак=Игра великого ума|спасылка=http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/589/|выданне=«Вокруг Света»|год=2003|нумар=10}}&lt;/ref&gt;. Яны таксама адзначаюць, што пасля гэтага «Шакспер» (як называюць ураджэнца Стратфарда ратлэндыянцы) згарнуў усе свае справы ў Лондане і пераехаў у Стратфард. Праз 4 гады ён памёр, і ў яго завяшчанні не згадвалася ні адной кнігі, не кажучы ўжо пра рукапісы.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
{{Refbegin|2}}
* {{кніга|аўтар=Гилилов, Илья Менделевич|загаловак=Игра об Уильяме Шекспире, или Тайна великого феникса|спасылка=http://lib.ru/SHAKESPEARE/a_gililov.txt|месца=М.|выдавецтва=Артист. Режиссер. Театр|год=1997|ref=Гилилов}}
* {{артыкул|аўтар=Домбровский Ю.|загаловак=РатлендБэконСоутгемптонШекспир|выданне=Памятники культуры. Новые открытия.|тып=Ежегодник|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1976|старонкі=314|ref=Домбровский}}
* {{артыкул|аўтар=Злобина А.|загаловак=Закон правды|спасылка=http://magazines.russ.ru/novyi_mi/1998/10/zlobina.html|выданне=Новый мир|год=1998|нумар=10|ref=Злобина}}
* {{кніга|аўтар=Кружков, Григорий Михайлович.|частка=Шекспир без покрывала, или шахматы, плавно переходящие в шашки|загаловак=Ностальгия обелисков|месца=М.|выдавецтва=Новое литературное обозрение|год=2001|старонкі=579-592|isbn=5-86793-135-8|ref=Кружков}}
* {{кніга|аўтар=Степанов С.|загаловак=Шекспировы сонеты, или игра в игре|выдавецтва=Амфора|год=2003|серыя=БОС|старонак=550|isbn=5-94278-486-8|ref=Степанов}}
* {{кніга|аўтар=Bacon Francis.|загаловак=Francis Bacon: The Major Works|спасылка=http://books.google.com/books?id=QJ6vZ6CSXvUC|адказны=Vickers, Brian|выдавецтва=Oxford University Press|год=2002|серыя=Oxford World's Classics|isbn=978-0-19-284081-3|ref=Bacon}}
* {{кніга|аўтар=Baldick C.|загаловак=The Oxford Dictionary of Literary Terms|спасылка=http://books.google.com/books?id=mp0s9GgrafUC|выдавецтва=Oxford University Press|год=2008|isbn=978-0-19-920827-2|ref=Baldick}}
* {{кніга|аўтар=Baldwin T. W.|загаловак=William Shakespere's Small Latine &amp; Lesse Greeke|спасылка=http://durer.press.illinois.edu/baldwin/|месца=Urbana|выдавецтва=University of Illinois Press|год=1944|ref=Baldwin|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120303012918/http://durer.press.illinois.edu/baldwin/|archivedate=3 сакавіка 2012}}
* {{Cite journal |title = Identifying Shakespeare: Science in the Shape of Infra-red Photography and the X rays Brings to Light at Last the Real Man Beneath the Surface of a Series of Paintings of the Bard
  |url = https://archive.org/details/sim_scientific-american_1940-01_162_1/page/n7
  |last = Barrell
  |first = Charles Wisner
  |journal = Scientific American
  |publisher = University of Chicago Press
  |volume = 162
  |issue = 1
  |date = January 1940
  |pages = 4–8, 43–45
}}
* {{кніга|аўтар=Bate J.|загаловак=The Genius of Shakespeare|спасылка=http://books.google.com/books?id=hh5pV-G-XtoC|выдавецтва=Oxford University Press|год=1998|isbn=978-0-19-512823-9|ref=Bate}}
* {{кніга|аўтар=Bate J.|частка=Scenes from the Birth of a Myth|загаловак=Shakespeare's Face: Unraveling the Legend and History of Shakespeare's Mysterious Portrait|спасылка=http://books.google.com/books?id=Ck4HsjjC0SgC&amp;pg=PA103|адказны=Nolen, Stephanie|выдавецтва=Free Press|год=2002|pages=103-25|isbn=978-0-7432-4932-4|ref=Bate}}
* {{кніга|аўтар=Bate W. J.|загаловак=John Keats|выдавецтва=Belknap Press of Harvard University Press|год=1963|ref=Bate}}
* {{артыкул|аўтар=Bethell T.|загаловак=The Case for Oxford (and Reply)|спасылка=http://www.theatlantic.com/past/docs/unbound/flashbks/shakes/beth.htm|мова=en|выданне=Atlantic Monthly|год=1991|выпуск=4|старонкі=45—61; 74—8|isbn=1072-7825|ref=Bethell}}
* {{кніга|аўтар=Bevington D. M.|загаловак=Shakespeare: The Seven Ages of Human Experience|выдавецтва=Wiley-Blackwell|год=2005|isbn=978-1-4051-2753-0|ref=Bevington}}
* {{кніга|аўтар=Brooks A.|загаловак=Will Shakespere and the Dyer's Hand|выдавецтва=Charles Scribner's Sons|год=1943|ref=Brooks}}
* {{кніга|загаловак=A Shakespeare Encyclopedia|адказны=Campbell, Oscar James|месца=London|выдавецтва=Methuen Publishing|год=1966|ref=Campbell}}
* {{кніга|аўтар=Chambers E. K.|загаловак=William Shakespeare: A Study of Facts and Problems|выдавецтва=Clarendon Press|год=1930|том=II|isbn=978-0-19-811774-2|ref=Chambers}}
* {{артыкул|аўтар=Chandler D.|загаловак=Marlowe: A Hoax by William Taylor|выданне=Notes and Queries|выдавецтва=Oxford University Press|год=1994|том=41|выпуск=2|ref=Chandler}}
* {{кніга|аўтар=Churchill R. Ch.|загаловак=Shakespeare and His Betters: A History and a Criticism of the Attempts Which Have Been Made to Prove That Shakespeare's Works Were Written by Others|месца=London|выдавецтва=Max Reinhardt|год=1958|ref=Churchill}}
* {{кніга|аўтар=Cressy D.|загаловак=Education in Tudor and Stuart England|выдавецтва=St. Martin's Press|год=1975|серыя=Documents of modern history|isbn=978-0-7131-5817-5|ref=Cressy}}
* {{артыкул|аўтар=Crinkley R.|загаловак=New Perspectives on the Authorship Question|выданне=Shakespeare Quarterly|выдавецтва=Folger Shakespeare Library|год=1985|выпуск=4|старонкі=515-22|isbn=1538-3555|doi=10.2307/2870328|ref=Crinkley| issn=0037-3222 }}
* {{артыкул|аўтар=Dawson G. E.|загаловак=Review: ''This Star of England''. by Dorothy Ogburn; Charlton Ogburn|выданне=Shakespeare Quarterly|выдавецтва=Folger Shakespeare Library|год=1953|том=4|нумар=2|старонкі=165—70|issn=1538-3555|doi=10.2307/2866177|ref=Dawson}}
* {{Cite book
  |chapter = Authorship Controversy
  |title = Oxford Companion to Shakespeare
  |url = https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_p1d4
  |series = Oxford Companions to Literature
  |last = Dobson
  |first = Michael
  |editor1-last = Dobson
  |editor1-first = Michael
  |editor2-last = Wells
  |editor2-first = Stanley
  |publisher = Oxford University Press
  |year = 2001
  |pages = [https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_p1d4/page/30 30]–31
  |isbn = 978-0-19-811735-3
}}
* {{кніга|аўтар=Eaglestone R.|загаловак=Doing English|спасылка=http://books.google.com/books?id=83ip5aoiLGsC|месца=London, New York|выдавецтва=Routledge|год=2009|isbn=978-0-415-49673-5|ref=Eaglestone}}
* {{кніга|аўтар=Eccles M.|частка=Sir George Buc, Master of the Revels|загаловак=Thomas Lodge and Other Elizabethans|адказны=Sisson, Charles Jasper|выдавецтва=Harvard University Press|год=1933|pages=409-506|ref=Eccles}}
* {{кніга|аўтар=Edmondson P.; Wells S.|загаловак=Shakespeare Bites Back|спасылка=http://bloggingshakespeare.com/shakespeare-bites-back-free-book|выдавецтва=The Shakespeare Birthplace Trust|год=2011|ref=Edmondson|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141222014628/http://bloggingshakespeare.com/shakespeare-bites-back-free-book|archivedate=22 снежня 2014}}
* {{кніга|аўтар=Edmondson P.|частка='The Shakespeare establishment' and the Shakespeare authorship discussion|загаловак=Shakespeare Beyond Doubt: Evidence, Argument, Controversy|спасылка=http://books.google.com/books?id=DdjhN1wO6tYC|адказны=Wells, Stanley|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2013|старонкі=225—35|isbn=978-1-107-60328-8|ref=Edmondson}}
* {{Cite journal
  |title = Oxford by the Numbers: What Are the Odds That the Earl of Oxford Could Have Written Shakespeare's Poems and Plays?
  |last1 = Elliott
  |first1 = Ward E. Y.
  |last2 = Valenza
  |first2 = Robert J.
  |journal = Tennessee Law Review
  |publisher = Tennessee Law Review Association
  |year = 2004
  |volume = 72
  |issue = 1
  |pages = 323–452
  |url = https://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals/tenn72&amp;id=339&amp;collection=journals&amp;index=
  |access-date = 2 March 2011
  |issn = 0040-3288
  }}
* {{Cite book
  |title = Court and Country Politics in the Plays of Beaumont and Fletcher
  |last = Finkelpearl
  |first = Philip J.
  |publisher = Princeton University Press
  |year = 1990
  |isbn = 978-0-691-06825-1
  |url-access = registration
  |url = https://archive.org/details/courtcountrypoli0000fink
  }}
* {{Cite book
  |title = The Shakespearean Ciphers Examined
  |last1 = Friedman
  |first1 = William F.
  |last2 = Friedman
  |first2 = Elizebeth S.
  |publisher = Cambridge University Press
  |year = 1957
  |isbn = 978-0-521-05040-1
}}
* {{кніга|аўтар=Garber M.|загаловак=Shakespeare's Ghost Writers: Literature as Uncanny Causality|спасылка=http://books.google.com/books?id=9EsYy1TZkUwC|выдавецтва=Routledge|год=1997|isbn=978-0-415-91869-5|ref=Garber}}
* {{кніга|аўтар=Gelderen E. van|загаловак=A History of the English Language|спасылка=http://books.google.com/books?id=ndiYMpZNdMIC|месца=Amsterdam|выдавецтва=John Benjamins|год=2006|isbn=978-90-272-3236-6|ref=Gelderen}}
* {{кніга|аўтар=Gibson H. N.|загаловак=The Shakespeare Claimants|спасылка=http://books.google.com/books?id=W7HEMEsGiVUC|выдавецтва=Routledge|год=2005|серыя=Routledge Library Editions—Shakespeare|isbn=978-0-415-35290-1|ref=Gibson}}
* {{кніга|аўтар=Greenwood G.|загаловак=The Shakespeare Problem Restated|спасылка=http://www.archive.org/details/shakespeareprobl00greeuoft|месца=London|выдавецтва=John Lane|год=1908|ref=Greenwood}}
* {{артыкул|аўтар=Gross J.|загаловак=Denying Shakespeare|спасылка=http://www.commentarymagazine.com/article/denying-shakespeare/|выданне=Commentary|выдавецтва=Commentary|год=2010|том=129|выпуск=3|старонкі=38—44|issn=0010-2601|ref=Gross}}
* {{кніга|аўтар=Hackett H.|загаловак=Shakespeare and Elizabeth: The Meeting of Two Myths|спасылка=http://books.google.com/books?id=NC3jdR7R4JoC|месца=Princeton and Oxford|выдавецтва=Princeton University Press|год=2009|isbn=978-0-691-12806-1|ref=Hackett}}
* {{кніга|аўтар=Halliday F. E.|загаловак=The Cult of Shakespeare|выдавецтва=Duckworth|год=1957|ref=Halliday}}
* {{кніга|аўтар=Halliday F. E.|загаловак=The Life of Shakespeare|выдавецтва=Penguin Books|год=1962|ref=Halliday}}
* {{кніга|аўтар=Hoffman C.|загаловак=The Murder of the Man Who Was &quot;Shakespeare&quot;|спасылка=http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/muchado/readings/hoffman.html|выданне=2|месца=New York|выдавецтва=Julian Messner|год=1960|ref=Hoffman}}
* {{кніга|аўтар=Honan P.|загаловак=Shakespeare: A Life|месца=Oxford|выдавецтва=Oxford University Press|год=2000|isbn=978-0-19-282527-8|ref=Honan}}
* {{кніга|аўтар=Johnson S.|частка=Preface|загаловак=Dr. Johnson on Shakespeare|адказны=William Kurtz, Jr.|месца=Harmondsworth|выдавецтва=Penguin Books|год=1969|серыя=Penguin Shakespeare Library|pages=57—143|ref=Johnson}}
* {{кніга|аўтар=Kathman D.|частка=The Question of Authorship|загаловак=Shakespeare: an Oxford Guide|адказны=Wells, Stanley|выдавецтва=Oxford University Press|год=2003|серыя=Oxford Guides|pages=620—632|isbn=978-0-19-924522-2|ref=Kathman}}
* {{Cite web
  |title = The Spelling and Pronunciation of Shakespeare's Name
  |last = Kathman (1)
  |first = David
  |url = http://shakespeareauthorship.com/name1.html
  |work = The Shakespeare Authorship Page
  |publisher = David Kathman and Terry Ross
  |access-date = 17 December 2010
  }}
* {{cite web|url=http://shakespeareauthorship.com/shaxwill.html|title=Shakespeare's Will|last=Kathman|first=David|work=The Shakespeare Authorship Page|publisher=David Kathman and Terry Ross|lang=en|accessdate=2013-12-22|ref=Kathman (2)}}
* {{cite web|url=http://shakespeareauthorship.com/monrefs.html|title=Seventeenth-century References to Shakespeare's Stratford Monument|last=Kathman|first=David|work=The Shakespeare Authorship Page|publisher=David Kathman and Terry Ross|lang=en|accessdate=2013-12-20|ref=Kathman (3)}}
* {{cite web|url=http://shakespeareauthorship.com/whynot.html|title=Why I Am Not an Oxfordian|last=Kathman|first=David|work=The Shakespeare Authorship Page|publisher=David Kathman and Terry Ross|lang=en|accessdate=2013-12-23|ref=Kathman (4)}}
* {{кніга|аўтар=Lang A.|загаловак=Shakespeare, Bacon, and the Great Unknown|спасылка=http://books.google.com/books?id=kbN1fckDJYEC|выданне=First published 1912|выдавецтва=BiblioBazaar|год=2008|isbn=978-0-554-21918-9|ref=Lang}}
* {{кніга|аўтар=Lefranc A.|загаловак=Sous le masque de «William Shakespeare»: William Stanley, Vie comte de Derby|месца=Paris|выдавецтва=Payot &amp; cie|год=1918–19|ref=Lefranc}}
* {{кніга|аўтар=Logan R.|загаловак=Shakespeare's Marlowe: The Influence of Christopher Marlowe on Shakespeare's Artistry|спасылка=http://books.google.com/books?id=pDIa8C7em8UC|месца=Hampshire|выдавецтва=Ashgate Publishing|год=2007|isbn=978-0-7546-5763-7|ref=Logan}}
* {{кніга|загаловак=William Shakespeare: A Documentary Volume|спасылка=http://books.google.com/books?id=K8wUAQAAIAAJ|адказны=Loomis, Catherine|месца=Detroit|выдавецтва=Gale Group|год=2002|volume=263|серыя=Dictionary of Literary Biography|isbn=978-0-7876-6007-9|ref=Loomis}}
* {{кніга|аўтар=Looney J. Th.|загаловак=&quot;Shakespeare&quot; Identified in Edward De Vere, the Seventeenth Earl of Oxford|спасылка=http://books.google.com/books?id=B004AAAAIAAJ|месца=New York|выдавецтва=Frederick A. Stokes|год=1920|ref=Looney}}
* {{кніга|аўтар=Londré F. H.|частка=Elizabethan Views of the 'Other': French, Spanish and Russians in ''Love's Labour's Lost''|загаловак=Love's Labour's Lost: Critical Essays|спасылка=http://books.google.com/books?id=E4vHMEMdbvIC|выдавецтва=Routledge|год=1997|volume=13|серыя=Shakespeare Criticism|pages=325—343|isbn=978-0-8153-0984-0|ref=Londré}}
* {{кніга|загаловак=Attributing Authorship: An Introduction|спасылка=http://books.google.com/books?id=EBAUdyBN_6kC|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2002|isbn=978-0-521-78948-6|ref=Love}}
* {{кніга|аўтар=Martin M. W.|загаловак=Was Shakespeare Shakespeare? A Lawyer Reviews the Evidence|месца=New York|выдавецтва=Cooper Square Press|год=1965|ref=Martin}}
* {{артыкул|аўтар=Matus I. L.|загаловак=The Case for Shakespeare|спасылка=http://www.theatlantic.com/past/docs/unbound/flashbks/shakes/matus.htm|выданне=Atlantic Monthly|год=1991|том=268|выпуск=4|старонкі=64—72|issn=1072-7825|ref=Matus}}
* {{кніга|аўтар=Matus I. L.|загаловак=Shakespeare, IN FACT|выдавецтва=Continuum Publishing|год=1994|isbn=978-0-8264-0624-8|ref=Matus}}
* {{кніга|аўтар=May S. W.|частка=Tudor Aristocrats and the Mythical &quot;Stigma of Print&quot;|загаловак=Renaissance Papers|спасылка=http://shakespeareauthorship.com/stigma.html|адказны=Deneef, Leigh A.; Hester, Thomas M.|выдавецтва=Southeastern Renaissance Conference|год=1980|том=1993|pages=11—18|ref=May}}
* {{кніга|аўтар=May S. W.|загаловак=The Elizabethan Courtier Poets: The Poems and Their Contexts|выдавецтва=University of Missouri Press|год=1991|isbn=978-0-8262-0749-4|ref=May}}
* {{артыкул|аўтар=May S. W.|загаловак=The Seventeenth Earl of Oxford as Poet and Playwright|выданне=Tennessee Law Review|выдавецтва=Tennessee Law Review Association|год=2004|том=72|выпуск=1|старонкі=221—254|issn=0040-3288|ref=May}}
* {{Cite book |chapter =Early Courtier Verse: Oxford, Dyer, and Gascoigne
  |title = Early Modern English Poetry: A Critical Companion
  |url =https://archive.org/details/earlymodernengli0000unse
  |last = May
  |first = Steven W.
  |editor1-last = Cheney
  |editor1-first = Patrick
  |editor2-last = Hadfield
  |editor2-first = Andrew
  |editor3-last =Sullivan, Jr.
  |editor3-first = Garrett A.
  |publisher = Oxford University Press
  |year = 2007
  |pages = [https://archive.org/details/earlymodernengli0000unse/page/60 60]–67
  |isbn = 978-0-19-515387-3
}}
* {{кніга|аўтар=McCrea S.|загаловак=The Case for Shakespeare: The End of the Authorship Question|спасылка=http://books.google.com/books?id=c95vhdF1qiYC|выдавецтва=Greenwood Publishing Group|год=2005|isbn=978-0-275-98527-1|ref=McCrea}}
* {{кніга|аўтар=McMichael G. L.; Glenn E. M.|загаловак=Shakespeare and His Rivals: A Casebook on the Authorship Controversy|выдавецтва=Odyssey Press|год=1962|ref=McMichaelGlenn}}
* {{кніга|аўтар=Montague W. K.|загаловак=The Man of Stratford—The Real Shakespeare|выдавецтва=Vantage Press|год=1963|ref=Montague}}
* {{кніга|аўтар=Morita S.|загаловак=Natsume Sōsek, 3 vols|выдавецтва=Kōdansha Gakujutsu Bunko|год=1980|том=1|ref=Morita}}
* {{артыкул|аўтар=Murphy W. M.|загаловак=Thirty-six Plays in Search of an Author|спасылка=http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shakespeare/reactions/murphyarticle.html|выданне=Union College Symposium|год=1964|том=3|выпуск=3|старонкі=4—11|ref=Murphy}}
* {{Cite journal |title = George Buc, William Shakespeare, and the Folger ''George a Greene''
  |url = https://archive.org/details/sim_shakespeare-quarterly_spring-1998_49_1/page/74
  |last = Nelson
  |first = Alan H.
  |journal = Shakespeare Quarterly
  |publisher = Folger Shakespeare Library
  |volume = 49
  |issue = 1
  |year = 1998
  |pages = 74–83
  |doi = 10.2307/2902208
  |issn = 0037-3222
  |jstor = 2902208
}}
* {{кніга|аўтар=Nelson A. H.|загаловак=Monstrous Adversary: The Life of Edward de Vere, 17th Earl of Oxford|спасылка=http://books.google.com/books?id=WcfiqlOjEKoC|выдавецтва=Liverpool University Press|год=2003|isbn=978-0-85323-678-8|ref=Nelson}}
* {{артыкул|аўтар=Nelson A. H.|загаловак=Stratford Si! Essex No!|выданне=Tennessee Law Review|выдавецтва=Tennessee Law Review Association|год=2004|том=72|выпуск=1|старонкі=149—169|issn=0040-3288|ref=Nelson}}
* {{кніга|аўтар=Nevalainen T.|частка=Early Modern English Lexis and Semantics|загаловак=The Cambridge History of the English Language: 1476—1776|спасылка=http://books.google.com/books?id=CCvMbntWth8C&amp;pg=PA332|адказны=Lass, Roger|выдавецтва=Cambridge University Press|год=1999|volume=3|старонкі=332—458|isbn=978-0-521-26476-1|ref=Nevalainen}}
* {{кніга|аўтар=Nicholl Ch.|загаловак=The Lodger: Shakespeare on Silver Street|выдавецтва=Penguin Books|год=2008|isbn=978-0-14-102374-8|ref=Nicholl}}
* {{артыкул|аўтар=Nicoll A.|загаловак=The First Baconian|выданне=Times Literary Supplement|год=1932|выпуск=1569|старонкі=128|issn=0307-661X|ref=Nicoll}}
* {{артыкул|аўтар=Niederkorn W. S.|загаловак=Jumping O'er Times: The Importance of Lawyers and Judges in the Controversy over the Identity of Shakespeare, as Reflected in the Pages of the ''New York Times''|выданне=Tennessee Law Review|выдавецтва=Tennessee Law Review Association|год=2004|том=72|выпуск=1|старонкі=67—92|issn=0040-3288|ref=Niederkorn}}
* {{cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/04/22/education/edlife/shakespeare.html|title=Shakespeare Reaffirmed|last=Niederkorn|first=William S.|date=2007-04-22|work=The New York Times|lang=en|accessdate=2014-01-25}}
* {{кніга|аўтар=Ogburn Ch.; Ogburn D.|загаловак=This Star of England|спасылка=http://www.sourcetext.com/sourcebook/Star/toc.htm|месца=New York|выдавецтва=Coward-McCann|год=1952|ref=OgburnOgburn|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717083810/http://www.sourcetext.com/sourcebook/Star/toc.htm|archivedate=17 ліпеня 2011}}
* {{Cite journal |title = Irvin Matus's ''Shakespeare, IN FACT''
  |last = Pendleton
  |first = Thomas A.
  |journal = Shakespeare Newsletter
  |publisher = University of Illinois at Chicago
  |volume = 44
  |issue = Summer
  |year = 1994
  |pages = 21, 26–30
  |issn = 0037-3214
}}
* {{кніга|аўтар=Prescott P.|частка=Shakespeare in Popular Culture|загаловак=The New Cambridge Companion to Shakespeare|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2010|pages=269–284|isbn=978-0-521-71393-1|ref=Prescott}}
* {{артыкул|аўтар=Price D.|загаловак=Reconsidering Shakespeare's Monument|выданне=The Review of English Studies|выдавецтва=Oxford University Press|год=1997|том=48|выпуск=190|issn=1471-6968|doi=10.1093/res/XLVIII.190.168|ref=Price}}
* {{кніга|аўтар=Price D.|загаловак=Shakespeare's Unorthodox Biography: New Evidence of an Authorship Problem|выдавецтва=Greenwood Press|год=2001|isbn=978-0-313-31202-1|ref=Price}}
* {{кніга|аўтар=Prince F. T.|загаловак=The Poems|выдавецтва=The Arden Shakespeare|год=2000|isbn=978-1-903436-20-2|ref=Prince}}
* {{кніга|аўтар=Quennell P.|загаловак=Shakespeare: The Poet and His Background|месца=London|выдавецтва=Weidenfeld &amp; Nicolson|год=1963|ref=Quennell}}
* {{Cite book
  |title = The Baconian Heresy: A Confutation
  |last = Robertson
  |first = John M.
  |publisher = H. Jenkins
  |location = London
  |year = 1913
  |url = https://archive.org/details/baconianheresyco0000robe
  |oclc = 2480195
  |access-date = 13 December 2010
  }}
* {{cite web|url=http://shakespeareauthorship.com/peachmb.html|title=Oxfordian Myths: The Oxford Anagram in Minerva Britanna|last=Ross|first=Terry|work=The Shakespeare Authorship Page|publisher=David Kathman and Terry Ross|lang=en|accessdate=2014-01-23|ref=Ross}}
* {{кніга|аўтар=Rowse A. L.|загаловак=William Shakespeare: A Biography|месца=New York|выдавецтва=Harper &amp; Row|год=1963|ref=Rowse}}
* {{кніга|аўтар=Ruthven K. K.|загаловак=Faking Literature|спасылка=http://books.google.com/books?id=70QxwcZTN3kC|месца=Cambridge|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2001|isbn=978-0-521-66965-8|ref=Ruthven}}
* {{Cite journal |title = The Stigma of Print: A Note on the Social Bases of Tudor Poetry
  |url = https://archive.org/details/sim_essays-in-criticism_1951-04_1_2/page/139
  |last = Saunders
  |first = J. W.
  |journal = Essays in Criticism
  |publisher = Oxford University Press
  |volume = 1
  |issue = 2
  |date = April 1951
  |pages = 139–64
  |issn = 1471-6852
  |doi = 10.1093/eic/I.2.139
}}
* {{артыкул|аўтар=Sawyer R.|загаловак=Biographical Aftershocks: Shakespeare and Marlowe in the Wake of 9/11|выданне=Critical Survey|выдавецтва=Berghahn Books|год=2013|том=25|выпуск=1|старонкі=19—32|ref=Sawyer}}
* {{кніга|аўтар=Schoenbaum S.|загаловак=William Shakespeare: Records and Images|месца=Oxford|выдавецтва=Oxford University Press|год=1981|isbn=978-0-19-520234-2|ref=Schoenbaum}}
* {{кніга|аўтар=Schoenbaum S.|загаловак=William Shakespeare: A Compact Documentary Life|выдавецтва=Oxford University Press|год=1987|isbn=978-0-19-505161-2|ref=Schoenbaum}}
* {{кніга|аўтар=Schoenbaum S.|загаловак=Shakespeare's Lives|месца=Oxford|выдавецтва=Oxford University Press|год=1991|isbn=0-19-818618-5|ref=Schoenbaum}}
* {{кніга|аўтар=Schoone-Jongen T. G.|загаловак=Shakespeare's Companies: William Shakespeare's Early Career and the Acting Companies, 1577—1594|спасылка=http://books.google.com.au/books?id=WbhRwG1MR_cC|выдавецтва=Ashgate Publishing|год=2008|серыя=Studies in Performance and Early Modern Drama|isbn=978-0-7546-6434-5|ref=Schoone-Jongen}}
* {{cite web|url=http://www.claremontmckenna.edu/news/pressreleases/article.asp?article_id=1491|title=The Shakespeare Clinic: Students to Report on Latest Findings in Continuing Authorship Question|author=The Shakespeare Clinic|date=2010-04-22|work=Press release|publisher=Claremont McKenna College|lang=en|accessdate=2014-01-02|ref=The Shakespeare Clinic2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100527094025/http://www.claremontmckenna.edu/news/pressreleases/article.asp?article_id=1491|archivedate=27 мая 2010|url-status=dead}}
* {{кніга|аўтар=Shapiro J.|загаловак=Contested Will: Who Wrote Shakespeare?|спасылка=http://books.google.com/books?id=W8KtHtT3jNYC|выдавецтва=UK edition: Faber and Faber|год=2010|ref=Shapiro}}
* {{кніга|частка=Anti-Shakespeare Theories|загаловак=Dictionary of World Literature|спасылка=http://books.google.com/books?id=AlUVAAAAIAAJ&amp;pg=PA37|адказны=Shipley, Joseph T|месца=New York|выдавецтва=Philosophical Library|год=1943|старонкі=37-8|ref=Shipley}}
* {{cite news|url=http://www.thestage.co.uk/news/newsstory.php/33376/shakespeare-birthplace-trust-launches|title=Shakespeare Birthplace Trust launches authorship campaign|last=Smith|first=Alistair|date=2011-09-01|work=The Stage|lang=en|accessdate=2014-01-26}}
* {{Cite journal |title = The Shakespeare Authorship Debate Revisited
  |last = Smith
  |first = Emma
  |journal = Literature Compass
  |publisher = Blackwell Publishing
  |volume = 5
  |issue = April
  |year = 2008
  |pages = 618–32
  |doi = 10.1111/j.1741-4113.2008.00549.x
}}
* {{кніга|аўтар=Smith I.|загаловак=Shakespeare's Blackfriars Playhouse: Its History and Design|выдавецтва=New York University Press|год=1964|isbn=978-0-8147-0391-5|ref=Smith}}
* {{кніга|аўтар=Spielmann M. H.|загаловак=The Title-Page of the First Folio of Shakespeare's Plays|выдавецтва=Oxford University Press|год=1924|ref=Spielmann}}
* {{cite news|url=http://www.dispositio.net/archives/date/2011/09|title=People Being Stupid About Shakesp… or Someone Else|last=Syme|first=Holger|date=2011-09-19|publisher=Dispositio|lang=en|accessdate=2014-01-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140202120746/http://www.dispositio.net/archives/date/2011/09 |archivedate=2 лютага 2014 |url-status=dead}}
* {{кніга|аўтар=Taylor G.|загаловак=Reinventing Shakespeare: A Cultural History, from the Restoration to the Present|спасылка=http://books.google.com/books?id=V08gAQAAIAAJ|месца=New York|выдавецтва=Weidenfeld &amp; Nicholson|год=1989|isbn=978-1-55584-078-5|ref=Taylor}}
* {{кніга|аўтар=Thompson C. R.|загаловак=Schools in Tudor England|месца=Washington, D. C.|выдавецтва=Folger Shakespeare Library|год=1958|ref=Thompson}}
* {{кніга|аўтар=Velz J. W|частка=Shakespeare’s Ovid in the Twentieth Century: a Critical Survey|загаловак=Shakespeare's Ovid: the Metamorphoses in the Plays and Poems|спасылка=http://books.google.com/books?id=k0RtKj1T2lEC&amp;pg=PA181|адказны=Taylor, Albert Booth|выдавецтва=Cambridge University Press|год=2000|pages=181—197|isbn=978-0-521-77192-4|ref=Velz}}
* {{cite news|title=Idle Worship|last=Vickers|first=Brian|date=2005-08-19|work=Times Literary Supplement|pages=6}}
* {{cite news|title=Stratford's Wool Pack Man|last=Vickers|first=Brian|date=2006-06-30|work=Times Literary Supplement|pages=17|lang=en}}
* {{кніга|аўтар=Wadsworth F.|загаловак=The Poacher from Stratford: A Partial Account of the Controversy Over the Authorship of Shakespeare's Plays|спасылка=http://books.google.com/books?id=mSkMAQAAIAAJ|выдавецтва=University of California Press|год=1958|isbn=978-0-520-01311-7|ref=Wadsworth}}
* {{кніга|аўтар=Wall Jo. F.|загаловак=Henry Watterson, Reconstructed Rebel|спасылка=http://www.archive.org/stream/henrywattersonre007688mbp#page/n9/mode/2up|выдавецтва=Oxford University Press|год=1956|ref=Wall}}
* {{артыкул|аўтар=Webster A. W.|загаловак=Was Marlowe the Man?|спасылка=http://www2.prestel.co.uk/rey/webster.htm|выдавецтва=National Review|год=1923|том=LXXXII|старонкі=81—86|ref=Webster|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101002115317/http://www2.prestel.co.uk/rey/webster.htm|archivedate=2 кастрычніка 2010}}
* {{кніга|аўтар=Wells S.|частка=Education|загаловак=Oxford Companion to Shakespeare|адказны=Dobson, Michael|выдавецтва=Oxford University Press|год=2001|серыя=Oxford Companions to Literature|pages=122—124|isbn=978-0-19-811735-3|ref=Wells}}
* {{кніга|аўтар=Wells S.|загаловак=Shakespeare: For All Time|спасылка=http://books.google.com/books?id=XMrZrA1vomQC|выдавецтва=Oxford University Press|год=2003|isbn=978-0-19-516093-2|ref=Wells}}
* {{кніга|аўтар=Willinsky J.|загаловак=Empire of Words: the Reign of the OED|спасылка=http://books.google.com/books?id=UvCbv3ckRDkC|месца=Princeton University Press|год=1994|isbn=978-0-691-03719-6|ref=Willinsky}}
* {{кніга|загаловак=Love's Labour's Lost|спасылка=http://books.google.com/books?id=GQ89AAAAIAAJ|адказны=Wilson, J. Dover|выданне=2nd|выдавецтва=Cambridge University Press|год=1969|серыя=The Cambridge Dover Wilson Shakespeare|isbn=978-0-521-07542-8|ref=Wilson}}
* {{кніга|аўтар=Zeigler W. G.|загаловак=It Was Marlowe: A Story of the Secret of Three Centuries|спасылка=http://www.archive.org/details/itwasmarloweast00zeiggoog|выдавецтва=Donohue &amp; Henneberry|год=1895|ref=Zeigler}}
{{Refend}}

== Спасылкі ==
* {{cite web|url=http://willyshakes.com/allshakes.htm|title=All Things Shakespeare|last=Matus|first=Irvin|lang=en|accessdate=2014-02-12}}
* {{cite web|url=http://socrates.berkeley.edu/~ahnelson/authorsh.html|title=Shakespeare Authorship Pages|lang=en|accessdate=2014-02-12}}
* {{cite web|url=http://www.shakespeareanauthorshiptrust.org.uk/|title=The Shakespearean Authorship Trust|lang=en|accessdate=2014-02-12}}
* {{cite web|url=http://doubtaboutwill.org/|title=The Shakespeare Authorship Coalition|lang=en|accessdate=2014-02-12}}
* {{артыкул|аўтар=Nickell J.|загаловак=Did Shakespeare Write ‘Shakespeare’? Much Ado About Nothing|спасылка=http://www.csicop.org/si/show/did_shakespeare_write_shakespeare_much_ado_about_nothing|мова=en|выданне=Skeptical Inquirer|год=2011|том=35.6}}

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Фрэнсіс Бэкан}}
{{Шэкспір}}
{{Выдатны артыкул|Літаратура|Гісторыя}}

[[Катэгорыя:Уільям Шэкспір]]
[[Катэгорыя:Тэорыі змовы]]
[[Катэгорыя:Неакадэмічныя напрамкі даследаванняў]]
[[Катэгорыя:Нявырашаныя праблемы]]</text>
      <sha1>rx6kamvvdtf683xy8o4h1exfjum58j2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джон Тэры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227596</id>
    <revision>
      <id>5131305</id>
      <parentid>4752622</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T05:27:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11878" sha1="0rm0xveesmwik3wbku7d2tthclwl15v" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Тэры}}
{{Футбаліст
|імя                          = Джон Тэры
|поўнае імя                   = Джон Джордж Тэры
|выява                        = 
|апісанне выявы               = 
|мянушка                      = ''Джэй Ці, Жалезны чалавек''
|месца нараджэння             = 
|грамадзянства                = {{Сцягафікацыя|Англія}}
|рост                         = 
|вага                         = 
|пазіцыя                      = [[абаронца (футбол)|цэнтральны абаронца]]
|цяперашні клуб               = 
|нумар                        = 
|пасада                       = 
|маладзёжныя клубы            = {{футбольная кар’ера
 |1991—1995|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Вест Хэм Юнайтэд|Вест Хэм Юнайтэд]]|
 |1995—1998|{{Сцяг|Англія||20px}} [[Рэзервісты і Акадэмія ФК «Чэлсі»|Чэлсі]]| }}
|клубы                        = {{футбольная кар’ера
 |1998—2017|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Чэлсі|Чэлсі]]|492 (41)
 |2000|{{арэнда}} {{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Нотынгем Форэст|Нотынгем Форэст]]|6 (0)
 |2017—2018|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Астан Віла|Астан Віла]]|32 (1) }}
|нацыянальная зборная         = {{футбольная кар’ера
 |2000—2002|{{Сцяг|Англія||20px}} [[Зборная Англіі па футболе U-21|Англія (да 21)]]|9 (1)
 |2003—2012|{{Сцяг|Англія||20px}} [[Зборная Англіі па футболе|Англія]]|78 (6) }}
|трэнерскія клубы             = {{футбольная кар’ера
 |2018—2021|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Астан Віла|Астан Віла]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}}
 |2023|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Лестэр Сіці|Лестэр Сіці]]|{{Comment|трэнер|асістэнт галоўнага трэнера}} }}
|абнаўленне даных пра клуб    = 20 верасня 2023
}}
'''Джон Джордж Тэры''' ({{lang-en|John George Terry}}; нар. {{ДН|7|12|1980}}, [[Лондан]]) — [[Англія|англійскі]] [[футбаліст]] (абаронца) і трэнер. Ігрок [[Зборная Англіі па футболе|нацыянальнай зборнай Англіі]] (2003—2012). Вядомы дзякуючы сваім выступам за [[ФК Чэлсі|«Чэлсі»]]. Тройчы прызнаны УЕФА найлепшым [[абаронца (футбол)|абаронцам]] сезона (2005, 2008, 2009).

== Гульнявая кар’ера ==
Народжаны ў заходнім [[Лондан]]е, Джон з 14 гадоў гуляў за «Чэлсі». Першапачаткова ён быў нападнікам, але аднойчы з-за адсутнасці ігракоў яму прыйшлося замяніць цэнтральнага абаронцу моладзевай каманды. З тых часоў ён стаў выступаць у ролі абаронцы, хутка набраўшы неабходную фізічную падрыхтоўку.

Кароткі і паспяховы выступ у [[ФК Нотынгем Форэст|«Нотынгем Форэст»]] дадаў майстэрства, і пасля ўрокаў у [[Марсель Дэсаі|Марселя Дэсаі]] і [[Франк Лебёф|Франка Лебёфа]], Джон быў названы іграком года «Чэлсі» ўжо праз два сезоны пасля свайго дэбюту.

Пакінуўшы ўсе праблемы, не звязаныя з футболам, ззаду, Джон выразна сфакусаваўся на гульні і дэбютаваў у складзе зборнай Англіі ў чэрвені 2003 года.

Пасля гэтага ён стаў асноўным абаронцам зборнай, згуляўшы на [[чэмпіянат Еўропы па футболе 2004|чэмпіянаце Еўропы ў 2004 годзе]] і [[чэмпіянат свету па футболе 2006|чэмпіянаце свету ў 2006 годзе]].

Няўдалым момантам у кар’еры Джона можна назваць яго хваробу падчас прайгранага фіналу Кубка Англіі 2002 года і наступнае выбыванне з стартавага складу. Найбольш яркі момант — гэта тое, што ён стаў капітанам каманды пасля Марселя Дэсаі і прывёў клуб да перамогі ў Прэм’ер-лізе ў тым жа годзе.

Пасля таго, як «Чэлсі» выйграў Кубак Лігі, Джон стаў адным з чатырох капітанаў «Чэлсі», якія прыводзілі клуб да найбуйнейшых перамог у яго гісторыі. Цяжка пераацаніць яго ўклад у выступ на сусветнай арэне ў сезоне 2004/05 гадоў — менавіта восьмы гол Джона Тэры галавой прынёс камандзе перамогу над [[ФК Барселона|«Барселонай»]] у матчы, які стаў адной з самых відовішчных гульняў гэтага сезона.

Асацыяцыя прафесійных футбалістаў прысудзіла Джону Тэры званне іграка года, а трэнер «Чэлсі» [[Жазэ Маўрынью]] назваў яго «лепшым цэнтральным абаронцам у свеце». Ацаніў яго і былы трэнер зборнай Англіі [[Стывен Макларэн]], які на час сваёй працы ў зборнай зрабіў Джона капітанам.

Джон быў першым з часоў Рэя Уілкінсана капітанам Англіі, іграком «Чэлсі». Рэй выступаў за «сініх» у 70-х гадах.

Джон правёў за клуб ужо больш за 300 матчаў нягледзячы на траўму спіны, якая выбіла яго з строю ў сезоне 2006/07. Аднак ён вярнуўся ў строй, каб у канцы сезона падняць над галавой Кубак Англіі на новым «[[Уэмблі]]» і забіць першы гол на гэтым стадыёне за зборную Англіі.

Пачатак сезона 2007/08 не стаў для Тэры вельмі ўдалым, ён атрымаў дзве траўмы амаль запар.

У сезон 2016/17 страціў месца ў асноўным складзе і па заканчэнні сезона пакінуў «Чэлсі» ў якасці свабоднага агента. У ліпені 2017 года падпісаў аднагадовы кантракт з [[ФК Астан Віла|«Астан Вілай»]]&lt;ref&gt;[https://by.tribuna.com/football/1052672116.html Терри стал игроком «Астон Виллы»]&lt;/ref&gt;. У маі 2018 года вырашыў не падаўжаць кантракт з бірмінгемскім клубам і пакінуў яго&lt;ref&gt;[https://by.tribuna.com/football/1063652732.html Терри покинул «Астон Виллу»]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

У верасні 2018 года прайшоў медагляд для маскоўскага [[ФК Спартак Масква|«Спартака»]], аднак у выніку адмовіўся ад пераходу.

== Трэнерская кар’ера ==
У кастрычніку 2018 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры і ўвайшоў у трэнерскі штаб [[ФК Астан Віла|«Астан Вілы»]], стаўшы памочнікам новага галоўнага трэнера бірмінгемцаў [[Дзін Сміт|Дзіна Сміта]]. Пакінуў клуб у ліпені 2021 года. Са снежня 2021 года працаваў у [[ФК Чэлсі|«Чэлсі»]] ў якасці трэнера-кансультанта.

У красавіку 2023 года, пасля прызначэння Дзіна Сміта ў [[ФК Лестэр Сіці|«Лестэр Сіці»]], стаў яго асістэнтам у клубе&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2023-04-11|url = https://www.pressball.by/news/football/438187|title = Футбол. Дин Смит — главный тренер &quot;Лестера&quot;. Джон Терри — один из его ассистентов|website = pressball.by|accessdate = 2023-04-11|language = ru|archiveurl = https://web.archive.org/web/20230411120709/https://www.pressball.by/news/football/438187|archivedate = 11 красавіка 2023|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;. У ліпені 2023 года вярнуўся ў «Чэлсі» ў якасці трэнера клубнай акадэміі.

== Асабістае жыццё ==
Тэры ў цяперашні час жыве ў [[Оксшат|Оскшаце]], Сурэй. Ён і яго жонка Тоні Пул Тэры — бацькі двайнятаў — хлопчыка (Джордж Джон) і дзяўчынкі (Сумэ Роза), народжаных 18 мая 2006 года. Тэры святкаваў іх нараджэнне, выйграваючы за Англію супраць Венгрыі, калі ён выканаў імпрэзу «млоснасці».

Пара пажанілася ў Палацы Блэнема [[15 чэрвеня]] 2007 года. Пасля вяселля пара атрымлівала асалоду ад двухтыднёвага мядовага месяца на рымскай яхце [[Раман Абрамовіч|Абрамовіча]] вышэйшай якасці «Пелорус» у Міжземнамор’і.

Яго хобі ўключаюць [[гольф]], [[плаванне]], [[футбол]] і [[сквош]].

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Навігацыйны блок2
|стыль_загалоўка = {{колеры зборнай/Англія|1}}
|state           = collapsed
|загаловак       = Склады зборнай Англіі
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2004
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце свету  2006
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце свету  2010
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2012
|}}
{{Сімвалічная зборная ЧС-2006}}

{{DEFAULTSORT:Тэры Джон}}
[[Катэгорыя:Футбалісты Англіі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Англіі па футболе]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Чэлсі]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Нотынгем Форэст]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Астан Віла]]
[[Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Англіі]]</text>
      <sha1>0rm0xveesmwik3wbku7d2tthclwl15v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ФК Астана</title>
    <ns>0</ns>
    <id>232707</id>
    <revision>
      <id>5131425</id>
      <parentid>4619563</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T09:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Makenzis</username>
        <id>56337</id>
      </contributor>
      <origin>5131425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2645" sha1="kfmfkjjlw2ok2amzvpnvz8puqt4z8ll" xml:space="preserve">{{значэнні2|Астана (значэнні)}}
{{Картка ФК
| Назва          = Астана
| Лагатып        =
| ПоўнаяНазва    = {{lang-kk|Астана Футбол Клубы}}
| Мянушкі        = 
| Горад          = [[Астана]], [[Казахстан]] 
| Заснаваны      = [[2009]] 
| Стадыён        = [[Астана-Арэна]], [[Астана]]
| Умяшчальнасць  = 33 000
| Прэзідэнт      = 
| Трэнер         = 
| Чэмпіянат      = [[Казахстанская Прэм’ер-ліга|Прэм’ер-ліга]] 
| Сезон          = 2025
| Месца          = 2 месца
| Сайт           = http://www.fca.kz/

| pattern_la1 = 
| pattern_b1 = _astana23h
| pattern_ra1 = 
| pattern_sh1 = 
| pattern_so1 = 
| leftarm1 = FFFF00
| body1 = FFFF00
| rightarm1 = FFFF00
| shorts1 = FFFF00
| socks1 = FFFF00
| pattern_la2 = 
| pattern_b2 = _astana23a
| pattern_ra2 = 
| pattern_sh2 = 
| pattern_so2 = 
| leftarm2 = 77BBFF
| body2 = 77BBFF
| rightarm2 = 77BBFF
| shorts2 = 77BBFF
| socks2 = 77BBFF
| pattern_la3 = 
| pattern_b3 = 
| pattern_ra3 = 
| pattern_sh3 = 
| pattern_so3 = 
| leftarm3 = 
| body3 = 
| rightarm3 = 
| shorts3 = 
| socks3 = 
}}
'''«Астана»''' ({{lang-kk|Астана Футбол Клубы}}) — [[казахстан]]скі  [[футбольны клуб]] з [[Астана|Астаны]]. Чэмпіён [[Чэмпіянат Казахстана па футболе|Казахстана]] ў 2014—2019 гадах.

== Дасягненні == 
* '''[[Чэмпіянат Казахстана па футболе|Чэмпіянат Казахстана]]''':
** '''Чэмпіён (7)''': 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2022
** '''2-е месца (4)''': 2009, 2013, 2021, 2023

* '''[[Кубак Казахстана па футболе|Кубак Казахстана]]''': 
** '''Пераможца (3)''': 2010, 2012, 2016
** '''Фіналіст (1)''': 2015

* '''[[Суперкубак Казахстана па футболе|Суперкубак Казахстана]]''': 
** '''Пераможца (6)''': 2011, 2015, 2018, 2019, 2020, 2023
** '''Фіналіст (4)''': 2013, 2016, 2017, 2021

== Спасылкі ==
* [http://www.fca.kz/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110816021509/http://fca.kz/ |date=16 жніўня 2011 }} {{ref-en}} {{ref-kk}} {{ref-ru}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Футбольныя клубы Казахстана|Астана]]
[[Катэгорыя:ФК Астана| ]]</text>
      <sha1>kfmfkjjlw2ok2amzvpnvz8puqt4z8ll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Двор Нізгалава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>233621</id>
    <revision>
      <id>5131292</id>
      <parentid>5128792</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T03:01:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7209" sha1="944a8fweufwsxuadc8xs9o5qwtgalh2" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Двор Нізгалава
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = N|lat_deg = 55|lat_min = 03|lat_sec = 29
 |lon_dir = E|lon_deg = 29|lon_min = 09|lon_sec = 00
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Бешанковіцкі
|сельсавет             = Бачэйкаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = Dvor Nizhalava
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|OpenStreetMap         = 243027127
}}
'''Двор Ні́згалава'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Dvor Nizhalava}}, {{lang-ru|Двор Низголово}}) — [[аграгарадок]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911v0037601&amp;q_id=3960722|title=Решение Бешенковичского районного Совета депутатов от 31 декабря 2010 года № 36 &quot;О преобразовании сельских населенных пунктов Бешенковичского района в агрогородки&quot;|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; у [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Бачэйкаўскі сельсавет|Бачэйкаўскага сельсавета]].

Да 16 верасня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Сокараўскі сельсавет|Сокараўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 верасня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 9.&lt;/ref&gt;.

== Геаграфія ==
За 25&lt;ref name=&quot;bel6&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|6}}&lt;/ref&gt; км на захад ад [[Бешанковічы|Бешанковіч]], за 76&lt;ref name=&quot;bel6&quot; /&gt; км ад [[Віцебск]]а, за 23&lt;ref name=&quot;bel6&quot; /&gt; км ад чыгуначнай станцыі [[Чашнікі (станцыя)|Чашнікі]], на левым беразе [[Ула (прыток Заходняй Дзвіны)|Улы]]. За 0,5 км на паўночны захад ад паселішча возера [[Нізгалаўе]].

== Насельніцтва ==
* 1997 год — 197 жыхароў, 64 двары&lt;ref name=&quot;bel6&quot; /&gt;.

== Славутасці ==
* [[Сядзібна-паркавы ансамбль (Двор Нізгалава)|Комплекс былой сядзібы «Нізгалава»]]&lt;ref&gt;[[Архітэктура Беларусі (энцыклапедычны даведнік)|Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік]] / Беларус. Энцыкл.; Рэкал.: [[Анатоль Аляксандравіч Воінаў|А. А. Воінаў]] і інш. — Мн.: [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|БелЭн]], 1993. — 620 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-078-5&lt;/ref&gt;, вул. Цэнтральная — помнік сядзібна-паркавай архітэктуры другой паловы XIX ст. ({{ГККРБ 4|212Г000152}}):
** Сядзібны дом, вул. Цэнтральная, 23Б (інв. № 231/С-10405).
** Флігель, вул. Цэнтральная (інв. № 231/С-7823).
** Кухня, вул. Цэнтральная, 23Б/1 (інв. № 231/С-10406).
** Вяндлярня, за 150 м на поўдзень ад сядзібнага дома.
** Рэшткі падмурку гаспадарчай пабудовы, за 120 м на паўднёвы захад ад сядзібнага дома.
&lt;gallery mode=packed  perrow =&quot;4&quot; heights= &quot;150px&quot;&gt;
Двор Нізгалава. Сядзіба Медзведцкіх. Сядзібны дом (01).jpg|Сядзібны дом
Двор Нізгалава. Сядзіба Медзведцкіх. Кухня (05).jpg|Кухня 
Двор Нізгалава. Сядзіба Медзведцкіх. Вяндлярня (01).jpg|Вяндлярня
&lt;/gallery&gt;

== Памятныя мясціны ==

* Помнік землякам (1969).

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|6|||79}}
* {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Витебская область: Общегеографический атлас|адказны=Ред. И. Н. Шлык|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2008|старонкі=26|старонак=36|isbn=978-985-508-049-8|тыраж=5000|мова=ru}}
* Ліст карты N-35-35. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г.{{ref-ru}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Dvor Nizhalava}}
* {{ГБ|http://globustut.by/dvor-nizgo/index.htm}}
{{Бачэйкаўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Бачэйкаўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Бешанковіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Двор Нізгалава| ]]</text>
      <sha1>944a8fweufwsxuadc8xs9o5qwtgalh2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вольберавічы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>236063</id>
    <revision>
      <id>5131078</id>
      <parentid>5038033</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T18:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Için warum</username>
        <id>153459</id>
      </contributor>
      <comment>/* Назва */</comment>
      <origin>5131078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5440" sha1="3mw231adss9as5ktvxpjawd69zkq53m" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Вольберавічы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 52|lat_sec = 33
 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 55|lon_sec = 06
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Докшыцкі
|сельсавет2            = Бярэзінскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243016813
}}

'''Во́льберавічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Во́йберавічы'''&lt;/ref&gt; ''Вольбаравічы'', ''Ольбаравічы'', ''Вярбілава''&lt;ref&gt;Бунто, Я. У. Беразвечча / Я. У. Бунто // {{Крыніцы/ЭГБ|2|}} — С. 16.&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Voĺbieravičy}}, {{lang-ru|Вольберовичи}}) — [[вёска]] ў [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бярэзінскі сельсавет (Докшыцкі раён)|Бярэзінскага сельсавета]]. За 14 кіламетраў на ўсход ад г. Докшыцы, 226 кіламетраў ад Віцебска, 26 кіламетраў ад станцыі Параф'янава.

== Назва ==
Ёсць нямецкае прозвішча ''Wolber''&lt;ref&gt;[http://www.namenforschung.net/id/name/6058/1 Wolber // Digitales Familiennamenwörterbuch Deutschlands]&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Узніклі на тэрыторыі ўладанняў [[Манівід]]аў. У [[XVII]]—[[XVIII]] стагоддзях узгадваюцца як уласнасць кармелітаў. Уваходзілі ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскі павет]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. З [[1793]] года ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага]], з [[1797]] года — [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]]. З [[1924]] года вёска ў Бярэзінскім сельсавеце [[Бягомльскі раён|Бягомльскага]], у [[1962]]—[[1965]] гадах [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага]], у [[1960]]—[[1962]] гадах і з [[1965]] [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]].

== Насельніцтва ==
* 350 жыхароў, 36 двароў (1886)
* 69 жыхароў, 37 двароў (1996)

== Страчаная спадчынна ==
* Крыжаўзвіжанская царква [[Файл:Volbieravičy, Uźvižanskaja. Вольберавічы, Узьвіжанская (1900).jpg|міні|злева|Крыжаўзвіжанская царква]]


== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|4}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бярэзінскі сельсавет, Докшыцкі раён}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Бярэзінскі сельсавет (Докшыцкі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]]</text>
      <sha1>3mw231adss9as5ktvxpjawd69zkq53m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131449</id>
      <parentid>5131078</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T11:26:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MoniczFrancisak</username>
        <id>96628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Адкат праўкі [[Special:Diff/5131078|5131078]] аўтарства [[Special:Contributions/Için warum|Için warum]] ([[User talk:Için warum|размовы]])</comment>
      <origin>5131449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5551" sha1="jxajlwcblobgzd53fwfgah8jpybgeat" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Вольберавічы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 52|lat_sec = 33
 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 55|lon_sec = 06
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Докшыцкі
|сельсавет2            = Бярэзінскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243016813
}}

'''Во́льберавічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Во́йберавічы'''&lt;/ref&gt; ''Вольбаравічы'', ''Ольбаравічы'', ''Вярбілава''&lt;ref&gt;Бунто, Я. У. Беразвечча / Я. У. Бунто // {{Крыніцы/ЭГБ|2|}} — С. 16.&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Voĺbieravičy}}, {{lang-ru|Вольберовичи}}) — [[вёска]] ў [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бярэзінскі сельсавет (Докшыцкі раён)|Бярэзінскага сельсавета]]. За 14 кіламетраў на ўсход ад г. Докшыцы, 226 кіламетраў ад Віцебска, 26 кіламетраў ад станцыі Параф'янава.

== Назва ==
{{няма АК 2|Назва адыменная, ад двухасноўнага балцка-літоўскага імя ''Val-bar'as.'' У літоўскай антрапаніміі вядомыя адпаведныя іменныя асновы ''Val-'' i ''Bar-''.|12|07|2025}}

== Гісторыя ==
Узніклі на тэрыторыі ўладанняў [[Манівід]]аў. У [[XVII]]—[[XVIII]] стагоддзях узгадваюцца як уласнасць кармелітаў. Уваходзілі ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскі павет]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. З [[1793]] года ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага]], з [[1797]] года — [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]]. З [[1924]] года вёска ў Бярэзінскім сельсавеце [[Бягомльскі раён|Бягомльскага]], у [[1962]]—[[1965]] гадах [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага]], у [[1960]]—[[1962]] гадах і з [[1965]] [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]].

== Насельніцтва ==
* 350 жыхароў, 36 двароў (1886)
* 69 жыхароў, 37 двароў (1996)

== Страчаная спадчынна ==
* Крыжаўзвіжанская царква [[Файл:Volbieravičy, Uźvižanskaja. Вольберавічы, Узьвіжанская (1900).jpg|міні|злева|Крыжаўзвіжанская царква]]


== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|4}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бярэзінскі сельсавет, Докшыцкі раён}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Бярэзінскі сельсавет (Докшыцкі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]]</text>
      <sha1>jxajlwcblobgzd53fwfgah8jpybgeat</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131451</id>
      <parentid>5131449</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T11:30:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MoniczFrancisak</username>
        <id>96628</id>
      </contributor>
      <comment>/* Назва */ Выдалены раздел &quot;Назва&quot; праз адсутнасць крыніц аб версіі паходжання назвы. Папярэдняя версія раздела з пазначэннем паходжання ад нямецкага прозвішча - нерэальная (паселішча вядома з 1407 г. і не звязана з сугучным прозвішчам нямецкім. Таму папярэдняя версія (звязаная з літоўскім іменем) была больш рэальная, што звязана з існаваннем літоўскіх тапонімаў у крае. Апошняе з'яўлялася падставай для запісу паўночна-заходняй Докшыччыны ў склад Дзукіі (тэрыторыя Віленшчыны ў літоўскай гістгрф)</comment>
      <origin>5131451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5250" sha1="4s519xpbrwpdj9lqpjokg7fbb6b73rf" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Вольберавічы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 52|lat_sec = 33
 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 55|lon_sec = 06
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Докшыцкі
|сельсавет2            = Бярэзінскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243016813
}}

'''Во́льберавічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Во́йберавічы'''&lt;/ref&gt; ''Вольбаравічы'', ''Ольбаравічы'', ''Вярбілава''&lt;ref&gt;Бунто, Я. У. Беразвечча / Я. У. Бунто // {{Крыніцы/ЭГБ|2|}} — С. 16.&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Voĺbieravičy}}, {{lang-ru|Вольберовичи}}) — [[вёска]] ў [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бярэзінскі сельсавет (Докшыцкі раён)|Бярэзінскага сельсавета]]. За 14 кіламетраў на ўсход ад г. Докшыцы, 226 кіламетраў ад Віцебска, 26 кіламетраў ад станцыі Параф'янава.

== Гісторыя ==
Узніклі на тэрыторыі ўладанняў [[Манівід]]аў. У [[XVII]]—[[XVIII]] стагоддзях узгадваюцца як уласнасць кармелітаў. Уваходзілі ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскі павет]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. З [[1793]] года ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага]], з [[1797]] года — [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]]. З [[1924]] года вёска ў Бярэзінскім сельсавеце [[Бягомльскі раён|Бягомльскага]], у [[1962]]—[[1965]] гадах [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага]], у [[1960]]—[[1962]] гадах і з [[1965]] [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]].

== Насельніцтва ==
* 350 жыхароў, 36 двароў (1886)
* 69 жыхароў, 37 двароў (1996)

== Страчаная спадчынна ==
* Крыжаўзвіжанская царква [[Файл:Volbieravičy, Uźvižanskaja. Вольберавічы, Узьвіжанская (1900).jpg|міні|злева|Крыжаўзвіжанская царква]]


== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|4}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бярэзінскі сельсавет, Докшыцкі раён}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Бярэзінскі сельсавет (Докшыцкі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]]</text>
      <sha1>4s519xpbrwpdj9lqpjokg7fbb6b73rf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131452</id>
      <parentid>5131451</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T11:36:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MoniczFrancisak</username>
        <id>96628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гісторыя */ удакладненне</comment>
      <origin>5131452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5968" sha1="rzuwp51mciqyyyxim7ndfdboo11z7t7" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Вольберавічы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 52|lat_sec = 33
 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 55|lon_sec = 06
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Докшыцкі
|сельсавет2            = Бярэзінскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243016813
}}

'''Во́льберавічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Во́йберавічы'''&lt;/ref&gt; ''Вольбаравічы'', ''Ольбаравічы'', ''Вярбілава''&lt;ref&gt;Бунто, Я. У. Беразвечча / Я. У. Бунто // {{Крыніцы/ЭГБ|2|}} — С. 16.&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Voĺbieravičy}}, {{lang-ru|Вольберовичи}}) — [[вёска]] ў [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бярэзінскі сельсавет (Докшыцкі раён)|Бярэзінскага сельсавета]]. За 14 кіламетраў на ўсход ад г. Докшыцы, 226 кіламетраў ад Віцебска, 26 кіламетраў ад станцыі Параф'янава.

== Гісторыя ==
Першая пісьмовая ўзгадка датуецца 1407 г. (адначасова з [[Докшыцы|Докшыцамі]] і [[Гняздзілава (Докшыцкі раён)|Гняздзілавам]]). Разам з [[Докшыцы|Докшыцамі]], знаходзіліся ў [[Войцех Манівід|валоданні рода Манівідаў]]. У [[XVII]]—[[XVIII]] стагоддзях узгадваюцца як уласнасць кармелітаў. Уваходзілі ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскі павет]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. З [[1793]] года ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага]], з [[1797]] года — [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]]. З [[1924]] года вёска ў Бярэзінскім сельсавеце [[Бягомльскі раён|Бягомльскага]], у [[1962]]—[[1965]] гадах [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага]], у [[1960]]—[[1962]] гадах і з [[1965]] [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]].

== Насельніцтва ==
* 350 жыхароў, 36 двароў (1886)
* 69 жыхароў, 37 двароў (1996)

== Страчаная спадчынна ==
* Крыжаўзвіжанская царква [[Файл:Volbieravičy, Uźvižanskaja. Вольберавічы, Узьвіжанская (1900).jpg|міні|злева|Крыжаўзвіжанская царква]]


== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|4}}
* [[Вячаслаў Насевіч|В. Насевіч]]. У складзе Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Докшыцкага раёна / Рэдкал. Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2004.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бярэзінскі сельсавет, Докшыцкі раён}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Бярэзінскі сельсавет (Докшыцкі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]]</text>
      <sha1>rzuwp51mciqyyyxim7ndfdboo11z7t7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131453</id>
      <parentid>5131452</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T11:38:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MoniczFrancisak</username>
        <id>96628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Страчаная спадчынна */ стыль</comment>
      <origin>5131453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5995" sha1="dajxpplixyke1we8opt7e29dmcsgcn6" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Вольберавічы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 =Volbieravičy, Uźvižanskaja. Вольберавічы, Узьвіжанская (1900).jpg 
|подпіс                =Крыжаўзвіжанская царква ў Вольберавічах (1914 г.) 
 |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 52|lat_sec = 33
 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 55|lon_sec = 06
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Докшыцкі
|сельсавет2            = Бярэзінскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243016813
}}

'''Во́льберавічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Во́йберавічы'''&lt;/ref&gt; ''Вольбаравічы'', ''Ольбаравічы'', ''Вярбілава''&lt;ref&gt;Бунто, Я. У. Беразвечча / Я. У. Бунто // {{Крыніцы/ЭГБ|2|}} — С. 16.&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Voĺbieravičy}}, {{lang-ru|Вольберовичи}}) — [[вёска]] ў [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бярэзінскі сельсавет (Докшыцкі раён)|Бярэзінскага сельсавета]]. За 14 кіламетраў на ўсход ад г. Докшыцы, 226 кіламетраў ад Віцебска, 26 кіламетраў ад станцыі Параф'янава.

== Гісторыя ==
Першая пісьмовая ўзгадка датуецца 1407 г. (адначасова з [[Докшыцы|Докшыцамі]] і [[Гняздзілава (Докшыцкі раён)|Гняздзілавам]]). Разам з [[Докшыцы|Докшыцамі]], знаходзіліся ў [[Войцех Манівід|валоданні рода Манівідаў]]. У [[XVII]]—[[XVIII]] стагоддзях узгадваюцца як уласнасць [[Кармеліты|кармелітаў]]. Уваходзілі ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскі павет]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. З

[[1793]] года ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага]], з [[1797]] года — [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]]. 

З [[1924]] года вёска ў Бярэзінскім сельсавеце [[Бягомльскі раён|Бягомльскага]], у [[1962]]—[[1965]] гадах [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага]], у [[1960]]—[[1962]] гадах і з [[1965]] [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]].

== Насельніцтва ==
* 350 жыхароў, 36 двароў (1886)
* 69 жыхароў, 37 двароў (1996)

== Страчаная спадчынна ==
* Крыжаўзвіжанская царква.
== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|4}}
* [[Вячаслаў Насевіч|В. Насевіч]]. У складзе Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Докшыцкага раёна / Рэдкал. Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2004.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бярэзінскі сельсавет, Докшыцкі раён}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Бярэзінскі сельсавет (Докшыцкі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]]</text>
      <sha1>dajxpplixyke1we8opt7e29dmcsgcn6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131456</id>
      <parentid>5131453</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T11:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MoniczFrancisak</username>
        <id>96628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5131456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5995" sha1="kw0mwjkg7d971bzk21c41kznmey0o1n" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Вольберавічы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 =Volbieravičy, Uźvižanskaja. Вольберавічы, Узьвіжанская (1900).jpg 
|подпіс                =Крыжаўзвіжанская царква ў Вольберавічах (1914 г.) 
 |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 52|lat_sec = 33
 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 55|lon_sec = 06
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Докшыцкі
|сельсавет2            = Бярэзінскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243016813
}}

'''Во́льберавічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Во́йберавічы'''&lt;/ref&gt; ''Вольбаравічы'', ''Ольбаравічы'', ''Вярбілава''&lt;ref&gt;Бунто, Я. У. Беразвечча / Я. У. Бунто // {{Крыніцы/ЭГБ|2|}} — С. 16.&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Voĺbieravičy}}, {{lang-ru|Вольберовичи}}) — [[вёска]] ў [[Докшыцкі раён|Докшыцкім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бярэзінскі сельсавет (Докшыцкі раён)|Бярэзінскага сельсавета]]. За 14 кіламетраў на ўсход ад г. Докшыцы, 226 кіламетраў ад Віцебска, 26 кіламетраў ад станцыі Параф'янава.

== Гісторыя ==
Першая пісьмовая ўзгадка датуецца 1407 г. (адначасова з [[Докшыцы|Докшыцамі]] і [[Гняздзілава (Докшыцкі раён)|Гняздзілавам]]). Разам з [[Докшыцы|Докшыцамі]], знаходзіліся ў [[Войцех Манівід|валоданні рода Манівідаў]]. У [[XVII]]—[[XVIII]] стагоддзях узгадваюцца як уласнасць [[Кармеліты|кармелітаў]]. Уваходзілі ў [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскі павет]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. 

З [[1793]] года ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у складзе [[Докшыцкі павет|Докшыцкага]], з [[1797]] года — [[Барысаўскі павет|Барысаўскага павета]].

З [[1924]] года вёска ў Бярэзінскім сельсавеце [[Бягомльскі раён|Бягомльскага]], у [[1962]]—[[1965]] гадах [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкага]], у [[1960]]—[[1962]] гадах і з [[1965]] [[Докшыцкі раён|Докшыцкага раёна]].

== Насельніцтва ==
* 350 жыхароў, 36 двароў (1886)
* 69 жыхароў, 37 двароў (1996)

== Страчаная спадчынна ==
* Крыжаўзвіжанская царква.
== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|4}}
* [[Вячаслаў Насевіч|В. Насевіч]]. У складзе Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Докшыцкага раёна / Рэдкал. Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2004.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бярэзінскі сельсавет, Докшыцкі раён}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Бярэзінскі сельсавет (Докшыцкі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Докшыцкага раёна]]</text>
      <sha1>kw0mwjkg7d971bzk21c41kznmey0o1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Доўгае (Клічаўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>236464</id>
    <revision>
      <id>5130954</id>
      <parentid>5122652</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:07:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasalovich</username>
        <id>1775</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5130954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9320" sha1="ewxlc45tguzmfer6lbn730s1wvquqkx" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Доўгае
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 35|lat_sec = 49
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 40|lon_sec = 43
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Клічаўскі
|сельсавет2            = Доўгаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 1560
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 414
|год перапісу          = 2007
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|OpenStreetMap         = 243039478
}}
{{значэнні2|тып=тапонім|Доўгае}}
'''До́ўгае'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Doŭhaje}}, {{lang-ru|Долгое}}) — [[аграгарадок]] у [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]]. Вёска, цэнтр сельсавета, за 25 км на ПнУ Клічава, 67 км ад Магілёва, 9 км ад чыг. ст. Мілое на лініі Магілёў—Асіповічы. Рэльеф раўнінны, на Пд мяжуе з лесам, на поўначы цячэ р. Даўжанка (прыток р. Друць). Транспартныя сувязі па мясц. дарозе праз в. Малінне і далей па шашы Клічаў—Чачэвічы.

== Гісторыя ==
Вядома па пісьмовых крыніцах з 1560 г. як сяло ў Любашанскай воласці [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], дзярж. уласнасць. У 1738 г. 10 гаспадарак. У 1775 г. сяло Доўгае ў Падзявіцкім войтаўстве Любашанскага староства Аршанскага павета, 35 двароў. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793) у складзе Расійскай імперыі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radavodblog.wordpress.com/ahulam/|title=Быхаўскае Падруцьце}}&lt;/ref&gt;.

У 1863 г. адкрыта школа (народнае вучылішча), у якой у 1891 г. навучалася 20 хлопчыкаў і 3 дзяўчынкі. У 1880 г. цэнтр воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні: 67 двароў, 566 жыхароў. Меліся вадзяны млын, царква. У 1892 г. пабудавана новая царква. У 1897 г. 109 двароў, 904 жыхары, хлебазапасны магазін, піцейны дом. Побач быў фальварак (2 двары, 13 жыхароў) і смалярна-шкіпінарны завод. У 1908 г. у сяле 146 двароў, у маёнтку 1 двор, 8 жыхароў. У 1917 г. цэнтр воласці Ігуменскага павета: 179 двароў, 1101 жыхар. Апрача земляробства сяляне займаліся вырубкай і сплавам лесу. На рацэ Даўжанка працаваў вадзяны млын, дзейнічалі сукнавальня і ваўначоска.

У 1921 г. на базе дарэвалюцыйнай створана працоўная школа 1-й ступені. З 20.8.1924 г. цэнтр сельсавета Чачэвіцкага раёна на Магілёўскай акрузе (да 26.7.1930). З 8.7.1931 г. у Клічаўскім раёне. З 20.2.1938 г. у Магілёўскай вобласці. У 1938 г. 4-гадовая школа ператворана ў 7-гадовую, у 1939 г. — у дзесяцігодку, першы выпуск якой адбыўся ў 1939. У 1925 г. адкрыта хата-чытальня. У 1930 г. арганізаваны калгасы імя Калініна і «Ударнік». У 1940 г. 199 двароў.

У Вялікую Айчынную вайну ў ліпені 1941 г. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У канцы 1941 г. партызаны разграмілі ў вёсцы гітлераўскі гарнізон, аднавілі дзейнасць сельсавета, арганізавалі вясковую групу самаабароны. У верасні 1943 г. гітлераўцы поўнасцю спалілі вёску, забілі 97 жыхароў. Вызвалена 29.6.1944 г. войскамі 3-й арміі 1-га Беларускага фронту.

Пасля вайны адбудавана. У 1954 г. уступіў у строй радыёвузел і вёска была радыёфікавана, а затым электрыфікавана. У 1990 г. 190 гаспадарак, 457 жыхароў, цэнтр саўгаса «Доўгаўскі». У 2007 г. вёска — цэнтр КСУП «Саўгас «Доўгаўскі», дзейнічаюць яслі-сад, магазін, аддзяленне ААТ «Беларусбанк», сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, бальніца, сталовая, аддзяленне сувязі.&lt;ref name=&quot;ГВБ&quot;&gt;{{Крыніцы/ГВБ|6-2||196—197}}&lt;/ref&gt;

== Насельніцтва ==
* '''XVIII стагоддзе''':
** 1738 год — 10 двароў.
** 1775 год — 35 двароў.
* '''XIX стагоддзе''':
** 1880 год — 67 двароў, 566 жыхароў.
** 1897 год — 109 двароў, 904 жыхары.
* '''XX стагоддзе''':
** 1908 год — 146 двароў (сяло), 1 двор (маёнтак), 8 жыхароў (маёнтак).
** 1917 год — 179 двароў, 1101 жыхар.
** 1940 год — 199 двароў.
** 1990 год — 190 гаспадарак, 457 жыхароў.
* '''XXI стагоддзе''':
** 2007 год — 172 гаспадаркі, 414 жыхароў.&lt;ref name=&quot;ГВБ&quot; /&gt;

Планіровачна складаецца з 2 прамалінейных ахавальных вуліц шыротнай арыентацыі з завулкамі, забудаваных двухбакова, шчыльна, пераважна драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу. Невялікі, адасоблены ўчастак забудовы на У. Грамадскія будынкі размешчаны сярод жылой забудовы, гасп. сектар — на паўн.-зах. ўскраіне.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=16|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10 000}}{{ref-ru}}
* {{Крыніцы/ГВБ|6-2}}
* Ліст карты N-35-96. Выданне 1981 г.{{ref-ru}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Kličaŭ District}}

{{Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёна]]</text>
      <sha1>ewxlc45tguzmfer6lbn730s1wvquqkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Двор Таронкавічы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>236495</id>
    <revision>
      <id>5131293</id>
      <parentid>5122329</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T03:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8427" sha1="qdbi8ptepi5vp5b436gtjgkag0uqvkm" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Двор Таронкавічы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 46|lat_sec = 13
 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 54|lon_sec = 46
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Лепельскі
|сельсавет2            = Валосавіцкі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 1443
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 10
|год перапісу          = 2018
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243028977
}}

'''Двор Таро́нкавічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Dvor Taronkavičy}}, {{lang-ru|Двор Торонковичи}}) — [[вёска]] ў [[Лепельскі раён|Лепельскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Валосавіцкі сельсавет (Лепельскі раён)|Валосавіцкага сельсавета]]. Знаходзіцца за 17 км на паўночны захад ад горада [[Лепель]] і чыгуначнай станцыі [[Лепель (станцыя)|Лепель]], за 132 км ад [[Віцебск]]а. Праз вёску цячэ рака [[Каменка (прыток Улы)|Каменка]]. Транспартныя сувязі ажыццяўляюцца па мясцовай дарозе праз вёску [[Малыя Таронкавічы]] і далей па аўтамабільнай дарозе [[Лепель]]—[[Халопенічы]]. Станам на 2018 год — 4 гаспадаркі, 10 жыхароў.

== Гісторыя ==
У 6-м індыкце (1443 або 1458 год) кароль [[Казімір IV Ягелончык|Казімір Ягелончык]] надаў [[Станька Саковіч|Станьку Саковічу]] «[[Лукомскае княства|у Лукомлі]]» ў Навасёлках людзей [[Слядневічы 1|Андрэйку]] [[Слядневічы 2|Сядневіча]] і Грыньку Ісакава, у Таранцэвічах — Хадарца, Сазоўнава брата, Малашку Навумавіча, Малашку трэцяга, Малашку Ялагу, у [[Грыгаравічы|Грагаровічах]] — Міхалку Скаробду, Іеўца Кулаковіча, у [[Пахомлевічы|Пахомавічах]] — Давідца Аўчынніка, да волі гаспадарскай.&lt;ref&gt;Документы Московского архива Министерства юстиции /Сост. М. В. Довнар-Запольский. Т.1. — М., 1897. — С. 32.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://vln.by/node/71|аўтар=Насевіч В. Л.|загаловак=Лукомль і Лукомльская воласць|год=1994|месца=Мн.|выданне=Гістарычна-археалагічны зборнік|нумар=4|старонкі=161–186|archive-date=21 сакавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250321111605/http://www.vln.by/node/71}}&lt;/ref&gt;

У інвентары Чашніцкай воласці 1633 года згадваюцца паселішчы Таронкавічы Малыя і Вялікія, падараваныя Станіславу Саковічу каралём Жыгімонтам. У 1663 годзе згадваецца як маёнтак Таронкавічы ў [[Полацкае ваяводства|Полацкім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]&lt;ref&gt;НГАБ у Мінску, ф. 1817, воп. 1, спр. 42, с. 124зв.&lt;/ref&gt;.

Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Сенненскім павеце. З 12 снежня 1796 года ў Беларускай, з 27 лютага 1802 года ў Магілёўскай губернях. У канцы XIX — пачатку XX стагоддзя маёнтак у Лукомскай воласці Сенненскага павета Магілёўскай губерні. У 1909 годзе ў маёнтку было 3 двары, 22 жыхары; належаў сялянам, якія валодалі 176 дзесяцінамі зямлі.

З 1 студзеня 1919 года вёска ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], з 2 лютага 1919 года — у [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]]. З 11 ліпеня 1919 года ў складзе Сенненскага павета, які быў ўключаны ў Віцебскую губерню РСФСР. У 1923 годзе Сенненскі павет быў скасаваны. З 20 жніўня 1924 года вёска ў Ляхавіцкім сельсавеце (з 1927 года цэнтр сельсавета знаходзіўся ў вёсцы Грыгаравічы) Лепельскага раёна Барысаўскай, з 9 чэрвеня 1927 да 26 ліпеня 1930 года — Полацкай акругі, з 21 чэрвеня 1935 года — Лепельскай акругі&lt;ref&gt;{{Крыніцы/ГВБ|10-3||156}}&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
[[Файл:Dvor Taronkavičy. Kapišča z kryžami (2021-07-26).jpg|міні|Каменныя крыжы]]
* Каменныя крыжы, у сярэдзіне 2000-х выцягнуты з крушні ў лесе і пастаўлены на грабяні палявога ўзвышша.
* Рэшткі бровара (XIX ст.).

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Commons|Category:Dvor Taronkavičy}}
* {{ГБ|http://globustut.by/dvor-toron/index.htm|Двор Таронкавічы на сайце Глобус Беларусі}}
{{Валосавіцкі сельсавет (Лепельскі раён)}}

[[Катэгорыя:Валосавіцкі сельсавет (Лепельскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Лепельскага раёна]]</text>
      <sha1>qdbi8ptepi5vp5b436gtjgkag0uqvkm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дабраплёсаўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>238480</id>
    <revision>
      <id>5131141</id>
      <parentid>5085334</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:53:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4578" sha1="te4mr1r1tk9hrff3brlv5wjmdsjax5v" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|скасаваны             = так
|статус                = хутар
|беларуская назва      = Дабраплёсаўскі
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Верхнядзвінскі
|сельсавет             = Асвейскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 
}}

'''Дабраплёсаўскі'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Dabrapliosaŭski}}, {{lang-ru|Доброплёсовский}}) — былы [[хутар]] у [[Верхнядзвінскі раён|Верхнядзвінскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Асвейскі сельсавет|Асвейскага сельсавета]].

Да 1 ліпеня 2021 года хутар уваходзіў у склад [[Клясціцкі сельсавет|Клясціцкага сельсавета]] [[Расонскі раён|Расонскага раёна]]&lt;ref&gt;[https://kodeksy-by.com/norm_akt/source-%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%20%D0%A0%D0%91/type-%D0%A3%D0%BA%D0%B0%D0%B7/136-05.04.2021.htm Указ Президента Республики Беларусь от 5 апреля 2021 года № 136 Об административно-территориальном устройстве Витебской, Гомельской и Могилевской областей]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nca.by/press/news/vpervye-granitsy-vsekh-oblastey/|title=Впервые границы всех областей и их районов на Публичной кадастровой карте|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240213085231/https://www.nca.by/press/news/vpervye-granitsy-vsekh-oblastey/|archivedate=13 лютага 2024|access-date=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Скасаваны 27 снежня 2023 года&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D924v0128659 Решение Верхнедвинского районного Совета депутатов от 27 декабря 2023 года № 269 Об упразднении сельского населенного пункта Верхнедвинского района Витебской области]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Заліўка НП-Беларусь}}</text>
      <sha1>te4mr1r1tk9hrff3brlv5wjmdsjax5v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бутары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239011</id>
    <revision>
      <id>5131082</id>
      <parentid>5126497</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Için warum</username>
        <id>153459</id>
      </contributor>
      <comment>/* Назва */</comment>
      <origin>5131082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5220" sha1="lsvnbmkj1tmeocix90fc0xeoupqocrd" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Бутары
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 31|lat_sec = 16
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 27|lon_sec = 44
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Віцебская
|раён                  = Талачынскі
|сельсавет             = Валосаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243029771
}}

'''Бу́тары'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Віцебская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Butary}}, {{lang-ru|Буторы}}) — [[вёска]] ў [[Талачынскі раён|Талачынскім раёне]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Валосаўскі сельсавет|Валосаўскага сельсавета]].

Да 17 жніўня 1962 года вёска ўваходзіла ў склад Валосаўскага сельсавета&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 жніўня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 30 (989).&lt;/ref&gt;, да 18 сакавіка 1963 года — у склад [[Плоскаўскі сельсавет (Талачынскі раён)|Плоскаўскага сельсавета]], да 7 чэрвеня 1966 года — у склад [[Навасельскі сельсавет (Талачынскі раён)|Навасельскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142).&lt;/ref&gt;.

== Назва ==
[[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірыла]] прозвішча ''Бутар'' звязвае з рус. ''бутор, бутар'' «трызненне», «крык, шум, гам», «унутранасці жывёліны», «хлам, непатрэбныя рэчы»&lt;ref&gt;М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 72.&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
* Рэшткі драўлянай царквы Святых Пятра і Паўла ([[1907]])
* Каменныя крыжы

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* {{ГБ|http://globustut.by/butory/index.htm}}
{{Валосаўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Валосаўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Талачынскага раёна]]</text>
      <sha1>lsvnbmkj1tmeocix90fc0xeoupqocrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Балонаўка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>241406</id>
    <revision>
      <id>5130930</id>
      <parentid>4790924</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T12:07:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasalovich</username>
        <id>1775</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5130930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10231" sha1="kmlg3mjll086ioyjdxcj5b6hmw06zuo" xml:space="preserve">{{Значэнні2|Балонаўка, значэнні}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Балонаўка
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 32|lat_sec = 53
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 51|lon_sec = 26
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Быхаўскі
|сельсавет             = Чарнаборскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243041322
}}

'''Бало́наўка'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Balonaŭka}}, {{lang-ru|Болоновка}}) — [[вёска]] ў [[Быхаўскі раён|Быхаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Чарнаборскі сельсавет|Чарнаборскага сельсавета]].

Вёска знаходзіцца на рацэ [[Балонаўка (рака)|Балонаўка]]&lt;ref name=&quot;atl&quot;&gt;{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Могилёвская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2012|старонкі=25, 40|старонак=64|isbn=978-985-508-173-0|тыраж=10&amp;nbsp;000}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Упершыню Балонаўка згадваецца ў 1729 годзе як засценак вакол вадзянога млына. Паводле падання, ксяндзы Быхаўскага кляштара канонікаў рэгулярных, што валодалі фальваркам Лубянка, у склад якога ўваходзілі балонаўскія землі, заснавалі млын і запрасілі майстра Карпа Стрыжэўскага. Паводле іншай версіі, першы Стрыжэўскі быў сіратой, які выхоўваўся ў згаданым кляштары. Калі ён вырас, ксяндзы далі яму зямлю ў Балонаўцы. У 1834 годзе 4 дамы, каля 40 жыхароў. Мікола Маркоўскі, родам з Аршанскага павета ці вёскі Глухі Быхаўскага павета, быў прымаком у Стрыжэўскага Тодара. Палавіковы нібыта прыехалі як майстры на сукнавальні, якая працавала пры млыне. Пазней, у 1860-я гады ў вёсцы пасяліўся Прахор Фадзеевіч Гейсцер як прымак у аднаго з Палавіковых. У пачатку 1880-х прымаком да Івана Палавікова прыйшоў жыхар сяла Мокрае Гаўрыла Антонавіч Фіткевіч&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radavodblog.wordpress.com/balonauka/|title=Быхаўскае Падруцьце}}&lt;/ref&gt;.

Пасля закрыцця Быхаўскага кляштара канонікаў рэгулярных у 1842 годзе прыналежныя ім землі былі перададзеныя ў казну, жыхары Балонаўкі сталі казённымі сялянамі.

У 1842 годзе 4 двары, 37 душ сялян (19 мужчын і 18 жанчын), без уліку шляхты.

Першапачаткова, Балонаўка ўваходзіла ў Лубяніцкую ўніяцкую (з 1839 года — праваслаўную) парафію, пазней, пасля анулявання згаданай парафіі ў 1870-я гады, — у Збышынскую парафію. Адміністрацыйна з 1840-х гадах Балонаўка адносілася да Ямнінскай казённай сельскай грамады, пасля падзелу паветаў на воласці - да Гарадзецкай (Старобыхаўскай), а пазней - да Чыгірынскай воласці Быхаўскага павета. Для аблягчэння вырашэння гаспадарчых пытанняў балонаўцы выбіралі старасту сумесна з жыхарамі вёскі Кароткія Быхаўскага павета. Старастамі ў свой час былі Маркоўскі Захар'я Стахванавіч (каля 1855 г. н.), Бажкоў Сымон Ілліч (каля 1860 г. н.).

У 1867 годзе ў Балонаўцы было 7 двароў. У 1873 годзе 20 рэвізскіх душ мужчынскага полу. У 1909 годзе - 12 двароў і 75 жыхароў. У 1919 г. 20 двароў, 121 жыхар.

У 1930-я ўтвораны калгас імя Сталіна, старшыні: Маркоўскі Іван Апанасавіч, Палавікоў Хведзька Вавілавіч. Ад сталінскіх рэпрэсій пацярпелі: сям'я Стрыжэўскага Лявона Адамавіча (сасланыя ў Сібір у 1929 годзе, таемна вярнуліся, пазней Лявон сасланы паўторна, не вярнуўся), Стрыжэўскі Сашка Ілліч і Маркоўскі Хведзька Захар'евіч (быўшы праваслаўнымі), расстраляныя без суда і следства праз некалькі тыдняў пасля арышту, сваякам не паведамлена, жонкі працягвалі чакаць іх дзясяткі гадоў), Палавікоў Адам Сымонавіч (арыштаваны пасля вайны з даносу Палавікова, вярнуўся са ссылкі ў сярэдзіне 1950-х).

У час Вялікай Айчыннай вайны Балонаўка была акупаваная нямецкімі войскамі, якія распусцілі калгас і падзялілі зямлю падушна. Старастам быў прызначаны Чарняўскі Грышка Іванавіч. Вёска была часткова спаленая, некаторыя мірныя жыхары застрэленыя карнікамі. Некаторы час у Балонаўцы стаяла тылавая частка, якая ахоўвала шашу Магілёў - Бабруйск і мост праз раку Балонаўка. Дзеля патрэб гэтай часткі некалькі сем'яў былі выселеныя са сваіх дамоў. Адзін з дамоў немцы выкарыстоўвалі як пякарню, выразаўшы дзеля зручнасці пагрузкі хлеба частку сцяны з боку вуліцы. Пры высяленні Мікола Гейсцер перавёз хлеў для сена на паўночны бераг ракі Балонаўка, дзе і жыла яго сям'я да адыходу нямецкай часткі.

На могілках часткова захаваліся раскіданыя надмагільныя жорны пачатку XIX ст., якія ставілі на магілы млынароў і якія раней ляжалі ўнутры надмагільных церамкоў, знішчаных мясцовымі вандаламі ў сярэдзіне XX ст.. Таксама захаваўся драўляны крыж 1909 года на магіле Маркоўскага Нікіпара Тодаравіча. У вёсцы - некалькі дамоў пачатку XX с.т, ацалелых падчас вайны.{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Чарнаборскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Чарнаборскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Быхаўскага раёна]]</text>
      <sha1>kmlg3mjll086ioyjdxcj5b6hmw06zuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ігнацоўка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242267</id>
    <revision>
      <id>5131146</id>
      <parentid>4903908</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:57:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1912" sha1="1phsjkzzk6mqz46ekn0xaelpj1t9y06" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Ігнацоўка
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Кіраўскі
|сельсавет             = Любоніцкі
}}

'''Ігнацо́ўка'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Ihnacoŭka}}, {{lang-ru|Игнацовка}}) — [[вёска]] ў [[Кіраўскі раён|Кіраўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Любоніцкі сельсавет|Любоніцкага сельсавета]].

Да 16 ліпеня 1954 года вёска ўваходзіла ў склад [[Бацэвіцкі сельсавет|Бацэвіцкага сельсавета]] [[Клічаўскі раён|Клічаўскага раёна]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Любоніцкі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Любоніцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Кіраўскага раёна]]</text>
      <sha1>1phsjkzzk6mqz46ekn0xaelpj1t9y06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кострычы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242268</id>
    <revision>
      <id>5131145</id>
      <parentid>4920214</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2291" sha1="27ueh797p3xfg1r79i1bi8o2y0a56sg" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Кострычы
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Кіраўскі
|сельсавет             = Любоніцкі
}}

'''Ко́стрычы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Kostryčy}}, {{lang-ru|Костричи}}) — [[вёска]] ў [[Кіраўскі раён|Кіраўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Любоніцкі сельсавет|Любоніцкага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У гады нямецкай акупацыі Беларусі, вёска была спалена падчас правядзення карных аперацый [[Хрушч (карная аперацыя)|«Хрушч»]] і [[Арол (карная аперацыя)|«Арол»]] — загублена 51 чалавек&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне|«Арол»|41|Лазебнікаў, В. С., Пасэ, У. С.}}&lt;/ref&gt;.

Да 1960 года вёска ўваходзіла ў склад [[Казуліцкі сельсавет|Казуліцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 чэрвеня і 8 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 20.&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Любоніцкі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Любоніцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Кіраўскага раёна]]</text>
      <sha1>27ueh797p3xfg1r79i1bi8o2y0a56sg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Курганы (Кіраўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242269</id>
    <revision>
      <id>5131144</id>
      <parentid>4903910</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:57:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1870" sha1="7pio7ozf7peijzp0v2tc4bl7pco6wjg" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Курганы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Курганы
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Кіраўскі
|сельсавет             = Любоніцкі
}}

'''Курганы́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ку́рганы'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Kurhany}}) — [[вёска]] ў [[Кіраўскі раён|Кіраўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Любоніцкі сельсавет|Любоніцкага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Вядомыя асобы ==
* [[Аляксандр Рыгоравіч Бацюня]], генерал-палкоўнік, савецкі военачальнік
* [[Вера Іосіфаўна Баркоўская]], Герой Сацыялістычнай Працы
* [[Сямён Дзямідавіч Баркоўскі]], адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Магілёўскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Любоніцкі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Любоніцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Кіраўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Курганы (Кіраўскі раён)| ]]</text>
      <sha1>7pio7ozf7peijzp0v2tc4bl7pco6wjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аляксандраўка (Клічаўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242796</id>
    <revision>
      <id>5130955</id>
      <parentid>4904175</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasalovich</username>
        <id>1775</id>
      </contributor>
      <origin>5130955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4118" sha1="fcboe4l53h7g7z7ko0fv3fympk60042" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Аляксандраўка}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Аляксандраўка
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 32|lat_sec = 42
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 37|lon_sec = 06
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Клічаўскі
|сельсавет2            = Доўгаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243030213
}}

'''Алякса́ндраўка'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Aliaksandraŭka}}, {{lang-ru|Александровка}}) — [[вёска]] ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radavodblog.wordpress.com/ahulam/|title=Быхаўскае Падруцьце}}&lt;/ref&gt;.

Да [[23 снежня]] [[2009]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Ганчанскі сельсавет|Ганчанскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области». Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Доўгаўскі сельсавет, Клічаўскі раён}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёна]]</text>
      <sha1>fcboe4l53h7g7z7ko0fv3fympk60042</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5130956</id>
      <parentid>5130955</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasalovich</username>
        <id>1775</id>
      </contributor>
      <origin>5130956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4126" sha1="9896a4wwr8m2jxgbq7blsqxm6brt82v" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Аляксандраўка}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Аляксандраўка
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 32|lat_sec = 42
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 37|lon_sec = 06
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Клічаўскі
|сельсавет2            = Доўгаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243030213
}}

'''Алякса́ндраўка'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Aliaksandraŭka}}, {{lang-ru|Александровка}}) — [[вёска]] ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radavodblog.wordpress.com/aliaksandrauka/|title=Быхаўскае Падруцьце}}&lt;/ref&gt;.

Да [[23 снежня]] [[2009]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Ганчанскі сельсавет|Ганчанскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области». Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16]{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Доўгаўскі сельсавет, Клічаўскі раён}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёна]]</text>
      <sha1>9896a4wwr8m2jxgbq7blsqxm6brt82v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жалезная Баравіна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242803</id>
    <revision>
      <id>5130963</id>
      <parentid>4904182</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:21:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasalovich</username>
        <id>1775</id>
      </contributor>
      <origin>5130963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4758" sha1="frfpm4ifq6y460gu888cbj7c304n1bk" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Жалезная Баравіна
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 33|lat_sec = 41
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 41|lon_sec = 07
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Клічаўскі
|сельсавет2            = Доўгаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243039479
}}

'''Жале́зная Бараві́на'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Žalieznaja Baravina}}, {{lang-ru|Железная Боровина}}) — [[вёска]] ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radavodblog.wordpress.com/ahulam/|title=Быхаўскае Падруцьце}}&lt;/ref&gt;

Да [[21 снежня]] [[2011]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Ганчанскі сельсавет|Ганчанскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46715.pdf «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области». Решение Могилевского областного Совета депутатов от 21 декабря 2011 г. № 13-9] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190414013031/http://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46715.pdf |date=14 красавіка 2019 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, да [[28 верасня]] [[2015]] года — у склад [[Патоцкі сельсавет|Патоцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D915m0073277&amp;p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 28 сентября 2015 г. № 13-4 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Могилевской области] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёна]]</text>
      <sha1>frfpm4ifq6y460gu888cbj7c304n1bk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Малінне</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242805</id>
    <revision>
      <id>5130957</id>
      <parentid>5122608</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:15:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasalovich</username>
        <id>1775</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5130957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4948" sha1="bw0iq98fem63pyqkjo98tcrom63xp50" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Малінне
|выява                 = Malinnie, Klichaw District, Traditional wooden house (2022-07-27).jpg
|подпіс                = Традыцыйны драўляны дом у вёсцы Малінне (2022)
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Клічаўскі
|сельсавет2            = Доўгаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 33|lat_sec = 01
|lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 39|lon_sec = 44
|CoordScale           = 
|насельніцтва          = 1
|год перапісу          = 2007
|першае згадванне      = 1908
|тэлефонны код         = +375 2236
|паштовы індэкс        = 213920
|аўтамабільны код      = 6
|OpenStreetMap         = 243039445
|катэгорыя ў Commons   = Malinnie
}}

'''Ма́лінне'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|c=324}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Malinnie}}, {{lang-ru|Малинье}}) — [[вёска]] ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]].

Размешчана за 25 км на паўночны захад ад [[Клічаў|Клічава]], 67 км ад [[Магілёў|Магілёва]], 10 км ад чыгуначнай станцыі Развадава на лініі Магілёў—Асіповічы. Рэльеф раўнінны, на поўдні мяжуе з лесам. Транспартныя сувязі па шашы Клічаў—[[Чачэвічы|Чачэвічы]], што праходзіць непадалёку ад вёскі&lt;ref name=&quot;ГВБ&quot;&gt;{{Крыніцы/ГВБ|6-2||202}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Заснавана ў 1908 годзе ў выніку перасялення сюды сялян з Качэрыцкай воласці Бабруйскага павета&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radavodblog.wordpress.com/ahulam/|title=Быхаўскае Падруцьце}}&lt;/ref&gt;. У 1917 годзе ў Даўжанскай воласці Ігуменскага павета Мінскай губерні. У 1933 годзе арганізаваны калгас імя Будзённага&lt;ref name=&quot;ГВБ&quot;/&gt;.

У Вялікую Айчынную вайну з пачатку ліпеня 1941 года да 30 чэрвеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Вызвалена воінамі 3-й арміі 1-га Беларускага фронту&lt;ref name=&quot;ГВБ&quot;/&gt;.

Да 23 снежня 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ганчанскі сельсавет|Ганчанскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151124111409/http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39%28003-014%29.pdf |date=24 лістапада 2015 }}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
*   '''1917''' год — 13 двароў, 81 жыхар&lt;ref name=&quot;ГВБ&quot;/&gt;.
*   '''1990''' год — 12 гаспадарак, 19 жыхароў&lt;ref name=&quot;ГВБ&quot;/&gt;.
*   '''2007''' год — 1 гаспадарка, 1 жыхар&lt;ref name=&quot;ГВБ&quot;/&gt;.

== Планіроўка ==
[[File:Malinnie, Klichaw District, Village street (2022-07-27).jpg|thumb|Вясковая вуліца ў вёсцы Малінне (2022).]]
Планіровачна складаецца з прамалінейнай вуліцы шыротнай арыентацыі, забудаванай двухбакова, няшчыльна, традыцыйнымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу&lt;ref name=&quot;ГВБ&quot;/&gt;.

== Зноскі ==
{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{Commons|Malinnie}}

{{Доўгаўскі сельсавет, Клічаўскі раён}}

[[Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёна]]</text>
      <sha1>bw0iq98fem63pyqkjo98tcrom63xp50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рагі (Клічаўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242808</id>
    <revision>
      <id>5130965</id>
      <parentid>4904187</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasalovich</username>
        <id>1775</id>
      </contributor>
      <origin>5130965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4862" sha1="f9guxs14cze2lql270y9qyo1ktqfi9u" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Рагі}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Рагі
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 31|lat_sec = 59
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 34|lon_sec = 48
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Клічаўскі
|сельсавет2            = Доўгаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243030839
}}

'''Рагі́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Rahi}}, {{lang-ru|Роги}}) — [[вёска]] ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radavodblog.wordpress.com/ahulam/|title=Быхаўскае Падруцьце}}&lt;/ref&gt;.

Да [[21 снежня]] [[2011]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Ганчанскі сельсавет|Ганчанскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46715.pdf «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области». Решение Могилевского областного Совета депутатов от 21 декабря 2011 г. № 13-9] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190414013031/http://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46715.pdf |date=14 красавіка 2019 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Да 2018 года знаходзілася ў складзе [[Патоцкі сельсавет|Патоцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D918m0089011&amp;p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 13 апреля 2018 г. № 2-10 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200615203903/https://www.pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D918m0089011&amp;p1=1 |date=15 чэрвеня 2020 }}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёна]]</text>
      <sha1>f9guxs14cze2lql270y9qyo1ktqfi9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свёкрава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242809</id>
    <revision>
      <id>5130960</id>
      <parentid>5122618</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:18:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasalovich</username>
        <id>1775</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5130960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4718" sha1="81jtyc0gh9nexler90gh8cnj1c0nog8" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = былая вёска
|беларуская назва      = Свёкрава
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Клічаўскі
|сельсавет2            = Доўгаўскі
|lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 33|lat_sec = 35
|lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 39|lon_sec = 50
|CoordScale           = 
|насельніцтва          = 16
|год перапісу          = 1992
|першае згадванне      = 1921
|аўтамабільны код      = 6
|OpenStreetMap         = 243039476
|катэгорыя ў Commons   = Sviokrava
}}

'''Свёкрава'''&lt;ref name=&quot;ГВБ&quot;&gt;{{Крыніцы/ГВБ|6-2||216—217}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Sviokrava}}, {{lang-ru|Свёкрово}}) — былая [[вёска]] ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]].

Размешчана за 24 км на паўночны ўсход ад [[Клічаў|Клічава]], 68 км ад [[Магілёў|Магілёва]], 12 км ад чыгуначнай станцыі Вонічы на лініі Магілёў—Асіповічы. Рэльеф раўнінны, на поўначы і захадзе мяжуе з лесам. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз вёску Малінне і далей па шашы Клічаў—Чачэвічы&lt;ref name=&quot;ГВБ&quot;/&gt;.

== Гісторыя ==
[[File:Sviokrava, Klichaw District, Roadside cross and boulders (2022-07-27).jpg|thumb|Прыдарожны крыж і валуны ў былой вёсцы Свёкрава (2022).]]
Заснавана ў 1921 годзе выхадцамі з вёскі Доўгае, якія пасяліліся на былых памешчыцкіх землях&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radavodblog.wordpress.com/ahulam/|title=Быхаўскае Падруцьце}}&lt;/ref&gt;. 20 жніўня 1924 года ў Клічаўскім раёне Бабруйскай акругі (да 20 ліпеня 1930 года). З 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці. У 1933 годзе арганізаваны калгас імя «Вепрынка». У 1940 годзе 19 двароў, 78 жыхароў&lt;ref name=&quot;ГВБ&quot;/&gt;.

У Вялікую Айчынную вайну з пачатку ліпеня 1941 года да 30 чэрвеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Восенню 1942 года гітлераўцы поўнасцю спалілі вёску, загубілі 2 жыхароў. Вызвалена 29 чэрвеня 1944 года воінамі 3-й арміі 1-га Беларускага фронту. Пасля вайны адбудавана&lt;ref name=&quot;ГВБ&quot;/&gt;.

Да 23 снежня 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ганчанскі сельсавет|Ганчанскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151124111409/http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39%28003-014%29.pdf |date=24 лістапада 2015 }}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
*   '''1940''' год — 19 двароў, 78 жыхароў&lt;ref name=&quot;ГВБ&quot;/&gt;.
*   '''1992''' год — 10 гаспадарак, 16 жыхароў&lt;ref name=&quot;ГВБ&quot;/&gt;.

== Планіроўка ==
Планіровачна складалася з прамалінейнай вуліцы шыротнай арыентацыі, забудаванай двухбакова, шыльна, драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу&lt;ref name=&quot;ГВБ&quot;/&gt;.

== Зноскі ==
{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{Commons|Sviokrava}}

{{Доўгаўскі сельсавет, Клічаўскі раён}}

[[Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёна]]</text>
      <sha1>81jtyc0gh9nexler90gh8cnj1c0nog8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сіманаўка (Клічаўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242810</id>
    <revision>
      <id>5130961</id>
      <parentid>4904189</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasalovich</username>
        <id>1775</id>
      </contributor>
      <origin>5130961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4326" sha1="7wtlvchha3xw1wq2x400bqd1kjfb8az" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Сіманаўка}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Сіманаўка
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 33|lat_sec = 53
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 38|lon_sec = 08
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Клічаўскі
|сельсавет2            = Доўгаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243039450
}}

'''Сі́манаўка'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Сы́манаўка, Сімано́ўка'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Simanaŭka}}, {{lang-ru|Симоновка}}) — [[вёска]] ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radavodblog.wordpress.com/ahulam/|title=Быхаўскае Падруцьце}}&lt;/ref&gt;.

Да 23 снежня 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ганчанскі сельсавет|Ганчанскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151124111409/http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39%28003-014%29.pdf |date=24 лістапада 2015 }}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Доўгаўскі сельсавет, Клічаўскі раён}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёна]]</text>
      <sha1>7wtlvchha3xw1wq2x400bqd1kjfb8az</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тачышча</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242811</id>
    <revision>
      <id>5130966</id>
      <parentid>4904190</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasalovich</username>
        <id>1775</id>
      </contributor>
      <origin>5130966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4837" sha1="pdvuu2l2rydsnywsdvwojetr5lgjypt" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Тачышча
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 33|lat_sec = 07
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 35|lon_sec = 26
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Клічаўскі
|сельсавет2            = Доўгаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243030844
}}

'''Тачы́шча'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Tačyšča}}, {{lang-ru|Точище}}) — [[вёска]] ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radavodblog.wordpress.com/ahulam/|title=Быхаўскае Падруцьце}}&lt;/ref&gt;.

Да [[21 снежня]] [[2011]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Ганчанскі сельсавет|Ганчанскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46715.pdf «Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области». Решение Могилевского областного Совета депутатов от 21 декабря 2011 г. № 13-9] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190414013031/http://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46715.pdf |date=14 красавіка 2019 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;. Да 2018 года знаходзілася ў складзе [[Патоцкі сельсавет|Патоцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D918m0089011&amp;p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 13 апреля 2018 г. № 2-10 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200615203903/https://www.pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D918m0089011&amp;p1=1 |date=15 чэрвеня 2020 }}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёна]]</text>
      <sha1>pdvuu2l2rydsnywsdvwojetr5lgjypt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Брусы (Клічаўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242815</id>
    <revision>
      <id>5130959</id>
      <parentid>4904194</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasalovich</username>
        <id>1775</id>
      </contributor>
      <origin>5130959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3411" sha1="e5jvr7en55031a5cs6c8yzk3gngs6ni" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Брусы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Брусы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 35|lat_sec = 57
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 36|lon_sec = 14
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Клічаўскі
|сельсавет2            = Доўгаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243030208
}}

'''Брусы́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Brusy}}, {{lang-ru|Брусы}}) — [[вёска]] ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radavodblog.wordpress.com/ahulam/|title=Быхаўскае Падруцьце}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Доўгаўскі сельсавет, Клічаўскі раён}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёна]]</text>
      <sha1>e5jvr7en55031a5cs6c8yzk3gngs6ni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вішнёўка (Клічаўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242818</id>
    <revision>
      <id>5130967</id>
      <parentid>4904198</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:26:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasalovich</username>
        <id>1775</id>
      </contributor>
      <origin>5130967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3440" sha1="nu5z5m5fro4f3lja25ydgh8e4gvfs70" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Вішнёўка}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Вішнёўка
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 37|lat_sec = 31
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 38|lon_sec = 28
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Клічаўскі
|сельсавет2            = Доўгаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243039574
}}

'''Вішнёўка'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Višnioŭka}}, {{lang-ru|Вишнёвка}}) — [[вёска]] ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radavodblog.wordpress.com/ahulam/|title=Быхаўскае Падруцьце}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёна]]</text>
      <sha1>nu5z5m5fro4f3lja25ydgh8e4gvfs70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дубно</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242822</id>
    <revision>
      <id>5130968</id>
      <parentid>4904202</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasalovich</username>
        <id>1775</id>
      </contributor>
      <origin>5130968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1662" sha1="9f67eptqaql89lzd751ghbzh3j2woxv" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Дубно
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Клічаўскі
|сельсавет2            = Доўгаўскі
}}

'''Дубно́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ду́бна'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Dubno}}, {{lang-ru|Дубно}}) — [[вёска]] ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radavodblog.wordpress.com/ahulam/|title=Быхаўскае Падруцьце}}&lt;/ref&gt;.

На паўночны захад ад вёскі знаходзіцца найвышэйшы пункт (176 м) Клічаўскага раёна.

У 1925—1954 гадах цэнтр [[Дубенскі сельсавет|Дубенскага сельсавета]].

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Доўгаўскі сельсавет, Клічаўскі раён}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёна]]</text>
      <sha1>9f67eptqaql89lzd751ghbzh3j2woxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Церахаў Бор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242830</id>
    <revision>
      <id>5130969</id>
      <parentid>4904211</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:28:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasalovich</username>
        <id>1775</id>
      </contributor>
      <origin>5130969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3489" sha1="al3tf1ppmgno7ml73xfsadsaz8czd6n" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Церахаў Бор
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 35|lat_sec = 07
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 36|lon_sec = 40
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Магілёўская
|раён                  = Клічаўскі
|сельсавет2            = Доўгаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243030230
}}

'''Це́рахаў Бор'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Це́рамша, ж.'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Cierachaŭ Bor}}, {{lang-ru|Терехов Бор}}) — [[вёска]] ў [[Клічаўскі раён|Клічаўскім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radavodblog.wordpress.com/ahulam/|title=Быхаўскае Падруцьце}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Клічаўскага раёна]]</text>
      <sha1>al3tf1ppmgno7ml73xfsadsaz8czd6n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Азяраны (Рагачоўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247800</id>
    <revision>
      <id>5130948</id>
      <parentid>4907906</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T12:54:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasalovich</username>
        <id>1775</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5130948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6399" sha1="ajqhywk1a07fm4hczq3n64acezxw97v" xml:space="preserve">{{значэнні2|тып=тапонім|Азяраны}}
{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Азяраны
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 14|lat_sec = 53
 |lon_dir = |lon_deg = 29|lon_min = 55|lon_sec = 43
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Гомельская
|раён                  = Рагачоўскі
|сельсавет2            = Азяранскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|OpenStreetMap         = 243041499
}}
'''Азяра́ны'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Aziarany}}, {{lang-ru|Озераны}}) — [[аграгарадок]] у [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Азяранскі сельсавет (Рагачоўскі раён)|Азяранскага сельсавета]].

== Геаграфія ==
Аграгарадок знаходзіцца каля правага берага ракі [[Друць]], у месцы ўпадзення ў яе ракі [[Зазер’е (рака)|Зазер’е]]&lt;ref name=&quot;atl&quot;&gt;{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=8|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&amp;nbsp;000}}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, за 36 км у напрамку на паўночны захад ад горада [[Рагачоў]]{{sfn|БелЭн|1996}}, за 155 км ад [[Гомель|Гомеля]]{{sfn|БелЭн|1996}}.

== Гісторыя ==
У 1556 годзе належалі [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіеўскаму Пячэрскаму манастыру]], яго ж уладаннем называюцца і ў 1593 годзе&lt;ref&gt;РГИА, ф. 823, оп. 3, д. 33, с. 11об.&lt;/ref&gt;.

У ХІХ стагоддзі сяло Азяраны было ў складзе Ціхініцкай воласці [[Рагачоўскі павет|Рагачоўскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]&lt;ref name=&quot;sni&quot;&gt;[http://www.surnameindex.info/info/mogilev/rogachev/ozerany/index.html Историческая информация о селе Озераны]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radavodblog.wordpress.com/aziarany/|title=Быхаўскае Падруцьце}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1994 год — 689 жыхароў, 289 двароў{{sfn|БелЭн|1996}}.

== Гістарычныя і памятныя мясціны ==
* На паўночнай ускраіне аграгарадка, на ўзвышшы карэннага левага берага ракі Друць знаходзіцца [[Азяраны (археалагічныя помнікі)|гарадзішча]] [[Мілаградская культура|мілаградскай]] і [[Зарубінецкая культура|зарубінецкай культур]]. — {{ГККРБ 4|313В000597}}
* За 1 км на захад і 1,5 км на ўсход знаходзяцца [[Азяраны (археалагічныя помнікі)|курганныя могільнікі]] дрыгавічоў (XI—XII ст.). — {{ГККРБ 4|313В000598}} {{ГККРБ 4|313В000599}}
* Брацкая магіла (1943—1944) — {{ГККРБ 4|313Д000600}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|1}}
* {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Гомельская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2011|старонкі=8|старонак=68|isbn=978-985-508-107-5|тыраж=10&amp;nbsp;000}}{{ref-ru}}
* Ліст карты N-35-108. Выданне 1981 г.{{ref-ru}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Азяранскі сельсавет (Рагачоўскі раён)}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Азяранскі сельсавет (Рагачоўскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Азяраны (Рагачоўскі раён)| ]]</text>
      <sha1>ajqhywk1a07fm4hczq3n64acezxw97v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Глінск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247977</id>
    <revision>
      <id>5130950</id>
      <parentid>5082953</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T12:59:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasalovich</username>
        <id>1775</id>
      </contributor>
      <origin>5130950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1498" sha1="0g0ab24krk68jxfawtcio69ece7coow" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Глінск
|вобласць              = Гомельская
|раён                  = Рагачоўскі
|сельсавет2            = Старасельскі
}}

'''Глі́нск'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ма́залаў'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Hlinsk}}, {{lang-ru|Глинск}}) — [[вёска]] ў [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Старасельскі сельсавет (Рагачоўскі раён)|Старасельскага сельсавета]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radavodblog.wordpress.com/aziarany/|title=Быхаўскае Падруцьце}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Старасельскі сельсавет (Рагачоўскі раён)}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Старасельскі сельсавет (Рагачоўскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]]</text>
      <sha1>0g0ab24krk68jxfawtcio69ece7coow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Слабада (Старасельскі сельсавет)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247987</id>
    <revision>
      <id>5130951</id>
      <parentid>5082949</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasalovich</username>
        <id>1775</id>
      </contributor>
      <origin>5130951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2108" sha1="3jdx3kyoftvvlzz0113uboa6y2zuxrj" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Слабада}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Слабада
|вобласць              = Гомельская
|раён                  = Рагачоўскі
|сельсавет2            = Старасельскі
}}

'''Слабада́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Slabada}}, {{lang-ru|Слобода}}) — [[вёска]] ў [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Старасельскі сельсавет (Рагачоўскі раён)|Старасельскага сельсавета]].

Да 8 красавіка 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Азяранскі сельсавет (Рагачоўскі раён)|Азяранскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radavodblog.wordpress.com/aziarany/|title=Быхаўскае Падруцьце}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Старасельскі сельсавет, Рагачоўскі раён}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Старасельскі сельсавет (Рагачоўскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]]</text>
      <sha1>3jdx3kyoftvvlzz0113uboa6y2zuxrj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Цеснавое</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247993</id>
    <revision>
      <id>5130952</id>
      <parentid>5082943</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:03:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasalovich</username>
        <id>1775</id>
      </contributor>
      <origin>5130952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1435" sha1="ls6fotklzkh3yfo4pzwhj6d836w90ph" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Цеснавое
|вобласць              = Гомельская
|раён                  = Рагачоўскі
|сельсавет2            = Старасельскі
}}

'''Цеснаво́е'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Ciesnavoje}}, {{lang-ru|Тесновое}}) — [[вёска]] ў [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Старасельскі сельсавет (Рагачоўскі раён)|Старасельскага сельсавета]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radavodblog.wordpress.com/aziarany/|title=Быхаўскае Падруцьце}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Старасельскі сельсавет (Рагачоўскі раён)}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Старасельскі сельсавет (Рагачоўскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Рагачоўскага раёна]]</text>
      <sha1>ls6fotklzkh3yfo4pzwhj6d836w90ph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гута (Ашмянскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>249119</id>
    <revision>
      <id>5130973</id>
      <parentid>4992494</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:54:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5130973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1541" sha1="fb0qlxpk0bl3b5nlw51vxz7cj7v2l7n" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Гута}}
{{НП-Беларусь
|скасаваны             = так
|статус                = хутар
|беларуская назва      = Гута
|вобласць              = Гродзенская
|раён                  = Ашмянскі
|сельсавет             = Граўжышкоўскі
}}

'''Гу́та'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Huta}}) — былы [[хутар]] у [[Ашмянскі раён|Ашмянскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіў у склад [[Граўжышкоўскі сельсавет|Граўжышкоўскага сельсавета]].

Ліквідаваны ў 2012 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pravoby.info/reg/20/899.htm |title=Решение Ошмянского районного Совета депутатов от 22.11.2012 N 120 &quot;Об упразднении сельских населенных пунктов Ошмянского района&quot; |access-date=26 кастрычніка 2016 |archive-date=9 снежня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209201528/http://www.pravoby.info/reg/20/899.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Заліўка НП-Беларусь}}</text>
      <sha1>fb0qlxpk0bl3b5nlw51vxz7cj7v2l7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Курганы (Ашмянскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>249265</id>
    <revision>
      <id>5131010</id>
      <parentid>5090965</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:28:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Için warum</username>
        <id>153459</id>
      </contributor>
      <comment>/* Назва */</comment>
      <origin>5131010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2972" sha1="fqvumh4r0waw2v3gxkbpwozpmqxpx4h" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Курганы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Курганы
|вобласць              = Гродзенская
|раён                  = Ашмянскі
|сельсавет             = Каменналогскі
}}

'''Курганы́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Kurhany}}) — [[вёска]] ў [[Ашмянскі раён|Ашмянскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Каменналогскі сельсавет|Каменналогскага сельсавета]].

== Назва ==
Паводле [[Іван Якаўлевіч Яшкін|І. Яшкіна]] і [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назвы вёсак Курган, Курганы паходзяць ад тэрміна ''курган'' — «вялікі ўзгорак», «старажытны могільнік»&lt;ref&gt;І. Я. Яшкін. Слоўнік беларускіх мясцовых геаграфічных тэрмінаў: Тапаграфія. Гідралогія. Мінск, 2005. С. 382-384.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 190.&lt;/ref&gt;.

Курган — старое ашмянскае прозвішча, Кургановіч — з Індуры&lt;ref&gt;https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BF-L9K?mode=g&amp;i=1061&amp;cat=2325442

https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-H7QF-W?i=547&amp;cc=4166194&amp;cat=834219&amp;lang=en&lt;/ref&gt;. Паводле [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірылы]], ад слова ''курган'' паходзяць прозвішчы ''Курган, Курганаў, Курганскі''&lt;ref&gt;М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 233.&lt;/ref&gt;.

Ёсць сучаснае літоўскае ''Kurganas'', латышскае ''Kurgans''&lt;ref&gt;https://pavardes.lki.lt/?pv=139ef0602b34c6d19e769eb73dfd2a1d

https://uzvardi.lv/surname/714973&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1938 год — 54 жыхары, 8 двароў. 
* 1995 год — 2 жыхары, 2 гаспадаркі.
* 2015 год — нежылая.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Каменналогскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Каменналогскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Ашмянскага раёна]]</text>
      <sha1>fqvumh4r0waw2v3gxkbpwozpmqxpx4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дайліды</title>
    <ns>0</ns>
    <id>251777</id>
    <revision>
      <id>5131189</id>
      <parentid>5073254</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3995" sha1="jujeds7vzjr80iymjux7szfn89m78o4" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Дайліды
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 57|lat_sec = 47
 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 48|lon_sec = 57
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Гродзенская
|раён                  = Іўеўскі
|сельсавет             = Іўеўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 242993330
}}

'''Дайлі́ды'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Dajlidy}}, {{lang-ru|Дайлиды}}) — [[аграгарадок]]&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d911r0042747&amp;q_id=4797297|title=Решение Ивьевского районного Совета депутатов от 27 июня 2011 года № 35 «О преобразовании некоторых населенных пунктов района в агрогородки»|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; у [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Іўеўскі сельсавет|Іўеўскага сельсавета]].

У 1940—1962 гадах цэнтр [[Дайлідскі сельсавет|Дайлідскага сельсавета]].

== Вядомыя асобы ==
* [[Стасевічы (дойліды)|Адам, Валенты і Марцін Стасевічы]] — беларускія дойліды першай паловы [[XVII ст.]]
* [[Ян Банаюс]] — беларускі дойлід першай паловы XVII стагоддзя.
== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Іўеўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Іўеўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]]</text>
      <sha1>jujeds7vzjr80iymjux7szfn89m78o4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джайпур</title>
    <ns>0</ns>
    <id>263514</id>
    <revision>
      <id>5131295</id>
      <parentid>5114827</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T03:30:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6978" sha1="otf9sthscnw241t3iilrq1mvfc6r4i7" xml:space="preserve">{{НП
|статус                = Горад
|беларуская назва      = Джайпур
|арыгінальная назва    = Jaipur, जयपुर
|падначаленне          = 
|краіна                = Індыя
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Jaipur Montage.png
|памер                 = &lt;!--300px--&gt;
|подпіс                = &lt;!-- выявы --&gt;
|lat=
|long=
|lat_dir = N|lat_deg = 26|lat_min = 9|lat_sec = 
|lon_dir = E|lon_deg = 75|lon_min = 8|lon_sec = 
|CoordAddon           = 
|CoordScale           =
|Яндэкскарта          =
|карта                = &lt;!--альтэрнатыўная--&gt;
|памер карты краіны   = 
|памер карты рэгіёна  = 
|памер карты раёна    = 
|рэгіён               = 
|рэгіён у табліцы     = 
|від рэгіёна          = 
|раён                 = 
|раён у табліцы       = 
|від раёна            = 
|абшчына              =
|від абшчыны          =
|карта краіны         = &lt;!-- альтэрнатыўная --&gt;
|карта рэгіёна        = &lt;!-- альтэрнатыўная --&gt;
|карта раёна          = &lt;!-- альтэрнатыўная --&gt;
|унутранае дзяленне   = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|заснаваны             = 1727
|першае згадванне      = 
|згадванне ref         = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = &lt;!--год--&gt;
|статус дата           = 
|плошча                = 645
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 431
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 6663971
|год перапісу          = 2011
|шчыльнасць            = 3978
|нацыянальны склад     = [[раджастханцы]]
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = +5:30
|DST                   = 
|тэлефонны код         = +91-141
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = Jaipur
|сайт                  = http://www.jaipur.rajasthan.gov.in
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
}}
'''Джайпур''' ({{lang-en|Jaipur}}, [[раджастхані]]: ''जयपुर'') — [[горад]] на захадзе [[Індыя|Індыі]], сталіца штата [[Раджастхан]]. Насельніцтва ([[2011]] г.) — 6 663 971 чал.

== Гісторыя ==
Джайпур быў заснаваны ў [[1727]] г. раджам Дхундхарам Савам Джай Сінгхам II, гаспадаром [[Крэпасць Амбер|Амберскай]] [[дзяржава|дзяржавы]]. Горад загадзя праектаваўся [[Заходняя Бенгалія|бенгальскім]] [[архітэктар]]ам [[:hi:विद्याधर चक्रवर्ती|Від’ядхарам Бхатачар’ям]] ([[1693]]—[[1751]] гг.) згодна прынцыпам тагачасных [[матэматыка|матэматыкі]] і [[астралогія|астралогіі]]. У пабудове гарадскога [[палац]]а дапамогу аказваў [[Вялікабрытанія|брытанскі]] ваенны інжынер [[:en:Samuel Swinton Jacob|С. С. Джэкаб]]. Цэнтральная частка ўзводзілася з ружовага [[пясчанік]]а і фарбавалася ў ружовы колер, з-за што атрымала назву «ружовага горада».

У [[19 стагоддзе|XIX]] ст. планавае будаўніцтва актыўна працягвалася. З гэтай мэтай у [[1868]] г. была адчынена спецыяльная школа мастацтваў. Акрамя таго, у Джайпуры працавала дзве іншыя вышэйшыя школы — вывучэння [[санскрыт]]а і для жанчын.

У [[1949]] г. Джайпур стаў афіцыйнай сталіцай [[Раджастхан]]а.

== Эканоміка ==
[[Прамысловасць]] Джайпура спецыялізавана на перапрацоўцы [[бавоўна|бавоўны]], натуральнай [[скура|скуры]], [[драўніна|драўніны]], вытворчасці [[тканіны|тканін]], [[вопратка|вопраткі]], [[Абутак|абутку]], [[мэбля|мэблі]] і г. д. За 6 км ад горада пабудаваны [[экспарт]]ны парк, які ўключае некалькі прамысловых зон і зону развіцця [[Інфармацыйныя тэхналогіі|IT]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sitapura at Jaipur |url=http://eng.riico.co.in/?q=focus/industrial_focus_areas/epip/sitapura |accessdate=8 жніўня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150711182314/http://eng.riico.co.in/?q=focus/industrial_focus_areas/epip/sitapura |archivedate=11 ліпеня 2015 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Важную ролю ў [[эканоміка|эканомікцы]] адыгрывае [[турызм]]. Згодна выданню ''[[:en:Condé Nast Traveller|Condé Nast Traveller]]'', гэта сёмы па прывабнасці для падарожнікаў горад [[Азія|Азіі]]&lt;ref&gt;[http://www.bharatonline.com/news/details/jaipur-seventh-best-tourist-destination-41.php Jaipur Seventh Best Tourist Destination In Asia]&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Гарады-пабрацімы ==
{{Гарады-пабрацімы}}

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|6}}

== Спасылкі ==
* [http://www.jaipur.rajasthan.gov.in Афіцыйны сайт]
* [http://www.jaipur.org.uk/ Джайпур — ружовы горад]{{Недаступная спасылка}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Гарады Раджастхана]]
[[Катэгорыя:Джайпур| ]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты, заснаваныя ў 1727 годзе]]</text>
      <sha1>otf9sthscnw241t3iilrq1mvfc6r4i7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2012)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>267616</id>
    <revision>
      <id>5131183</id>
      <parentid>4894534</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Шаблон:Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы]] у [[Шаблон:Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2012)]]</comment>
      <origin>4894534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1283" sha1="8xib94kt5b8lv34899l0xpikr1eo86i" xml:space="preserve">{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = {{{артыкул|}}}
|загаловак      = [[Слоўнік беларускай мовы]]
|арыгінал       = 
|спасылка       = {{{спасылка|}}}
|адказны        = [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нац. акад. навук Беларусі]], [[Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы НАНБ|Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы]]; ўклад. [[Н. П. Еўсіевіч]] [і інш]; навук. рэд. [[Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец|А. А. Лукашанец]], [[Валянціна Паўлаўна Русак|В. П. Русак]].
|выданне        = 
|месца          = [[Мінск]]
|выдавецтва     = [[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларус. навука]]
|год            = 2012
|том            = 
|старонкі       = 
|старонак       = 916 
|серыя          = 
|isbn           = 978-985-08-1365-7
|тыраж          =
|ref            = 
}}&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8xib94kt5b8lv34899l0xpikr1eo86i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131185</id>
      <parentid>5131183</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5131185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1743" sha1="h3rof26eobmwexssb7r07dtdrg47r63" xml:space="preserve">{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = {{#if:{{{slounik|{{{спасылка|}}}}}}|[{{#if:{{{slounik|}}}|https://slounik.org/search?dict=sbm&amp;search={{{slounik|}}}|{{{спасылка|}}}|}} {{{артыкул|{{{2|}}}}}}]|{{{артыкул|{{{2|}}}}}}}} 
|загаловак      = [[Слоўнік беларускай мовы]]
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; ўклад. [[Надзея Паўлаўна Маслоўская|Н. П. Еўсіевіч]] [і інш]; навук. рэд. [[Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец|А. А. Лукашанец]], [[Валянціна Паўлаўна Русак|В. П. Русак]].
|выданне        = 
|месца          = [[Мінск]]
|выдавецтва     = [[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларус. навука]]
|год            = 2012
|том            = 
|старонкі       = 
|старонак       = 916 
|серыя          = 
|isbn           = 978-985-08-1365-7
|тыраж          =
|ref            = {{{ref|СБМ}}}
}}&lt;noinclude&gt; 
{{doc-inline}}
&lt;pre&gt;
Выкарыстанне:

 {{крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2012)|нумар тома|назва артыкула|нумар старонкі}}
 
 {{Крыніцы/СБМ|нумар тома|назва артыкула|нумар старонкі}}

У зносках

 {{sfn|СБМ|2012}}
&lt;/pre&gt;
{{doc-end}}
[[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы|Слоўнік беларускай мовы (2012)]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h3rof26eobmwexssb7r07dtdrg47r63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гульня тронаў (раман)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>268204</id>
    <revision>
      <id>5130946</id>
      <parentid>5051652</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T12:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5130946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135612" sha1="segx9equitqgoxh8d6207im5mcleit3" xml:space="preserve">{{Выданне
 |Назва            = Гульня тронаў
 |Арыгінал назвы    = {{lang-en|A Game of Thrones}}
 |Выява         = A Game of Thrones first cover UK.jpg
 |Шырыня              = 230px
 |Подпіс             = Вокладка першага амерыканскага выдання з выявай Жалезнага трона
 |Жанр                = фэнтэзі
 |Аўтар               = [[Джордж Рэйманд Рычард Марцін|Джордж Р. Р. Марцін]]
 |Арыгінал выпуску    = [[1996]]{{sfn|Лаудер|loc=Вступление: Во славу живой истории|2015|p=13—18}}
 |Выдавецтва        = {{Сцяг ЗША}} [[:en:Bantam Spectra|Bantam Spectra]]&lt;br /&gt;{{Сцяг Вялікабрытаніі}} [[:en:HarperCollins|Voyager Books]]&lt;br /&gt;
 |Старонак             = ~ 835&lt;ref name=&quot;good&quot; /&gt; ці 864&lt;ref name=&quot;pwbs&quot; /&gt;
 |Перакладчык          = 
 |Мова                = англійская
 |Носьбіт            = кніга
 |Папярэдняя          = [[Аповесць пра Дунка і Эга]]
 |Наступная           = «[[Бітва каралёў]]»
}}

{{Значэнні|Гульня тронаў}}
'''«Гульня́ тро́наў»''' ({{lang-en|A Game of Thrones}}) — [[раман]] у жанры [[фэнтэзі]] аўтарства [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскага]] пісьменніка [[Джордж Рэйманд Рычард Марцін|Джорджа Р. Р. Марціна]], першая кніга серыі «[[Песня Лёду і Агню]]». Упершыню твор быў апублікаваны ў [[1996|1996 годзе]] выдавецтвам Bantam Spectra. Дзеянне рамана адбываецца ў [[Выдуманы сусвет|выдуманым сусвеце]]. У цэнтры твора тры асноўныя сюжэтныя лініі — падзеі, якія папярэднічалі пачатку дынастычных войнаў за ўладу над кантынентам Вестэрас, які нагадвае Еўропу часоў [[Высокае Сярэднявечча|Высокага Сярэднявечча]]; пагроза наступу плямёнаў адзічэлых і дэманічнай расы Іншых, што насоўваецца з поўначы; а таксама падарожжа дачкі зрынутага караля ў спробах вярнуць Жалезны трон. Апавяданне вядзецца ад трэцяй асобы, напераменку з пункту гледжання розных персанажаў.

Праца над раманам была пачата аўтарам у 1991 годзе. На той момант цыкл задумваўся як трылогія. Джордж Р. Р. Марцін, які імкнецца да напісання тэкстаў вялікага аб'ёму, вырашыў стварыць маштабнае эпічнае фэнтэзі ў духу «[[Уладар пярсцёнкаў|Уладара пярсцёнкаў]]», абапіраючыся на гістарычныя кнігі і перавёўшы акцэнты ад магіі да рэалізму. Асаблівае месца ў «Гульні тронаў» было адведзена геральдыцы, рыцарству, апісанню банкетаў і адзення. Кніга была натхнёная рэальнымі гістарычнымі падзеямі, а героі цыкла мелі прататыпаў з асяроддзя еўрапейскай знаці. Адзін з асноўных пасылаў кнігі — ідэя таго, што смерць ёсць непазбежная ісціна ўсяго жыцця.

Раман атрымаў усеагульнае прызнанне з боку крытыкаў. Ён быў ганараваны [[Прэмія «Локус» за лепшы раман фэнтэзі|прэміі «Локус» за лепшы раман у жанры фэнтэзі]], а таксама быў намінаваны на [[Прэмія «Неб’юла»|Неб'юла]] і [[Сусветная прэмія фэнтэзі|Сусветную прэмію фэнтэзі]]. Акрамя таго, аповесць «Кроў Дракона», якая ўвайшла ў склад рамана, у 1997 годзе атрымала прэмію «[[Х’юга (прэмія)|Х’юга]]». Праз пятнаццаць гадоў пасля публікацыі раман дасягнуў першага месца ў спісе бэстсэлераў газеты ''[[The New York Times]]''. Аглядальнікі станоўча ўспрынялі смелае парушэнне класічных канонаў жанру і разбурэнне літаратурных стэрэатыпаў, прапрацоўку персанажаў і інтрыгуючы сюжэт. Усяго было прададзена звыш мільёна асобнікаў кнігі. Раман быў [[Экранізацыя|экранізаваны]] ў рамках [[Гульня тронаў, 1 сезон|першага сезона]] тэлесерыяла «[[Гульня тронаў (тэлесерыял)|Гульня тронаў]]».

== Сюжэт ==

=== Сусвет кнігі ===
Дзеянне цыкла разгортваецца ў выдуманым свеце. Асноўныя падзеі кнігі сканцэнтраваны на мацерыку [[Вестэрас (Песня Лёду і Агню)|Вестэрас]], які паводле эканомікі, культуры і сацыяльнага ладу нагадвае Еўропу часоў [[Высокае Сярэднявечча|Высокага Сярэднявечча]], і часткова на больш усходнім кантыненце пад назвай [[Эсас]]&lt;ref name=&quot;akran&quot; /&gt;, які адрозніваецца этнічнай і геаграфічнай разнастайнасцю&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|146}}. Вышэйшую знаць Вестэраса прынята называць Вялікімі Дамамі&lt;ref name=&quot;zlot&quot; /&gt;. Прыкладна за трыста гадоў да падзей «Гульні тронаў» дынастыя Таргарыенаў, выкарыстоўваючы трох [[дракон]]аў, заваявала ўсе землі Вестэраса ад Сцяны да паўднёвых берагоў Дорна і стварыла адзіную імперыю&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mirf.ru/Articles/art3252.htm|title=Кривое зеркало. Историчность «Песни льда и пламени»|author=Дмитрий Злотницкий.|date=2009-02-01|publisher=[[Мир фантастики]]|access-date=2015-04-28|lang=ru|archive-date=2 красавіка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402111006/http://www.mirf.ru/Articles/art3252.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. [[Род Таргарыенаў]] паходзіць са старажытнай [[Валірыя|Валірыі]]. [[Эйган I Таргарыен|Эйган]] ажаніўся са сваімі сёстрамі, [[Вісенья Таргарыен|Вісеньяй]] і [[Рэйніс Таргарыен|Рэйніс]], і гэта традыцыя часта паўтаралася ў іх родзе. Дынастыя стала згасаць з гібеллю апошніх драконаў. Вар'яцтва [[Эйрыс II|Эйрыса II]] выклікала [[Паўстанне Роберта Баратэана|паўстанне]], якое апынулася паспяховым&lt;ref name=&quot;zlot&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mirf.ru/Articles/art434.htm|title=Миры. «Игра престолов»: Кто есть кто. Великие дома «Песни льда и пламени»|author=Дмитрий Злотницкий.|date=2005-12-27|publisher=[[Мир фантастики]]|access-date=2015-05-07|lang=ru|archive-date=15 чэрвеня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615063552/http://www.mirf.ru/Articles/art434.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Род Баратэанаў, як лічыцца, паходзіць ад пабочнай галіны Таргарыенаў. Пасля звяржэння караля Шторму яны сталі лордамі Штармавога Канца. Чорнавалосыя і дужыя, Баратэаны доўгі час заставаліся вернымі кіруючай дынастыі. Прычынай проціборства стала каханая Роберта Баратэана [[Ліяна Старк]], выкрадзеная Рэегарам Таргарыенам, сынам Эерыса II. Роберт, быўшы правадыром паўстання, пасля перамогі ўзышоў на трон Сямі каралеўстваў, але стаў нікуды не вартым кіраўніком. Светлавалосыя Ланістэры былі самым багатым родам з усіх Вялікіх Дамоў. Яны кіруюць Заходнімі Землямі, а іх крэпасць — Уцёс Кастэрлі. Главой сямейства з’яўляецца лорд Тайвін. Яго старэйшы сын Джэймэ, які служыў у гвардыі Эйрыса, забіў ранейшага караля, за што атрымаў мянушку «Царазабойца»&lt;ref name=&quot;zlot&quot; /&gt;.

[[Дом Старкаў|Старкі]] — нязменныя лорды [[Поўнач, Песня Лёду і Агню|Поўначы]], род якіх не перарываўся на працягу тысяч гадоў&lt;ref name=&quot;kog&quot;&gt;{{кніга|аўтар=[[Браян Когман|Когман Брайан]].|загаловак=Игра престолов|арыгінал=Inside HBO’s Game of Thrones|выдавецтва=АСТ|год=2015|старонак=192|isbn=978-5-17-081391-9}}&lt;/ref&gt;{{rp|38}}. Паводле легенды, іх продак [[Брандан Будаўнік]] узвёў [[Сцяна, Песня Лёду і Агню|Сцяну]]. Аглядальнік «[[Свет фантастыкі|Свету фантастыкі]]» Дзмітрый Златніцкі піша: «Яны халодныя, як землі, якімі яны кіруюць, цвёрдыя, як сцены іх радавога замка [[Вінтэрфел]]а, і небяспечныя, як лютаваўкі, якія красуюцца на іх сцягах». Ад іншых Вялікіх дамоў Старкі адрозніваюцца тым, што ўшаноўваюць [[Старыя багі, Песня Лёду і Агню|Старых багоў]]. Менавіта прадстаўнікі гэтага сямейства найбольш шырока задзейнічаны ў сюжэце твора. Таксама Старкаў умоўна можна назваць станоўчымі персанажамі кнігі. [[дом Арэнаў|Арэны]], Захавальнікі Усходу, — адзін з найстаражытных родаў. Да прыходу Таргарыенаў яны былі каралямі Гары і [[Даліна, Песня Лёду і Агню|Даліны]]. На поўдзень ад [[Перашыек, Песня Лёду і Агню|Перашыйка]], у цэнтральнай частцы Вестэраса, размяшчаецца [[Дом Талі]]. Іх замак [[Рыверан]] на скрыжаванні трох рэк [[Трызубец, Песня Лёду і Агню|Трызубца]] дазваляе кантраляваць гандаль у рэгіёне. Да Вялікіх Дамоў таксама адносяцца [[Дом Тырэлаў|Тырэлы]] з [[Вышасад]]а, якія таксама атрымалі свае землі ад заваёўнікаў Таргарыенаў, [[дом Мартэлаў|Мартэлы]] з [[Дорн]]а, якія далучыліся да дзяржавы Таргарыенаў добраахвотна, а таксама [[дом Грэйджаяў|Грэйджаі]], ваяўнічы народ з [[Жалезныя астравы|Жалезных астравоў]]&lt;ref name=&quot;zlot&quot; /&gt;.

&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Stark Coat of Arms.png|&lt;center&gt;'''Дом Старкаў'''&lt;br /&gt;''Зіма блізка''&lt;/center&gt;
A Song of Ice and Fire arms of House Lannister red scroll.png|&lt;center&gt;'''Дом Ланістэраў'''&lt;br /&gt;''Пачуй мой роў''&lt;/center&gt;
A Song of Ice and Fire arms of House Baratheon yellow scroll English.png|&lt;center&gt;'''Дом Баратэанаў'''&lt;br /&gt;''Нам лютасць''&lt;/center&gt;
A Song of Ice and Fire arms of House Arryn blue scroll.png|&lt;center&gt;'''Дом Арэнаў'''&lt;br /&gt;''Высокі, як гонар''&lt;/center&gt;
Tully Coat of Arms.png|&lt;center&gt;'''Дом Талі'''&lt;br /&gt;''Сям'я, доўг, гонар''&lt;/center&gt;
Three dragons.png|&lt;center&gt;'''Дом Таргарыенаў'''&lt;br /&gt;''Полымя і кроў''&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

=== Сем Каралеўстваў ===
Лорд Вінтэрфела і Захавальнік Поўначы [[Эдард Старк|Эдард (Нэд) Старк]] праводзіць пакаранне смерцю Гарэда, дэзерціра з [[Начны Дазор, Песня Лёду і Агню|Начнога Дазору]]. Вяртаючыся з сынамі Робам і Бранам Старкамі, [[бастард]]ам [[Джон Сноу, Песня Лёду і Агню|Джонам Сноу]] і выхаванцам [[Тэан Грэйджай|Тэанам Грэйджаем]], яны знаходзяць шасцярых ваўчанят — чатырох самцоў і дзвюх самак, што супадае з колькасцю і полам дзяцей лорда Старка — і вырашаюць забраць іх сабе. Кароль [[Роберт Баратэан]] з жонкай і дзецьмі прыязджае ў Вінтэрфел. Роберт і Нэд, даўнія сябры, якія ў мінулым паўсталі супраць [[Эйрыс II Вар'ят|Эйрыса II Вар'ята]], зрынуўшы кіруючую дынастыю Таргарыенаў&lt;ref name=&quot;zlot&quot; /&gt;. Кароль прапануе Нэду, які славіцца сваёй сумленнасцю і непадкупнасцю, пасаду правіцы караля. Папярэднік Нэда — [[Джон Арэн]] — памёр пры загадкавых абставінах. Таксама Роберт абяцае заручыць свайго сына [[Джофры Баратэан|Джофры]] з [[Санса Старк|Сансай Старк]], старэйшай дачкой Нэда. У дзень палявання сын Нэда [[Бран Старк|Бран]] залазіць на старую вежу і становіцца выпадковым сведкам [[інцэст]]у каралевы [[Серсея Ланістэр|Серсеі]] і яе брата [[Джэймэ Ланістэр]]а, за што апошні скідвае яго з вежы&lt;ref name=&quot;stone&quot; /&gt;. Бран выжывае, але яго ногі скоўвае параліч. Пры гэтым хлопчык не памятае падзеі, якія папярэднічалі яго падзенню, таму лічыцца, што Бран зваліўся з вежы выпадкова.

Эдард Старк прымае прапанову Роберта і, забраўшы дочак, адпраўляецца ў сталіцу Вестэраса — [[Каралеўская Гавань|Каралеўскую Гавань]]. Яго жонка [[Кейтылін Старк|Кейтылін]] застаецца з сынамі — Бранам, які ляжыць без свядомасці, [[Рыкан Старк|Рыканам]] і [[Роб Старк|Робам]]. Апошні на час ад'езду бацькі становіцца намеснікам Вінтэрфела. Джон Сноу адпраўляецца на поўнач, на [[Сцяна, Песня Лёду і Агню|Сцяну]], каб стаць, як і брат Нэда Старка [[Бенджэн Старк|Бенджэн]], братам Начнога Дазору, пра што ён даўно марыў. На Брана здзяйсняецца замах, аднак лютавоўк ратуе і яго, і [[Кейтылін Старк|Кейтылін]]. Ачуўшыся, Бран дае яму імя Лета. У сваіх снах ён бачыў сэрца Белай Пустэчы, размешчанай далёка на Поўначы, і набліжэнне зімы. Кінжал забойцы быў з валірыйскай сталі, таму Кейтылін адпраўляецца ў Гавань, каб даведацца, каму ён належаў. [[Петыр Бейліш]], вядомы як Мезенец, яе даўні кавалер, паведамляе, што гэта рэч [[Тырыян Ланістэр|Тырыяна Ланістэра]], брата каралевы. Заручыўшыся падтрымкай рыцараў з саюзных дамоў, Кейтылін бярэ карліка ў палон і адвозіць яго да [[Ліза Арэн|Лізы Арэн]], сваёй сястры, у [[Арлінае Гняздо]] — горную крэпасць Усходу. Тырыян адмаўляе абвінавачванне ў спробе забойства Брана і патрабуе суду паядынкам. Яго гонар абараняе найміт Брон, які спрытам перамагае непаваротлівага рыцара ў цяжкіх латах. Тырыяна і Брона няхочучы адпускаюць, і яны пакідаюць Гняздо.

[[Выява:Jaime-aerys.jpg|300px|thumb|left|Джэймэ Ланістэр забівае Эйрыса — праца Майкла Камарка, аднаго з найбольш паважаных Марцінам ілюстратараў&lt;ref name=&quot;fi&quot; /&gt;]]

Прыбыўшы ў Каралеўскую Гавань, Нэд Старк трапляе ў гушчу прыдворных змоў і інтрыг. Паступова Нэд высвятляе, што прынц Джофры, прынцэса [[Мірцэла Баратэан|Мірцэла]] і прынц [[Томен Баратэан|Томен]] народжаны каралевай Серсеяй не ад мужа, а ад уласнага брата Джэймэ. Законных спадчыннікаў у Роберта няма, бо ўсе яго дзеці народжаны па-за шлюбам. Падчас тайнай гутаркі з Серсеяй Нэд гаворыць, што ведае пра яе сувязі з Джэймэ, і прапануе ёй бегчы разам з дзецьмі. Замест гэтага яна падгаворвае свайго кузена [[Лансель Ланістэр|Ланселя]], збраяносца Роберта, напаіць яго падчас палявання на вепрука. Лорд [[Тайвін Ланістэр]], бацька Серсеі і Джэймэ, тайным загадам пасылае [[Грыгар Кліган|Грыгара Клігана]] з войскамі рабаваць [[Рачныя землі, Песня Лёду і Агню|Рачныя землі]] з мэтай выбавіць Старка і ўзяць яго ў палон для абмену на Тырыяна. У адказ на скаргі рачных лордаў Нэд завочна прыгаворвае Грыгара Клігана да смерці і пасылае атрад на чале з [[Берык Дандарыян|Берыкам Дандарыянам]] для выканання прысуду.

У выніку падкопаў Серсеі Роберт атрымлівае смяротнае раненне ў сутычцы з вепруком. Нэд не паспявае паведаміць яму вынікі свайго расследавання. Кароль падпісвае завяшчанне, у якім прызначае Джофры спадчыннікам, а Эдарда — лордам-пратэктарам, пасля чаго памірае&lt;ref name=&quot;zlot&quot; /&gt;. Рэнлі Баратэан, малодшы брат караля, прапануе ўначы здзейсніць пераварот і ўзяць у палон дзяцей Роберта, але Эдард адпрэчвае гэту ідэю. У троннай зале Серсея рве завяшчанне і абвяшчае Джофры каралём, сябе — яго рэгенткай, а Эдарда Старка — здраднікам. Варта горада Залатыя плашчы разам з людзьмі Ланістэраў забіваюць людзей Старка і арганізоўваюць разню ў вежы Правіцы. Нэда кідаюць у вязніцу, а Сансу бяруць пад хатні арышт. [[Ар'я Старк|Ар'і]], малодшай дачцэ Нэда, удаецца збегчы з замка і схавацца ў горадзе. Джофры вянчаюць як караля Вестэраса. Нэд згаджаецца далучыцца да братоў Начнога Дазору ў абмен на бяспеку Сансы, але Джофры загадвае адсекчы яму галаву&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|94}}. Сір [[Ілін Пейн]] выконвае прысуд на ступенях [[Септа Бейлара|Вялікай Септы Бейлара]]. Ар'я назірае за гэтым, але вярбоўнік Начнога Дазору Ёрэн забірае яе і абяцае вярнуць дамоў.

Даведаўшыся пра разню ў Каралеўскай Гавані і пра тое, што намячаецца грамадзянская вайна за прастол, старэйшы сын Эдарда Роб Старк збірае войска і ідзе на поўдзень. Намеснікам Вінтэрфела прызначаюць Брана, а яго рэгентамі — [[мейстар Лювін|мейстара Лювіна]] і сіра [[Родрык Касель|Родрыка Каселя]]. Незаконны арышт Тырыяна абвастрае адносіны ў дзяржаве — паміж Ланістэрамі з аднаго боку і Старкамі і [[дом Талі|Талі]] з іншага. У Рыверане і Уцёсе Кастэрлі пачынаюць збірацца войскі. Для вядзення ваенных дзеянняў Роб згаджаецца на саюз з домам Фрэяў. Ён атрымлівае перамогу ў бітве ў Шапталым Лесе над войскамі Джэймэ Ланістэра і берэ таго ў палон&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|82}}, а пазней здымае аблогу з Рыверана, крэпасці Талі. Пасля таго, як Роб адмаўляецца ад саюза з братамі Роберта, Рэнлі і Станісам, кожны з якіх мае свае прэтэнзіі на прастол, лорды Поўначы і Трызубца абвяшчаюць яго Каралём Поўначы&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|52}}.

=== Сцяна ===
На паўночнай мяжы каралеўства размяшчаецца Сцяна — велізарны бар'ер з лёду і каменя сямісот футаў вышынёй, на якім нясуць сваю службу браты Начнога Дазору. Яны пакляліся назаўжды аддаць сябе сваёй справе, адмовіцца ад тытулаў і роду, не мець жонак і дзяцей і да канца сваіх дзён абараняць Сцяну&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|21}}. Фактычна брацтва абараняе Сем Каралеўстваў ад паўночных плямёнаў адзічэлых, анархічнай супольнасці, якая жыве па ўласных законах у [[Зачараваны Лес|Зачараваным Лесе]] на поўнач ад Сцяны. У пралогу тры браты Начнога Дазору — сір Уэймар Ройс, Гарэд і Уіл — пераследваюць адзічэлых за Сцяной, але сутыкаюцца з [[Іншыя, Песня Лёду і Агню|Іншымі]] і двое з іх гінуць. Гарэд збягае і перасякае Сцяну, але яго ловяць і Эдард Старк карае смерцю за дэзерцірства.

[[Джон Сноу, Песня Лёду і Агню|Джон Сноу]], бастард лорда Старка, прыбывае на Сцяну. Ён аб’ядноўвае навабранцаў супраць суровага настаўніка рукапашнага бою і абараняе баязлівага, але дабрадушнага [[Сэмвел Тарлі|Сэмвела Тарлі]] — навічка, якога незалюбілі іншыя браты за яго грузнасць. У Дазоры ёсць тры класы братоў — будаўнікі, якія чыняць Сцяну і замкі Дазору, сцюарды, які забяспечваюць жыццё Дазору, а таксама разведчыкі, якія выконваюць розныя заданні за Сцяной. Джон, дзякуючы сваім баявым навыкам, разлічвае стаць разведчыкам, але яго прызначаюць у сцюарды лорда-камандуючага Начным Дазорам [[Джыёр Мормант|Джыёра Морманта]]. Сэм, дзякуючы старанням Джона, становіцца сцюардам і памочнікам мейстара [[Эйман Таргарыен|Эймана]], які трымае бібліятэку і крумкачоў.

Дзядзька Джона [[Бенджэн Старк]] знік больш за шэсць месяцаў таму, адправіўшыся шукаць тых братоў, якія загінулі ў пралогу. Джон і яго воўк Здань знаходзяць двух мёртвых людзей з атрада Бенджэна. Іх прывозяць у Чорны замак, але ўначы яны ажываюць. Адзін з іх спрабуе забіць Морманта, аднак Джон знішчае яго агнём. Калі Джон даведваецца пра смерць свайго бацькі, ён хоча дэзерціраваць, каб дапамагчы Робу ў яго паходзе, але сябры яго наганяюць і ўгаворваюць вярнуцца. Раніцою Мормант просіць Сноу трымаць клятву і паведамляе пра планы вялікімі сіламі адправіцца на Поўнач, каб усёткі знайсці Бенджэна — жывога ці мёртвага, і разабрацца, што задумвае [[Манс-налётчык]], «Кароль за Сцяной» — лідар адзічэлых і беглы брат Начнога Дазору&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mirf.ru/Articles/art2287.htm|title=«Игра престолов» и ледяная стена|publisher=[[Мир фантастики]]|access-date=2015-08-08|lang=ru|archive-date=20 сакавіка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150320162454/http://mirf.ru/Articles/art2287.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Эсас ===
За [[Вузкае мора|Вузкім морам]], на кантыненце [[Эсас]], жывуць Таргарыены, якім удалося выратавацца, дваццацігадовы [[Візерыс Таргарыен|Візерыс]] і яго трынаццацігадовая сястра [[Дэйнерыс Таргарыен|Дэйнерыс]] (Дэні). Пасля доўгіх тулянняў з аднаго горада ў іншы яны да пачатку кнігі знаходзяцца ў [[Пентас]]е, адным з [[Вольныя Гарады, Песня Лёду і Агню|Вольных Гарадоў]], у багатага магістра [[Ілірыа]]&lt;ref name=&quot;desteny&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Майкл Дж. Сигирст.|частка=Судьба, свобода и аутентичность в «Игре престолов»|загаловак=Игра престолов и философия: Логика острее меча|спасылка=https://fantlab.ru/edition122117|месца=Москва|выдавецтва=АСТ|год=2015|старонкі=249-264|старонак=320|isbn=978-5-17-082366-6|тыраж=2000}}&lt;/ref&gt;. Спадзяючыся атрымаць буйную армію і вярнуць дынастыі ўладу над Вестэрасам, Візерыс выдае сястру за [[кхал]]а [[Дрога, Песня Лёду і Агню|Дрога]] — правадыра [[датракійцы|качэўнікаў-датракійцаў]]&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|169}}, лідара самага магутнага з [[кхаласар]]аў (плямёнаў) у Эсасе. На вяселлі, апроч іншых падарункаў, Дэйнерыс атрымлівае тры ўпрыгожаныя каштоўнасцямі яйкі драконаў. Да кхаласара далучаецца спадарожнік Таргарыенаў [[Джорах Мормант]], беглы лорд [[Мядзведжы востраў, Песня Лёду і Агню|Мядзведжага вострава]] з поўначы Вестэраса. Дэйнерыс цяжарае ад кхала Дрога, яе будучаму дзіцяці прадракаюць вялікі лёс. Але Візерыс не можа дамагчыся выканання сваіх патрабаванняў. У [[Веес Датрак]], сталіцы ўсіх датракійцаў, ён даходзіць да прамых пагроз кхалу і яго жонцы, патрабуючы каранацыі. Тады Дрога расплаўляе золата і вылівае яго на Візерыса, з-за чаго той гіне&lt;ref name=&quot;zlot&quot; /&gt;.

Пазней купец здзяйсняе замах на Дэні — дорыць ёй бочачку атручанага віна. Але яго зман раскрываецца дзякуючы Джораху&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|166}}. Падчас паўднёвага паходу на землі лхазаран, ці «ягнячага народа», Дэйнерыс ратуе лекарку. У гэтым набегу Дрога быў сур'ёзна паранены, і ён знаходзіцца пры смерці. Лекарка абяцае выратаваць Дрога, кажучы, што за жыццё прыйдзецца заплаціць смерцю. Дэйнерыс згаджаецца, Дрога не памірае, але застаецца ў вегетатыўным стане. З-за праведзенага рытуалу ў Дэні гіне ненароджанае дзіця. Кхаласар распадаецца на мноства дробных груп. З Дэні застаецца толькі невялікая група верных людзей, у тым ліку Джорах. Дэйнерыс спальвае Дрога і лекарку ў пахавальным кастры, пасля чаго сама ўваходзіць у агонь. Калі полымя згасае, кхаласар знаходзіць жывую Дэні і трох драконаў каля яе&lt;ref name=&quot;zlot&quot; /&gt;, якія вылупіліся з яйкаў.

== Стварэнне ==

=== Напісанне ===
[[Выява:George R. R. Martin (9347950579).jpg|330px|thumb|right|Пісьменніка натхняў поспех [[Уладар пярсцёнкаў (кінатрылогія)|экранізацыі]] «[[Уладар пярсцёнкаў|Уладара пярсцёнкаў]]», аднак любая кніга Марціна перавышала кожны том Толкіна ў тры разы, а фільмаў па цыкле спатрэбілася б «не тры, а дваццаць»&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|5}}]]

У [[1980-я]] гады Джордж Марцін займаўся напісаннем сцэнарыяў у [[Галівуд]]зе, але працу сваю не любіў з-за немагчымасці ствараць творы вялікага аб'ёму. «З першых жа сцэнарыяў мне паўтаралі: „Гэта цудоўна, але занадта доўга, занадта шмат літар…“ Мне даводзілася іх скарачаць, таму, вярнуўшыся да кніг, я сказаў сабе: „Больш не буду клапаціцца ні пра што ў гэтым духу…“ Я жадаў тысячы персанажаў, маштабныя бітвы, цудоўныя замкі і анфілады — усё тое, што я не мог дазволіць сабе на тэлебачанні»&lt;ref name=&quot;akran&quot;&gt;{{cite web|url=http://mirf.ru/Articles/art4814.htm|title=Секс. Кровь. Интриги. Игра престолов|author=Сергей Ковалев.|date=2012-01-17|publisher=[[Мир фантастики]]|access-date=2015-04-28|lang=ru|archive-date=4 мая 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504211529/http://mirf.ru/Articles/art4814.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Вырашыўшы вярнуцца ў вялікую літаратуру, свайму рэдактару пісьменнік адправіў тры заяўкі на будучыя працы — навуковую фантастыку, хорар і фэнтэзі. Апошняя з іх была ўхвалена, як больш прадаваная&lt;ref name=&quot;fan&quot; /&gt;. Праца над раманам была пачата аўтарам улетку [[1991]] года&lt;ref name=&quot;stone&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/tv/news/george-r-r-martin-the-rolling-stone-interview-20140423?print=true|title=George R.R. Martin: The Rolling Stone Interview|author=Mikal Gilmore.|date=2014-04-23|publisher=[[Rolling Stone]]|access-date=2015-05-12|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150425142938/http://www.rollingstone.com/tv/news/george-r-r-martin-the-rolling-stone-interview-20140423?print=true|archive-date=25 красавіка 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ria.ru/spravka/20130920/964050065.html|title=Биография Джорджа Мартина|date=2013-09-20|publisher=[[РИА Новости]]|access-date=2015-05-03|lang=ru}}&lt;/ref&gt; у горадзе [[Санта-Фэ]]&lt;ref name=&quot;tron&quot; /&gt;. У гэты перыяд Марцін марнаваў шмат часу на нерэалізаваныя праекты, і калі б не  фіяска серыяла «Парталы», то так бы і не прыступіў да цыкла «Песня Лёду і Полымя»&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Joao Seixas.|загаловак=A vida e fieta de escolhas|выданне=Os meus livros|год=2008, верасень|старонкі=22-24|мова=pt|спасылка=http://saidadeemergencia.com/uploads/articles/AvidafeitadeescolhasMartin.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20100529195128/http://saidadeemergencia.com/uploads/articles/AvidafeitadeescolhasMartin.pdf|archive-date=29 мая 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100529195128/http://saidadeemergencia.com/uploads/articles/AvidafeitadeescolhasMartin.pdf|archivedate=29 мая 2010}}&lt;/ref&gt;. Першапачаткова Джордж меркаваў, што серыя будзе ўключаць толькі тры кнігі, але з часам зразумеў, што прыйдзецца напісаць шэсць раманаў, а затым колькасць планаваных кніг узрасла да сямі&lt;ref name=&quot;mirf&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mirf.ru/Reviews/review1439.htm|title=Между льдом и пламенем|author=Владимир Пузий.|date=2007-02-18|publisher=[[Мир фантастики]]|access-date=2015-04-28|lang=ru|archive-date=7 верасня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150907114944/http://www.mirf.ru/Reviews/review1439.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/04/01/his-beautiful-dark-twisted-fantasy-george-r-r-martin-talks-game-of-thrones/|title=His Beautiful Dark Twisted Fantasy: George R. R. Martin Talks ‘Game of Thrones’|author=Dave Itzkoff.|date=2011-04-01|publisher=[[The New York Times]]|access-date=2015-05-15|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Першапачатковы пробліск гісторыі складаўся ў спантанным бачанні, у якім хлопчык па імі Бран становіцца сведкам абезгалоўвання, а затым знаходзіць у снегу ваўчанят&lt;ref name=&quot;stone&quot; /&gt;, і першай была набрана менавіта глава пра тое, як Старкі знаходзяць шчанюкоў лютаваўка&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nytimes.com/2005/12/12/books/12crow.html?_r=1&amp;|title=A Fantasy Realm Too Vile for Hobbits|author=Dinitta Smith.|date=2005-12-12|publisher=[[The New York Times]]|access-date=2015-05-13|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;intpw&quot; /&gt;. У той момант аўтар працаваў над раманам «Авалон»&lt;ref name=&quot;worg&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.westeros.org/Citadel/SSM/Entry/5431/|title=Interview|author=J. Martin.|date=2011-07-11|publisher=Westeros.org|access-date=2015-05-12|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714115648/http://www.westeros.org/Citadel/SSM/Entry/5431/|archive-date=14 ліпеня 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Прыступаючы да «Гульні тронаў», пісьменнік не ведаў, будзе гэта апавяданне або нешта большае. Пазней ён прыняў важнае рашэнне весці апавяданне ад асобы некалькіх персанажаў&lt;ref name=&quot;tron&quot; /&gt;. Скончыўшы другую главу&lt;ref name=&quot;worg&quot; /&gt; і напісаўшы каля ста старонак&lt;ref name=&quot;stone&quot; /&gt;, аўтар быў вымушаны адкласці працу з-за занятасці сцэнарыямі&lt;ref name=&quot;tron&quot; /&gt;. У нейкі момант пасля працяглага апісання сюжэту пісьменнік зразумеў, што трэба спыніцца і прапрацаваць свет і яго гісторыю — намаляваць карты, генеалагічныя дрэва, пазначыць каралёў з гадамі кіравання і іх мянушкамі&lt;ref name=&quot;worg&quot; /&gt;. Першапачаткова Марцін вызначаў парадак глаў, пазней прапісваў гісторыю кожнага персанажа, затым дзяліў яе на часткі, а пасля ператасоўваў іх, каб атрымаць аптымальнае размяшчэнне ўнутры рамана і дамагчыся максімальнага напружання. Часам, каб не заблытацца ў дэталях, аўтар запісваў дэталі апавядання ў спісах і дыяграмах, хоць большую частку ўсяго імкнуўся запамінаць. Своеасаблівай традыцыяй Марціна стала выкарыстанне «аднаразовых» герояў для пралогу і эпілогу&lt;ref name=&quot;tirion&quot; /&gt;. Ён разглядаў і іншую магчымую структуру рамана, пры якой паміж главамі праходзілі месяцы, а не дні, што, на яго погляд, кардынальна б змяніла кнігу і дазволіла вырашыць шэраг праблем&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.freemagazine.fi/interview-with-fiction-writer-george-rr-martin/|title=Interview with fiction writer George R.R. Martin|author=Antonio Díaz.|publisher=Freemagazine|access-date=2015-08-02|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Першы варыянт рукапісу склаў 1088 старонак без дадаткаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.georgerrmartin.com/done.html|title=No, I haven't finished writing|author=Martin, George R. R.|date=2005-05-29|publisher=GeorgeRRMartin.com|access-date=2015-05-20|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120519002556/http://www.georgerrmartin.com/done.html|archive-date=19 мая 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, хоць першапачаткова аўтар хацеў змясціць усе падзеі ў 800 старонках&lt;ref name=&quot;tols&quot;&gt;{{артыкул|аўтар=Николай Караев.|загаловак=Джордж Мартин между Толстым и Толкином|спасылка=https://fantlab.ru/work488041|выданне=День за Днем|тып=Газета|месца=Таллин|год=2009, 17 июля|мова=ru}}&lt;/ref&gt;. Пасля 300 старонак пісьменнік перамясціў у другі раман — «[[Бітва каралёў|Бітву каралёў]]»&lt;ref name=tiff1&gt;{{cite video |people=[[George R. R. Martin|Martin, George R. R.]] |date=March 12, 2012 |title=In Conversation With... George R.R. Martin on Game of Thrones Part 1 – TIFF Bell Lightbox |url=http://www.youtube.com/watch?v=3S51i0EANGA |publisher=[[TIFF Bell Lightbox]] |time=4:00 min (publishing history), 15:00 min (names) |access-date=April 1, 2012 }} Transcript summary available by {{cite web |last=Ippolito |first=Toni-Marie |url=http://www.thelifestylereport.ca/2012/03/13/george-r-r-martin-talks-to-fans-about-the-making-of-game-of-thrones-and-what-inspired-his-best-selling-book-series/ |title=George R. R. Martin talks to fans about the making of ''Game of Thrones'' and what inspired his best-selling book series |publisher=thelifestylereport.ca |date=March 13, 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/66ffA1Ogh?url=http://www.thelifestylereport.ca/2012/03/13/george-r-r-martin-talks-to-fans-about-the-making-of-game-of-thrones-and-what-inspired-his-best-selling-book-series/ |archive-date=4 красавіка 2012 |url-status=live |access-date=March 22, 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ob&quot;&gt;{{cite web|url=http://observationdeck.kinja.com/george-r-r-martin-the-complete-unedited-interview-886117845|title=George R.R. Martin: The Complete Unedited Interview|author=Charlie Jane Anders.|date=2013-07-23|publisher=Observationdeck.kinja.com|access-date=2015-08-08|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150726055819/http://observationdeck.kinja.com/george-r-r-martin-the-complete-unedited-interview-886117845|archive-date=26 ліпеня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Персанажы ===
Раман выкладзены ад асобы дзевяці герояў&lt;ref name=&quot;fan&quot; /&gt;. Любімы персанаж Марціна — Тырыян&lt;ref name=&quot;fi&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mirf.ru/Articles/art1379.htm|title=Заглянуть в души героев|author=Дмитрий Злотницкий.|date=2006-08-21|publisher=[[Мир фантастики]]|access-date=2015-07-02|lang=ru|archive-date=2 мая 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150502162250/http://mirf.ru/Articles/art1379.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Прывабным яго робяць досціп і неадназначнасць. Найбольш складана аўтару даваўся Бран, таму што ён быў самым маладым з галоўных герояў і фактычна адзіным, хто валодае магічнымі здольнасцямі&lt;ref name=&quot;tirion&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.scifi.com/sfw/issue190/interview.html|title=George R.R. Martin continues to sing a magical tale of ice and fire|author=Tasha Robinson.|date=2002|publisher=Scifi.com|access-date=2015-05-12|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20020223190420/http://www.scifi.com/sfw/issue190/interview.html|archive-date=23 лютага 2002|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Гісторыя Дэйнерыс з самага пачатку павінна была развівацца на іншым кантыненце. Пісьменнік намаляваў карту Вестэраса і вырашыў развіваць дзеянне з гэтым персанажам па-за межамі гэтай карты, параўноўваючы атрыманы эфект з уяўным увядзеннем главы пра [[Фарамір]]а адразу пасля дня нараджэння [[Більба]] ва «Уладары пярсцёнкаў», што адразу дало б чытачу іншае ўяўленне пра маштабы апавядання&lt;ref name=&quot;tron&quot; /&gt;. Смерць галоўных герояў часткова была натхнёная гібеллю [[Гэндальф]]а ў «[[Брацтва пярсцёнка|Брацтве пярсцёнка]]» і [[Фрода]] ў «[[Дзве крэпасці|Дзвюх крэпасцях]]» з той розніцай, што персанажы Марціна, як правіла, не ўваскрасаюць. Аўтару было цяжка забіваць сваіх герояў, паколькі ён адносіўся да іх як да дзяцей, хоць некаторыя з іх, такія як Эдард Старк, «былі адзначаны смерцю з самага пачатку». Сцэна смерці Эдарда была напісана ў 1994 годзе&lt;ref name=&quot;intpw&quot; /&gt;. Аўтар казаў: «Валар маргуліс. Усе смяротныя павінны памерці. Смерць непазбежная ісціна ўсяго жыцця… і ўсіх гісторый таксама». Сваім творам аўтар жадаў паспрачацца са сцвярджэннем Толкіна, што добры чалавек, такі, як [[Арагорн]], павінен стаць добрым каралём. Нэд, як маральны компас апавядання, абаронца, які згуртоўвае іншых, «змецены з дошкі», што робіць апавяданне больш трывожным&lt;ref name=&quot;stone&quot; /&gt;. Пісьменнік не хацеў забіваць яго занадта хутка — ён даў чытачам час прывязацца да яго, каб гэта страта стала ўдарам&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|99}}.

На вядзенне апавядання ад асобы розных герояў Марціна натхніў яго вопыт працы журналістам. Быўшы маладым студэнтам, Джордж, пераадольваючы сарамлівасць, меў зносіны са сведкамі розных здарэнняў, многія з якіх не жадалі адказваць на пастаўленыя пытанні. Гэты вопыт паспрыяў погляду на адно здарэнне з розных пунктаў гледжання&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.indiewire.com/article/game-of-thrones-author-george-rr-martin|title=10 Things We Learned About 'Game of Thrones' Author George R.R. Martin at the Sante Fe Independent Film Fest|author=Casey Cipriani.|date=2013-10-23|publisher=IndieWire|access-date=2015-08-04|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Некаторы час Марцін сумняваўся, ці варта ўключаць у апавяданне драконаў&lt;ref name=&quot;stone&quot; /&gt;. Ён разважаў, ці павінны яны быць жывымі ці заставацца толькі сімваламі&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|176}}. Прыяцелька пісьменніка {{Не перакладзена 4|Phyllis Eisenstein|Філіс Эйзенштэйн}} пераканала аўтара ў тым, што з’яўленне драконаў — правільнае рашэнне. Першай сцэнай рамана, «якая чапляе», аўтар лічыў падзенне Брана. І Джэймэ, і Серсея выглядаюць агіднымі ў гэтым моманце кнігі. Аднак фактычна Джэймэ здзяйсняе цяжкі выбар — праз спробу забойства чужога дзіцяці ён хацеў выратаваць уласных дзяцей. Серсею аўтар параўноўваў з лэдзі [[Макбет, п'еса|Макбет]]. Яна шчыра любіць сваіх дзяцей, але ў яе [[сацыяпат]]ычны погляд на свет і цывілізацыю&lt;ref name=&quot;stone&quot; /&gt;. Нягледзячы на тое, што першапачаткова Ланістэры выглядаюць «чарней чорнага», паступова чытач пачынае разумець матывы, якія рухаюць імі. Гэта, у сваю чаргу, выклікае надзею, што з часам яны зменяцца да лепшага&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|72}}. Аўтар меркаваў, што яго героі досыць жыццёвыя, каб чытачы маглі сябе ідэнтыфікаваць з аднымі з іх, і выпрабоўваць негатыўныя эмоцыі да іншых&lt;ref name=&quot;pravda&quot; /&gt;.

=== Стылістычныя асаблівасці і аўтарскія планы ===
[[Файл:Siège du château de Brest.jpg|220px|thumb|left|[[Хронікі Фруасара]], нароўні з іншымі гістарычнымі кнігамі, фарміравалі сусвет цыкла&lt;ref name=&quot;izd&quot; /&gt;]]

Паводле слоў пісьменніка, ідэя «Гульні тронаў» «прыйшла з ніадкуль». На аснове дзіцячых успамінах пра творчасць [[Джон Рональд Руэл Толкін|Толкіна]], аўтар хацеў напісаць маштабнае эпічнае фэнтэзі&lt;ref name=&quot;intpw&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ew.com/article/2011/07/12/george-martin-talks-a-dance-with-dragons|title=EW interview: George R.R. Martin talks 'A Dance With Dragons'|author=James Hibberd.|date=2015-01-08|publisher=[[Entertainment Weekly]]|access-date=2015-04-06|lang=en|archive-date=24 красавіка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150424072522/http://www.ew.com/article/2011/07/12/george-martin-talks-a-dance-with-dragons|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Асаблівае месца ў рамане адведзена [[Геральдыка|геральдыцы]]&lt;ref name=&quot;tirion&quot; /&gt;. Нямала тэксту прысвечана і апісанню ежы. Паводле меркавання аўтара, эпізоды ажыўляюць і пейзажы, і гукі, і пахі. Падчас бітвы, пасцельнай сцэны і на банкеце дзейнічаюць аднолькавыя прыёмы. Нямала часу Марцін выдаткаваў на апісанне тых страў, якія ядуць яго героі. Як адзначае сам Марцін, «Гэты фон надае сцэнам тэкстуру, робіць іх яркімі і псіхалагічна дакладнымі… Уражанні, якія атрымліваюцца праз пачуцці, пранікаюць глыбока ў самыя асновы нашай свядомасці, куды наўрад ці можна дабрацца, выкладаючы сюжэт выключна інтэлектуальна»&lt;ref name=&quot;cook&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Челси Монро-Кассель, Сариэн Лерер, Джордж Мартин.|частка=Предисловие|загаловак=Пир Льда и Огня. Официальная поваренная книга «Игры престолов»|арыгінал=A Feast of Ice and Fire. The Official Companion Cookbook|спасылка=https://books.google.ru/books?id=m3KRAwAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq#v=onepage&amp;q&amp;f=false|месца=Москва|выдавецтва=Манн, Иванов и Фербер|год=2014|старонкі=12—15|старонак=240|isbn=978-5-00057-123-1}}&lt;/ref&gt;. Дзіцячыя ўспаміны пра суровыя зімы [[акруга Дуб'юк, Аёва|Дуб'юка]] знайшлі сваё адлюстраванне ў рамане&lt;ref name=&quot;tron&quot; /&gt;.

Марцін спрабаваў быць сумленным у стаўленні да чытача, таму паказваючы вайну, ён апісваў гібель у тым ліку і станоўчых герояў, таму што «нават добрыя людзі, якіх любяць, паміраюць». Сярэднявечча, час кантрастаў, паспрыяла адлюстраванню канцэпцыі рыцарства, якое спарадзіла жорсткія войны. Тое ж адносіцца і да сексуальнасці. Рыцарскі культ цудоўнай дамы з прысвечанымі ёй вершамі і перамогамі на турнірах суседнічаў з масавымі згвалтаваннямі пасля бітваў. Прыкладам гэтага з’яўлялася [[Стагадовая вайна]]. Сексуальнасць — цудоўны матыватар, які начыста адсутнічае ў творчасці Толкіна&lt;ref name=&quot;tirion&quot; /&gt;. Пісьменнік лічыў, што фэнтэзі як жанр, які хай і абапіраецца на ўяўленне, павінен адлюстроўваць рэаліі свету, у якім мы жывём&lt;ref name=&quot;pravda&quot;&gt;{{артыкул|аўтар=Джордж Мартин (в переводе Николая Теченко).|загаловак=Правдивая песня льда и огня. Фрагменты интервью Science Fiction Weekly|тып=Газета|выданне=Книжное обозрение|год=2000|нумар= 51 (1801)|старонкі=16|мова=ru}}&lt;/ref&gt;. У адказ на крытыку пасцельных сцэн Марцін адказваў, што калі ён вінаваты ў недарэчным сексе, то вінаваты і ў «недарэчнай жорсткасці, недарэчных банкетах, недарэчным апісанні адзення і недарэчнай геральдыцы», бо ўсе гэтыя дэталі нічога не даюць для развіцця сюжэту{{sfn|Лаудер|2015|loc=Люди и монстры: Изнасилования, сотворение мифов и расцвет и упадок наций в «Песни льда и огня»|p=35}}. Паводле аб'ёму раман атрымаўся найбольш кароткім у параўнанні з наступнымі часткамі цыкла&lt;ref name=&quot;grew&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.theguardian.com/books/booksblog/2009/nov/13/hooked-on-george-rr-martin|title=Getting hooked on George RR Martin|author=Sam Jordison.|date=2009-11-13|publisher=[[The Guardian]]|access-date=2015-05-14|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Прыём частага паўтору нейкіх упадабаных фраз быў запазычаны ў [[Стывен Кінг|Стывена Кінга]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.adriasnews.com/2012/10/george-r-r-martin-interview.html|title=George R.R. Martin: “Trying to please everyone is a horrible mistake”|author=Adrià Guxens.|date=2012-10-07|publisher=Adriasnews.com|access-date=2015-08-08|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

У [[2015]] годзе выдавецтва ''[[HarperCollins]]'' у сваім новым офісе ў [[Лондан]]е выставіла на агляд ліст Джорджа Марціна да яго літаратурнага агента Ральфа Вічынанцу, датаваны кастрычнікам [[1993]] года. У гэтым пісьме Марцін у падрабязнасцях расчыняе канцэпцыю і падзеі «Песні Лёду і Полымя». Фатаграфіі ліста былі выкладзены ў Інтэрнэт, і, нягледзячы на спробу іх выдаліць, фанацкая супольнасць паспела зрабіць з іх копіі. Сапраўднасць напісанага пацвердзіў выдавец. Толькі апошні абзац быў закрэслены чорным фламастарам. Да ліста пісьменнік прыкладаў першыя трынаццаць глаў: {{cquote|Груба кажучы, прыкладзеныя першыя главы даюць пачатак тром асноўным канфліктам, якія вызначаць галоўныя сюжэтныя лініі трылогіі, якія пераплятаюцца ў складанае, але цудоўнае (як я спадзяюся) палатно. Кожны з канфліктаў прывядзе да разбуральнай пагрозы лёсу маіх выдуманых Сямі Каралеўстваў і жыццяў маіх галоўных герояў. Першая пагроза ўзнікне з-за варожасці паміж вялікімі дамамі Ланістэраў і Старкаў, якая выльецца ў змову, контрзмова, славалюбівыя імкненні, забойства і помста, а галоўным прызам апынецца Жалезны трон Сямі Каралеўстваў. Такі касцяк першай кнігі трылогіі, «Гульні тронаў»&lt;ref name=&quot;letter&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;letter2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;letter3&quot; /&gt;.}}

У якасці другой і трэцяй пагроз аўтар планаваў уварванне датракійцаў на чале з Дэйнерыс і прыход Іншых, ледзяных дэманаў з далёкай Поўначы, чые сюжэтныя лініі павінны былі раскрыцца ў «Танцы драконаў» і «Ветрах зімы» адпаведна. Каб павялічыць напружанне, пісьменнік хацеў стварыць для чытачоў адчуванне, што ад смерці ніхто не застрахаваны, нават галоўны герой. Да пяці асноўных персанажаў Марцін адносіў Тырыяна, Дэйнерыс, Ар'ю, Брана і Джона Сноу. Першапачаткова меркавалася, што Нэд і Кейтылін памруць, Санса выйдзе замуж за Джофры і ў вырашальны момант адмовіцца дапамагаць сям'і, Тырыян закахаецца ў Ар'ю, Бран зможа карыстацца магіяй, а Дэйнерыс заб'е Дрога, помсцячы за свайго памерлага брата&lt;ref name=&quot;letter&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.theguardian.com/books/2015/feb/06/game-of-thrones-letter-george-rr-martin-love-triangle|title=Original Game of Thrones pitch letter leaked online|author=Alison Flood.|date=2015-02-06|publisher=[[The Guardian]]|access-date=2015-05-09 |lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;letter2&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/game-of-thrones-endings-george-rr-martin-letter-from-1993-reveals-what-might-have-been-10028048.html|title=Game of Thrones endings: George RR Martin letter from 1993 reveals what might have been|author=Jess Denham.|date=2015-02-06|publisher=[[The Independent]]|access-date=2015-05-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;letter3&quot;&gt;{{cite web |url=http://variety.com/2015/tv/news/game-of-thrones-george-r-r-martin-book-ending-which-characters-survive-1201424268/|title=George R. R. Martin’s Original Plan for ‘Game of Thrones’ Revealed|author=Variety Staff.|date=2015-02-04|publisher=[[Variety]]|access-date=2015-05-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Гістарычныя прататыпы ===
Падчас напісання «Гульні тронаў» Марцін часта звяртаўся да гістарычных кніг, выкарыстоўваючы метад «поўнага апускання»&lt;ref name=&quot;pravda&quot; /&gt;. Калі пісьменнік апісваў тую ці іншую падзею, ён імкнуўся даведацца пра яго як мага больш, але і не спрабаваў уціснуць усе атрыманыя звесткі ў раман. Сярод гістарычных кніг Джордж вылучаў наступныя працы: «Сярэдневяковы салдат» Джэры Эмблтана і Джона Хоу, «{{Не перакладзена 3|A Distant Mirror|Загадка XIV стагоддзя}}» [[Барбара Такман|Барбары Такман]], «Сярэдневяковае фехтаванне» Джона Клементса, зборнік «Сярэдневяковыя войны» Дэвіда Нікаля, «{{Не перакладзена 3|Great Cities of the Ancient World|Вялікія гарады Старажытнага свету}}» [[Лаян Спрэг Дэ Камп|Л. Спрэг дэ Кампа]], [[Хронікі Фруасара]] і мноства іншых&lt;ref name=&quot;izd&quot; /&gt;. Ён чэрпаў натхненне з англійскай, французскай і шатландскай гісторыі, паколькі яна паўсюдна задакументавана на англійскай мове&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://watchersonthewall.com/highlights-george-r-r-martins-edinburgh-book-festival-appearance/|title=George R. R. Martin talks book characters and more at the Edinburgh International Book Festival|date=2014-08-11|publisher=Watchersonthewall.com|access-date=2015-08-04|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180926090135/http://watchersonthewall.com/highlights-george-r-r-martins-edinburgh-book-festival-appearance/|archive-date=26 верасня 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Ідэя Таргарыенаў у выгнанні ўзнікла як алюзія на [[Сцюарты|Сцюартаў]] — дынастыю, якая спрабавала вярнуць сабе англійскі трон на працягу некалькіх пакаленняў&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|161}}.

Гістарычным прататыпам Сцяны з’яўляецца [[Вал Адрыяна]], абарончае збудаванне рымлян, пабудаванае для адлюстравання нападаў [[Пікты|піктаў]] і [[Брыганты|брыгантаў]]&lt;ref name=&quot;kar&quot; /&gt;. У 1981 годзе аўтар адправіўся ў Вялікабрытанію, да пісьменніцы {{Не перакладзена 3|Ліза Татл|Лізы Татл||Lisa Tuttle}}. У [[Шатландыя|Шатландыі]], узлезшы на вяршыню вала, ён паспрабаваў уявіць, як адчуваў сябе рымскі легіянер у першым ці другім стагоддзі пасля [[Нараджэнне Хрыстова|Нараджэння Хрыстова]]&lt;ref name=&quot;val&quot; /&gt;. Для рымлян вал уяўляў сабой мяжу цывілізацыі, своеасаблівы край свету&lt;ref name=&quot;stone&quot; /&gt;. «Я шмат перажыў там, гледзячы на поўнач, і проста звярнуўся да гэтых перажыванняў, калі пачаў пісаць „Гульню тронаў“… Аднак фэнтэзі мае патрэбу ў пэўнай гульні ўяўлення — я не мог проста ўзяць і апісаць вал Адрыяна. Ён па-свойму ўражвае, але ў ім усяго футаў дзесяць вышыні, і пабудаваны ён з зямлі і каменя». Марцін зразумеў, што для фэнтэзі-гісторыі патрэбныя больш вялікія збудаванні, таму Сцяна апісана больш грандыёзна&lt;ref name=&quot;val&quot; /&gt;. Пісьменнік уяўляў, як з зараснікаў можа з’явіцца невядомы вораг&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|8—9}} ці монстар. Вал быў свайго роду бар'ерам ад цёмных сіл&lt;ref name=&quot;stone&quot; /&gt;. У гістарычнай жа рэальнасці з лесу маглі выйсці толькі шатландцы, і Марцін вырашыў, што варта прыдумаць штосьці пацікавей, а саму сцяну зрабіць вышэй&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|8—9}}. Брацтва Начнога Дазору паводле сваіх функцый нагадвае [[Тампліеры|ордэн тампліераў]] — рыцараў, якія ахоўваюць супакой грамадзян і паважаюць зарокі [[Зарок бясшлюбнасці|бясшлюбнасці]] і няскнарнасці&lt;ref name=&quot;val&quot; /&gt;.

[[Выява:Milecastle 39 on Hadrian's Wall.jpg|320px|thumb|left|Адрыянаў вал натхніў пісьменніка на апісанне Сцяны&lt;ref name=&quot;val&quot; /&gt;, велізарнага збудавання, якое цягнецца ад усходняй да заходняй мяжы Вестэраса&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|21}}]]

Кхаласар Дрога створаны паводле апісанняў мноства старажытных качэўнікаў. Зборны вобраз датракійцаў узыходзіць да [[Гуны|гунаў]] і [[Манголы|манголаў]], [[Авары|авараў]] і [[Мадзьяры|мадзьяраў]]. Таксама ў іх прысутнічаюць рысы раўнінных плямёнаў амерыканскіх індзейцаў і некаторыя фэнтэзійныя элементы. Яны паважаюць доблесць, пагарджаюць смерцю і болем, а таксама суседнімі народамі. Лёгкае пераноснае жытло, простая ежа, культ каня адсылаюць да звычаяў цюрак і манголаў. Меч аракх з унутраным завострываннем у сутнасці з’яўляецца копіяй егіпецкага мяча [[хапеш]]а з больш закругленым лязом. Заплеценыя ў касу валасы воінаў — даніна качэўнікам [[сяньбі]], [[дунху]] і [[Маньчжуры|маньчжурам]]&lt;ref name=&quot;val&quot; /&gt;. Паводле адной са здагадак, правобразам кхала Дрога меркавана з’яўляўся [[Есугей]] — бацька [[Чынгісхан]]а&lt;ref name=&quot;kar&quot; /&gt;. Паўнавартасная [[датракійская мова]] ў рамане не гучыць — згадваліся толькі асобныя словы і імёны&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rg.ru/2014/10/14/game-of-thrones-site-anons.html|title=Фанаты «Игры престолов» выучат дотракийский язык при помощи iPhone|author=Алексей Забродин.|date=2014-10-14|publisher=[[Российская газета]]|access-date=2015-04-28|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

Тырыян Ланістэр, красамоўны карлік, шмат у чым спісаны з самога Марціна, а таксама [[Рычард III|Рычарда III]]. Род Ланістэраў, паводле меркавання некаторых даследчыкаў, быў натхнёны каварным і ўладалюбівым сямействам [[Борджыя]], пра якіх хадзілі чуткі пра кровазмяшальныя сувязі&lt;ref name=&quot;kar&quot;&gt;{{cite web |url=http://ria.ru/infografika/20150410/1057764964.html|author=Александра Ярош, Денис Райков.|title=«Игра престолов»: правда и вымысел|date=2015-04-10|publisher=[[РИА Новости]]|access-date=2015-04-28|lang=ru}}&lt;/ref&gt;; іншыя крытыкі паказваюць на паралелі ў гісторыях Серсеі і Джофры з рэальнай гісторыяй [[Маргарыта Анжуйская|Маргарыты Анжуйскай]] і яе сына [[Эдуард Вэстмінстэрскі|Эдуарда Вэстмінстэрскага]]&lt;ref name=&quot;DailyMail&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2625187/Revealed-The-REAL-history-Game-Thrones-fantastical-characters-surprisingly-like-Wars-Roses.html |title=Revealed: The REAL history behind Game of Thrones' fantastical characters (and it's surprisingly like the Wars of the Roses) |author=Chris Pleasance. |work=[[The Daily Mail]] |lang=en |date=10 May 2014 |access-date=2015-08-10}}&lt;/ref&gt;. У цэлым падабенства сюжэту «Песні Лёду і Полымя» з гісторыяй [[Вайна Пунсовай і Белай ружы|Вайны Пунсовай і Белай ружы]] адзначаецца многімі крыніцамі. Смерць Роберта Баратэана, якая выклікала канфлікт мноства спадчыннікаў, непасрэдна адсылае да падзей Вайны Пунсовай і Белай ружы. Даследчыкі праводзілі паралель паміж пакараннем смерцю Эдарда Старка і знікненнем яго брата Бенджэна і пакараннем смерцю [[Рычард Плантагенет, 3-і герцаг Ёркскі|Рычарда Плантагенета]], 3-і герцага Ёркскага, а таксама гібеллю яго дзядзькі ў баі. На галаву Рычарда начапілі папяровую карону і выставілі на пацеху; Старк у рамане таксама быў абезгалоўлены. Марцін пацвердзіў уплыў на вобраз Кейтылін Старк каралевы [[Аліенора Аквітанская|Аліеноры Аквітанскай]]. Даследчыкі творчасці пісьменніка лічаць таксама, што Джон Сноу нагадвае франкскага [[маярдом]]а [[Карл Мартэл|Карла Мартэла]]&lt;ref name=&quot;val&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rg.ru/2014/05/11/ip-site.html|title=Шесть реальных исторических параллелей в сюжете «Игры престолов»|author=Вадим Давыденко.|date=2014-05-11|publisher=[[Российская газета]]|access-date=2015-05-04|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. Меркаваныя прататыпы ў рамане ёсць не толькі ў людзей, але і ў жывёл. Так, ёсць меркаванне, што правобразам лютаваўкоў, якія згадваюцца ў творы, магчыма, быў [[жудасны воўк]] ({{lang-la|Canis dirus}}) — від жывёл, што жыў у эпоху [[плейстацэн]]у на тэрыторыі Паўночнай Амерыкі&lt;ref name=&quot;kar&quot; /&gt;. Найбольш дакладна, паводле меркавання Марціна, Жалезны трон намаляваў французскі мастак па імі Марк Сіманеці. Уяўляючы залу Чырвонага замка, у якім стаяў асіметрычны сімвал прастола, скаваны з тысячы мячоў, пісьменнік успамінаў велізарную здымачную пляцоўку ў «Пэйнт-Холе», размешчаную ў Ірландыі, а таксама [[сабор Святога Паўла]] і [[Вэстмінстэрскае абацтва]]&lt;ref name=&quot;tron&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.vanityfair.com/hollywood/2014/03/george-r-r-martin-interview|title=George R.R. Martin Has a Detailed Plan For Keeping the Game of Thrones TV Show From Catching Up To Him|author=April Issue.|date=2014-03-14|publisher=[[Vanity Fair]]|access-date=2015-05-10|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Публікацыя ===
«Гульня тронаў» стала першай кнігай цыкла «Песня Лёду і Полымя», у які таксама ўваходзяць «[[Бітва каралёў]]», «[[Бура мячоў]]», «[[Банкет сцярвятнікаў]]», «[[Танец з драконамі]]», «[[Ветры зімы]]» і «Мроі пра вясну»&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kp.ru/daily/26336.5/3219364/|title=Выход шестой книги цикла «Песнь льда и пламени» откладывается|author=Захар Радов.|date=2015-02-02|publisher=[[Комсомольская правда]]|access-date=2015-07-02|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. Спачатку ў часопісе ''Asimov's Science Fiction'' з’явілася аўтаномная аповесць пра Дэйнерыс пад назвай «Кроў дракона» ({{lang-en|Blood of the Dragon}}), якая пазней увайшла ў склад рамана&lt;ref name=&quot;tirion&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.goodreads.com/book/show/22472691-asimov-s-science-fiction-july-1996|title=Asimov's Science Fiction|publisher=Goodreads.com|access-date=2015-08-16|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Да з’яўлення асноўнай кнігі выдавецтва HarperCollins таксама выпусціла брашуру з першымі главамі рамана і хваламі Роберта Джордана, [[Раймонд Фэйст|Раймонда Фэйста]] і [[Эн Мак-Кефры]]. Прад'яўніку абяцалася набыццё «Гульні тронаў» са зніжкай&lt;ref name=&quot;fan&quot; /&gt;. Поўная версія твора была апублікавана выдавецтвам Bantam у маі 1996 года, хоць у самай кнізе стаяла ўказанне на верасень, тыражом у некалькі тысяч асобнікаў{{sfn|Лаудер|loc=Коллекционирование «Песни льда и огня» в век электронных книг|2015|p=225—226}}&lt;ref name=&quot;izd&quot; /&gt;; у некаторых крыніцах прыводзіцца альтэрнатыўная дата выхаду кнігі — 6 жніўня&lt;ref name=&quot;good&quot; /&gt;. Кніга адрознівалася сярэбраным цісненнем і выявай Жалезнага трона на вокладцы&lt;ref name=&quot;izd&quot; /&gt; з фольгі ў друкарскай апрацоўцы&lt;ref name=&quot;alien&quot; /&gt;. Асобнікі гэтага выдання сталі вельмі каштоўнымі. У пачатку нулявых яго прадавалі па кошце ад 200 да 600 долараў у залежнасці ад захаванасці. Дата выхаду выдання HarperCollins/Voyager у Вялікабрытаніі фармальна папярэднічае даце публікацыі Bantam, але амерыканскае выданне было аддрукавана да брытанскага, каб копіі паспелі дайсці да кнігарань, таму «сапраўды першым» раманам Марцін лічыў версію Bantam&lt;ref name=&quot;izd&quot; /&gt;. З-за таго, што брытанскае выданне выйшла невялікім тыражом — усяго паўтары тысячы копій{{sfn|Лаудер|2015|p=218—233}}, яго кошт вагаецца ад 800 да 1500 долараў за асобнік&lt;ref name=&quot;izd&quot; /&gt;. Значная частка гэтага выдання разыйшлася па бібліятэках. Падпісаныя асобнікі каштуюць нашмат даражэй{{sfn|Лаудер|2015|p=218—233}}.

Першапачаткова Bantam Press планавала выкарыстоўваць традыцыйную фэнтэзійную вокладку, на якой быў намаляваны вершнік з пікай і сцягам, а таксама жанчына, якая чакае яго, на фоне замка. З такой ілюстрацыяй раман з’явіўся ў {{Не перакладзена 3|Advance copy|папярэднім}} амерыканскім, а пазней — у швейцарскім выданнях&lt;ref name=&quot;alien&quot; /&gt;. Пазней з’явілася версія SF Book Club, якая меншая па памеры і выкарыстоўвае вокладку ад Bantam з шэрым фонам. На [[Ebay]] за яе патрабавалі 50 долараў, хоць рэальны кошт быў ніжэйшым у чатыры разы&lt;ref name=&quot;izd&quot; /&gt;. Абмежаваная серыя рамана выдавалася домам Meisha Merlin у 2001 годзе. Вокладку для яе стваралі ілюстратары Джэфры Джонс і Чарлз Кіган. У тыраж увайшоў 51 асобнік з ціснёным загалоўкам і 448 пранумараваных копій&lt;ref name=&quot;izd&quot; /&gt; ад ''a'' да ''zz''. Усе асобнікі былі падпісаны пісьменнікам{{sfn|Лаудер|2015|p=225—226}}. Марцін называў гэту версію самым прыгожым выданнем, якое можа даставіць рэальнае задавальненне калекцыянерам&lt;ref name=&quot;izd&quot; /&gt;. Meisha Merlin/Subterranean Press таксама выпускалі камплект з першых чатырох кніг серыі{{sfn|Лаудер|2015|p=226}}. У чэрвені 2002 года Bantam выпусціла другое выданне «Гульні тронаў» у цвёрдай вокладцы. У мяккай вокладцы Стыў Юл намаляваў Джона Сноу і Здань на фоне падпаленага замка. Са старонак пра аўтарскае права не было выдалена ўказанне на першае выданне, што магло ўвесці чытачоў у зман, таму што гэта варыяцыя першай не з’яўляецца&lt;ref name=&quot;izd&quot;&gt;{{cite web|url=http://georgerrmartin.com/faq.html|title=Frenquently Asked Questions|author=Джордж Марцін.|publisher=GeorgerrMartin.com|access-date=2015-05-05|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008005745/http://georgerrmartin.com/faq.html|archive-date=8 кастрычніка 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Падчас рэкламнага тура кнігі Марцін наведаў [[Кентукі]]. На сустрэчу ў краме Joseph-Beth Booksellers яго чакала каля 400 чалавек&lt;ref name=&quot;york&quot; /&gt;. Пазней ён адправіўся ў [[Сент-Луіс]]. Тым часам у суседнім горадзе праходзіў канвент з удзелам [[Рэй Брэдберы|Рэя Брэдберы]] і [[Гары Гарысан]]а, і, калі Марцін прыйшоў у кнігарню, сумешчаную з кафэ, ён сустрэў там чацвярых наведвальнікаў і менеджара. Пасля таго, як яго прадставілі, усе госці пакінулі краму. «Вось так мне прыйшлося раздаваць аўтографы мінус чатыром людзям», — усміхаўся Джордж&lt;ref name=&quot;fan&quot; /&gt;. Першыя выданні кнігі, паводле слоў аўтара, нядрэнна раскупляліся, але продажы ўсё ж не адказвалі ўскладзеным чаканням. Марцін лічыў, што ў гэтым была вінаватая ілюстрацыя з вокладкі — яе змена на больш фэнтэзійную рэзка падняла попыт на раман. Падарункавае выданне ў цвёрдай вокладцы ў фінансавым плане «было расчаравальным»&lt;ref name=&quot;alien&quot; /&gt;. Колькасць чытачоў рэзка ўзрасла са з’яўленнем аднайменнага серыяла&lt;ref name=&quot;york&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.newyorker.com/magazine/2011/04/11/just-write-it?currentPage=all|title=Just Write It!|author=Laura Miller.|date=2011-04-11|publisher=[[The New Yorker]]|access-date=2015-08-05|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Станам на 2011 год кніга была перавыдана 34 разы, а продажы перавысілі адзнаку ў 1 мільён асобнікаў&lt;ref name=&quot;sell&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.salon.com/2011/04/09/game_of_thrones_primer/|title=The essential guide to “Game of Thrones”|author=Anfrew Leonard.|date=2011-04-10|publisher={{Не перакладзена 4|Salon}}|access-date=2015-08-13|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Аўтара часта пыталі, калі раман з’явіцца ў фармаце [[Аўдыёкніжка|аўдыёкніжкі]]. Упершыню ў падобным варыянце ён выйшаў каля 2000 года — гэта была скарочаная дзевяцігадзінная версія «Гульні тронаў», якой Марцін быў вельмі незадаволены. 9 снежня 2003 года выдаўцом ''[[Random House Audio]]'' быў выпушчаны твор працягласцю ў 33 гадзіны 50 хвілін. Тэкст чытаў {{Не перакладзена 4|Roy Dotrice|Рой Дотрыс}}, з якім Марцін працаваў на працягу трох гадоў у тэлесерыяле «{{Не перакладзена 4|Beauty and the Beast (1987 TV series)|Прыгажуня і пачвара}}». «Я і падумаць не мог, што выберу кагосьці іншага на гэту ролю», — прызнаваўся пісьменнік&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.georgerrmartin.com/an-audio-song-of-ice-and-fire-unabridged/|title=An audio song of ice and fire — unabridged!|author=Джордж Марцін.|date=2003-11-22|publisher=Georgerrmartin.com|access-date=2015-05-07|lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amazon.com/Game-Thrones-Song-Fire-Book/dp/B0001DBI1Q|title=A Game of Thrones: A Song of Ice and Fire, Book 1 [Unabridged] [Audible Audio Edition]|publisher=Amazon.com|access-date=2015-05-07|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

Раман даступны таксама ў [[Scribd]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.engadget.com/2015/04/16/scribd-gets-penguin-random-house-audiobooks/|title=You can now listen to the 'Game of Thrones' audiobooks on Scribd|author=Daniel Cooper.|date=2015-04-16|publisher=Engadget.com|access-date=2015-04-07|lang=en}}&lt;/ref&gt; і [[iTunes Store]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://itunes.apple.com/us/audiobook/game-thrones-song-ice-fire/id387502843|title=A Game of Thrones: A Song of Ice and Fire, Book 1 (Unabridged)|publisher=[[iTunes]]|access-date=2015-04-28|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Кніга перакладзена на сорак пяць моў&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theguardian.com/tv-and-radio/2015/apr/10/george-rr-martin-revolutionised-how-people-think-about-fantasy|title='George RR Martin revolutionised how people think about fantasy'|author=Alison Flood.|date=2015-04-10|publisher=[[The Guardian]]|access-date=2015-05-16|lang=en}}&lt;/ref&gt;. На французскай — у 1996 годзе ў перакладзе Жана Соля&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.goodreads.com/book/show/16001823-le-tr-ne-de-fer---l-int-grale-1?from_search=true&amp;search_version=service_impr|title=Le Trône de fer - L'intégrale 1 (A Song of Ice and Fire #1)|publisher=Goodreads.com|access-date=2015-07-27|lang=fr}}&lt;/ref&gt;. У Германіі раман выходзіў у дзвюх частках у перакладзе Ёрна Айнгвазена з падзагалоўкамі «Лорды Вінтэрфела» і «Спадчыннікі Вінтэрфела»&lt;ref name=&quot;alien&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.goodreads.com/book/show/8341706-die-herren-von-winterfell?from_search=true&amp;search_version=service|title=Die Herren von Winterfell (As Crónicas de Gelo e Fogo / Das Lied von Eis und Feuer #1)|publisher=Goodreads.com|access-date=2015-07-27|lang=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.goodreads.com/book/show/8341707-das-erbe-von-winterfell?from_search=true&amp;search_version=service|title=Das Erbe von Winterfell (As Crónicas de Gelo e Fogo / Das Lied von Eis und Feuer #2)|publisher=Goodreads.com|access-date=2015-07-27|lang=de}}&lt;/ref&gt;. На японскую мову першую кнігу цыкла адаптоўваў Хіраюкі Акабэ; яна выйшла пад назвай «Трон Сямі Каралеўстваў»&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amazon.co.jp/%E4%B8%83%E7%8E%8B%E5%9B%BD%E3%81%AE%E7%8E%89%E5%BA%A7%E3%80%881%E3%80%89%E2%80%95%E6%B0%B7%E3%81%A8%E7%82%8E%E3%81%AE%E6%AD%8C%E3%80%881%E3%80%89-%E3%83%8F%E3%83%A4%E3%82%AB%E3%83%AF%E6%96%87%E5%BA%ABSF-%E3%82%B8%E3%83%A7%E3%83%BC%E3%82%B8%E3%83%BBR-R-%E3%83%9E%E3%83%BC%E3%83%86%E3%82%A3%E3%83%B3/dp/4150115648|title=七王国の玉座〈1〉―氷と炎の歌〈1〉 (ハヤカワ文庫SF) 文庫 – 2006/5|publisher=[[Amazon.com]]|access-date=2015-07-02|lang=en}}&lt;/ref&gt;. На [[Бразільскі варыянт партугальскай мовы|бразільскім варыянце партугальскай мовы]] раман быў выпушчаны ў версіі Хорхэ Кандэяаса з загалоўкам «Вайна двух прастолаў»&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.goodreads.com/book/show/5739442-a-guerra-dos-tronos?from_search=true&amp;search_version=service|title=A Guerra dos Tronos (As Crónicas de Gelo e Fogo #1)|publisher=Goodreads.com|access-date=2015-07-27|lang=br}}&lt;/ref&gt;. У Даніі твор выдаваўся як «Бітва за трон»&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.goodreads.com/book/show/12508814-kampen-om-tronen?from_search=true&amp;search_version=service|title=Kampen om tronen (A Song of Ice and Fire #1)|publisher=Goodreads.com|access-date=2015-07-27|lang=da}}&lt;/ref&gt;, у Грэцыі — «Гульня кароны»&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.goodreads.com/book/show/11828953?from_search=true&amp;search_version=service|title=Παιχνίδι του στέμματος (A Song of Ice and Fire #1)|publisher=Goodreads.com|access-date=2015-07-27|lang=el}}&lt;/ref&gt;, у В'етнаме — «Снежныя ваўкі Вінтэрфела»&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.goodreads.com/book/show/17905382-tr-ch-i-v-ng-quy-n---t-p-1a?from_search=true&amp;search_version=service|title=Trò Chơi Vương Quyền - Tập 1A: Sói Tuyết Thành Winterfell (A Song of Ice and Fire #1)|publisher=Goodreads.com|access-date=2015-07-27|lang=vn}}&lt;/ref&gt;. Асобую падзяку Марцін выражаў Крысціне Масіе, перакладчыку рамана на іспанскую мову, і Мігелю Алігеры, які атрымаў за мастацкае афармленне кнігі ўзнагароду Іспанскай асацыяцыі фэнтэзі і фантастыкі ў намінацыі «Лепшая ілюстрацыя»&lt;ref name=&quot;ign&quot; /&gt;.

== Крытыка ==
{{Урэзка
 | Загаловак       = Чытацкія рэйтынгі&lt;small&gt;*&lt;/small&gt;
 | Утрыманне      =
{{Рэйтынг-5|4.5}} [[Amazon.com|Amazon]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.amazon.com/Game-Thrones-Song-Fire-Book/product-reviews/0553386794/ref=dp_top_cm_cr_acr_txt?ie=UTF8&amp;showViewpoints=1|lang=en|title=Customer Reviews: A Game of Thrones: A Song of Ice and Fire: Book One|access-date=2 снежня 2011|publisher=[[Amazon.com]]|archive-url=https://www.webcitation.org/6923Ek94J?url=http://www.amazon.com/Game-Thrones-Song-Fire-Book/product-reviews/0553386794|archive-date=9 ліпеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;
{{Рэйтынг-5|4.44}} [[Goodreads]]&lt;ref name=&quot;good&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.goodreads.com/book/show/13496.A_Game_of_Thrones|lang=en|title=A Game of Thrones (A Song of Ice and Fire #1)|access-date=2 снежня 2011|publisher=Goodreads.com|archive-url=https://www.webcitation.org/6923FGbdU?url=http://www.goodreads.com/book/show/13496.A_Game_of_Thrones|archive-date=9 ліпеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;
{{Рэйтынг-5|4.4}} {{Не перакладзена 3|LibraryThing|LibraryThing|en|LibraryThing}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.librarything.com/work/8366|lang=en|title=A Game of Thrones by George R. R. Martin|access-date=2 снежня 2011|publisher=Librarything.com|archive-url=https://www.webcitation.org/6923JvsuL?url=http://www.librarything.com/work/8366|archive-date=9 ліпеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;
{{Рэйтынг-5|4.5}} {{Не перакладзена 3|Shelfari|Shelfari|en|Shelfari}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.shelfari.com/books/11105/A-Game-of-Thrones|lang=en|title=A Game of Thrones (1996)|access-date=2 снежня 2011|publisher={{Не перакладзена 3|Shelfari|Shelfari|en|Shelfari}}|archive-url=https://www.webcitation.org/6923LBYPF?url=http://www.shelfari.com/books/11105/A-Game-of-Thrones|archive-date=9 ліпеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;
{{Рэйтынг-5|4.6}} {{Не перакладзена 3|WeRead|WeRead|en|WeRead}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://weread.com/book/000647988X/A+Game+of+Thrones+%28A+Song+of+Ice+and+Fire%2C+Book+1%29/FBK-000647988X_-6?src=search|lang=en|title=A Game of Thrones (A Song of Ice and Fire, Book 1)|access-date=2 снежня 2011|publisher={{Не перакладзена 3|WeRead|WeRead|en|WeRead}}|archive-url=https://www.webcitation.org/6923Lxqwe?url=http://weread.com/book/000647988X/A+Game+of+Thrones+(A+Song+of+Ice+and+Fire,+Book+1)/FBK-000647988X_-6?src=search|archive-date=9 ліпеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;br /&gt;
{{Рэйтынг-5|4.6}} [[LiveLib]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.livelib.ru/book/1000040345|lang=ru|title=Гульня тронаў|access-date=2 снежня 2011|publisher=[[LiveLib]]|archive-url=https://www.webcitation.org/6923SYIYd?url=http://www.livelib.ru/book/1000040345|archive-date=9 ліпеня 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 | Подпіс         = &lt;small&gt;* станам на май 2015&lt;/small&gt;
 | Выраўноўванне    = right
}}

=== Намінацыі і ўзнагароды ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
|-
! Год
! Прэмія
! Катэгорыя
! Лаўрэаты
! Вынікі
|-
|rowspan=&quot;7&quot;|1997
| [[Х’юга (прэмія)|Х’юга]]
| [[Прэмія «Х’юга» за лепшую аповесць|Аповесць]]
| «Кроў дракона»
| {{Перамога}}&lt;ref name=&quot;alien&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thehugoawards.org/hugo-history/1997-hugo-awards/|title=1997 Hugo Awards|publisher=Thehugoawards.org|access-date=2015-05-12|lang=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Сусветная прэмія фэнтэзі]]
| Аповесць
| «Кроў дракона»
| {{Намінацыя}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.locusmag.com/SFAwards/Db/Wfa1997.html|title=1997 World Fantasy Awards|publisher=[[Locus, часопіс]]|access-date=2015-08-16|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/6JmSdCLjn?url=http://www.locusmag.com/SFAwards/Db/Wfa1997.html|archive-date=20 верасня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Прэмія «Неб’юла»|Неб'юла]]
| [[Прэмія «Неб'юла» за лепшую аповесць|Аповесць]]
| «Кроў дракона»
| {{Намінацыя}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.locusmag.com/SFAwards/Db/Nebula1997.html|title=1997 Nebula Awards|publisher=[[Locus, часопіс]]|access-date=2015-08-16|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605232021/http://www.locusmag.com/SFAwards/Db/Nebula1997.html|archive-date=5 чэрвеня 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| Прэмія чытачоў часопіса «Азімаў»
| Аповесць
| «Кроў дракона»
| {{Намінацыя}}&lt;ref name=&quot;blood&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.locusmag.com/SFAwards/Db/AsimovReader1997.html#nva|title=1997 Asimov's Reader Poll|publisher=The [[Locus, часопіс|Locus]] Index to SF Awards|access-date=2015-08-18|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150618013012/http://www.locusmag.com/SFAwards/Db/AsimovReader1997.html#nva|archive-date=18 чэрвеня 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Прэмія «Локус»|Локус]]
| [[Прэмія «Локус» за лепшы раман фэнтэзі|Раман фэнтэзі]]
| «Гульня тронаў»
| {{Перамога}}{{sfn|Лаудер|loc=Вступление: Во славу живой истории|2015|p=13—18}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.locusmag.com/index/b326.htm|title=The Locus Index to Science Fiction: 1984-1998|publisher=[[Locus, часопіс]]|access-date=2015-05-19|lang=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Сусветная прэмія фэнтэзі]]
| Раман
| «Гульня тронаў»
| {{Намінацыя}}{{sfn|Лаудер|loc=Вступление: Во славу живой истории|2015|p=13—18}}
|-
| [[Неб'юла]]
| Раман
| «Гульня тронаў»
| {{Намінацыя}}&lt;ref name=&quot;alien&quot; /&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2002
|rowspan=&quot;2&quot;|Ігнотус (Іспанія)
| Лепшы замежны раман
| «Гульня тронаў»
| {{Перамога}}&lt;ref name=&quot;ign&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.georgerrmartin.com/a-game-of-thrones-wins-ignotus-award/|title=A Game of Thrones wins Ignotus award|author=Джордж Марцін.|date=2003-11-22|publisher=GeorgeRRMartin.com|access-date=2015-05-12|lang=en}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Лаудер|loc=Вступление: Во славу живой истории|2015|p=13—18}}
|-
| Лепшая ілюстрацыя
| «Гульня тронаў»
| {{Перамога}}&lt;ref name=&quot;ign&quot; /&gt;
|}

=== Водгукі ===
Раман стартаваў з 25-га месца ў {{Не перакладзена 5|New York Times Best Seller list|спісе бэстсэлераў}} газеты ''[[The New York Times]]'' 2 студзеня 2011 года&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nytimes.com/best-sellers-books/2011-01-02/mass-market-paperback/list.html|title=Best Sellers|date=2011-01-02|publisher=[[The New York Times]]|access-date=2015-05-14|lang=en}}&lt;/ref&gt; і дасягнуў 1-га да 10 ліпеня&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nytimes.com/best-sellers-books/2011-07-10/mass-market-paperback/list.html|title=Best Sellers|date=2011-07-10|publisher=[[The New York Times]]|access-date=2015-05-14|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Узначальвала кніга таксама аналагічны рэйтынг ''{{Не перакладзена 4|Publishers Weekly}}'' у катэгорыі фэнтэзі&lt;ref name=&quot;pwbs&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.publishersweekly.com/pw/nielsen/xfantasyx.html|title=Bestsellers &gt; Fantasy|publisher={{Не перакладзена 4|Publishers Weekly}}|access-date=2015-05-12|lang=en}}&lt;/ref&gt; і часопіса ''[[Locus, часопіс|Locus]]'' у катэгорыі кніг у мяккай вокладцы&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.locusmag.com/Magazine/2013/08/locus-bestsellers-august/|title=Locus Bestsellers, August|date=2013-08-08|publisher=[[Locus, часопіс]]|access-date=2015-05-12|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Паводле вынікаў галасавання, арганізаванага нямецкім часопісам ''Alien Contact'', раман да студзеня 2001 года ў сотні лепшых фэнтэзійных і навукова-фантастычных кніг займаў другую пазіцыю, аддаўшы першынство «Уладару пярсцёнкаў». У галасаванні прынялі ўдзел тры тысячы чалавек&lt;ref name=&quot;alien&quot;&gt;{{артыкул|аўтар=Hardy Kettlitz.|загаловак=Legenden, Interview mit George R. R. Martin|выданне=Alien Contact|год=2001|нумар=40|мова=de}}&lt;/ref&gt;. Літаратурныя крытыкі адзначылі эталоннасць гістарычнай скіраванасці фэнтэзі&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;, багацце персанажаў і складанасць іх прапрацоўкі&lt;ref name=&quot;Dobrov&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;fil&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;pwrew&quot; /&gt;, насычанасць тэксту падзеямі і інтрыгамі&lt;ref name=&quot;grew&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Dobrov&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;san&quot; /&gt;, смелае разбурэнне літаратурных стэрэатыпаў&lt;ref name=&quot;mirf&quot; /&gt; і нязвыклы для жанру рэалізм&lt;ref name=&quot;mirf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Dobrov&quot; /&gt;. Сусвет рамана не падобны на стандартныя светы жанру, у якім усе праблемы вырашаюцца заклінаннем. Нягледзячы на дастатковую колькасць бітваў і сутычак, яны не нагадваюць высакародныя паядынкі. Магія ў рамане практычна адсутнічае і прадстаўлена выключна Іншымі і драконамі, апошнія з якіх з’яўляюцца бліжэй да фіналу рамана&lt;ref name=&quot;Dobrov&quot; /&gt;, што толькі падкрэслівае заход эпохі легенд і герояў&lt;ref name=&quot;mirf&quot; /&gt;. Фармальна гісторыя цыкла засяроджваецца на людзях, якія змагаюцца з нейкімі злавеснымі сіламі, што пагражаюць чалавецтву&lt;ref name=&quot;fan&quot; /&gt;. Свет Сямі Каралеўстваў успрымаецца як праўдападобны&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Nathan Lauren.|загаловак=`Game of Thrones' fit for a king|выданне=[[Асашыэйтэд Прэс]]|месца=ЗША|год=1996, 10 лістапада|мова=en}}&lt;/ref&gt;, «бачны і адчувальны»&lt;ref name=&quot;fan&quot;&gt;{{артыкул |аўтар=Михаил Назаренко.|загаловак=Бунтуй, бунтуй, что умирает свет|спасылка=https://fantlab.ru/work92452|мова=ru|выданне=[[FANтастика]]|тып=Журнал|год=2008, чэрвень-ліпень|нумар=6-7 (15-16)|старонкі=8-17, 8-14}}&lt;/ref&gt;.

Некаторыя аўтары адзначалі шэраг пісьменніцкіх недапрацовак, якія ўсе ж не прымяншаюць добрых якасцей гісторыі Сямі Каралеўстваў, паколькі кнігу варта ўспрымаць і ацэньваць з пункту гледжання жанру. Так, апошні дракон Дынастыі Таргарыенаў памёр за 150 гадоў да падзей, з якіх стартуе кніга. Страта галоўнай сілы кіруючай дынастыі павінна была прывесці да масы канфліктаў і распаду імперыі, чаго па нейкай прычыне не адбываецца. Рыцарства Вестэраса не займалася практычна нічым, акрамя турніраў. Кантынент, населены сотнямі рыцараў, не ведаў ніводнай сапраўды буйной вайны. Здзіўляліся аглядальнікі і наяўнасці [[цэлібат]]у ў рыцарскіх ордэнах без яго першапрычыны — [[хрысціянства]]. Начны Дазор, мэтай якога была абарона ад адзічэлых, складаўся па большай частцы з былых разбойнікаў і гвалтаўнікоў і ў рэальнасці павінен быў бунтаваць, а не весці сумленную службу. Спакойнае стаўленне да рознага роду рэлігій хутчэй нагадвае сучасную Амерыку, а не сярэдневяковую Еўропу. Велізарныя вокны замкаў, з аднаго з якіх падае Бран, таксама непраўдападобныя — у рэальнасці яны больш нагадвалі байніцы. Акрамя таго, «каб паспець схапіць Брана за руку, Джэймэ павінен быў не толькі валодаць рэакцыяй [[Джэдаі|джэдая]], але і талентамі [[Містар Фантастык|Містара Фантастыкі]]…»&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;. Некаторых аглядальнікаў раздражнялі дробныя недахопы гісторыі і выкарыстанне аўтарам літаратурных [[анахранізм]]аў&lt;ref name=&quot;grew&quot; /&gt;.

[[Выява:MS Ghent - Battle of Tewkesbury.jpg|240px|thumb|right|У аснове твора адгадваецца [[Вайна Пунсовай і Белай ружы]]&lt;ref name=&quot;stone&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;grew&quot; /&gt;]]

Кожны персанаж кнігі старанна выпісаны, а супрацьстаянне Ланістэраў і Старкаў нагадвае барацьбу [[Ланкастэры|Ланкастэраў]] і [[Ёркі|Ёркаў]]&lt;ref name=&quot;Dobrov&quot; /&gt;. Героі неадназначныя і часцяком захоўваюць некалькі тайнаў. Якасці кожнага з іх запамінаюцца як сутнасці, якія вызначаюць іх характар. Нават самыя гратэскавыя з іх акуратна ўпісаны ў гістарычны кантэкст, што дадае ім дакладнасці. Дзясяткі персанажаў выклікаюць самыя разнастайныя пачуцці, ад сімпатыі да агіды, а часам і тое і іншае адначасова&lt;ref name=&quot;fan&quot; /&gt;. Адна з прычын папулярнасці рамана складаецца ў падыходзе аўтара да апавядання — назірання за героямі з некалькіх пунктаў гледжання&lt;ref name=&quot;mirf&quot; /&gt;. Гэты падыход робіць вобраз свету больш складаным і шматгранным&lt;ref name=&quot;mirf&quot; /&gt;&lt;ref name=huf&gt;{{cite web |url=http://www.huffingtonpost.com/tara-subramaniam/review-game-of-thrones-bo_b_1659913.html|title=Review: 'A Game of Thrones'|author=Tara Subramaniam.|date=2012-12-09|publisher=[[The Huffington Post]]|access-date=2015-05-12|lang=en}}&lt;/ref&gt;, забяспечвае глыбіню сюжэту і трымае чытача ў чаканні працягу&lt;ref name=huf /&gt;. Персанажы твора не ідэалізаваны, сярод іх няма абсалютна станоўчых і абсалютна адмоўных. Пры агульнай «даросласці» сюжэту значная частка апавядання падаецца з вуснаў дзяцей, якім даводзіцца пасталець раней часу&lt;ref name=&quot;mirf&quot; /&gt;. Джон Ходсмэн, крытык часопіса ''[[Time]]'' пісаў, што Тырыян Ланістэр з’яўляецца лепшым персанажам у мастацкай літаратуры&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite web |url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2066367_2066369_2066129,00.html|title=The 2011 TIME 100. George R.R. Martin|author=John Hodgman.|date=2011-04-21|publisher=[[Time]]|access-date=2015-05-17|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Як чалавек свайго часу, скептычны і прыкрываецца цынізмам, насамрэч Тырыян здольны на глыбокую спагаду, што робіць яго ўпадабаным персанажам сярод чытачоў&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|88}}. Радзей гучалі іншыя меркаванні. Так, Сэм Джордысан, крытык газеты ''[[The Guardian]]'', падкрэсліўшы вялікі талент, з якім Марцін раскрывае перад чытачом унутраны свет персанажаў, лічыў, што яго героі занадта часта аднамерныя, цьмяныя і маральна падзелены толькі на два тыпы — добрыя і злыя. Добрыя хлопцы высакародныя, пампезныя і прадказальныя. Дрэнныя — дэвіянтныя, забіваюць нявінных людзей і смяюцца над чужым болем, што ён лічыў дурным, наіўным і мульцяшным&lt;ref name=&quot;grew&quot; /&gt;. Часткова гэта меркаванне падтрымала і ''[[The Washington Post]]''&lt;ref name=&quot;wp&quot;&gt;{{артыкул |аўтар=John H. Riskind.|загаловак=Science Fiction &amp; Fantasy|мова=en|выданне=[[The Washington Post]]|год=1996, 28 ліпеня}}&lt;/ref&gt;.

Першая сотня старонак змяшчае вялікую колькасць штампаў&lt;ref name=&quot;fan&quot; /&gt;, аднак стэрэатыпы выкарыстоўваюцца пісьменнікам толькі для таго, каб іх перайначыць — галоўныя героі гінуць, а ў другарадных адкрываюцца тайныя матывы&lt;ref name=&quot;mirf&quot; /&gt;. Цытата «У гульні тронаў ты або перамагаеш, або паміраеш» адлюстроўвае не толькі магутнае пачуццё драмы, багатую пастаноўку і складанасць персанажаў, але і разуменне таго, што ў цэнтры гісторыі — канфлікт хлусні. Невыпадкова Марцін часта цытуе [[Уільям Фолкнер|Уільяма Фолкнера]], кажучы, што напісанае сутнасць гісторыя чалавечага сэрца, якое знаходзіцца ў канфлікце з самім сабой. Гэты канфлікт паўсюль заўважны ў цыкле Лёду і Агню, што здавалася беспрэцэдэнтным у эпічным фэнтэзійным жанры на момант публікацыі першай кнігі. Марцін уяўляе маральныя дылемы рэальных людзей, няхай гэта будзе выбар маці паміж сям'ёй і доўгам ці старанні самотнага выродлівага карліка выжыць у грамадстве. Пісьменнік адчыніў дзверы для новай хвалі творчасці, якая даследуе цёмны бок чалавечай прыроды&lt;ref name=&quot;fil&quot;&gt;{{кніга|аўтар=Henry Jacoby, William Irwin, Elio M. Garcia, Linda Antonsson.|частка=Foreword|загаловак=Game of Thrones and Philosophy: Logic Cuts Deeper Than Swords|месца=New Jersey|выдавецтва=John Wiley &amp; Sons|год=2012|старонак=320|серыя=Blackwell Philosophy and Pop Culture Series|isbn=978-1-118-16199-9}}&lt;/ref&gt;. Дэвіз Старкаў «Зіма блізка» выражае суровы светапогляд Поўначы&lt;ref name=&quot;desteny&quot; /&gt;, нагадвае пра Доўгую Ноч і будучыя небяспекі&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|38}}. Па меры развіцця серыі гэтыя словы набываюць лёсавызначальнае і [[Фаталізм|фаталістычнае]] значэнне&lt;ref name=&quot;desteny&quot; /&gt;. Кніга выклікае задавальненне за кошт хуткіх дыялогаў і атмасфернай прозы. У ёй спалучаюцца крывавая героіка Толкіна і лінія палітычных інтрыг, якія вымусілі б, паводле словаў аднаго з рэцэнзентаў, пазайздросціць [[Нікало Макіявелі|Макіявелі]], кожная са шматлікіх сюжэтных ніцей змяшчае дзясяткі іншых, што спараджае інтрыгу і жаданне азнаёміцца з працягам&lt;ref name=&quot;grew&quot; /&gt;. Хоць пэўныя лініі і завяршаюцца, ніць агульнага апавядання працягвае цягнуцца ў наступныя тамы, вымушаючы чытачоў гадаць пра далейшае развіццё сюжэту&lt;ref name=&quot;york&quot; /&gt;.

Кніга, як і іншыя раманы цыкла, прызначана для шматразовага чытання&lt;ref name=&quot;mirf&quot; /&gt;. Абрыўкі ключавой інфармацыі паведамляюцца мімаходзь&lt;ref name=&quot;fan&quot; /&gt;, паступова закладваючы перадумовы для наступных падзей&lt;ref name=&quot;mirf&quot; /&gt;. Першае чытанне пакідае шмат пытанняў і загадак&lt;ref name=&quot;fan&quot; /&gt;. Толькі пазней сюжэтныя павароты на аснове гэтых звестак набываюць статус лагічных і абгрунтаваных&lt;ref name=&quot;mirf&quot; /&gt;. Першы том фэнтэзі-сагі спалучае ў сабе інтрыгу, экшан і рамантыку. Марцін, паводле слоў крытыкаў, дасягае новых вышынь у плане апавядальнай тэхнікі&lt;ref name=&quot;amrew&quot; /&gt;, дасканалай прозы&lt;ref name=&quot;pwrew&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.publishersweekly.com/978-0-553-10354-0|title=A Game of Thrones|publisher={{Не перакладзена 4|Publishers Weekly}}|access-date=2015-05-12|lang=en}}&lt;/ref&gt;, займальнага сюжэту&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Steve Perry.|загаловак=Writer leaves TV to create epic fantasy|выданне={{Не перакладзена 3|The Oregonian}}|год=1996, 13 кастрычніка|мова=en}}&lt;/ref&gt; эпічнага размаху&lt;ref name=&quot;wp&quot; /&gt;, батальных сцэн і інтэграцыі ўласных палітычных поглядаў у твор&lt;ref name=&quot;amrew&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.amazon.com/gp/product/0553593714?ie=UTF8&amp;isInIframe=1&amp;n=283155&amp;redirect=true&amp;ref_=dp_proddesc_0&amp;s=books&amp;showDetailProductDesc=1#iframe-wrapper |title=A Game of Thrones (A Song of Ice and Fire, Book 1). Editorial Reviews|publisher=[[Amazon.com]]|access-date=2015-05-19|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Пісьменніцкі стыль характарызавалі як «асвяжальны» і «глыбока асабісты»&lt;ref&gt;{{артыкул |аўтар=Eisenstein Phyllis|загаловак==Near the frozen north, where dragons awaken|мова=en|выданне={{Не перакладзена 3|Chicago Sun-Times}}|год=1996, 11 жніўня}}&lt;/ref&gt;. «Гульню тронаў» параўноўвалі з серыялам «[[Праслухоўка]]»&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt;, раманамі «[[Майкл Суэнвік|Дачка жалезнага дракона]]» і «[[Цім Паўэрс|Вароты Анубіса]]»&lt;ref name=&quot;Dobrov&quot;&gt;{{артыкул|аўтар=Олег Добров.|загаловак=Рецензии. «Игра престолов»|спасылка=http://www.ozon.ru/context/detail/id/196517/|выданне=[[Если, часопіс|Если]]|тып=Журнал|месца=Москва|выдавецтва=Торговый дом «Любимая книга», ЗАО «КТ»|год=1999|нумар=9|старонкі=264—265|мова=ru}}&lt;/ref&gt;, называлі больш цёмнай версіяй «[[Кола Часу]]» [[Роберт Джордан|Роберта Джордана]]&lt;ref name=&quot;san&quot;&gt;{{cite news|last=Prior|first=John|title=Chilling 'Decline' a feminist vision of confrontation between the sexes|work=San Diego Union-Tribune|date=1995-09-12}}&lt;/ref&gt; і адзначалі ашаламляльны кантраст у параўнанні з працамі [[Дэвід Эдынгс|Дэвіда Эдынгса]] і [[Тэрэнс Дын Брукс|Дына Брукса]]&lt;ref name=&quot;pwrew&quot; /&gt;. Дана Джэнінгс, аглядальнік ''The New York Times'', называе «Гульню тронаў» шырокім панарамным раманам у стылі XIX стагоддзя, перададзеным маляўнічымі сродкамі фэнтэзі, у якім прыкметна больш уплыву [[Анарэ дэ Бальзак|Бальзака]] і [[Чарлз Дыкенс|Дыкенса]], чым Толкіна&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nytimes.com/2011/07/15/books/a-dance-with-dragons-by-george-r-r-martin-review.html|title=In a Fantasyland of Liars, Trust No One, and Keep Your Dragon Close|author=Dana Jennings.|date=2011-07-14|publisher=[[The New York Times]]|access-date=2015-05-15|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Некаторыя крытыкі былі незадаволены брытанскім выданнем рамана з «агіднай вокладкай», на якой быў намаляваны конскага віду дракон&lt;ref name=&quot;grew&quot; /&gt;. Пісьменнік Роберт Джордан, насупраць, пахваліў афармленне, чым прыцягнуў новых чытачоў&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ew.com/article/2007/11/27/george-rr-martin-answers-your-questions|title=George R.R. Martin answers your questions|author=Gregory Kirschling. |date=2007-11-27|publisher=[[Entertainment Weekly]]|access-date=2015-08-01|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. Паводле меркавання ''{{Не перакладзена 3|Publishers Weekly}}'', у аўдыёкніжцы знарочыста простая манера чытання і брытанскі акцэнт апавядальніка дадалі апавяданню інтрыгі і асуджанасці. Рой Дотрыс не імкнуўся перастройваць свой голас пад кожнага з сотняў персанажаў, толькі зрэдку змяняючы акцэнты і інтэнсіўнасць гаворкі&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.publishersweekly.com/978-0-307-91309-8|title=A Game of Thrones. Audiobook|publisher=Publishers Weekly|access-date=2015-05-17|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

== Адаптацыі ==
{{main|Гульня тронаў (тэлесерыял)}}
Да Марціна не разоў звярталіся з прапановамі экранізацыі цыкла «Песні Лёду і Полымя», але ён не разглядаў іх сур’ёзна — як з-за меркаванага скарачэння гісторыі, так і з-за невялікіх бюджэтаў, якія не маглі забяспечыць высокі ўзровень пастаноўкі&lt;ref name=&quot;intpw&quot; /&gt;. «У прыдуманым мною свеце былі велізарныя замкі, поўныя драматызму ландшафты, пустыні, горы, балоты, драконы, лютаваўкі, бітвы шматтысячных войскаў, зіготкія даспехі, мудрагелістая геральдыка, баі на мячах, турніры і неадназначныя персанажы. Усё гэта, натуральна, абсалютна не падлягала экранізацыі»&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|5}}. Аднак урэшце аўтара натхніў запал [[Дэвід Беніяф|Дэвіда Беніяфа]] і [[Д. Б. Уайс|Дэна Уайса]], і раман быў экранізаваны ў рамках [[Гульня тронаў, 1 сезон|першага сезона]] [[Гульня тронаў (тэлесерыял)|аднайменнага амерыканскага тэлесерыяла]]. Тэлеканал [[HBO]] выдаткаваў на яго вытворчасць 60 млн долараў&lt;ref name=&quot;akran&quot; /&gt;. [[Шон Бін]] выканаў ролю рашучага, нешматслоўнага і суровага главы дому Старкаў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rg.ru/2015/04/17/seanbean-site.html|title=Шон Бин отметит 56-летие|author=Вадим Давыденко.|date=2015-04-17|publisher=[[Российская газета]]|access-date=2015-05-05|lang=ru}}&lt;/ref&gt;, якога рэжысёр Алан Тэйлар лічыў маральным стрыжнем першага сезона&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|48}}. Джона Сноу сыграў [[Кіт Хэрынгтан]], Дэйнерыс Таргарыен — [[Эмілія Кларк]], Тырыяна Ланістэра — [[Пітэр Дынклэйдж]]&lt;ref name=&quot;filmru&quot; /&gt;, Серсею Ланістэр — [[Ліна Хідзі]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://lenta.ru/news/2014/10/07/lenaheadey/|title=Аголеная Лена Хідзі абыйшлася «Гульні тронаў» у 200 тысяч долараў|publisher=[[Lenta.ru]]|access-date=2015-05-15|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

[[Выява:Game of Thrones screen.jpeg|400px|thumb|left|Прынцэса ў выгнанні, апошняя з дынастыі Таргарыенаў, Дэйнерыс, якая была спачатку нясмелай і нявіннай дзяўчынай, паступова вырастае ў моцнага лідара. Гэтаму спрыяюць шлюб, смерць брата-тырана і нараджэнне драконаў. Эмілія Кларк ужылася ў вобраз дзякуючы знаёмству з першакрыніцай&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|155,157}}]]

Пісьменнік быў задаволены серыялам — з экранізацыі першай кнігі яму асабліва спадабалася сцэна, у якой Дрога парваў горла Мага, якой не было ў першакрыніцы. У той жа час ён лічыў, што стваральнікам варта асцерагацца «[[Эфект матыля|эфекту матыля]]», паколькі загінулы ў серыяле герой ізноў з’явіцца ў «Ветрах зімы»&lt;ref name=&quot;intpw&quot; /&gt;. Марцін пісаў, што экранізацыя ўсё ж павінна была лічыцца са здымачным графікам і бюджэтам, таму сотня ачагоў палаца з лёгкай рукі прадзюсара скарачалася да шасці&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|4}}. Асноўная частка здымак прайшла ў [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыі]], выбранай з-за разнастайнасці ландшафтаў гэтай мясцовасці&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|7}}. «Гульня тронаў» з’яўляецца самым папулярным серыялам сярод інтэрнэт-карыстальнікаў, і яго «пірацкая» аўдыторыя перавышае тэлевізійную&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rg.ru/2014/04/06/gameofthrones-site.html|title=На телеканале HBO стартует четвертый сезон «Игры престолов»|author=Антон Благовещенский.|date=2014-06-04|publisher=[[Российская газета]]|access-date=2015-05-04|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. Крытыкі прыйшлі да меркавання, што шакавальнае развіццё сюжэтнай лініі зрабіла праект «прарыўным» з пункту гледжання сцэнарыя&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rg.ru/2014/11/10/gameofthrons-anons.html|title=Ученикам военных школ Турции запретили смотреть «Игру престолов»|date=2014-11-10 |publisher=[[Российская газета]]|access-date=2015-05-04|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. Візітнай карткай серыяла сталі складаныя адносіны персанажаў і бязлітаснасць, з якой аўтары пазбаўляюцца ад упадабаных публікай герояў&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rg.ru/2015/02/16/sezon5-site.html|title=Джордж Мартин: В «Играх престолов» будет больше крови|author=Вадим Давыденко.|date=2015-02-16 |publisher=[[Российская газета]]|access-date=2015-05-05|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. Першы сезон, паказаны ў 2011 годзе, забяспечыў на тэлебачанні месца новаму жанру — «фэнтэзі для дарослых»&lt;ref name=&quot;filmru&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.film.ru/articles/nedetskaya-skazka|title=Игра престолов. Недетская сказка|author=Татьяна Алёшичева.|date=2012-05-04|publisher=Film.ru|access-date=2015-05-09|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20180926130934/https://www.film.ru/articles/nedetskaya-skazka|archive-date=26 верасня 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, а выканаўца ролі Тырыяна атрымаў прэміі «[[Эмі]]» і «[[Залаты глобус]]»&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|5}}.
  
Экранізацыя HBO досыць блізкая да першакрыніцы (гаворачы пра першы сезон, Дэн Уайс адзначае, што стваральнікі серыяла ў ім «здолелі захаваць амаль усё, што ім сапраўды палюбілася»)&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|7}}, але адрозненні ўсё ж існуюць. Так, на старонках першай часткі цыкла Нэд сумняваецца, ці варта прымаць пасаду Правіцы, але Кейтылін угаворвае яго — у серыяле ж усё наадварот. З-за таго, што амаль уся кніга «паказана вачамі» Старкаў, сюжэтныя лініі экранных Ланістэраў былі пашыраны. Змяніўся і ўзрост мноства персанажаў. Па кнізе большасць герояў — дзеці. Сансе — адзінаццаць, Джофры і Дэйнерыс — трынаццаць, Робу і Джону — чатырнаццаць. Іх серыяльныя версіі значна старэйшыя, галоўным чынам з-за сексуальных сцэн. Больш агрэсіўна ў плане пасцельных сцэн паказаны і кхал Дрога з Дэйнерыс&lt;ref&gt;{{артыкул|аўтар=Алексей Ионов.|загаловак=Кого убьют последним. «Игра престолов». Различия книг и сериала|выданне=[[Мир фантастики]]|тып=Журнал|месца=Литва|выдавецтва=ООО «Игромедия»|год=Апрель 2015|том=140|нумар=04|старонкі=56—61|мова=ru}}&lt;/ref&gt;. Галоўнай тэмай серыяла стала анатомія ўлады. Таксама ў ім раскрываліся ідэі ўплыву асабістага на палітыку, наступствы кахання, страсці і нянавісці&lt;ref name=&quot;kog&quot; /&gt;{{rp|7}}.

Па матывах цыкла былі выпушчаны [[Гульня тронаў, ЖКГ|калекцыйныя картачныя гульні]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amazon.com/Game-Thrones-Card-HBO-Edition/dp/1616615885|title=Game of Thrones Card Game (HBO Edition)|publisher=[[Amazon.com]]|access-date=2015-05-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;, некалькі [[Гульня тронаў, настольная гульня|настольных гульняў]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mirf.ru/Reviews/review2918.htm|title=Игра Престолов. Есть только проигравшие и победители|author=Константин и Иннокентий Горбуновы.|date=2009-01-18|publisher=[[Мир фантастики]]|access-date=2015-05-09|lang=ru|archive-date=18 мая 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518094646/http://www.mirf.ru/Reviews/review2918.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mirf.ru/Reviews/review5657.htm|title=Игра престолов. Второе издание|author=Дмитрий Тэлэри.|date=2013-05-25|publisher=[[Мир фантастики]]|access-date=2015-05-09|lang=ru|archive-date=18 мая 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518094935/http://www.mirf.ru/Reviews/review5657.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, календары і карціны&lt;ref name=&quot;tron&quot; /&gt;, поварская кніга&lt;ref name=&quot;cook&quot; /&gt;. Таксама існуюць лінейкі камп'ютарных гульняў — [[Гульня тронаў: Пачатак|стратэгічная]] і [[Гульня тронаў, відэагульня|ролевая]] ад [[Cyanide]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ag.ru/reviews/game_of_thrones_genesis|title=Игра престолов: Начало (Game of Thrones: Genesis, A)|author=Михаил 'Xirurg' Хромов.|date=2011-11-03|work=[[Absolute Games]]|access-date=2011-11-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ign.com/articles/2012/05/15/game-of-thrones-review|title=Game of Thrones Review|author=Destin Legarie.|date=2012-05-12|publisher=[[IGN]]|access-date=2015-05-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;, а таксама [[Графічная прыгодніцкая гульня|прыгодніцкая]] ад [[Telltale Games]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.3dnews.ru/906192|title=Game of Thrones - Episode 1. Iron from Ice. Telltale вступает в битву за трон. Рецензия|last=Бышонков|first=Иван.|date=2014-12-05|publisher=[[3DNews]]|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. 2 лютага 2011 года Джордж Марцін паведаміў, што да прэм'еры серыяла будзе прымеркаваны выхад адаптацыі рамана ў выглядзе [[комікс]]а&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://grrm.livejournal.com/194025.html|title=Ice &amp; Fire Comes to Comics|author=Джордж Мартин.|date=2011-02-02|publisher=[[Живой Журнал]]|access-date=2015-04-28|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Раман быў адаптаваны Дэніэлам Абрахамам, за мастацкую частку адказваў Томі Патэрсан&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ign.com/articles/2011/09/21/a-game-of-thrones-1-review|title=A Game of Thrones #1 Review|author=Jesse Schedeen.|date=2011-09-21|publisher=[[IGN]]|access-date=2015-05-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Падзей «Гульні тронаў» хапіла на 25 выпускаў па 32 старонкі ў кожным&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://blogs.slj.com/adult4teen/2014/04/09/a-game-of-thrones/|title=A Game of Thrones|author=Mark Flowers.|date=2014-04-09 |publisher=Library Journal|access-date=2015-05-12|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Паведамлялася, што твор будзе экранізаваны ў фармаце індыйскага серыяла пад назвай «Рані Махал» ({{lang-be|Рай для каралевы}}), у якім персанажы будуць размаўляць на хіндзі, а фэнтэзійныя элементы выключаць з сюжэту&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rg.ru/2015/03/28/igra-site-anons.html|title=Индийцы снимут свою версию «Игры престолов»|author=Виктория Гусева.|date=2015-03-28|publisher=[[Российская газета]]|access-date=2015-04-28|lang=ru}}&lt;/ref&gt;. Аднак пазней чуткі пра пра гэты праект як новай версіі «Гульні тронаў» былі аспрэчаны прадстаўнікамі [[Sony Entertainment Television]] з [[Мумбаі]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.huffingtonpost.in/2015/03/31/game-of-thrones-india_n_6969572.html|title='Game Of Thrones' Is NOT Being Adapted For Indian Television, So Calm Down|author=Suprateek Chatterjee.|date=2015-03-31|publisher=[[The Huffington Post]]|access-date=2015-08-14|lang=en}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
'''На рускай:'''
* {{кніга|аўтар=Генри Джейкоби.|загаловак=Игра престолов и философия: Логика острее меча|арыгінал=Game of Thrones and Philosophy: Logic Cuts Deeper Than Swords|спасылка=https://fantlab.ru/edition122117|месца=Москва|выдавецтва=АСТ|год=2015|старонак=320|тыраж=2000|isbn=978-5-17-082366-6}}
* {{кніга|аўтар=Джеймс Лаудер.|загаловак=За стеной: Тайны «Песни льда и огня» Джорджа Р.Р. Мартина|арыгінал=Beyond the Wall: Exploring George R. R. Martin's A Song of Ice and Fire, From A Game of Thrones to A Dance with Dragons|спасылка=https://fantlab.ru/edition112459|месца=Москва|выдавецтва=АСТ|год=2015|старонак=256|тыраж=3000|isbn=978-5-17-082336-9|ref=Лаудер}}
'''На англійскай:'''
* {{кніга|аўтар=Frankel, Valerie Estelle.|загаловак=Women in Game of Thrones: Power, Conformity and Resistance|спасылка=http://reviews.libraryjournal.com/2014/06/books/nonfic/arts-humanities/women-in-game-of-thrones-pollock-bio-philologys-worth-more-arts-humanities-reviews/|выдавецтва=McFarland|год=2014|старонак=216|isbn=9780786494163|archive-url=https://web.archive.org/web/20140719214806/http://reviews.libraryjournal.com/2014/06/books/nonfic/arts-humanities/women-in-game-of-thrones-pollock-bio-philologys-worth-more-arts-humanities-reviews/|archive-date=19 ліпеня 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140719214806/http://reviews.libraryjournal.com/2014/06/books/nonfic/arts-humanities/women-in-game-of-thrones-pollock-bio-philologys-worth-more-arts-humanities-reviews/|archivedate=19 ліпеня 2014}}
* {{кніга|аўтар=Martin Reinhart.|загаловак=Game of Thrones: a Pop-Up Guide to Westeros|спасылка=https://books.google.ru/books?id=Sh9bngEACAAJ&amp;dq=Game+of+Thrones:+A+Pop-Up+Guide+to+Westeros&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ei=lHJbVebFPILgyQOl_4GgBg&amp;ved=0CBwQ6AEwAA|выдавецтва=Transworld Publishers Limited|год=2014|старонак=10|isbn=0593073452}}
* {{кніга|аўтар=George R.R. Martin, Elio Garcia, Linda Antonsson.|загаловак=The World of Ice &amp; Fire: The Untold History of Westeros and the Game of Thrones|спасылка=https://books.google.ru/books?id=hapdAAAAQBAJ&amp;printsec|выдавецтва=Random House Publishing Group|год=2014|старонак=256|isbn=0345535553}}

== Спасылкі ==
* {{cite web|url=http://www.georgerrmartin.com/grrm_book/a-game-of-thrones-a-song-of-ice-and-fire-book-one/|title=A Game of Thrones|author=GeorgeRRMartin.com|description=Старонка твора на афіцыйным сайце Джорджа Марціна|lang=en|access-date=2015-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150327111849/http://www.georgerrmartin.com/grrm_book/a-game-of-thrones-a-song-of-ice-and-fire-book-one/|archive-date=27 сакавіка 2015|url-status=live}}
* {{cite web|url=http://7kingdoms.ru/|title=7 Каралеўстваў|author=7kingdoms.ru|description=Партал прыхільнікаў цыкла «Песня Лёду і Полымя»|lang=ru}}

{{Выдатны артыкул|Літаратура}}
{{ПЛіА}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Творы 1996 года]]
[[Катэгорыя:Кнігі з серыі Песня Лёду і Агню]]</text>
      <sha1>segx9equitqgoxh8d6207im5mcleit3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзеравянчыцы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275884</id>
    <revision>
      <id>5131438</id>
      <parentid>5089185</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T10:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5238" sha1="ntg64wifu3gq16ksdw25ynfs83pr3pz" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Дзеравянчыцы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Дзеравянчыцы. Будынак у вёсцы (01).jpg
|подпіс                = Будынак у вёсцы
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Гродзенская
|раён                  = Слонімскі
|сельсавет             = Дзеравянчыцкі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = Dzieraviančycy
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|OpenStreetMap         = 
}}
'''Дзеравя́нчыцы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Дзеравя́нчыца, ж.'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Dzieraviančycy}}, {{lang-ru|Деревянчицы}}) — [[аграгарадок]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909r0023163&amp;q_id=5035596|title=Решение Слонимского районного Совета депутатов от 26 марта 2009 года № 17-122 «О преобразовании некоторых населенных пунктов Слонимского района в агрогородки»|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; у [[Слонімскі раён|Слонімскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Дзеравянчыцкі сельсавет|Дзеравянчыцкага сельсавета]].

== Геаграфія ==
Знаходзіцца за 8 км у напрамку на паўднёвы захад ад горада [[Слонім]], за 156 км ад [[Гродна]]&lt;ref name=&quot;БЭ6&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|6к}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Згадваецца ў 1703 годзе як вёска ў [[Слонімскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Слонімскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]&lt;ref&gt;НГАБ у Мінску, ф. 1727, воп. 1, спр. 4, с. 201&lt;/ref&gt;.

Да 22 ліпеня 1966 года вёска ўваходзіла ў склад [[Жыровіцкі сельсавет|Жыровіцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 ліпеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 31 (1151).&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* [[1997]] год — 406 жыхароў, 136 двароў&lt;ref name=&quot;БЭ6&quot; /&gt;.

== Славутасці ==
* Капліца-пахавальня
[[Файл:Дзеравянчыцы. Капліца-пахавальня (08).jpg|міні|злева|Капліца-пахавальня|316x316пкс]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|6|Дзеравянчыцы}} — С. 106.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:Dzieraviančycy}}

{{Дзеравянчыцкі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дзеравянчыцкі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Слонімскага раёна]]</text>
      <sha1>ntg64wifu3gq16ksdw25ynfs83pr3pz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзедзілавічы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277319</id>
    <revision>
      <id>5131006</id>
      <parentid>5108309</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:20:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5131006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2059" sha1="ciffa9zv0pc317r4b5vdzexnz9f766f" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Дзедзілавічы
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Барысаўскі
|сельсавет             = Мсціжскі
}}

'''Дзе́дзілавічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Дзядзі́лавічы'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Dziedzilavičy}}, {{lang-ru|Дедиловичи}}) — [[вёска]] ў [[Барысаўскі раён|Барысаўскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Мсціжскі сельсавет|Мсціжскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
[[Файл:Rzut oka na źrzódła archeologii krajowéj (1842). Tab. VII.jpg|міні|злева|5, 6, 7, 8, 9 — малаткі, выараныя паблізу старажытных акопаў увёсцы Дзедзілавічы Барысаўскага павета. ]]
У 1645 годзе згадваецца як маёнтак у [[Менскае ваяводства|Мінскім ваяводстве]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]&lt;ref&gt;НГАБ у Мінску, ф. 1775, воп. 1, спр. 1, с. 591&lt;/ref&gt;.


== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Вядомыя асобы ==
* [[Аляксандр Мікалаевіч Кушнярэвіч]] (нар. [[1958]]) — беларускі археолаг.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Мсціжскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Мсціжскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Барысаўскага раёна]]</text>
      <sha1>ciffa9zv0pc317r4b5vdzexnz9f766f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сакаўшчына</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278390</id>
    <revision>
      <id>5131160</id>
      <parentid>5110826</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T20:24:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4595" sha1="067dd6ukrpzsrqay019njdfdmr2gcmd" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Сакаўшчына
|выява                 = Сакаўшчына. Царква. 2020.jpg 
|подпіс                = [[Свята-Ільінская царква (Сакаўшчына)|Свята-Ільінская царква]]
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Валожынскі
|сельсавет2            = Валожынскі
}}
'''Са́каўшчына'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Sakaŭščyna}}, {{lang-ru|Саковщина}}) — [[аграгарадок]] у [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Уваходзіць у склад [[Валожынскі сельсавет (Валожынскі раён)|Валожынскага сельсавета]].

Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Сакаўшчынскі сельсавет|Сакаўшчынскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Геаграфія ==
Знаходзіцца за 12 км у напрамку на захад ад горада [[Валожын]], за 87 км ад [[Мінск]]а, за 18 км ад чыгуначнай станцыі [[Багданаў (станцыя)|Багданаў]]{{sfn|БелЭн|2002}}. Каля аграгарадка [[Сакаўшчынскае вадасховішча]] на рацэ [[Бярэзіна (прыток Нёмана)]].

== Гісторыя ==
У 1662 г. згадваецца ў складзе [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павету]] [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]]&lt;ref&gt;LVIA, f. SA, b. 1&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Культура ==
Традыцыя «[[ткацтва на ніту]]» захавалася дзякуючы майстрысе Марыі Мікалаеўне Стасяловіч, якая пераняла яе ад сваёй маці. Гэта ткацкая традыцыя вывучаецца дзецьмі і моладззю ў Доме культуры в. Сакаўшчына.

== Помнікі гісторыі і культуры ==
* [[Свята-Ільінская царква (Сакаўшчына)|Свята-Ільінская царква]] 1878 г.
* Помнік землякам, якія загінулі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]].

== Вядомыя асобы ==
* [[Віктар Антонавіч Каваленка]] (1929—2001) — беларускі [[крытык]], літаратуразнавец, [[празаік]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|14|Сакаўшчына||88}}
* {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=16|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&amp;nbsp;000}}{{ref-ru}}
* Ліст карты N-35-65. Стан мясцовасці на 1983 г. Выданне 1986 г.{{ref-ru}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Валожынскі сельсавет (Валожынскі раён)}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Валожынскі сельсавет (Валожынскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сакаўшчына| ]]</text>
      <sha1>067dd6ukrpzsrqay019njdfdmr2gcmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278744</id>
    <revision>
      <id>5131237</id>
      <parentid>5130928</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>арфаграфія, вікіфікацыя</comment>
      <origin>5131237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32787" sha1="o90zms2o6siejdsbttd0unqr0sib9of" xml:space="preserve">[[Файл:Prahrama Akademičnaj kanferencyi 1926.jpg|300x300пкс|thumb|Праграма канферэнцыі]]
'''Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі''' арганізавана [[Інстытут беларускай культуры|Інстытутам беларускай культуры]] ў [[Менск]]у 14—21 лістапада 1926 года.

== Гістарычны кантэкст ==
Канферэнцыя адбылася ў час, калі грамадскія функцыі маладой [[Сучасная беларуская літаратурная мова|беларускай літаратурнай мовы]] невымерна пашырыліся, і сама яна інтэнсіўна развівалася, аднак здабыткі лінгвістыкі ў яе вывучэнні былі яшчэ вельмі сціплымі. Так акадэмік [[Я. Карскі]] толькі ў нязначнай меры цікавіўся праблемамі сучаснай мовы; увогуле ж пэўныя імпульсы для разгортвання такіх даследаванняў узніклі пасля з’яўлення ў 1918 годзе «[[Беларуская граматыка Тарашкевіча 1918|Беларускай граматыкі для школ]]» [[Б. Тарашкевіч]]а, перакладных слоўнікаў 1918 і наступных гадоў, заснавання [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] і [[Інбелкульт|Інстытута беларускай культуры]].

Канферэнцыі папярэднічала выданне 9 брашур па спрэчных пытаннях правапісу, у якіх шырокія колы грамадскасці мелі магчымасць пазнаёміцца з тагачаснымі правапіснымі праблемамі і шляхамі іх вырашэння&lt;ref name=&quot;БелЭн&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Рэформы моўныя|том=14|старонкі=33}}&lt;/ref&gt;.

Традыцыйна ў лінгвістычных працах лічыцца, што прычынамі склікання канферэнцыі былі недахопы арфаграфіі Б. Тарашкевіча (правапіс [[Запазычаныя словы|запазычаных слоў]], ''е'' [[націск|ненаціскнога]] і інш.), узнікненне дыскусіі з гэтай нагоды, патрэба ўзгадніць паміж сабой шматлікія і супярэчлівыя прапановы, а таксама абагульніць дасягненні і абмеркаваць далейшыя шляхі развіцця беларускага мовазнаўства. Сапраўды, асобныя недахопы тагачаснага беларускага правапісу былі рэальнасцю, але яны не былі настолькі значнымі, каб іх ліквідацыя не магла быць праведзена без склікання спецыяльнага навуковага з’езда&lt;ref&gt;Запрудскі (2004)&lt;/ref&gt;.

Згодна з іншым поглядам, канферэнцыя была склікана з-за палітычных меркаванняў і, увогуле, гэты форум меў пераважна палітычны характар, што ўлады трактавалі канферэнцыю не столькі як навуковае мерапрыемства, колькі як палітычна-прапагандысцкую акцыю. На думку партыйных арганізатараў канферэнцыі, яна павінна была сімвалізаваць сабой адзінства [[КП(б)Б|Камуністычнай партыі Беларусі]] з [[Заходняя Беларусь|заходнебеларускім]] нацыянальна-вызваленчым рухам і беларускай палітычнай эміграцыяй, пераканаць сусветную грамадскасць у паспяховасці культурна-нацыянальнай палітыкі ў [[БССР]], замацаваць пазіцыі партыі сярод розных груп інтэлігенцыі рэспублікі і г.д&lt;ref&gt; Іваноў (1993), Платонаў (1996).&lt;/ref&gt;.

== Удзельнікі ==
[[Файл:Bilet udzielnika Akademičnaj kanferencyi (Łastoŭski).png|міні|Білет В. Ластоўскага, удзельніка канферэнцыі]]
У рабоце канферэнцыі з правам рашаючага голасу бралі ўдзел 69 чалавек. Гэта члены [[Інбелкульт]]а, выкладчыкі [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], [[Беларускі камуністычны ўніверсітэт|Беларускага камуністычнага ўніверсітэта]], [[Горацкая сельскагаспадарчая акадэмія|Горацкай сельскагаспадарчай акадэміі]], настаўнікі дзевяці педагагічных тэхнікумаў, прадстаўнікі літаратурных аб’яднанняў рэспублікі, а таксама запрошаныя спецыялісты з [[РСФСР]], [[УССР]] і з-за мяжы.

У канферэнцыі ўдзельнічалі ўсе вядучыя супрацоўнікі [[Інбелкульт]]а на чале з яго старшынёй [[У. Ігнатоўскі]]м ([[С. Некрашэвіч]], [[М. Байкоў]], [[Я. Лёсік]], [[Міхайла Грамыка|М. Грамыка]], [[Б. Эпімах-Шыпіла]] і інш.), прафесар [[БДУ]] [[П. Бузук]] і дацэнты [[Анатоль Васілевіч Багдановіч|А. Багдановіч]], [[І. Воўк-Левановіч]], [[Леў Мікалаевіч Цвяткоў|Л. Цвяткоў]].

Таксама бралі ўдзел [[Павел Андрэевіч Растаргуеў|П. Растаргуеў]] — прафесар [[Маскоўскі ўніверсітэт|Маскоўскага ўніверсітэта]], [[П. Гарчынскі]] — дацэнт [[Ленінградскі ўніверсітэт|Ленінградскага ўніверсітэта]], [[Ю. Лазарэвіч]] — супрацоўнік [[Беларуская секцыя пры Смаленскім губернскім аддзеле народнай асветы|беларускай секцыі Смаленскага губернскага аддзела народнай асветы]], [[К. Німчынаў]] — дацэнт [[Харкаўскі інстытут народнай асветы|Харкаўскага інстытута народнай асветы]], [[Макс Фасмер|М. Фасмер]] — прафесар [[Берлінскі ўніверсітэт|Берлінскага ўніверсітэта]], [[Мікалас Біржышка|М. Біржышка]] — прафесар, рэктар [[Літоўскі ўніверсітэт у Коўне|Літоўскага ўніверсітэта ў Коўне]], [[Е. Блесэ]] — дацэнт [[Латвійскі ўніверсітэт|Латвійскага ўніверсітэта]] ў [[Рыга|Рызе]], [[Юзаф Галомбак|Ю. Галомбак]] — дацэнт [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]], [[Я. Райніс]] — народны паэт [[Латвійская Рэспубліка (1918—1940)|Латвіі]], [[В. Ластоўскі]] — рэдактар часопіса «[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]» ([[Літоўская Рэспубліка (1918—1940)|Літва]]), [[Уладзімір Пігулеўскі|У. Пігулеўскі]] — дырэктар [[Люцынская беларуская гімназія|Беларускай гімназіі ў Люцыне]] (Латвія), [[Уладзімір Адамавіч Жылка|У. Жылка]] — рэдактар часопіса «Прамень» ([[Чэхаславакія]]), [[К. Езавітаў]] — рэдактар газеты «[[Голас беларуса (1925)|Голас беларуса]]» (Латвія).

Некаторыя навукоўцы ўдзельнічалі ў дыскусіях завочна: акадэмік [[Б. Ляпуноў]] ([[Ленінград]]), член [[Чэшская акадэмія навук і мастацтваў|Чэшскай акадэміі навук і мастацтваў]] [[А. Чэрны]] ([[Прага]]), [[Я. Тымчанка]] і [[А. Курыла]] ([[Кіеў]]). Іншыя, не маючы магчымасці прыехаць ([[Б. Тарашкевіч]], акадэмік [[К. Студынскі]] і [[Іларыён Сямёнавіч Свянціцкі|І. Свянціцкі]] са [[Львоў|Львова]], [[Іван Аляксандравіч Бадуэн дэ Куртэнэ|Я. Бадуэн дэ Куртэнэ]] з [[Варшава|Варшавы]], [[О. Гуер]] з Прагі, [[Ус. Ганцоў]] і [[М. Грунскі]] з Кіева, [[Дзмітрый Мікалаевіч Ушакоў|Д. Ушакоў]] з [[Масква|Масквы]] і інш.), даслалі свае пісьмовыя прывітанні. На канферэнцыю былі запрошаны (аднак па невядомых прычынах не ўдзельнічалі ў ёй) акадэмікі [[Я. Карскі]], П. Лаўроў і член-карэспандэнт [[АН СССР]] [[Л. Шчэрба]] (Ленінград), член-карэспандэнт АН СССР [[Мікалай Мікалаевіч Дурнаво|М. Дурнаво]] (Прага), [[В. Вондрак]] ([[Брно]]), Я. Лось і [[Я. Развадоўскі]] ([[Кракаў]]), прафесар Дарашэнка (Прага), акадэмік [[Агатангел Крымскі|А. Крымскі]] і [[Міхаіл Сяргеевіч Грушэўскі|М. Грушэўскі]] (Кіеў), член-карэспандэнт АН СССР [[А. Томсан]] ([[Адэса]]), [[Э. Бернекер]] ([[Веймарская рэспубліка|Германія]]), [[А. Беліч]] ([[Бялград]]).

== Правядзенне канферэнцыі ==
Менск у дзень адкрыцця канферэнцыі выглядаў па-святочнаму: былі вывешаны сцягі (у тым ліку некалькі [[Бела-чырвона-белы сцяг|бела-чырвона-белых]]), курсіравалі агітацыйныя машыны з плакатамі, прысвечанымі дасягненням [[Беларусізацыя|беларусізацыі]]. На прадпрыемствах і ва ўстановах праходзілі ўрачыстыя мітынгі і сходы. Рэспубліканскія газеты на першых старонках змяшчалі біяграфіі ўдзельнікаў канферэнцыі, прывітальныя тэлеграмы ад беларусаў з розных куткоў свету, рэзалюцыі мітынгаў&lt;ref name=&quot;ЭГБ&quot;&gt;{{Крыніцы/ЭГБ|артыкул=Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|том=1|старонкі=78}}&lt;/ref&gt;.

У час урачыстага адкрыцця канферэнцыі з мэтай дэманстрацыі духоўнай прысутнасці на ёй заходнебеларускіх дзеячаў, якія не змаглі прыехаць у Менск з-за нявыдачы ім польскімі ўладамі загранічных пашпартоў, былі зачытаны прывітальныя тэлеграмы ад [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]], [[Радаслаў Астроўскі|Радаслава Астроўскага]] і Браніслава Тарашкевіча. Апошні, жадаючы ўдзельнікам канферэнцыі добрых вынікаў працы, у сваёй тэлеграме зазначаў, што «''культурныя і навуковыя работнікі Заходняй Беларусі перакананы, што ніякая сіла не зможа падарваць культурнай еднасці беларускага народу''»&lt;ref name=&quot;ЭГБ&quot; /&gt;.

У газеце «[[Савецкая Беларусь (газета)|Савецкая Беларусь]]», якая ў перыяд работы канферэнцыі выходзіла ў павялічаным аб’ёме, акрамя ўсіх дакладаў былі надрукаваны таксама інтэрв’ю з Ластоўскім і Езавітавым. Першы гаварыў, «''што на яго вачах паявіліся слёзы радасці пасля таго, што ён убачыў у БССР''»; другі змясціў прывітальны верш канферэнцыі&lt;ref name=&quot;ЭГБ&quot; /&gt;.

Для замежных гасцей была падрыхтавана вялікая культурная праграма, выдаткоўваліся сродкі на арганізацыю гучных таварысцкіх сустрэч, банкетаў. Так, у дзень адкрыцця канферэнцыі ў чырвонай зале сталоўкі цэнтральнага рабочага кааператыва была наладжана ўрачыстая вячэра, на якой прысутнічалі кіраўнікі [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|партыі]] і ўрада рэспублікі. Да канферэнцыі былі прымеркаваны святкаванне 20-годдзя творчай працы [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], адкрыццё [[БДТ-2|Беларускага другога дзяржаўнага тэатра]] ў [[Віцебск]]у. Ганаровымі гасцямі гэтых мерапрыемстваў былі замежныя ўдзельнікі канферэнцыі. У апошні дзень яе работы ў клубе імя [[Карл Маркс|Карла Маркса]] ў Менску адбыўся канцэрт беларускай музыкі, у пачатку якога аркестр пасля «[[Інтэрнацыянал (гімн)|Інтэрнацыянала]]» выканаў «[[Беларуская марсельеза|беларускую марсельезу]]» («Ад веку мы спалі…»).

== Праца ==
[[Файл:Miensk, Akademičmaja kanferencyja. Менск, Акадэмічная канфэрэнцыя (1926).jpg|міні|У зале пасяджэнняў канферэнцыі]]
Праца канфэрэнцыі праходзіла на пленарных пасяджэннях і ў 3 камісіях: графічнай (старшыня — Ластоўскі), правапіснай (старшыня — Езавітаў) і літаратурнай. У правапісную камісію ўваходзіла 30 удзельнікаў канферэнцыі&lt;ref name=&quot;БелЭн&quot; /&gt;. На канферэнцыі адбылося сутыкненне думак паміж прыхільнікамі хуткай і даволі радыкальнай рэформы беларускай мовы ([[Я. Лёсік]]) і паслядоўнікамі памяркоўнага вырашэння гэтай праблемы ([[С. Некрашэвіч]], [[Анатоль Васілевіч Багдановіч|А. Багдановіч]], [[Павел Андрэевіч Растаргуеў|П. Растаргуеў]] і інш.)&lt;ref&gt;Запрудскі (2004)&lt;/ref&gt;.

=== Рэформа беларускай азбукі ===
[[Файл:Prapanovy dla litar dz i dzh 1926.png|міні|Прапановы беларускіх [[Лігатура (злучэнне літар)|лігатур]] для спалучэнняў «''[[дз]]''» і «''[[Дж (дыграф)|дж]]''» у беларускай мове ад удзельнікаў канферэнцыі са старонак часопіса «[[Узвышша (часопіс)|Узвышша]]»]]
Аб рэформе беларускае азбукі з дакладамі выступілі [[Я. Лёсік]] i [[Павел Андрэевіч Растаргуеў|П. Растаргуеў]]. Я. Лёсік прапанаваў гукі [дз] i [дж] пісаць праз ''д'' i ''ж'' з дыякрытычнымі значкамі зверху — ''д̆'' і ''ӂ'', а [[Звонкі велярны выбухны зычны|выбухны гук [г]]], як і ва [[Украінская мова|ўкраінскай мове]], абазначаць літарай ''[[ґ]]''; замест літары ''й'' увесці літару ''ј'' i спалучэнне [[Зычныя|зычнага]] гука [й] з [[Галосныя|галоснымі]] гукамі [э], [о], [у], [а] абазначаць літарай ''ј'' з адпаведнай галоснай — ''јэхаць'', ''јолка'', ''јунак'', ''маја'', а літары ''е'', ''ё'', ''ю'', ''я'' пакінуць для абазначэння адпаведнага галоснага гука і [[Палаталізацыя|мяккасці]] папярэдняга зычнага — ''лес'', ''нёс'', ''людзі'', ''мяса''. Таксама Я. Лёсік выказаў прапанову замяніць літару ''э'' літарай ''є'', а літару ''ы'' — літарай ''и''. П. Растаргуеў прапанаваў афрыкаты [дз] i [дж] перадаваць літарамі сербскага алфавіта — ''ђ'' (''ђед''), ''ћ'' (''хаћу''), а літару ''й'' замяніць літарай ''ј'' i выкарыстоўваць яе ў тых выпадках, як прапанаваў Я. Лёсік.

Прапанова замяніць літару ''э'' літарай ''є'', а літару ''ы'' — літарай ''и'' была адхіленая. Для больш дэталёвага разгляду прапаноў была створана Графічная камісія, якая пастанавіла:
* афрыкаты [дз] і [дж] замяніць сербскімі літарамі '''ђ''' і '''ћ''';
* літару '''й''' замяніць літарай '''ј''' і ўжываць яе для абазначэння сярэднепаднябеннага зычнага гука, а літары '''е''', '''ё''', '''ю''', '''я''' пакінуць для абазначэння толькі адпаведных галосных гукаў і мяккасці папярэдняга зычнага гука.

=== Рэформа беларускага правапісу ===
Былі заслуханыя даклады [[Я. Лёсік]]а і [[С. Некрашэвіч]]а пра рэформу беларускага правапісу. Я. Лёсік прапанаваў узаконіць на пісьме поўнае аканне і яканне, гэта значыць любы галосны няверхняга пад’ёму пасля цвёрдага зычнага перадаваць літарай ''а'' (''баранава́ць, дапо́''), а пасля мяккага зычнага — літарай ''я'' (''пяцярня́, лягкаду́мны, пяракулі́ць''). Зычныя гукі пісаць паводле фанетычнага прынцыпу, за выключэньнем канцавых (''казьба'' ад «касіць», ''ношка'' ад «нага», але: ''рог'', ''воз''), а гукі [й], [ў], калі яны стаяць асобна (злучнік, прыназоўнік) або ў пачатку слова пасля галоснага — праз ''і'', ''у''. Пазіцыйную мяккасць зычных не абазначаць мяккім знакам (''каменне'', ''снег'', а не ''каменьне'', ''сьнег''), а ў назоўніках і прыметніках на канцы не пад націскам замест літары ''е'' пісаць літару ''і'' (''у лесі, леваі рукі''). С. Некрашэвіч, адзначыўшы асноўныя хібы ў запраектаванай Я. Лёсікам рэформе правапісу, прапанаваў унесці ў правапіс [[Б. Тарашкевіч]]а (яго «[[Беларуская граматыка Тарашкевіча 1918|Беларуская граматыка для школ]]» да таго часу была амаль што адзіным падручнікам) з мэтай яго спрашчэння такія змены: галосныя няверхняга пад’ёму пасля мяккіх зычных у першым пераднаціскным складзе перадаваць праз ''я'', а ва ўсіх іншых ненаціскных складах — праз ''е'' (''вясна́'', але ''веснавы́''), у іншамоўных словах пасля цвёрдых зычных не пад націскам перадаваць літарай ''а'' толькі этымалагічны гук ''о'' (''камісія'', але ''дэпо''). Часціцу ''не'' і прыназоўнік ''без'' пісаць з літарай ''е'', а словы ''няма'' і ''няхай'' пісаць з літарай ''і''.

Пасля абмеркавання дакладаў пытанне аб рэформе правапісу было перанесена ў спецыяльна створаную Правапісную камісію, якая разгледзела выказаныя дакладчыкамі і ўдзельнікамі канферэнцыі прапановы і большасцю галасоў прыняла такую пастанову:
* пашырэнне фанетычнага прынцыпу на напісанне зычных не разглядаць, а галосныя няверхняга пад’ёму пасля мяккіх зычных перадаваць на пісьме праз '''я''' толькі ў першым пераднаціскным складзе;
* часціцу ''не'' і прыназоўнік ''без'' пісаць праз '''е''';
* словы ''няхай'' і ''няма'' пісаць праз '''я''';
* гук [й] пасля галосных пры асобным ужыванні або ў пачатку слова пісаць праз '''і''', а гук [ў] — праз '''ў'''.

=== Даклады аб беларускім мовазнаўстве і літаратуры ===
Былі заслуханы і абмеркаваны азнаямленчыя даклады па іншых пытаннях беларускага мовазнаўства і літаратуры: «Сучасны стан даследавання беларускай мовы» [[С. Некрашэвіч]]а, «Беларуская мова сярод іншых славянскіх моў» [[П. Бузук]]а, «Асноўныя этапы развіцця новай беларускай літаратуры» [[М. Піятуховіч]]а, «Нацыянальны адраджанізм і паслякастрычніцкі перыяд» [[Максім Гарэцкі|М. Гарэцкага]], «Даследаванне беларускай літаратуры XIX ст. да 1863 г.» [[Ю. Галомбак]]а, «Паэтычнае мастацтва ў беларускай літаратуры» [[А. М. Вазнясенскі|А. Вазнясенскага]].

== Вынікі ==
Канферэнцыя выклікала шырокі рэзананс у краіне і за мяжой. У яе адрас паступіла больш за 30 прывітальных пісьмаў і тэлеграм ад дзяржаўных, навуковых і навучальных устаноў, вучоных і грамадскіх дзеячаў, у тым ліку ад [[Саўнаркам СССР|Саўнаркама СССР]], [[Наркамасветы РСФСР]], [[Усесаюзнае таварыства культурнай сувязі з замежнымі краінамі|Усесаюзнага таварыства культурнай сувязі з замежнымі краінамі]], старшыні [[ЦВК БССР]] [[Аляксандр Рыгоравіч Чарвякоў|А. Чарвякова]], старшыні [[СНК БССР]] [[Язэп Аляксандравіч Адамовіч|Я. Адамовіча]] і інш.

Трапна ахарактарызаваў уражанні замежных гасцей і агульны ўзнёслы настрой, які панаваў на пасяджэннях канферэнцыі, Я. Райніс на старонках латышскай газеты «Сацыял-дэмакрат»: «''Нацыянальнае абуджэнне Беларусі нагэтулькі моцнае, што засланяе сабой усе іншыя духоўныя інтарэсы…, беларусаў ахапіла цудоўная нацыянальная ўзнёсласць''»&lt;ref name=&quot;ЭГБ&quot; /&gt;.

Пад уплывам візіту ў БССР цалкам змяніліся некаторыя палітычныя погляды Вацлава Ластоўскага, які з аднаго з галоўных праціўнікаў Савецкай Беларусі ператварыўся ў яе прыхільніка. Не падзяляючы [[Марксізм-ленінізм|марксісцка-ленінскай ідэалогіі]], ён прыйшоў да вываду пра магчымасць уплыву на палітычную лінію кіраўніцтва БССР праз актыўны ўдзел у беларусізацыі і развіцці беларускай культуры. Таму Ластоўскі не толькі сам вырашыў пераехаць у БССР, але і выступіў з заклікам да ўсіх беларускіх дзеячаў замежжа пераняць яго прыклад. У часопісе «[[Крывіч (часопіс)|Крывіч]]» ён пісаў, што «''на помач [Інбелкульту] у яго высілках адбудаваць беларускую культуру павінны пайсці ўсе нашы культурныя працаўнікі, якія знаходзяцца і па-за Менскам. Культура — усенародны, а не партыйны скарбец''». Неўзабаве ён далучыўся да [[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|Аляксандра Цвікевіча]] і іншых дзеячаў [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]], якія пераехалі ў Савецкую Беларусь раней&lt;ref name=&quot;ЭГБ&quot; /&gt;.

Хоць прынятыя канферэнцыяй пастановы аб рэформе беларускага правапісу і графікі не атрымалі сілы закону, аднак некаторыя з іх потым былі ўлічаны пры распрацоўцы [[Праект рэформы беларускага правапісу 1930 года|правапісных праектаў 1930]] і 1933 гадоў. На аснове апошняга праекта СНК БССР у 1933 годзе прыняў вядомую пастанову «[[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|Аб зменах і спрашчэнні беларускага правапісу]]», якая ўпершыню афіцыйна ўзаконіла правапісныя і некаторыя граматычныя нормы беларускай літаратурнай мовы&lt;ref&gt;Германовіч (1994)&lt;/ref&gt;.

Галоўным дасягненнем канферэнцыі было наданне ёю выразнага імпульсу разгортванню лінгвістычных даследаванняў у Беларусі. Як адзначана беларускімі навукоўцамі, толькі з 1926 года Інбелкульт прыкметна пайшоў па шляху навукова-даследчай работы, і для мовазнаўчых устаноў такім пераломным момантам з’явілася Акадэмічная канферэнцыя. Гэты рух, аднак, быў вельмі непрацяглым: ужо ў пачатку 1930-х канферэнцыя была абвешчана «генеральным злётам [[Нацдэмы|нацдэмаўскіх]] контррэвалюцыянераў», а пазней — «сусветным контррэвалюцыйным кангрэсам беларусаў». Многія яе ўдзельнікі былі [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|рэпрэсіраваны]]. Пазнейшая беларуская лінгвістычная навука развівалася ў нейкай ступені без дастатковага ўліку вопыту працы Акадэмічнай канферэнцыі&lt;ref&gt;Платонаў (1996), Запрудскі (2004)&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Праект рэформы беларускага правапісу 1930 года]]
* [[Арфаграфія беларускай мовы]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==
{{Навігацыя}}
* {{Кніга|загаловак=Працы акадэмічнае конфэрэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі|спасылка=https://knihi.com/none/Pracy_akademicnaje_konferencyi_pa_reformie_bielaruskaha_pravapisu_i_azbuki_1926_h.html|адказны=пад рэд. С. Некрашэвіча і У. Ігнатоўскага|год=1927|месца=Мн.|выдавецтва=Інстытут беларускае культуры}}
* ''Іваноў М.'' Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. — Мн.: БелЭн, 1993. Том 1. С. 78-79.
* ''Германовіч І.'' Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі // Беларуская мова: Энцыклапедыя / Пад рэд. А. Я. Міхневіча. — Мн.: БелЭн, 1994. С. 19—21
* ''Платонаў Р.'' Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі // Роднае слова. 1996. № 11. С. 82-92.
* ''Запрудскі С.'' Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі 1926 г. // Веснік БДУ. Серыя 4. 2004. № 3. C. 21-26.

{{Беларуская мова}}

[[Катэгорыя:Гісторыя беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:1926 год у Мінску]]
[[Катэгорыя:Падзеі ў Мінску]]
[[Катэгорыя:Лістапад 1926 года]]</text>
      <sha1>o90zms2o6siejdsbttd0unqr0sib9of</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александрова (Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279049</id>
    <revision>
      <id>5131113</id>
      <parentid>4247186</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:43:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3172" sha1="6qw2u68e5urjqysgjrv918kgdxojdbb" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Александрова
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}
{{значэнні|Спасылка=Александрова}}
'''Александро́ва'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Alieksandrova}}, {{lang-ru|Александрово}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
Да 4 лютага 1939 года вёска ўваходзіла ў склад [[Зенькавіцкі сельсавет|Зенькавіцкага сельсавета]] [[Уздзенскі раён|Уздзенскага раёна]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 4 февраля 1939 г. Об образовании Дзержинского района в Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;.

Патрапіўшы ў падазрэнне нямецкіх акупацыйных улад за дапамогу савецкім партызанам, [[22 чэрвеня]] [[1942]] года была спалена, а яе мужчыны (20 чал.) расстраляны&lt;ref&gt;Александроўскі бой 1942 // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыклапедыя / Беларуская Савецкая Энцыклапедыя; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мінск: БелСЭ, 1990. — 680 с., 4 л. карт.: іл. — С. 35.&lt;/ref&gt;.

У [[1957]] годзе на магіле ахвяр фашызму ўстаноўлены абеліск, у [[1972]] годзе на магіле 9 партызан ва ўрочышчы Доўгі Востраў, якія загінулі падчас [[Бой у Александроўскім лесе|бою]], усталявана стэла і адноўлены партызанскі лагер.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]
[[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]]</text>
      <sha1>6qw2u68e5urjqysgjrv918kgdxojdbb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баркі (Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279050</id>
    <revision>
      <id>5131111</id>
      <parentid>4247187</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:42:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1170" sha1="n9u4dfh2xaw7s0w0xhfbn5445azl44e" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Баркі}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Баркі
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Баркі́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Barki}}, {{lang-ru|Борки}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>n9u4dfh2xaw7s0w0xhfbn5445azl44e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Валярова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279051</id>
    <revision>
      <id>5131108</id>
      <parentid>4247188</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:40:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1143" sha1="bqtzs232vgzxj0bvnttzdj41hhxmwdk" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Валярова
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Валяро́ва'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Valiarova}}, {{lang-ru|Валерово}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>bqtzs232vgzxj0bvnttzdj41hhxmwdk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вялікае Гарохавішча</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279052</id>
    <revision>
      <id>5131107</id>
      <parentid>4247189</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:40:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1332" sha1="pp84pcff5h0gcmhnzbk4j1pmdcb8rww" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Вялікае Гарохавішча
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Вялі́кае Гаро́хавішча'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Вялі́кія Гаро́хавішчы, мн.'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Vialikaje Harochavišča}}, {{lang-ru|Великое Гороховище}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>pp84pcff5h0gcmhnzbk4j1pmdcb8rww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Данілавічы (аграгарадок, Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279054</id>
    <revision>
      <id>5131114</id>
      <parentid>4247191</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:43:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1240" sha1="2knggb0mya4q6lsjrtzmb7smn9ocn6w" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Данілавічы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Данілавічы
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Дані́лавічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Danilavičy}}, {{lang-ru|Даниловичи}}) — [[аграгарадок]] у [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>2knggb0mya4q6lsjrtzmb7smn9ocn6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Данілавічы (пасёлак)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279055</id>
    <revision>
      <id>5131119</id>
      <parentid>4247192</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1224" sha1="4lt5qlkh4m3xdrwzr6kk87t2gx9g0x0" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Данілавічы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = пасёлак
|беларуская назва      = Данілавічы
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Дані́лавічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Danilavičy}}, {{lang-ru|Даниловичи}}) — [[пасёлак]] у [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>4lt5qlkh4m3xdrwzr6kk87t2gx9g0x0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дышляды</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279056</id>
    <revision>
      <id>5131118</id>
      <parentid>4247193</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1145" sha1="ge267el0fot97ixktvixnummhd75l9m" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = пасёлак
|беларуская назва      = Дышляды
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Дышля́ды'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Dyšliady}}, {{lang-ru|Дышляды}}) — [[пасёлак]] у [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>ge267el0fot97ixktvixnummhd75l9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Заграддзе (Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279057</id>
    <revision>
      <id>5131117</id>
      <parentid>4247194</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1214" sha1="coxwlqf38cennlkb83g7f0c06gqhbtk" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Заграддзе}}
{{НП-Беларусь
|статус                = пасёлак
|беларуская назва      = Заграддзе
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Загра́ддзе'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Zahraddzie}}, {{lang-ru|Заградье}}) — [[пасёлак]] у [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>coxwlqf38cennlkb83g7f0c06gqhbtk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Захвойнікі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279058</id>
    <revision>
      <id>5131116</id>
      <parentid>4247195</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:44:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1165" sha1="tvuusm171o12ngqnfiypb89r00iam4j" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = пасёлак
|беларуская назва      = Захвойнікі
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Захво́йнікі'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Zachvojniki}}, {{lang-ru|Захвойники}}) — [[пасёлак]] у [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>tvuusm171o12ngqnfiypb89r00iam4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Калініна (Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279059</id>
    <revision>
      <id>5131101</id>
      <parentid>4273000</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1197" sha1="rmulib85ajyo7uas7uf7agxny8f8p2m" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Калініна}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Калініна
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Калі́ніна'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Kalinina}}, {{lang-ru|Калинино}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>rmulib85ajyo7uas7uf7agxny8f8p2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Курганы (Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279060</id>
    <revision>
      <id>5131012</id>
      <parentid>5076915</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:32:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Için warum</username>
        <id>153459</id>
      </contributor>
      <comment>/* Назва */</comment>
      <origin>5131012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4806" sha1="53enh8i7m8i1jsaxnlvezkr21k9uxtf" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Курганы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Курганы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 36|lat_sec = 26
 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 23|lon_sec = 00
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243009779
}}

'''Курганы́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Kurhany}}, {{lang-ru|Курганы}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

== Назва ==
Паводле [[Іван Якаўлевіч Яшкін|І. Яшкіна]] і [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назвы вёсак Курган, Курганы паходзяць ад тэрміна ''курган'' — «вялікі ўзгорак», «старажытны могільнік»&lt;ref&gt;І. Я. Яшкін. Слоўнік беларускіх мясцовых геаграфічных тэрмінаў: Тапаграфія. Гідралогія. Мінск, 2005. С. 382-384.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 190.&lt;/ref&gt;.

Курган – старое ашмянскае прозвішча, Кургановіч - з Індуры&lt;ref&gt;https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BF-L9K?mode=g&amp;i=1061&amp;cat=2325442

https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-H7QF-W?i=547&amp;cc=4166194&amp;cat=834219&amp;lang=en&lt;/ref&gt;. Паводле [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірылы]], ад слова ''курган'' паходзяць прозвішчы ''Курган, Курганаў, Курганскі''&lt;ref&gt;М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 233.&lt;/ref&gt;.

Ёсць сучаснае літоўскае ''Kurganas'', латышскае ''Kurgans''&lt;ref&gt;https://pavardes.lki.lt/?pv=139ef0602b34c6d19e769eb73dfd2a1d

https://uzvardi.lv/surname/714973&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>53enh8i7m8i1jsaxnlvezkr21k9uxtf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131093</id>
      <parentid>5131012</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:31:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2807" sha1="02oup3lb7q2az4eyc4lcvnlhpblvk7t" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Курганы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Курганы
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Курганы́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Kurhany}}, {{lang-ru|Курганы}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

== Назва ==
Паводле [[Іван Якаўлевіч Яшкін|І. Яшкіна]] і [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назвы вёсак Курган, Курганы паходзяць ад тэрміна ''курган'' — «вялікі ўзгорак», «старажытны могільнік»&lt;ref&gt;І. Я. Яшкін. Слоўнік беларускіх мясцовых геаграфічных тэрмінаў: Тапаграфія. Гідралогія. Мінск, 2005. С. 382—384.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 190.&lt;/ref&gt;.

Курган — старое ашмянскае прозвішча, Кургановіч — з Індуры&lt;ref&gt;https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BF-L9K?mode=g&amp;i=1061&amp;cat=2325442

https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-H7QF-W?i=547&amp;cc=4166194&amp;cat=834219&amp;lang=en&lt;/ref&gt;. Паводле [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірылы]], ад слова ''курган'' паходзяць прозвішчы ''Курган, Курганаў, Курганскі''&lt;ref&gt;М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 233.&lt;/ref&gt;.

Ёсць сучаснае літоўскае ''Kurganas'', латышскае ''Kurgans''&lt;ref&gt;https://pavardes.lki.lt/?pv=139ef0602b34c6d19e769eb73dfd2a1d

https://uzvardi.lv/surname/714973&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>02oup3lb7q2az4eyc4lcvnlhpblvk7t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131143</id>
      <parentid>5131093</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2779" sha1="dwqaeukoj6cnau90nwkmimgf407qn5s" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Курганы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Курганы
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Курганы́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Kurhany}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

== Назва ==
Паводле [[Іван Якаўлевіч Яшкін|І. Яшкіна]] і [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назвы вёсак Курган, Курганы паходзяць ад тэрміна ''курган'' — «вялікі ўзгорак», «старажытны могільнік»&lt;ref&gt;І. Я. Яшкін. Слоўнік беларускіх мясцовых геаграфічных тэрмінаў: Тапаграфія. Гідралогія. Мінск, 2005. С. 382—384.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 190.&lt;/ref&gt;.

Курган — старое ашмянскае прозвішча, Кургановіч — з Індуры&lt;ref&gt;https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BF-L9K?mode=g&amp;i=1061&amp;cat=2325442

https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-H7QF-W?i=547&amp;cc=4166194&amp;cat=834219&amp;lang=en&lt;/ref&gt;. Паводле [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірылы]], ад слова ''курган'' паходзяць прозвішчы ''Курган, Курганаў, Курганскі''&lt;ref&gt;М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 233.&lt;/ref&gt;.

Ёсць сучаснае літоўскае ''Kurganas'', латышскае ''Kurgans''&lt;ref&gt;https://pavardes.lki.lt/?pv=139ef0602b34c6d19e769eb73dfd2a1d

https://uzvardi.lv/surname/714973&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>dwqaeukoj6cnau90nwkmimgf407qn5s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Малое Гарохавішча</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279061</id>
    <revision>
      <id>5131121</id>
      <parentid>4247199</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:46:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1311" sha1="4k5rbkcfs9u2i0m1jhj3ssfe5wxbkpc" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Малое Гарохавішча
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Мало́е Гаро́хавішча'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Малыя Гаро́хавішчы, мн.'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Maloje Harochavišča}}, {{lang-ru|Малое Гороховище}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>4k5rbkcfs9u2i0m1jhj3ssfe5wxbkpc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пахомаўшчына</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279062</id>
    <revision>
      <id>5131122</id>
      <parentid>4247201</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:47:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1172" sha1="np4ybqtd5u12l23z6x6l80ibvpms0r1" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Пахомаўшчына
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Пахо́маўшчына'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Pachomaŭščyna}}, {{lang-ru|Пахомовщина}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>np4ybqtd5u12l23z6x6l80ibvpms0r1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Радзіма (Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279063</id>
    <revision>
      <id>5131124</id>
      <parentid>4569882</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2022" sha1="q74evydkcmmjdl2zus33vwtwstbzcd1" xml:space="preserve">{{значэнні2|Радзіма}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Радзіма
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
|ранейшыя імёны        = Самадураўшчына
}}
'''Радзі́ма'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Radzima}}, {{lang-ru|Радима}}) (да 30 ліпеня 1964 года '''Самаду́раўшчына'''&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Аб перайменаванні некаторых населеных пунктаў Беларускай ССР ад 30 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 23 (1063).&lt;/ref&gt;) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
Да 1964 года вёска мела назву Самадураўшчына.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]
[[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]]</text>
      <sha1>q74evydkcmmjdl2zus33vwtwstbzcd1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рэчкі (Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279064</id>
    <revision>
      <id>5131125</id>
      <parentid>4247203</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1171" sha1="k3rvmgliwj618m4r6fr3qirsxqinb1l" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Рэчкі}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Рэчкі
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Рэ́чкі'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Rečki}}, {{lang-ru|Речки}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>k3rvmgliwj618m4r6fr3qirsxqinb1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Скварцы (Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279065</id>
    <revision>
      <id>5131127</id>
      <parentid>4671131</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1492" sha1="d53c63gh2j5m070dm0zxv8ffep47514" xml:space="preserve">{{значэнні2|Скварцы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Скварцы
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Скварцы́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Skvarcy}}, {{lang-ru|Скворцы}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Выдатныя асобы ==
* [[Лукаш Калюга]], сапр. Канстанцін Пятровіч Вашына (1909—1937) — празаік, перакладчык.
* [[Мікалай Васілевіч Бірыла]] (1923—1992) — мовазнавец, акадэмік НАН Беларусі.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>d53c63gh2j5m070dm0zxv8ffep47514</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старына (Дабрынёўскі сельсавет)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279066</id>
    <revision>
      <id>5131115</id>
      <parentid>4247205</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:44:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1196" sha1="rsrsho33tkzi5e3cthbqlo30hdtsccr" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Старына}}
{{НП-Беларусь
|статус                = пасёлак
|беларуская назва      = Старына
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Старына́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Staryna}}, {{lang-ru|Старина}}) — [[пасёлак]] у [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>rsrsho33tkzi5e3cthbqlo30hdtsccr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Таўкачоўшчына (Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279067</id>
    <revision>
      <id>5131132</id>
      <parentid>4247206</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1245" sha1="cqdamsd47ohcypbzjqtobsmfkv39ffo" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Таўкачоўшчына}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Таўкачоўшчына
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Таўкачо́ўшчына'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Taŭkačoŭščyna}}, {{lang-ru|Толкачёвщина}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>cqdamsd47ohcypbzjqtobsmfkv39ffo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Узрэчча (Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279068</id>
    <revision>
      <id>5131134</id>
      <parentid>4247207</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:51:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1190" sha1="30icjn0ldcf7vetzv43qm99zu0pkowk" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Узрэчча}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Узрэчча
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Узрэ́чча'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Uzrečča}}, {{lang-ru|Узречье}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>30icjn0ldcf7vetzv43qm99zu0pkowk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шыкатавічы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279069</id>
    <revision>
      <id>5131139</id>
      <parentid>4247208</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:53:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1158" sha1="kt2z41wtun28rp593h29p29hp6ug0al" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Шыкатавічы
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Шы́катавічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Šykatavičy}}, {{lang-ru|Шикотовичи}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>kt2z41wtun28rp593h29p29hp6ug0al</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Баравікі (Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279183</id>
    <revision>
      <id>5131112</id>
      <parentid>4247319</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:42:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1898" sha1="qi3cwondw38cfkl4ukdl94v7cpw7cs4" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Баравікі}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Баравікі
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Баравікі́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Baraviki}}, {{lang-ru|Боровики}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>qi3cwondw38cfkl4ukdl94v7cpw7cs4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Булынкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279184</id>
    <revision>
      <id>5131110</id>
      <parentid>4247320</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:41:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1836" sha1="c7xrg72kin1muvy8fd5h1kux53aucu5" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Булынкі
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Булы́нкі'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Bulynki}}, {{lang-ru|Булынки}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>c7xrg72kin1muvy8fd5h1kux53aucu5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бяліцкаўшчына</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279185</id>
    <revision>
      <id>5131109</id>
      <parentid>4247321</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:41:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1880" sha1="q2dj4byjmz26vf78abmv1nvoa8aa1rb" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Бяліцкаўшчына
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Бялі́цкаўшчына'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Bialickaŭščyna}}, {{lang-ru|Белицковщина}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>q2dj4byjmz26vf78abmv1nvoa8aa1rb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гарэнаўка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279186</id>
    <revision>
      <id>5131106</id>
      <parentid>4247322</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1851" sha1="obi4b749sk3kjmncuolynjocgeocn52" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Гарэнаўка
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Гарэ́наўка'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Harenaŭka}}, {{lang-ru|Гореновка}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>obi4b749sk3kjmncuolynjocgeocn52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Даўнары (Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279187</id>
    <revision>
      <id>5131105</id>
      <parentid>4247323</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:39:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1890" sha1="ld5khbvjsrlvtgkajl0s0eddvw6ffvj" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Даўнары}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Даўнары
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Даўнары́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Daŭnary}}, {{lang-ru|Довнары}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>ld5khbvjsrlvtgkajl0s0eddvw6ffvj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзежкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279188</id>
    <revision>
      <id>5131104</id>
      <parentid>4247324</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:38:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1829" sha1="tofsiu6097ph5j6jom1l4vx9rpk36yh" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Дзежкі
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Дзе́жкі'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Dziežki}}, {{lang-ru|Дежки}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>tofsiu6097ph5j6jom1l4vx9rpk36yh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жакі (Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279189</id>
    <revision>
      <id>5131103</id>
      <parentid>4247325</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1863" sha1="71aid2mfzitovjfxo8m614h4azp49me" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Жакі}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Жакі
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Жакі́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Žaki}}, {{lang-ru|Жаки}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>71aid2mfzitovjfxo8m614h4azp49me</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Казлы (Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279190</id>
    <revision>
      <id>5131102</id>
      <parentid>4247326</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:37:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1871" sha1="3iy5dn4nhqo85mbot9ynhfgriladfi6" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Казлы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Казлы
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Казлы́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Kazly}}, {{lang-ru|Козлы}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>3iy5dn4nhqo85mbot9ynhfgriladfi6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Камянное</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279191</id>
    <revision>
      <id>5131100</id>
      <parentid>4247327</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:36:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1845" sha1="nx4pi54b82v3g4504r01ix5knvxr4lx" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Камянное
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Камянно́е'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Kamiannoje}}, {{lang-ru|Каменное}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>nx4pi54b82v3g4504r01ix5knvxr4lx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Краснае (Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279192</id>
    <revision>
      <id>5131099</id>
      <parentid>4247328</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1890" sha1="5ehmznhzyzmr45l7z2i8swl9etmq1dj" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Краснае}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Краснае
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Кра́снае'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Krasnaje}}, {{lang-ru|Красное}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>5ehmznhzyzmr45l7z2i8swl9etmq1dj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кулі (Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279193</id>
    <revision>
      <id>5131097</id>
      <parentid>4247329</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1862" sha1="a8nep9dlvpirku7blps01d1cwez5xpx" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Кулі}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Кулі
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Кулі́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Kuli}}, {{lang-ru|Кули}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>a8nep9dlvpirku7blps01d1cwez5xpx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Курганне (Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279194</id>
    <revision>
      <id>5131096</id>
      <parentid>4938449</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:32:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1985" sha1="00n23dys9yiupo06pjrh89bz6ymee5i" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Курганне}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Курганне
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Курга́нне'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Курга́ны, мн.'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Kurhannie}}, {{lang-ru|Курганье}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>00n23dys9yiupo06pjrh89bz6ymee5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лукашына (Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279195</id>
    <revision>
      <id>5131120</id>
      <parentid>4712715</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:46:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1899" sha1="nz2uo7u4by7i95tvasllrutjcdg3agd" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Лукашына}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Лукашына
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Лу́кашына'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Lukašyna}}, {{lang-ru|Лукашино}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>nz2uo7u4by7i95tvasllrutjcdg3agd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сакольшчына (Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279198</id>
    <revision>
      <id>5131126</id>
      <parentid>4247334</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:48:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1925" sha1="b1nq5curyub9735z49gf6p6izzmhp5r" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Сакольшчына}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Сакольшчына
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Сако́льшчына'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Sakoĺščyna}}, {{lang-ru|Сокольщина}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>b1nq5curyub9735z49gf6p6izzmhp5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старышча</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279199</id>
    <revision>
      <id>5131129</id>
      <parentid>4247335</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1843" sha1="qi3a3iexexdvi0893dgaf622ary0ov1" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Старышча
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Ста́рышча'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Staryšča}}, {{lang-ru|Старище}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>qi3a3iexexdvi0893dgaf622ary0ov1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сухадолы (Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279200</id>
    <revision>
      <id>5131130</id>
      <parentid>4247336</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:50:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1899" sha1="5lp2xka0r6dp26cxjke0ehh8g9prez9" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Сухадолы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Сухадолы
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Сухадо́лы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Suchadoly}}, {{lang-ru|Суходолы}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>5lp2xka0r6dp26cxjke0ehh8g9prez9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уладзімірова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279544</id>
    <revision>
      <id>5131136</id>
      <parentid>4712722</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:51:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1869" sha1="m9qaqv682te71crlmm00eglsde4iskb" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Уладзімірова
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Уладзіміро́ва'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Uladzimirova}}, {{lang-ru|Владимирово}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>m9qaqv682te71crlmm00eglsde4iskb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чырвоная Зорка (Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279545</id>
    <revision>
      <id>5131137</id>
      <parentid>4247338</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:52:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2213" sha1="a7q07gaf3xxbzheozgq5ub7flsdc19x" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Чырвоная Зорка}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Чырвоная Зорка
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
|ранейшыя імёны        = Каменны Вугаль
}}

'''Чырво́ная Зо́рка'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Кра́сная Зо́рка'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Čyrvonaja Zorka}}, {{lang-ru|Чирвоная Зорька}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]
[[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]]</text>
      <sha1>a7q07gaf3xxbzheozgq5ub7flsdc19x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шабунеўшчына</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279546</id>
    <revision>
      <id>5131138</id>
      <parentid>4712718</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:52:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1874" sha1="ldfagdrrxjnuzizh2dlngk6a0gjf1eq" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Шабунеўшчына
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Шабу́неўшчына'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Šabunieŭščyna}}, {{lang-ru|Шабуневщина}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>ldfagdrrxjnuzizh2dlngk6a0gjf1eq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Юнцаўшчына</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279547</id>
    <revision>
      <id>5131140</id>
      <parentid>4247340</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1920" sha1="j5jbeoz0ip0i40ef0qqugleskclqm2l" xml:space="preserve">{{значэнні|Юнцаўшчына (значэнні)}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Юнцаўшчына
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}

'''Ю́нцаўшчына'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Juncaŭščyna}}, {{lang-ru|Юнцевщина}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>j5jbeoz0ip0i40ef0qqugleskclqm2l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Янавічы (Дзяржынскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279548</id>
    <revision>
      <id>5131142</id>
      <parentid>4247341</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:54:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1858" sha1="pksoqvlamltjttuawai1thiuvmgezwk" xml:space="preserve">{{значэнні}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Янавічы
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Дзяржынскі
|сельсавет             = Дабрынёўскі
}}
'''Я́навічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Janavičy}}, {{lang-ru|Яновичи}}) — [[вёска]] ў [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дабрынёўскі сельсавет|Дабрынёўскага сельсавета]].

Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Дзяржынскага раёна]]</text>
      <sha1>pksoqvlamltjttuawai1thiuvmgezwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Язвіны (Капыльскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279640</id>
    <revision>
      <id>5131065</id>
      <parentid>5107465</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T18:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Антон 740</username>
        <id>76022</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне паводле раённай Памяці</comment>
      <origin>5131065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2153" sha1="14psgukpnnzj1mz9mragovlz47giyan" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Язвіны}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Язвіны
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Капыльскі
|сельсавет             = Бабаўнянскі
}}

'''Я́звіны'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Jazviny}}, {{lang-ru|Язвины}}) — [[вёска]] ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бабаўнянскі сельсавет|Бабаўнянскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У пачатку XX стагоддзя [[засценак]] адносіўся да Цялядавіцкай воласці [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У пачатку 1930-х гадоў вёска ўваходзіла ў калгас «10 гадоў БССР», працавала кузня&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Язвіны|618|}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1909 год — 22 двары, 225 жыхароў
* 1917 год — 36 двароў, каля 190 жыхароў
* 1997 год — 38 двароў, 71 жыхар

== Вядомыя асобы ==
* [[Юрась Цвірка]] (нар. 1967) — беларускі акцёр

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|618—619|Новікава Г. М.}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Бабаўнянскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Бабаўнянскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]]</text>
      <sha1>14psgukpnnzj1mz9mragovlz47giyan</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яўсеевічы (Капыльскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279718</id>
    <revision>
      <id>5131073</id>
      <parentid>4247719</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T18:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Антон 740</username>
        <id>76022</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне паводле раённай Памяці</comment>
      <origin>5131073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5518" sha1="6xjyqaflnfl9k3p4suwd6selvzezuaf" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Яўсеевічы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Яўсеевічы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 11|lat_sec = 00
 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 16|lon_sec = 07
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Капыльскі
|сельсавет             = Грозаўскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243007646
}}

'''Яўсее́вічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Яўсеевічы́'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Jaŭsiejevičy}}, {{lang-ru|Евсеевичи}}) — [[вёска]] ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Грозаўскі сельсавет|Грозаўскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У XIX стагоддзі была ўласнасцю [[Вітгенштэйны|Вітгенштэйнаў]]. У пачатку XX стагоддзя вёска адносілася да Пукаўскай воласці [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1907 годзе дзейнічала народнае вучылішча, якое пасля 1917 года атрымала статус працоўнай школы 1-й ступені. У канцы 1920-х гадоў вёска ўваходзіла ў калгас «Новы шлях», працавала кузня&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Яўсеевічы|619|}}&lt;/ref&gt;. У 1939—1954 гадах вёска ўваходзіла ў склад [[Гарнастайлаўскі сельсавет|Гарнастайлаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 5 марта 1939 г. О разукрупнении Грозовского сельсовета, Гресского района, Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* 1909 год — 110 двароў, каля 640 жыхароў
* 1997 год — 92 двары, 183 жыхары

== Вядомыя асобы ==
* [[Іван Міхайлавіч Мазаляка]] (1931—2006) — беларускі савецкі дзяржаўны дзеяч
* [[Эдуард Сямёнавіч Корзун]] (1932—2001) — беларускі педагог, краязнавец, стваральнік гісторыка-краязнаўчага музея Гальшанскай СШ.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|619|Новікава Г. М.}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Грозаўскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Грозаўскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]]</text>
      <sha1>6xjyqaflnfl9k3p4suwd6selvzezuaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Якубавічы (Капыльскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279773</id>
    <revision>
      <id>5131067</id>
      <parentid>4247772</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T18:11:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Антон 740</username>
        <id>76022</id>
      </contributor>
      <comment>дапаўненне паводле раённай Памяці</comment>
      <origin>5131067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4019" sha1="eb3erixtyee3i5pbnrjn8c1mj8vpdz8" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Якубавічы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Якубавічы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Jakubavičy,_Kapyĺ_District_(02).jpg
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 08|lat_sec = 54
 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 01|lon_sec = 14
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Капыльскі
|сельсавет             = Капыльскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 243005357
}}

'''Яку́бавічы'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Jakubavičy}}, {{lang-ru|Якубовичи}}) — [[вёска]] ў [[Капыльскі раён|Капыльскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Капыльскі сельсавет|Капыльскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У XIX стагоддзі была ўласнасцю Загорскіх. У пачатку XX стагоддзя [[засценак]] адносіўся да Пацейкаўскай воласці [[Слуцкі павет|Слуцкага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|Якубавічы|619|}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
* Пачатак XX стагоддзя — 21 двор, 110 жыхароў
* 1997 год — 34 двары, 71 жыхар

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Памяць/Капыльскі раён|З гісторыі населеных пунктаў|619|Новікава Г. М.}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Капыльскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Капыльскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Капыльскага раёна]]</text>
      <sha1>eb3erixtyee3i5pbnrjn8c1mj8vpdz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Курганы (Бараўлянскі сельсавет)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281197</id>
    <revision>
      <id>5131013</id>
      <parentid>5076916</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Için warum</username>
        <id>153459</id>
      </contributor>
      <comment>/* Назва */</comment>
      <origin>5131013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5589" sha1="nt3aakbk0vvtp3t573qk0af45fblpfb" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Курганы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Курганы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Курганы. Бараўлянскі сельсавет 2018 (02).jpg
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Мінскі
|сельсавет             = Бараўлянскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 
}}

'''Курганы́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Kurhany}}, {{lang-ru|Курганы}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бараўлянскі сельсавет|Бараўлянскага сельсавета]].

Да 9 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад [[Астрашыцка-Гарадоцкі сельсавет|Астрашыцка-Гарадоцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 9 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).&lt;/ref&gt;.

== Назва ==
Паводле [[Іван Якаўлевіч Яшкін|І. Яшкіна]] і [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назвы вёсак Курган, Курганы паходзяць ад тэрміна ''курган'' — «вялікі ўзгорак», «старажытны могільнік»&lt;ref&gt;І. Я. Яшкін. Слоўнік беларускіх мясцовых геаграфічных тэрмінаў: Тапаграфія. Гідралогія. Мінск, 2005. С. 382-384.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 190.&lt;/ref&gt;.

Курган – старое ашмянскае прозвішча, Кургановіч - з Індуры&lt;ref&gt;https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BF-L9K?mode=g&amp;i=1061&amp;cat=2325442

https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-H7QF-W?i=547&amp;cc=4166194&amp;cat=834219&amp;lang=en&lt;/ref&gt;. Паводле [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірылы]], ад слова ''курган'' паходзяць прозвішчы ''Курган, Курганаў, Курганскі''&lt;ref&gt;М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 233.&lt;/ref&gt;.

Ёсць сучаснае літоўскае ''Kurganas'', латышскае ''Kurgans''&lt;ref&gt;https://pavardes.lki.lt/?pv=139ef0602b34c6d19e769eb73dfd2a1d

https://uzvardi.lv/surname/714973&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==

* 2009 год (перапіс) — 238 чалавек
* 1999 год (перапіс) — 165 чалавек
{{зноскі}}

== Спасылкі ==

{{Commons|Category:}}

{{Бараўлянскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Бараўлянскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]]</text>
      <sha1>nt3aakbk0vvtp3t573qk0af45fblpfb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131147</id>
      <parentid>5131013</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:59:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3443" sha1="qsim4mbmcvlqdnchcdyfqe4nsgqb239" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Курганы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Курганы
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Мінскі
|сельсавет             = Бараўлянскі
}}

'''Курганы́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Kurhany}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Бараўлянскі сельсавет|Бараўлянскага сельсавета]].

Да 9 жніўня 1979 года вёска ўваходзіла ў склад [[Астрашыцка-Гарадоцкі сельсавет|Астрашыцка-Гарадоцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 9 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).&lt;/ref&gt;.

== Назва ==
Паводле [[Іван Якаўлевіч Яшкін|І. Яшкіна]] і [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назвы вёсак Курган, Курганы паходзяць ад тэрміна ''курган'' — «вялікі ўзгорак», «старажытны могільнік»&lt;ref&gt;І. Я. Яшкін. Слоўнік беларускіх мясцовых геаграфічных тэрмінаў: Тапаграфія. Гідралогія. Мінск, 2005. С. 382-384.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 190.&lt;/ref&gt;.

Курган – старое ашмянскае прозвішча, Кургановіч - з Індуры&lt;ref&gt;https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BF-L9K?mode=g&amp;i=1061&amp;cat=2325442

https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-H7QF-W?i=547&amp;cc=4166194&amp;cat=834219&amp;lang=en&lt;/ref&gt;. Паводле [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірылы]], ад слова ''курган'' паходзяць прозвішчы ''Курган, Курганаў, Курганскі''&lt;ref&gt;М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 233.&lt;/ref&gt;.

Ёсць сучаснае літоўскае ''Kurganas'', латышскае ''Kurgans''&lt;ref&gt;https://pavardes.lki.lt/?pv=139ef0602b34c6d19e769eb73dfd2a1d

https://uzvardi.lv/surname/714973&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==

* 2009 год (перапіс) — 238 чалавек
* 1999 год (перапіс) — 165 чалавек

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бараўлянскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Бараўлянскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]]</text>
      <sha1>qsim4mbmcvlqdnchcdyfqe4nsgqb239</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вішнёўка (Папярнянскі сельсавет)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281371</id>
    <revision>
      <id>5131042</id>
      <parentid>4246949</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T16:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <origin>5131042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6304" sha1="nlh8jecsdci2mdsuptsn0a3v6wvf7r6" xml:space="preserve">{{значэнні|Вішнёўка}}
{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Вішнёўка
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Мінскі
|сельсавет             = Папярнянскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 
}}

'''Вішнёўка'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Višnioŭka}}, {{lang-ru|Вишнёвка}}) — [[аграгарадок]] у [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Касынка]]. Уваходзіць у склад [[Папярнянскі сельсавет|Папярнянскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У 1791 годзе двор Вішнёўка, цэнтр маёнтка на 12 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]], [[Шляхта|шляхецкая]] ўласнасць [[Шэмбель|К. Шэмбеля]], была карчма. Уваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1858 годзе маёнтак уласнасці [[Лянтоўскі|П. Лянтоўскага]].

Пасля 1861 года ў Бяларуцкай воласці Мінскага павета.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-3|Вішнёўка|370}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|13|625|Wiszniówka (7)|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Папярнянскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Папярнянскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]]</text>
      <sha1>nlh8jecsdci2mdsuptsn0a3v6wvf7r6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131048</id>
      <parentid>5131042</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T16:58:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <origin>5131048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9580" sha1="ahm4omdb2wy3ucv7ce3l4gnr3t43vso" xml:space="preserve">{{значэнні|Вішнёўка}}
{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Вішнёўка
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Мінскі
|сельсавет             = Папярнянскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 
}}

'''Вішнёўка'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Višnioŭka}}, {{lang-ru|Вишнёвка}}) — [[аграгарадок]] у [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Касынка]]. Уваходзіць у склад [[Папярнянскі сельсавет|Папярнянскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У 1791 годзе двор Вішнёўка, цэнтр маёнтка на 12 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]], [[Шляхта|шляхецкая]] ўласнасць [[Шэмбель|К. Шэмбеля]], была карчма. Уваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1858 годзе маёнтак уласнасці [[Пётр Лянтоўскі|Пянтра Лянтоўскага]].

Пасля 1861 года ў Бяларуцкай воласці Мінскага павета. У 1876 годзе ўласнасць [[Дваранства|двараніна]] [[Каталіцтва|рыма-каталіцкага]] веравызнання Пятра Францавіча Лянтоўскага, было 794 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі. Уласнасць атрымана ў спадчыну ў 1851 годзе, гаспадарку вёў уладальнік, была карчма з гадавым даходам 60 рублёў і прыбытак з арандатараў зямлі 350 рублёў у год{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|1877|с=86}}. У 1888 годзе ўладальнікам быў Аляксандр Пятровіч Лянтоўскі, 731 дзесяціна{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=33}}.

У 1914 годзе па 22 дзесяціны ў Вішнёўцы мелі Сцяпан і Флор Ігнатавічы Уладысікі{{Sfn|Дрозд Д.|2013|с=92}}. Антон і Франц Пятровічы Лянтоўскія мелі па 174,5 і 537 дзесяцін адпаведна{{Sfn|Дрозд Д.|2013|с=309}}.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-3|Вішнёўка|370}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|арыгінал = |спасылка = |адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Типографія Губернскаго Правленія|год = 1877|том = |старонкі = |старонак = 187|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ}} 
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} 
* {{кніга|аўтар = [[Зміцер Дрозд|Дрозд Д.]]|частка = |загаловак = Землевладельцы Минской губернии, 1900—1917: справочник|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Медисонт|год = 2013|том = |старонкі = |старонак = 694|серыя = |isbn = 978-985-7085-07-1|тыраж = |ref = Дрозд Д.}} 
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|13|625|Wiszniówka (7)|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Папярнянскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Папярнянскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]]</text>
      <sha1>ahm4omdb2wy3ucv7ce3l4gnr3t43vso</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131049</id>
      <parentid>5131048</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T17:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <origin>5131049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12932" sha1="8mvswq82n7wjju9abx8uvxo1tmstg73" xml:space="preserve">{{значэнні|Вішнёўка}}
{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Вішнёўка
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Мінскі
|сельсавет             = Папярнянскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 
}}

'''Вішнёўка'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Višnioŭka}}, {{lang-ru|Вишнёвка}}) — [[аграгарадок]] у [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Касынка]]. Уваходзіць у склад [[Папярнянскі сельсавет|Папярнянскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У 1791 годзе двор Вішнёўка, цэнтр маёнтка на 12 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]], [[Шляхта|шляхецкая]] ўласнасць [[Шэмбель|К. Шэмбеля]], была карчма. Уваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1858 годзе маёнтак уласнасці [[Пётр Лянтоўскі|Пянтра Лянтоўскага]].

Пасля 1861 года ў Бяларуцкай воласці Мінскага павета. У 1876 годзе ўласнасць [[Дваранства|двараніна]] [[Каталіцтва|рыма-каталіцкага]] веравызнання Пятра Францавіча Лянтоўскага, было 794 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі. Уласнасць атрымана ў спадчыну ў 1851 годзе, гаспадарку вёў уладальнік, была карчма з гадавым даходам 60 рублёў і прыбытак з арандатараў зямлі 350 рублёў у год{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|1877|с=86}}. У 1888 годзе ўладальнікам быў Аляксандр Пятровіч Лянтоўскі, 731 дзесяціна{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=33}}.

У 1914 годзе па 22 дзесяціны ў Вішнёўцы мелі Сцяпан і Флор Ігнатавічы Уладысікі{{Sfn|Дрозд Д.|2013|с=92}}. Антон і Франц Пятровічы Лянтоўскія мелі па 174,5 і 537 дзесяцін адпаведна{{Sfn|Дрозд Д.|2013|с=309}}.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Уласнасць маёнтка Лянткоўскіх была [[Нацыяналізацыя|нацыяналізавана]], створаны [[саўгас]] «Вішнёўка».

З 20 жніўня 1924 года ў [[Астрашыцка-Гарадоцкі раён|Астрашыцка-Гарадоцкім раёне]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930 года). З 19 студзеня 1931 года ў [[Лагойскі раён|Лагойскім раёне]]. З 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці.

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У часе нямецкай карнай аперацыі за часамі акупацыі былі спалены 124 двары, забіты 7 жыхароў і 20 вывезены на прымусовую працу ў Германію.

Пасля вайны вёска адноўлена.

== Насельніцтва ==

* 1897 год — 2 двары, 70 жыхароў
* 1908 год — 1 двор, 31 жыхар{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=28}}
* 1917 год — 1 двор, 31 жыхар, усе [[палякі]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=129}}
* 1926 год — саўгас, 90 жыхароў; хутар, 3 двары, 21 жыхар
* 1941 год — 135 двароў, 524 жыхары
* 1999 год — 
* 2009 год — 1030 жыхароў
* 2019 год — 

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-3|Вішнёўка|370}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|арыгінал = |спасылка = |адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Типографія Губернскаго Правленія|год = 1877|том = |старонкі = |старонак = 187|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ}} 
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} 
* {{кніга|аўтар = [[Зміцер Дрозд|Дрозд Д.]]|частка = |загаловак = Землевладельцы Минской губернии, 1900—1917: справочник|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Медисонт|год = 2013|том = |старонкі = |старонак = 694|серыя = |isbn = 978-985-7085-07-1|тыраж = |ref = Дрозд Д.}}
* {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&amp;name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&amp;doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|13|625|Wiszniówka (7)|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Папярнянскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Папярнянскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]]</text>
      <sha1>8mvswq82n7wjju9abx8uvxo1tmstg73</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131051</id>
      <parentid>5131049</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T17:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <comment>/* Насельніцтва */</comment>
      <origin>5131051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13121" sha1="qqidro0rhi3capgreqjij23b9ltjdhk" xml:space="preserve">{{значэнні|Вішнёўка}}
{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Вішнёўка
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Мінскі
|сельсавет             = Папярнянскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 
}}

'''Вішнёўка'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Višnioŭka}}, {{lang-ru|Вишнёвка}}) — [[аграгарадок]] у [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Касынка]]. Уваходзіць у склад [[Папярнянскі сельсавет|Папярнянскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У 1791 годзе двор Вішнёўка, цэнтр маёнтка на 12 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]], [[Шляхта|шляхецкая]] ўласнасць [[Шэмбель|К. Шэмбеля]], была карчма. Уваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1858 годзе маёнтак уласнасці [[Пётр Лянтоўскі|Пянтра Лянтоўскага]].

Пасля 1861 года ў Бяларуцкай воласці Мінскага павета. У 1876 годзе ўласнасць [[Дваранства|двараніна]] [[Каталіцтва|рыма-каталіцкага]] веравызнання Пятра Францавіча Лянтоўскага, было 794 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі. Уласнасць атрымана ў спадчыну ў 1851 годзе, гаспадарку вёў уладальнік, была карчма з гадавым даходам 60 рублёў і прыбытак з арандатараў зямлі 350 рублёў у год{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|1877|с=86}}. У 1888 годзе ўладальнікам быў Аляксандр Пятровіч Лянтоўскі, 731 дзесяціна{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=33}}.

У 1914 годзе па 22 дзесяціны ў Вішнёўцы мелі Сцяпан і Флор Ігнатавічы Уладысікі{{Sfn|Дрозд Д.|2013|с=92}}. Антон і Франц Пятровічы Лянтоўскія мелі па 174,5 і 537 дзесяцін адпаведна{{Sfn|Дрозд Д.|2013|с=309}}.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Уласнасць маёнтка Лянткоўскіх была [[Нацыяналізацыя|нацыяналізавана]], створаны [[саўгас]] «Вішнёўка».

З 20 жніўня 1924 года ў [[Астрашыцка-Гарадоцкі раён|Астрашыцка-Гарадоцкім раёне]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930 года). З 19 студзеня 1931 года ў [[Лагойскі раён|Лагойскім раёне]]. З 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці.

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У часе нямецкай карнай аперацыі за часамі акупацыі былі спалены 124 двары, забіты 7 жыхароў і 20 вывезены на прымусовую працу ў Германію.

Пасля вайны вёска адноўлена.

== Насельніцтва ==

* 1897 год — 2 двары, 70 жыхароў
* 1908 год — 1 двор, 31 жыхар{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=28}}
* 1917 год — 1 двор, 31 жыхар, усе [[палякі]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=129}}
* 1926 год — саўгас, 90 жыхароў; хутар, 3 двары, 21 жыхар
* 1941 год — 135 двароў, 524 жыхары
* 1999 год — 850 жыхароў
* 2009 год — 1030 жыхароў
* 2019 год — 1069 жыхароў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-3|Вішнёўка|370}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|арыгінал = |спасылка = |адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Типографія Губернскаго Правленія|год = 1877|том = |старонкі = |старонак = 187|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ}} 
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} 
* {{кніга|аўтар = [[Зміцер Дрозд|Дрозд Д.]]|частка = |загаловак = Землевладельцы Минской губернии, 1900—1917: справочник|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Медисонт|год = 2013|том = |старонкі = |старонак = 694|серыя = |isbn = 978-985-7085-07-1|тыраж = |ref = Дрозд Д.}}
* {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&amp;name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&amp;doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|13|625|Wiszniówka (7)|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Папярнянскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Папярнянскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]]</text>
      <sha1>qqidro0rhi3capgreqjij23b9ltjdhk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131058</id>
      <parentid>5131051</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T17:27:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <origin>5131058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13482" sha1="9ppcai366cipsztkfmr5jstta1obiek" xml:space="preserve">{{значэнні|Вішнёўка}}
{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Вішнёўка
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Мінскі
|сельсавет             = Папярнянскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 
}}

'''Вішнёўка'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Višnioŭka}}, {{lang-ru|Вишнёвка}}) — [[аграгарадок]] у [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Касынка]]. Уваходзіць у склад [[Папярнянскі сельсавет|Папярнянскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У 1791 годзе двор Вішнёўка, цэнтр маёнтка на 12 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]], [[Шляхта|шляхецкая]] ўласнасць [[Шэмбель|К. Шэмбеля]], была карчма. Уваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1858 годзе маёнтак уласнасці [[Пётр Лянтоўскі|Пянтра Лянтоўскага]].

Пасля 1861 года ў Бяларуцкай воласці Мінскага павета. У 1876 годзе ўласнасць [[Дваранства|двараніна]] [[Каталіцтва|рыма-каталіцкага]] веравызнання Пятра Францавіча Лянтоўскага, было 794 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі. Уласнасць атрымана ў спадчыну ў 1851 годзе, гаспадарку вёў уладальнік, была карчма з гадавым даходам 60 рублёў і прыбытак з арандатараў зямлі 350 рублёў у год{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|1877|с=86}}. У 1888 годзе ўладальнікам быў Аляксандр Пятровіч Лянтоўскі, 731 дзесяціна{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=33}}.

У 1914 годзе па 22 дзесяціны ў Вішнёўцы мелі Сцяпан і Флор Ігнатавічы Уладысікі{{Sfn|Дрозд Д.|2013|с=92}}. Антон і Франц Пятровічы Лянтоўскія мелі па 174,5 і 537 дзесяцін адпаведна{{Sfn|Дрозд Д.|2013|с=309}}. У 1907 годзе Франц Лянткоўскі атрымаў дазвол на арганізацыю могілак і капліцы ў маёнтку&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://media.catholic.by/nv/n27/art7.htm|title=Часопіс &quot;НАША ВЕРА&quot; ::1/2004 :: Вiзiтнае апiсанне|website=media.catholic.by|access-date=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Уласнасць маёнтка Лянткоўскіх была [[Нацыяналізацыя|нацыяналізавана]], створаны [[саўгас]] «Вішнёўка».

З 20 жніўня 1924 года ў [[Астрашыцка-Гарадоцкі раён|Астрашыцка-Гарадоцкім раёне]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930 года). З 19 студзеня 1931 года ў [[Лагойскі раён|Лагойскім раёне]]. З 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці.

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У часе нямецкай карнай аперацыі за часамі акупацыі былі спалены 124 двары, забіты 7 жыхароў і 20 вывезены на прымусовую працу ў Германію.

Пасля вайны вёска адноўлена.

== Насельніцтва ==

* 1897 год — 2 двары, 70 жыхароў
* 1908 год — 1 двор, 31 жыхар{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=28}}
* 1917 год — 1 двор, 31 жыхар, усе [[палякі]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=129}}
* 1926 год — саўгас, 90 жыхароў; хутар, 3 двары, 21 жыхар
* 1941 год — 135 двароў, 524 жыхары
* 1999 год — 850 жыхароў
* 2009 год — 1030 жыхароў
* 2019 год — 1069 жыхароў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-3|Вішнёўка|370}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|арыгінал = |спасылка = |адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Типографія Губернскаго Правленія|год = 1877|том = |старонкі = |старонак = 187|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ}} 
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} 
* {{кніга|аўтар = [[Зміцер Дрозд|Дрозд Д.]]|частка = |загаловак = Землевладельцы Минской губернии, 1900—1917: справочник|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Медисонт|год = 2013|том = |старонкі = |старонак = 694|серыя = |isbn = 978-985-7085-07-1|тыраж = |ref = Дрозд Д.}}
* {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&amp;name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&amp;doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|13|625|Wiszniówka (7)|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Папярнянскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Папярнянскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]]</text>
      <sha1>9ppcai366cipsztkfmr5jstta1obiek</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131063</id>
      <parentid>5131058</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T17:39:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <origin>5131063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13478" sha1="8lsdj4hjq741cz632jgvy510dom6cra" xml:space="preserve">{{значэнні|Вішнёўка}}
{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Вішнёўка
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Мінскі
|сельсавет             = Папярнянскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 
}}

'''Вішнёўка'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Višnioŭka}}, {{lang-ru|Вишнёвка}}) — [[аграгарадок]] у [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Касынка]]. Уваходзіць у склад [[Папярнянскі сельсавет|Папярнянскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У 1791 годзе двор Вішнёўка, цэнтр маёнтка на 12 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]], [[Шляхта|шляхецкая]] ўласнасць [[Шэмбель|К. Шэмбеля]], была карчма. Уваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1858 годзе маёнтак уласнасці [[Пётр Лянтоўскі|Пянтра Лянтоўскага]].

Пасля 1861 года ў Бяларуцкай воласці Мінскага павета. У 1876 годзе ўласнасць [[Дваранства|двараніна]] [[Каталіцтва|рыма-каталіцкага]] веравызнання Пятра Францавіча Лянтоўскага, было 794 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі. Уласнасць атрымана ў спадчыну ў 1851 годзе, гаспадарку вёў уладальнік, была карчма з гадавым даходам 60 рублёў і прыбытак з арандатараў зямлі 350 рублёў у год{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|1877|с=86}}. У 1888 годзе ўладальнікам быў Аляксандр Пятровіч Лянтоўскі, 731 дзесяціна{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=33}}.

У 1914 годзе па 22 дзесяціны ў Вішнёўцы мелі Сцяпан і Флор Ігнатавічы Уладысікі{{Sfn|Дрозд Д.|2013|с=92}}. Антон і Франц Пятровічы Лянтоўскія мелі па 174,5 і 537 дзесяцін адпаведна{{Sfn|Дрозд Д.|2013|с=309}}. У 1907 годзе Франц Лянтоўскі атрымаў дазвол на арганізацыю могілак і капліцы ў маёнтку&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://media.catholic.by/nv/n27/art7.htm|title=Часопіс &quot;НАША ВЕРА&quot; ::1/2004 :: Вiзiтнае апiсанне|website=media.catholic.by|access-date=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Уласнасць маёнтка Лянтоўскіх была [[Нацыяналізацыя|нацыяналізавана]], створаны [[саўгас]] «Вішнёўка».

З 20 жніўня 1924 года ў [[Астрашыцка-Гарадоцкі раён|Астрашыцка-Гарадоцкім раёне]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930 года). З 19 студзеня 1931 года ў [[Лагойскі раён|Лагойскім раёне]]. З 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці.

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У часе нямецкай карнай аперацыі за часамі акупацыі былі спалены 124 двары, забіты 7 жыхароў і 20 вывезены на прымусовую працу ў Германію.

Пасля вайны вёска адноўлена.

== Насельніцтва ==

* 1897 год — 2 двары, 70 жыхароў
* 1908 год — 1 двор, 31 жыхар{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=28}}
* 1917 год — 1 двор, 31 жыхар, усе [[палякі]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=129}}
* 1926 год — саўгас, 90 жыхароў; хутар, 3 двары, 21 жыхар
* 1941 год — 135 двароў, 524 жыхары
* 1999 год — 850 жыхароў
* 2009 год — 1030 жыхароў
* 2019 год — 1069 жыхароў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-3|Вішнёўка|370}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|арыгінал = |спасылка = |адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Типографія Губернскаго Правленія|год = 1877|том = |старонкі = |старонак = 187|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ}} 
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} 
* {{кніга|аўтар = [[Зміцер Дрозд|Дрозд Д.]]|частка = |загаловак = Землевладельцы Минской губернии, 1900—1917: справочник|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Медисонт|год = 2013|том = |старонкі = |старонак = 694|серыя = |isbn = 978-985-7085-07-1|тыраж = |ref = Дрозд Д.}}
* {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&amp;name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&amp;doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|13|625|Wiszniówka (7)|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Папярнянскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Папярнянскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]]</text>
      <sha1>8lsdj4hjq741cz632jgvy510dom6cra</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131079</id>
      <parentid>5131063</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T18:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5131079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13605" sha1="bte4q2xcp0d1g2lvf32gs0131e6k0az" xml:space="preserve">{{значэнні|Вішнёўка}}
{{НП-Беларусь
|статус                = аграгарадок
|беларуская назва      = Вішнёўка
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Мінскі
|сельсавет             = Папярнянскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 
}}

'''Вішнёўка'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Višnioŭka}}, {{lang-ru|Вишнёвка}}) — [[аграгарадок]] у [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Касынка]]. Уваходзіць у склад [[Папярнянскі сельсавет|Папярнянскага сельсавета]].

== Гісторыя ==
У 1791 годзе двор Вішнёўка, цэнтр маёнтка на 12 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]], [[Шляхта|шляхецкая]] ўласнасць [[Шэмбель|К. Шэмбеля]], была карчма. Уваходзіла ў склад [[Менскі павет|Менскага павета]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]].

У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Мінскі павет|Мінскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У 1858 годзе маёнтак уласнасці [[Пётр Лянтоўскі|Пянтра Лянтоўскага]].

Пасля 1861 года ў Бяларуцкай воласці Мінскага павета. У 1876 годзе ўласнасць [[Дваранства|двараніна]] [[Каталіцтва|рыма-каталіцкага]] веравызнання Пятра Францавіча Лянтоўскага, было 794 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі. Уласнасць атрымана ў спадчыну ў 1851 годзе, гаспадарку вёў уладальнік, была карчма з гадавым даходам 60 рублёў і прыбытак з арандатараў зямлі 350 рублёў у год{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|1877|с=86}}. У 1888 годзе ўладальнікам быў Аляксандр Пятровіч Лянтоўскі, 731 дзесяціна{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=33}}.

У 1914 годзе па 22 дзесяціны ў Вішнёўцы мелі Сцяпан і Флор Ігнатавічы Уладысікі{{Sfn|Дрозд Д.|2013|с=92}}. Антон і Франц Пятровічы Лянтоўскія мелі па 174,5 і 537 дзесяцін адпаведна{{Sfn|Дрозд Д.|2013|с=309}}. У 1907 годзе Франц Лянтоўскі атрымаў дазвол на арганізацыю могілак і капліцы ў маёнтку&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://media.catholic.by/nv/n27/art7.htm|title=Часопіс &quot;НАША ВЕРА&quot; ::1/2004 :: Вiзiтнае апiсанне|website=media.catholic.by|access-date=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]).

З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Уласнасць маёнтка Лянтоўскіх была [[Нацыяналізацыя|нацыяналізавана]], створаны [[саўгас]] «Вішнёўка».

З 20 жніўня 1924 года ў [[Астрашыцка-Гарадоцкі раён|Астрашыцка-Гарадоцкім раёне]] [[Менская акруга|Менскай акругі]] (да 26 ліпеня 1930 года). З 19 студзеня 1931 года ў [[Лагойскі раён|Лагойскім раёне]]. З 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці.

У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з чэрвеня 1941 года да ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У часе нямецкай карнай аперацыі за часамі акупацыі былі спалены 124 двары, забіты 7 жыхароў і 20 вывезены на прымусовую працу ў Германію.

Пасля вайны вёска адноўлена.

== Насельніцтва ==

* 1897 год — 2 двары, 70 жыхароў
* 1908 год — 1 двор, 31 жыхар{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=28}}
* 1917 год — 1 двор, 31 жыхар, усе [[палякі]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=129}}
* 1926 год — саўгас, 90 жыхароў; хутар, 3 двары, 21 жыхар
* 1941 год — 135 двароў, 524 жыхары
* 1999 год — 850 жыхароў
* 2009 год — 1030 жыхароў
* 2019 год — 1069 жыхароў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/ГВБ|8-3|Вішнёўка|370}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ|арыгінал = |спасылка = |адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Типографія Губернскаго Правленія|год = 1877|том = |старонкі = |старонак = 187|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1876 годъ}} 
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/46/Списокъ_Землевладѣльцевъ_Минской_Губерніи_за_1888_год.pdf|адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} 
* {{кніга|аўтар = [[Зміцер Дрозд|Дрозд Д.]]|частка = |загаловак = Землевладельцы Минской губернии, 1900—1917: справочник|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Медисонт|год = 2013|том = |старонкі = |старонак = 694|серыя = |isbn = 978-985-7085-07-1|тыраж = |ref = Дрозд Д.}}
* {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}}
* {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&amp;name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&amp;doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}}
* {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|13|625|Wiszniówka (7)|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Папярнянскі сельсавет}}

[[Катэгорыя:Папярнянскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]]
[[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]]</text>
      <sha1>bte4q2xcp0d1g2lvf32gs0131e6k0az</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Курганы (Шаршунскі сельсавет)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281440</id>
    <revision>
      <id>5131016</id>
      <parentid>5076912</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:36:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Için warum</username>
        <id>153459</id>
      </contributor>
      <comment>/* Назва */</comment>
      <origin>5131016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4733" sha1="l8h6dxrbzf4qnbq10cf5sqg1vxgdf55" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Курганы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Курганы
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = 
|подпіс                = 
 |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
 |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Мінскі
|сельсавет             = Шаршунскі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 
}}

'''Курганы́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Kurhany}}, {{lang-ru|Курганы}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Шаршунскі сельсавет|Шаршунскага сельсавета]].

== Назва ==
Паводле [[Іван Якаўлевіч Яшкін|І. Яшкіна]] і [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назвы вёсак Курган, Курганы паходзяць ад тэрміна ''курган'' — «вялікі ўзгорак», «старажытны могільнік»&lt;ref&gt;І. Я. Яшкін. Слоўнік беларускіх мясцовых геаграфічных тэрмінаў: Тапаграфія. Гідралогія. Мінск, 2005. С. 382-384.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 190.&lt;/ref&gt;.

Курган – старое ашмянскае прозвішча, Кургановіч - з Індуры&lt;ref&gt;https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BF-L9K?mode=g&amp;i=1061&amp;cat=2325442

https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-H7QF-W?i=547&amp;cc=4166194&amp;cat=834219&amp;lang=en&lt;/ref&gt;. Паводле [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірылы]], ад слова ''курган'' паходзяць прозвішчы ''Курган, Курганаў, Курганскі''&lt;ref&gt;М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 233.&lt;/ref&gt;.

Ёсць сучаснае літоўскае ''Kurganas'', латышскае ''Kurgans''&lt;ref&gt;https://pavardes.lki.lt/?pv=139ef0602b34c6d19e769eb73dfd2a1d

https://uzvardi.lv/surname/714973&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Шаршунскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Шаршунскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]]</text>
      <sha1>l8h6dxrbzf4qnbq10cf5sqg1vxgdf55</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131148</id>
      <parentid>5131016</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T20:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2773" sha1="j7abu4qcy13y95wr4j6qt0k1ufr7mmt" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Курганы}}
{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Курганы
|вобласць              = Мінская
|раён                  = Мінскі
|сельсавет             = Шаршунскі
}}

'''Курганы́'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Kurhany}}) — [[вёска]] ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Шаршунскі сельсавет|Шаршунскага сельсавета]].

== Назва ==
Паводле [[Іван Якаўлевіч Яшкін|І. Яшкіна]] і [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назвы вёсак Курган, Курганы паходзяць ад тэрміна ''курган'' — «вялікі ўзгорак», «старажытны могільнік»&lt;ref&gt;І. Я. Яшкін. Слоўнік беларускіх мясцовых геаграфічных тэрмінаў: Тапаграфія. Гідралогія. Мінск, 2005. С. 382—384.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 190.&lt;/ref&gt;.

Курган — старое ашмянскае прозвішча, Кургановіч — з Індуры&lt;ref&gt;https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BF-L9K?mode=g&amp;i=1061&amp;cat=2325442

https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-H7QF-W?i=547&amp;cc=4166194&amp;cat=834219&amp;lang=en&lt;/ref&gt;. Паводле [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірылы]], ад слова ''курган'' паходзяць прозвішчы ''Курган, Курганаў, Курганскі''&lt;ref&gt;М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 233.&lt;/ref&gt;.

Ёсць сучаснае літоўскае ''Kurganas'', латышскае ''Kurgans''&lt;ref&gt;https://pavardes.lki.lt/?pv=139ef0602b34c6d19e769eb73dfd2a1d

https://uzvardi.lv/surname/714973&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}

{{Шаршунскі сельсавет}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Шаршунскі сельсавет]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскага раёна]]</text>
      <sha1>j7abu4qcy13y95wr4j6qt0k1ufr7mmt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джэк Уілшыр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284730</id>
    <revision>
      <id>5131403</id>
      <parentid>5059198</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T08:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11450" sha1="di1xgakkipzpo6v07vxv1iwozv1nz4t" xml:space="preserve">{{Футбаліст
|імя                          = Джэк Уілшыр
|поўнае імя                   = Джэк Эндру Гары Уілшыр
|выява                        = 
|апісанне выявы               =  
|мянушка                      = 
|месца нараджэння             = 
|грамадзянства                = {{Сцягафікацыя|Англія}}
|рост                         = 
|вага                         = 
|пазіцыя                      = [[Паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]
|цяперашні клуб               = 
|нумар                        = 
|маладзёжныя клубы            = {{футбольная кар’ера
 |2001|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Лутан Таўн|Лутан Таўн]]|
 |2001—2008|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Арсенал Лондан|Арсенал]]| }}
|клубы                       = {{футбольная кар’ера
 |2008—2018|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Арсенал Лондан|Арсенал]]|125 (7)
 |2010|{{арэнда}} {{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Болтан Уондэрэрс|Болтан Уондэрэрс]]|14 (1)
 |2016—2017|{{арэнда}} {{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Борнмут|Борнмут]]|27 (0)
 |2018—2020|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Вест Хэм Юнайтэд|Вест Хэм Юнайтэд]]|16 (0)
 |2021|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Борнмут|Борнмут]]|14 (1)
 |2022|{{Сцяг|Данія||20px}} [[ФК Орхус|Орхус]]|14 (0) }}
|нацыянальная зборная        = {{футбольная кар’ера
 |2006—2007|{{Сцяг|Англія||20px}} Англія (да 16)|3 (0)
 |2007—2009|{{Сцяг|Англія||20px}} [[Зборная Англіі па футболе, да 17 гадоў|Англія (да 17)]]|9 (1)
 |2009|{{Сцяг|Англія||20px}} [[Зборная Англіі па футболе, да 19 гадоў|Англія (да 19)]]|1 (0)
 |2009—2010|{{Сцяг|Англія||20px}} [[Маладзёжная зборная Англіі па футболе|Англія (да 21)]]|7 (0)
 |2010—2016|{{Сцяг|Англія||20px}} [[Зборная Англіі па футболе|Англія]]|34 (2) }}
|абнаўленне даных пра клуб   = 1 ліпеня 2022
|абнаўленне даных пра зборную = 3 верасня 2016
}}
'''Джэ́к Э́ндру Га́ры Уі́лшыр''' ({{lang-en|Jack Wilshere}}; нар. {{ДН|1|1|1992}}, [[Стывенедж]], [[Англія]]) — англійскі футбаліст, атакуючы паўабаронца. Ігрок [[Зборная Англіі па футболе|нацыянальнай зборнай Англіі]] (2010—2016).

== Клубная кар’ера ==
Джэк Эндру Уілшыр пачынаў свой шлях у акадэміі [[ФК Арсенал Лондан|«Арсенала»]]. Ён вылучаўся сярод аднагодкаў вялікай хуткасцю, філіграннай тэхнікай, пастаўленым ударам. У адзін з прыездаў на гульню моладзёвай каманды [[Арсен Венгер|Венгер]] убачыў выдатную гульню левага вінгера, і прымеціў яго. Па хуткім часе галоўны трэнер [[ФК Арсенал Лондан|«Арсенала»]] зразумеў, што хлопца трэба пераводзіць у аснову, і Джэк быў да гэтага гатовы.

Перад сезонам 2008/09 у заяўцы [[ФК Арсенал Лондан|«Арсенала»]] з’явіўся 16-гадовы паўабаронца. Яго дэбют адбыўся 13 верасня ў матчы супраць [[ФК Блэкберн Роверс|«Блэкберна»]], Уілшыр выйшаў на замену на 84 хвіліне. На той момант футбалісту было ўсяго толькі 16 гадоў 256 дзён. Джэк стаў самым маладым дэбютантам «Арсенала» ў [[Прэм’ер-ліга|Прэм’ер-лізе]], пабіўшы рэкорд [[Франсеск Фабрэгас|Фабрэгаса]]. 23 верасня Уілшыр забіў свой першы гол за «Арсенал» у браму [[ФК Шэфілд Юнайтэд|«Шэфілд Юнайтэд»]] (6:0) у Кубку Лігі. Але гэта з’яўленне стала адзіным для Джэка ў Прэм’ер-лізе ў гэтым сезоне. У той жа час Уілшыр добра выявіў сябе ў Кубку Лігі, дзе [[ФК Арсенал Лондан|«Арсенал»]] атрымаў пераканаўчыя перамогі над [[ФК Шэфілд Юнайтэд|«Шэфілд Юнайтэд»]] (6:0) і [[ФК Уіган Атлетык|«Уіганам»]] (3:0).

Пазней Уілшыру атрымалася трохі пагуляць у [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лізе чэмпіёнаў]], выходзячы на замену ў матчах з [[ФК Дынама Кіеў|«Дынама» Кіеў]] і [[ФК Порту|«Порту»]].

5 студзеня 2009 года Уілшыр падпісаў свой першы прафесійны кантракт з «Арсеналам». У гэты час ён перастаў з’яўляцца ў складзе першай каманды, выступаючы галоўным чынам за рэзерв і моладзевую каманду. З апошнімі Уілшыр дамогся перамогі ў моладзевым Кубку Англіі, паказаўшы цудоўную гульню ў двух фіналах супраць [[ФК Ліверпул|«Ліверпула»]]. Легендарны ігрок «Арсенала» [[Ліям Брэйдзі]] ахарактарызаваў Джэка, як іграка валодаючага «адмысловым талентам», і выказаў меркаванне, што пройдзе трохі часу, перш чым юны ігрок стане іграком асновы.

2 ліпеня 2009 года Уілшыр падпісаў новы доўгатэрміновы кантракт. Падчас перадсезоннай падрыхтоўкі 2009 года Уілшыр ізноў прымусіў казаць пра сябе. У абодвух матчах «Кубка Эміратаў», перамогу ў якім атрымаў «Арсенал», Джэк быў прызнаны «іграком матча».

Сезон 2011/12 поўнасцю прапусціў з-за траўмы, пазней зноў вярнуўся ў строй. У сезоне 2015/16 ізноў амаль не гуляў з-за траўмы, і 31 жніўня 2016 года быў аддадзены ў арэнду [[ФК Борнмут|«Борнмуту»]]&lt;ref&gt;[http://by.tribuna.com/football/1043520908.html Уилшер перешел в «Борнмут» на правах аренды]{{Недаступная спасылка}}. by.tribuna.com.&lt;/ref&gt;. Па заканчэнні сезона 2016/17 вярнуўся ў «Арсенал». У чэрвені 2018 года па заканчэнні кантракта пакінуў лонданскі клуб.

У ліпені 2018 года ў якасці свабоднага агента перайшоў у [[ФК Вест Хэм Юнайтэд|«Вест Хэм Юнайтэд»]], падпісаўшы трохгадовы кантракт&lt;ref&gt;[https://by.tribuna.com/football/1065077724.html «Вест Хэм» объявил о трансфере Уилшера]. by.tribuna.com.&lt;/ref&gt;. У кастрычніку 2020 года па пагадненні бакоў пакінуў лонданскі клуб&lt;ref&gt;[https://bytribuna.global.ssl.fastly.net/football/1089705811.html «Вест Хэм» расторг контракт с Уилшером. Он сыграл 19 матчей за два года]. by.tribuna.com.&lt;/ref&gt;.

У студзені 2021 года зноў стаў іграком [[ФК Борнмут|«Борнмута»]]&lt;ref&gt;[https://bytribuna.global.ssl.fastly.net/football/1093073223.html Экс-хавбек «Арсенала» Уилшер подписал контракт с «Борнмутом»]. by.tribuna.com.&lt;/ref&gt;. Пакінуў клуб па заканчэнні кантракта ў чэрвені 2021 года&lt;ref&gt;[https://bytribuna.global.ssl.fastly.net/football/1097474520.html Уилшер покинул «Борнмут». Экс-хавбек «Арсенала» с января играл в Чемпионшипе]. by.tribuna.com.&lt;/ref&gt;, пасля чаго пашгода заставаўся без каманды. У лютым 2022 года папоўніў склад дацкага [[ФК Орхус|«Орхуса»]]&lt;ref&gt;[https://football.by/news/161499.html Бывший игрок сборной Англии возвращается в футбол. Удивительный выбор клуба]. football.by.&lt;/ref&gt;, дзе гуляў да канца сезона 2021/22. У ліпені 2022 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры&lt;ref&gt;[https://www.pressball.by/news/football/417165 Футбол. Двукратный обладатель Кубка Англии по футболу Джек Уилшир завершил карьеру в возрасте 30 лет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220709151210/https://www.pressball.by/news/football/417165 |date=9 ліпеня 2022 }}. pressball.by.&lt;/ref&gt;.

== Дасягненні ==
'''«Арсенал»''':
* Уладальнік [[Кубак Англіі па футболе|Кубка Англіі]] (2): 2014, 2015
* Уладальнік [[Суперкубак Англіі па футболе|Суперкубка Англіі]]: 2014

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [http://www.arsenal.com/first-team/players/jack-wilshere Профіль на афіцыйным сайце «Арсенала»] {{ref-en}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Навігацыйны блок2
|стыль_загалоўка = {{колеры зборнай/Англія|1}}
|state           = collapsed
|загаловак       = Склады зборнай Англіі
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце свету 2014
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2016
}}

{{DEFAULTSORT:Уілшыр Джэк}}
[[Катэгорыя:Футбалісты Англіі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Англіі па футболе]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Арсенал Лондан]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Болтан Уондэрэрс]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Борнмут]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Вест Хэм Юнайтэд]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Орхус]]</text>
      <sha1>di1xgakkipzpo6v07vxv1iwozv1nz4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шчакоцк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293005</id>
    <revision>
      <id>5131059</id>
      <parentid>4467325</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T17:35:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5131059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3976" sha1="nnq1xoe1o0ueqkqqzsvco7obrzkmr9p" xml:space="preserve">{{НП-Беларусь
|статус                = вёска
|беларуская назва      = Шчакоцк
|арыгінальная назва    = 
|падначаленне          = 
|краіна                = 
|герб                  = 
|сцяг                  = 
|шырыня герба          = 
|шырыня сцяга          = 
|выява                 = Struve Geodetic Arc point Tchekutsk in Belarus.jpg
|подпіс                = Пункт «Чэкуцк» геадэзічнай дугі Струвэ
 |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 12|lat_sec = 13
 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 32|lon_sec = 24
 |CoordAddon           = 
 |CoordScale           = 
|памер карты краіны    = 
|памер карты рэгіёна   = 
|памер карты раёна     = 
|вобласць              = Брэсцкая
|раён                  = Іванаўскі
|сельсавет2            = Ляскавіцкі
|карта краіны          = 
|карта рэгіёна         = 
|карта раёна           = 
|унутранае дзяленне    = 
|від главы             = 
|глава                 = 
|першае згадванне      = 
|ранейшыя імёны        = 
|статус з              = 
|плошча                = 
|від вышыні            = 
|вышыня цэнтра НП      = 
|афіцыйная мова        = 
|афіцыйная мова-ref    = 
|насельніцтва          = 
|год перапісу          = 
|шчыльнасць            = 
|нацыянальны склад     = 
|канфесійны склад      = 
|часавы пояс           = 
|DST                   = 
|тэлефонны код         = 
|паштовы індэкс        = 
|паштовыя індэксы      = 
|аўтамабільны код      = 
|від ідэнтыфікатара    = 
|лічбавы ідэнтыфікатар = 
|катэгорыя ў Commons   = 
|сайт                  = 
|мова сайта            = 
|мова сайта 2          = 
|мова сайта 3          = 
|мова сайта 4          = 
|мова сайта 5          = 
|add1n                 = 
|add1                  = 
|add2n                 = 
|add2                  = 
|add3n                 = 
|add3                  = 
|OpenStreetMap         = 242991063
}}

'''Шчако́цк'''&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Шчако́цка, н.'''&lt;/ref&gt; ({{lang-be-trans|Ščakock}}, {{lang-ru|Щекотск}}) — [[вёска]] ў [[Іванаўскі раён|Іванаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Ляскавіцкі сельсавет (Іванаўскі раён)|Ляскавіцкага сельсавета]].

== Славутасці ==
* Геадэзічная [[дуга Струвэ]]: пункт «Чэкуцк», за 0,6 км на паўночны ўсход ад усходняй ускраіны вёскі — {{ГККРБ 4|110Д000001}}

== Вядомыя асобы ==
* [[Лукаш Бэндэ]] (1903—1961) — беларускі савецкі літаратурны крытык і літаратуразнавец.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* {{ГБ|http://globustut.by/schekotsk/index.htm}}

{{Ляскавіцкі сельсавет (Іванаўскі раён)}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Заліўка НП-Беларусь}}

[[Катэгорыя:Ляскавіцкі сельсавет (Іванаўскі раён)]]
[[Катэгорыя:Населеныя пункты Іванаўскага раёна]]</text>
      <sha1>nnq1xoe1o0ueqkqqzsvco7obrzkmr9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джым Мак-Келві</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294170</id>
    <revision>
      <id>5131338</id>
      <parentid>4049327</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T06:57:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2435" sha1="9kcygmz9a6nq7sl9dpbmi16u4n7fe1d" xml:space="preserve">{{Асоба
|імя               = Джым МакКелві
|арыгінал_імя      = 
|партрэт           = Jim Studio Headshow.jpeg 
|памер             = 250px
|подпіс            = Фота зробленае Джэсікай Копітске
|апісанне          = 
|імя пры нараджэнні= 
|род дзейнасці     = Прадпрымальнік, сузаснавальнік [[Square, Inc]].
|дата нараджэння   = 
|месца нараджэння  =
|грамадзянства     = [[ЗША]]
|падданства        = 
|дата смерці       =
|месца смерці      = 
|жонка             = 
|дзеці             = 
|узнагароды і прэміі= 
|сайт              = 
|Commons           = 
|Rodovid           = 
}}

'''Джым МакКелві''' — [[ЗША|амерыканскі]] {{нп4|Камп'ютарная інжынерыя|камп'ютарны інжынер|en|Computer engineering}} і [[прадпрымальнік]]. Шырока вядомы як сузаснавальнік [[Square, Inc]].

== Праца ==
* [http://squareup.com/ Square, Inc.] — Дарэктар, сузаснавальнік
* [http://www.mirasmart.com Mira, Inc.] — Дарэктар, сузаснавальнік
* [http://www.stlprograms.com STL Programs, Inc.] — Уладальнік
* [http://stlglass.com Third Degree, LLC] — Cузаснавальнік
* [http://lockerdome.com LockerDome, LLC] — Cузаснавальнік
* Arch Grants — Кансультатыўны саветчык
* [http://kabbage.com Kabbage]{{Недаступная спасылка}} — Саветчык
* [http://www.emeraldautomotive.com Emerald Automotive] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220106150522/https://emeraldautomotive.com/ |date=6 студзеня 2022 }} — Дарэктар
* [http://cultivationcapital.com Cultivation Capital] — Генеральны партнёр
* [http://sixthirty.co SixThirty] — Кіраўнік фірмы
* [http://launchcodestl.com LaunchCode] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140926063919/http://www.launchcodestl.com/ |date=26 верасня 2014 }} — Cузаснавальнік

{{Бібліяінфармацыя}}{{DEFAULTSORT:Мак-Келві Джым}}

[[Катэгорыя:Прадпрымальнікі ЗША]]</text>
      <sha1>9kcygmz9a6nq7sl9dpbmi16u4n7fe1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гімн Брунея</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305270</id>
    <revision>
      <id>5131003</id>
      <parentid>4366350</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2324" sha1="0azts56fdxrbkfzwl84cmaosahe2meo" xml:space="preserve">{{Гімн 
 |назва                 = لله فليهاراكن سلطن
 |транскрыпцыя          = Allah Peliharakan Sultan
 |беларуская назва      = Божа, блаславі Султана
 |выява                 = Flag of Brunei.svg
 |памер                 = 200px
 |подпіс                = 
 |аўтар слоў            = 
 |дата напісання слоў   = 1947
 |кампазітар            = 
 |дата напісання музыкі = 1947
 |краіна                = [[Бруней]]
 |зацверджаны           = [[1951]]
 |адменены              = 
 |аўдыёфайл             =United States Navy Band - Allah Peliharakan Sultan.oga
 |апісанне              = 
 |фармат                = 
 |кім выкарыстоўваецца  = &lt;!-- паказваецца ў левай калонцы; па змоўчанні — «Краіна» --&gt;
}}
'''Божа, блаславі Султана''' («Allah Peliharakan Sultan») — нацыянальны гімн [[Бруней|Брунея]].

== Тэкст гімна ==
{| cellpadding=6
! Тэкст гімна на малайскай мове
! Пераклад на беларускую мову
|- style=&quot;vertical-align:top; white-space:nowrap;&quot;
|
: Ya Allah lanjutkanlah usia
: kebawah Duli yang Maha Mulia!
: Adil berdaulat menaungi Nusa,
: memimpin rakyat kekal bahagia.
: Hidup sentosa Negara dan Sultan!
: Ilahi, selamatkan Brunei Darussalam!

|
: О, Божа, даруй працяглае жыццё
: Ягонай Вялікасці!
: Справядліва і высакародна ён кіруе Радзімай,
: і прывядзе народ да вечнага шчасця.
: Хай жывуць у міры краіна і Султан!
: Божа, захоўвай [[Бруней]] — мясціну міру!
|}

== Спасылкі ==
* [http://nationalanthems.me/brunei-allah-peliharakan-sultan/ Гімн Брунея] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180528055838/http://nationalanthems.me/brunei-allah-peliharakan-sultan/ |date=28 мая 2018 }}

{{Азія паводле тэм|Гімн|Гімны}}

[[Катэгорыя:Дзяржаўныя гімны|Бруней]]
[[Катэгорыя:Бруней]]</text>
      <sha1>0azts56fdxrbkfzwl84cmaosahe2meo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гімн Тайланда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>305668</id>
    <revision>
      <id>5131015</id>
      <parentid>4366368</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:35:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4413" sha1="sdv4wxanx2wtn032b4l8olvqtm4ekqg" xml:space="preserve">{{Гімн 
 |назва                 = เพลงชาติ
 |транскрыпцыя          = Пхленг Чат
 |беларуская назва      = Нацыянальная песня
 |выява                 = Flag of Thailand.svg
 |памер                 = 200px
 |подпіс                = 
 |аўтар слоў            = Луанг Саранупраран
 |дата напісання слоў   = 1939
 |кампазітар            = Пётр Шчуроўскі
 |дата напісання музыкі = 1902
 |краіна                = [[Тайланд]]
 |зацверджаны           = [[1934]]
 |адменены              = 
 |аўдыёфайл             = Thai National Anthem - US Navy Band.ogg
 |апісанне              = 
 |фармат                = 
 |кім выкарыстоўваецца  = &lt;!-- паказваецца ў левай калонцы; па змоўчанні — «Краіна» --&gt;
}}
'''Нацыянальная песня Тайланда''' ({{lang-th|เพลงชาติไทย}}, ''Пхленг Чат Тхай'') — дзяржаўны гімн [[Тайланд]]а, зацверджаны ў цяперашняй версіі [[10 снежня]] [[1939]] года.

Музыка гімна была складзеная рускім кампазітарам Пятром Шчуроўскім у 1902 годзе, першапачаткова выкарыстоўваючы словы Кхуна Вічыматры, і была ўпершыню выкананая па радыё ў ліпені таго ж года.

Пасля змены назвы краіны на Тайланд у [[1939]] годзе па даручэнні [[Прэм'ер-міністр Тайланда|Прэм'ер-міністра краіны]] [[Пібунсанграм]]а Луанг Саранупраран напісаў новыя вершы да гімна, якія выкарыстоўваюцца і цяпер.

== Тайскі тэкст гімна і лацінская транскрыпцыя ==
{| cellspacing=5
|-
! |''Тайскі тэкст''
! |''Транскрыпцыя [[МФА]]''
! |''Беларусиі пераклад''
|-
||ประเทศไทยรวมเลือดเนื้อชาติเชื้อไทย
||pràtʰê:t tʰai rua: m lɯ̂:at-nɯ́:a ʨʰâ:t ʨʰɯ́:a tʰai,
||Тайланд аб'ядноўвае людзей тайскай крыві
|-
||เป็นประชารัฐ ไผทของไทยทุกส่วน
||pen pràʨʰa: rát, pʰàtʰai khɔ̌:ŋ tʰai tʰúk sù:an,
||І тайская зямля ўся ім належыць
|-
||อยู่ดำรงคงไว้ได้ทั้งมวล
||jù: damroŋ kʰoŋ wái dâi tʰáŋ mu: an,
||Тайцы заўсёды былі адзіныя
|-
||ด้วยไทยล้วนหมาย รักสามัคคี
||dû:ai tʰai lú:an mǎ:i, rák sǎ:mákkʰi:,
||Захоўваюць незалежнасць краіны з даўніх гадоў
|-
||ไทยนี้รักสงบ แต่ถึงรบไม่ขลาด
||tʰai ní: rák sà-ŋòp, tɛ̀: tʰɯ̌ŋ róp mâi kʰlà:t,
||Людзі Тайланда міралюбівыя, але іх не палохае бой
|-
||เอกราชจะไม่ให้ใครข่มขี่
||è:kkàrâ:t ʨà mâi hâi kʰrai kʰòm kʰì:,
||І супраць любой тыраніі
|-
||สละเลือดทุกหยาดเป็นชาติพลี
||sàlà lɯ̂:at tʰúk jà:t pen ʨʰâ:t pʰáli:,
||Гатовыя праліць сваю кроў
|-
||เถลิงประเทศชาติไทยทวี มีชัย ชโย
||tʰàlə̌:ng pràtʰê:tʨʰâ:t tʰai tʰáwi: mi:ʨʰai ʨʰájo:.
||За бяспеку, свабоду і прагрэс, ура!
|}

== Спасылкі ==
* [http://nationalanthems.me/thailand-phleng-chat-thai/ Гімн Тайланда] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190716022557/http://nationalanthems.me/thailand-phleng-chat-thai/ |date=16 ліпеня 2019 }}

{{Тайланд у тэмах}}
{{Азія паводле тэм|Гімн|Гімны}}

[[Катэгорыя:Дзяржаўныя гімны|Тайланд]]
[[Катэгорыя:Тайланд]]</text>
      <sha1>sdv4wxanx2wtn032b4l8olvqtm4ekqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джока Відода</title>
    <ns>0</ns>
    <id>307293</id>
    <revision>
      <id>5131299</id>
      <parentid>4841234</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T04:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14874" sha1="4wl5yzkzo5a0bc6g7j83tlc9dolt422" xml:space="preserve">{{Інданезійскае імя|імя=Джока Відода}}
{{Дзяржаўны дзеяч
|імя     = Джока Відода
|арыгінал імя = {{lang-id|Joko Widodo}}
|выява = Joko Widodo 2019 official portrait.jpg
|апісанне выявы        = Афіцыйны партрэт Джока Відода
|пасада          = 7-ы [[Прэзідэнт Інданезіі]]
|сцяг               = Presidential Standard of Indonesia.svg
|папярэднік    = [[Сусіла Бамбанг Юдаёна]]
|віцэ-прэзідэнт    = [[Юсуф Кала]]
|перыядпачатак       = [[20 кастрычніка]] [[2014]]
|пасада_2          = [[Спіс губернатараў Джакарты|Губернатар]] [[Джакарта|Джакарты]]
|сцяг_2               = Flag of Jakarta (vectorised).svg
|перыядпачатак_2       = [[15 кастрычніка]] [[2012]]
|перыядканец_2        = [[2 чэрвеня]] [[2014]]
|прэзідэнт_2          = [[Сусіла Бамбанг Юдаёна]]
|віцэ-губернатар_2    = [[Басукі Чахая Пурнама]]
|папярэднік_2     = {{нп5|Фаўзі Бова||en|Fauzi Bowo}}
|пераемнік_2           = [[Басукі Чахая Пурнама]]
|парадак_2            = 11
|пасада_3        = [[Спіс мэраў Суракарты|Мэр]] [[Суракарта|Суракарты]]
|прэзідэнт_3        = [[Сусіла Бамбанг Юдаёна]]
|губернатар_3       = {{нп5|Мардыянта|Мардыянта|en|Mardiyanto}}&lt;br/&gt;{{нп5|Алі Муфіз||id|Ali Mufiz}}&lt;br/&gt;{{нп5|Бібіт Валуё||en|Bibit Waluyo}}
|сцяг_3             = Surakarta coa.png
|перыядпачатак_3     = [[28 ліпеня]] [[2005]]
|перыядканец_3      = [[1 кастрычніка]] [[2012]]
|папярэднік_3   = {{нп5|Сламет Сур'янта||id|Slamet Suryanto}}
|пераемнік_3         = {{нп5|Ф.Х. Хадзі Рудзятма||id|F.X. Hadi Rudyatmo}}
|парадак_3          = 16
|рэлігія            = [[Іслам]]
|сайт           = {{twitter|jokowi_do2}}
}}
'''Джо́ка Відо́да''' ({{lang-id|Joko Widodo}}), таксама шырока вядомы пад мянушкай '''Джако́ві'''{{efn|Стаўшы Прэзідэнтам Інданезіі, ён папрасіў выкарыстоўваць мянушку ў якасці афіцыйнага звароту&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gazeta.ru/politics/news/2014/10/22/n_6583617.shtml|title=Новый президент Индонезии попросил обращаться к нему по прозвищу|date=2014-10-22|work=Газета.Ru|access-date=2014-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022084639/http://www.gazeta.ru/politics/news/2014/10/22/n_6583617.shtml|archive-date=22 кастрычніка 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.}} ({{lang-id|Jokowi}}) — [[Інданезія|інданезійскі]] дзяржаўны дзеяч, [[Прэзідэнт Інданезіі|прэзідэнт краіны]] з 20 кастрычніка [[2014]] года. Раней займаў пасады Губернатара [[Джакарта|Джакарты]] ([[2012]]—2014) і мэра [[Суракарта|Суракарты]] ([[2005]]—2012). Член [[Дэмакратычная партыя барацьбы Інданезіі|Дэмакратычнай партыі барацьбы Інданезіі]].

== Біяграфія ==
[[Выява:Jokowi and Irman Gusman.jpg|thumb|left|Джакові і старшыня [[Савет прадстаўнікоў рэгіёнаў|Савета прадстаўнікоў рэгіёнаў]] {{нп5|Ірман Гусман||id|Irman Gusman}}]]

Нарадзіўся 21 чэрвеня [[1961]] года ў горадзе [[Суракарта]] на [[Цэнтральная Ява|Цэнтральнай Яве]] ў сям'і цясляра. З-за беднаты бацькоў быў вымушаны ўжо ў дзіцячыя гады зарабляць на жыццё, працуючы вулічным разносчыкам і грузчыкам. Навучыўшыся ў бацькі цяслярскаму рамяству, вырабляў на продаж сувенірныя вырабы, пазней — мэблю.

У [[1985]] годзе скончыў {{нп5|Універсітэт Гаджа Мада|Універсітэт Гаджа Мада|en|Gadjah Mada University}} па спецыяльнасці інжынера лясной гаспадаркі. Нядоўгі час працаваў у дзяржаўнай дрэваапрацоўчай кампаніі, затым пачаў уласны бізнес у гэтай жа вобласці. Да пачатку [[2000-я|2000-х гадоў]] кіраваў буйной драўнінна-мэблевай фірмай.

У [[2005]] годзе абраны мэрам Суракарты&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.solopos.com/2012/08/09/joko-widodo-terima-penghargaan-best-city-award-asia-tenggara-317644|title=Joko Widodo Raih Penghargaan Best City Award Asia Tenggara.|subtitle=Best City Award Delgosea Joko Widodo penataan PKL walikota solo|author=Bambang Aris Sasangka|date=2012-08-09|publisher=solopos.com|access-date=2015-08-01|lang=id|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801215833/http://www.solopos.com/2012/08/09/joko-widodo-terima-penghargaan-best-city-award-asia-tenggara-317644|archive-date=1 жніўня 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
. Пад яго кіраўніцтвам у горадзе былі праведзены маштабныя сацыяльна-эканамічныя і адміністрацыйныя пераўтварэнні. Асблівая ўвага надавалася стварэнню прывабнага культурнага аблічча Суракарты. У прыватнасці, быў праведзены [[рэбрэндынг]] горада, які праводзіўся пад дэвізам «Сола&lt;ref&gt;Сола ({{lang-id|Solo}}) — гутарковая назва Суракарты&lt;/ref&gt;: Дух Явы» ({{lang-en|Solo. Spirit of Java}}). Значны пазітыўны рэзананс мелі мерапрыемствы па акультурванні гарадскіх паркаў: перадача ў муніцыпальную ўласнасць парку Балекамбанг ({{lang-id|Taman Balekambang}}) і ліквідацыя [[Блышыны рынак|блышынага рынку]] у парку Банджарсары ({{lang-id|Taman Banjarsari}}). Акрамя таго, Джакові стымуляваў прыватныя кампаніі, якія займаюцца грамадскай дзейнасцю.

Праведзеныя рэформы значна ўмацавалі рэнамэ горада не толькі на нацыянальным, але і на рэгіянальным узроўні. У [[2006]] годзе Суракарта стала членам {{нп5|Арганізацыя гарадоў Сусветнай спадчыны|Арганізацыі гарадоў Сусветнай спадчыны|en|Organization of World Heritage Cities}}, а ў лістападзе [[2008]] года ў горадзе прайшоў [[саміт]] гэтай арганізацыі. У [[2007]] годзе ў Суракарце адбыўся Сусветны музычны фестываль ({{lang-id|Festival Musik Dunia (FMD)}}), які прайшоў у былым галандскім форце {{нп5|Форт Вастэнбург|Вастэнбург|id|Benteng Vastenburg}} ({{lang-id|Benteng Vastenburg}}); незадоўга да гэтага па рашэнні Джакові быў адменены знос форта і будаўніцтва на яго месцы бізнес-цэнтраў і гандлёвых цэнтраў. У 2008 годзе Сусветны музычны фестываль быў праведзены ў {{нп5|Палац Мангкунегаран|палацы Мангкунегаран|en|Mangkunegaran Palace}}.

У канцы [[2011]] года з-за запазычанасці муніцыпалітэта Суракарты перад дзяржаўнай энергетычнай кампаніяй {{нп5|Perusahaan Listrik Negara|Perusahaan Listrik Negara|en|Perusahaan Listrik Negara}} (PLN) на суму ў 8,9 млрд інданезійскіх рупій (каля 1 мільёна долараў) апошняя спыніла падачу электрычнасці для асвятлення горада незадоўга да [[Раство|Раства]], што выклікала незадаволенасць жыхароў. Джакові ў кароткі тэрмін змог мабілізаваць неабходныя сродкі і асабіста з'явіўся ў мясцовае аддзяленне PLN для выплаты доўгу&lt;ref&gt;Kusumasari Ayuningtyas, '[http://www.thejakartapost.com/news/2012/01/04/residents-surakarta-accompany-mayor-pay-pln.html Residents of Surakarta accompany mayor to pay PLN'], ''The Jakarta Post'', 4 January 2012.&lt;/ref&gt;.

У [[2012]] годзе Джакові і [[Басукі Чахая Пурнама]] былі высунуты ад Дэмакратычнай партыі барацьбы Інданезіі на пасады губернатара і віцэ-губернатара Джакарты адпаведна . У другім туры {{нп5|Губернатарскія выбары ў Джакарце, 2012|губернатарскіх выбараў|en|Jakarta gubernatorial election, 2012}} Джакові атрымаў упэўненую перамогу над дзеючым губернатарам, кандыдатам ад [[Дэмакратычная партыя, Інданезія|Дэмакратычнай партыі]] {{нп5|Фаўзі Бова|Фаўзі Бова|en|Fauzi Bowo}}&lt;ref&gt;{{cite news|title=Naik Kopaja, Jokowi - Ahok Daftar Jadi Cagub DKI|date=19 March 2012|publisher=Tempo|language=id}}&lt;/ref&gt;

[[9 ліпеня]] [[2014]] года атрымаў перамогу на [[Прэзідэнцкія выбары ў Інданезіі, 2014|чарговых прэзідэнцкіх выбарах]]. Яго [[інаўгурацыя]] адбылася ў кастрычніку таго ж года&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2014/07/10/world/asia/indonesia-candidates-wait/|title=Indonesian presidential candidate declares victory, opponent says not so fast|author=Madison Park, Kathy Quiano|publisher=[[CNN]]|date=10 ліпеня 2014 года|access-date=10 ліпеня 2014 года|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Пераабраны на другі прэзідэнцкі тэрмін. На выбарах 2024 года падтрымаў кандыдатуру міністра абароны [[Прабава Субіянта]].

== Асабістае жыццё ==
{{Палітыка Інданезіі}}
Жонку Джакові завуць Ірыяна ({{lang-id|Iriana}}), у іх сям'і трое дзяцей — Гібран Ракабумінг ({{lang-id|Gibran Rakabuming}}), Кахіянг Аю ({{lang-id|Kahiyang Ayu}}) і Каесанг Пангарэп ({{lang-id|Kaesang Pangarep}}). Паводле часопіса [[The Economist]], Джакові любіць слухаць рок-музыку на высокай гучнасці і калісьці меў гітару з аўтографамі ўдзельнікаў гурта [[Metallica]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.economist.com/news/asia/21579001-honest-man-looks-hard-beat-indonesias-presidential-election-next-year-mr-joko-goes|title=Mr Joko goes to Jakarta|subtitle=An honest man looks hard to beat in Indonesia’s presidential election next year|date=2013-06-08|publisher=The Economist Newspaper|access-date=2015-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130608031450/http://www.economist.com/news/asia/21579001-honest-man-looks-hard-beat-indonesias-presidential-election-next-year-mr-joko-goes|archive-date=8 чэрвеня 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Заўвагі ==
{{notelist}}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* Majeed, Rushda. [http://www.foreignpolicy.com/articles/2012/09/11/the_city_with_a_short_fuse«The City With a Short Fuse.&quot;]{{Недаступная спасылка}} Foreign Policy. September 2012.
* Majeed, Rushda. [http://www.princeton.edu/successfulsocieties/content/data/policy_note/PN_id199/Policy_Note_ID199.pdf«Defusing a Volatile City, Igniting Reforms: Joko Widodo and Surakarta, Indonesia, 2005—2011.&quot;] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131002011435/http://www.princeton.edu/successfulsocieties/content/data/policy_note/PN_id199/Policy_Note_ID199.pdf |date=2 кастрычніка 2013 }} Innovations for Successful Societies. Princeton University. Published July 2012.

== Спасылкі ==
{{Commons|Category:}}
* [http://www.suaramerdeka.com/harian/0506/28/slo02.htm Wawancara Joko Widodo] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130420144541/http://www.suaramerdeka.com/harian/0506/28/slo02.htm |date=20 красавіка 2013 }} pada Suara Merdeka
* [http://www.thejakartapost.com/news/2010/11/01/joko-widodo-solo%E2%80%99s-mayor-keeps-his-promises.html The Jakarta Post: Solo's Mayor keeps his promises] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140225114550/http://www.thejakartapost.com/news/2010/11/01/joko-widodo-solo%E2%80%99s-mayor-keeps-his-promises.html |date=25 лютага 2014 }}
* [http://www.thejakartapost.com/news/2010/10/26/interview-yogyakarta-and-surakarta-mayors-prove-good-governance-sells.html Interview: Yogyakarta and Surakarta mayors prove good governance sells]
* [http://presiden2014.com/news/index.php/category/presiden/jokowi/ Berita tentang calon presiden Jokowi di pemilu 2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140514213042/http://presiden2014.com/news/index.php/category/presiden/jokowi/ |date=14 мая 2014 }}
* [http://jokowinews.com/ Informasi Terbaru Jokowi] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140722042038/http://jokowinews.com/ |date=22 ліпеня 2014 }}

{{Прэзідэнты Інданезіі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Губернатары Джакарты]]
[[Катэгорыя:Мэры Суракарты]]
[[Катэгорыя:Прэзідэнты Інданезіі]]
[[Катэгорыя:Члены Рабочага кабінета]]</text>
      <sha1>4wl5yzkzo5a0bc6g7j83tlc9dolt422</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анатоль Леанідавіч Верабей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>325598</id>
    <revision>
      <id>5131041</id>
      <parentid>5124786</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T16:29:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <origin>5131041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4028" sha1="j7vel0888eii1keuyyjeumk0yehz9ig" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Верабей (значэнні)}}
{{навуковец}}
'''Анатоль Леанідавіч Верабей''' ({{ДН|10|8|1950}}, [[Вайнілавічы (Мастоўскі раён)|в. Вайнілавічы]], [[Мастоўскі раён]], [[Гродзенская вобласць]] — [[5 красавіка]] [[2026]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/392114|title=Памёр Анатоль Верабей — даследчык творчасці Караткевіча|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2026-04-05|access-date=2026-04-06}}&lt;/ref&gt;) — беларускі [[крытык]], [[літаратуразнавец]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў сям’і [[настаўнік]]аў. У 1972 годзе скончыў [[філалагічны факультэт БДУ|філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. У 1972—1974 гадах працаваў навуковым супрацоўнікам [[Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа АН БССР|Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа АН БССР]]. Пасля заканчэння аспірантуры пры [[Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР|Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР]] (1974) — навуковы супрацоўнік гэтага інстытута (1977—1990). 

З 1990 года — дацэнт кафедры беларускай літаратуры [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. [[Кандыдат філалагічных навук]] (1979). Сябра Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1988 года

== Навуковая дзейнасць ==
У друку выступаў з 1976 года як крытык і літаратуразнавец. Выдаў кнігі «Максім Танк і польская літаратура» (1984), «Жывая повязь часоў; Нарыс творчасці Уладзіміра Караткевіча» (1985), «Беларуска-рускі паэтычны ўзаемапераклад 20-30-х гадоў» (1990), брашуру «Паэзія Максіма Танка» (1983). Удзельнічаў у выданні творчай спадчыны [[Піліп Сямёнавіч Пестрак|Піліпа Пестрака]] (Збор твораў у 5 тамах, т. 3, 1985), [[Уладзімір Марцінавіч Хадыка|Уладзіміра Хадыкі]] («На ўзвеях дзён», 1986), [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]] (Збор твораў у 8 тамах, 1987—1991; кіраўнік выдання збору твораў у 25-тамах, 2012—). Даследчык творчасці Уладзіміра Караткевіча&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://budzma.org/news/pamyer-anatol-verabey.html|title=Памёр Анатоль Верабей|website=[[Будзьма беларусамі!]]|access-date=2026-04-06}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|4}}
* {{Крыніцы/Беларускія пісьменнікі (1992—1995)|2|Верабей Анатоль|[[Лідзія Сымонаўна Савік|Савік Л.]]|5}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Верабей}}
[[Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў]]
[[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Члены Саюза пісьменнікаў СССР]]</text>
      <sha1>j7vel0888eii1keuyyjeumk0yehz9ig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джэймс Мілнер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334189</id>
    <revision>
      <id>5131371</id>
      <parentid>4834339</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:35:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13342" sha1="7ernfvyslpdyoqo3dvqo5ortm4l3umx" xml:space="preserve">{{Футбаліст
|імя                         = Джэймс Мілнер
|выява                       = 
|шырыня                      = 
|апісанне выявы              = 
|поўнае імя                  = Джэймс Філіп Мілнер
|месца нараджэння            = 
|грамадзянства               = {{Сцягафікацыя|Англія}}
|рост                        = 
|вага                        = 
|пазіцыя                     = [[Паўабаронца (футбол)|паўабаронца]]
|цяперашні клуб              = {{Сцяг|Англія}} [[ФК Брайтан энд Хоўв Альбіён|Брайтан энд Хоўв Альбіён]]
|нумар                       = 
|моладзевыя клубы            = {{футбольная кар’ера
 |1996—2002|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Лідс Юнайтэд|Лідс Юнайтэд]]|}}
|клубы                       = {{футбольная кар’ера
 |2002—2004|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Лідс Юнайтэд|Лідс Юнайтэд]]|48 (5)
 |2003|{{арэнда}} {{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Суіндан Таўн|Суіндан Таўн]]|6 (2)
 |2004—2008|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Ньюкасл Юнайтэд|Ньюкасл Юнайтэд]]|94 (6)
 |2005—2006|{{арэнда}} {{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Астан Віла|Астан Віла]]|27 (1)
 |2008—2010|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Астан Віла|Астан Віла]]|73 (11)
 |2010—2015|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Манчэстэр Сіці|Манчэстэр Сіці]]|147 (13)
 |2015—2023|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Ліверпул|Ліверпул]]|230 (19)
 |2023—|{{Сцяг|Англія||20px}} [[ФК Брайтан энд Хоўв Альбіён|Брайтан энд Хоўв Альбіён]]| }}
|нацыянальная зборная        = {{футбольная кар’ера
 |2001—2002|{{Сцяг|Англія||20px}} Англія (да 16)|6 (5)
 |2002—2003|{{Сцяг|Англія||20px}} [[Зборная Англіі па футболе U-17|Англія (да 17)]]|11 (8)
 |2003|{{Сцяг|Англія||20px}} [[Зборная Англіі па футболе U-19|Англія (да 19)]]|1 (0)
 |2003—2004|{{Сцяг|Англія||20px}} [[Зборная Англіі па футболе U-20|Англія (да 20)]]|6 (4)
 |2004—2009|{{Сцяг|Англія||20px}} [[Зборная Англіі па футболе U-21|Англія (да 21)]]|46 (9)
 |2009—2016|{{Сцяг|Англія||20px}} [[Зборная Англіі па футболе|Англія]]|61 (1)}}
|абнаўленне даных пра клуб   = 4 ліпеня 2023
|абнаўленне даных пра зборную = 4 ліпеня 2023
}}

'''Джэймс Філіп Мілнер''' ({{lang-en|James Philip Milner}}; нар. {{ДН|4|1|1986}}, [[Лідс]], [[Англія]]) — англійскі [[футбол|футбаліст]], [[Паўабаронца (футбол)|паўабаронца]] клуба [[ФК Брайтан энд Хоўв Альбіён|«Брайтан энд Хоўв Альбіён»]] і [[Зборная Англіі па футболе|нацыянальнай зборнай Англіі]]. Раней выступаў за [[ФК Лідс Юнайтэд|«Лідс Юнайтэд»]], [[ФК Суіндан Таўн|«Суіндан Таўн»]], [[ФК Ньюкасл Юнайтэд|«Ньюкасл Юнайтэд»]], [[ФК Астан Віла|«Астан Вілу»]], [[ФК Манчэстэр Сіці|«Манчэстэр Сіці»]] і [[ФК Ліверпул|«Ліверпул»]]. Галоўным чынам ён атакоўны ігрок, але з’яўляецца ўніверсалам і можа гуляць на абодвух флангах, у цэнтры паўабароны і ў апорнай зоне, калі гэта патрэбна.

Мілнер дэбютаваў у першай камандзе ў 2002 годзе, ва ўзросце 16 гадоў, і атрымаў слыннасць як наймалодшы ігрок, які выйграў матч у [[Англійская Прэм’ер-ліга|Прэм’ер-лізе]]. Таксама ён правёў рэкордную колькасць матчаў за [[Маладзёжная зборная Англіі па футболе|маладзёжную зборную Англіі]]. Ён дэбютаваў у галоўнай зборнай у жніўні 2009 года ў матчы супраць [[Зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрландаў]], а таксама гуляў на [[Чэмпіянат свету па футболе 2010|чэмпіянаце свету 2010 года]].

== Кар’ера ==
=== Раннія гады ===
Да таго, як трапіць у стан бірмінгемскай каманды, гуляў за клубы [[ФК Лідс Юнайтэд|«Лідс Юнайтэд»]], [[ФК Суіндан Таўн|«Суіндан Таўн»]] і [[ФК Ньюкасл Юнайтэд|«Ньюкасл Юнайтэд»]]. У дзяцінстве Джэймс гуляў за каманду сваёй школы, а потым за аматарскія клубы [[Радэн]]а і [[Хорсфарт]]а. У 1996 годзе маладым хлапцом прымыкае да юнацкай акадэміі «Лідс Юнайтэд», клуба, за які хварэў з малых часоў. У 2002 дэбютуе ў [[Англійская Прэм’ер-ліга|англійскай Прэм’ер-Лізе]] ва ўзросце 16 гадоў, выйшаўшы на замену падчас гульні з [[ФК Вест Хэм Юнайтэд|«Вест Хэмам Юнайтэд»]].

У наступным годзе Джэймс быў адпраўлены ў арэнду ў [[ФК Суіндан Таўн|«Суіндан Таўн»]], каб набрацца вопыту выступлення за першую каманду. Наступным клубам футбаліста быў «Ньюкасл Юнайтэд», за які Мілнер правёў каля 100 матчаў. Але пасля вылету каманды з Прэм’ер-Лігі неўзабаве апынуўся ў «Астан Віле», за якую ўжо гуляў падчас сезона 2005/2006 гадоў, знаходзячыся ў арэндзе.

=== «Манчэстэр Сіці» ===
17 жніўня 2010 года «Астан Віла» пагадзілася на здзелку з [[ФК Манчэстэр Сіці|«Манчэстэр Сіці»]] наконт продажу Мілнера ў залежнасці ад вынікаў медыцынскага абследавання. Дагавор, як паведамлялася, каштаваў «Сіці» каля 24 млн фунтаў стэрлінгаў&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_city/8918222.stm James Milner completes his transfer to Manchester City]. BBC Sport.&lt;/ref&gt;, у тым ліку з абменам іграка Стывенам Айрлендам, які быў ацэнены ў 8 млн фунтаў стэрлінгаў&lt;ref&gt;[http://www.guardian.co.uk/football/2010/aug/17/james-milner-manchester-city Manchester City agree deal to sign James Milner from Aston Villa]. Guardian&lt;/ref&gt;. Мілнер дэбютаваў у складзе «Манчэстэр Сіці» 23 жніўня 2010 года ў пераможным для яго каманды матчы супраць [[ФК Ліверпул|«Ліверпула»]] (3:0), дзе ён аднойчы асіставаў свайму былому аднаклубніку па [[ФК Астан Віла|«Астан Віле»]] [[Гарэт Бары|Гарэту Бары]]&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/8929542.stm Man City 3 – 0 Liverpool]. BBC Sport.&lt;/ref&gt;.

=== «Ліверпул» ===
У чэрвені 2015 года ў якасці свабоднага агента стаў іграком «Ліверпула». У маі 2023 года клуб абвясціў, што паўабаронца пакіне каманду па заканчэнні сезона ў якасці свабоднага агента.

У чэрвені 2023 года падпісаў аднагадовы кантракт з клубам [[ФК Брайтан энд Хоўв Альбіён|«Брайтан энд Хоўв Альбіён»]]&lt;ref&gt;{{cite web|date = 2023-06-14|url = https://football.by/news/175706 |title = Милнер перешел в &quot;Брайтон&quot; |website = football.by|accessdate = 2023-07-04|language = ru}}&lt;/ref&gt;.

== Міжнародная кар’ера ==
Пачынаючы з 16 гадоў Джэймс стала вызываецца ў склад зборных Англіі розных узростаў. Мае рэкорд па выступленнях за зборную Англіі U-21, адгуляўшы за гэтую каманду 46 гульняў. Дэбютаваў за нацыянальную каманду ў жніўні 2009 года падчас матча супраць [[Зборная Нідэрландаў па футболе|зборнай Нідэрландаў]].

== Дасягненні ==
'''«Манчэстэр Сіці»''':
* [[Англійская Прэм’ер-ліга|Чэмпіён Англіі]] (2): 2012, 2014
* Уладальнік [[Кубак Англіі па футболе|Кубка Англіі]]: 2011
* Уладальнік [[Кубак Футбольнай лігі|Кубка Футбольнай лігі]]: 2014
* Уладальнік [[Суперкубак Англіі па футболе|Суперкубка Англіі]]: 2012

'''«Ліверпул»'''
* [[Англійская Прэм’ер-ліга|Чэмпіён Англіі]]: 2020
* Уладальнік [[Кубак Англіі па футболе|Кубка Англіі]]: 2022
* Уладальнік [[Кубак Англійскай футбольнай лігі|Кубка Англійскай футбольнай лігі]]: 2022
* Уладальнік [[Суперкубак Англіі па футболе|Суперкубка Англіі]]: 2022
* Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў]]: 2019
* Уладальнік [[Суперкубак УЕФА|Суперкубка УЕФА]]: 2019
* Пераможца [[Клубны чэмпіянат свету па футболе|клубнага чэмпіянату свету]]: 2019

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{FIFA player|207924}}
* [http://www.thefa.com/England/All-Teams/Players/M/James-Milner Профіль футбаліста] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120530151740/http://www.thefa.com/England/All-Teams/Players/M/James-Milner |date=30 мая 2012 }} на сайце ''Thefa.com'' {{ref-en}}
* [http://www.worldfootball.net/spieler_profil/james-milner/ Профіль футбаліста] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130426134914/http://www.worldfootball.net/spieler_profil/james-milner/ |date=26 красавіка 2013 }} на сайце ''Worldfootball.net'' {{ref-en}}
* [http://www.football-lineups.com/footballer/493/ Профіль футбаліста] на сайце ''Football-lineups.com'' {{ref-en}}
* [http://www.astonvilla.ru/milner.htm Профіль футбаліста] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180216025505/http://www.astonvilla.ru/milner.htm |date=16 лютага 2018 }} на сайце ''Astonvilla.ru'' {{ref-ru}}

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Навігацыйны блок2
|стыль_загалоўка = {{колеры зборнай/Англія|1}}
|state           = collapsed
|загаловак       = Склады зборнай Англіі
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце свету 2010
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2012
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце свету 2014
|Склад зборнай Англіі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2016
}}

{{DEFAULTSORT:Мілнер Джэймс}}
[[Катэгорыя:Футбалісты Англіі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Англіі па футболе]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Лідс Юнайтэд]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Суіндан Таўн]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Ньюкасл Юнайтэд]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Астан Віла]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Сіці]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Ліверпул]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Брайтан энд Хоўв Альбіён]]</text>
      <sha1>7ernfvyslpdyoqo3dvqo5ortm4l3umx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джордж Рэйманд Рычард Марцін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>452234</id>
    <revision>
      <id>5131315</id>
      <parentid>4833483</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T05:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18067" sha1="fbg4bwd91w4pld3form5mgmbawm08dp" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Марцін}}
{{Пісьменнік
| Імя                = Джордж Р. Р. Марцін
| Арыгінал імя       = {{lang-en|George R. R. Martin}}
| Фота               = George R. R. Martin SDCC 2014.jpg
| Подпіс             = &lt;small&gt;Марцін на [[San Diego Comic-Con International]], ліпень 2014 года&lt;/small&gt;
| Імя пры нараджэнні = Джордж Рэйманд Рычард Марцін
| Псеўданімы         = 
| Дата нараджэння    = 
| Месца нараджэння = 
| Дата смерці = 
| Месца смерці = 
| Грамадзянства = 
| Род дзейнасці = 
| Кірунак = 
| Жанр = [[фэнтэзі]]
| Дэбют = «Герой» («The Hero», 1971)
| Прэміі = [[Прэмія Х’юга]] за найлепшую кароткую аповесць
| Узнагароды = 
| Сайт = [georgerrmartin.com Афіцыйны сайт]
}}

'''Джордж Рэйманд Рычард Марцін''' ({{lang-en|George Raymond Richard Martin}}, нар. {{ДН|20|9|1948}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[пісьменнік-фантаст]], [[сцэнарыст]], [[прадзюсар]], [[рэдактар]], лаўрэат шматлікіх літаратурных прэмій. У 1970-1980-я гады атрымаў вядомасць дзякуючы [[Аповесць|аповесцям]] і [[Апавяданне|апавяданням]] у жанры [[Навуковая фантастыка|навуковай фантастыкі]], [[Літаратура жахаў|літаратуры жахаў]] і [[фэнтэзі]]. Найвялікшую славу яму прынес цыкл раманаў ў жанры фэнтэзі «[[Песня Лёду і Агню]]», які выходзіў з 1996 году і пазней быў экранізаваны кампаніяй [[HBO]] ў выглядзе папулярнага серыялу «[[Гульня тронаў (тэлесерыял)|Гульня тронаў]]». Гэтыя творы далі падставу літаратурным крытыкам называць Марціна «Амерыканскім [[Джон Рональд Руэл Толкін|Толкінам]]»&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1129596,00.html|title= The American Tolkien|last=Grossman|first=Lev|date=2005-11-13|publisher=[[Time]]|lang=en|accessdate=2014-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081229125934/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1129596,00.html|archivedate=2008-12-29}}&lt;/ref&gt;. У 2011 годзе часопіс [[Time]] уключыў Джорджа Марціна ў свой [[Time 100|спіс самых уплывовых людзей свету]]&lt;ref name=&quot;time100pat&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2066367_2066369_2066129,00.html|publisher=[[Time]]|lang=en|accessdate=2014-08-29|title=''The 2011 TIME 100: George R.R. Martin''|last=Hodgman|first=John|date=2011-04-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130824004736/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2066367_2066369_2066129,00.html|archivedate=24 жніўня 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Джордж Марцін нарадзіўся 20 верасня 1948 году ў [[Беён]]е (штат [[Нью-Джэрсі]]), [[Злучаныя Штаты Амерыкі]], у сям’і партовага грузчыка Рэйманда Колінза Марціна і Маргарэт Брэдзі Марцін. У Марціна ёсць дзве сястры, Дарлін Марцін-Лапінскі і Джанэт Марцін-Патэн. Наведваў пачатковую школу Мэры Джэйн Донахью і старэйшую школу Мэрыст-Хай-Скул в Беёне. З дзяцінства захапляўся чытаннем, пісаў апавяданні і прадаваў страшэнныя гісторыя суседскім дзецям. У старэйшых класах зрабіўся аматарам і калекцыянерам [[Комікс|коміксаў]], а таксама пачаў пісаць для аматарскіх фэнскіх часопісах.
 
У [[Паўночна-Заходні ўніверсітэт|Паўночна-Заходнім універсітэце]] ў [[Эванстан]]е ([[Ілінойс]]) атрымаў ступень [[Бакалаўр|бакалаўра]] (1970) і [[Магістр, ступень|магістра]] (1971) па [[Журналістыка|журналістыцы]]. У той жа час напісаў і апублікаваў ў лютаўскім нумары часопіса «[[Galaxy Science Fiction]]» за [[1971 год у гісторыі літаратуры|1971]] год сваё першае апавяданне — «[[Герой (апавяданне)|Герой]]» («The Hero»).

У 1972—1974 гадах праходзіў (па прынцыповых меркаваннях) [[Альтэрнатыўная служба|альтэрнатыўную грамадзянскую службу]] у межах праграмы [[AmeriCorps VISTA]] пры фондзе юрыдычнай дапамогі акругі Кук. У 1973—1976 гадах займаўся павядзеннем [[Шахматы|шахматных]] турніраў па кантынентальнай шахматнай асацыяцыі. У 1976—1978 гадах вывкладаў журналістыку ў [[Коледж Кларка|коледжы Кларка]] (цяпер універсітэт Кларка) у горадзе [[Дубьюк]] (штат [[Аёва]]).

У васьмідзесятых пераехаў у [[Галівуд]], дзе доўгі час працаваў як сцэнарыст (напрыклад, у серыяле «[[Прыгажуня і пачвара, серыял|Прыгажуня і пачвара]]»), рэдактар серыяла «[[Змрокавая зона]]», прадзюсэр серыяла «[[Doorways]]».

Марцін доўгі час лічыў сучаснае [[фэнтэзі]] несур’ёзнай літаратурай, але станоўча ацэньваў «[[Уладар Пярсцёнкаў|Уладара Пярсцёнкаў]]» [[Джон Рональд Руэл Толкін|Джона Толкіна]]. Яго перакананні адносна жанру фэнтэзі разбурыліся дзякуючы кнігам двух пісьменнікаў: [[Тэд Уільямс|Тэда Уільямса]] (цыкл «Памяць, смутак, цёрн») і [[Джэк Вэнс|Джэка Вэнса]]&lt;ref&gt;[http://www.sfsite.com/01a/gm95.htm A Conversation With George R.R. Martin: An interview with Wayne MacLaurin.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160325222433/https://www.sfsite.com/01a/gm95.htm |date=25 сакавіка 2016 }} November 2000&lt;/ref&gt;. Пасля гэтага Джордж вырашыў узяцца за новы жанр і дамогся поспеху. Серыя «[[Песня Лёду і Агню]]» прынесла яму сусветную славу.

У цяперашні час жыве ў [[Санта-Фэ]] (штат [[Нью-Мексіка]]).

У інтэрв’ю 2014 года паведаміў, што піша свае кнігі з дапамогай рэдактара [[WordStar]] 4.0 — дадатка, які быў выпушчаны ў 1987 годзе&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.slate.com/blogs/future_tense/2014/05/14/george_r_r_martin_writes_on_dos_based_wordstar_4_0_software_from_the_1980s.html |title=George R.R. Martin Writes on a DOS-Based Word Processor From the 1980s}}&lt;/ref&gt;.

== Сям’я ==
* Маці — Маргарэт Брэдзі Марцін.
* Бацька — Рэйманд Колінз Марцін, памёр.
* Дзве сястры — Дарлін Марцін Ліпінскі і Джэнэт Марцін Патэн.

== Асабістае жыццё ==
[[Файл:George R. R. Martin signing at LoneStarCon3.jpg|thumb|right|Джондж Марцін на фестывалі [[Worldcon]] у [[Сан-Антоніа]].]]
У 1973—1974 гадах Марцін сустракаўся з пісьменніцай [[Ліза Татл|Лізай Татл]]&lt;ref name=&quot;grrmcom-chi&quot;&gt;{{cite web|title=In Love With Lisa|url=http://georgerrmartin.com/life/chicago.html|work=Life &amp; Times|publisher=George R.R. Martin Official Website|accessdate=July 8, 2012}}&lt;/ref&gt;, у суаўтарстве з якой напісаў аповесць «[[Шторм у Гавані Вятроў]]» (1975), якую пазней перапрацаваў у раман «[[Гавань Вятроў]]» (1981). У 1974 годзе Марцін ажаніўся з Гейл Бернік {{lang-en|Gale Burnick}}), але развёўся ў 1979 годзе. Ён вёў досыць бурнае жыццё і карыстаўся увагай прыхільніц [[Фантастыка|фантастыкі]]. Са сваёй будучай жонкай ён пазнаёміўся ў 1975 годзе, калі яна прыйшла на вечарынку «ў жаночай саўне» з удзелам Марціна і яго сяброў&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/game-of-thrones/9945808/Game-of-Thrones-Interview-with-George-RR-Martin.html|title=Game of Thrones: Interview with George RR Martin|last=Salter|first=Jessica |date=2013-03-25|publisher=The Telegraph|lang=en|accessdate=2015-04-27}}&lt;/ref&gt;. Джордж Марцін жыў з Пэрыс Мак-Брайд ў грамадзянскім шлюбе цягам болей чым трыццаці гадоў. 15 лютага 2011 года ён заручыўся з Пэрыс на хатняй цырымоніі ў іх доме ў [[Санта-Фэ]]. У жніўні яны правялі яшчэ адну, вялікшую па маштабах і колькасці запрошаных цырымонію на фестывалі [[Worldcon]] у [[Рына]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.paulcornell.com/2011/09/worldcon-a-love-story/ |title=Worldcon: A Love Story |first=Paul |last=Cornell |work=paulcornell.com |date=2011-09-12 |accessdate=2014-07-08 |archive-date=14 ліпеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714184409/http://www.paulcornell.com/2011/09/worldcon-a-love-story/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У час жыцця Марціна ў [[Нью-Джэрсі]] ў 1970-я гады Джордж Марцін і яго суседзі па кватэры трымалі [[Кот свойскі|котак]]. Адзін з гэтых катоў, Дакс ({{lang-en|Dax}}), быў выведзены з серыі аповесцяў «[[Падарожжы Тафа]]» як кот галоўнага героя&lt;ref name=&quot;grrmcom-chi&quot; /&gt;. Джорд і Пэрыс аказваюць фінансавую прытулку для дзікіх жывёл Wild Spirit Wolf Sanctuary у [[Нью-Мексіка]]&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://grrm.livejournal.com/tag/wolves |title=Not A Blog: Wolves |first=George R.R. |last=Martin |work=grrm.livejournal.com |date=June 16, 2014 |accessdate=July 8, 2014}}&lt;/ref&gt;. У 2013 годзе Марцін набыў у Санта-Фэ кінатэатр [[Jean Cocteau Cinema]], зачынены з 2006 года, і адрэстаўраваў яго за свой рахунак. Кінатэатр зноў адчыніўся 9 жніўня 2013 года&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.santafenewmexican.com/news/local_news/article_11f41778-724e-5d42-9fbe-40e5b56ae400.html |title=George R.R. Martin reportedly plans to revive Jean Cocteau |first1=Anne |last1=Constable |first2=Julie Ann |last2=Grimm |work=The Santa Fe New Mexican |date=April 18, 2013 |accessdate=July 8, 2014}}&lt;/ref&gt;. Ён таксама аказваў падтрымку мясцовай [[Арт-гурт|арт-гурту]] [[Meow Wolf]], ахвяраваўшы ў студзені 2015 года 2,7 мільёна даляраў на архітэктурны праект The House of Eternal Return&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Monroe|first1=Rachel|title=How George RR Martin is helping stem Santa Fe's youth exodus|url=http://www.theguardian.com/us-news/2015/feb/11/george-rr-martin-santa-fe-youth-exodus-meow-wolf|accessdate=12 February 2015|work=The Guardian|date=11 February 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Jardrnak|first1=Jackie|title=Silva Lanes to be transformed to an explorable art space for kids and adults|url=http://www.abqjournal.com/533497/news/silva-lanes-to-be-transformed-to-an-explorable-art-space-for-kids-and-adults.html|accessdate=12 February 2015|work=Albuquerque Journal|date=29 January 2015}} {{Cite web |url=http://www.abqjournal.com/533497/news/silva-lanes-to-be-transformed-to-an-explorable-art-space-for-kids-and-adults.html |title=Архіўная копія |access-date=20 сакавіка 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150213144718/http://www.abqjournal.com/533497/news/silva-lanes-to-be-transformed-to-an-explorable-art-space-for-kids-and-adults.html |archivedate=13 лютага 2015 |url-status= }}&lt;/ref&gt;.

== Бібліяграфія ==
* ''A Song for Lya'' / {{нп4|Песня аб Ліі (збронік)|Песня аб Ліі||A Song for Lya}}, 1976 (зборнік апавяданняў)
* ''Songs of Stars and Shadows'', 1977 (зборнік апавяданняў)
* ''Dying of the Light'' / «[[Паміраючае святло]]», 1977
* ''The Way of Cross and Dragon'' / «Шлях Крыжа і Дракона», 1979
* ''Sandkings'' / «[[Пясчаныя каралі]]» («Каралі пустыні»), 1981 (зборнік апавяданняў)
* ''Windhaven'' / «[[Гавань вятроў]]», 1981 (сумесна з Лізай Татл)
* ''Fevre Dream'' / «[[Мары Феўра]]», 1982
* ''The Armageddon Rag'', 1983
* ''Songs the Dead Men Sing'', 1983 (зборнік апавяданняў)
* ''Nightflyers'' / 1985 (зборнік апавяданняў). Першае апавяданне [[Начны палёт (фільм)|экранізаваны]].
* ''Tuf Voyaging'' / «[[Падарожжы Тафа]]», 1986 (зборнік апавяданняў)
* ''Portraits of His Children'', 1987 (зборнік апавяданняў)
* ''Dead Man’s Hand'', 1990 (сумесна з Джонам Дж. Мілерам)
* ''The Pear-Shaped Man'', 1991
* ''The Plaque Star'' / «Чумная зорка», 1993 (раманы і аповесці)
* Цыкл «A Song of Ice and Fire» / «[[Песня Лёду і Агню]]»:
** «A Game of Thrones» / «[[Гульня тронаў (раман)|Гульня тронаў]]», 1996
** «A Clash of Kings» / «[[Бітва каралёў]]», 1998
** «A Storm of Swords» / «[[Навальніца мячоў]]», 2000
** «A Feast for Crows» / «[[Пір сцярвятнікаў]]», 2005
** «A Dance with Dragons» / «[[Танец з драконамі]]», 2011
** «The Winds of Winter» / «[[Вятры зімы]]», 2017&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://grrm.livejournal.com/515302.html |title=Doom, Despair, Defeat |publisher=Not a Blog |accessdate=January 11, 2017 |date=January 9, 2017 |author=Martin, George R. R.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ew.com/tv/2017/01/10/george-r-r-martin-winds-of-winter-release-2017-date/ |title=George R.R. Martin on Winds of Winter release date: 'I think this year' |publisher=Entertainment Weekly |accessdate=January 11, 2016 |date=January 11, 2016 |author=Hibberd, James}}&lt;/ref&gt;

== Цыкл «Песня Лёду і Агню» ==
{{main|Песня Лёду і Агню}}
Найбольш вядомы твор Джорджа Марціна — цыкл раманаў «Песня Лёду і Агню». З запланаваных сямі раманаў сагі на верасень 2011 года апублікавана пяць. Падзеі раманаў адбываюцца ў псеўдагістарычным сусвеце, блізкім да [[Высокае Сярэднявечча|Высокага Сярэднявечча]] [[Еўропа|Еўропы]]. Асноўныя падзеі маюць месца на [[Мацярык|мацерыку]] [[Вестэрас (Песня Лёду і Агню)|Вестэрас]]. Акрамя людзей яго насяляюць [[Міфалогія|міфічныя]] істоты.

Акрамя цыклу існуюць тры аповесці, падзеі якіх таксама адбываюцца ў сусвеце «Песні Лёду і Агню», але за сто гадоў да асноўнай серыі. Іх галоўны герой — рыцар-вандроўнік Дункан і яго збраяносец Эг.

Істотны ўплыў на цыкл мела серыя кнігі [[Францыя|французскага]] пісьменніка [[Марыс Друон|Марыса Друона]] «[[Праклятыя каралі (цыкл раманаў)|Праклятыя каралі]]». Сам Марцін лічыць яго найбуйнейшым французскім аўтарам гістарычных раманаў пасля [[Аляксандр Дзюма (бацька)|Аляксандра Дзюма]].

{{зноскі}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Марцін Джордж}}
[[Катэгорыя:Джордж Рэйманд Рычард Марцін| ]]
[[Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі фэнтэзі ЗША]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША]]</text>
      <sha1>fbg4bwd91w4pld3form5mgmbawm08dp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Універсітэт Дакі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>464582</id>
    <revision>
      <id>5131422</id>
      <parentid>4462697</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T09:11:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>шаблон, афармленне</comment>
      <origin>5131422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1741" sha1="mofb0tz3uvw1rnk4nyawpe8fjygyct8" xml:space="preserve">{{Універсітэт}}

'''Універсітэт Дакі''' ({{lang-bn|ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়}}) — найстарэйшая вышэйшая навучальная ўстанова [[Бангладэш]], размешчана ў сталіцы краіны [[Дака|г. Дака]]. Заснаваны ў ліпені [[1921]] года, з'яўляецца найбуйнейшым універсітэтам краіны. Ва ўніверсітэт навучаюцца каля 33 000 студэнтаў і працуюць каля 1800 выкладчыкаў.[[Файл:Department of Chemistry Building - Northern Facade - University of Dhaka - Dhaka 2015-05-31 2008.JPG|thumb|Хімічны факультэт універсітэта Дакі]]Мае 66 кафедраў на 13 факультэтах.

== Факультэты ==
* мастацкі
* бізнесу
* біялагічны
* тэхнічны
* педагагічны
* выяўленчага мастацтва
* права
* медыцынскі
* праграмісцкі
* фармакалагічны
* навуковы
* сацыяльных навук
* зямлі і аховы навакольнага асяроддзя

== Вядомыя выпускнікі і выкладчыкі ==
* [[Шахрыяр Алам]], міністр замежных спраў Бангладэш
* [[Хабібур Рахман]], бангладэшскі дзяржаўны дзеяч
* [[Фазлур Рахман Хан]], амерыканскі інжынер-будаўнік

== Крыніцы ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
[[Катэгорыя:Універсітэты Бангладэш]]</text>
      <sha1>mofb0tz3uvw1rnk4nyawpe8fjygyct8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дараганаўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>469725</id>
    <revision>
      <id>5131273</id>
      <parentid>5122576</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T00:19:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15257" sha1="isqfvug5v5btfkf5wq91qy7cuh6p03t" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва                  = Дараганаўскі сельсавет
|Арыгінальная назва                =
|Герб                              =
|Сцяг                              =
|Краіна                            = [[Беларусь]]
|Статус                            = сельсавет
|Гімн                              =
|Уваходзіць у                      = [[Асіповіцкі раён]]
|Уключае                           = 14 населеных пунктаў
|Сталіца                           = [[Дараганава]]
|Датаўтварэння                     = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                        = 
|Раздзел                           =
|Назва раздзела                    = 
|Глава2                            = Валадзько Тамара Юльянаўна
|Назва главы2                      = Старшыня
|ВУП                               =
|Год ВУП                           = 
|Месца па ВУП                      = 
|ВУП на душу насельніцтва          = 
|Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                              =
|Мовы                              =
|Насельніцтва                      = 1124
|Год перапісу                      = 2019
|Месца па насельніцтве             = 
|Шчыльнасць                        = 
|Месца па шчыльнасці               = 
|Нацыянальны склад                 = 
|Канфесійны склад                  = 
|Плошча                            = 60
|Месца па плошчы                   = 
|Максімальная вышыня               =
|Сярэдняя вышыня                   =
|Мінімальная вышыня                =
|Шырата                            =
|Даўгата                           =
|Карта                             =
|Часавы пояс                       = +2
|Абрэвіятура                       =
|ISO                               =
|FIPS                              =
|Код аўтамабільных нумароў         = 6
|Сайт                              = http://osipovichi.gov.by/ru/daragan-ru/
|Заўвагі                           =
}}
'''Дарага́наўскі сельсаве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Асіповіцкі раён|Асіповіцкага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок [[Дараганава]].

== Геаграфічнае становішча ==
Дараганаўскі сельсавет размешчаны на паўднёвы захад ад горада [[Асіповічы]] і з’яўляецца адной з самых заходніх адміністрацыйных адзінак Магілёўскай вобласці. Мяжуе з [[Пратасевіцкі сельсавет|Пратасевіцкім]], [[Дрычынскі сельсавет (Асіповіцкі раён)|Дрычынскім]], [[Карытненскі сельсавет|Карытненскім]] сельсаветамі Асіповіцкага раёна, з [[Завалочыцкі сельсавет|Завалочыцкім]] сельсаветам [[Глускі раён|Глускага]] районаў Магілёўскай вобласці, а таксама з [[Новадарожскі сельсавет|Новадарожскім сельсаветам]] [[Старадарожскі раён|Старадарожскага]] раёна і [[Суцінскі сельсавет|Суцінскім сельсаветам]] [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага]] раёна [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]].

Плошча сельсавета складае каля 60 км². Больш за 60 % плошчы займаюць лясы. Цэнтр сельсавета, аграгарадок Дараганава, размешчаны на чыгуначнай лініі [[Асіповічы]] — [[Старыя Дарогі]], за 17 км ад Асіповіч, на левым беразе ракі [[Пціч (рака)|Пціч]].

== Гісторыя ==
Гістарычна землі сельсавета належалі [[Радзівілы|Радзівілам]], [[Вітгенштэйны|Вітгенштэйнам]], Бокшам, Дараганам. Адміністрацыйна ўваходзілі ў склад [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], у [[Новадарожская воласць|Новадарожскую]], [[Жыцінская воласць|Жыцінскую]] воласці [[Бабруйскі павет|Бабруйскага павета]], затым — [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]].

Дараганаўскі сельсавет утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Старадарожскага раёна [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Старадарожскім раёне БССР. 5 красавіка 1936 года сельсавет разбуйнены на [[Крынкаўскі сельсавет (Старадарожскі раён)|Крынкаўскі]] і Дараганаўскі сельсаветы. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Старадарожскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага Крынкаўскага сельсавета&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Слуцкі раён|Слуцкага раёна]]. З 6 студзеня 1965 года ў складзе Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці. 6 красавіка 1973 года скасаваны хутар [[Валугі]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 6 красавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 12 (1386).&lt;/ref&gt;. 17 кастрычніка 1979 года вёска [[Буда (Старадарожскі раён)|Буда]] перададзена ў склад [[Новадарожскі сельсавет|Новадарожскага сельсавета]] [[Старадарожскі раён|Старадарожскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]&lt;ref&gt;[http://old.bankzakonov.com/d2008/time89/lav89956.htm Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 17 октября 1979 г. №3197-IX О перечислении деревни Буда Дарагановского сельсовета Осиповичского района Могилевской области в состав Новодорожского сельсовета Стародорожского района Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120603111333/http://old.bankzakonov.com/d2008/time89/lav89956.htm |date=3 чэрвеня 2012 }}&lt;/ref&gt;.

У склад сельсавета, акрамя ніжэйпералічаных, уваходзілі наступныя пункты: Бортнае (да студзеня 1943 года, калі было знішчана карнікамі з жыхарамі; не аднавілася), Каменка (да 1967 года), Мачынск (да 1971 года), Халькі (да 1976 года)&lt;ref name=&quot;Гарады96&quot;&gt;{{Крыніцы/ГВБ|5-1||96}}&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
Дараганаўскі сельсавет уключае 14 населеных пунктаў:
* [[Дараганава]] — аграгарадок.
* [[Каўгары]] — аграгарадок.
* [[Востраў (Асіповіцкі раён)|Востраў]] — вёска.
* [[Камарына]] — вёска.
* [[Краі (Асіповіцкі раён)|Краі]] — вёска.
* [[Крынка (Асіповіцкі раён)|Крынка]] — вёска.
* [[Лука (Асіповіцкі раён)|Лука]] — вёска.
* [[Мязовічы]] — вёска.
* [[Птушычы]] — вёска.
* [[Радуцічы]] — вёска.
* [[Свіханава]] — вёска.
* [[Слопішча]] — вёска.
* [[Сялец (Асіповіцкі раён)|Сялец]] — вёска.
* [[Ульянаўка (Асіповіцкі раён)|Ульянаўка]] — вёска.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1258 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 94,5 % — [[беларусы]], 4,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=27 мая 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (20 населеных пунктаў) — 1124 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

== Культурнае жыццё ==
У 1983 годзе быў адкрыты Дараганаўскі краязнаўчы музей пры актыўным удзеле настаўніцы пачатковых класаў Зінаіды Рыгораўны Верашчакі, якая доўгі час узначальвала яго працу.

Дзеючы ансамбль народнай песні «Вяселле» СВК «Калгас «Каўгарскі» пастаянна ўдзельнічае ў раённых святах.

У аграгарадку Дараганава маецца сярэдняя школа.

== Гістарычныя месцы ==
У 1976 годзе на брацкіх магілах савецкіх воінаў і партызан і брацкіх магілах ахвяр фашызму пастаўлены помнікі.

27 чэрвеня 2004 года непадалёк ад вёскі [[Крынка (Асіповіцкі раён)|Крынка]] ўсталяваны мемарыяльны знак у памяць пра расстраляных яўрэйскіх дзяцей на месцы былога санаторыя «Крынкі».

== Вядомыя ўраджэнцы і землякі ==
* Г. М. Ліўшыц — доктар гістарычных і філасофскіх навук, заслужаны дзеяч навукі
* Е. М. Рамановіч — кандыдат філалагічных навук, лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР, Дзяржаўнай прэміі Беларусі
* П. А. Капітула — доктар эканамічных навук, прафесар
* А. А. Дражнюк — кандыдат тэхнічных навук, сапраўдны дзяржаўны саветнік федэральнай службы геадэзіі і картаграфіі Расійскай Федэрацыі, старшыня рэдакцыйнай калегіі «Атлас свету»
* [[Галіна Паўлаўна Тварановіч|Г. П. Тварановіч (Сяўрук)]] — доктар філалагічных навук, паэтэса
* А. Г. Сямёнаў — шматразовы чэмпіён Рэспублікі Беларусь сярод лесарубаў, удзельнік міжнародных спаборніцтваў, якія праходзілі ў Аўстрыі, Нарвегіі і Шатландыі. Працаваў у Дараганаўскім лясніцтве.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Дараганаўскі сельсавет}}
{{Асіповіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Дараганаўскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Старадарожскага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Слуцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>isqfvug5v5btfkf5wq91qy7cuh6p03t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бітва на Стрэве, 1348</title>
    <ns>0</ns>
    <id>516440</id>
    <redirect title="Бітва на Стрэве" />
    <revision>
      <id>5131265</id>
      <parentid>2820418</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T23:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>10096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Бітва на Стрэве]]</comment>
      <origin>5131265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="mmt2a7wtaubt25jfbngxqwyi8nn3oo4" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Бітва на Стрэве]]</text>
      <sha1>mmt2a7wtaubt25jfbngxqwyi8nn3oo4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дамамерыцкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546897</id>
    <revision>
      <id>5131228</id>
      <parentid>5056149</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:14:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10969" sha1="rhijal6z2q97b9snesb4899tdlim5r1" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дамамерыцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статут                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Клімавіцкі раён]]
|Уключае                   = 11 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Палошкава (Клімавіцкі раён)|Палошкава]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Глава                     = Застрэлаў Аляксандр Іванавіч
  |Назва главы             = Старшыня сельсавета
|Глава2                    = Вігура Алена Анатольеўна
  |Назва главы2            = Кіраўнік спраў
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1269
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 111,7
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Тэлефонны код             = +375 2244
|Код аўтамабільных нумароў = 6
|Сайт                      = http://klimovichi.gov.by/vlast/selispolkom/itemlist/category/239-rodnia
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дама́мерыцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок [[Палошкава (Клімавіцкі раён)|Палошкава]].

== Геаграфія ==
Дамамерыцкі сельсавет размешчаны на поўначы раёна, мяжуе з [[Гусаркаўскі сельсавет|Гусаркаўскім]] і [[Кісялёвабудскі сельсавет|Кісялёвабудскім]] сельсаветамі Клімавіцкага раёна, [[Краснабудскі сельсавет|Краснабудскім сельсаветам]] [[Крычаўскі раён|Крычаўскага раёна]], [[Шумяцкі раён|Шумяцкім раёнам]] [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]] [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Клімавіцкага раёна [[Калінінская акруга|Калінінскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Дамамерычы]]. З 9 чэрвеня 1927 года сельсавет у Клімавіцкім раёне [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Клімавіцкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 11 красавіка 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Хатовіжскі сельсавет|Хатовіжскага сельсавета]] (4 населеныя пункты: [[Ганнаўка (Дамамерыцкі сельсавет)|Ганнаўка]], [[Пянькоўка (Клімавіцкі раён)|Пянькоўка]], [[Хадунь]] і [[Хатовіж]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.&lt;/ref&gt;. 12 лютага 2010 года цэнтр сельсавета перанесены з вёскі [[Дамамерычы]] ў вёску [[Палошкава (Клімавіцкі раён)|Палошкава]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/pdf/2010-78/2010_78_9_29790.pdf Решение Климовичского районного Совета депутатов от 12 февраля 2010 г. № 23-5 О переносе административно-территориального центра Домамеричского сельсовета Климовичского района]&lt;/ref&gt;, якая адначасова атрымала статус аграгарадка&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2010-78/2010_78_9_29789.pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Климовичского районного Совета депутатов от 12 февраля 2010 г. № 23-4 О преобразовании деревни Полошково Климовичского района в агрогородок]&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
У склад сельсавета ўваходзяць 11 населеных пунктаў (2015 г.):
{|class=standard
|+
! Населены пункт
! Статус
! Насельніцтва
! Гаспадаркі
|-
| align=center | [[Барсукі (Клімавіцкі раён)|Барсукі]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 709 || align=center | 338
|-
| align=center | [[Барысаўка (Клімавіцкі раён)|Барысаўка]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 38 || align=center | 18
|-
| align=center | [[Ганнаўка (Дамамерыцкі сельсавет)|Ганнаўка]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 1 || align=center | 1
|-
| align=center | [[Дамамерычы]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 88 || align=center | 41
|-
| align=center | [[Залессе (Клімавіцкі раён)|Залессе]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 21 || align=center | 8
|-
| align=center | [[Новыя Дамамерычы]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 18 || align=center | 11
|-
| align=center | [[Палошкава (Клімавіцкі раён)|Палошкава]] || align=&quot;center&quot; |  аграгарадок || align=center | 380 || align=center | 131
|-
| align=center | [[Пянькоўка (Клімавіцкі раён)|Пянькоўка]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 55 || align=center | 28
|-
| align=center | [[Хадунь]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 34 || align=center | 25
|-
| align=center | [[Хатовіж]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 122 || align=center | 55
|-
| align=center | [[Царковішча (Клімавіцкі раён)|Царковішча]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 39 || align=center | 17
|-
|colspan=&quot;4&quot;|&lt;small&gt;Крыніца: Клімавіцкі райвыканкам&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://klimovichi.gov.by/index.php/sel-sov/itemlist/category/160-dommamer-sel |title=Домамеричский сельский Совет |access-date=24 студзеня 2018 |archive-date=21 студзеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180121162059/http://klimovichi.gov.by/index.php/sel-sov/itemlist/category/160-dommamer-sel |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|}

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1462 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 85,6 % — [[беларусы]], 10,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 1,2 % — [[армяне ў Беларусі|армяне]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=29 верасня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Станам на 2015 год насельніцтва Дамамерыцкага сельсавета складала 1504 чалавекі. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2019 года — 1269 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Дамамерыцкі сельсавет}}
{{Клімавіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Дамамерыцкі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>rhijal6z2q97b9snesb4899tdlim5r1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гусаркаўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546953</id>
    <revision>
      <id>5130970</id>
      <parentid>5055616</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:31:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5130970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12222" sha1="rj9bd9buee3jpymtlwp8cep6oj17ju6" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Гусаркаўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статут                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Клімавіцкі раён]]
|Уключае                   = 17 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Гусарка]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Глава                     = Васільеў Анатоль Леанідавіч
  |Назва главы             = Старшыня сельсавета
|Глава2                    = Федарэнка Валянціна Мікалаеўна 
  |Назва главы2            = Кіраўнік спраў
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 844
  |Год перапісу            = 2021
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 146,2
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Тэлефонны код             = +375 2244
|Код аўтамабільных нумароў = 6
|Сайт                      = http://klimovichi.gov.by/vlast/selispolkom/itemlist/category/240-gysarka
|Заўвагі                   = 
}}
'''Гуса́ркаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Гусарка]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Гусаркаўскі (Гусарскі) сельсавет у складзе Клімавіцкага раёна [[Калінінская акруга|Калінінскай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года сельсавет у Клімавіцкім раёне [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Клімавіцкім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 11 красавіка 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Судзілаўскі сельсавет|Судзілаўскага сельсавета]] (4 населеныя пункты: [[Краснае (Клімавіцкі раён)|Краснае]], [[Пожар (Гусаркаўскі сельсавет)|Пожар]], [[Рэкта (Клімавіцкі раён)|Рэкта]] і [[Чэпелькі]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.&lt;/ref&gt;. 25 лістапада 2009 года скасавана вёска [[Пожар (Гусаркаўскі сельсавет)|Пожар]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/pdf/2011-117/2011_117_9_44378.pdf Решение Климовичского районного Совета депутатов от 25 ноября 2009 г. № 19-7 Об упразднении сельских населенных пунктов Галичского, Гусарковского и Милославичского сельсоветов]&lt;/ref&gt;. 23 снежня 2009 года ў склад сельсавета перададзены вёскі [[Круглае (Клімавіцкі раён)|Круглае]] і [[Хацень (Клімавіцкі раён)|Хацень]], якія знаходзіліся ў падпарадкаванні Клімавіцкага раённага выканаўчага камітэта&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]&lt;/ref&gt;. 21 снежня 2011 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Лазовіцкі сельсавет|Лазовіцкага сельсавета]] (3 населеныя пункты: вёскі [[Азерцы (Клімавіцкі раён)|Азерцы]], [[Востраў (Клімавіцкі раён)|Востраў]] і [[Паўлавічы (Клімавіцкі раён)|Паўлавічы]])&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46715.pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 21 декабря 2011 г. № 13-9 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190414013031/http://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46715.pdf |date=14 красавіка 2019 }}&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
У склад сельсавета ўваходзяць 17 населеных пунктаў (2015 г.):
{|class=standard
|+
! Населены пункт
! Статус
! Насельніцтва
! Гаспадаркі
|-
| align=center | [[Азерцы (Клімавіцкі раён)|Азерцы]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 5 || align=center | 5
|-
| align=center | [[Бліунг (вёска)|Бліунг]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 13 || align=center | 8
|-
| align=center | [[Бухоўка]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 7 || align=center | 7
|-
| align=center | [[Востраў (Клімавіцкі раён)|Востраў]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 1 || align=center | 1
|-
| align=center | [[Гусарка]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 58 || align=center | 28
|-
| align=center | [[Ерашоўка]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 19 || align=center | 10
|-
| align=center | [[Зімніцы (Клімавіцкі раён)|Зімніцы]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 5 || align=center | 4
|-
| align=center | [[Зялёны Клін (Клімавіцкі раён)|Зялёны Клін]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 37 || align=center | 17
|-
| align=center | [[Канахоўка]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 76 || align=center | 32
|-
| align=center | [[Круглае (Клімавіцкі раён)|Круглае]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 22 || align=center | 13
|-
| align=center | [[Паўлавічы (Клімавіцкі раён)|Паўлавічы]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 282 || align=center | 112
|-
| align=center | [[Рэкта (Клімавіцкі раён)|Рэкта]]  || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 9 || align=center | 6
|-
| align=center | [[Селішча (Гусаркаўскі сельсавет)|Селішча]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 35 || align=center | 21
|-
| align=center | [[Свірэль]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 62 || align=center | 32
|-
| align=center | [[Свішчава]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 45 || align=center | 22
|-
| align=center | [[Хацень (Клімавіцкі раён)|Хацень]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 412 || align=center | 141
|-
| align=center | [[Чэпелькі]] || align=&quot;center&quot; |  вёска || align=center | 7 || align=center | 3
|-
|colspan=&quot;4&quot;|&lt;small&gt;Крыніца: Клімавіцкі райвыканкам&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://klimovichi.gov.by/index.php/sel-sov/itemlist/category/159-gysar-sel |title=Гусарковский сельсовет |access-date=24 студзеня 2018 |archive-date=10 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210201651/https://klimovichi.gov.by/index.php/sel-sov/itemlist/category/159-gysar-sel |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|}

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (13 населеных пунктаў) — 443 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 95,9 % — [[беларусы]], 4,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=29 верасня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Станам на 2015 год насельніцтва Гусаркаўскага сельсавета складала 1095 чалавек, на 1 студзеня 2021 года — 844 чалавекі. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2019 года (17 населеных пунктаў) — 813 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Гусаркаўскі сельсавет}}
{{Клімавіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Гусаркаўскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>rj9bd9buee3jpymtlwp8cep6oj17ju6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дашкаўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>547501</id>
    <revision>
      <id>5131281</id>
      <parentid>5122596</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T02:07:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10798" sha1="jni75pofx6qqlohtjj1a80wn6x7dzjy" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дашкаўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Магілёўскі раён]]
|Уключае                   = 14 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Дашкаўка (Магілёўскі раён)|Дашкаўка]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Глава                     = 
  |Назва главы             = Старшыня сельсавета
|Глава2                    =  
  |Назва главы2            = Кіраўнік спраў
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 4895
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 6
|Сайт                      = https://www.mogilev.mogilev-region.by/ru/dashkov/
|Заўвагі                   = 
}}
'''Да́шкаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) [[Дашкаўка (Магілёўскі раён)|Дашкаўка]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Магілёўскага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Магілёўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. Пад час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] з ліпеня 1941 года да чэрвеня 1944 года акупіраваны  нямецкімі войскамі. 22 ліпеня 1960 года ў склад сельсавета з [[Цішоўскі сельсавет|Цішоўскага сельсавета]] перададзены 6 населеных пунктаў ([[Красніца 1 (Магілёўскі раён)|Красніца-I]], [[Красніца 2 (Магілёўскі раён)|Красніца-II]], [[Мяжысеткі]], [[Чарназёмаўка (сельскі населены пункт)|12 раз’езд]], [[Чарназёмаўка (вёска)|Чарназёмаўка]] і [[Ялоўка (Магілёўскі раён)|Ялоўка]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 5038 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 92,8 % — [[беларусы]], 5,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=28 мая 2022 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 4895 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
У склад сельсавета ўваходзяць 14 населеных пунктаў (2009 г.):
{|class=standard
|+
! Населены пункт
! Статус
! Насельніцтва, 2007
! Гаспадаркі, 2007
! Насельніцтва, 2009&lt;ref&gt;[http://census.belstat.gov.by/Reports.aspx?page=174122 Итоговые данные переписи населения Республики Беларусь 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211031135233/https://census.belstat.gov.by/Reports.aspx?page=174122|date=31 кастрычніка 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=center | [[Боўшава]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 78 || align=center | 51 || align=center | 65
|-
| align=center | [[Дашкаўка (Магілёўскі раён)|Дашкаўка]] || align=&quot;center&quot; | аграгарадок || align=center | 1528 || align=&quot;center&quot; | … || align=center | 1567
|-
| align=center | [[Досава Сяліба]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 31 || align=&quot;center&quot; | 18 || align=center | 25
|-
| align=center | [[Красніца 1 (Магілёўскі раён)|Красніца 1]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 43 || align=&quot;center&quot; | 27 || align=center | 54
|-
| align=center | [[Красніца 2 (Магілёўскі раён)|Красніца 2]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 33 || align=&quot;center&quot; | 16 || align=center | 26
|-
| align=center | [[Лежнеўка]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 177 || align=&quot;center&quot; | 75 || align=center | 136
|-
| align=center | [[Мяжысеткі]] || align=&quot;center&quot; | аграгарадок || align=center | 1807 || align=&quot;center&quot; | 644 || align=center | 1701
|-
| align=center | [[Навасёлкі (Дашкаўскі сельсавет)|Навасёлкі]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 176 || align=&quot;center&quot; | 99 || align=center | 171
|-
| align=center | [[Салтанаўка (Магілёўскі раён)|Салтанаўка]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 387 || align=&quot;center&quot; | 181 || align=center | 364
|-
| align=center | [[Стайкі (Магілёўскі раён)|Стайкі]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 179 || align=&quot;center&quot; | 95 || align=center | 140
|-
| align=center | [[Сялец (Магілёўскі раён)|Сялец]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 692 || align=&quot;center&quot; | 163 || align=center | 687
|-
| align=center | [[Туманаўка]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 22 || align=&quot;center&quot; | 15 || align=center | 30
|-
| align=center | [[Чарназёмаўка (вёска)|Чарназёмаўка]] || align=&quot;center&quot; | вёска || align=center | 57 || align=&quot;center&quot; | 23 || align=center | 52
|-
| align=center | [[Чарназёмаўка (сельскі населены пункт)|Чарназёмаўка]] || align=&quot;center&quot; | пасёлак || align=center | 24 || align=&quot;center&quot; | 9 || align=center | 20
|-
|}
На 1 студзеня 1974 года ў складзе Дашкаўскага сельсавета было 14 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|182}}&lt;/ref&gt;.

Скасаваныя населеныя пункты на тэрыторыі сельсавета:
* Новая Лежнеўка — вёска.
* Няфёдаўка — вёска.

== Славутасці ==
* [[Мемарыяльная капліца (Салтанаўка)|Помнік-капліца]] ў гонар перамогі ў [[Бітва пад Салтанаўкай|бітве пад Салтанаўкай у 1812 годзе]]
* Сядзіба Жукоўскіх (пачатак XVIII ст.) з паркам у [[Дашкаўка (Магілёўскі раён)|Дашкаўцы]]

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.
* {{Крыніцы/ГВБ|6-2}}
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т.3: Гімназіі — Кадэнцыя / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. ISBN 985-11-0041-2(т.3). С. 212—213

{{Дашкаўскі сельсавет}}
{{Магілёўскі раён}}

[[Катэгорыя:Дашкаўскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>jni75pofx6qqlohtjj1a80wn6x7dzjy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>548015</id>
    <revision>
      <id>5130962</id>
      <parentid>5029408</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:20:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasalovich</username>
        <id>1775</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */</comment>
      <origin>5130962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12134" sha1="3nfqp4mhlav9jrzrtfixk0if9m07qh7" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Доўгаўскі сельсавет}}
{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Доўгаўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статут                    = сельсавет
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Клічаўскі раён]]
|Уключае                   = 34 населеныя пункты
|Сталіца                   = [[Доўгае (Клічаўскі раён)|Доўгае]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 831
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 6
|Сайт                      = http://klichev.gov.by/power/selisp/dolgovskij/
|Заўвагі                   = 
}}
'''До́ўгаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Клічаўскі раён|Клічаўскага раёна]]  [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 года вёска) [[Доўгае (Клічаўскі раён)|Доўгае]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года як Доўгаўскі (Даўжанскі) сельсавет у складзе [[Чачэвіцкі раён|Чачэвіцкага раёна]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чачэвіцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Клічаўскага раёна. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Дубенскі сельсавет|Дубенскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;, 21 кастрычніка 1960 года — тэрыторыя скасаванага [[Ядрына-Слабадскі сельсавет|Ядрына-Слабадскога сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 21 кастрычніка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 31.&lt;/ref&gt;. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Кіраўскі раён|Кіраўскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Клічаўскага раёна. 23 снежня 2009 года ў склад сельсавета з [[Ганчанскі сельсавет|Ганчанскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Аляксандраўка (Клічаўскі раён)|Аляксандраўка]], [[Малінне]], [[Свёкрава]] і [[Сіманаўка (Клічаўскі раён)|Сіманаўка]])&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2010-39/2010-39(003-014).pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 23 декабря 2009 г. № 17-16 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]&lt;/ref&gt;. 28 верасня 2015 года ў склад сельсавета з [[Патоцкі сельсавет|Патоцкага сельсавета]] перададзена вёска [[Жалезная Баравіна]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D915m0073277&amp;p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 28 сентября 2015 г. № 13-4 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Могилевской области]&lt;/ref&gt;, 13 красавіка 2018 года — перададзены 11 населеных пунктаў (пасёлак [[Ганчанскі]], вёскі [[Бабоўка (Клічаўскі раён)|Бабоўка]], [[Вонічы]], [[Гонча]], [[Драні (Клічаўскі раён)|Драні]], [[Мяжное]], [[Падгор’е (Клічаўскі раён)|Падгор’е]], [[Падстружжа]], [[Рагі (Клічаўскі раён)|Рагі]], [[Развадава]] і [[Тачышча]])&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D918m0089011&amp;p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 13 апреля 2018 г. № 2-10 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200615203903/https://www.pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D918m0089011&amp;p1=1|date=15 чэрвеня 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radavodblog.wordpress.com/ahulam/|title=Быхаўскае Падруцьце}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (18 населеных пунктаў) — 875 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 93,7 % — [[беларусы]], 4,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (34 населеныя пункты) — 831 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
У склад сельсавета ўваходзяць 34 населеныя пункты:

{|class=standard
|+
! Назва
! Статус
|- 
| [[Аляксандраўка (Клічаўскі раён)|Аляксандраўка]] || вёска
|- 
| [[Бабоўка (Клічаўскі раён)|Бабоўка]] || вёска
|- 
| [[Брусы (Клічаўскі раён)|Брусы]] || вёска
|- 
| [[Брылёўка (Клічаўскі раён)|Брылёўка]] || вёска
|- 
| [[Веснік (Клічаўскі раён)|Веснік]] || вёска
|- 
| [[Вішнёўка (Клічаўскі раён)|Вішнёўка]] || вёска
|- 
| [[Вонічы]] || вёска
|- 
| [[Ганчанскі]] || пасёлак
|- 
| [[Гонча]] || вёска
|- 
| [[Гулы]] || вёска
|- 
| [[Даўжанка (вёска)|Даўжанка]] || вёска
|- 
| [[Доўгае (Клічаўскі раён)|Доўгае]] || аграгарадок
|- 
| [[Драні (Клічаўскі раён)|Драні]] || вёска
|- 
| [[Дубно]] || вёска
|- 
| [[Жалезная Баравіна]] || вёска
|- 
| [[Загацце (Клічаўскі раён)|Загацце]] || вёска
|- 
| [[Закупленне]] || вёска
|- 
| [[Залічынка]] || вёска
|- 
| [[Звальня]] || вёска
|- 
| [[Калічонка]] || вёска
|- 
| [[Малінне]] || вёска
|- 
| [[Мілое]] || пасёлак
|- 
| [[Мяжное]] || вёска
|- 
| [[Новая Слабодка (Клічаўскі раён)|Новая Слабодка]] || вёска
|- 
| [[Падгор’е (Клічаўскі раён)|Падгор’е]] || вёска
|- 
| [[Падстружжа]] || вёска
|- 
| [[Рагі (Клічаўскі раён)|Рагі]] || вёска
|- 
| [[Развадава]] || вёска
|- 
| [[Свёкрава]] || вёска
|- 
| [[Сіманаўка (Клічаўскі раён)|Сіманаўка]] || вёска
|- 
| [[Тачышча]] || вёска
|- 
| [[Церахаў Бор]] || вёска
|- 
| [[Ядраная Слабада]] || вёска
|- 
| [[Ялоўка (Клічаўскі раён)|Ялоўка]] || вёска
|-
|}

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.

{{Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)}}
{{Клічаўскі раён}}

[[Катэгорыя:Доўгаўскі сельсавет (Клічаўскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чачэвіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Кіраўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>3nfqp4mhlav9jrzrtfixk0if9m07qh7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свіслацкая вуліца (Мінск)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>551496</id>
    <revision>
      <id>5130949</id>
      <parentid>4744526</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T12:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <origin>5130949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1751" sha1="5gpakcjizks64tlaes9rogevtvy7plb" xml:space="preserve">{{Вуліца Мінска}}
'''Свіслацкая вуліца''' — [[вуліца]] ў [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскім раёне]] [[Мінск]]а. Пачынаецца ад [[Вуліца Машынабудаўнікоў (Мінск)|вул. Машынабудаўнікоў]] і цягнецца ўздоўж цячэння [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|р. Свіслач]], ад якой мае сваю назву, перасякае [[Вуліца Галадзеда (Мінск)|вул. Галадзеда]] ў раёне [[Чырвоная Слабада (могілкі)|могілак Чырвоная Слабада]], пераходзіць [[Магістраль М9|МКАД]] і цягнецца ў [[Шабаны (жылы раён)|Шабанах]] да [[Інжынерная вуліца (Мінск)|вул. Інжынернай]]. Нягледзячы на працягласць вуліцы, да яе адносіцца толькі 6 дамоў.&lt;ref&gt;Паводле [https://maps.tut.by/minsk/svislochskaya-ul/ maps.tut.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180306054645/http://maps.tut.by/minsk/svislochskaya-ul/ |date=6 сакавіка 2018 }}&lt;/ref&gt;. Сярод значымых аб’ектаў вуліцы можна вылучыць РДЦ МТБанка (д. 9) і аўтастаянкі 103 і 104 (дд. 17 і 19).

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://photobuildings.com/list.php?uid=49925 Свіслацкая вуліца ў архітэктурнай базе Рhotobuildings]
{{Commons|Category:}}
{{Вуліцы Мінска:Заводскі}}
[[Катэгорыя:Вуліцы Мінска]]</text>
      <sha1>5gpakcjizks64tlaes9rogevtvy7plb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Літоўская міфалогія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>553706</id>
    <revision>
      <id>5131002</id>
      <parentid>4562462</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:57:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Літоўскае богашанаванне */</comment>
      <origin>5131002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16123" sha1="m37p2el94d8mkbkcvj8zwjg0bgs1v23" xml:space="preserve">[[Файл:Romuva_sanctuary.jpg|міні|Старажытны храм у [[Прусія|Прусіі]]]]
'''Літоўская міфалогія''' — сукупнасць міфалагічных уяўленняў літоўцаў, якія адбіліся ў паданнях, легендах, рознага роду твораў фальклору.


Нягледзячы на багацце крыніц у форме гістарычных сведчанняў пра старажытнае літоўскае богашанаванне, этнаграфічных дадзеных і народна-паэтычных матываў, што захоўваюць дахрысціянскія гледжанні і вераванні, літоўская міфалогія да нядаўняга часу яшчэ мала была распрацавана.


== Даследаванні ==
Некаторыя гісторыкі літоўскага побыту і народа знайшлі ў літоўскай міфалогіі сляды «веры індыйскай, ірана-персідскай, кельта-гальскай, грэка-рымскай і скандынаўскай» (L. Rogalski). [[Міхаіл Восіпавіч Каяловіч|M. В. Каяловіч]] адкрыў у ёй сляды старажытнасці і адасобленасці. Яна, па яго думцы, сумяшчае ў сабе найвысокія адцягненыя паняткі найстаражытных рэлігій і выпрацаваную, скончаную форму грэка-рымскага паганства.

Філалагічны паход супраць багоў літоўскай міфалогіі, створаных Нарбутам, Крашэўскім, [[Мацей Стрыйкоўскі|Стрыйкоўскім]], Ласіцкім, меў разбуральныя наступствы. Мікуцкі, Акелевіч, Мяржынскі, [[Ян Карловіч|Карловіч]] давялі, што як Ласіцкі, гэтак і Нарбут не ведалі [[Літоўская мова|літоўскай мовы]], а апошні, звыш таго, захапляўся, паэтызаваў. Яшчэ Кіркор, аднак, выкладаў літоўскую міфалогію па старым шаблоне, асабліва калі дакранаецца загадкавых бронзавых і каменных стодаў, што захоўваюцца ў [[Віленскі музей старажытнасцей|Віленскім музеі старажытнасцяў]]). Шмат фантастычнага і ў кнізе І. Фекенштэдта «D. Mythen, Sagen u. Legenden der Zamaiten» (1883), як гэта ясна паказаў Карлавіч у артыкуле «La Mythologie lithuanienne et Mr. Veckenstedt» («Mélusine»).

У працах Г. Узенера («Götternamen», Бон, 1894) і Сольмсена («Litauische und lettische Götternamen») фігуруюць такія багі і багіні як Bezleja, багіня вечаровай цемры (чытай — bežleja, цямнее), ці Apidome — бог змены жылля (чытай — apideme, па-жмудску месца паміж хатамі ці агароджа, абгароджанае месца для жывёлы).

Кароткія весткі старых пісьменнікаў — [[Публій Карнелій Тацыт|Тацыта]], Вульфстана і іншых — да канца XIII стагоддзя адрозніваюцца большай праўдападобнасцю, чым выпрацаваныя сістэмы пратэстантаў і контррэфарматараў-езуітаў у XVI і XVII стагоддзях. Вельмі верагодна, што на [[Літва|Літве]] ў латышоў і ў [[Прусія|Прусіі]] кожная вобласць мела свайго асобнага бога, які толькі ў ёй лічыўся самым найвысокім, але ў дачыненні да цэлага народа параўнальна з плямённымі багамі з'яўляўся падначаленым бажаством. Па сведчанні [[Геранім Пражскі|Гераніма Пражскага]], які прапаведваў у [[Літва|Літве]] напачатку XV стагоддзя, прадметы абажання ў розных месцах былі розныя. У адной мясцовасці пачыталі змеяў, у іншай — агонь, у трэцяй — сонца ці жалезны молат рэдкай велічыні. На пытанне, звернутае да жрацоў, у чым сэнс шанавання молата, яны адказалі, што аднойчы цягам некалькіх месяцаў не было бачна сонца, якое нейкі магутны цар захапіў і трымаў пад замком ва ўмацаванай вежы. Тады знакі Задыяка велізарным молатам пабілі вежу і, вызваліўшы сонца, вярнулі яго людзям. Прылада, з дапамогай якой людзі зноў атрымалі святло, стала прадметам шанавання.

Адзін са шляхоў да тлумачэння асноў літоўскай міфалогіі паказаны яшчэ ў 1841 годзе Прэйсам («Журнал министерства народного просвещения», ч. 26): не захапляючыся старонным паглядам, трэба выказаць сістэму літоўскай рэлігіі на падставе крытыкі гісторыка-побытавых сведчанняў. Гэты метад пакладзены ў аснову даследавання прафесара Л. Мяржынскага «Mythologiae Lithuanicae Monumenta». У 1 выпуску (1892) сабраны ўсе сведчанні пра літоўскае богашанаванне ад [[Публій Карнелій Тацыт|Тацыта]] да хронікі Альбрэхта фон Бардэвіка (1298—1301). У 2-м выпуску (1896) разгледжаны сведчанні пісьменнікаў XIV і XV стагоддзяў, асабліва Пятра Дуісбурга, запіскі крыжакоў і інш. З вывучэння Мяржынскім лацінскіх сведчанняў высвятляецца, між іншым, што словы idola, simulacra, templa ужываюцца зусім не ў сэнсе драўляных, каменных, бронзавых ці жалезных выяў багоў і іх святыняў, а толькі ў пераносным значэнні шанавання сіл прыроды, нябесных свяціл і духаў продкаў. Месцам шанавання служыла прырода: лес, іржышча, сенажаць ці ж хата, хатні агмень, часткі хаты і сядзібы, у якіх адбываліся і адбываюцца па цяперашні час аграрныя абрады сельскагаспадарчага характару пры першым выгане жывёлы, сканчэнні жніва, малацьбе, апрацоўцы ільну і да т. п. Што на Літве яшчэ ў XVII стагоддзі людзі нібы мелі прамыя дачыненні да д'ябла, лёталі, як раганы-лятавіцы, на гару Шатрыю (зборня кожных дэманаў на [[Жамойць|Жмудзі]] ў [[Купалле|Іванаву ноч]]) — бачна з судовых актаў [[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга края]], абвешчаных Віленскай археаграфічнай камісіяй («Складанка», тым III, «Акты», т. 6 і 10).

== Літоўскае богашанаванне ==
[[Файл:Rzut oka na źrzódła archeologii krajowéj (1842). Tab. IV. Images of deities, plowed up in Samogitia.jpg|thumb|Выява боства, выараная на Жмудзі]]
Можна вылучыць наступныя галоўныя рысы літоўскага богашанавання:
* Літоўцы пачыталі, як славяне і індусы, Пяркуна, прытым характарыстычнай міфічнай формулай з'яўляецца выраз: Пяркун ганяе ці забівае вельнаса ці велінува (чорта). Вельнас — блізкі сваяк велей, душ памерлых продкаў. Сцэна пераследу гэтага чорта, які з'яўляецца ў выяве чорнага ката, сабакі, казла, чалавека з кажухом навыварат і застрэліваемага з дапамогай цудоўнай кулі (срэбнага гузіка), адбываецца неадменна паблізу дуба ці іншага якога дуплаватага дрэва. Пяркунапачытанне цесна злучана з шанаваннем старадаўніх дубоў — у родзе «Баубліса», услаўленага паэтам Дыянізам Пашкевічам, — у якіх прыносіліся ахвяры фарбаванымі ніткамі, яйкамі, сырам і іншымі прадуктамі. Пад уплывам хрысціянскіх легендаў Пяркун прымае апасля ролю каральнага і які мілуе бога (гл. «Zur lit. Dialektkunde», стар. 7).&lt;br /&gt;
* Значная частка старажытнай літоўскай песеннай літаратуры складаецца з так званых раудас — жалобных ці развітальных песень у родзе велікарускіх галашэнняў ці карсіканскіх voceri. У гэтых галашэннях згадваецца слова Vele як назва душы памерлага справядлівага чалавека. Да бацькоў памерлага, над якім прычытваюць, звяртаюцца з просьбай адчыніць яму браму і дзверы велей, узяць за белы ручанькі і правесці на лаву велей. Малады нябожчык завецца зяцем велей, маладая нябожчыца — нявестай велей, памерлы нябожчык — госцем велей (Veliu svetelis). У адным галашэнні плакальніца просіць раней памерлых сваякоў памкнуцца на магільным узгорку, каб, сустрэўшы новапрыбылага, пасадзіць яго на лаву велей. Белы хлеб даюць нябожчыку ў труну для маткі велей ці ва ўзнагароду веленішам, маленькім велям, якія адчыняюць браму. Нябачныя апекуны — продкі з магільнага свету — робяцца апекунамі хатняга агменю і агню; адсюль узнікае моцна развітае ў літоўцаў агняхвальства.&lt;br /&gt;
* Ушанаванне зямлі, якой ахвяравалі чорнае парася, выказвалася ў куксе жэміны, так званым жэмінеляўць, напачатку земляробскага года, падчас вывазу гною і пры пачатку арання. Культ маці зямлі пераабразаваўся з развіццём хлебаробства ў культ поля. Свята сканчэння жніва ржы (пабейктуве) быў злучаны з шанаваннем жніўнага ці расліннага дэмана ў выглядзе апошняга астатняга снапа.
* Культ дамавікоў і агню, што завецца szventa Gabija, ażpelenie (гл. Залціс).&lt;br /&gt;
* Душы памерлых людзей з'яўляюцца ў млечным шляху (па-літ. — шляхі птушак, paukszcziu kelias), падобна на тое, як у латышоў паўночнае ззянне — бітва загінулых ваяроў-продкаў. Сонца мае мянушку маці: Сонцавымі дочкамі завуцца зоркі.&lt;br /&gt;
* Шанаванне лесу і дрэў у святых гаях, у якіх насыпаліся магільныя ўзгоркі над рэшткамі спаленых костак продкаў, злучана з культам багіні Медэйны і зайчынага бога рускага летапісу.
* Культ дэйв ці лайм злучаны з так званымі камянямі багінь (феяў, парк, парадзіх), якія лічыліся багінямі ўрадлівасці і хатняга шчасця, апякункамі жыта і жывёлы.
* Па водгуках сярэднявечных прапаведнікаў і місіянераў, у літоўцаў строга выконваўся звычай памінальных абедаў у гонар памерлых продкаў у восеньскі час, у кастрычніку месяцы, прысвечаным памяці нябожчыкаў. Літоўскія багі — гэта багі народа, што глыбока шануе душы сваіх продкаў, які жыве на нізкай ступені земляробскай культуры, у пушчах, каля шырока якія разліваюцца рэк, і адрознага памяркоўнасцю да чужых веравызнанняў. Жрацы заклікаліся для тлумачэння сноў, для варажбы, але галоўныя святадзействы здзяйсняў, напэўна, домовладыка, а ў справах дзяржаўных — народ і князі.&lt;br /&gt;

== Гл. таксама ==
* Спіс літоўскіх багоў
* Жніч
* [[Рамува]]

== Літаратура ==
* Вольтер Э. А. Литовская мифология // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.&lt;br /&gt;
* Балто-славянские исследования (1972–2014) // Институт славяноведения РАН&lt;br /&gt;
* Цветок папоротника: Литовские мифологические сказания = Laumių dovanos: Lietuvių mitologinės sakmės, 1979 / Сост. и авт. предисл. Н. Велюс, перевод с литов. Е. А. Соловьёвой; Ил. Р. Велювене. — Вильнюс: Вага, 1989. — 374 с. — 15 000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-415-00419-X&lt;/nowiki&gt;.&lt;br /&gt;
* Studia Mythologica Slavica // Словенская академия наук и искусств&lt;br /&gt;
[[Катэгорыя:Матэрыялы ЭСБЕ]]

== Зноскі ==
* Лазарева Е. О. Основные хтонические мифологические персонажи в балтийской и русской традициях. Дипломная работа СПбГУ, 2009&lt;br /&gt;
[[Катэгорыя:Літоўская міфалогія| ]]</text>
      <sha1>m37p2el94d8mkbkcvj8zwjg0bgs1v23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Даўгалескі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>565052</id>
    <revision>
      <id>5131283</id>
      <parentid>4987415</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T02:20:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8659" sha1="iasxthkc6apqfvsdggupa9vnyg22mcp" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
| Беларуская назва = Даўгалескі сельсавет
| Арыгінальная назва = 
| Герб = 
| Сцяг = 
| Краіна = [[Беларусь]]
| Статус = 
| Гімн = 
| Уваходзіць у = [[Гомельскі раён]]
| Уключае = 10 населеных пунктаў
| Сталіца = [[Даўгалессе (Гомельскі раён)|Даўгалессе]]
| Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]]
| Скасаванне = 
| Раздзел = 
| Назва раздзела = 
| Глава2 = 
| Назва главы2 = 
| ВУП = 
| Год ВУП = 
| Месца па ВУП = 
| ВУП на душу насельніцтва = 
| Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
| Мова = 
| Мовы = 
| Насельніцтва = 
| Год перапісу = 
| Месца па насельніцтве = 
| Шчыльнасць = 
| Месца па шчыльнасці = 
| Нацыянальны склад = 
| Канфесійны склад = 
| Плошча = 
| Месца па плошчы = 
| Максімальная вышыня = 
| Сярэдняя вышыня = 
| Мінімальная вышыня = 
| Шырата = 
| Даўгата = 
| Карта = 
| Часавыпояс = 
| Абрэвіятура = 
| ISO = 
| FIPS = 
| Код аўтамабільных нумароў = 3
| Сайт = http://gomelisp.gov.by/village-councils/1073-dolgolesskii-selskii-ispolnitelnyi-komitet/
| Заўвагі = 
}}
'''Даўгале́скі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Гомельскі раён|Гомельскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Даўгалессе (Гомельскі раён)|Даўгалессе]].

Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года '''Карналінскі сельсавет''' у складзе [[Дзятлавіцкі раён|Дзятлавіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Карналін]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Гомельскім раёне БССР. З 10 лютага 1931 года ў межах гарадской рысы горада [[Гомель|Гомеля]]. З 27 ліпеня 1937 года ў складзе Гомельскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Васілеўка (Гомельскі раён)|Васілеўка]]. 16 ліпеня 1954 года Карналінскі сельсавет перайменаваны ў '''Васілеўскі сельсавет'''&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. 16 мая 1957 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Міхалькоўскі сельсавет|Міхалькоўскага сельсавета]] (7 населеных пунктаў: вёскі [[Міхалькі]], [[Стукачоўка]], пасёлкі [[Гаражонае]], [[Межы]], [[Піянер (Даўгалескі сельсавет)|Піянер]], [[Сталіна (Гомельскі раён)|Сталіна]] і [[Ясакар (Гомельскі раён)|Ясакар]]), цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Даўгалессе&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 мая 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.&lt;/ref&gt;. 3 верасня 1965 года Васілеўскі сельсавет перайменаваны ў Даўгалескі&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 3 верасня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 1 (1121).&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Даўгалескага сельсавета 9 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|79}}&lt;/ref&gt;. 27 красавіка 1989 года ў склад сельсавета з [[Заспенскі сельсавет|Заспенскага сельсавета]] [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёна]] перададзены пасёлак [[Нагорнае (Гомельскі раён)|Нагорнае]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 27 красавіка 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 22 (1972).&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1497 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 95,3 % — [[беларусы]], 3,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 снежня 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1206 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Даўгалескі сельсавет}}
{{Гомельскі раён}}

[[Катэгорыя:Даўгалескі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дзятлавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]]</text>
      <sha1>iasxthkc6apqfvsdggupa9vnyg22mcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Квота беларускай музыкі ў радыёэфіры</title>
    <ns>0</ns>
    <id>566835</id>
    <revision>
      <id>5130991</id>
      <parentid>4745484</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:25:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя з’яўлення і дзеяння */</comment>
      <origin>5130991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12454" sha1="69uvi5a7v7f52rfsl307hgd1c8ws5fv" xml:space="preserve">'''Квота ў памеры мінімум 75 % [[Музыка Беларусі|беларускай музыкі]] ў радыёэфіры [[Беларусь|Беларусі]]''' была ўсталявана Палажэннем [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства інфармацыі Беларусі]] ў [[2005 год у гісторыі музыкі|2005]] годзе і выклікала бурлівую рэакцыю як сярод [[Радыёстанцыя|радыёстанцый]] і {{Не перакладзена 5|Спіс музычных калектываў Беларусі|беларускіх выканаўцаў|en|List of Belarusian musical groups}}, так і з боку слухачоў. У [[2009]] годзе патрабаванне было зменена і стала датычыцца толькі эфіра ў {{Не перакладзена 5|Прайм-тайм|прайм-тайм|ru|прайм-тайм}}. На думку беларускіх музычных экспертаў, квота не адбіваецца пазытыўным чынам на якасці беларускага музычнага прадукту, не дазваляе зрабіць радыёстанцыю, якая спецыялізавалася б на [[джаз]]авай ці [[блюз]]авай музыцы.&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.radyjo.net/4/91/Artykul/317748|title = Экспэрты: норму 75% на радыё трэба перагледзець|date = 2017-07-24|publisher = [[Беларуская служба Польскага радыё|Польскае Радыё]]|access-date = 2018-07-17}}&lt;/ref&gt;

== Гісторыя з’яўлення і дзеяння ==
Квота ўсталявана [[1 студзеня]] [[2005]] года дзяржаўнымі органамі ўлады з мэтай падтрымкі беларускіх выканаўцаў на фоне засілля ў радыёэфіры {{Не перакладзена 5|Руская музыка|музыкі ўсходніх|ru|Русская музыка}} і {{Не перакладзена 5|Англаамерыканская музыка|заходніх|ru|Англоамериканская музыка}} суседзяў Беларусі. Пры прыняцці рашэння беларускія чыноўнікі спасылаліся на вопыт некаторых краін, якія даўно практыкуюць падобныя меры стымулявання нацыянальнага [[мастацтва]] (напрыклад, [[Францыя]]).

Летам 2009 года пачала з’яўляцца інфармацыя (у тым ліку агенцтва «[[Інтэрфакс]]»), што квота беларускай музыкі ў эфіры радыёстанцый будзе зніжана да 50%, але ўпраўленне электронных СМІ Міністэрства інфармацыі абвергла гэта.&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://euroradio.fm/mininfarmacyi-75-belaruskay-muzyki-zastanucca-u-efiry|title = Мінінфармацыі: 75% беларускай музыкі застануцца ў эфіры|date = 2009-08-26|publisher = euroradio.fm|access-date = 2018-07-17}}&lt;/ref&gt; [[15 верасня]] 2009 года Міністэрствам інфармацыі па выніках паседжання прынята абмежаванне, згодна з якім квота дзейнічае толькі 9 гадзін эфіру за суткі.

Як сведчылі музычныя рэдактары радыёстанцый ніхто не правярае кожны дзень, ці адгучалі беларускія выканаўцы на FM-дыяпазоне гарантаваныя законам 410 хвілін за суткі. Кантроль адбываецца на падставе запыту Мінінфармацыі на радыёстанцыю, якая робіць справаздачу наконт вызначанага дня. Аднак кожная радыёстанцыя сама прызначае гадзіны, у якіх будзе панаваць беларуская музыка. На думку Алены Трашчынскай, кіраўніцы «[[Радыус-FM]]», галоўная праблема з квотай — нізкая прадуктыўнасць айчынных выканаўцаў, з-за чаго адчуваецца недахоп музычнага матэрыялу.&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://euroradio.fm/75-belaruskay-muzyki-u-efiry-abmezhavali|title = 75% беларускай музыкі ў эфіры абмежавалі|date = 2009-11-19|publisher = euroradio.fm|access-date = 2018-07-17}}&lt;/ref&gt;

У некаторых жа радыёстанцый з выкананнем патрабавання Міністэрства інфармацыі аб 75 % прысутнасці ў эфіры беларускіх выканаўцаў праблем не было. Напрыклад, [[Алег Хаменка]], які вёў аўтарскую праграму пра беларускую музыку на «[[Аўтарадыё]]», лічыць, што гэта была адзіная з радыёстанцый, якая давала больш як 75 % музыкі беларускіх аўтараў, і ў гэтым сэнсе «Аўтарадыё» паказальнае ў параўнанні з астатнімі станцыямі.&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/2274191.html|title = Хаменка: «Аўтарадыё» — адзіная станцыя, якая давала 75% беларускай музыкі|date = 2011-01-12|language=be |publisher = [[Радыё Свабодная Еўропа|Радыё Свабода]]|access-date = 2018-07-17}}&lt;/ref&gt;

[[17 студзеня]] [[2017]] года ў лісце (№ 01-15/М-2) актывісту з [[Ліда|Ліды]] Валерыю Мінецу ў адказ на яго патрабаванне да мясцовай радыёстанцыі «[[Тваё радыё]]» ставіць у эфір і беларускую музыку Міністэрства інфармацыі паведаміла, што дзеючае заканадаўства не ўтрымлівае нормаў пра абавязковую квоту беларускай музыкі ў радыэфіры.

== Крытыка ==
У [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрстве культуры]] лічаць, што квота ў 75 % дапамагліа «раскруціць» беларускіх музыкантаў. Чыноўнікі гавораць, што на канцэрт Дня Беларусі на «[[Славянскі Базар у Віцебску|Славянскім базары]]» да ўвядзення квоты 75 % беларускай музыкі прадаваліся толькі 20 % квіткоў, пасля — 75 %.&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://generation.by/news2307.html|title = 75% беларускай музыкі: «кумірамі моладзі мусяць быць беларусы»|publisher = generation.by|access-date = 2018-07-17}}&lt;/ref&gt;
{{Цытата|аўтар=першы намеснік міністра культуры [[Уладзімір Ралатка]]|У вялікай культурніцкай палітыцы важна, каб кумірамі моладзі станавіліся беларусы. На канцэрты расіскіх выканаўцаў заўсёды раскупаюцца квіткі. Гэта заслужана, але адбываецца ў тым ліку і за кошт таго, што выканаўцам прадстаўлены эфір. Беларускія артысты таксама высокапрафэсійныя і вартыя павагі і любві публікі. Мера па прысутнасці 75 % беларускай музыкі ў эфіры дазволіла зрабіць больш папулярнымі сваіх артыстаў.}}

Да меркавання чыноўнікаў скептычна адносяцца беларускія музыканты:
{{Цытата|аўтар=[[Лявон Вольскі]]|Ня ведаю, як у асноўных беларускіх артыстаў, а ў нас пакуль што стабільнасць. У сэнсе, за выняткам трох гадоў, калі нельга было граць вялікія канцэрты, народ як збіраўся на нашыя канцэрты шчыльнымі радамі, так і збіраецца. Гэта вельмі прыемна, але наўрад ці залежыць ад 75 %, бо па радыё болей круцяць іншых выканаўцаў. Твар Беларусі, напрыклад. А калі сур’ёзна, давайце лепей карыстацца статыстыкай продажаў дыскаў. І што яна паказвае? Якім накладам разышліся альбомы (калі яны ўвогуле ёсць) раскручваймых выканаўцаў?}}

Некаторыя з назіральнікаў адзначаюць, што прыкладам для беларускіх медыя-рэгулятараў мог бы паслужыць досвед [[Украіна|Украіны]]. Ад лістападу [[2016]] года на мясцовым рынку радыё дзейнічаюць свае квоты — у залежнасці ад фармату, на нацыянальнай мове павінна выконвацца 25—35 % песень, якія гучаць у эфіры.&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://novychas.by/kultura/ci-zahuczyc-belaruskaja-muzyka-na-radyjo-u-lidze|title = Ці загучыць беларуская музыка на радыё ў Лідзе?|date = 2017-02-13|publisher = [[Новы Час (газета)|Новы Час online]]|access-date = 2018-07-17}}&lt;/ref&gt;

== Адлюстраванне ў культуры ==
Паводле з’яўлення квоты беларускім жартоўным [[поп-музыка|поп]]-гуртом «Дранікі» ў верасні 2009 года выпушчаны альбом «75% беларускай музыкі», які быў ацэнены музычным гідам «[[Experty.by]]» ў 4 балы з 10. Паводле меркавання музычнага крытыка [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Змітра Падбярэзскага]], гэта прадукт для ўнутранага спажывання і будзе пэўны час папулярны ў вельмі абмежаваных колах. Музычны журналіст [[Сяргей Будкін]] лічыць, што гэты дыск можна палічыць нашым адказам [[Расія|расійскай]] нізкаякаснай музыцы.&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.experty.by/content/draniki-75-belaruskai-muzyk|title = Драники &quot;75% беларускай музыкі&quot;|date = 2009-11-09|publisher = [[experty.by]]|language = ru|access-date = 2018-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://prastora.by/muzyka/draniki-75-bielaruskaj-muzyki|title = Дранікі. 75 % беларускай музыкі|publisher = prastora.by|access-date = 2018-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://show-biz.by/draniki/uploaded_audio/albums/75-i-2009|title = «75% Беларускай музыкi» (2009)|publisher = show-biz.by|language = ru|access-date = 2018-07-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://ay.by/lot/draniki-75-belaruskaj-muzyki-5015347828.html|title = ДРАНИКИ - 75% беларускай музыкi|publisher = ay.by|language = ru|access-date = 2018-07-17}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{reflist}}

[[Катэгорыя:2005 год у музыцы]]
[[Катэгорыя:Музыка Беларусі]]
[[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Беларусі]]</text>
      <sha1>69uvi5a7v7f52rfsl307hgd1c8ws5fv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алег Уладзіміравіч Молчан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>567564</id>
    <revision>
      <id>5130992</id>
      <parentid>5080854</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:29:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <comment>/* Творчая дзейнасць */</comment>
      <origin>5130992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36984" sha1="dpizdcddy6sutr8k1ptyyvo8a4y46en" xml:space="preserve">{{Вікіфікацыя}}
{{Музыкант
| Імя                = Алег Молчан
| Выява              = 
| Поўнае імя         = Алег Уладзіміравіч Молчан
| Гады               =
| Нацыянальнасць     = 
| Краіна             = [[СССР]] → [[Беларусь]]
| Прафесіі           = 
| Інструменты        = раяль, электра піяніна, сінтэзатар і інш. клавішныя
| Жанры              = джаз, эстрада, поп, фолк-поп, інструментальная, акадэмічная, харавая музыка
}}
'''Алег Уладзіміравіч Молчан''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі кампазітар, піяніст, прадзюсар, грамадскі дзеяч.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 11 красавіка 1965 года ў [[Мінск]]у ў сям’і прафесійнага музыкі.

У 1983 годзе скончыў [[Рэспубліканская гімназія-каледж пры Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі|сярэднюю спецыяльную музычную школу пры Беларускай дзяржаўнай кансерваторыі]] (ССМШ) па класе харавога дырыжыравання. У школе спяваў у хоры хлопчыкаў пад кіраўніцтвам Ігара Жураўленкі, у складе якога выступаў на розных прэстыжных пляцоўках: [[Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь|Вялікі тэатр оперы і балета Беларусі]], Домскі сабор, [[Эрмітаж]], харавыя фестывалі ў [[Тарту]]&lt;ref name=&quot;cult&quot;&gt;[https://naviny.by/rubrics/culture/2015/04/10/ic_articles_117_188651 Минск молодости нашей. Олег Молчан и Ирина Видова — один город на двоих]&lt;/ref&gt;. У восем гадоў дэбютаваў як кампазітар — напісаў і сыграў невялікую п’еску. Кумірамі школьніка былі кампазітары [[Яўген Глебаў]], [[Райманд Паўлс]], [[Куінсі Джонс]], піяніст [[Оскар Пітэрсан]], група [[Queen]].

Пасля заканчэння ССМШ супрацоўнічаў з рознымі музычнымі калектывамі і граў сольныя праграмы. У 1983 годзе працаваў у рэстаране «Юбілейны» ў Мінску спачатку ў канцэртнай праграме ў якасці піяніста, потым — у ансамблі&lt;ref name=&quot;cult&quot;/&gt;. У 1985—1987 гадах праходзіў тэрміновую ваенную службу ў ансамблі песні і танца Белпалка (цяпер — [[Узорна-паказальны аркестр унутраных войскаў МУС Беларусі]]). У складзе гэтага калектыву ўдзельнічаў у канцэртах у [[Зона адчужэння Чарнобыльскай АЭС|30-кіламетровай зоне Чарнобыльскай АЭС]]. У войску напісаны харавы цыкл на вершы Янкі Купалы «Я нясу вам дар» (выканаўца — [[Акадэмічны хор Белтэлерадыёкампаніі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://philharmonic.by/ru/concert/akademicheskiy-hor-nacionalnoy-gosudarstvennoy-teleradiokompanii-respubliki-belarus |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archive-date=18 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718144832/https://philharmonic.by/ru/concert/akademicheskiy-hor-nacionalnoy-gosudarstvennoy-teleradiokompanii-respubliki-belarus |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, дырыжор А. Саўрыцкі; Дзяржаўная акадэмічная капэла імя Р. Шырмы п/к Л. Яфімавай; Мінскі камерны хор п/к Н. Міхайлавай).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/%D0%90.%D0%9C%D0%BE%D1%83%D1%87%D0%B0%D0%BD-%D0%94%D0%B7%D0%B2%D0%B5-%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%96.pdf |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140719232133/http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/%D0%90.%D0%9C%D0%BE%D1%83%D1%87%D0%B0%D0%BD-%D0%94%D0%B7%D0%B2%D0%B5-%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%96.pdf |archivedate=19 ліпеня 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/O_Molchan_U_zyalyonym_sadochku.pdf |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180718144849/http://www.choirbgam.by/wp-content/uploads/2011/01/O_Molchan_U_zyalyonym_sadochku.pdf |archivedate=18 ліпеня 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Пасля дэмабілізацыі працаваў у Белдзяржфілармоніі кіраўніком вакальна-інструментальнага ансамбля «Асарці», паралельна займаўся аранжыроўкамі твораў і кампазітарскай дзейнасцю. У гэты перыяд у выдавецтве «Мастацтва» выйшлі яго першыя нотныя творы — «Рэгтайм», «Накцюрн» і «Чыпаліна».

З 1987 года актыўна супрацоўнічаў як аўтар і аранжыроўшчык з вядучымі калектывамі і артыстамі. У прыватнасці, для аркестра пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Фінберг|Міхаіла Фінберга]] сумесна з паэтэсай Валянцінай Аколавай стварыў песенны цыкл «На рацэ Прыманцы».

З 1989 года па запрашэнні [[народны артыст СССР|народнага артыста СССР]] [[Уладзімір Мулявін|Уладзіміра Мулявіна]] працаваў ў ансамблі «[[Песняры]]» ў якасці піяніста, аранжыроўшчыка і кампазітара, а ў 1997 годзе прызначаны на пасаду музычнага кіраўніка калектыву (раней такой пасады ў штаце ансамбля не існавала)&lt;ref name=&quot;cult&quot;/&gt;.

У 1991 годзе паступіў у [[Беларуская дзяржаўная кансерваторыя|Беларускую дзяржаўную кансерваторыю]] на спецыяльнасць «Кампазіцыя» ў клас прафесара [[Андрэй Мдзівані|Андрэя Мдзівані]]. 

Памёр 26 кастрычніка 2019 года ў Жэневе&lt;ref&gt;https://naviny.by/article/20191026/1572120953-oleg-molchan-muzykant-i-chelovek&lt;/ref&gt;. Пахаваны ў Мінску на [[Усходнія могілкі|Усходніх могілках]].

== Творчая дзейнасць ==
Дэбютам Алега Молчана ў «Песнярах» стала праграма «Ave sole, альбо Слова Скарыны»&lt;ref&gt;https://youtube.com/watch?v=oRB86t0cusE&lt;/ref&gt;, напісаная ў суаўтарстве з паэтам-песеннікам Аляксандрам Лягчылавым. Менавіта яе знакаміты ансамбль не проста ўзяў у рэпертуар, а выканаў на канцэрце да свайго 20-гадовага юбілею. Гэтая праграма была адзначана і на рэспубліканскім конкурсе кампазітараў да 500-годдзя Францыска Скарыны: Алег Молчан быў уганараваны званнем лаўрэата ў намінацыі «Буйная форма».

Алег Молчан унёс вялікі ўклад у стварэнне рэпертуару&lt;ref&gt;http://rusradio.by/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=340 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180718144825/http://rusradio.by/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=340 |date=18 ліпеня 2018 }}&lt;/ref&gt; ВІА «Песняры» — гэта і яго аўтарскія&lt;ref&gt;https://naviny.by/rubrics/culture/2010/01/29/ic_media_video_117_3854 &lt;/ref&gt; песні, і аранжыроўкі твораў Уладзіміра Мулявіна. Адзін з самых значных творчых праектаў «песняроўскага» перыяду Алега Молчана — праграма «Вянок».

Працуючы над гэтай праграмай, Алегу Молчану давялося рабіць выбар: навучанне ў кансерваторыі або «Песняры». Як прызнаўся сам кампазітар, тады не было нават часу пахадайнічаць пра акадэмічны адпачынак, і з кансерваторыяй прыйшлося развітацца.

У 1994 годзе «Песняры» шырока адзначылі 25-годдзе калектыву. Да юбілейнай праграмы «Голас душы» Алег Молчан рабіў аранжыроўкі, таксама прагучалі і яго аўтарскія творы: «Обманите меня»&lt;ref&gt;https://youtube.com/watch?v=jIa---pPzwU  &lt;/ref&gt;., «Кума»&lt;ref&gt;https://youtube.com/watch?v=CBqIg8gg5Qw  &lt;/ref&gt;, «Хрыстос уваскрос», «Малітва», новая версія&lt;ref&gt;https://youtube.com/watch?v=rwiDWd1StHs  &lt;/ref&gt; «Купалінкі» a cappella.

У 1996 годзе Алег Молчан сумесна з Уладзімірам Мулявіным працуе над стварэннем праграмы «Казацкая вольнасць», у якую ўвайшлі яго песенныя кампазіцыі на вершы Уладзіміра Някляева («Гуляй, казак»&lt;ref&gt;https://youtube.com/watch?v=pdrvzL4ACnM&lt;/ref&gt;, «Ой, вы други»&lt;ref&gt;https://youtube.com/watch?v=sGKDC9XvcRM&lt;/ref&gt; і апрацоўкі народных песень («Распрягайте, хлопцы, коней»).

Алег Молчан прымаў удзел у запісе юбілейнага дыску «Песняроў» (1994)&lt;ref&gt;http://vma-pesnyary.com/discograph/cd.php&lt;/ref&gt; на студыі Polygram (Галандыя) у якасці піяніста, кампазітара і аранжыроўшчыка.

Многія песні, напісаныя Алегам Молчанам у «Песнярах», ужо належаць да сучаснай песеннай класікі. Маладыя артысты ўключаюць іх у свой рэпертуар і перамагаюць з імі на прэстыжных музычных конкурсах. Вяршыняй творчасці Алега Молчана ў «Песнярах» лічыцца песня на вершы Янкі Купалы «Малітва»&lt;ref&gt;https://youtube.com/watch?v=s_MFnZXICTQ&lt;/ref&gt;, якую ўзяў у свой рэпертуар Уладзімір Мулявін. Фактычна з першага выканання публіка ўспрыняла яе як духоўны гімн Беларусі.

Пасля смерці першага выканаўцы кампазітар стварыў некалькі версій «Малітвы». Твор неаднаразова гучаў у канцэртах да Дня незалежнасці Рэспублікі Беларусь (выканаўцы: Аляксандр Ціхановіч, Ядзвіга Паплаўская, Ірына Відава, вакальны гурт «Чысты голас», Алёна Ланская); падчас урачыстай цырымоніі «Малітва за Беларусь»&lt;ref&gt;https://youtube.com/watch?v=6tV_Efvw4nk&lt;/ref&gt; з удзелам прэзідэнта і кіраўнікоў усіх канфесій у Храме-помніку Усіх Святых; на аўтарскіх канцэртах Алега Молчана ў Палацы Рэспублікі і на Нацыянальным фестывалі&lt;ref&gt;https://youtube.com/watch?v=sZ3VmdtPHGM&lt;/ref&gt; беларускай песні і паэзіі ў Маладзечне. Алег Молчан напісаў харавую партытуру «Малітвы» для архіерэйскага хору Мінскага Свята-Духава кафедральнага сабора&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=4k2UpguabU0&lt;/ref&gt; (рэгент Віталь Сабалеўскі), прэм’ернае выкананне якой адбылося на ХХVII Маскоўскім Велікодным фестывалі ў 2018 годзе.

У 2000 годзе Алег Молчан звольніўся з «Песняроў» і стварыў студыю гуказапісу пры Беларускім саюзе кампазітараў.

Вядомая прымаўка «Таленавіты чалавек таленавіты ва ўсім» ў поўнай меры адносіцца да Алега Молчана. У 2001 годзе ён быў запрошаны ў Дзяржаўны камітэт па справах моладзі на пасаду начальніка ўпраўлення па працы з творчай моладдзю ў РУП «Ювентус». Тут ён бліскуча спраўляўся з пастаўленымі задачамі і на высокім узроўні праводзіў шматлікія творчыя мерапрыемствы, у тым ліку фэстываль «За Саюз» у якасці мастацкага кіраўніка.

З 1994 года Алег Молчан цесна супрацоўнічаў у якасці кампазітара і музычнага прадзюсара са спявачкай Ірынай Відавай&lt;ref&gt;http://www.irinavidova.com/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180718174353/http://www.irinavidova.com/ |date=18 ліпеня 2018 }}&lt;/ref&gt;. Гэты тандэм раскрыў яшчэ адну яркую грань таленту кампазітара: яго «модныя» песні сталі сапраўднымі хітамі і знаходзяцца ў гарачай ратацыі вядучых радыёстанцый. У 2006 годзе Ірына Відава з песняй «Думала» стала лаўрэатам радыёпрэміі «Залатое вуха»&lt;ref&gt;https://news.tut.by/culture/65849.html{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;, а ў 2011 годзе з песняй «У апошні раз» атрымала прыз глядацкіх сімпатый Нацыянальнай музычнай прэміі ў галіне эстрады&lt;ref&gt;https://www.sb.by/articles/natsionalnoy-muzykalnoy-premii-v-nominatsii-priz-zritelskikh-simpatiy-udostoena-irina-vidova.html &lt;/ref&gt;. Абедзве песні напісаў Алег Молчан на словы Ірыны Відавай.

Брэнд «Песняры», створаны Уладзімірам Мулявіным, настолькі магутны, што па вялікім рахунку нікому з музыкаў гэтага калектыву не ўдалося зрабіць кар’еру па-за межамі ансамбля. Нікому, акрамя Алега Молчана. Яго таленту і бязмежных здольнасцяў хапае для таго, каб ісці наперад, а не ехаць у карэце мінулага, няхай і самай лепшай. Новыя песні Алега Молчана гучаць зусім не «па-песняроўску», але, як і калісьці, становяцца хітамі ў дзень прэм’еры. Так было з кампазіцыямі «Родныя песні»&lt;ref&gt;https://youtube.com/watch?v=d7mG_4JmFC8  &lt;/ref&gt;, «Дзве таполі»&lt;ref&gt;https://youtube.com/watch?v=tE9XraO11fQ  &lt;/ref&gt;, «Песня мая»&lt;ref&gt;https://youtube.com/watch?v=TmVd6T9ji2Q &lt;/ref&gt; на вершы Янкі Купалы, «Карабель маёй краіны»&lt;ref&gt;https://youtube.com/watch?v=iqDkrI5K2e4&lt;/ref&gt; на вершы Алеся Ліпая. «Будуць новыя песні на вершы нашых класікаў і сучаснікаў, — казаў Алег Молчан у адным з інтэрв’ю. — Не бачу сябе ў адрыве ад беларускай песні, беларускай культуры, таму што я сам — беларус»&lt;ref&gt;https://naviny.by/article/20180113/1515844419-oleg-molchan-ne-vizhu-sebya-v-otryve-ot-belorusskoy-pesni  &lt;/ref&gt;.

Алег Молчан складаў музыку для тэатра&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.rustheatre.by/repert/spektakl/47-show.html |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archive-date=18 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718144938/https://www.rustheatre.by/repert/spektakl/47-show.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, паспяхова працуе ў сегменце камерцыйнай музыкі&lt;ref&gt;http://director.by/home/sobytiya-delovoj-zhizni/5617-osobennosti-natsionalnogo-shou-biznesa  &lt;/ref&gt;: піша застаўкі для радыё і тэлебачання&lt;ref&gt;http://www.irinavidova.com/reklamnaia_muzika {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180718144736/http://www.irinavidova.com/reklamnaia_muzika |date=18 ліпеня 2018 }}&lt;/ref&gt; («Рускае радыё», «[[Радыус-FM]]»), у тым ліку замежнага; музычную рэкламу («5 элемент», «Белшына»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://excellent.by/wemake/video/Belchina |title=Архіўная копія |access-date=27 ліпеня 2018 |archive-date=18 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718145016/http://excellent.by/wemake/video/Belchina |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, «Вem Bohnbau»); гімны карпарацый («Белтэлекам»)&lt;ref&gt;https://beltelecom.by/gimn-rup-beltelekom {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180725012743/http://beltelecom.by/gimn-rup-beltelekom |date=25 ліпеня 2018 }}&lt;/ref&gt;).

Алег Молчан — актыўна працуючы кампазітар, і што важна, яго песні запатрабаваныя ў выканаўцаў. Менавіта таму ён адзін з нямногіх беларускіх кампазітараў, у творчым багажы якога чатыры аўтарскія канцэрты з удзелам папулярных артыстаў эстрады: 2008 год — «Родныя песнi»&lt;ref&gt;https://naviny.by/rubrics/culture/2008/05/29/ic_articles_117_157305 &lt;/ref&gt; ў Белдзяржфілармоніі; 2010 год — да 25-годдзя&lt;ref&gt;https://naviny.by/rubrics/culture/2010/10/18/ic_news_117_356867  &lt;/ref&gt; творчай дзейнасці «Алег Молчан збірае сяброў»&lt;ref&gt; https://www.sb.by/articles/est-muzyka-dlya-nog-a-est-dlya-dushi.html  &lt;/ref&gt; ў Палацы Рэспублікі; 2015 год — юбілейны аўтарскі канцэрт «Песня мая» на фестывалі беларускай песні і паэзіі ў Маладзечна&lt;ref&gt;http://www.ctv.by/oleg-molchan-kompozitor-muzykalnyy-prodyuser-ne-mozhet-byt-lyogkoy-sudby-u-tvorcheskogo-cheloveka {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180718174459/http://www.ctv.by/oleg-molchan-kompozitor-muzykalnyy-prodyuser-ne-mozhet-byt-lyogkoy-sudby-u-tvorcheskogo-cheloveka |date=18 ліпеня 2018 }}&lt;/ref&gt;; 2016 год — «Малітва» ў Белдзяржфілармоніі&lt;ref&gt;http://www.belta.by/culture/view/oleg-molchan-prezentuet-programmu-molitva-na-stihi-janki-kupaly-185151-2016/ &lt;/ref&gt;.

== Найбольш папулярныя творы ==

=== Песні ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Назва песні на мове арыгіналу !! Аўтар тэкстаў !! Выканаўцы
|-
| «Малітва» || Янка Купала || ВІА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін; Леанід Барткевіч, Анатоль Кашапараў, Вадзім Касенка, Аляксандр Ціхановіч і Ядвіга Паплаўская, Ірына Відава, вакальны гурт «Чысты голас»; Архірэйскі хор Свята-Духава кафедральнага сабора
|-
| «Милая женщина» || Уладзімір Някляеў || ВІА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін
|-
| «Обманите меня» || Максіміліян Валошын || ВІА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін; Аляксандр Ціхановіч і Ядвіга Паплаўская; Ірына Відава
|-
| «Кума» || Народная || ВІА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін; Якаў Навуменка; Анатоль Кашапараў
|-
| «Христос воскрес» || Дзмітрый Меражкоўскі || ВІА «Песняры», саліст Уладзімір Мулявін
|-
| «Маргарыта» || Аляксандр Лягчылаў || ВІА «Песняры», саліст Валерый Дайнэка; група «Спадчына», саліст Андрэй Усанаў
|-
| «Стася» || Язэп Пушча || ВІА «Песняры», саліст Валерый Дайнэка; [[Беларускі дзяржаўны ансамбль «Песняры»|БДА «Песняры»]]
|-
| «Юность» («Когда мы были юны») || Юрый Рыбчынскі || ВІА «Песняры», саліст Ігар Пеня; Леанід Барткевіч, Вадзім Касенка, Анатоль Кашапараў
|-
| «Чужая» («Светит полная луна») || Аляксандр Лягчылаў || ВІА «Песняры», саліст Ігар Пеня; Мікалай Скорыкаў
|-
| «Гуляй, казак!» || Уладзімір Някляеў || ВІА «Песняры», саліст Ігар Пеня; Якаў Навуменка; гурт «Бацька атаман»
|-
| «Рождественская колыбельная» || Невядомы польскі аўтар XIX стагоддзя || ВІА «Песняры», Дзяржаўны камерны хор Белаурсі
|-
| «Любовь сказала да» || Ірына Відава || Ірына Відава
|-
| «Liebe Love L’amour» || Ірына Відава || Ірына Відава
|-
| «Думала» || Ірына Відава || Ірына Відава
|-
|  «Парус» («Влюбленные глаза») || Ірына Відава || Ірына Відава
|-
| «Максидрайв» || Ірына Відава || Ірына Відава
|-
| «Лунные танцы» || Ірына Відава || Ірына Відава
|-
| «С Рождеством и Новым годом» || Ірына Відава || Ірына Відава
|-
| «Самба листопад» || Ірына Відава || Ірына Відава
|-
| «Тают чувства» || Ірына Відава || Ірына Відава
|-
| «Талисман» || Ірына Відава || Ядвіга Паплаўская і Аляксандр Ціхановіч; Ірына Відава і Алег Молчан
|-
| «Заветная» || Ірына Відава || Мікалай Скорыкаў
|-
| «Август» || Леанід Прончак || Мікалай Скорыкаў
|-
| «Ты мяне любiш» || Максім Танк || БДА «Песняры»
|-
| «Гаснут звезды» || Ірына Відава || група «By City»
|-
| «Шумiць шумненька гаёк» || Янка Купала || група «By City»
|-
| «Песня мая» || Янка Купала || вакальны гурт «Чысты голас»
|-
| «Родныя песнi» || Янка Купала || вакальны гурт «Чистый голос»
|-
| «Красавица влюбится» || Ірына Відава || вакальны гурт «Чысты голас»
|-
| «Карабель маей краіны» || Алесь Ліпай || Ірына Відава
|-
| «Раманс да N» || Янка Купала || Леанід Барткевіч
|-
| «Кружева сирени» || Аляксандр Лягчылаў || Якаў Навуменка
|-
| «Белая церковь» || Аляксандр Лягчылаў || Алег Сямёнаў
|-
| «Все для тебя» || Ірына Відава || Вадзім Касенка
|-
| «Кветка» || Янка Купала || Вадзім Касенка
|-
| «Дзве таполi» || Янка Купала || Ірына Відава, Акім Тышко
|}

=== Аранжыроўкі i aпрацоўкі ===
«Лявоніха» два варыянты (У.Мулявін, апрацоўка А.Молчан, М.Багдановіч)&lt;br /&gt;
Праграма «Вянок» цалкам (У.Мулявін, М.Багдановіч)&lt;br /&gt;
«Паляна» (І.Лучанок, А.Барский)&lt;br /&gt;
«Чырвоная ружа» (У. Мулявін, сл. нар.)&lt;br /&gt;
«Касіў Васiль сена» (нар. песня)&lt;br /&gt;
«Дорогой длинною» (Б.Фамін, К.Падрэўскі)&lt;br /&gt;
Праграма «Голас душы» (муз. У Мулявін і А.Молчан)&lt;br /&gt;
«Каля млына» (У.Мулявін, сл. нар.)&lt;br /&gt;
«Золотая осень» (Я.Глебаў, А.Лягчылаў) і інш., а таксама ўсе ўласныя аўтарскія творы.

«Ой, сад-вiнаград» (нар.песня)&lt;br /&gt;
«Ты ж мяне падманула» (нар. песня)&lt;br /&gt;
«Распрягайце, хлопцы, коней» (нар. песня)&lt;br /&gt;
«Купалінка» вариант a capella (муз. В. Теравский, сл. народныя)&lt;br /&gt;
«Бывайце здаровы» (муз. И. Любана, сл. А. Русака) і інш.

=== Музыка для тэатра ===
Спектакль «Ніначка», пастаноўка Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя М. Горкага

=== Харавая творчасць ===
Цыкл «Я нясу вам дар» (сл. Я.Купалы)

== Дыскаграфія ==
* 1994 г. «Pesnyary 25 years», Wisseloord Studios, The Netherlands (11. «Кума», 14. «Обманите меня»)&lt;br /&gt;
* 1999 г. «Все очень хорошо» Ірына Відава, альбом, «Пан-рэкордз» (1-9)&lt;br /&gt;
* 1999 г. «Красное танго. Песни на стихи А. Легчилова», «Тон — рэкордз» («Найди себя»)&lt;br /&gt;
* 2001 г. «Мешок с хитами 6»: русский хит&quot;, зборнік, «Свет відэа» (18. «Улетай, душа»)&lt;br /&gt;
* 2001 г. «Песняры 2001», «Каўчэг», «Уральскі электронны завод» (17. «Малітва»)&lt;br /&gt;
* 2003 г. «Хит Мейкер 4» зборнік, Biz enterprises, «Маналіт» (12. «Мы не чужие»)&lt;br /&gt;
* 2003 г. «Хит Мейкер» зборнік, (рэліз 29.7.2003), Biz enterprises, «Маналіт» (13. «Поцелуи»)&lt;br /&gt;
* 2003 г. «Молодость моя…» альбом ансамбля «Песняры», «Саюз» (17. «Малітва»)&lt;br /&gt;
* 2004 г. «Любовь+ Хит FM» зборнік, Biz enterprises, «Маналіт» (15. «Любовь сказала да»)&lt;br /&gt;
* 2004 г. «35 и 5» «Беларускія песняры», фірма грамзапісу «Нікіцін» (3. «Рождественская колыбельная», 5. «Стася», 9. «У высокім небе», 12. «Селезень», 14. «Маргарыта»)&lt;br /&gt;
* 2004 г. «Белорусский альбом» Валерый Дайнэка, ТАА «БП» (7. «Маргарыта», 13. «Стася», 15. «Маргарыта-2», 16. «У высокім небе»)&lt;br /&gt;
* 2005 г. «Песня года Беларуси, ч.2», зборнік, «Праспект» (2. «Не нужны слова»)&lt;br /&gt;
* 2005 г. «Минск-Москва» Валерый Дайнэка, ТАА «БП» (12. У высокім небе&quot;) &lt;br /&gt;
* 2005 г. «Когда мы были юны» Игар Пеня, ТАА «БП», (1. «Юность» («Когда мы были юны»), 6. «Чужая», 15. «Гуляй, казак»)&lt;br /&gt;
* 2006 г. «Любовь сказала Да» Ірына Відава, альбом, Vigma (1-12)&lt;br /&gt;
* 2006 г. Зборнік «Мое сердце — твое…» MSH Records, Расія (3. «Не нужны слова», 11. «Любовь сказала Да»)&lt;br /&gt;
* 2006 г. «Лучшее, ч. 2» «Беларускія песняры» «Праспект» («Маргарыта»)&lt;br /&gt;
* 2006 г. «Лучшее, ч.3» «Беларускія песняры» «Праспект» (7. «Рождественская колыбельная»)&lt;br /&gt;
* 2006 г. «Голос души ч.1» Уладзімір Мулявін, Vigma (1. «Христос воскрес», 7. «Кума», 11. «Малітва»)&lt;br /&gt;
* 2009 г. «IV» Ірына Відава, альбом, «Грыол» Vigma&quot; (1-10)&lt;br /&gt;
* 2010 г. «Песняры. Песни Олега Молчана», альбом, Vigma (1-17)&lt;br /&gt;
* 2011 г. «Национальная музыкальная премия» («В последний раз»), Vigma&lt;br /&gt;
* 2013 г. «Любовь сказала Да» Ірына Відава, альбом CD Baby (США)&lt;br /&gt;
* 2013 г. «IV» Ірына Відава, альбом, CD Baby (США)&lt;br /&gt;
* 2013 г. «В последний раз» Ірына Відава, сінгл, CD Baby (США)&lt;br /&gt;
* 2013 г. Liebe Love L’amour, Ірына Відава, сінгл , CD Baby (США)&lt;br /&gt;
* 2014 г. «Падая в небо» Ірына Відава, сінгл, CD Baby (США)

== Грамадская дзейнасць ==
Алег Молчан вёў актыўную грамадскую дзейнасць у галіне абароны аўтарскага права і быў абраны старшынёй аўтарскага савета пры Нацыянальным цэнтры інтэлектульнай уласнасці&lt;ref&gt;https://naviny.by/rubrics/culture/2015/12/27/ic_articles_117_190576&lt;/ref&gt;. У 2018 годзе Алег Молчан быў абраны прэзідэнтам Еўразійскай канфедэрацыі таварыстваў праваўладальнікаў&lt;ref&gt;[http://zviazda.by/be/news/20180707/1530955466-aleg-molchan-uznachaliu-kanfederacyyu-pravauladalnikau-eaes Алег Молчан узначаліў канфедэрацыю праваўладальнікаў ЕАЭС]&lt;/ref&gt;.

== Памяць ==
[[26 кастрычніка]] [[2020]] года, праз год пасля смерці кампазітара, па ініцыятыве ўдавы [[Ірына Станіславаўна Відава|Ірыны Відавай]] на [[дом па Ракаўскай вуліцы, 20 (Мінск)|будынку па Ракаўскай вуліцы, 20]] у [[Мінск]]у, дзе Алег Моўчан нарадзіўся і правёў першыя гады жыцця, была адкрытая мемарыяльная дошка (скульптары [[Вольга Нячай (скульптар)|Вольга Нячай]] і [[Сяргей Аганаў]])&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/culture/view/memorialnuju-dosku-kompozitoru-olegu-molchanu-otkryli-v-minske-412687-2020/ Мемориальную доску композитору Олегу Молчану открыли в Минске]&lt;/ref&gt;

== Цікавыя факты ==
* Алег Молчан не любіў ездзіць на гастролі. Акрамя ўдзелу ў канцэртах, ён пісаў новую музыку, рабіў аранжыроўкі, праводзіў рэпетыцыі з калектывам, таму большую частку сваёй дзейнасці перанёс у студыю.
* Да 25-годдзя незалежнасці краіны кампазітарам Алегам Молчанам па замове Міністэрства культуры была створана песня «Беларусь» &lt;ref&gt;https://youtube.com/watch?v=9ZRcx1qzmQA&lt;/ref&gt; на словы Ірыны Відавай, якую выканалі вакальны гурт «Чысты голас», музычная капэла «Санорус», спявачка Ірына Відава і салістка Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатра оперы і балету Аксана Волкава. Прэм’ернае выкананне песні адбылося 1 ліпеня 2015 года на ўрачыстым сходзе ў Палацы Рэспублікі, на закрыцці канцэрта майстроў мастацтваў, прысвечанага Дню незалежнасці.
* Упершыню за паўвекавую гісторыю міжнароднага фестывалю «Красная гвоздика» ў Маскве звання лаўрэата ўдастоілі спявачку Ірыну Відаву за выкананне песні на беларускай мове «Карабель маёй краіны»&lt;ref&gt;https://youtube.com/watch?v=vs-0glZYfkY&lt;/ref&gt; — музыка Алега Молчана, словы Алеся Ліпая.
* 17 красавіка 2015 года Алег Молчан поспяхова абараніў свае аўтарскія правы ў Вярхоўным Судзе Рэспублікі Беларусь па справе аб незаконнай перапрацоўцы музычнага твору «Малітва»&lt;ref&gt;https://naviny.by/rubrics/culture/2015/05/05/ic_articles_117_188821 &lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://www.sb.by/articles/rozhdenie-pesni.html?amp=1&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://zviazda.by/ru/news/20190725/1564051685-malitva-molchana-kupaly-pesnya-no-1 |title=Архіўная копія |access-date=6 жніўня 2019 |archive-date=5 жніўня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190805144203/http://zviazda.by/ru/news/20190725/1564051685-malitva-molchana-kupaly-pesnya-no-1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://amp.kp.by/daily/27002.5/4063936/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190805144151/https://amp.kp.by/daily/27002.5/4063936/ |date=5 жніўня 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://naviny.by/article/20190712/1562929093-za-rodny-narod-belarusi-duhovnomu-gimnu-malitva-25-let&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.sb.by/articles/uvazhayte-avtora-gospoda-khoroshie.html&lt;/ref&gt;.
* Альбомы і сінглы Алега Молчана і Ірыны Відавай прадстаўлены на ўсіх вядучых лічбавых пляцоўках&lt;ref&gt;https://itunes.apple.com/ru/artist/ирина-видова/563959589  &lt;/ref&gt; ITunes, AOL, Rhapsody, Amazon, Napster, MusicNet, BuyMusic, Beatport) кампаніяй CD Baby&lt;ref&gt;https://store.cdbaby.com/Artist/IrinaVidova {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180718144954/https://store.cdbaby.com/Artist/IrinaVidova |date=18 ліпеня 2018 }}&lt;/ref&gt; (ЗША).

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Молчан Алег Уладзіміравіч}}
[[Катэгорыя:Музыканты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Песняры]]</text>
      <sha1>dpizdcddy6sutr8k1ptyyvo8a4y46en</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя Ізраіля</title>
    <ns>0</ns>
    <id>567786</id>
    <revision>
      <id>5131047</id>
      <parentid>4976410</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T16:58:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33161" sha1="tt48ras6m79uu7lxr6zr0o33fudeefz" xml:space="preserve">{{Гісторыя яўрэйскага народа}}
Першай яўрэйскай дзяржавай на тэрыторыі сучаснага '''[[Ізраіль|Ізраіля]]''' стала [[Ізраільска-Іўдзейскае царства]]. Пазней яно распалася на [[Іўдзейскае царства|Іўдзейскае]] і [[Ізраільскае царства]]. Апошняе праіснавала ўсяго 70 гадоў. У I стагоддзі нашай эры пала Іўдзейская дзяржава. На працягу наступных 2 тысячагоддзяў гэты рэгіён прыналежаў розным імперыям. Увесь гэты перыяд яўрэі не мелі ўласнай дзяржавы. Толькі ў [[1948]] г. яны змаглі аднавіць сваю дзяржаўнасць, стварыўшы Ізраіль.

== Старажытнасць ==
=== Найстаражытная гісторыя ===
Самымі старажытнымі насельнікамі сучаснай тэрыторыі Ізраіля былі [[неандэртальцы]]. Першыя людзі сучаснага тыпу з’явіліся ў гэтым рэгіёне прыкладна 75 тысяч гадоў таму&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.krugosvet.ru/articles/125/1012592/1012592a3.htm#1012592-L-108|publisher=«[[Кругосвет]]»|title=Палестина|accessdate=7 июля 2008|archive-date=13 сакавіка 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090313081613/http://www.krugosvet.ru/articles/125/1012592/1012592a3.htm#1012592-L-108|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У 10—8 тысячагоддзях да н. э. сучасная тэрыторыя Ізраіля ўваходзіла ў арэал натуфійскай культуры, носьбіты якой упершыню ў гісторыі пачалі культываваць збожжавыя.

Прыкладна 9 тысяч гадоў таму ў гэтых месцах пачалася неалітычная рэвалюцыя і з’явіліся першыя паселішчы. Прыблізна гэтым перыядам датуецца з’яўленне першага вядомага гісторыі горада, акружанага сцяной, — Ерыхона. Ханаан, першыя семіцкія плямёны, з’явіліся тут прыкладна ў 4—3 тысячагоддзі да н. э. Наступныя 2—3 тыс. гадоў краіна знаходзілася пад кіраваннем [[Старажытны Егіпет|Старажытнага Егіпта]].

=== Ізраільска-Іўдзейскае царства ===
Каля 1200 г. да н.э. ў Ізраілі з’яўляюцца першыя яўрэйскія паселішчы. У канцы XI стагоддзя да н.э. яны ствараюць у рэгіёне [[Ізраільска-Іўдзейскае царства]]. Згодна з [[Біблія]]й, дзяржава заснавана прарокам Самуілам і першым ізраільскім царом [[Саул]]ам.

Найбольш вядомым кіраўніком дзяржавы з’яўляецца цар [[Саламон]]. Пры ім старажытнаяўрэйская рабаўладальніцкая [[дзяржава]] дасягнула свайго росквіту. Кіраўнік ажыццявіў адміністрацыйна-тэрытарыяльную рэформу і замест былога [[племя]]ннога падзелу краіны ўвёў у ёй сістэму акруг, дзякуючы якой стварыўся разгалінаваны адміністрацыйны апарат. Устанавіў цвёрдую сістэму [[Падатак|падаткаў]], працоўную і воінскую павіннасці, ажыццяўляў шырокае будаўніцтва гарадоў, умацаваў [[Сталіца|сталічны]] [[Іерусалім]], а для ўзвышэння яго дзяржаўна-палітычнага значэння і цэнтралізацыі культу [[бог]]а [[Яхве]] пабудаваў у сталіцы [[Першы іерусалімскі храм|пышны храм]].

Пасля смерці цара [[Саламон]]а дзяржава распалася на [[Іўдзейскае царства|Іўдзейскае]] і [[Ізраільскае царства|Ізраільскае]] царствы. Апошняе праіснавала ўсяго 70 гадоў.

=== Іўдзейскае царства ===
{{main|Іўдзейскае царства}}
Першым царом [[Іўдзейскае царства|Іўдзейскага царства]] быў сын Саламона [[Раваам (цар іўдзейскі)|Раваам]] (928—911 да н.э.). Дзяржава вяла войны з [[Ізраільскае царства|Ізраільскім царствам]], [[Старажытны Егіпет|Егіптам]], [[філістымляне|філістымлянамі]], Дамаскам, [[Асірыя]]й. Значнай вяхой у гісторыі царства было валадарства [[Іасія (цар іўдзейскі)|Іасіі]], калі яно вызвалілася ад асірыйскай няволі і нават далучыла да сябе значную частку былога Ізраільскага царства. Тады было аблегчана становішча рабоў-даўжнікоў і праведзена цэнтралізацыя культу Яхве ў Іерусаліме. Нягледзячы на сваю слабасць, Іўдзея праявіла сваю жывучасць і праіснавала даўжэй, чым Ізраільскае царства.

Пасля заваявання [[Вавілонія|вавілонскім]] царом Навухаданосарам, значная частка [[іудзеі|іудзеяў]] [[прымусовае перасяленне|выведзена]] ў Вавілонію ([[вавілонскі палон]]). Персідскі цар [[Кір II Вялікі|Кір II]] вярнуў палонных у Палесціну (538 да н.э.), дазволіў аднавіць Іерусалім; улада перададзена ў рукі калегіі жрацоў пад наглядам персідскага [[сатрап]]а. Толькі праз 70 гадоў пасля вавілонскага палону Іўдзея аднавіла сваю дзяржаўнасць.

У IV стагоддзі н.э. Іўдзейскае царства падначалена [[Аляксандр Македонскі|Аляксандрам Македонскім]]. Пасля смерці палкаводца царства стала незалежным пад уладай дынастыі [[Дынастыя Хасманеяў|Хасманеяў]].

Да канца I стагоддзя нашай эры дзяржава была заваявана [[Рымская імперыя|Рымскай імперыяй]].

=== Рымскі перыяд ===
63 г. да н.э. — Іўдзейскае царства становіцца васалам Рымскай імперыі.

Першая палова I стагоддзя н.э. — дзейнасць [[Ісус Хрыстос|Ісуса]] і [[апосталы|апосталаў]] ў Іўдэі.

66—73 гады н.э. — [[Іўдзейская вайна]], Іўдзея страчвае аўтаномнасць.

132—135 гады н.э. — [[паўстанне Бар-Кохбы]] ва Іўдзеі.

135 г. н.э. — рымляне пераназвалі правінцыю Іўдзея ў «Сірыя Палесціна».

395 г. н.э. — у выніку распаду Рымскай імперыі тэрыторыя сучаснага Ізраіля пераходзіць да [[Візантыя|Візантыі]].

== Сярэдневечча ==
У 614 годзе сучасны Ізраіль быў заваяваны Персіяй і ўвайшоў ў склад імперыі Сасанідаў. Авалодаўшы [[Іерусалім]]ам, персы перадалі яго яўрэям. Аднак, кантроль над Іерусалімам заставаўся ў іх руках толькі на працягу трох гадоў.

Пасля перамогі над Персіяй у 629 годзе візантыйскі імператар Іраклій урачыста ўступіў у Іерусалім. Палесціна (тагачасная назва Ізраіля) зноў стала візантыйскай правінцыяй. У 629—630 гадах, у выніку масавых забойстваў і ганенняў на яўрэяў, пачатых Іракліем, яўрэяская прысутнасць у рэгіёне дасягнула свайго мінімуму за ўсю трохтысячагоднюю гісторыю. Тым не менш, яна на тэрыторыі сучаснага Ізраіля ніколі не спынялася цалкам.

У 638 годзе Палесціну заваявалі арабы. З гэтага перыяду пачалася арабізацыя рэгіёну і пранікненне [[іслам]]у.

Эпоха арабскага валадарства ў Палесціне дзеліцца на чатыры перыяды: заваяванне і засваенне краіны ([[638]]—[[660]] гады), дынастыя Амеядаў ([[661]]—[[750]]), дынастыя Абасідаў ([[750]]—[[969]]), [[Фаціміды|дынастыя Фацімідаў]] ([[969]]—[[1099]]).

З [[1099]] па [[1187]] год крыжакі заснавалі тут Іерусалімскае каралеўства. Аднак ужо ў 1187 годзе [[Салах-ад-Дзін]] узяў Іерусалім, а ў 1291 годзе пала апошняя крэпасць крыжакоў Акра.

У [[1260]] годзе Палесціна перайшла ў рукі дынастыі Мамлюкаў.

== Асманскі перыяд ==
У [[1517]] годзе тэрыторыя Ізраіля была заваяваная туркамі-асманамі пад правадырствам султана [[Селім I|Селіма I]]. На працягу 400 гадоў яна заставалася часткай велізарнай Асманскай імперыі (Бліскучай Порты), якая ахоплівала значную частку Паўднёва-Усходняй Еўропы, усю [[Малая Азія|Малую Азію]] і [[Блізкі Усход]], [[Егіпет]] і Паўночную Афрыку&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/eb/article-45064/Palestine |title=Palestine: The Crusades |accessdate=19 сентября 2007|lang=en |datepublished=2007}}&lt;/ref&gt;.

У Асманскай імперыі іудзеі мелі статус «зімі» — гэта значыць карысталіся адноснай грамадзянскай і рэлігійнай свабодай, але не мелі права насіць [[Зброя|зброю]], служыць у войску і ездзіць на [[Конь свойскі|конях]], а таксама былі абавязаныя плаціць асаблівыя [[падаткі]]&lt;ref&gt;{{ЭЯЭ|14185|Турция}}&lt;/ref&gt;. У гэты перыяд яўрэі Эрэц-Ісраэль жылі галоўным чынам за кошт дабрачынных паступленняў з-за мяжы («халука»). На працягу XVI стагоддзя вялікія яўрэйскія абшчыны раслі і развіваліся ў чатырох святых (для [[іўдаізм]]у) гарадах: [[Іерусалім]]е, [[Хеўрон]]е, {{нп4|Горад Цфат|Цфаце|ru|Цфат}} і {{нп4|Горад Цверыя|Цверыі|ru|Тверия}}.

На пачатку XVIII стагоддзя была распачата адна з самых значных спроб аліі з Еўропы і абнаўлення яўрэйскага рэлігійна-нацыянальнага цэнтра ў Іерусаліме. На чале гэтага руху стаяў рабін Іегуда Хасід, які прыбыў у Іерусалім у 1700 годзе на чале прыкладна тысячы сваіх паслядоўнікаў — выхадцаў з розных краін Еўропы. Аднак сам Іегуда Хасід пасля прыбыцця ў краіну раптам памёр, а абшчына распалася з-за даўгоў. Ашкеназская [[сінагога]] была спаленая крэдыторамі-арабамі ([[1720]]), а яўрэі-ашкеназы выселены з горада. Доўгі час пасля гэтых падзей яўрэйскія імігранты з Еўропы сяліліся галоўным чынам у Хеўроне, Цфаце і Цверыі.

На пачатку [[1799]] года ў Палесціну ўварваўся [[Напалеон I Банапарт|Напалеон]]. Французам атрымалася авалодаць [[Газа (горад)|Газай]], [[Рамла|Рамлай]], [[Лод]]ам і [[Яфа]]й. Аднак французскі палкаводзец не здолеў авалодаць крэпасцю Ака і быў вымушаны адступіць у Егіпет.

У [[1800]] годзе насельніцтва Палесціны не перавышала 300 тыс., 5 тыс. з якіх складалі яўрэі (галоўным чынам, [[сефарды]]). Большая частка яўрэйскага насельніцтва была сканцэнтравана па-ранейшаму ў Іерусаліме, Цфаце, Цверыі і Хеўроне. Галоўныя месцы канцэнтрацыі [[Хрысціяне|хрысціянскага]] насельніцтва (каля 25 тыс.) — у Іерусаліме, [[Назарэт|Назарэце]] і [[Віфлеем]]е — кантраляваліся праваслаўнай і каталіцкай цэрквамі. Астатняе насельніцтва краіны складалі мусульмане, амаль усе — [[суніты]].

У перыяд 1800—1831 гадоў тэрыторыя краіны дзялілася на дзве правінцыі ([[вілает]]ы). Цэнтральна-ўсходні горны раён, які распасціраўся ад Шхема на поўначы да Хеўрона на поўдні (уключаючы Іерусалім), адносіўся да Дамаскага вілаета; [[Галілея]] і прыбярэжная паласа — да вілаета Ака. Большая частка [[Негеў|Негева]] знаходзілася ў гэты перыяд па-за асманскай юрысдыкцыяй.

У [[1832]] тэрыторыя Палесціны была заваяваная Ібрахім-пашой, сынам і ваенным начальнікам віцэ-караля Егіпта Мухамада-Алі. Палесціна, паўночная мяжа якой дасягала [[Сайда|Сідона]], стала адзінай правінцыяй з цэнтрам у [[Дамаск]]у. Егіпцяне, якія кіравалі краінай восем гадоў (1832—1840), правялі некаторыя рэформы па еўрапейскім узоры.

У XIX стагоддзі Іерусалім зноў ператварыўся ў важнейшы яўрэйскі цэнтр Эрэц-Ісраэль. Цфат, які супернічаў з Іерусалімам за духоўную ўладу, моцна пацярпеў у выніку землятрусу (1837), які забраў жыцці каля 2 тыс. яўрэяў, і прыйшоў у заняпад.

У [[1841]] годзе Палесціна і Сірыя вярнуліся пад непасрэдны кантроль Турцыі. Да гэтага часу колькасць яўрэйскага насельніцтва Палесціны падвоілася, у той час як хрысціянскага і мусульманскага — засталася без змены.

Да [[1880]] года насельніцтва Палесціны дасягнула 450 тыс. чалавек, з якіх 24 тыс. складалі яўрэі. Большасць яўрэяў краіны жылі ў чатырох гарадах: Іерусаліме (дзе яўрэі складалі больш за палову ўсяго насельніцтва ў 25000 чал), Цфаце (4 тыс.), Цверыі (2,5 тыс.) і Хеўроне (800), а таксама ў Яфе (1 тыс.) і [[Хайфа|Хайфе]] (300). Іерусалім стаў найбуйнейшым горадам у краіне.

==== Імкненне яўрэяў да Сіёну і зараджэнне палітычнага сіянізму ====
{{main|Сіянізм}}
Сярод яўрэяў, якія жылі ў дыяспары, заўсёды было распаўсюджана моцнае імкненне вярнуцца да Сіёна. Пачынаючы з XII стагоддзя пераслед яўрэяў хрысціянскай царквой прывёў да іх прытоку на [[Святая зямля|Святую зямлю]]. У 1492 годзе гэты паток істотна папоўніўся яўрэямі, выгнанымі з Іспаніі, якія заснавалі яўрэйскую абшчыну Цфата.

Першая вялікая хваля сучаснай іміграцыі, вядомая як {{нп4|Першая Алія|Першая Алія|en|First Aliyah}} ({{lang-he|עלייה}}), пачалася ў 1881 годзе, калі яўрэі былі вымушаныя ратавацца ўцёкамі ад пагромаў ва Усходняй Еўропе&lt;ref name=&quot;aliyot&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Immigration/immigtoc.html |publisher=The American-Israeli Cooperative Enterprise |work=Jewish Virtual Library |accessdate=12 июля 2007 |title=Immigration|lang=en}} The source provides information on the First, Second, Third, Fourth, and Fifth Aliyot in their respective articles. The White Paper leading to Aliyah Bet is discussed [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Immigration/Aliyah_during_war.html here].&lt;/ref&gt;.

Заснавальнікам палітычнага [[сіянізм]]у — руху, які ставіў сваёй мэтай пабудову яўрэйскай дзяржавы на зямлі Ізраіля, падымаючы яўрэйскае пытанне на міжнароднай арэне — лічыцца [[Тэадор Герцль]]&lt;ref&gt;{{harvnb|Kornberg|1993}} «How did Theodor Herzl, an assimilated German nationalist in the 1880s, suddenly in the 1890s become the founder of Zionism?»&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Herzl|1946|p=11}}&lt;/ref&gt;. У 1896 годзе Герцль апублікаваў сваю кнігу «Яўрэйская дзяржава» ({{lang-de|Der Judenstaat}}), у якой выклаў сваё бачанне будучыні яўрэйскай дзяржавы. Ужо ў наступным годзе Герцль кіраваў першым {{нп4|Сусветны яўрэйскі кангрэс|Сусветным яўрэйскім кангрэсам|en|World Jewish Congress}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Jewish+Education/Compelling+Content/Eye+on+Israel/120/Chapter+One+The+Heralders+of+Zionism.htm |publisher=Jewish Agency for Israel |title=Chapter One: The Heralders of Zionism |accessdate=12 июля 2007 |lang=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090427070421/http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Jewish+Education/Compelling+Content/Eye+on+Israel/120/Chapter+One+The+Heralders+of+Zionism.htm |archivedate=27 красавіка 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{нп4|Другая Алія|Другая Алія|ru|Вторая алия}} (1904—1914 гады) пачалася пасля Кішынёўскага пагрому. Прыблізна 40 тыс. яўрэяў пасялілася ў Палесціне&lt;ref name=&quot;aliyot&quot;/&gt;. Большасць імігрантаў першай і другой аліі былі артадаксальнымі яўрэямі&lt;ref&gt;{{harvnb|Stein|2003|p=88}}&lt;/ref&gt;, але другая Алія ўключала таксама і сацыялістаў, якія заснавалі [[кібуц]]ны рух&lt;ref&gt;{{harvnb|Romano|2003|p=30}}&lt;/ref&gt;.

Тым не менш, не ўсе яўрэі першапачаткова падтрымлівалі ідэі сіянізму, а значная частка артадаксальных рабінаў лічыла, што рух палітычнага сіянізму супярэчыць законам [[Тора|Торы]]. Пасля некаторыя асабліва артадаксальныя рабіны па гэтай прычыне адмовіліся таксама прызнаваць яўрэйскі характар ​​Дзяржавы Ізраіль&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://islamcivil.ru/article.php?aid=223|title=Истинные иудеи против государства Израиль|lang=ru|accessdate=29 верасня 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529051311/http://www.islamcivil.ru/article.php?aid=223|archivedate=29 мая 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== XX стагоддзе ==
У снежні [[1916]] года ў Палесціне пачынаюцца баявыя дзеянні [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай]]. Тут баявыя дзеянні вяліся паміж брытанскімі і турэцкімі войскамі. Удзел у баях у Палесціне ў 1916—1918 гадах прымалі невялікія сілы Францыі, Германіі і Аўстра-Венгрыі&lt;ref&gt;{{cite web
 |url           = http://www.sacktrick.com/igu/germancolonialuniforms/hist%20ottoman.htm
 |title         = German Forces in the Ottoman Empire 1914–1918
 |author        = Dale, C.
 |publisher     = Germancolonialuniforms.co.uk
 |accessdate    = 14 июня 2011
 |lang          = en
 |archiveurl    = https://web.archive.org/web/20110605134841/http://www.sacktrick.com/igu/germancolonialuniforms/hist%20ottoman.htm
 |archivedate   = 5 чэрвеня 2011
 |url-status       = 
}}&lt;/ref&gt;.

У [[1922]] г. [[Ліга Нацый]] уручыла [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] мандат на Палесціну. У той час краіну засялялі пераважна арабы-мусульмане, аднак самы буйны горад, Іерусалім, быў пераважна яўрэйскім.

Уздым нацысцкай ідэалогіі ў 1930-х гадах у Германіі прывёў да наплыва чвэрці мільёна яўрэяў у Палесціну, якія ратаваліся ад [[нацызм]]у. Гэты наплыў скончыўся {{нп4|Арабскае паўстанне (1936—1939)|Арабскім паўстаннем 1936—1939|ru|Арабское восстание (1936—1939)}} гадоў і выданнем Вялікабрытаніяй «{{нп4|Белая кніга 1939 года|Белай кнігі|ru|Белая книга 1939 года}}», якая фактычна прыпыніла іміграцыю яўрэяў у Палесціну. Краіны свету адмаўляліся прымаць яўрэяў, якія ратаваліся ад [[Халакост|Халакосту]], што разам з забаронай Вялікабрытаніі на перасяленне ў Палесціну фактычна азначала смерць для мільёнаў. Для абыходу забароны на іміграцыю ў Палесціну была створана падпольная арганізацыя «Масад ле-Алія Бэт», якая дапамагала яўрэям нелегальна дабрацца да Палесціны.

Пасля [[1945]] года Вялікабрытанія апынулася ўцягнутая ў нарастаючы канфлікт з яўрэйскім насельніцтвам.

У [[1947]] годзе брытанскі ўрад адмовіўся ад мандата на Палесціну, аргументуючы гэта тым, што ён не здольны знайсці прымальнае рашэнне для арабаў і яўрэяў.

[[14 мая]] 1948 г., за адзін дзень да заканчэння брытанскага мандата на Палесціну, Давід Бен-Гурыён абвесціў стварэнне незалежнай дзяржавы — Ізраіль. Неўзабаве маладая дзяржава ўступіла ў [[Араба-ізраільская вайна (1947—1949)|канфлікт з арабамі]].

У наступным, Ізраіль, якога падтрымаў Захад, неаднаразова ўступаў у розныя узброеныя супрацьстаянні з арабскімі краінамі, якія заручыліся падтрымкай [[СССР]].

Канфлікты паміж Ізраілем і арабскімі краінамі ў XX стагоддзі:
* [[Араба-ізраільская вайна (1947—1949)|Першая араба-ізраільская вайна]] ([[1947]]—[[1949]])
* [[Суэцкі крызіс]] ([[1956]])
* [[Шасцідзённая вайна]] ([[1967]])
* Вайна на знясіленне ([[1967]]—[[1970]])
* Вайна Суднага дня ([[1973]])
* Першая Ліванская вайна ([[1982]])

Да канца XX стагоддзя адносіны паміж Ізраілем і арабскімі краінамі нязначна нармалізаваліся. Усё пачалося з таго, што [[Іарданія]] і [[Егіпет]] прызналі Дзяржаву Ізраіль. Затым, [[23 кастрычніка]] [[1998]] года, паміж ізраільскім урадам і [[Палесцінская аўтаномія|ПНА]] быў заключаны мемарандум Уай-Рывер. Пагадненне прадугледжвала перадачу тэрыторыі Іўдзеі і Самарыі пад кантроль Палесцінскай адміністрацыі ў абмен на абавязацельства прыняцця эфектыўных мер па барацьбе з [[тэрарызм]]ам&lt;ref&gt;[http://www.mfa.gov.il/MFARUS/IsraelWorld/Peace/BilateralPalestinians.htm Двусторонние переговоры Израиль-палестинцы] на сайте министерства иностранных дел Израиля&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/mideast_history.shtml|title=Хронология палестино-израильского конфликта|publisher=BBC|date=октябрь 2000|accessdate=2012-02-14|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AZD0nrqa?url=http://www.bbc.co.uk/russian/mideast_history.shtml|archivedate=2012-09-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У ліпені [[2000]] года пры пасярэдніцтве ЗША прайшла сустрэча паміж палесцінскім лідарам [[Ясір Арафат|Ясірам Арафатам]] і прэзідэнтам Ізраіля [[Эхуд Барак|Эхудам Баракам]]. Палітыкі разгледзелі план стварэння палесцінскай дзяржавы на 97 % тэрыторыі [[Заходні бераг ракі Іардан|Заходняга берага ракі Іардан]] і [[Сектар Газа|сектара Газа]]. Аднак перамовы ліпеня 2000 года толькі пагоршылі адносіны паміж палесцінцамі і ізраільцянамі, што прывяло да [[Інтыфада Аль-Аксы|Інтыфады Аль-Аксы]].

== Сучаснасць ==
* [[16 студзеня]] [[2003]] — Стартаваў шатл «Калумбія» з першым ізраільскім касманаўтам [[Ілан Рамон|Іланам Рамонам]] на борце.
* З [[12 ліпеня]] па [[14 жніўня]], [[2006]] — [[Другая ліванская вайна]] паміж Ізраілем і [[Хезбала|Хезбалой]].
* З [[7 ліпеня]] па [[26 жніўня]] [[2014]] — Ізраіль правёў аперацыю «Непарушная скала» супраць Палесціны.
* [[6 снежня]] [[2017]] — [[Прэзідэнт ЗША]] [[Дональд Трамп]] абвясціў аб прызнанні Іерусаліма сталіцай Ізраіля і даручыў перанесці туды пасольства ЗША.
* З сакавіка [[2018]] — [[Вялікі марш вяртання|шэраг сутыкненняў]] паміж Ізраілем і Палесцінай&lt;ref&gt;[http://news.21.by/other-news/2018/07/21/1555391.html News21.by: Израиль атаковал 70 объектов Палестины]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://9tv.co.il/news/2018/07/27/260294.html Палестинские боевики обстреляли израильских солдат]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
* [https://archive.today/20121218113345/http://www-r.openu.ac.il/kurs/politika1/saker.html глава 14 «Формирование израильской республики»], Говард Сакер, «История Израиля», том 3 (стр. 9-65), Иерусалим: Библиотека «Алия», выпуск 194 [1995]
* [http://www.9tv.co.il/news/2009/10/31/58962.html Арабы однажды уже признали Израиль], 2009 — глава из книги Эдвина Блэка «Прибывая в Багдад. Особенности 7000-летней иракской истории войн, прибылей и конфликтов». Перевод Владимира Заева
* {{citation|title=A History of Israel|last=Bregman|first=Ahron|isbn=0333676319|publisher=Palgrave Macmillan|year=2002|url-access=registration|url=https://archive.org/details/historyofisrael0000breg}}
* {{citation|title=The Enemy Within: A History of Espionage|last=Crowdy|first=Terry|isbn=1841769339|publisher=Osprey Publishing|year=2006|url-access=registration|url=https://archive.org/details/enemywithinhisto00crow}}
* {{citation|title=The Arab-Israeli conflict|last=Fraser|first=T. G.|publisher=Palgrave Macmillan|year=2004|isbn=9780333717066|url-access=registration|url=https://archive.org/details/arabisraeliconfl0000fras}}
* {{citation|title=The Israel-Palestine Conflict: One Hundred Years of War|url=https://archive.org/details/israelpalestinec0000gelv|last=Gelvin|first=James L.|publisher=Cambridge University Press|year=2005|isbn=0521852897}}
* {{citation|title=The Routledge Atlas Of The Arab-Israeli Conflict |last=Gilbert|first=Martin|isbn=0415359007|year=2005|publisher=Routledge|edition=8th}}
* {{citation|title=The Jewish State|url=https://archive.org/details/jewishstate0000theo_s7e1|last=Herzl|first=Theodor|authorlink=Тэадор Герцль|publisher=American Zionist Emergency Council|year=1946|isbn=0486258491}}
* {{citation|title=Theodor Herzl: From Assimilation to Zionism|last=Kornberg|first=Jacques|isbn=0253332036|publisher=Indiana University Press|year=1993}}
* {{citation|title=A Historical Atlas of Israel|last=Romano|first=Amy|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2003|isbn=0823939782}}
* {{citation|title=The Hope Fulfilled: The Rise of Modern Israel|last=Stein|first=Leslie|year=2003|publisher=Greenwood Press|isbn=0275971414}}

{{Ізраіль у тэмах}}
{{Азія паводле тэм|Гісторыя}}

[[Катэгорыя:Гісторыя Ізраіля| ]]</text>
      <sha1>tt48ras6m79uu7lxr6zr0o33fudeefz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Амкадор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>572149</id>
    <revision>
      <id>5131159</id>
      <parentid>5016542</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T20:22:19Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5131159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9362" sha1="db0m1b579olri3wrxtjwu6fgc7x0gj2" xml:space="preserve">{{Картка:Кампанія 
|назва               = Амкадор
|лагатып             = Амкадор (лагатып).jpg
|тып                 = [[адкрытае акцыянернае таварыства]]
|лістынг на біржы    = 
|дэвіз               = Сёння і заўсёды
|заснавана          = [[1991]]
|заснавальнікі       = Міністэрства цяжкага машынабудавання [[СССР]], Мінскае навукова-вытворчае аб’яднанне дарожнага машынабудавання
|размяшчэнне       = [[Мінск]], вул. Петруся Броўкі, д. 8
|ключавыя фігуры     = [[Аляксандр Васільевіч Шакуцін]], [[Валерый Кандратчык]]
|галіна              = [[аўтамабільная прамысловасць]]
|прадукцыя           = дарожна-будаўнічыя, камунальныя, снегаўборачныя, лясныя, сельскагаспадарчыя самаходы
|абарот         = {{Рост}}420,4 млрд [[Беларускі рубель|рублёў]] (2010; 140,4 мільёна $)
|аперацыйны прыбытак = 
|чысты прыбытак      = 35,6 млрд руб. (I палова 2011; 10,2 млн $)
|колькасць супрацоўнікаў   = 4,5 тысячы (2010)
|матчына кампанія    = 
|даччыныя кампаніі   = «Амкадор-Можа», «Амкадар-Унікаб»
|аўдытар             = 
|сайт                = [http://www.amkodor.by www.amkodor.by]
}}
«'''Амкадор'''» — машынабудаўнічае прадпрыемства, заснаванае ў 1991 годзе ў Мінску. Вырабляе дарожна-будаўнічыя, камунальныя, [[снег]]аўборачныя, лясныя і сельскагаспадарчыя самаходы&lt;ref&gt;{{Cite web|author = Марына Носава|date = 1 лютага 2011|url = http://by.belapan.by/archive/2011/02/01/446480_446492/|title = «Амкадор» у 2010 годзе павялічыў аб’ём вытворчасці амаль на 32%|publisher = [[БелаПАН]]|access-date = 20 верасня 2018|archive-url = https://web.archive.org/web/20160305111210/http://by.belapan.by/archive/2011/02/01/446480_446492/|archive-date = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;. Штогод выпускае больш за 5 тыс. самаходаў&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Холдынг «Амкадор» адправіць у кастрычніку ў Казахстан 30 снегаўборачных машын|url=http://news.belta.by/by/print?id=728401|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]]|date=4 кастрычніка 2013|access-date=5 кастрычніка 2013}}&lt;/ref&gt;. Мае 3 заводы «Ударнік», «Дармаш» і «Дармашмэт» ([[вёска]] [[Калодзішчы]], [[Мінскі раён]]) ды замежныя прадстаўніцтвы ў Індыі ([[Нью-Дэлі]]), Літве ([[Вільня]]), [[Прыднястроўе|Прыднястроўі]] ([[Ціраспаль]]), Расіі ([[Арол (горад)|Арол]], [[Валгаград]], [[Екацярынбург]], [[Казань]], [[Краснадар]], [[Масква]], [[Ніжні Ноўгарад]], [[Новасібірск]], [[Санкт-Пецярбург]], [[Уладзівасток]], [[Чалябінск]]) ды Украіне ([[Кіеў]]). Валодае 10 [[Даччынае прадпрыемства|даччынымі прадпрыемствамі]]:
# «Амкадор-Гандаль»,
# «Амкадор-Дзяржынск» ([[Мінская вобласць]]),
# «Амкадор-Лагойск» (Мінская вобласць),
# «Амкадор-Літ»,
# «Амкадор-Можа» ([[Крупкі]], Мінская вобласць),
# «Амкадор-Пінск» ([[Брэсцкая вобласць]]),
# «Амкадор-Спецсервіс»,
# «Амкадор-Унікаб» ([[Маладзечна]], Мінская вобласць),
# «Амкадор-Унімод»,
# «Амкадор-Шклоў» ([[Магілёўская вобласць]]).

[[Файл:Amkodor 03.JPG|thumb|left|Пагружальнік, 2006 г.]]

Уладальнікам 60 % акцый таварыства з’яўляецца [[Бірэндра Махата]], [[родзіч]] {{iw|Упендра Махата|Упендры Махаты|be-tarask}} — генеральнага консула [[Непал]]а ў Беларусі&lt;ref&gt;{{Cite web| author = Вадзім Сяховіч| date = 22 верасня 2009| url = https://nashaniva.com/29730| title = Урал Латыпаў заняўся маскоўскай нерухомасцю| publisher = [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]| access-date = 13 траўня 2024}}&lt;/ref&gt;.

У студзені 2013 года ў выніку продажу дадатковай эмісіі акцый 53,64 % ад статутнага фонду выкупіла ТАА «[[Інтэрсервіс]]»&lt;ref&gt;Новикова, Е. В чьих руках теперь «Амкодор» / Елена Новикова // [[Народная Воля (газета)|Народная Воля]]. — 2013. — № 8 (3749). — 29 студзеня. — С. 1.{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

У сакавіку 2026 года [[Беларускі расследавальніцкі цэнтр]] выпусціў расследаванне, паводле якога нават пасля фактычнай нацыяналізацыі «Амкадора» ў 2025 годзе Аляксандр Шакуцін захаваў кантроль над некаторымі прыбытковымі актывамі, звязанымі з холдынгам&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.zerkalo.io/economics/124003.html|title=Помните новости про национализацию «Амкодора»? В истории намечается весьма неожиданный поворот — БРЦ|website=[[Zerkalo.io]]|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

== Генеральныя дырэктары ==
* [[Аляксандр Уладзіміравіч Яфімаў]] (2020—2022)
* [[Дзмітрый Пятровіч Барташэвіч]]

== Міжнародныя санкцыі ==
У 2022 годзе «Амкадор» трапіў пад санкцыі Канады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gazette.gc.ca/rp-pr/p2/2022/2022-03-30/html/sor-dors49-eng.html|title=Regulations Amending the Special Economic Measures (Belarus) Regulations: SOR/2022-49|publisher={{iw|Canada Gazette}}|date=2022-03-30|access-date=2023-04-12|language=en}}&lt;/ref&gt; і Украіны&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-person/4009/ |title=ШАКУТІН Олександр Васильович |access-date=12 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412201912/https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-person/4009/ |archive-date=12 красавіка 2023 |url-status=dead |language=uk }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/444/ |title=Відкрите акціонерне товариство «Амкодор» — Керуюча компанія холдингу&quot; |access-date=12 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412201913/https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/444/ |archive-date=12 красавіка 2023 |url-status=dead |language=uk }}&lt;/ref&gt;.

5 снежня 2023 года [[Міністэрства фінансаў ЗША]] ўвяло [[Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб|абмежавальныя меры]] адносна кампаніі&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/331612|title=Тапузідзіс, Шаўцоў, Шакуцін… ЗША ўвялі новыя санкцыі супраць фізічных і юрыдычных асоб Беларусі|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-12-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-12-05|title=Russia-related Designations; Belarus Designations; Issuance of Belarus General License|url=https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20231205|url-status=live|access-date=2023-12-06|publisher=[[Міністэрства фінансаў ЗША]]|language=en}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Amkodor 01.JPG|thumb|[[Харвестар]] Амкадор з пілавальнай прыладай Kesla]]
[[Файл:Amkodor 2682-02 forwarder 2.jpg|thumb|4-осны [[форвардар]] Амкадор-2682-01]]

{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Машынабудаўнічыя кампаніі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Прадпрыемствы Мінска]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1991 годзе]]
[[Катэгорыя:Беларускія юрыдычныя асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]]</text>
      <sha1>db0m1b579olri3wrxtjwu6fgc7x0gj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Барыс Алегавіч Юрцін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>575644</id>
    <revision>
      <id>5131031</id>
      <parentid>4413017</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T16:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <comment>не жыве</comment>
      <origin>5131031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6233" sha1="svxnw9f9hurwrwyi6tp41usoz9pz0jo" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Юрцін}}
{{Архітэктар}}
'''Барыс Алегавіч Ю́рцін''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[архітэктар]].

== Біяграфія ==
Скончыў у [[1958]] годзе [[Львоўскі політэхнічны інстытут]]. У [[1958]]—[[1963]] гадах працаваў у інстытуце «[[Кузбасгарпраект]]» у [[Новакузнецк]]у, у [[1963]]—[[1971]] гадах у [[Алма-Ата|Алма-Аце]], у [[1971]]—[[1973]] гадах намеснік начальніка [[Галоўнае архітэктурна-планіровачнае ўпраўленне Мінгарвыканкама|Галоўнага архітэктурна-планіровачнага ўпраўлення ў Мінску]], у [[1973]]—[[1990]] гадах начальнік майстэрні, галоўны архітэктар майстэрні, галоўны архітэктар праектаў інстытута «[[Мінскпраект]]»&lt;ref name=&quot;АБ&quot;/&gt;.

Член [[Саюз архітэктараў СССР|Саюза архітэктараў СССР]] з [[1962]] года. Пражываў у [[Мінск]]у&lt;ref name=&quot;АСБ&quot;/&gt;. Памёр 17 красавіка 2026 года&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belss.by/news/pamyati-borisa-yurtina|title=Памяти Бориса Юртина|website=belss.by|access-date=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;.

== Творчасць ==
Выканаў у аўтарскім калектыве праекты планіроўкі забудовы Ніжнеастроўскай плошчы ў [[Новакузнецк]]у, мікрараёнаў № 1, 2 у г. [[Новаілійск]]у, № 10, [[Сайрак]], Кактэм у [[Алма-Ата|Алма-Аце]]&lt;ref name=&quot;АСБ&quot;/&gt;.

Асноўныя работы: добраўпарадкаванне берагавой зоны р. [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]] у раёне [[Вуліца Пуліхава (Мінск)|вул. Пуліхава]] ([[1976]]—[[1990]]), добраўпарадкаванне бульвара па [[Праспект Ракасоўскага (Мінск)|вул. Ракасоўскага]] ([[1975]]—[[1977]]), [[Працоўныя рэзервы (спартыўны комплекс)|спартыўны комплекс «Працоўныя рэзервы»]] ([[1980]]—[[1984]]), рэканструкцыя тэрыторыі [[Дынама (стадыён, Мінск)|стадыёна «Дынама»]] ([[1980]]), архітэктурна-мастацкае афармленне [[Парк Чалюскінцаў (станцыя метро)|станцыі метро «Парк Чалюскінцаў»]] ([[1984]])&lt;ref name=&quot;АБ&quot;/&gt;, рэканструкцыя [[парк Чалюскінцаў|парку імя Чалюскінцаў]] (1986)&lt;ref name=&quot;АСБ&quot;/&gt;, стварэнне архітэктурна-ландшафтных комплексаў усходніх раёнаў горада на аснове [[Сляпянскае водна-паркавае паўкальцо|Сляпянскага водна-паркавага паўкальца]] ([[Дзяржаўная прэмія СССР]] [[1989]]), рэканструкцыя ўчастка [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|праспекта Ф. Скарыны]] (пл. Незалежнасці — [[Вуліца Філімонава (Мінск)|Філімонава]], [[1984]]—[[1985]]), добраўпарадкаванне [[Сквер Старосцінская слабада|тэрыторыі]], прылеглай да [[Беларусь (гасцініца, Мінск)|гасцініцы «Беларусь»]] ([[1989]], усіх кіраўнік аўт. калектыву)&lt;ref name=&quot;АБ&quot;&gt;{{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Юрцін Барыс Алегавіч}}&lt;/ref&gt;, [[Міхайлаўскі сквер|Міхайлаўскага сквера]] і інш&lt;ref name=&quot;АБ&quot;&gt;{{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Юрцін Барыс Алегавіч}}&lt;/ref&gt;.

== Узнагароды ==
Узнагароджаны дыпломам і медалём [[СА СССР]] за [[Вілейска-Мінская водная сістэма|Вілейска-Мінскую водную сістэму]] (1984). [[Дзяржаўная прэмія СССР]] за архітэктурна-ландшафтныя комплексы ўсходніх раёнаў Мінска (1989, у аўтарскім калектыве)&lt;ref name=&quot;АСБ&quot;&gt;{{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Юртин Борис Олегович}}&lt;/ref&gt;.

== Сям'я ==
У шлюбе з архітэктарам [[Вера Ільінічна Юрціна|Верай Юрціной]].
{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Юрцін Барыс Алегавіч}}
* {{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Юртин Борис Олегович}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|}}
* [https://news.tut.by/society/429742.html Прогулка с архитектором. Как обустраивали Минск раньше и как сделать его комфортным сегодня] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160603210837/https://news.tut.by/society/429742.html |date=3 чэрвеня 2016 }}
* [http://ais.by/story/1463 Борис Олегович Юртин: Все проекты — как дети]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Юрцін Барыс Алегавіч}}

[[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]]
[[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Мінска]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Новакузнецка]]
[[Катэгорыя:Архітэктары  Алматы]]
[[Катэгорыя:Ландшафтныя архітэктары Беларусі]]</text>
      <sha1>svxnw9f9hurwrwyi6tp41usoz9pz0jo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131035</id>
      <parentid>5131031</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T16:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <origin>5131035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6164" sha1="ihrsgol55btdk0xnjjpy1uqx2wq7xcv" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Юрцін}}
{{Архітэктар}}
'''Барыс Алегавіч Ю́рцін''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[архітэктар]].

== Біяграфія ==
Скончыў у 1958 годзе [[Львоўскі політэхнічны інстытут]]. У 1958—1963 гадах працаваў у інстытуце «[[Кузбасгарпраект]]» у [[Новакузнецк]]у, у 1963—1971 гадах у [[Алма-Ата|Алма-Аце]], у 1971—1973 гадах намеснік начальніка [[Галоўнае архітэктурна-планіровачнае ўпраўленне Мінгарвыканкама|Галоўнага архітэктурна-планіровачнага ўпраўлення ў Мінску]], у 1973—1990 гадах начальнік майстэрні, галоўны архітэктар майстэрні, галоўны архітэктар праектаў інстытута «[[Мінскпраект]]»&lt;ref name=&quot;АБ&quot;/&gt;.

Член [[Саюз архітэктараў СССР|Саюза архітэктараў СССР]] з 1962 года. Пражываў у [[Мінск]]у&lt;ref name=&quot;АСБ&quot;/&gt;. Памёр 17 красавіка 2026 года&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://belss.by/news/pamyati-borisa-yurtina|title=Памяти Бориса Юртина|website=belss.by|access-date=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;.

== Творчасць ==
Выканаў у аўтарскім калектыве праекты планіроўкі забудовы Ніжнеастроўскай плошчы ў [[Новакузнецк]]у, мікрараёнаў № 1, 2 у г. [[Новаілійск]]у, № 10, [[Сайрак]], Кактэм у [[Алма-Ата|Алма-Аце]]&lt;ref name=&quot;АСБ&quot;/&gt;.

Асноўныя работы: добраўпарадкаванне берагавой зоны р. [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]] у раёне [[Вуліца Пуліхава (Мінск)|вул. Пуліхава]] (1976—1990), добраўпарадкаванне бульвара па [[Праспект Ракасоўскага (Мінск)|вул. Ракасоўскага]] (1975—1977), [[Працоўныя рэзервы (спартыўны комплекс)|спартыўны комплекс «Працоўныя рэзервы»]] (1980—1984), рэканструкцыя тэрыторыі [[Дынама (стадыён, Мінск)|стадыёна «Дынама»]] (1980), архітэктурна-мастацкае афармленне [[Парк Чалюскінцаў (станцыя метро)|станцыі метро «Парк Чалюскінцаў»]] (1984)&lt;ref name=&quot;АБ&quot; /&gt;, рэканструкцыя [[парк Чалюскінцаў|парку імя Чалюскінцаў]] (1986)&lt;ref name=&quot;АСБ&quot; /&gt;, стварэнне архітэктурна-ландшафтных комплексаў усходніх раёнаў горада на аснове [[Сляпянскае водна-паркавае паўкальцо|Сляпянскага водна-паркавага паўкальца]] ([[Дзяржаўная прэмія СССР]] 1989), рэканструкцыя ўчастка [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|праспекта Ф. Скарыны]] (пл. Незалежнасці — [[Вуліца Філімонава (Мінск)|Філімонава]], 1984—1985), добраўпарадкаванне [[Сквер Старосцінская слабада|тэрыторыі]], прылеглай да [[Беларусь (гасцініца, Мінск)|гасцініцы «Беларусь»]] (1989, кіраўнік аўт. калектыву)&lt;ref name=&quot;АБ&quot;&gt;{{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Юрцін Барыс Алегавіч}}&lt;/ref&gt;, [[Міхайлаўскі сквер|Міхайлаўскага сквера]] і інш&lt;ref name=&quot;АБ&quot;&gt;{{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Юрцін Барыс Алегавіч}}&lt;/ref&gt;.

== Узнагароды ==
Узнагароджаны дыпломам і медалём [[СА СССР]] за [[Вілейска-Мінская водная сістэма|Вілейска-Мінскую водную сістэму]] (1984). [[Дзяржаўная прэмія СССР]] за архітэктурна-ландшафтныя комплексы ўсходніх раёнаў Мінска (1989, у аўтарскім калектыве)&lt;ref name=&quot;АСБ&quot;&gt;{{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Юртин Борис Олегович}}&lt;/ref&gt;.

== Сям’я ==
У шлюбе з архітэктарам [[Вера Ільінічна Юрціна|Верай Юрцінай]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|Юрцін Барыс Алегавіч}}
* {{крыніцы/Архітэктары Савецкай Беларусі|Юртин Борис Олегович}}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|}}
* [https://news.tut.by/society/429742.html Прогулка с архитектором. Как обустраивали Минск раньше и как сделать его комфортным сегодня] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160603210837/https://news.tut.by/society/429742.html |date=3 чэрвеня 2016 }}
* [http://ais.by/story/1463 Борис Олегович Юртин: Все проекты — как дети]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Юрцін Барыс Алегавіч}}

[[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]]
[[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Мінска]]
[[Катэгорыя:Архітэктары Новакузнецка]]
[[Катэгорыя:Архітэктары  Алматы]]
[[Катэгорыя:Ландшафтныя архітэктары Беларусі]]</text>
      <sha1>ihrsgol55btdk0xnjjpy1uqx2wq7xcv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джасур Ісхакаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>577730</id>
    <revision>
      <id>5131296</id>
      <parentid>4885706</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T04:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14254" sha1="3lxm7gq5coi5zns6z9botje0nr3nk9y" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст}}
{{цёзкі2|Ісхакаў}}
'''Джахур (Жахур) Ільхомавіч Ісхакаў''' — узбекскі {{акцёр|Узбекістана|СССР|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, {{сцэнарыст|Узбекістана|СССР|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, {{кінарэжысёр|Узбекістана|СССР|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}} і {{драматург|Узбекістана|СССР|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}. Лаўрэат дзяржаўнай прэміі Узбекскай ССР (1986)&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;&gt;[https://www.kino-teatr.ru/kino/screenwriter/sov/41554/bio/ Исхаков Джасур Ильхамович] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Нарадзіўся 15 сакавіка 1947 года ў [[Ташкент|Ташкенце]]&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;. Бацькам Джасура быў філосаф і педагог Ільхом Ісхакаў, а маці, [[Хабіба Зіяханава]], хоць і працавала ўсё жыццё ўрачом-стаматолагам, у вольны час актыўна займалася перакладамі. Між іншым, яна пераклала на ўзбекскую мову «{{нп3|Мадам Бавары||ru|Госпожа Бовари}}» [[Гюстаў Флабер|Г. Флабера]] і «{{нп3|Сага аб Фарсайтах|Сагу аб Фарсайтах|ru|Сага о Форсайтах}}» [[Джон Галсуорсі|Д. Галсуорсі]], многае з рускай мовы, таксама яна пісала ўласныя творы&lt;ref&gt;[https://mytashkent.uz/2015/12/19/habiba-ziyahanova/ Хабиба Зияханова] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

З дзяцінства Д. Ісхакаў займаўся [[Кінематограф|кіно]], здымаў {{нп3|Аматарскае кіно|аматарскія фільмы|ru|Любительское кино}}, [[Мультыплікацыя|мультыплікацыю]]&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;. Атрымліваў розныя прызы на [[Кінафестываль|кінафестывалях]]&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;.

У маладзёжных выданнях апублікаваў шэраг апавяданняў і вершаў, займаўся [[карыкатура]]й&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;.

Пасля заканчэння школы вучыўся на архітэктурным факультэце {{нп3|Ташкенцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт|Ташкенцкага палітэхнічнага інстытута|ru|Ташкентский государственный технический университет}}, але неўзабаве перайшоў у {{нп3|Дзяржаўны інстытут мастацтваў Узбекістана|Ташкенцкі тэатральна-мастацкі інстытут імя А. Астроўскага|ru|Государственный институт искусств Узбекистана}} на факультэт рэжысуры&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;.

Працаваў на студыі «{{нп3|Узбектэлефільм||uz|Oʻzbektelefilm}}». З 1975 года працаваў у сцэнарнай майстэрні кінастудыі «{{нп3|Узбекфільм||ru|Узбекфильм}}»&lt;ref&gt;[http://www.uzbekkino-ussr.asia/jasur-ishakov.html Джасур Исхаков] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181118214011/http://www.uzbekkino-ussr.asia/jasur-ishakov.html |date=18 лістапада 2018 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

Працаваў у кіно рэдактарам, асістэнтам і другім рэжысёрам. Пасля службы ў войску быў прыняты на сцэнарнае аддзяленне [[Вышэйшыя курсы сцэнарыстаў і рэжысёраў|Вышэйшых курсаў сцэнарыстаў і рэжысёраў]] у [[Масква|Маскве]]&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;.

Па вяртанні ў [[Ташкент]], ён адразу ж уключыўся ў актыўны кінапрацэс, працуючы над стварэннем дакументальных і мультыплікацыйных фільмаў, якіх у агульнай складанасці ён адздымаў больш за трыццаць як дакументаліст, і адзінаццаць як аніматар. Вырашальную ролю ў яго станаўленні як сцэнарыста, а затым пастаноўшчыка мастацкіх стужак адыграла творчае збліжэнне з адным з самых бачных кінарэжысёраў [[Узбекістан]]а {{нп3|Эльёр Мухітдзінавіч Ішмухамедаў|Эльёрам Ішмухамедавым|ru|Ишмухамедов, Эльёр Мухитдинович}} і выдатным сцэнарыстам {{нп3|Адэльша Аляксандравіч Агішаў|Адэльшай Агішавым|ru|Агишев, Одельша Александрович}}&lt;ref name=&quot;Арбоблар&quot;&gt;[https://arboblar.uz/ru/people/iskhakov-dzhasur-ilkhamovich Исхаков Джасур Ильхамович] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Сям’я ==
Жанаты з Мастурай Ісхакавай&lt;ref&gt;[https://ru.sputniknews-uz.com/analytics/20160819/3556681.html Джасур Исхаков: 25 лет без СССР вместили в себя грандиозно много] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171118201310/http://ru.sputniknews-uz.com/analytics/20160819/3556681.html |date=18 лістапада 2017 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, рэжысёрам радыё і журналістам. Маюць траіх дзяцей:
* [[Сардор Джасуравіч Ісхакаў]] — акцёр і рэжысёр&lt;ref&gt;[https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/c/sov/350471/works/ Сардор Исхаков] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Эльдор Джасуравіч Ісхакаў|Эльдор (Ільдор) Джасуравіч Ісхакаў]] — урач-гематолаг&lt;ref&gt;[https://mytashkent.uz/2016/02/04/eldor-ishakov-legkie-puti-ne-dlya-menya/ Эльдор Исхаков: «Легкие пути не для меня»] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* [[Эльсевар Джасураўна Ісхакава]] — актрыса&lt;ref&gt;[https://www.kinopoisk.ru/name/2500618/ Эльсевар Исхакова] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;, мастак кіно&lt;ref&gt;[https://mytashkent.uz/2011/05/26/den-istiny-zhdem-film/ «День истины», ждем фильм] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;

== Творчасць ==
Па сцэнарыях Д. Ісхакава знята больш за трыццаць дакументальных і шэсць анімацыйных фільмаў, шэраг сюжэтаў для сатырычнага кіначасопіса&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;.

Аўтар шэрагу тэатральных п’ес, апавяданняў і песень&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;.

=== Фільмаграфія ===
==== Акцёр ====
* 1989 — [[Шок (фільм)|Шок]]&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;

==== Рэжысёр ====
* 2011 — [[Дзень ісціны]]&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;
* 2009 — [[Паляванне для сапраўдных мужчын]]&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;
* 2008 — [[Прыгоды ў краіне Чатранга]]&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;
* 2007 — [[Самаркандская папера]]&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;&gt;[http://www.uzbekkino.uz/ru/about/association_cinematographers/list/iskhakov-zhasur-/ Исхаков Жасур] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181113023406/http://uzbekkino.uz/ru/about/association_cinematographers/list/iskhakov-zhasur-/ |date=13 лістапада 2018 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* 2006 — [[Рустам Касымджанаў]]&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* 2005 — [[Актрыса (дакументальны фільм)|Актрыса]]&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* 2004 — [[Туган Рэджэметаў]]&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;
* 2003 — [[Аляксандр Файнберг]]&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* 2002 — [[Чатыры дні майстра]]&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* 2001 — [[Асад Ісматаў]]&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* 1999 — [[Рыштанскі цуд]]&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* 1999 — [[Салтанат зла]]&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* 1998 — [[Праклён залатога каня]]&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;
* 1992 — [[Застанься]]&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;

==== Сцэнарыст ====
* 2015 — [[Так трымаць, Камалідзін!]]&lt;ref name=&quot;Кінапошук&quot;&gt;[https://www.kinopoisk.ru/name/293989/ Джасур Исхаков] {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
* 2011 — [[Дзень ісціны]]&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;
* 2009 — [[Паляванне для сапраўдных мужчын]]&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;
* 2008 — [[Прыгоды ў краіне Чатранга]]&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;
* 2008 — [[Сусанбіль]] (анімацыйны)&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* 2007 — [[Самаркандская папера]]&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* 2006 — [[Рустам Касымджанаў]]&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* 2005 — [[Актрыса (дакументальны фільм)|Актрыса]]&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* 2004 — [[Туган Рэджэметаў]]&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;
* 2003 — [[Аляксандр Файнберг]]&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* 2002 — [[Чатыры дні майстра]]&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* 2001 — [[Асад Ісматаў]]&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* 1999 — [[Рыштанскі цуд]]&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* 1999 — [[Узлёт дазваляецца]]&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* 1998 — [[Праклён залатога каня]]&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;
* 1992 — [[Застанься]]&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;
* 1989 — [[Шок (фільм)|Шок]]&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;
* 1985 — [[Бывай, зеляніна лета]]&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;
* 1982 — [[Чырвоны, жоўты, залаты]] (анімацыйны)&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* 1980 — [[У быстрыне шалёнай ракі]]&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;
* 1980 — [[Пра дожджык і новыя рожкі]] (анімацыйны)&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* 1978 — [[Ясныя крыніцы]]&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;
* 1978 — [[Жывая цэгла]] (анімацыйны)&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* 1977 — [[Цудоўны дыван]] (анімацыйны)&lt;ref name=&quot;ІДІ&quot;/&gt;

=== Літаратурная і тэатральная дзейнасць ===
Джасур Ісхакаў пісаў сюжэты для сатырычных кіначасопісаў «{{нп3|Наштар (кіначасопіс)|Наштар|uz|Nashtar (kinojurnal)}}» і «Зумраша», у яго творчым актыве некалькі тэатральных п’ес, пастаўленых у тэатрах Ташкента: «Прадаецца на злом», «Мардзікор», «Пончыкі для Анжы», «Буталок», «Азбука для маленькіх пешаходаў»&lt;ref name=&quot;Арбоблар&quot;/&gt;.

Д. Ісхакаў піша апавяданні і эсэ, якія друкуюцца ў замежных і ўзбекскіх часопісах, газетах «{{нп3|Звезда Востока (часопіс)|Звезда Востока|ru|Звезда Востока (журнал)}}», «Хумо», «На досуге», «{{нп3|Даракчи (газета)|Даракчи|uz|Darakchi (gazeta)}}» і іншых выданнях&lt;ref name=&quot;Арбоблар&quot;/&gt;.

== Узнагароды ==
* Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Узбекскай ССР імя Хамсы (1986)
* Прыз за фільм [[Рустам Касымджанаў]] на фестывалі спартыўных фільмаў&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* Спецпрыз за фільм «[[Паляванне для сапраўдных мужчын]]» кінафестывалю дэтэктыўных фільмаў у Маскве&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* Галоўны прыз за фільм [[Праклён залатога каня]] на кінафестывалі «{{нп3|DetectiveFEST|Правопорядок и общество|ru|DetectiveFEST}}»&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* Спецыяльны прыз за фільм [[Застанься]] на Ташкенцкім міжнародным кінафестывалі&lt;ref name=&quot;Узбеккіно&quot;/&gt;
* Прыз «Залаты грыфон» за фільм [[Застанься]]
* Галоўны прыз за фільм [[Бывай, зеляніна лета]] на {{нп3|Усесаюзны фестываль|Усесаюзным кінафестывалі|ru|Всесоюзный кинофестиваль}} ў [[Алматы|Алма-Аце]]
* Прыз [[Міжнародная федэрацыя кінапрэсы|ФIПРЭСІ]] за фільм [[Бывай, зеляніна лета]]
* Прыз «Залаты паўлін» за фільм [[Бывай, зеляніна лета]] ў [[Дэлі]]
* 1-е месца Міжнароднага конкурса «Літаратурная Вена» ў 2011 годзе за апавяданне «Восьмы раўнд з Робертам Тэйларам»
* Спецыяльны дыплом Асацыяцыі рускамоўных аўтараў у Аўстраліі і Новай Зеландыі

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Джасур Исхаков//[https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_cinema/7680/%D0%98%D0%A1%D0%A5%D0%90%D0%9A%D0%9E%D0%92 Энциклопедия кино. 2010] {{ref-ru}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Ісхакаў Джахур}}</text>
      <sha1>3lxm7gq5coi5zns6z9botje0nr3nk9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Даманавіцкі сельсавет (Салігорскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>578398</id>
    <revision>
      <id>5131234</id>
      <parentid>4700900</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:21:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7764" sha1="erslr4108vvtal64wzrp91fry2flijn" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Даманавіцкі сельсавет}}
{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Даманавіцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Салігорскі раён]]
|Уключае                   = 14 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Даманавічы (Салігорскі раён)|Даманавічы]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1365
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 5
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дама́навіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Салігорскі раён|Салігорскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Даманавічы (Салігорскі раён)|Даманавічы]].

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Старобінскі раён|Старобінскага раёна]] [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Старобінскім раёне БССР. З 1935 года ў Старобінскім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Старобінскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Чырвонаазёрскі сельсавет|Чырвонаазёрскага сельсавета]], вёска [[Забярэзінец]] перададзена ў склад [[Камунараўскі сельсавет (Любанскі раён)|Камунараўскага сельсавета]] [[Любанскі раён|Любанскага раёна]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347с.&lt;/ref&gt;. 11 кастрычніка 1961 года ў склад сельсавета з [[Доўгаўскі сельсавет (Салігорскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Ананчыцы]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 кастрычніка 1961 года // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 2 (961).&lt;/ref&gt;. З 25 снежня 1962 года — у складзе [[Любанскі раён|Любанскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — у Салігорскім раёне.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2026 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 97,2 % — [[беларусы]], 1,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=18 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1365 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Даманавіцкі сельсавет, Салігорскі раён}}
{{Салігорскі раён}}

[[Катэгорыя:Даманавіцкі сельсавет (Салігорскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Старобінскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Любанскага раёна]]</text>
      <sha1>erslr4108vvtal64wzrp91fry2flijn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гу (чаша для віна)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>579902</id>
    <revision>
      <id>5130929</id>
      <parentid>4938175</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T12:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5130929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8491" sha1="dpzeozd79j36gs5w3b0adpm6iku0rz4" xml:space="preserve">[[Файл:商 青銅觚-Wine Beaker (Gu) MET DP140739.jpg|міні|Гу, XIII стагоддзе да н. э., культура Аньян. [[Метраполітэн-музей]], [[Нью-Ёрк]]]]
'''Гу''' (кіт. 觚) — чаша для віна, якая адносіцца да старажытнакітайскага рытуальнага посуду. Чашы гу выкарыстоўваліся ў якасці сасудаў для пітва, а таксама для [[Лібацыя|паднашэнняў]] падчас рытуалаў і цырымоній у перыяд дынастый [[Шан (дынастыя)|Шан]] (1600 да н. Э. — 1027 да н. э.) і [[Чжоу]] (1046 год да н. э. — 256 год да н. э.)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=QjdOZey0G0A|title=A &quot;Gu&quot; vessel commented by Selena Wang for the VCM|author=masbate1604|date=2010-07-27|accessdate=2017-11-22}}&lt;/ref&gt;.

== Выгляд ==
Гу выглядае як высокая вузкая пасудзіна з бронзы, якая злёгку пашыраецца ў ніжняй частцы, звужаецца пасярэдзіне і моцна пашыраецца зверху. На ўнутранай частцы наносіліся надпісы, а знешняя паверхня гу часта ўпрыгожвалася [[:ru:таоте|таатэ]]&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Калектыў аўтараў|загаловак=История искусства|спасылка=https://books.google.at/books?id=0sYTDgAAQBAJ&amp;dq|выдавецтва=Litres|год=2017-09-05|старонкі=217—220|старонак=522|isbn=9785040426690|isbn2=}}&lt;/ref&gt;. Гу з квадратнай асновай называюцца фанг гу (кіт. 方 觚)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chinaknowledge.de/Art/Bronze/bronze.html#gu|title=Ritual Bronze Vessels (www.chinaknowledge.de)|author=Ulrich Theobald|publisher=www.chinaknowledge.de|lang=en|accessdate=2017-11-22|archive-date=18 лістапада 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171118075306/http://www.chinaknowledge.de/Art/Bronze/bronze.html#gu|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Выкарыстанне ==
Чаша гу, як і іншыя прадметы рытуальнага посуду, была вядомая яшчэ да наступлення [[Бронзавы век|бронзавага веку]], а яе асаблівая форма да пачатку бронзавага веку ўжо ўстаялася&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Кніга|аўтар=Metropolitan Museum of Art (New York N.Y.), Robert W. Bagley|загаловак=The Great Bronze Age of China: An Exhibition from the People's Republic of China|спасылка=https://books.google.at/books?id=vJAK1qI6MVgC&amp;dq|выдавецтва=Metropolitan Museum of Art|год=1980|старонак=408|isbn=9780870992261}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Кніга|аўтар=Julia M. White, Ronald Y. Otsuka, Denver Art Museum|загаловак=Pathways to the Afterlife: Early Chinese Art from the Sze Hong Collection|спасылка=https://books.google.at/books?id=SOlibJJc1w8C&amp;dq|выдавецтва=University of Hawaii Press|год=1993|старонкі=49|старонак=110|isbn=9780824815387}}&lt;/ref&gt;. Хоць гу выраблялі з бронзы, сустракаюцца падобныя да гу чашы для віна, выкананыя задоўга да наступлення бронзавага веку з гліны і дрэва. У магільніках перыяду дынастыі Шан у Аньяне былі знойдзеныя чашы з мяккай слаба абпаленай керамікі, якія імітуюць гу і цзюе і якія служылі заменай для дарагіх бронзавых кубкаў&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Metropolitan Museum of Art (New York N.Y.), Robert W. Bagley|загаловак=The Great Bronze Age of China: An Exhibition from the People's Republic of China|спасылка=https://books.google.at/books?id=vJAK1qI6MVgC&amp;dq|выдавецтва=Metropolitan Museum of Art|год=1980|старонкі=57|старонак=408|isbn=9780870992261}}&lt;/ref&gt;. Гэтыя сасуды выкананыя груба і не падыходзяць для лібацыі ці піцця.
[[Файл:青銅觚-Ritual Wine Beaker (Gu) MET DP219823.jpg|міні|Бронзавая гу, канец XI стагоддзя да н. э.. [[Метраполітэн-музей]], [[Нью-Ёрк]]]]

У ранні перыяд дынастыі Шан часта выраблялі керамічныя гу&lt;ref&gt;{{Cite news|title=gu {{!}} Chinese vessel|url=https://www.britannica.com/art/gu-Chinese-vessel|work=Encyclopedia Britannica|accessdate=2017-11-22|language=en}}&lt;/ref&gt;. Чашы гу у адрозненне ад кубкаў цзюе адносна позна сталі часткай бронзавага рытуальнай посуду, застаючыся доўгі час керамічным сасудам. Так, у культуры Эрлітоу поруч з бронзавымі чашамі былі знойдзеныя керамічныя гу, якія, на думку археолагаў, выкарыстоўваліся менш прывілеяванымі слаямі грамадства&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Кніга|аўтар=Miriam T. Stark|загаловак=Archaeology of Asia|спасылка=https://books.google.at/books?id=z4_bT2SJ-HUC&amp;dq|выдавецтва=John Wiley &amp; Sons|год=2008-04-15|старонкі=149—176|старонак=383|isbn=9781405153034}}&lt;/ref&gt;. Бронзавыя гу амаль не сустракаюцца ў культуры Эрліган, у той час як у магільніках ў Аньяне бронзавыя гу такія ж частыя, як і цзюе&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Мяркуючы па археалагічных дадзеных, гу часта выкарыстоўвалася прадстаўнікамі вышэйшага сацыяльнага класа. Знойдзеныя чашы моцна адрозніваюцца па вонкавым выглядзе і выкананні. Найбольш элегантныя гу тонкай працы са складаным узорам сустракаюцца ў раёнах пражывання высокай арыстакратыі. Простыя высокія і вузкія чашы без складаных арнаментаў выкарыстоўваліся ў дамах знаці ніжэйшага рангу. Простыя людзі не карысталіся чашамі гу&lt;ref&gt;{{Кніга|аўтар=Paul Nietupski, Joan O'Mara|загаловак=Reading Asian Art and Artifacts: Windows to Asia on American College Campuses|спасылка=https://books.google.at/books?id=k231LXNkyKMC&amp;dq|выдавецтва=Lehigh University Press|год=2011-04-04|старонак=250|isbn=9781611460728}}&lt;/ref&gt;. Такім чынам, гэтыя чашы з’яўляюцца своеасаблівым маркерам сацыяльнага становішча: калі на археалагічным участку была знойдзена чаша гу, то дадзенае пахаванне належыць арыстакратычнай сям’і. Зыходзячы з якасці апрацоўкі артэфакта, таксама можна меркаваць пра дастатак і становішча сям’і ў складанай сістэме рангаў кітайскай знаці.

Чашы гу разам з кубкамі цзюе — найбольш часта сустраканыя вінныя чашы сярод прадметаў рытуальнага посуду ў перыяд Шан. З надыходам эпохі Чжоу іх колькасць рэзка падае і іх месца займаюць ахвярныя чашы цзун, ху, збан ю і чжы&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

{{зноскі}}
{{commonscat}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Рэлігійны культ]]
[[Катэгорыя:Бронза]]
[[Катэгорыя:Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва Кітая]]
[[Катэгорыя:Азія бронзавага веку]]
[[Катэгорыя:Посуд]]</text>
      <sha1>dpzeozd79j36gs5w3b0adpm6iku0rz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гудагайскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>580166</id>
    <revision>
      <id>5130936</id>
      <parentid>5055151</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T12:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5130936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15975" sha1="ffo1x7zyw1raryc3p71u1f2juytsx35" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва                  = Гудагайскі сельсавет
|Арыгінальная назва                =
|Герб                              =
|Сцяг                              =
|Краіна                            = [[Беларусь]]
|Статус                            = сельсавет
|Гімн                              =
|Уваходзіць у                      = [[Астравецкі раён]]
|Уключае                           = 55 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;выканкам&quot;/&gt;
|Сталіца                           = [[Палушы]]
|Датаўтварэння                     = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                        = 
|Буйныгорад                        =
|Буйныягарады                      =
|Раздзел                           =
|Назва раздзела                    = 
|Глава2                            =  
|Назва главы2                      =  
|ВУП                               =
|Год ВУП                           = 
|Месца па ВУП                      = 
|ВУП на душу насельніцтва          = 
|Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                              =
|Мовы                              =
|Насельніцтва                      = 4231
|Год перапісу                      = 2019
|Месца па насельніцтве             = 
|Шчыльнасць                        = 
|Месца па шчыльнасці               = 
|Нацыянальны склад                 = 
|Канфесійны склад                  = 
|Плошча                            = 
|Месца па плошчы                   = 
|Максімальная вышыня               =
|Сярэдняя вышыня                   =
|Мінімальная вышыня                =
|Шырата                            =
|Даўгата                           =
|Карта                             =
|Часавы пояс                       = +2
|Абрэвіятура                       =
|ISO                               =
|FIPS                              =
|Код аўтамабільных нумароў         = 4
|Сайт                              = 
|Заўвагі                           =
}}
'''Гудага́йскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Астравецкі раён|Астравецкага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] [[Палушы]].

== Гісторыя ==
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Астравецкага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Гудагай (вёска)|Гудагай]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Балканскі сельсавет|Балканскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 25 снежня 1962 года&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.busel.org/texts/cat1er/id5ewzeni.htm|title = «Об укрупнении сельских районов Белорусской ССР» Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 25 декабря 1962|publisher = http://www.busel.org|access-date = 6 снежня 2018|archive-date = 2 студзеня 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170102182130/http://www.busel.org/texts/cat1er/id5ewzeni.htm|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; да 6 студзеня 1965 года сельсавет знаходзіўся ў складзе [[Ашмянскі раён|Ашмянскага раёна]]. 11 лютага 1972 года ў склад [[Астравецкі сельсавет|Астравецкага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Задворнікі (Астравецкі раён)|Задворнікі]], [[Палушы]], [[Расолы]], [[Сяржанты]], [[Чырвоны Бор (Астравецкі сельсавет)|Чырвоны Бор]]), у склад сельсавета з адміністрацыйнага падпарадкавання Астравецкага пассавета перададзены 9 населеных пунктаў ([[Бліканы]], [[Вайшнарышкі]], [[Дзягенева]], [[Індрубка]], [[Каменка (Астравецкі раён)|Каменка]], [[Кермяляны]], [[Пранюны]], [[Сасноўка (Астравецкі раён)|Сасноўка]] і [[Слабодка (Гудагайскі сельсавет)|Слабодка]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета было 28 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|124}}&lt;/ref&gt;. 17 лістапада 1986 года ў склад сельсавета з Астравецкага сельсавета перададзены 23 населеныя пункты (вёскі [[Градаўшчына (Астравецкі раён)|Градаўшчына]], [[Дравянікі]], [[Задворнікі (Астравецкі раён)|Задворнікі]], [[Захарышкі]], [[Кандраты (Астравецкі раён)|Кандраты]], [[Кумпяны]], [[Мешкуці (Астравецкі раён)|Мешкуці]], [[Мікшаны]], [[Палушы]], [[Паракіці]], [[Расолы]], [[Селішчы (Астравецкі раён)|Селішчы]], [[Смілгі]], [[Трайгі (Астравецкі раён)|Трайгі]], [[Яросішкі]], хутары [[Алясіна]], [[Бабічы (Гудагайскі сельсавет)|Бабічы]], [[Казакі (Астравецкі раён)|Казакі]], [[Камароўшчына (Астравецкі раён)|Камароўшчына]], [[Лабэлі]], [[Навасады (Гудагайскі сельсавет)|Навасады]], [[Рабіноўка]], [[Сяржанты]]), скасаваны вёскі [[Вавяраны II]], [[Табарышкі (Астравецкі раён)|Табарышкі]], хутары [[Горка (Астравецкі раён)|Горка]], [[Гудагай (хутар)|Гудагай]], [[Гурэлі (Астравецкі раён)|Гурэлі]], [[Данюшы]], [[Забранка]], [[Калоды]], [[Паройсці]], [[Прудкі (Астравецкі раён)|Прудкі]], [[Раймундова]], [[Шаркі (Астравецкі раён)|Шаркі]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 3 (1881).&lt;/ref&gt;. У 1990-х гадах цэнтр сельсавета перанесены ў пасёлак [[Гудагай (пасёлак)|Гудагай]]. У 2005 годзе скасаваны хутары [[Алясіна]], [[Галіцыя (Астравецкі раён)|Галіцыя]] і [[Сяржанты]], 11 лістапада 2011 года — хутары [[Вясёлая]], [[Дайнава (Астравецкі раён)|Дайнава]], [[Лабэлі]], [[Стасюкішкі]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2011-137/2011_137_9_45701.pdf Решение Островецкого районного Совета депутатов от 11 ноября 2011 г. № 72 Об упразднении сельских населенных пунктов на территории Островецкого района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210509034631/https://www.pravo.by/pdf/2011-137/2011_137_9_45701.pdf|date=9 мая 2021}}&lt;/ref&gt;.

26 лютага 2013 года ў склад сельсавета былі перададзеныя населеныя пункты [[Альгіняны]], [[Гуры (Астравецкі раён)|Гуры]], [[Дзірмуны]], [[Едаклані]], [[Ізабеліна (Астравецкі раён)|Ізабеліна]], [[Келёйці]], [[Ліпнішкі (Астравецкі раён)|Ліпнішкі]], [[Малі (Астравецкі раён)|Малі]], [[Мацканы]], [[Навікі (Астравецкі раён)|Навікі]], [[Радзюлі]], [[Філіпаны]], якія ўваходзілі ў склад ліквідаванага [[Астравецкі сельсавет|Астравецкага сельсавета]]; а хутар [[Каменка (Астравецкі раён)|Каменка]] перададзены з Гудагайскага сельсавета ў склад горада [[Астравец]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913r0057134 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 26 февраля 2013 г. № 224 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Островецкого района Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304210204/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&amp;p0=D913r0057134|date=4 сакавіка 2016}}&lt;/ref&gt;.

24 мая 2013 года цэнтр сельсавета перанесены з пасёлка Гудагай у аграгарадок [[Палушы]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913r0058567 Решение Островецкого районного Совета депутатов от 24 мая 2013 г. № 126 Об установлении административного центра Гудогайского сельсовета Островецкого района Гродненской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201024141051/https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913r0058567|date=24 кастрычніка 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (48 населеных пунктаў) — 2965 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 88,4 % — [[беларусы]], 7,7 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 2,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 снежня 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (55 населеных пунктаў) — 4231 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

На 1 лістапада 2017 года насельніцтва складала 3712 чалавек&lt;ref name=&quot;выканкам&quot;&gt;[http://www.ostrovets.grodno-region.by/uploads/files/Gudogajskij-selsovet.pdf ГУДОГАЙСКИЙ СЕЛЬСКИЙ ИСПОЛНИТЕЛЬНЫЙ КОМИТЕТ. Афіцыйны сайт Астравецкага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180503172548/http://ostrovets.grodno-region.by/uploads/files/Gudogajskij-selsovet.pdf |date=3 мая 2018 }} {{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.

== Спасылкі ==
* {{archives.gov.by|55129}}

{{Гудагайскі сельсавет}}
{{Астравецкі раён|варыянт=сучаснасць}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Гудагайскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Астравецкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Гудагайскі сельсавет у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] (1940—1962)}}
|спіс2        = {{Ашмянскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Гудагайскі сельсавет у [[Ашмянскі раён|Ашмянскім раёне]] (1962—1965)}}
|спіс3        = {{Астравецкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Гудагайскі сельсавет у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] (з 1965)}}
}}

[[Катэгорыя:Гудагайскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ашмянскага раёна]]</text>
      <sha1>ffo1x7zyw1raryc3p71u1f2juytsx35</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзмітровіцкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>581306</id>
    <revision>
      <id>5131446</id>
      <parentid>4744658</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T11:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9985" sha1="s27q7xr5u0xr8iuxerdxg1i3wwggv6d" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дзмітровіцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статуc                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Камянецкі раён]]
|Уключае                   = 29 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Дзмітровічы]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1626
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 1
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дзмітро́віцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Камянецкі раён|Камянецкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок [[Дзмітровічы]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Камянецкага раёна Брэсцкай вобласці [[БССР]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Навіцкавіцкі сельсавет|Навіцкавіцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. 9 чэрвеня 1958 года ў склад [[Пашукоўскі сельсавет|Пашукоўскага сельсавета]] перададзены 7 населеных пунктаў (вёскі [[Гулевічы (Камянецкі раён)|Гулевічы]], [[Клепачы (Камянецкі раён)|Клепачы]], [[Навіцкавічы]], [[Ступічава]], [[Чарнакі (Камянецкі раён)|Чарнакі]], [[Шышова (Камянецкі раён)|Шышова]] і [[Яменка]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 9 чэрвеня 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 6.&lt;/ref&gt;. 17 лістапада 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ражкоўскі сельсавет|Ражкоўскага сельсавета]], вёскі [[Бялёва]], [[Сарава]] і [[Старышова]] перададзены са складу [[Ратайчыцкі сельсавет|Ратайчыцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 лістапада 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 16.&lt;/ref&gt;. 14 красавіка 1964 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Агародніцкі сельсавет (Камянецкі раён, 1940—1964)|Агародніцкага сельсавета]] (8 населеных пунктаў: [[Агароднікі (Дзмітровіцкі сельсавет)|Агароднікі]], [[Галёнчыцы]], [[Галоўчыцы (Камянецкі раён)|Галоўчыцы]], [[Ганцавічы (Камянецкі раён)|Ганцавічы]], [[Гарадзішча (Камянецкі раён)|Гарадзішча]], [[Любашкі]], [[Праходы (Камянецкі раён)|Праходы]] і [[Станьковічы]]), у склад новаўтворанага [[Камянюцкі сельсавет|Камянюцкага сельсавета]] перададзены 8 населеных пунктаў ([[Бародзічы (Камянецкі раён)|Бародзічы]], [[Белая (Камянецкі раён)|Белая]], [[Гарошкаўка 2|Гарошкаўка II]], [[Елінскі Бор]], [[Занавіны]], [[Каменюкі]], [[Пастухова Балота]] і [[Плянта (Камянюцкі сельсавет)|Плянта]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 34 населеныя пункты&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|24}}&lt;/ref&gt;. 24 верасня 1998 года ў склад [[Камянюцкі сельсавет|Камянюцкага сельсавета]] перададзены вёскі [[Вілы (Камянецкі раён)|Вілы]], [[Гарошкаўка 1]], [[Мшанкі]], [[Селішча Вялікае]], [[Селішча Малое]]&lt;ref&gt;[http://old.bankzakonov.com/d2008/time64/lav64964.htm Решение Брестского областного Совета депутатов от 24 сентября 1998 г. № 87 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Каменецкого района]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2034 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 86,7 % — [[беларусы]], 7,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 4,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 снежня 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1626 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Дзмітровіцкі сельсавет}}
{{Камянецкі раён}}

[[Катэгорыя:Дзмітровіцкі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>s27q7xr5u0xr8iuxerdxg1i3wwggv6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Даўгапольскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>581662</id>
    <revision>
      <id>5131284</id>
      <parentid>4699484</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T02:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8675" sha1="0iej1ntmzydkwox8wln8w84bp91boqg" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Даўгапольскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Гарадоцкі раён]]
|Уключае                   = 37 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Даўгаполле]]
|Датаўтварэння             = [[16 ліпеня]] [[1954]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 625
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 2
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Даўгапо́льскі сельсаве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Даўгаполле]].

Утвораны 16 ліпеня 1954 года шляхам аб’яднання скасаваных [[Маскаляняцкі сельсавет|Маскаляняцкага]] і [[Селішчанскі сельсавет (Гарадоцкі раён)|Селішчанскага]] сельсаветаў, цэнтр — вёска Даўгаполле&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. У 1971 годзе скасаваны вёскі [[Каптуры]] і [[Семянюгі]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 23 кастрычніка 1970 г. і 4 сакавіка 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 12 (1314).&lt;/ref&gt;, 26 сакавіка 1973 года — вёскі [[Вялікі Узнор]] і [[Марціняты (Гарадоцкі раён)|Марціняты]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 сакавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 27 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|46}}&lt;/ref&gt;. 12 жніўня 1974 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Зарэчча (Даўгапольскі сельсавет)|Зарэчча]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 жніўня 1974 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1974, № 25 (1435).&lt;/ref&gt;, у жніўні 1988 года вернуты ў вёску Даўгаполле. 26 чэрвеня 1997 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Пралетарскі сельсавет (Гарадоцкі раён)|Пралетарскага сельсавета]]. 29 снежня 2022 года скасавана вёска [[Беляі (Гарадоцкі раён)|Беляі]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D923v0120691&amp;p1=1 Решение Городокского районного Совета депутатов от 29 декабря 2022 г. № 277 Об упразднении сельских населенных пунктов Городокского района]&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 999 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 87,1 % — [[беларусы]], 9,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=27 снежня 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 625 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

== Спасылкі ==
* [http://gorodok.vitebsk-region.gov.by/ru/dolgopol-ss-ru/ Долгопольский сельский Совет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191014095827/http://gorodok.vitebsk-region.gov.by/ru/dolgopol-ss-ru/ |date=14 кастрычніка 2019 }}

{{Даўгапольскі сельсавет}}
{{Гарадоцкі раён}}

[[Катэгорыя:Даўгапольскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе]]</text>
      <sha1>0iej1ntmzydkwox8wln8w84bp91boqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гуркінскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>581889</id>
    <revision>
      <id>5130964</id>
      <parentid>5014467</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5130964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13571" sha1="1qlcp31qagih1bkgfa6l8vdxs288cqn" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Гуркінскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Гарадоцкі раён]]
|Уключае                   = 22 населеныя пункты
|Сталіца                   = [[Гуркі (Гарадоцкі раён)|Гуркі]]
|Датаўтварэння             = [[16 верасня]] [[1960]]
|Скасаванне                = [[10 кастрычніка]] [[2013]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 719
  |Год перапісу            = 2009
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 2
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Гу́ркінскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Гуркі (Гарадоцкі раён)|Гуркі]].

Утвораны 16 верасня 1960 года ў складзе [[Езярышчанскі раён|Езярышчанскага раёна]] Віцебскай вобласці [[БССР]] з цэнтрам у вёсцы Гуркі з населеных пунктаў, якія знаходзіліся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Езярышчанскага пассавета (17 населеных пунктаў: [[Альшанікі (Гарадоцкі раён)|Альшанікі]], [[Арцюхі (Гарадоцкі раён)|Арцюхі]], [[Аўдзейкава]], [[Балбекі (Гарадоцкі раён)|Балбекі]], [[Грыбачы (Гарадоцкі раён)|Грыбачы]], [[Гуркі (Гарадоцкі раён)|Гуркі]], [[Жукава (Гарадоцкі раён)|Жукава]], [[Касьяніха]], [[Кісялёўкі]], [[Кошкіна]], [[Куландзіна (Гуркінскі сельсавет)|Куландзіна]], [[Лахі (Гарадоцкі раён)|Лахі]], пасёлак лясгаса, [[Мартыненкі]], [[Пылькі]], [[Сухарукава (Гуркінскі сельсавет)|Сухарукава]] і [[Шчамялі]]), уваходзілі ў склад [[Мехаўскі сельсавет|Мехаўскага]] (9 населеных пунктаў: [[Будніца (Гарадоцкі раён)|Будніца]], [[Бялькі (Гарадоцкі раён)|Бялькі]], [[Каралі (Гарадоцкі раён)|Каралі]], [[Пуляхі]], [[Трубіна]], [[Цары (Гарадоцкі раён)|Цары]], [[Церахі (Гарадоцкі раён)|Церахі]], пасёлак цагельнага завода і чыгуначная казарма 499 км) і [[Кудзінскі сельсавет (Гарадоцкі раён)|Кудзінскага]] (6 населеных пунктаў: [[Валайкі]], [[Есяновікі (Гарадоцкі раён)|Есяновікі]], [[Лапашкі]], [[Лугавыя (Гарадоцкі раён)|Лугавыя]], [[Сіціна]] і [[Хвошна]]) сельсаветаў&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 верасня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.&lt;/ref&gt;. З 25 снежня 1962 года ў Гарадоцкім раёне. 7 чэрвеня 1966 года ў склад сельсавета з [[Мяжанскі сельсавет (Гарадоцкі раён)|Мяжанскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Кавалёва (Гарадоцкі раён)|Кавалёва]], [[Каверзіна]], [[Немцава (Гарадоцкі раён)|Немцава]] і [[Шаўрова]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 7 чэрвеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 22 (1142).&lt;/ref&gt;. 26 сакавіка 1973 года скасавана вёска [[Бялькі (Гарадоцкі раён)|Бялькі]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 сакавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Гуркінскага сельсавета 27 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|45}}&lt;/ref&gt;. 7 жніўня 1979 года скасавана вёска [[Каралі (Гарадоцкі раён)|Каралі]] (злілася з вёскай [[Церахі (Гарадоцкі раён)|Церахі]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 7 жніўня 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 27 (1617).&lt;/ref&gt;. 9 снежня 1987 года ў склад сельсавета з адміністрацыйнага падпарадкавання Езярышчанскага пассавета перададзены 6 населеных пунктаў ([[Кайкі]], [[Мясцечка]], [[Панкры]], [[Студзёнка (Гарадоцкі раён)|Студзёнка]], [[Сурміно]] і [[Ткачы (Гарадоцкі раён)|Ткачы]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 9 снежня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 9 (1923).&lt;/ref&gt;. 30 чэрвеня 2008 года скасаваны вёскі [[Балбекі (Гарадоцкі раён)|Балбекі]], [[Кісялёўкі]] і [[Сухарукава (Гуркінскі сельсавет)|Сухарукава]]&lt;ref&gt;[http://www.maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/abolition2008.pdf Пералік назваў геаграфічных аб’ектаў Беларусі, якія спынілі сваё існаванне за 2008 год] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220420034247/http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/abolition2008.pdf |date=20 красавіка 2022 }}{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;. 10 кастрычніка 2013 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Бычыхінскі сельсавет|Бычыхінскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913v0060692&amp;p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 10 октября 2013 г. № 292 Об изменении административно-территориального устройства некоторых районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210511010538/https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913v0060692&amp;p1=1|date=11 мая 2021}}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 719 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 84,0 % — [[беларусы]], 13,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 22 населеныя пункты: аграгарадок [[Лесагорская]], пасёлак [[Зарніца (Гарадоцкі раён)|Зарніца]], вёскі [[Аўдзейкава]], [[Грыбачы (Гарадоцкі раён)|Грыбачы]], [[Гуркі (Гарадоцкі раён)|Гуркі]], [[Жукава (Гарадоцкі раён)|Жукава]], [[Кавалёва (Гарадоцкі раён)|Кавалёва]], [[Каверзіна]], [[Кайкі]], [[Кошкіна]], [[Лахі (Гарадоцкі раён)|Лахі]], [[Мартыненкі]], [[Мясцечка]], [[Немцава (Гарадоцкі раён)|Немцава]], [[Панкры]], [[Сіціна]], [[Студзёнка (Гарадоцкі раён)|Студзёнка]], [[Сурміно]], [[Ткачы (Гарадоцкі раён)|Ткачы]], [[Хвошна]], [[Церахі (Гарадоцкі раён)|Церахі]], [[Шаўрова]].

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Гуркінскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Езярышчанскі раён|child|загаловак=Гуркінскі сельсавет у [[Езярышчанскі раён|Езярышчанскім раёне]] (1960—1962)}}
|спіс2        = {{Гарадоцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Гуркінскі сельсавет у [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкім раёне]] (1962—2013)}}
}}

[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Гарадоцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Езярышчанскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1960 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]]</text>
      <sha1>1qlcp31qagih1bkgfa6l8vdxs288cqn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Давыдаўскі сельсавет (Светлагорскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>583154</id>
    <revision>
      <id>5131161</id>
      <parentid>4719686</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T20:25:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14467" sha1="ggrrbaf67hlnhbk0hndbfw6uy6vn27p" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Давыдаўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = сельсавет
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Светлагорскі раён]]
|Уключае                   = 15 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Загор’е (Светлагорскі раён)|Загор’е]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Глава                     = Віктар Харытонавіч Траццякоў
  |Назва главы             = Старшыня сельсавета
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1309
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Тэлефонны код             = +375 2342
|Паштовыя індэксы          = 247406
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = http://svetlogorsk.by/ru/pages/gov/selskie-sovety/davidovka-sovet/
|Заўвагі                   = 
}}
{{значэнні|Спасылка=Давыдаўскі сельсавет}}
[[File:Давыдоўскае радовішча.jpg|thumb|Давыдаўскае нафтавае радовішча]]
'''Давы́даўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Светлагорскі раён|Светлагорскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Загор’е (Светлагорскі раён)|Загор’е]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Давыдаўскі (Слабададавыдаўскі) сельсавет''' у складзе [[Азарыцкі раён|Азарыцкага раёна]] [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Слабада Давыдаўка]]. 24 верасня 1926 года вёска Слабада Давыдаўка перайменавана ў [[Давыдаўка (Светлагорскі раён)|Давыдаўку]], а сельсавет — у '''Давыдаўскі нацыянальны яўрэйскі сельсавет'''. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Азарыцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў [[Парыцкі раён|Парыцкім раёне]] БССР. 3 лістапада 1934 года сельсавет рэарганізаваны ў беларускі сельсавет. З 12 лютага 1935 года ў складзе [[Даманавіцкі раён|Даманавіцкага раёна]], з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года ў склад [[Шацілкаўскі сельсавет|Шацілкаўскага сельсавета]] [[Парыцкі раён|Парыцкага раёна]] перададзена вёска [[Жэрдзь]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. 8 красавіка 1957 года ў склад [[Асташкавіцкі сельсавет (Даманавіцкі раён)|Асташкавіцкага сельсавета]] перададзена вёска [[Асінаўка (Светлагорскі раён)|Асінаўка]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 красавіка 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 5.&lt;/ref&gt;. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Парыцкага раёна, які 29 ліпеня 1961 года перайменаваны ў Светлагорскі. 14 красавіка 1960 года ў склад сельсавета з [[Хаміцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Хаміцкага сельсавета]] [[Калінкавіцкі раён|Калінкавіцкага раёна]] перададзены 2 населеныя пункты ([[Карані (Светлагорскі раён)|Карані]] і [[Мартынавічы]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.&lt;/ref&gt;. 1 снежня 2009 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Палескі сельсавет (Светлагорскі раён)|Палескага сельсавета]] (5 населеных пунктаў: аграгарадок [[Палессе (Светлагорскі раён)|Палессе]], вёскі [[Віша (Светлагорскі раён)|Віша]], [[Мехаўшчына]], [[Мыслаў Рог]] і [[Уюнішчы]])&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 288 Об изменении административно-территориального устройства Светлогорского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131029210409/http://www.pravo.by/pdf/2009-309/2009-309(003-022).pdf|date=29 кастрычніка 2013}}&lt;/ref&gt;. У 2011 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў аграгарадок Загор’е. 12 лістапада 2013 года ў склад новаўтворанага [[Сасноваборскі сельсавет|Сасноваборскага сельсавета]] перададзена вёска [[Узнаж (Светлагорскі раён)|Узнаж]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913g0061465&amp;p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 12 ноября 2013 г. № 286 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Светлогорского района Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201210081917/https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913g0061465&amp;p1=1|date=10 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Геаграфія ==
* Агульная плошча: 332,8 км².
* Па тэрыторыі сельсавета праходзяць аўтамабільныя дарогі: {{Таблічка-by|Р|31}}{{*}} {{Таблічка-by|Н|5009}}{{*}} {{Таблічка-by|Н|5011}}{{*}} {{Таблічка-by|Н|5026}}{{*}} {{Таблічка-by|Н|5027}}{{*}} {{Таблічка-by|Н|5030}}
* Рэкі: [[Іпа]].

На тэрыторыі сельсавета знаходзіцца Давыдаўскае нафтавае радовішча, частка Рэчыцка-Вішанскай зоны ўзняццяў [[Прыпяцкі прагін|Прыпяцкага прагіну]].

=== Клімат ===
Клімат умерана-кантынентальны. Сярэднегадавая тэмпература паветра +6&amp;nbsp;°C — +7&amp;nbsp;°C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў складае 550—600 мм. Пераважныя вятры — заходнія.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (11 населеных пунктаў) — 1454 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 94,9 % — [[беларусы]], 3,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=28 лістапада 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (15 населеных пунктаў) — 1309 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

== Памятныя мясціны ==
* [[Гарадзішча]] перыяду ранняга [[Жалезны век|жалезнага веку]] ([[1-е тысячагоддзе да н.э.]] — 1-е тысячагоддзе н.э.), за 3 км на паўночны захад ад вёскі, урочышча Гарадзінка — {{ГККРБ 4|313В000752}}
* Магіла воіна-інтэрнацыяналіста Скурчаева Г. Ц. у вёсцы [[Карані (Светлагорскі раён)|Карані]].
* Магіла ахвярам фашызму ў лясным масіве каля вёскі [[Давыдаўка (Светлагорскі раён)|Давыдаўка]].
* Памятныя знакі воінам-аднавяскоўцам, загінулым на франтах у гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў населеных пунктах: [[Давыдаўка (Светлагорскі раён)|Давыдаўка]], [[Прасвет (Светлагорскі раён)|Прасвет]], [[Мармавічы]], [[Залле]], [[Карані (Светлагорскі раён)|Карані]], [[Мартынавічы]], [[Палессе (Светлагорскі раён)|Палессе]].
* Брацкія магілы савецкіх воінаў і партызан, якія загінулі ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў населеных пунктах: [[Давыдаўка (Светлагорскі раён)|Давыдаўка]], [[Мармавічы]], [[Карані (Светлагорскі раён)|Карані]], [[Палессе (Светлагорскі раён)|Палессе]].

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Давыдаўскі сельсавет, Светлагорскі раён}}
{{Светлагорскі раён}}

[[Катэгорыя:Давыдаўскі сельсавет (Светлагорскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Азарыцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Даманавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Парыцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]
[[Катэгорыя:Нацыянальныя яўрэйскія сельсаветы БССР]]</text>
      <sha1>ggrrbaf67hlnhbk0hndbfw6uy6vn27p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Далёкаўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>583667</id>
    <revision>
      <id>5131205</id>
      <parentid>4644365</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:53:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10392" sha1="68rpng7jgckmso4d5j8pzxwe1mw5a6x" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Далёкаўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Браслаўскі раён]]
|Уключае                   = 32 населеныя пункты
|Сталіца                   = [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 811
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 2
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Далё́каўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Браслаўскі раён|Браслаўскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Далёкія (Браслаўскі раён)|Далёкія]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Відзаўскі раён|Відзаўскага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Мілашкаўскі сельсавет|Мілашкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. 27 сакавіка 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Богінскі сельсавет|Богінскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.&lt;/ref&gt;. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Браслаўскага раёна Віцебскай вобласці. У 1971 годзе скасавана вёска [[Феліксава (Браслаўскі раён)|Феліксава]] (злілася з вёскай [[Богіна]])&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 23 кастрычніка 1970 г. і 4 сакавіка 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 12 (1314).&lt;/ref&gt;. 26 сакавіка 1973 года скасаваны хутары [[Кукцішкі]] і [[Ядвігава]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 сакавіка 1973 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1973, № 12 (1386).&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 57 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|41}}&lt;/ref&gt;. 21 верасня 1987 года ў склад сельсавета з [[Казянскі сельсавет|Казянскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Вусце (Далёкаўскі сельсавет)|Вусце]], [[Коўшанкі]], [[Стаўрова (Браслаўскі раён)|Стаўрова]] і [[Чэрніца]]), а ў склад [[Відзаўскі сельсавет|Відзаўскага сельсавета]] перададзены 13 населеных пунктаў ([[Абалікшты]], [[Белевічы (Браслаўскі раён)|Белевічы]], [[Вайнюнцы]], [[Дварчына]], [[Заборнікі]], [[Мацэлішкі]], [[Місянцы]], [[Мурмішкі]], [[Разалінова]], [[Шалакундзі]], [[Юцішкі]], хутары [[Балундзішкі (Далёкаўскі сельсавет)|Балундзішкі]] і [[Наруці (Браслаўскі раён)|Наруці]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 21 верасня 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1988, № 9 (1923).&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1104 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 63,6 % — [[беларусы]], 26,1 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 9,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=13 студзеня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 811 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Далёкаўскі сельсавет}}
{{Браслаўскі раён|варыянт=сучаснасць}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Далёкаўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Відзскі раён|child|загаловак=Далёкаўскі сельсавет у [[Відзскі раён|Відзскім раёне]] (1940—1960)}}
|спіс2        = {{Браслаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Далёкаўскі сельсавет у [[Браслаўскі раён|Браслаўскім раёне]] (з 1960)}}
}}

[[Катэгорыя:Далёкаўскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Відзаўскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>68rpng7jgckmso4d5j8pzxwe1mw5a6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дабраселецкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>586174</id>
    <revision>
      <id>5131149</id>
      <parentid>4810270</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T20:01:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7862" sha1="eosrlmwzmy3e6oztafu5273ibyckx8z" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дабраселецкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Зэльвенскі раён]]
|Уключае                   = 17 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Цяглевічы]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 817
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часовойпояс               = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 4
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дабрасе́лецкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) [[Цяглевічы]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Ружанскі раён|Ружанскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Дабрасельцы]]. З 8 студзеня 1954 года ў Гродзенскай вобласці, з 19 чэрвеня 1954 года ў Брэсцкай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскага раёна]] Гродзенскай вобласці, з 30 ліпеня 1966 года ў складзе Зэльвенскага раёна. У ліпені 1985 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Цяглевічы. 18 красавіка 2017 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Славаціцкі сельсавет|Славаціцкага сельсавета]] (11 населеных пунктаў: аграгарадок [[Славацічы]], вёскі [[Авечыцы]], [[Запруддзе (Зэльвенскі раён)|Запруддзе]], [[Зенькаўцы]], [[Манцякі]], [[Мелехавічы (Зэльвенскі раён)|Мелехавічы]], [[Паўлавічы (Зэльвенскі раён)|Паўлавічы]], [[Пічукі]], [[Хамічы (Зэльвенскі раён)|Хамічы]], [[Церахавічы (Зэльвенскі раён)|Церахавічы]], [[Яруцічы (Зэльвенскі раён)|Яруцічы]])&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D917r0083035&amp;p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 18 апреля 2017 г. № 243 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Зельвенского района Гродненской области]&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (6 населеных пунктаў) — 688 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 92,0 % — [[беларусы]], 7,3 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=27 студзеня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (17 населеных пунктаў) — 817 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Дабраселецкі сельсавет}}
{{Зэльвенскі раён|варыянт=сучаснасць}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Дабраселецкі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Ружанскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Дабраселецкі сельсавет у [[Ружанскі раён|Ружанскім раёне]] (1940—1962)}}
|спіс2        = {{Ваўкавыскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Дабраселецкі сельсавет у [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскім раёне]] (1962—1966)}}
|спіс3        = {{Зэльвенскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Дабраселецкі сельсавет у [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскім раёне]] (з 1966)}}
}}

[[Катэгорыя:Дабраселецкі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ваўкавыскага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ружанскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>eosrlmwzmy3e6oztafu5273ibyckx8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дабравольскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>586717</id>
    <revision>
      <id>5131128</id>
      <parentid>4934382</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7668" sha1="r0edz0jp90v0htl2awk1y78m9mvdujp" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дабравольскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Свіслацкі раён]]
|Уключае                   = 9 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Дабраволя]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 527
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 4
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дабраво́льскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Свіслацкі раён|Свіслацкага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Дабраволя]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Свіслацкага раёна [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Ціхавольскі сельсавет|Ціхавольскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гродненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. 2 снежня 1961 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Грынкоўскі сельсавет|Грынкоўскага сельсавета]] (вёскі [[Грынкі 1]], [[Грынкі 2]] і [[Грынкі 3]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 снежня 1961 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 2 (961).&lt;/ref&gt;. У 1976 годзе вёскі Грынкі 1, Грынкі 2, Грынкі 3 і хутары [[Клеціск]] перададзены ў склад [[Нязбодзіцкі сельсавет|Нязбодзіцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 снежня 1975 г. і 23 лютага 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 8 (1490).&lt;/ref&gt;. У 1977 годзе скасаваны хутар [[Язвіны (Свіслацкі раён)|Язвіны]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў Беларускай ССР ад 14, 28 лютага, 21 красавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 846 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 95,6 % — [[беларусы]], 2,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,7 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=30 студзеня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 527 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Дабравольскі сельсавет}}
{{Свіслацкі раён}}

[[Катэгорыя:Дабравольскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>r0edz0jp90v0htl2awk1y78m9mvdujp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гудзевіцкі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>587886</id>
    <revision>
      <id>5130938</id>
      <parentid>4811487</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T12:27:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5130938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8957" sha1="i0ji2v1agc7x0nxtdnztlixhv11i4w0" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Гудзевіцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Мастоўскі раён]]
|Уключае                   = 17 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Гудзевічы]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1215
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 84,4
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 4
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Гудзе́віцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мастоўскі раён|Мастоўскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Гудзевічы]].

== Гісторыя ==
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскага раёна]] [[Беластоцкая вобласць|Беластоцкай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 6 студзеня 1965 года ў Мастоўскім раёне. 28 жніўня 2013 года ў склад сельсавета з [[Лунненскі сельсавет|Лунненскага сельсавета]] перададзена вёска [[Тоўсцікі (Мастоўскі раён)|Тоўсцікі]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913r0059836&amp;p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 28 августа 2013 г. № 252 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Мостовского района Гродненской области]&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
У склад сельсавета ўваходзяць — аграгарадок [[Гудзевічы]], вёскі [[Агрызкі]],  [[Адзверна]], [[Вострава (Мастоўскі раён)|Вострава]], [[Дубляны (Мастоўскі раён)|Дубляны]], [[Кулёўшчына (Мастоўскі раён)|Кулёўшчына]], [[Ляткі]], [[Міткевічы]], [[Нацавічы]], [[Пілкі]], [[Радзявічы (Мастоўскі раён)|Радзявічы]], [[Семярэнкі]], [[Струга (Мастоўскі раён)|Струга]], [[Сядзеневічы]], [[Сямашкі]], [[Тоўсцікі (Мастоўскі раён)|Тоўсцікі]], [[Цінявічы (Мастоўскі раён)|Цінявічы]].

Самы вялікі населены пункт — Гудзевічы (732 жыхары), самы маленькі — Міткевічы (6 жыхароў).

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (16 населеных пунктаў) — 1525 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 70,6 % — [[беларусы]], 25,7 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 2,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=6 лютага 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (17 населеных пунктаў) — 1215 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

== Інфраструктура ==
=== Ахова здароўя ===
У сельсавеце дзейнічаюць Гудзевіцкая амбулаторыя ўрача агульнай практыкі, Пілкаўскі і Радзявіцкі  фельчарска-акушэрскія пункты. Ёсць аптэка чацвёртай катэгорыі ў аграгарадку Гудзевічы.

=== Адукацыя ===
ДУА «Гудзевіцкая сярэдняя школа», «Гудзевіцкі дзіцячы сад».

===Бытавыя паслугі===
Комплексна-прыёмны пункт у аг. Гудзевічы.

===Банкі===
Аддзяленне ў аг. Гудзевічы, банкамат у аг. Гудзевічы.

=== Гандаль ===
Працуюць 3 магазіны і 1 кафэ ў аграгарадку Гудзевічы, крамы ў вёсках [[Пілкі]] і [[Радзявічы (Мастоўскі раён)|Радзявічы]].

===Лазні===
Лазня ЗАТ «Гудзевічы» на 2 аддзяленні, лазні ў вёсках Радзявічы і Пілкі.

=== Прадпрыемствы ===
ЗАТ «Гудзевічы».

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Гудзевіцкі сельсавет}}
{{Мастоўскі раён|варыянт=сучаснасць}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Гудзевіцкі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Ваўкавыскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Гудзевіцкі сельсавет у [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскім раёне]] (1940—1965)}}
|спіс2        = {{Мастоўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Гудзевіцкі сельсавет у [[Мастоўскі раён|Мастоўскім раёне]] (з 1965)}}
}}

[[Катэгорыя:Гудзевіцкі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ваўкавыскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>i0ji2v1agc7x0nxtdnztlixhv11i4w0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гіркаўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>588871</id>
    <revision>
      <id>5131036</id>
      <parentid>4802346</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T16:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10577" sha1="63vk04k6qluf4ji3jv6uhjbrywthjvd" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Гіркаўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Воранаўскі раён]]
|Уключае                   = 15 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Гіркі]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 895
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 4
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Гі́ркаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Воранаўскі раён|Воранаўскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Гіркі]].

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Слабодкаўскі сельсавет''' у складзе [[Радунскі раён|Радунскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Слабодка (Воранаўскі раён)|Слабодка]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Салтанішкаўскі сельсавет|Салтанішкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гродненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. З 25 снежня 1962 года ў складзе Воранаўскага раёна. 11 лютага 1972 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Смільгінскі сельсавет|Смільгінскага сельсавета]], у склад [[Забалацкі сельсавет (Воранаўскі раён)|Забалацкага сельсавета]] перададзены населеныя пункты [[Ліпкунцы]], [[Лялюшы]], [[Лялянцы]] і [[Слабодка (Воранаўскі раён)|Слабодка]], цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Старыя Смільгіні]], сельсавет перайменаваны ў '''Старасмільгінскі сельсавет'''&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).&lt;/ref&gt;. У 1977 годзе ў адміністрацыйнае падпарадкаванне [[Радунскі пассавет|Радунскага пассавета]] перададзены вёскі [[Куркі]], [[Новыя Смільгіні]] і [[Старыя Смільгіні]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14, 28 лютага, 21 красавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).&lt;/ref&gt;. 24 красавіка 1978 года ў склад [[Больцішскі сельсавет|Больцішскага сельсавета]] перададзены 2 населеныя пункты (вёскі [[Пеляса]] і [[Сурканты]]), у склад [[Забалацкі сельсавет (Воранаўскі раён)|Забалацкага сельсавета]] перададзены 9 населеных пунктаў (вёскі [[Абрамішкі]], [[Верхняя Ваверка]], [[Гаранцы]], [[Градаўшчызна]], [[Мешкалы]], [[Смільгіні (Місявіцкі сельсавет)|Смільгіні]], [[Станкелішкі]], [[Трайгі (Воранаўскі раён)|Трайгі]] і хутар [[Пятроўка (Воранаўскі раён)|Пятроўка]]), у склад сельсавета з Забалацкага сельсавета перададзены 4 населеныя пункты (вёскі [[Ліпкунцы]], [[Лялюшы]], [[Лялянцы]] і [[Слабодка (Воранаўскі раён)|Слабодка]]), цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Гіркі, сельсавет перайменаваны ў Гіркаўскі&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 красавіка 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1166 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 88,7 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 5,6 % — [[беларусы]], 3,3 % — [[Літоўцы ў Беларусі|літоўцы]], 1,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=13 лютага 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 895 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Гіркаўскі сельсавет}}
{{Воранаўскі раён|варыянт=сучаснасць}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Гіркаўскі (да 1972 года Слабодкаўскі, да 1978 года Старасмільгінскі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Радунскі раён|child|загаловак=Слабодкаўскі сельсавет у [[Радунскі раён|Радунскім раёне]] (1940—1962)}}
|спіс2        = {{Воранаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Гіркаўскі (да 1972 года Слабодкаўскі, да 1978 года Старасмільгінскі) сельсавет у [[Воранаўскі раён|Воранаўскім раёне]] (з 1962)}}
}}

[[Катэгорыя:Гіркаўскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Радунскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]</text>
      <sha1>63vk04k6qluf4ji3jv6uhjbrywthjvd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>На перекрёстках Европы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>589258</id>
    <revision>
      <id>5130993</id>
      <parentid>4761522</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:30:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <origin>5130993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2523" sha1="bvlqbofh8mra1h5ev5sfr6wwtyj6cds" xml:space="preserve">{{Фестываль
| Назва		            = На перекрестках Европы
| Подпіс 		    =
| Лога  		    =
| Шырыня_лога   	    =
| Фота  		    =
| Апісанне_фота 	    =
| Шырыня_фота   	    =
| Гады  		    =
| Краіна  		    =Беларусь
| Горад  		    =
| Заснавальнікі             =
| Мова  		    =руская
| Жанр  		    =
| Жанры  		    =
| Лэйбл 		    =
| Лэйблы  		    =
| Тэматыка 		    =
| Склад 		    =
| Ганаровыя госці           =
| Звязаныя праекты          =
| Трансляцыя                = Белтэлерадыёкампанія
| Сайт 		            =
}}
'''«На перекрестках Европы»''' ({{lang-be|На скрыжаваннях Еўропы}}) — [[беларусь|беларускі]] [[музыка|музычны]] тэлепраект, які абвяшчае ў выніку пераможцаў у розных намінацыях, што прадстаўлены на выніковым кампакт-дыску. Стваральнікам з’яўляецца [[нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|Белтэлерадыёкампанія]], партнёрамі — «[[Радыё 1]]» і «[[Радыус-FM]]». У розны час прымалі ўдзел «[[Новы Іерусалім (гурт)|Новы Іерусалім]]», [[Алег Елісеенкаў]], ансамбль «[[сябры (гурт)|Сябры]]», [[Галіна Шышкова]], [[Валерый Сяргеевіч Дайнэка|Валерый Дайнэка]] і іншыя музыкі.&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://news.tut.by/culture/47744.html|title = «На перекрестках Европы» — лучшее за год на CD|date = 21 снежня 2004 у 10:11|publisher = [[TUT.BY]]|language = ru|archive-url = https://web.archive.org/web/20180712120118/https://news.tut.by/culture/47744.html|archive-date = 12 ліпеня 2018|access-date = 2019-02-18|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
{{зноскі}}
== Спасылкі ==
{{commons}}
*{{youtube|eNtzCtfxuMw|«На перекрестках Европы» (2004 год)}}
*{{youtube|XFKhA6kG_B4|«На перекрестках Европы» (2004 год)}}
{{вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Тэлеперадачы Беларусі]]</text>
      <sha1>bvlqbofh8mra1h5ev5sfr6wwtyj6cds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзераўнянскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>595892</id>
    <revision>
      <id>5131441</id>
      <parentid>4792368</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T10:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8920" sha1="jenkl7jwdukekrmi0xmcvtnkohoxmh1" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Дзераўноўскі сельсавет}}
{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дзераўнянскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Стаўбцоўскі раён]]
|Уключае                   = 17 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Дзераўная (Стаўбцоўскі раён)|Дзераўная]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]&lt;br/&gt;[[24 снежня]] [[2011]]
|Скасаванне                = [[27 сакавіка]] [[1959]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 2269
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 5
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дзераўня́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Дзераўная (Стаўбцоўскі раён)|Дзераўная]].

== Гісторыя ==
Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Дзераўноўскі сельсавет''' у складзе [[Івянецкі раён|Івянецкага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]] з цэнтрам у вёсцы [[Дзераўная (Стаўбцоўскі раён)|Дзераўная]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 27 сакавіка 1959 года скасаваны, тэрыторыя сельсавета разам з тэрыторыяй [[Мешыцкі сельсавет|Мешыцкага сельсавета]] ўвайшла ў склад зноў створанага [[Хотаўскі сельсавет|Хотаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.&lt;/ref&gt;.

24 снежня 2011 года [[Хатаўскі сельсавет]] быў перайменаваны ў Дзераўнянскі, цэнтр перанесены ў вёску [[Дзераўная (Стаўбцоўскі раён)|Дзераўная]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46668.pdf Решение Минского областного Совета депутатов 24 декабря 2011 г. № 134 О переименовании сельсоветов Столбцовского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201120085212/https://www.pravo.by/pdf/2012-6/2012_6_9_46668.pdf|date=20 лістапада 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2798 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 63,6 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 32,9 % — [[беларусы]], 2,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=13 красавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 2269 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

== Склад ==
У склад сельсавета ўваходзяць 17 населеных пунктаў:
* [[Агароднікі (Стаўбцоўскі раён)|Агароднікі]]
* [[Барок (Стаўбцоўскі раён)|Барок]]
* [[Беламошша]]
* [[Беліца (Стаўбцоўскі раён)|Беліца]]
* [[Дзераўная (Стаўбцоўскі раён)|Дзераўная]]
* [[Дзяражнае]]
* [[Заброддзе (Стаўбцоўскі раён)|Заброддзе]]
* [[Зарэчча (Дзераўнянскі сельсавет)|Зарэчча]]
* [[Круговіны]]
* [[Лубень (Стаўбцоўскі раён)|Лубень]]
* [[Ніўнае (Стаўбцоўскі раён)|Ніўнае]] 
* [[Падляскоўе]]
* [[Скрошчына]]
* [[Хатава]]
* [[Хатоўка]]
* [[Школьны (Стаўбцоўскі раён)|Школьны]] 
* [[Янкавічы (Стаўбцоўскі раён)|Янкавічы]] 

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Дзераўнянскі сельсавет}}
{{Стаўбцоўскі раён|варыянт=сучаснасць}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Дзераўнянскі (Дзераўноўскі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Івянецкі раён|child|загаловак=Дзераўноўскі сельсавет у [[Івянецкі раён|Івянецкім раёне]] (1940—1959)}}
|спіс2        = {{Стаўбцоўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Дзераўнянскі сельсавет у [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім раёне]] (з 2011)}}
}}

[[Катэгорыя:Дзераўнянскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Івянецкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1959 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2011 годзе]]</text>
      <sha1>jenkl7jwdukekrmi0xmcvtnkohoxmh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Даманавіцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>597679</id>
    <revision>
      <id>5131233</id>
      <parentid>4719769</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:20:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7111" sha1="ru0x7huqz12p4dvx9qnj8h299hyta16" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Даманавіцкі сельсавет}}
{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Даманавіцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Калінкавіцкі раён]]
|Уключае                   = 6 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Даманавічы (Калінкавіцкі раён)|Даманавічы]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1010
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дама́навіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Калінкавіцкі раён|Калінкавіцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Даманавічы (Калінкавіцкі раён)|Даманавічы]].

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Калінкавіцкага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Калінкавіцкім раёне БССР. З 27 верасня 1930 года ў [[Мазырскі раён|Мазырскім раёне]], з 12 лютага 1935 года ў [[Даманавіцкі раён|Даманавіцкім раёне]] БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Калінкавіцкага раёна. 21 кастрычніка 1968 года ў склад новаўтворанага [[Гарочыцкі сельсавет|Гарочыцкага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты (вёскі [[Бабровічы (Калінкавіцкі раён)|Бабровічы]], [[Сельцы (Калінкавіцкі раён)|Сельцы]] і [[Тарканы]]), у склад новаўтворанага [[Казловіцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён)|Казловіцкага сельсавета]] — вёска [[Кошчычы]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 21 кастрычніка 1968 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 1 (1231).&lt;/ref&gt;. 8 студзеня 1992 года ў склад сельсавета з Гарочыцкага сельсавета вернута вёска Тарканы.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1231 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 92,7 % — [[беларусы]], 4,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 красавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1010 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Даманавіцкі сельсавет, Калінкавіцкі раён}}
{{Калінкавіцкі раён}}

[[Катэгорыя:Даманавіцкі сельсавет (Калінкавіцкі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Даманавіцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мазырскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>ru0x7huqz12p4dvx9qnj8h299hyta16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дактрына Брэжнева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>602266</id>
    <revision>
      <id>5131191</id>
      <parentid>4675187</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:34:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4536" sha1="e4jepq2qs2rm08pd64a33hs4xarks5q" xml:space="preserve">'''Дактрына Брэжнева''' ({{lang-en|Brezhnev Doctrine}}) або '''Дактрына абмежаванага суверэнітэту''' — сфармуляванае заходнімі палітыкамі і грамадскімі дзеячамі апісанне знешняй палітыкі [[СССР]] [[1960-я|60-х]] — [[1980-я|80-х]] гадоў. [[Дактрына]] заключалася ў тым, што СССР мог умешвацца ва ўнутраныя справы краін Цэнтральна-Усходняй Еўропы, якія ўваходзілі ў [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|сацыялістычны блок]], каб забяспечваць стабільнасць палітычнага курсу, які будаваўся на базе [[сацыялізм]]у і быў накіраваны на цеснае супрацоўніцтва з СССР.

Паняцце з’явілася пасля выступу [[Леанід Брэжнеў|Леаніда Брэжнева]] на пятым з’ездзе [[Польская аб’яднаная рабочая партыя|Польскай аб’яднанай рабочай партыі]] ў [[1968|1968 годзе]]:

{{пачатак цытаты}}Добра вядома, што Савецкі Саюз нямала зрабіў для рэальнага ўмацавання [[суверэнітэт]]у, самастойнасці сацыялістычных краін. [[КПСС]] заўсёды выступала за тое, каб кожная сацыялістычная краіна вызначала канкрэтныя формы свайго развіцця па шляху сацыялізму з улікам спецыфікі сваіх нацыянальных умоў. Але вядома, таварышы, што існуюць і агульныя заканамернасці сацыялістычнага будаўніцтва, адступленне ад якіх магло б павесці да адступлення ад сацыялізму як такога. І калі ўнутраныя і знешнія сілы, варожыя сацыялізму, спрабуюць павярнуць развіццё якой-небудзь сацыялістычнай краіны ў напрамку рэстаўрацыі [[Капіталізм|капіталістычных парадкаў]], калі ўзнікае пагроза справе сацыялізму ў гэтай краіне, пагроза бяспекі сацыялістычнай садружнасці ў цэлым — гэта ўжо становіцца не толькі праблемай народа дадзенай краіны, але і агульнай праблемай, клопатам усіх сацыялістычных краін.{{канец цытаты|крыніца=[http://www.history.ru/index.php?option=com_ewriting&amp;Itemid=0&amp;func=chapterinfo&amp;chapter=5771&amp;story=4485 Ленінскім курсам, т. II]. {{М.}}, 1970, с. 329}}

Менавіта гэты падыход стаў ідэалагічным абгрунтаваннем [[Пражская вясна|ваеннага ўмяшання войскаў краін Варшаўскай дамовы на чале з СССР у Чэхаславакію ў жніўні 1968 года]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://surfingbird.ru/surf/dY23D7a12#.VSrmN_D7Jkg |title=День в истории: «Пражская весна» и «Доктрина Брежнева» |access-date=2 чэрвеня 2019 |archive-date=19 красавіка 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419130126/http://surfingbird.ru/surf/dY23D7a12#.VSrmN_D7Jkg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{h|Pappageorge|1972|3=''Pappageorge, John G.'' [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uiug.30112071914698;view=1up;seq=38 The Development of Soviet Military Policy]. // ''Military Review''. — July 1972. — Vol. 52 — No. 7 — P. 36-43 — ISSN 0026-4148.}}

{{Халодная вайна}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Халодная вайна| ]]
[[Катэгорыя:Знешняя палітыка СССР]]
[[Катэгорыя:1968 год у СССР]]
[[Катэгорыя:Эпоха застою]]
[[Катэгорыя:Знешнепалітычныя дактрыны|Брэжнева]]</text>
      <sha1>e4jepq2qs2rm08pd64a33hs4xarks5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дагістарычная Арменія</title>
    <ns>0</ns>
    <id>603281</id>
    <revision>
      <id>5131174</id>
      <parentid>4760518</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:09:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16719" sha1="akx6yvgqla30tz6b90ht84bujs9n59g" xml:space="preserve">[[File:Chalcolithic leather shoe from Areni-1 cave.jpg|thumb|Скураныя чаравікі з пячоры Арэні-1 узростам 5500 — кандыдат на званне самага старога абутку ў свеце]]
На поўначы [[Арменія|Арменіі]] ([[Ларыйскае плато]]) было выяўлена больш за 20 рознаўзроставых [[Ашэльская культура|познаашэльскіх]] помнікаў (0,6 млн гадоў), размешчаных, галоўным чынам, у перадгор'ях вулканічнага [[Джавахецкі хрыбет|Джавахецкага хрыбта]], найболей падобных з матэрыяламі месцазнаходжанняў даліны ракі Раздан (Джрабер, Фантан, Кендарасы)&lt;ref name=&quot;ЛБ2015&quot;&gt;[http://hist-phil.ru/publications/7487_Traditsii.pdf ''Любин В. П.'', ''Беляева Е. В.'' Традиции и трансфор мации в раннем палеолите Кавказа и Ближнего Востока // Традиции и инновации в истории и культуре, 2015] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151121021740/http://hist-phil.ru/publications/7487_Traditsii.pdf |date=21 лістапада 2015 }}&lt;/ref&gt;. Сярод іх пераважаюць паверхневыя месцазнаходжанні (Благадарнае, Даштадэм 3, Нарамут др.), на якіх сабрана звыш тысячы ашэльскіх вырабаў з мясцовага гіяладацыта, уключаючы каля 360 ручных [[рубіла|рубіл]]. Яшчэ выяўлены тры стратыфікаваныя помнікі (Мурадава, Карахач і Куртан I), дзе ўпершыню былі прадстаўлены  сярэднеашэльскія і раннеашэльскія індустрыі. Найбольшую цікавасць уяўляе Карахач, дзе раннеашэльскія вырабы ([[Чопер, археалогія|чоперы]], пікі, грубыя біфасы і інш.), зробленыя з іншых разнавіднасцей дацыту, а таксама [[андэзіт]]у і алівінавага далерыту, выяўленыя ў пласце вулканічнага попелу і ў ніжэйшых пралювіяльных адкладах. Датаванні попелу [[Уран-свінцовы метад|уран-свінцовым метадам]] ляжаць у дыяпазоне 1,75-1,94 млн гадоў назад, што павінна адпавядаць і ўзросту каменных вырабаў&lt;ref&gt;[http://antropogenez.ru/single-news/article/156/ Древнейший ашель — в Армении?]&lt;/ref&gt;. Падобная з вырабамі з Карахача раннеашэльская індустрыя выяўлена таксама ў ніжніх узроўнях блізкага помніка Мурадава. У самых вярхах Мурадава пададзены познаашэльскі матэрыял (пласт 3), а ў сярэдняй частцы тоўшчы — сярэдне-ашэльская індустрыя (пласты 4-9). Раннеашэльскія і сярэднеашэльскія комплексы выяўлены таксама на помніку Куртан I, размешчаны ў паўднёва-усходняй частцы Ларыйскага плато. Па сукупнасці дадзеных (абсалютныя датаванні падсцілаючых попелаў, палеамагнітныя дадзеныя, узроставы дыяпазон знойдзеных раней зубоў [[насарог]]а), узрост культурных адкладаў Куртана I складае каля 1 млн гадоў&lt;ref name=&quot;ЛБ2015&quot; /&gt;. Адкрытыя ў паўночнай Арменіі помнікі ўтрымваюць сляды найстаражытнейшых міграцый ранніх людзей за межы Афрыкі. Раннеашэльскія матэрыялы Карахача па ўзросту блізкія найстаражытнейшым раннеашэльскім індустрыям [[Усходняя Афрыка|Усходняй Афрыкі]] (каля 1,5-1,8 млн гадоў назад)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://armheritage.sci.am/rus-83.pdf |title=ОТКРЫТИЕ ДРЕВНЕЙШИХ РАННЕПАЛЕОЛИТИЧЕСКИХ ПАМЯТНИКОВ НА СЕВЕРЕ АРМЯНСКОГО НАГОРЬЯ (АРМЕНИЯ) |access-date=17 чэрвеня 2019 |archive-date=9 сакавіка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140309155131/http://armheritage.sci.am/rus-83.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Да [[Ранні палеаліт|ранняга палеаліта]] адносіцца селішча [[Сатані-Дар]]. Стаянка Нор Гехі (325 тыс. г. н.) вядомая тым, што там у адным пласце пад вулканічным лавай знайшлі ўзоры адразу дзвюх тэхнік — біфасіяльнай і больш развітай [[Індустрыя Левалуа|левалуазнай]]&lt;ref&gt;[http://www.gazeta.ru/science/2014/11/04_a_6280125.shtml Атомный реактор людей палеолита. В Армении найдены орудия гоминид, проливающие свет на эволюцию абстрактного мышления]&lt;/ref&gt;.

[[File:Zorats Karer 2008, part of the stone circle.jpg|thumb|left|Пахаванне ў старажытным мегалітычным комплексе [[Зарац-Карэр]] на поўдні Арменіі]]
Сляды пасялення старажытнага чалавека былі выяўлены ў розных раёнах [[Армянскае нагор’е|Армянскага нагор'я]]: у [[Арзні]], Нурнусе і іншых месцах былі выяўлены стаянкі з каменнымі прыладамі, а ў [[Раздан (рака)|Разданскай]] цясніне, Лусакерце і інш. былі знойдзены пячоры-жытлы (Лусакерт I, Ерэван I&lt;ref&gt;[http://collectedpapers.com.ua/ru/hfs/geology/ancient_past_of_humanity/pamyatki-mustyersko%D1%97-epoxi-ta-zalishki-neandertalciv-na-teritori%D1%97-srsr Памятники мустьерской эпохи и остатки неандертальцев на территории СССР]&lt;/ref&gt;).

У пячорнай стаянцы Ерэван I выяўлены фрагменты чэрапа і зубы дзіцяці 8-12 гадоў і верхні разец чалавека 30-40 гадоў. У пячорнай стаянцы Лусакерт I выяўлены фрагмент ніжняй сківіцы сталага індывіда. Знаходкі адносяцца да [[Homo sapiens|сапіентнай]] формы з налётам архаізма&lt;ref&gt;[http://www.bsu.edu.ru/upload/iblock/bc1/N7(204)34.pdf ''Б. Г. Ерицян'', ''А. Ю. Худавердян''. Среднепалеолитические пещерные стоянки Ереван I и Лусакерт I (Армения) // Научные ведомости Белгородского государственного университета, № 7 (204), вып. 34 Июнь 2015] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210112163534/https://www.bsu.edu.ru/upload/iblock/bc1/N7(204)34.pdf |date=12 студзеня 2021 }}&lt;/ref&gt;.

На [[Армянскае нагор’е|Армянскім нагор'і]] былі выяўлены сляды селішчаў эпохі [[неаліт]]у. Адной з ранніх культур эпохі неаліту, выяўленых у Цэнтральным Закаўказзі з'яўляецца [[Культура Шулаверы-Шошу|Шулаверы-Шомутэпінская культура]], якая датуецца VI—IV тыс. да н.э. Іншымі раннімі культурамі з'яўляецца [[Кура-Оракская культура|Кура-Оракская]] (IV—II тыс. да н.э.) і [[Трыялецкая культура|Трыялецкая]] (2200—1500 гг. да н.э.) культуры.

На тэрыторыі сучаснага [[Ерэван]]а ў раёне [[Шэнгавіт]]а ў было выяўлена селішча пачатку [[Бронзавы век|бронзавага веку]], што датуецца [[V тысячагоддзе да н.э.|V]]—[[III тысячагоддзе да н.э.|III тысячагоддзямі да нашай эры]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www2.widener.edu/~msrothma/shengavitweb2.html Shengavit|title=Shengavit a Kura Araxes Culture Site in Yerevan on the Ararat hills, Republic of Armenia|lang=en|description=In those trenches he (''Hakop Simonyan'') isolated four distinct strata, the earliest from the late fifth millennium and the latest from the early to mid-third millennium BC.|accessdate=17 чэрвеня 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080509073109/http://www2.widener.edu/~msrothma/shengavitweb2.html|archivedate=9 мая 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.distedu.ru/mirror/_hist/clarino2.narod.ru/arm4.htm|title=Земледельцы Северного Кавказа и Закавказья|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/659qZNr1K?url=http://www.distedu.ru/mirror/_hist/clarino2.narod.ru/arm4.htm|archivedate=2 лютага 2012|accessdate=17 чэрвеня 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Дадзеныя археалагічных раскопак пацвярджаюць, што жыхары Армянскага нагор'я яшчэ ў глыбокай старажытнасці авалодалі многімі рамёствамі. Так, вядома, што ўжо ў [[V тысячагоддзе да н.э.|V—]][[IV тысячагоддзе да н.э.|IV]] тысячагоддзі да н.э. яны ўмелі плавіць [[медзь]], а ў [[II тысячагоддзе да н.э.|II тысячагоддзі да н.э.]] — [[жалеза]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.armenica.info/history/histor2.htm|title=История Армении|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/659qa0Prn?url=http://www.armenica.info/history/histor2.htm|archivedate=2 лютага 2012|accessdate=17 чэрвеня 2019|url-status=live}}[ ]&lt;/ref&gt;.

На тэрыторыі [[Рэспубліка Арменія|Рэспублікі Арменія]] былі выяўлены рэшткі шматлікіх каменных збудаванняў: [[дольмен]]аў, [[менгір]]аў, [[кромлех]]аў і сцены [[Цыклапічны мур|цыклапічных збудаванняў]]. Вялікая колькасць [[Мегаліт|мегалітычных збудаванняў]] было выяўлена каля гары [[Гара Арагац|Арагац]], у далінах вакол сучасных гарадоў [[Ошакан]], Парпі, Агтц і [[Сісіян]]. Найболей добра захаваліся сакральныя і цыклапічныя збудаванні і крэпасці каля Каша і Агаўнатуна. Вялікую цікавасць уяўляюць рэшткі неалітычнага земляробскага селішча на прытоку ракі [[Аракс]], а таксама [[Мегаліты|мегалітычны]] комплекс [[Зарац-Карэр]] ({{lang-hy|Զորաց Քարեր}}), вядомы таксама як Караўндж ({{lang-hy|Քարահունջ}})&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.astrologycom.com/armstone1.html |title=''«Караундж-Стоунхендж Армении» (Carahunge-Armenia's Stonehenge)'' |access-date=17 чэрвеня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091124050735/http://www.astrologycom.com/armstone1.html |archivedate=24 лістапада 2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, размешчаны ў вобласці [[Сюнік]] недалёка ад горада Сісіян. Найважнейшыя археалагічныя помнікі былі выяўлены пры раскопках у [[Шэнгавіт|Шэнгавіце]], [[Лчашэн, Гехаркунік|Лчашэне]], Неркін і [[Верын Навер]], [[Арцік]]у, Карашамбе. У час археалагічных раскопак былі выяўлены помнікі матэрыяльнай культуры: кавалачак тэкстылю XV—XVI стст. да н.э. ([[Арцік]]); ідэальнай формы сярэбраная сякерка XXII—XXI стст. да н.э. (Карашамб); вытанчаныя бронзавыя скульптуры XV—XIV стст. да н.э. (Лоры-Берд); залатая чара з выявамі львоў III тыс. да н.э. ([[Ванадзор]]), чатырохколавыя вазы III тыс. да н.э. ([[Лчашэн]]), статуэтка жабы XIII—XII стст. да н.э. (Лчашэн).

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар=[[Мікалай ГеоргіевічАдонц|Адонц Н. Г.]]|загаловак=Армения в эпоху Юстиниана|выданне=2 изд|месца=[[Ерэван|Ереван]]|спасылка=http://www.zeughma.narod.ru/library/library.htm|выдавецтва=Изд-во Ереванского Университета|год=1971|старонак=526|ref=Адонц}}
* {{кніга|аўтар=Абаза В. А.|загаловак=История Армении|спасылка=http://www.runivers.ru/lib/book4587/54980/|месца=СПб.|выдавецтва=Тип. Н.И. Скороходова|год=1888|старонак=134}}
* [http://pressa.ru/ru/reader/#/magazines/istoriya-armenii-kratkij-ocherk/issues/10/pages/2/ ИСТОРИЯ АРМЕНИИ/ Краткий очерк] — 2009, Издательство: ООО «Эдит Принт»
* {{кніга| аўтар= [[Хьюсен, Роберт|Robert H. Hewsen]]. | частка=  | загаловак= Armenia: A Historical Atlas| арыгінал=  | спасылка =https://books.google.am/books?id=ZfZBrFza_IYC&amp;dq=Armenia:+A+Historical+Atlas&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ei=w5PuVKfaDImqywOChIKYAw&amp;ved=0CBsQ6AEwAA| выданне = | адказны=  | месца =  | выдавецтва= University of Chicago Press| год= 2001| том  =  | старонкі= }}
* {{кніга| аўтар= Bayarsaikhan Dashdondog. | частка=  | загаловак= The Mongols and the Armenians (1220-1335) | арыгінал=  | спасылка =https://books.google.am/books?id=HrqqhduBapQC&amp;printsec=frontcover&amp;hl=ru&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false  | выданне = | адказны=  | месца =  | выдавецтва= BRILL | год= 2010 | том  =  | старонкі= }}
* {{кніга|аўтар=Nira Stone, Michael E. Stone. |частка=  |загаловак=The Armenians: Art, Culture and Religion|спасылка = https://books.google.am/books?id=S4EtAQAAIAAJ&amp;q=The+Armenians:+Art,+Culture+and+Religion&amp;dq=The+Armenians:+Art,+Culture+and+Religion&amp;hl=ru&amp;sa=X&amp;ei=so_uVN_rForWygOViYGgDw&amp;ved=0CBwQ6wEwAA|выдавецтва= Chester Beatty Library |год  =2007|том  =  |старонкі   = }}

== Спасылкі ==
* [http://tvkultura.ru/video/show/brand_id/28975/episode_id/494671/video_id/494671/viewtype/picture/ «Армянское нагорье. 12 тысяч лет назад»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150707213541/http://tvkultura.ru/video/show/brand_id/28975/episode_id/494671/video_id/494671/viewtype/picture/ |date=7 ліпеня 2015 }} — документальный фильм из цикла «''По следам тайны''» (РТР Культура).

{{Азія паводле тэм|Гісторыя}}
{{Арменія ў тэмах}}
{{Бібліяінфармацыя|{{колер|Арменія}}}}

[[Катэгорыя:Гісторыя Арменіі]]
[[Катэгорыя:Дагістарычная Азія|Арменія]]</text>
      <sha1>akx6yvgqla30tz6b90ht84bujs9n59g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эдвін ван дэр Сар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>603328</id>
    <revision>
      <id>5131336</id>
      <parentid>4917170</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T06:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5699" sha1="j313eevtt7zcp7g43qpgzees8j5eb9v" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Сар}}
{{Футбаліст2
| імя                            = Эдвін ван дэр Сар
| выява                          = 
| дата нараджэння                = 
| месца нараджэння               = 
| грамадзянства                  = {{NED}}
| рост                           =199 cm 
| вага                           = 
| мянушка                        =
| цяперашні клуб                 = {{Сцяг Нідэрландаў}} [[ФК Аякс Амстэрдам|Аякс]]
| нумар                          = 
| пасада                         = генеральны дырэктар
| пазіцыя                        = [[брамнік (футбол)|брамнік]]
| моладзевыя клубы               = {{футбольная кар’ера
 |1980—1985|{{Сцяг Нідэрландаў|20px}} [[ФК Форхалт|Форхалт]]|
 |1985—1990|{{Сцяг Нідэрландаў|20px}} [[ФК Нордвейк|Нордвейк]]|}}
| клубы                          = {{футбольная кар’ера
 |1990—1999|{{Сцяг Нідэрландаў|20px}} [[ФК Аякс Амстэрдам|Аякс]]|226 (-188/1)
 |1999—2001|{{Сцяг Італіі|20px}} [[ФК Ювентус|Ювентус]]|66 (-46)
 |2001—2005|{{Сцяг Англіі|20px}} [[ФК Фулхэм|Фулхэм]]|127 (-164)
 |2005—2011|{{Сцяг Англіі|20px}} [[ФК Манчэстэр Юнайтэд|Манчэстэр Юнайтэд]]|186 (-144)
 |2016|{{Сцяг Нідэрландаў|20px}} [[ФК Нордвейк|Нордвейк]]|1 (-1) }}
| нацыянальная зборная           = {{футбольная кар’ера
 |1995—2008|{{Сцяг Нідэрландаў|20px}} [[Зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]|130 (-87) }}
|медалі                 = 
 {{турнір|[[Чэмпіянат Еўропы па футболе|Чэмпіянаты Еўропы]]}}
  {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2000|Бельгія/Нідэрланды 2000]]}}
  {{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2004|Партугалія 2004]]}}
}}
'''Эдвін ван дэр Сар''' ({{lang-nl|Edwin van der Sar}}; нар. {{ДН|29|10|1970}}, Ворхаўт, [[Нідэрланды]]) — нідэрландскі футбаліст, які выступаў на пазіцыі брамніка. Завяршыў кар’еру 28 мая 2011 года. З лістапада 2016 года займае пасаду генеральнага дырэктара ў футбольным клубе [[ФК Аякс Амстэрдам|«Аякс»]]. На працягу больш чым трынаццаці гадоў ван дэр Сар быў асноўным галкіперам і капітанам [[Зборная Нідэрландаў па футболе|нацыянальнай зборнай Нідэрландаў]], за якую правёў 130 матчаў.

Ван дэр Сар пачаў кар’еру ў «Аяксе», у якім правёў дзевяць гадоў. Затым ён выступаў за [[ФК Ювентус|«Ювентус»]] і [[ФК Фулхэм|«Фулхэм»]], а ў 2005 годзе перайшоў у [[ФК Манчэстэр Юнайтэд|«Манчэстэр Юнайтэд»]]. Ван дэр Сар з’яўляецца адзіным галкіперам, які выйграў [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігу чэмпіёнаў УЕФА]] з двума рознымі клубамі: з «Аяксам» у 1995 і з «Манчэстэр Юнайтэд» у 2008 годзе.

У 1995 і 2009 гадах ван дэр Сар быў прызнаны найлепшым еўрапейскім галкіперам.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{спасылкі-футбаліст}}

{{Навігацыйны блок2
|стыль_загалоўка = {{колеры зборнай/Нідэрланды|1}} 
|state           = collapsed
|загаловак       = Склады зборнай Нідэрландаў
|Склад зборнай Нідэрландаў па футболе на чэмпіянаце свету 1994
|Склад зборнай Нідэрландаў па футболе на чэмпіянаце Еўропы 1996
|Склад зборнай Нідэрландаў па футболе на чэмпіянаце свету 1998
|Склад зборнай Нідэрландаў па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2000
|Склад зборнай Нідэрландаў па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2004
|Склад зборнай Нідэрландаў па футболе на чэмпіянаце свету 2006
|Склад зборнай Нідэрландаў па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2008
}}

{{DEFAULTSORT:Сар Эдвін ван дэр}}
[[Катэгорыя:Футбольныя варатары]]
[[Катэгорыя:Футбалісты Нідэрландаў]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Нідэрландаў па футболе]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Манчэстэр Юнайтэд]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Фулхэм]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Ювентус]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Аякс Амстэрдам]]
[[Катэгорыя:Футбольныя функцыянеры]]</text>
      <sha1>j313eevtt7zcp7g43qpgzees8j5eb9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дварышчанскі сельсавет (Лідскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>625549</id>
    <revision>
      <id>5131288</id>
      <parentid>4802577</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T02:49:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8393" sha1="gu22btw48ehcklk67bneoqwwoj041jf" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Дварышчанскі сельсавет}}
{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дварышчанскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Лідскі раён]]
|Уключае                   = 33 населеныя пункты
|Сталіца                   = [[Дворышча (Лідскі раён)|Дворышча]]
|Датаўтварэння             = [[11 студзеня]] [[1966]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 844
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 4
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дварышча́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лідскі раён|Лідскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Дворышча (Лідскі раён)|Дворышча]].

Утвораны 11 студзеня 1966 года ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці [[БССР]] з цэнтрам у вёсцы Дворышча ў складзе 28 населеных пунктаў: 25 населеных пунктаў ([[Бянейкі]], [[Гервянікі]], [[Гімбуты]], [[Гурыны (Лідскі раён)|Гурыны]], [[Дворышча (Лідскі раён)|Дворышча]], [[Крыніцы (Лідскі раён)|Крыніцы]], [[Левашы (Лідскі раён)|Левашы]], [[Лясныя Дворышчы]], [[Марысева]], [[Мар’янова (Лідскі раён)|Мар’янова]], [[Меляшы (Лідскі раён)|Меляшы]], [[Мігуны]], [[Мяйлуны]], [[Мяргенцы]], [[Пашкі (Лідскі раён)|Пашкі]], [[Пашунцы]], [[Сангайлы]], [[Сліжы (Лідскі раён)|Сліжы]], [[Суцькі (Лідскі раён)|Суцькі]], [[Такары (Лідскі раён)|Такары]], [[Уладзіславова]], [[Цвермы]], [[Эйтуны]], [[Юравічы (Лідскі раён)|Юравічы]] і [[Ячанцы]]), што ўваходзілі ў склад [[Тракельскі сельсавет|Тракельскага сельсавета]], і 3 населеных пунктаў ([[Бярозна (Лідскі раён)|Бярозна]], [[Дзяўгуны (Лідскі раён)|Дзяўгуны]] і [[Пецюны]]), што ўваходзілі ў склад [[Жырмунскі сельсавет|Жырмунскага сельсавета]] [[Воранаўскі раён|Воранаўскага раёна]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 студзеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 9 (1129).&lt;/ref&gt;. 9 верасня 1981 года ў склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты (вёскі [[Пашкі (Лідскі раён)|Пашкі]], [[Сангайлы]] і [[Цвермы]]). 21 лютага 2023 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Крупаўскі сельсавет|Крупаўскага сельсавета]] (8 населеных пунктаў: аграгарадок [[Гуды (Лідскі раён)|Гуды]], вёскі [[Аўсядава]], [[Верх-Ліда]], [[Вялікае Сяло (Крупаўскі сельсавет)|Вялікае Сяло]], [[Колышкі]], [[Малэйкаўшчына]], [[Споркаўшчына]] і [[Чахаўцы]])&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D923r0122126&amp;p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 21 февраля 2023 г. № 497 Об изменении административно-территориального устройства Лидского района Гродненской области]&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (25 населеных пунктаў) — 1185 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 52,5 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 41,2 % — [[беларусы]], 3,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=25 снежня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (25 населеных пунктаў) — 844 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Дварышчанскі сельсавет, Лідскі раён}}
{{Лідскі раён}}

[[Катэгорыя:Дварышчанскі сельсавет (Лідскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1966 годзе]]</text>
      <sha1>gu22btw48ehcklk67bneoqwwoj041jf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дакудаўскі сельсавет (Лідскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>625641</id>
    <revision>
      <id>5131194</id>
      <parentid>5044730</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7505" sha1="pntlyts8j4tnfgf7jaab0rplsec11pi" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Дакудаўскі сельсавет}}
{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дакудаўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Лідскі раён]]
|Уключае                   = 17 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Дакудава 1]]
|Датаўтварэння             = [[12 кастрычніка]] [[1940]]
|Скасаванне                = [[18 кастрычніка]] [[2013]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 640
  |Год перапісу            = 2009
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 113,5
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 4
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Даку́даўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лідскі раён|Лідскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Дакудава 1]]. Плошча — 113,5 км².

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Лідскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 30 жніўня 1957 года ў склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Боркі (Лідскі раён)|Боркі]] і [[Скаменны Бор]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 жніўня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.&lt;/ref&gt;. У 1986 годзе скасавана вёска [[Сяглы]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада і 22 снежня 1986 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 3 (1881).&lt;/ref&gt;. 18 кастрычніка 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913r0060911&amp;p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 18 октября 2013 г. № 259 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Лидского района Гродненской области]&lt;/ref&gt;. 

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 640 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 75,2 % — [[беларусы]], 18,0 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 5,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=25 снежня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 17 вёсак: [[Анацкі]], [[Біскупцы (Лідскі раён)|Біскупцы]], [[Бурносы]], [[Гаўе-Пяскі]], [[Дакудава 1]], [[Дакудава 2]], [[Ельня (Лідскі раён)|Ельня]], [[Забалотня]], [[Карнілкі]], [[Лучкі (Лідскі раён)|Лучкі]], [[Мікулічы (Лідскі раён)|Мікулічы]], [[Місуры (Лідскі раён)|Місуры]], [[Мялёгава]], [[Пораслі]], [[Пятры]], [[Філонаўцы]], [[Чараўкі (Лідскі раён)|Чараўкі]].

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Лідскі раён|варыянт=гісторыя|загаловак=Дакудаўскі сельсавет у [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] (1940—2013)}}

[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лідскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]]</text>
      <sha1>pntlyts8j4tnfgf7jaab0rplsec11pi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дабрынёўскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>645104</id>
    <revision>
      <id>5131153</id>
      <parentid>4700660</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T20:06:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8433" sha1="ah3rrms2g1yylglrbu0m7tjamiv3u5c" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дабрынёўскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Дзяржынскі раён]]
|Уключае                   = 45 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Дабрынёва]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 2340
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 5
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дабрынё́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Дабрынёва]].

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Дзяржынскі раён|Койданаўскага раёна]] [[Мінская акруга|Мінскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Койданаўскім раёне БССР. З 23 сакавіка 1932 года ў [[Койданаўскі нацыянальны польскі раён|Койданаўскім нацыянальным польскім раёне]]. З 29 чэрвеня 1932 года ў складзе Дзяржынскага раёна. З 31 ліпеня 1937 года ў складзе [[Мінскі раён|Мінскага раёна]]. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. З 4 лютага 1939 года ў складзе Дзяржынскага раёна, адначасова ў склад сельсавета з [[Зенькавіцкі сельсавет|Зенькавіцкага сельсавета]] [[Уздзенскі раён|Уздзенскага раёна]] перададзены вёска [[Александрова (Дзяржынскі раён)|Александрова]] і хутар [[Паддуб’е (Дзяржынскі раён)|Паддуб’е]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 4 февраля 1939 г. Об образовании Дзержинского района в Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. 28 мая 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Рубілкаўскі сельсавет|Рубілкаўскага сельсавета]] (24 населеныя пункты: аграгарадок [[Томкавічы]], вёскі [[Баравікі (Дзяржынскі раён)|Баравікі]], [[Булынкі]], [[Бяліцкаўшчына]], [[Гарэнаўка]], [[Даўнары (Дзяржынскі раён)|Даўнары]], [[Дзежкі]], [[Жакі (Дзяржынскі раён)|Жакі]], [[Казлы (Дзяржынскі раён)|Казлы]], [[Камянное]], [[Краснае (Дзяржынскі раён)|Краснае]], [[Кулі (Дзяржынскі раён)|Кулі]], [[Курганне (Дзяржынскі раён)|Курганне]], [[Лукашына (Дзяржынскі раён)|Лукашына]], [[Пабеднае (Дзяржынскі раён)|Пабеднае]], [[Рубілкі]], [[Сакольшчына (Дзяржынскі раён)|Сакольшчына]], [[Старышча]], [[Сухадолы (Дзяржынскі раён)|Сухадолы]], [[Уладзімірова]], [[Чырвоная Зорка (Дзяржынскі раён)|Чырвоная Зорка]], [[Шабунеўшчына]], [[Юнцаўшчына]] і [[Янавічы (Дзяржынскі раён)|Янавічы]])&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области]&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (21 населены пункт) — 1140 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 88,2 % — [[беларусы]], 7,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=31 мая 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (45 населеных пунктаў) — 2340 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Дабрынёўскі сельсавет}}
{{Дзяржынскі раён}}

[[Катэгорыя:Дабрынёўскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мінскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>ah3rrms2g1yylglrbu0m7tjamiv3u5c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Котаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>650089</id>
    <revision>
      <id>5130983</id>
      <parentid>4916428</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:17:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вядомыя носьбіты */</comment>
      <origin>5130983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="777" sha1="cmmy6mm3o79ckrt3bxsvyg7edgjmss3" xml:space="preserve">'''Котаў''' — прозвішча.

== Вядомыя носьбіты ==
* [[Альберт Іосіфавіч Котаў]] — беларускі гісторык
* [[Аляксандр Васілевіч Котаў]] — беларускі валейбольны трэнер
* [[Анатоль Анатольевіч Котаў]] — беларускі дыпламат, дзяржаўны і грамадскі дзеяч.
* [[Вадзім Котаў]] (нар. 1989) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]], [[брамнік (гандбол)|брамнік]].
* [[Валерый Генадзевіч Котаў]] — беларускі архітэктар
* {{NL|Уладзімір Котаў}}
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>cmmy6mm3o79ckrt3bxsvyg7edgjmss3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аляксандр Васільевіч Шакуцін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>657725</id>
    <revision>
      <id>5131158</id>
      <parentid>4771800</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T20:22:11Z</timestamp>
      <contributor deleted="deleted" />
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>5131158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18458" sha1="5fb7rgb6v7a15kwesckbmi9my7iovbn" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Аляксандр Васільевіч Шакуцін''' (нар. {{ДН|12|1|1959}}, в. [[Вялікае Бабіна]] [[Аршанскі раён|Аршанскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]]) — беларускі прадпрымальнік, член [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання|4-га]] і [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] скліканняў. Фігурант санкцыйных спісаў [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], шэрагу іншых краін.

== Біяграфія ==
Скончыў [[Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут]], урач-лячэбнік.

Працоўную дзейнасць пачаў у калгасе «Радзіма» Аршанскага раёна. Быў намеснікам сакратара камітэта камсамола [[Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут|Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута]]. Быў загадчыкам 1-га хірургічнага аддзялення 10-й Мінскай гарадской клінічнай бальніцы, галоўным урачом медсанчасці, дырэктарам медыцынскага цэнтра Мінскага ордэна Леніна і ордэна Кастрычніцкай Рэвалюцыі трактарнага завода. Быў прэзідэнтам Міжнароднай медыцынскай асацыяцыі «Здароўе і прыгажосць», навукова-вытворчага аб’яднання «Праммедінвест», генеральным дырэктарам закрытага акцыянернага таварыства «Праммедінвест», намеснікам генеральнага дырэктара па пытаннях перспектыўнага развіцця закрытага акцыянернага таварыства «Праммедінвест», старшынёй савета дырэктараў адкрытага акцыянернага таварыства «„Амкадор“ — кіруючая кампанія холдынга».
 
Намеснік генеральнага дырэктара па пытаннях перспектыўнага развіцця закрытага акцыянернага таварыства «ПМІ ГРУП», старшыня савета дырэктараў адкрытага акцыянернага таварыства «„[[Амкадор]]“ — кіруючая кампанія холдынга».

У сакавіку 2026 года [[Беларускі расследавальніцкі цэнтр]] выпусціў расследаванне, паводле якога нават пасля фактычнай нацыяналізацыі «Амкадора» ў 2025 годзе Шакуцін захаваў кантроль над некаторымі прыбытковымі актывамі, звязанымі з холдынгам&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.zerkalo.io/economics/124003.html|title=Помните новости про национализацию «Амкодора»? В истории намечается весьма неожиданный поворот — БРЦ|work=[[Zerkalo.io]]|lang=ru}}&lt;/ref&gt;.

Старшыня праўлення рэспубліканскага грамадскага аб’яднання «Беларуская тэнісная федэрацыя». Член [[Нацыянальны алімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь|Нацыянальнага алімпійскага камітэта Рэспублікі Беларусь]]. Член Савета па развіцці прадпрымальніцтва ў Рэспубліцы Беларусь. Член прэзідыума рэспубліканскага грамадскага аб’яднання «[[Белая Русь (грамадская арганізацыя)|Белая Русь]]».

Выбіраўся членам [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання|4-га]] і [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання|5-га]] скліканняў&lt;ref&gt;[http://www.sovrep.gov.by/by/senators-by/view/shakutsin-aljaksandr-by-406/ Шакуцін Аляксандр Васільевіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200818220042/http://www.sovrep.gov.by/by/senators-by/view/shakutsin-aljaksandr-by-406/ |date=18 жніўня 2020 }}&lt;/ref&gt;.

Ганаровы консул [[Бангладэш]] у Беларусі&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://euroradio.fm/navoshta-vyarhi-belaruskaga-biznesu-iduc-u-ganarovyya-konsuly|title=Навошта вярхі беларускага бізнесу ідуць у &quot;ганаровыя консулы&quot;|work=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|date=2021-01-12}}&lt;/ref&gt;.

== Міжнародныя санкцыі ==
17 снежня 2020 года [[Еўрапейскі савет]] пашырыў [[Чорны спіс Еўрасаюза]] ў тым ліку за кошт Шакуціна&lt;ref name=&quot;sanctions&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Jozwiak|first=Rikard|date=2020-12-17|title=EU Officially Slaps More Economic Sanctions On Belarus Over Crackdown|url=https://www.rferl.org/a/eu-sanctions-belarus/31006041.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721170020/https://www.rferl.org/a/eu-sanctions-belarus/31006041.html|archive-date=2021-07-21|access-date=2021-07-21|work=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода]]|language=en}}&lt;/ref&gt;. Санкцыі прадугледжвалі забарону на ўезд у [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюз]] і замарозку актываў&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://naviny.media/article/20201217/1608211225-novye-sankcii-es-protiv-belorusskih-vlastey-kto-popal-pod-udar|title=Новые санкции ЕС против белорусских властей. Кто попал под удар|access-date=21 ліпеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20201217133013/https://naviny.media/article/20201217/1608211225-novye-sankcii-es-protiv-belorusskih-vlastey-kto-popal-pod-udar|archive-date=17 снежня 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Пры абгрунтаванні ўвядзення санкцый адзначалася, што Шакуцін атрымлівае выгаду ад падтрымкі [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Лукашэнкі]] ў выніку прыватызацыі дзяржаўнай уласнасці, а таксама з’яўляецца членам арганізацыі «[[Белая Русь (грамадская арганізацыя)|Белая Русь]]», якая падтрымлівае [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Лукашэнку]]&lt;ref name=&quot;sanctions&quot;&gt;[https://eur-lex.europa.eu/eli/reg_impl/2020/2129/oj Council Implementing Regulation (EU) 2020/2129 of 17 December 2020 implementing Article 8a(1) of Regulation (EC) No 765/2006 concerning restrictive measures in respect of Belarus]&lt;/ref&gt;. 26 студзеня 2021 года да санкцый [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] далучыліся [[Албанія]], [[Ісландыя]], [[Ліхтэнштэйн]], [[Нарвегія]], [[Паўночная Македонія]], [[Чарнагорыя]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Declaration by the High Representative on behalf of the European Union on the alignment of certain countries concerning restrictive measures against Belarus|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2021/01/26/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-european-union-on-the-alignment-of-certain-countries-concerning-restrictive-measures-against-belarus/|publisher=[[Савет Еўрапейскага саюза]]|date=2021-01-26|access-date=2021-09-09|lang=en}}&lt;/ref&gt;. Таксама Шакуціна ў свае санкцыйныя спісы ўключылі [[Вялікабрытанія]]&lt;ref&gt;{{Cite web|language=en|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/996772/Belarus.pdf|title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK|publisher=Office of Financial Sanctions Implementation HM Treasury|date=2021-06-25}}&lt;/ref&gt;, [[Швейцарыя]]&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Shields|first=Michael|coauthors=Liffey, Kevin|date=2021-07-07|editor-last=Liffey|editor-first=Kevin|title=Swiss widen sanctions list against Belarus|url=https://www.reuters.com/world/europe/swiss-widen-sanctions-list-against-belarus-2021-07-07/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210707215407/https://www.reuters.com/world/europe/swiss-widen-sanctions-list-against-belarus-2021-07-07/|archive-date=2021-07-07|access-date=2021-07-10|author=Michael Shields, Kevin Liffey|work=[[Reuters]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-07-07|title=Sanctions program: Belarus: Verordnung vom 11. Dezember 2020 über Massnahmen gegenüber Belarus (SR 946.231.116.9), Anhang 1 Origin: EU Sanctions: Art. 2 Abs. 1 (Finanzsanktionen) und Art. 3 Abs. 1 (Ein- und Durchreiseverbot)|url=https://www.seco.admin.ch/dam/seco/de/dokumente/Aussenwirtschaft/Wirtschaftsbeziehungen/Exportkontrollen/Sanktionen/Verordnungen/Belarus/belarus_2021-07-07.pdf.download.pdf/Belarus_2021-07-07.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210707175409/https://www.seco.admin.ch/dam/seco/de/dokumente/Aussenwirtschaft/Wirtschaftsbeziehungen/Exportkontrollen/Sanktionen/Verordnungen/Belarus/belarus_2021-07-07.pdf.download.pdf/Belarus_2021-07-07.pdf|archive-date=2021-07-07|access-date=2021-07-10|publisher={{нп3|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях|de|Staatssekretariat für Wirtschaft}}|language=en}}&lt;/ref&gt;.

21 чэрвеня 2021 года ў [[Чорны спіс Еўрасаюза]] ўнеслі і кампанію «Логекс», як мяркуецца, звязаную з Шакуціным&lt;ref&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2021:219I:FULL&amp;from=EN Official Journal of the European Union]&lt;/ref&gt;.

У 2022 годзе Шакуцін і «Амкадор» трапілі пад санкцыі Канады&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://novychas.online/palityka/kanada-uvjala-sankcyi-suprac-tapuzidzisa-baskina|title=Канада ўвяла санкцыі супраць Тапузідзіса, Баскіна, Шакуціна і Пефціева|access-date=12 красавіка 2023|date=6 красавіка 2022|work=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gazette.gc.ca/rp-pr/p2/2022/2022-03-30/html/sor-dors49-eng.html|title=Regulations Amending the Special Economic Measures (Belarus) Regulations: SOR/2022-49|publisher=Canada Gazette|date=2022-03-30|access-date=2023-04-12|language=en}}&lt;/ref&gt; і Украіны&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-person/4009/ |title=ШАКУТІН Олександр Васильович |access-date=12 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412201912/https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-person/4009/ |archive-date=12 красавіка 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/444/ |title=Відкрите акціонерне товариство «Амкодор» — Керуюча компанія холдингу&quot; |access-date=12 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412201913/https://sanctions.nazk.gov.ua/sanction-company/444/ |archive-date=12 красавіка 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

5 снежня 2023 года Шакуціна і «Амкадор» дадалі ў [[спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/331612|title=Тапузідзіс, Шаўцоў, Шакуцін… ЗША ўвялі новыя санкцыі супраць фізічных і юрыдычных асоб Беларусі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-12-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-12-05|title=Russia-related Designations; Belarus Designations; Issuance of Belarus General License|url=https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20231205|url-status=live|access-date=2023-12-06|publisher=[[Міністэрства фінансаў ЗША]]|language=en}}&lt;/ref&gt;.

=== Рэакцыя на санкцыі ===
У студзені 2023 года [[Беларускі расследавальніцкі цэнтр]] заявіў, што паводле яго расследавання, кампанія Шакуціна па-ранейшаму займаецца бізнэсам у Германіі нават пасля ўвядзення еўрапейскіх санкцый супраць Шакуціна&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nashaniva.com/308571|title=БРЦ: Аляксандр Шакуцін працягвае зарабляць мільёны даляраў у Еўропе, нягледзячы на накладзеныя санкцыі|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-01-27|access-date=2024-05-14}}&lt;/ref&gt;. Восенню 2023 года БРЦ выпусціў два новыя расследаванні, прысвечаныя меркаванаму абыходу заходніх санкцый кампаніямі Шакуціна&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://belsat.eu/news/13-09-2023-uladalnik-amkadora-zarablyae-groshy-na-abyhodze-sanktsyyau-pad-vyglyadam-impartazamyashchennya|title=Уладальнік «Амкадора» зарабляе грошы на абыходзе санкцыяў пад выглядам імпартазамяшчэння|date=2023-09-13|access-date=2024-06-01|work=[[Белсат]]|author=Раман Шавель}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://belsat.eu/news/18-10-2023-biznesoutsa-zlavili-na-sherym-impartse|title=Набліжанага да Лукашэнкі бізнесоўца злавілі на шэрым імпарце ў Беларусь заходняй тэхнікі|date=2023-10-18|access-date=2024-06-01|work=[[Белсат]]|author=Сяргей Крот}}&lt;/ref&gt;.

7 чэрвеня 2023 года [[Еўрапейскі суд]] адхіліў пазоў Шакуціна аб зняцці санкцый ЕС&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/32448368.html|title=Суд Эўразьвязу адхіліў пазоў беларускага бізнэсоўца Шакуціна, які патрабаваў зьняць санкцыі|date=2023-06-07|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|language=be-tarask}}&lt;/ref&gt;.

== Узнагароды ==
Мае Падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Узнагароджаны [[Медаль «За працоўныя заслугі» (Беларусь)|медалём «За працоўныя заслугі»]], юбілейнымі медалямі, [[Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]]&lt;ref&gt;[http://www.sovrep.gov.by/uploads/files/Parlament-5soz.pdf ПАРЛАМЕНТ — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь пятага склікання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211020130655/http://www.sovrep.gov.by/uploads/files/Parlament-5soz.pdf |date=20 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;.
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{cite web|url=https://nashaniva.com/112825/|title=Феномен Шакуціна: як вясковы хлопец стаў адным з найбагацейшых бізнэсмэнаў|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2013-07-20|author=Адар’я Гуштын, Ягор Марціновіч }}

{{DEFAULTSORT:Шакуцін Аляксандр Васільевіч}}
[[Катэгорыя:Хірургі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Спартыўныя функцыянеры Беларусі]]
[[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання]]
[[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання]]
[[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]]
[[Катэгорыя:Беларускія асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]]
[[Катэгорыя:Ганаровыя консулы]]
[[Катэгорыя:Старшыні нацыянальных спартыўных федэрацый Беларусі]]</text>
      <sha1>5fb7rgb6v7a15kwesckbmi9my7iovbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дацкі ваенны кантынгент у Іраку</title>
    <ns>0</ns>
    <id>661148</id>
    <revision>
      <id>5131280</id>
      <parentid>4327306</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T02:00:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8811" sha1="0wg8jczpguaa7xq8pvp0h4uwrr271wl" xml:space="preserve">{{Вайсковае фарміраванне
|назва               = Дацкі кантынгент у Іраку
|арыгінал            = 
|выява               = 
|подпіс              = 
|гады                = [[2003]]—[[2007]]
|краіна              = {{Сцягафікацыя|Данія}}
|краіны              = 
|падпарадкаванне     = 
|у складзе           = [[Выява:Multi-National Force-Iraq ShoulderSIeeveInsignia.jpg|22px]]  [[Міжнародныя кааліцыйныя сілы ў Іраку]]
|тып                 = 
|уключае_ў_сябе      = 
|роля                = 
|памер               = 550 чалавек
|камандная_структура = 
|размяшчэнне         = [[Ірак]]
|мянушка             = 
|мянушкі             = 
|заступнік           = 
|заступнікі          = 
|дэвіз               = 
|дэвізы              = 
|колеры              = 
|марш                = 
|маршы               = 
|талісман            = 
|талісманы           = 
|рыштунак            = 
|войны               = [[Іракская вайна]]
|бітвы               = 
|знакі_адрознення    = 
|цяперашні_камандзір = 
|вядомыя_камандзіры  = 
}}
'''Ваенны кантынгент Даніі ў Іраку''' — падраздзяленне [[Узброеныя сілы Даніі|Узброеных сіл Даніі]], якое ў [[2003]]—[[2007]] гг. прымала ўдзел у [[Іракская вайна|вайне ў Іраку]].

== Гісторыя ==
Ваенны кантынгент Даніі знаходзіўся ў краіне з 23 красавіка 2003 года па 21 снежня 2007 года. У яго складзе былі пяхотныя падраздзяленні (забяспечвалі ахову аб’ектаў), авіягрупа HELDET (4 верталёты AS.550 «Fennec» і 100 вайскоўцаў; падраздзяленне выканала 354 вылетаў у перыяд са жніўня да канца снежня 2007 года&lt;ref&gt;[http://forsvaret.dk/FTK/opgaver/Int%20operationer/Arkiver/Irak%202007/Pages/Sidste%20helikopter%20p%C3%A5%20mission%20i%20Irak.aspx Helikopter på sidste mission i Irak. I dag klokken 08.27 lokal irakisk tid landede Flyvevåbnets Fennec helikopter efter sidste mission i Irak.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140812070133/http://forsvaret.dk/FTK/opgaver/Int%20operationer/Arkiver/Irak%202007/Pages/Sidste%20helikopter%20p%C3%A5%20mission%20i%20Irak.aspx |date=12 жніўня 2014 }}&lt;/ref&gt;, а таксама група ваенных саветнікаў і інструктараў для навучання вайскоўцаў новай іракскай арміі (10 інструктараў і 7 салдат для забеспячэння іх аховы) па праграме «NATO Training Mission-Iraq»&lt;ref&gt;Jeremy M. Sharp, Christopher M. Blanchard. [http://www.fas.org/sgp/crs/mideast/RL32105.pdf Post-War Iraq: Foreign Contributions to Training, Peacekeeping, and Reconstruction] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140328192936/http://www.fas.org/sgp/crs/mideast/RL32105.pdf |date=28 сакавіка 2014 }} — Congressional Research Service Report for Congress (September 25, 2007), стр. 7&lt;/ref&gt;.

21 снежня 2007 года дацкія войскі былі выведзены з Ірака, але ў краіне засталіся каля 50 байцоў УС Даніі, якія займаліся трэніроўкай іракскіх сіл бяспекі ў рамках праграмы «NATO Training Mission-Iraq» і забеспячэннем абароны дацкіх дыпламатаў&lt;ref&gt;[http://edition.presstv.ir/detail/35647.html Denmark to pull air force out of Iraq] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120208025626/http://edition.presstv.ir/detail/35647.html |date=2012-02-08 }} // «Press-TV» от 19 декабря 2007&lt;/ref&gt;.

== Страты ==
Страты кантынгенту Даніі ў Іраку склалі 7 вайскоўцаў забітымі і не менш за 11 параненымі&lt;ref&gt;17 августа 2003 в районе города Басра был застрелен капрал ''Preben Pedersen'', который стал первым погибшим в Ираке военнослужащим Дании&lt;br/&gt;[https://lenta.ru/news/2003/08/17/looters/ Датский солдат погиб в перестрелке с иракскими мародерами] // LENTA.RU от 18 августа 2003&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;в октябре 2004 в районе Басры взрывом были ранены 3 военнослужащих Дании&lt;br/&gt;[http://www.abc.net.au/news/2004-10-22/three-danish-soldiers-injured-in-iraq-blasts/572288 Three Danish soldiers injured in Iraq blasts] // &quot;ABC News&quot; от 22 октября 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;1 октября 2005 в районе города Басра на минно-взрывном устройстве подорвалась автомашина военного контингента Дании, погиб 1 и были ранены 2 военнослужащих Дании&lt;br/&gt;[https://lenta.ru/news/2005/10/01/danish/ В Ираке погиб датский солдат] // LENTA.RU от 1 октября 2005&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;23 марта 2006 в районе Басры взрывом был убит 1 и ранен 1 военнослужащий Дании&lt;br/&gt;[http://jyllands-posten.dk/uknews/ECE5001646/roadside-bomb-kills-danish-soldier/ Roadside bomb kills Danish soldier] // &quot;Jyllands-Posten&quot; от 23 марта 2006&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;14 мая 2007 севернее Басры была подорвана бронемашина, убит 1 и ранены 5 военнослужащих Дании&lt;br/&gt;[https://www.reuters.com/article/us-denmark-iraq-soldier-idUSL141593520070514 Danish soldier killed in Iraq, several wounded] // REUTERS от 14 мая 2007&lt;/ref&gt;.

Варта ўлічыць, што ў дацкі ваенны кантынгент у Іраку не ўключаны тэхніка і персанал [[ААН]], якія знаходзіліся ў Іраку ў рамках місіі ААН па садзейнічанні Іраку (United Nations Assistance Mission in Afghanistan, UNAMI), якая дзейнічала ў адпаведнасці з рэзалюцыяй Савета Бяспекі ААН №1500 ад 14 жніўня 2003 года. Па афіцыйных даных, за ўвесь час у Іраку загінулі 23 супрацоўнікі UNAMI, 1 з якіх з’яўляўся грамадзянінам Даніі&lt;ref&gt;[https://peacekeeping.un.org/sites/default/files/stats_by_nationality_mission_2_55.pdf United Nations Peacekeeping (5a) Fatalities by Nationality and Mission] // официальный сайт ООН&lt;/ref&gt;.

У пералічаныя вышэй страты не ўключаны страты «кантрактнікаў» сіл кааліцыі (супрацоўнікі замежных прыватных вайскоўцаў і ахоўных кампаній, кампаній па размініраванні, аператары авіятэхнікі, а таксама іншы грамадзянскі персанал, які дзейнічаў у Іраку з дазволу і ў інтарэсах краін кааліцыі)&lt;ref&gt;генерал-майор М. Вильданов, полковник А. Турыгин. Частные военные компании в США // журнал &quot;Зарубежное военное обозрение&quot;, № 7, 2018, стр.32-37&lt;/ref&gt;. Так, па даных з адкрытых крыніц, у ліку страт «кантрактнікаў» міжнароднай кааліцыі ў Іраку ёсць меншай меры 1 забіты грамадзянін Даніі&lt;ref&gt;11 апреля 2004 в городе Таджи был похищен контрактник - гражданин Дании ''Henrik Frandsen'', позднее было обнаружено его тело&lt;br/&gt;[http://www.thetimes.co.uk/tto/news/world/middleeast/iraq/article1994621.ece Kidnapped Danish civilian is killed] // &quot;The Times&quot; от 22 апреля 2004&lt;/ref&gt;.

{{Зноскі}}

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Іракская вайна}}

[[Катэгорыя:Міжнародныя кааліцыйныя сілы ў Іраку]]
[[Катэгорыя:Узброеныя сілы Даніі]]</text>
      <sha1>0wg8jczpguaa7xq8pvp0h4uwrr271wl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дар’я Бялькевіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>665256</id>
    <revision>
      <id>5131276</id>
      <parentid>5090358</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T01:24:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9127" sha1="4eewdczum6voe41b0if237tb3t6dg9c" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Бялькевіч}}
{{Пісьменнік}}

'''Дар’я Мікалаеўна Бялькевіч''' або '''Даша Бялькевіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская паэтка, арганізатарка культурных мерапрыемстваў.

== Біяграфія ==
Нарадзілася 30 студзеня 1993 года ў Жыровіцах. Скончыла [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]] і [[Беларускі Калегіюм|Беларускі калегіум]] (спецыяльнасць «філасофія і літаратура»).&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-30|date=2023-07-08|lang=be|title=Бялькевіч Дар’я – Белліт|url=https://bellit.info/persons/b/bjalkjevich-darja.html}}&lt;/ref&gt;

Працавала малодшым навуковым супрацоўнікам у [[Літаратурны музей Максіма Багдановіча|Літаратурным музеі Максіма Багдановіча]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Творчасць ==
Друкавалася ў часопісах «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]» і «[[Дзеяслоў (часопіс)|Дзеяслоў]]», газеце «[[Знамя юности]]» і «[[Вечерний Гродно]]». У 2021 годзе выйшла дэбютная кніга паэзіі «Слёзы на вецер».&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Удзельніца літаратурных вечароў Беларусі, Украіны, Польшчы. Фестывалю «Вершы на асфальце»&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-30|title=Даша Бялькевіч|url=https://litradio.by/fanateka/1511-dasha-byalkevch.html|website=Лiтрадыё|archive-date=20 лютага 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220220142651/https://litradio.by/fanateka/1511-dasha-byalkevch.html|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;, мастацкая фестывалю «Ї» (Цярнопаль, Украіна)&lt;ref&gt;[https://festji.com/ Мистецького фестиваля «Ї»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200609020740/https://festji.com/ |date=9 чэрвеня 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, Slot Art (Уроцлаў, Польшча)&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-30|date=2025-10-18|lang=pl-PL|title=Slot Art Festival|url=https://slot.art.pl/pl/|website=Slot Art Festival}}&lt;/ref&gt;, «Летуцень» (Кракаў, Польшча)&lt;ref&gt;https://www.instagram.com/picnic.letucien/&lt;/ref&gt;.

Пераможца слэмаў «Сильное слово» (2014) і Беларускага калегіума (2015)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Адна з арганізатараў паэтычных вечароў «ARTJAM»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, «Вершы ByKava»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, «Плохиехорошие стихи», «Дорогой поэт» і паэтычнага конкурсу «Рухавік»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; у Мінску. Таксама ўдзельнічае ў арганізацыі фестывалю інтэлектуальнай кнігі Pradmova&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-30|lang=be-BY|title=Прадмова|url=https://pradmova.by/|website=pradmova.by}}&lt;/ref&gt;.

Удзельніца Рэзідэнцыі маладога літаратара ў Вільні (2017).

Творы Дар’і Бялькевіч перакладзены на рускую&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-30|title=Геннадий Каневский - Вот они, а вот мы. Переводы современной беларусской поэзии - полутона|url=https://polutona.ru/?show=0828134908|website=polutona.ru}}&lt;/ref&gt;, нямецкую і ўкраінскую мовы (газета «Культура і життя»&lt;ref&gt;[https://issuu.com/984117 Культура і життя] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210508115225/https://issuu.com/984117 |date=8 мая 2021 }}&lt;/ref&gt;).

=== Песні ===
Паводле некаторых вершаў Дар’і Бялькевіч напісаны песні.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

* [[Пётр Дзмітрыевіч Клюеў|Пётр Клюеў]] (былы ўдзельнік гурта [[ЛСП]]) — «Мона Лиза»&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-30|last=ЛСП / Official Fan Channel|date=2018-10-16|title=Пётр Клюев – Мона Лиза (Official Music Video)|url=https://www.youtube.com/watch?v=6wOrKnKv46s}}&lt;/ref&gt;
* [[Юзары|UZARI]] — «Стыцамэн»&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-30|last=UZARI|date=2017-02-09|title=UZARI - Стыцамэн {{!}} Иван Дорн (Cover на белорусском)|url=https://www.youtube.com/watch?v=n9gK0ayDC84}}&lt;/ref&gt; ([[Кавер-версія|кавер]] песні [[Іван Дорн|Івана Дорна]], пераклад на беларускую Дар’і Бялькевіч)
* K3TYVANA — «Толькі джаз»&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-30|title=K3tyvana. Музыка закаханых (прэм’ера!)|url=https://tuzinfm.by/performer/mp3/3959/tolki-dzaz.html|website=https://tuzinfm.by|archive-date=21 студзеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121220311/https://tuzinfm.by/performer/mp3/3959/tolki-dzaz.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; і «Тваё сола»&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-30|last=Chilli Band|date=2018-02-22|title=Chilli Band K3TYVANA &quot;Tvae sola&quot;|url=https://www.youtube.com/watch?v=IhUiC1Y1rTw}}&lt;/ref&gt;
* Дрымон — «Пяты гудок»&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-30|last=Дрымон|date=2020-11-18|title=ДРЫМОН - Пяты гудок|url=https://www.youtube.com/watch?v=qLcKwglZd6M}}&lt;/ref&gt; (на верш «Званок Беларусі», прысвечаны падзеям у Беларусі ў жніўні 2020 года).

== Прызнанне ==

* Намінантка на прэмію «[[Залаты апостраф|Залаты апостраф. Дэбют]]» часопіса «Дзеяслоў» (2017).
* Фіналістка беларуска-нямецкага конкурсу сучаснай паэзіі фонду Роберта Боша для маладых паэтаў (2017).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Дэбютная кніга «Слёзы на вецер» прызнана найлепшай кнігай паэзіі 2021 года па версіі «[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]».&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-30|first=Радыё|last=Свабода|date=2021-12-26|lang=be|title=Дар’я Бялькевіч: «Тут не хапае паветра, каб дыхаць на поўныя грудзі і пісаць на поўную моц»|url=https://www.svaboda.org/a/31622828.html|website=Радыё Свабода}}&lt;/ref&gt;
* Лаўрэатка [[Прэмія імя Арсенневай|прэміі імя Наталлі Арсенневай]] у 2022 годзе за дэбютную кнігу паэзіі «Слёзы на вецер»&lt;ref&gt;{{Cite web|access-date=2026-01-30|date=2019-03-17|title=Прэмія імя Наталлі Арсенневай|url=https://penbelarus.org/arsenneva.html|website=Беларускі ПЭН}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Cite web|access-date=2026-01-30|date=2016-03-24|lang=be|title=Даша Бялькевіч (№80) – Дзеяслоў|url=https://dziejaslou.by/bialk-80/}} — нізка вершаў у часопісе «Дзеяслоў»
* {{Cite web|access-date=2026-01-30|lang=ru-RU|title=» Паэтка Даша Бялькевіч: «Аднойчы я напісала верш, калі шукала выяву Шчары»|url=https://www.gs.by/2016/08/26/paetka-dasha-byalkevich-adnojchy-ya-napisala-versh-kali-shukala-vyyavu-shchary/|website=[[Газета Слонімская]]|archive-date=20 лютага 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220220142652/https://www.gs.by/2016/08/26/paetka-dasha-byalkevich-adnojchy-ya-napisala-versh-kali-shukala-vyyavu-shchary/|url-status=dead}}
* {{Cite web|access-date=2026-01-30|lang=be|title=7 маладых паэтаў і паэтак Беларусі – распавядаем пра сучасных майстроў жывапіснага слова|url=https://34mag.net/post/7-maladyh-paetau-i-paetak-belarusi|website=34mag.net}}
* {{Cite web|access-date=2026-01-30|date=2022-01-11|lang=be|title=Размова з Дар’яй Бялькевіч пра дэбютную кнігу|url=https://taubinpoetry.com/interviews-be/razmova-z-dar-jaj-belkevich-pra-djebjutnuju-knigu/|website=TAŬBIN}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бялькевіч Дар'я}}
[[Катэгорыя:Паэтэсы]]
[[Катэгорыя:Паэты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]]</text>
      <sha1>4eewdczum6voe41b0if237tb3t6dg9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыка-філалагічны факультэт ПДУ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>667867</id>
    <revision>
      <id>5131045</id>
      <parentid>5088594</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T16:55:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15811" sha1="5d0m5qwzyeqconhduy42muwbl59jykb" xml:space="preserve">{{Картка факультэта
| назва          = Гісторыка-філалагічны факультэт
| арыгінал       = 
| вну            = [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт]]
| эмблема        = 
| памер эмблемы  = 
| выява          = ПОЛАЦК. Унiверсiтэт. Заснаваны СТЭФАНАМ БАТОРЫЕМ як езуiцкi калегiюм у 1581 г..jpg
| подпіс         = З 2005 года факультэт месціўся ў будынку былога калегіума езуітаў
| ранейшыя назвы = Факультэт замежных моў
| міжназва       = 
| дэвіз          = 
| заснаваны      = [[1994]]
| закрыты        = [[2017]]
| дэкан          = 
| размяшчэнне    = [[Наваполацк]] (1994—2005), [[Полацк]] (2005—2017)
| адрас          = 211400, Беларусь, [[Віцебская вобласць|Віцебская вобл.]], г. [[Полацк]], [[Стралецкая вуліца (Полацк)|вул. Стралецкая]], 4.
| каардынаты     = 
| сайт           =  
}}
'''Гісторыка-філалагічны факультэт''' — адзін з факультэтаў [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]], які існаваў у 1994—2017 гадах. Яго правапераемнік і працягвальнік традыцый — [[Гуманітарны факультэт ПДУ|гуманітарны факультэт]] ПДУ.

== Гісторыя ==
У 1993 годзе ў [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкім дзяржаўным універсітэце]] быў створаны факультэт замежных моў. Старэйшая кафедра факультэта, кафедра замежных моў, была створана яшчэ 1 кастрычніка 1968 года. Яе выкладчыкі абслугоўвалі ўсе факультэты нямоўнага профілю дзённай і завочнай формы навучання, а таксама працавалі з [[магістр]]антамі і [[Аспірантура|аспірантамі]]. У 2006 годзе кафедру замежных моў вылучылі са складу гісторыка-філалагічнага і далучылі да [[Спартыўна-педагагічны факультэт ПДУ|спартыўна-педагагічнага факультэта]]. У 1993 годзе была створана кафедра тэхнічнага перакладу, загадчыкам якой стала кандыдат філалагічных навук, дацэнт [[Марыя Дзмітрыеўна Путрава]]. Быў аб’яўлены першы набор абітурыентаў на дзённае аддзяленне па спецыяльнасці «Замежныя мовы», створаны асобны камп’ютарны клас, метадычны кабінет. На працу ў Полацкі ўніверсітэт прыехала група выпускнікоў [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт|МДЛУ]].

У верасні 1994 года на базе факультэта замежных моў быў створаны гісторыка-філалагічны факультэт. Тады ж быў аб’яўлены першы набор абітурыентаў на дзённае аддзяленне па спецыяльнасці «Гісторыя» (спецыялізацыя — «Гісторыя Беларусі»; пазней таксама і «Гістарычная інфарматыка»). Таксама ў 1994 годзе была заснавана асобная кафедра гісторыі пад кіраўніцтвам кандыдата гістарычных навук, дацэнта [[Васіль Іванавіч Шайкоў|Васіля Іванавіча Шайкова]]. У 1995 годзе кафедра была рэарганізавана ў кафедру гісторыі і сацыялогіі. На кафедру прыйшлі выпускнікі [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] ([[Уладзімір Аляксандравіч Лобач|У. А. Лобач]], [[Вольга Антонаўна Емяльянчык|В. А. Емяльянчык]], [[Уладзімір Сяргеевіч Філіпенка|У. С. Філіпенка]], [[Віталь Уладзіміравіч Галубовіч|В. У. Галубовіч]] і інш.). У 2005 годзе кафедра была рэарганізавана, у выніку чаго ўтварыліся кафедра айчыннай і ўсеагульнай гісторыі, якую ўзначаліў кандыдат гістарычных навук, дацэнт [[Дзяніс Уладзіміравіч Дук]]; і кафедра сацыяльна-гуманітарных дысцыплін пад кіраўніцтвам кандыдата філасофскіх навук, дацэнта [[Лідзія Васілеўна Янкоўская|Лідзіі Васілеўны Янкоўскай]]. Першая кафедра стала выпускаючай па спецыяльнасці «Гісторыя», другая стала абслугоўваць усе іншыя, негістарычныя спецыяльнасці ўніверсітэта.

На першы курс у 1993 годзе было прынята 60 студэнтаў, а ў 1994 годзе — ужо больш за 100. У 1994 годзе ў склад гісторыка-філалагічнага факультэта ўвайшлі заснаваныя ў тым жа годзе кафедра гісторыі, кафедра замежных моў, кафедра тэхнічнага перакладу, кафедра беларускай і рускай моў, а таксама кафедра філасофіі і культуралогіі. З павелічэннем колькасці студэнтаў з-за мяжы ўзнікла неабходнасць стварэння кафедры беларускай і рускай мовы (першапачаткова — кафедры рускай мовы). Яна была створана 1 снежня 1989 года. Узначаліў яе [[Віктар Дзмітрыевіч Мятла]]. З 1992 года студэнты першага курса ўсіх спецыяльнасцей пачалі вывучаць [[Беларуская мова|беларускую мову]]. Таму кафедру рускай мовы перайменавалі на кафедру беларускай і рускай мовы. Пазней яна на правах секцыі ўвайшла ў склад кафедры сусветнай літаратуры і культуралогіі.

У склад гісторыка-філалагічнага факультэта таксама ўвайшла кафедра філасофіі і культуралогіі. Пры ёй быў утвораны кабінет сацыяльна-гуманітарных навук (да 1991 года — кабінет кафедры гісторыі [[КПСС]] і палітэканоміі). У 2007 годзе кафедра філасофіі ўвайшла ў склад кафедры сацыяльна-гуманітарных дысцыплін.

У 1995 годзе, арыентуючыся на патрэбу Полацкага рэгіёну ў настаўніках замежных моў, было прынята рашэнне перапрафіляваць філалагічны напрамак падрыхтоўкі на педагагічны. На базе кафедры тэхнічнага перакладу ў 1996 годзе былі створаны кафедра англійскай мовы (загадчык — [[Наталля Паўлаўна Сімурава]]), кафедра нямецкай мовы (загадчык — [[Наталля Васілеўна Зайцава]]) і кафедра французскай мовы (загадчык — [[Ала Мікалаеўна Дарашкевіч]]). У 1997 годзе была ўтворана кафедра педагогікі (з 2004 года — кафедра педагогікі, псіхалогіі і методыкі выкладання), загадчыкам якой стала кандыдат педагагічных навук, дацэнт [[Ангеліна Віктараўна Конышава]].

У 1999 годзе, 7 мая была створана кафедра сусветнай літаратуры і культуралогіі, а яе загадчыкам стаў доктар філалагічных навук, прафесар [[Аляксандр Аляксандравіч Гугнін]]. На базе кафедры былі арганізаваныя [[магістр]]атура і [[аспірантура]] па [[Літаратуразнаўства|літаратуразнаўству]]. З 2002 года кафедра стала выпускаючай для спецыялізацыі «Беларуская мова і літаратура» спецыяльнасці «Англійская мова. Беларуская мова і літаратура». У 2008 годзе ў сувязі з адкрыццём спецыяльнасці «Рамана-германская філалогія» у склад кафедры сусветнай літаратуры і культуралогіі ўвайшла кафедра нямецкай мовы.

У 2004 годзе быў праведзены першы набор на спецыяльнасць «Гісторыя. Замежная мова (англійская)». У 2002 годзе акрамя спецыяльнасці «Замежная мова (англійская, нямецкая, французская)» была адкрыта спецыяльнасць «Англійская мова. Беларуская мова і літаратура», а ў 2005 годзе — спецыяльнасці «Практычная псіхалогія. Замежная мова» і «Пачатковая адукацыя. Англійская мова». У 2007 годзе адкрыта спецыяльнасць «Рамана-германская філалогія (англійская, нямецкая, французская)». У 1999 годзе на кафедры гісторыі і сацыялогіі была адкрыта магістратура па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя», а з 2002 года на кафедрах педагогікі і сусветнай літаратуры была адкрыта магістратура па спецыяльнасцям «Тэорыя і методыка выкладання і выхавання (замежныя мовы)» і «Літаратура народаў краін замежжа».

Станам на 2008 год на гісторыка-філалагічным факультэце навучалася больш за 700 студэнтаў дзённай і завочнай формы навучання і працавала каля 80 выкладчыкаў і супрацоўнікаў. Агулам факультэт за перыяд з 1994 па 2017 год зрабіў 20 выпускаў спецыялістаў з вышэйшай адукацыяй, падрыхтаваў каля 100 [[магістр]]аў. Больш за 30 яго выпускнікоў атрымалі вучоныя ступені [[Кандыдат навук|кандыдата]] і [[Доктар навук|доктара навук]] ([[Гісторыя|гістарычных]], [[Філалогія|філалагічных]], [[Педагогіка|педагагічных]], [[Філасофія|філасофскіх]] і інш.).

== Дэканы ==
* 1994—2000 — [[Інэса Васілеўна Селіванава]]
* 2000—2015 — [[Наталля Багданаўна Лысова]]
* 2015—2017 — [[Дзяніс Аляксандравіч Кандакоў]]

== Будынак факультэта ==
Ад моманту свайго заснавання і да 2005 года факультэт месціўся ў [[Наваполацк]]у ў вучэбна-лабараторным корпусе № 3 па [[Вуліца Блахіна (Наваполацк)|вуліцы Блахіна]], 30. У 2003 годзе, 1 лютага ва ўрачыстай абстаноўцы ў сценах [[Сафійскі сабор (Полацк)|Сафійскага сабора]] была праведзена цырымонія перадачы ўніверсітэту карпусоў былога езуіцкага калегіума ў цэнтры [[Полацк]]а па [[Стралецкая вуліца (Полацк)|вул. Стралецкай]], 4. З гэтага часу ў іх пачынаюцца маштабныя работы па рамонту, рэстаўрацыі і добраўпарадкаванню. У 2005 годзе, 1 верасня ўрачыста адкрыты два адрэстаўраваныя карпусы — корпус Г і корпус Д. З 1 верасня 2006 года быў уведзены ў эксплуатацыю яшчэ адзін корпус, а з 2007 года — будынак былой аптэкі езуітаў. Далейшыя рамонт і рэстаўрацыя былых езуіцкіх муроў з прыстасаваннем іх пад патрэбы сучаснай вышэйшай навучальнай установы працягваліся амаль увесь наступны час існавання гісторыка-філалагічнага факультэта.

== Літаратура ==
* [https://elib.psu.by/handle/123456789/2541 Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт : вытокі, гісторыя станаўлення і дзейнасць (да 40-годдзя заснавання) / Рэдкалегія: Дз. М. Лазоўскі, Дз. У. Дук, Э. М. Бабенка, У. С. Філіпенка, Т. М. Глазырына, Т. А. Грудніцкая. — Наваполацк: ПДУ, 2008.- 312 с.] ISBN 978-985-418-662-7

== Спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20150329073744/http://www.psu.by/index.php/iff.html Полоцкий государственный университет — Историко-филологический факультет (2015)]

{{ПДУ}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1994 годзе]]
[[Катэгорыя:1994 год у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Зніклі ў 2017 годзе]]
[[Катэгорыя:Гісторыка-філалагічны факультэт ПДУ| ]]
[[Катэгорыя:Стралецкая вуліца (Полацк)]]
[[Катэгорыя:Гістарычныя факультэты|ПДУ]]
[[Катэгорыя:Філалагічныя факультэты|ПДУ]]
[[Катэгорыя:Факультэты ПДУ]]</text>
      <sha1>5d0m5qwzyeqconhduy42muwbl59jykb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Данілавіцкі сельсавет (Веткаўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>668057</id>
    <revision>
      <id>5131269</id>
      <parentid>4757649</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T23:49:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7450" sha1="222lxufj1lx4nbsn3lhq4lrkq609yxx" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Данілавіцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Веткаўскі раён]]
|Уключае                   = 12 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Данілавічы (Веткаўскі раён)|Данілавічы]]
|Датаўтварэння             = [[8 снежня]] [[1926]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 788
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = http://www.vetka.gomel-region.by/ru/dan-ru/
|Заўвагі                   = 
}}
{{значэнні|Спасылка=Данілавіцкі сельсавет}}
'''Дані́лавіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Веткаўскі раён|Веткаўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2009 года вёска) [[Данілавічы (Веткаўскі раён)|Данілавічы]].

Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе [[Гомельскі раён|Гомельскага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных [[Замосцеўскі сельсавет (Гомельскі раён)|Замосцеўскага]] і [[Пыханскі сельсавет|Пыханскага]] сельсаветаў. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Гомельскім раёне БССР. З 10 лютага 1931 года ў складзе Веткаўскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Гомельскага раёна, з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Веткаўскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Данілавіцкага сельсавета 15 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|77}}&lt;/ref&gt;. 17 лістапада 2005 года скасаваны пасёлкі [[Выгар (Веткаўскі раён)|Выгар]], [[Новыя Лугінцы]] і [[Сіні Востраў]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2005-201/2005-201(003-022).pdf&amp;oldDocPage=5 |title=Решение Гомельского областного исполнительного комитета от 17 ноября 2005 г. № 793 Об исключении из данных по учету и регистрации административно-территориальных и территориальных единиц населенных пунктов Брагинского, Ветковского, Ельского и Хойникского районов |access-date=30 мая 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602212348/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2005-201%2F2005-201%28003-022%29.pdf&amp;oldDocPage=5 |archivedate=2 чэрвеня 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 876 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 97,1 % — [[беларусы]], 1,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 студзеня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 788 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с.

{{Данілавіцкі сельсавет (Веткаўскі раён)}}
{{Веткаўскі раён}}

[[Катэгорыя:Данілавіцкі сельсавет (Веткаўскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Гомельскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]]</text>
      <sha1>222lxufj1lx4nbsn3lhq4lrkq609yxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алена Абрамовіч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>675558</id>
    <revision>
      <id>5131240</id>
      <parentid>5052978</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>не ізаляваны</comment>
      <origin>5131240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5216" sha1="qvn5a2wmcvhkjhz4o5gpzokpnfj52f4" xml:space="preserve">{{Гандбаліст
|імя                             = Алена Абрамовіч
|арыгінал імя                    = 
|выява                           = Elena Abramovich, 2011 (cropped).jpg
|шырыня                          = 
|апісанне выявы                  = 
|поўнае імя                      = 
|мянушка                         = 
|мянушкі                         = 
|грамадзянства                   = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
|дата нараджэння                 = 18.07.1981
|месца нараджэння                = {{МН|Мінск||}}, [[Беларуская ССР]]
|дата смерці                     = 
|месца смерці                    = 
|месца пахавання                 = 
|рост                            = 1,92 м
|вага                            = 
|кідковая рука                   = 
|пазіцыя                         = [[Варатар (гандбол)|брамнік]]
|клуб                            = ''завяршыла кар’еру''
|нумар                           = 
|пасада                          = 
|моладзевыя клубы                = 
|клубы                           = 
|трэнерскія клубы                = {{Спартыўная кар’ера
 || {{Сцяг|Венгрыя||20px}} [[МТК Будапешт (жаночы клуб)|МТК Будапешт]]|{{Comment|брамнікі|трэнер брамнікаў}} }}
|медалі                          = 
|абнаўленне даных пра клуб       = 
|абнаўленне даных пра зборную    = 
|сайт                            = 
|вікісховішча                    = 
|Commons-text                    = 
|nocat                           = 
}}
{{Цёзкі2|Абрамовіч}}
'''Алена Абрамовіч''' ({{ДН|18|7|1981}}, {{МН|Мінск||}}, [[Беларуская ССР]]) — беларуская гандбалістка, якая гуляла на пазіцыі [[Варатар (гандбол)|брамніка]]. Выступала за [[Зборная Беларусі па гандболе сярод жанчын|нацыянальную зборную Беларусі]] (2002—2014).

== Кар'ера ==

=== Клубная ===

=== Міжнародная ===
Упершыню за [[Зборная Беларусі па гандболе сярод жанчын|нацыянальную зборную Беларусі]] Алена Абрамовіч пачала выступаць на [[Чэмпіянат Еўропы па гандболе сярод жанчын 2002|Чэмпіянаце Еўропы па гандболе сярод жанчын 2002 года]] ў [[Данія|Даніі]]. У чэрвені [[2014]] года Алена заявіла аб завяршэнні выступленняў за зборную, зраўняўшыся па колькасці матчаў з Алесяй Курчанковай і Наталляй Петраковай (93 гульні)&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.pressball.by/news/handball/170621|title = Гандбол. Елена Абрамович завершила выступления за сборную Беларуси|author = |date = 2014-06-02|work = [[Прэсбол]]|language = ru|accessdate = 2021-04-06}}{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

== Дасягненні ==
* {{Сцяг|Венгрыя||20px}} {{Ср}} Срэбраны прызёр [[Першы дэвізіён чэмпіянату Венгрыі па гандболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]]: [[Першы дэвізіён чэмпіянату Венгрыі па гандболе 2011-2012|2011/2012]]
* Уладальніца [[Кубак уладальнікаў Кубкаў ЕГФ сярод жанчын|Кубка уладальнікаў Кубкаў ЕГФ]] (2): 2011, 2012

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Жаночая зборная Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2002}}
{{Жаночая зборная Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2004}}
{{Жаночая зборная Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2008}}
{{Жаночая зборная Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2010}}
{{Жаночая зборная Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2014}}
{{DEFAULTSORT:Абрамовіч Алена}}
[[Катэгорыя:Гандбольныя варатары]]
[[Катэгорыя:Гандбалісткі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па гандболе]] 
[[Катэгорыя:Ігракі ЖГК Хадмезёвашархей ]]
[[Катэгорыя:Ігракі ЖГК Ферэнцвараш Будапешт]]
[[Катэгорыя:Трэнеры ЖГК МТК Будапешт]]</text>
      <sha1>qvn5a2wmcvhkjhz4o5gpzokpnfj52f4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дар’я Аляксандраўна Ерамеева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>675998</id>
    <revision>
      <id>5131274</id>
      <parentid>4264736</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T01:17:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7804" sha1="sd7vj1292kfvqouwxdldydudryh47p1" xml:space="preserve">{{Мастак
| імя                = Дар'я Ерамеева
| партрэт            =
| апісанне           = 
| імя пры нараджэнні = Дар'я Аляксандраўна Матросава
| дата нараджэння = 27.08.1990
| месца нараджэння =   
| дата смерці = 
| месца смерці = 
| нацыянальнасць = 
| грамадзянства =  
| вучоба =  
| жанр = фатаграфія
| працы =
}}
'''Дар’я Аляксандраўна Ерамеева (Матросава)''' (''DASHA ART '', нар. {{ДН|27|8|1990}}, [[Віцебск]], Беларусь) — беларускі фатограф, мастак, уладальніца прэстыжных сусветных фота-прэмій.

== Творчасць ==
З 2015 года Дар’я працуе міжнародным фатографам выяўленчага мастацтва і моды, спецыялізуючыся на канцэптуальным мастацтве, модзе і эмацыйным творчасці.

Асноўная ідэя ― унікальныя фотасесіі з выкарыстаннем сапраўдных касцюмаў, макіяжу і аксесуараў. Крэатыў з’яўляецца галоўным складнікам работ аўтара.

У жывапісе стварае карціны ў стылі [[кубізм]]у, [[супрэматызм]]у і [[сюррэалізм]]у&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dashafoto.com/|title=DASHA ART}}&lt;/ref&gt;.

DASHA ART таксама працуе з буйнымі ювелірнымі кампаніямі, дызайнерамі адзення, касметыкі, абутку, аксесуараў і шматлікім іншымі брэндамі, распрацоўваючы і увасабляючы ідэі для крэатыўнай рэкламы.

У 2019 годзе была абраная як адзіны мастак з Беларусі для найбуйнейшага і ўплывовага арт-праекта EXPO 2020 у Дубаі, дзе стварыла і падрыхтавала выставу арыгінальных і незвычайных фатаграфій спецыяльна для Нацыянальнага Павільёна Рэспублікі Беларусь.

У 2020 стала «Лепшым прафесійным фатографам Еўропы 2020» па версіі конкурсу Федэрацыі Еўрапейскіх Фатографаў. Вынікі гэтага конкурсу ў многіх адносінах сталі гістарычнымі. DASHA ART стала першым ўсходнееўрапейскіх фатографам, а таксама першай жанчынай-фатографам, якая атрымала тытул прафесійнага фатографа года FEP&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.europeanphotographers.eu/competition-gallery/professional-photographer-of-the-year-2020-results/|title=Лепшы фагограф Еўропы 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Узнагароды ==

* 2015 — Прэмія Mifa / Золата / Рэклама
* 2015 — Прэмія Mifa / Золата / Прыгажосць
* 2015 — Прэмія FAPA / Намінант / Мода
* 2016 — Прэмія Mifa / Срэбра / Кніга па выяўленчаму мастацтву
* 2016 — Px3 Парыж / Золата / Каляндар
* 2016 — Px3 Парыж / Золата / Прыгажосць
* 2016 — Px3 Парыж / Золата / Выбар народа
* 2016 — Прэмія IPA / Золата / Рэклама
* 2016 — Прэмія IPA / Золата / Кніга па выяўленчаму мастацтву
* 2017 — Прэмія FAPA / Намінант / Мода
* 2017 — Прэмія Mifa / Золата / Мода
* 2017 — Прэмія Mifa / Срэбра / Рэклама
* 2017 — Прэмія Mifa / Срэбра / Кніга па выяўленчаму мастацтву
* 2017 — Прэмія IPA / Золата / Мода
* 2017 — Прэмія IPA / Золата / Рэклама
* 2017 — Прэмія IPA / Золата / Партрэт
* 2017 — Прэмія IPA / Золата / Мастацтва
* 2017 — Прэмія IPA / Бронза / Больш глыбокая перспектыва
* 2017 — Прэмія ND / Срэбра / Рэклама
* 2018 — Прэмія Mifa / Золата / Партфоліа
* 2018 — Trirenberg Super Circuit / Золата / Color Extasy
* 2019 — Px3 / Золата / Nude
* 2019 — A`Design Award / Золата / Photography
* 2019 — Siena Photography Awards / Pangea Prize
* 2020 — лепшы прафесійны фатограф Еўропы (ўзнагарода FEP)
* 2020 — «Віцяблянін года»

== Выставы ==

=== Персанальныя ===

* 2016 — Вечар моды (Віцебск, Беларусь)
* 2016 — Вечар моды (Мінск, Беларусь)
* 2018 — Маскі (Віцебск, Беларусь)
* 2018 — Дзяўчаты з жэмчугам (Бангкок, Тайланд)
* 2020 — Міжнародны фестываль дызайну (Цяньцзінь, Кітай)
* 2020 — «ONE PHOTO» (Віцебск, Беларусь)

=== Групавыя ===

* 2016 — Mifa Award Exhibition (Масква, Расія)
* 2016 — Дабрачынны аўкцыён «ЧЫРВОНАЕ ПЛАТЬЕ» (Мінск, Беларусь)
* 2017 — Арка Дружбы Народаў (Кіеў, Украіна)
* 2017 — Espace beaurepaire (Парыж, Францыя)
* 2018 — «This is America» (Вашынгтон, ЗША)
* 2018 — Mifa Award Exhibition (Масква, Расія)
* 2018 — Mifa Award Exhibition (Мінск, Беларусь)
* 2018 — 17-й Кітайскі міжнародны фестываль фатаграфіі (Чжэнчжоў, Кітай)
* 2018 — Trierenberg Super Circuit (Вена, Аўстрыя)
* 2019 — Passeig De Gracia Station (Барселона, Іспанія)

== Сяброўства ў саюзах ==

* Сябра Федэрацыі еўрапейскіх фатографаў
* Сябра [https://unid.by/ Беларускага саюза дызайнераў]
* Сябра Нацыянальнай асацыяцыі прафесійнай фотаіндустрыі

{{зноскі}}

== Спасылкі ==

* [https://www.dashafoto.com/ DASHA ART - персанальная старонка]
* [https://vitvesti.by/kultura/vitebchanka-daria-matrosova-eremeeva-priznana-luchshim-fotografom-evropy-2020-v-chem-sekret-ee-uspekha.html/ Віцяблянка Дар'я Матросава-Ерамеева прызнана лепшым фатографам Еўропы-2020 працэнта - інтэрв'ю газеце Віцебскія весці]
* [https://www.dw.com/ru/%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8C%D1%8E-%D1%81-%D0%BB%D1%83%D1%87%D1%88%D0%B8%D0%BC-%D1%84%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%BE%D0%BC-%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D1%8B-%D0%BE-%D0%B6%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D0%B8-%D0%B8-%D0%B8%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%81%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5-%D0%B2-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8/a-53187057 Інтэрв'ю з лепшым фатографам Еўропы аб жыцці і мастацтве ў Беларусі - інтэрв'ю для Deutsche Welle]

{{DEFAULTSORT:Ерамеева Дар'я Аляксандраўна}}
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Віцебску]]
[[Катэгорыя:Фатографы Беларусі]]</text>
      <sha1>sd7vj1292kfvqouwxdldydudryh47p1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ГК Машэка Магілёў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>684647</id>
    <revision>
      <id>5131086</id>
      <parentid>5130449</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Галоўныя трэнеры */</comment>
      <origin>5131086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6810" sha1="n7osnsj2phut14b0co2bzs9nxkdpr8v" xml:space="preserve">{{Гандбольны клуб
| назва             = Машэка 
| выява             = ГК Машэка Магілёў.png
| поўная_назва      = Гандбольны клуб «Машэка»
| кароткая_назва    = 
| мянушкі           = 
| заснаваны         = 2007 
| расфарміраваны    = 
| горад             = [[Магілёў]], [[Беларусь]]
| пляцоўка          =  
| умяшчальнасць     = 
| кіраўнік          = 
| пасада_кіраўніка  = 
| трэнер            = Аляксей Васільеў 
| чэмпіянат         = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]
| сезон             = 2019/2020
| месца             = 3-е мейсца
| сайт              = http://gkmasheka.mogilev.by/
&lt;!-- Форма --&gt;
|pattern_la1     = 
|pattern_b1      = 
|pattern_ra1     = 
|pattern_sh1     =
|pattern_so1     = 
|leftarm1        =  
|body1           =  
|rightarm1       = 
|shorts1         =  
|pattern_la2     = 
|pattern_b2      =  
|pattern_ra2     = 
|pattern_so2     = 
|leftarm2        =  
|body2           =  
|rightarm2       =  
|shorts2         =  
}}
'''«Машэка»''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Магілёў]]. Заснаваны ў [[2007]] годзе.

== Дасягненні ==
* '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:'''
** {{Бр}} Бронзавы прызёр (4): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], 2024/2025
* '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:'''
** {{Ср}} Фіналіст (3): [[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]]
** {{Бр}} 3-е месца (1) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]]

== Статыстыка выступленняў ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі
|-
|-
| [[Сезон 2007/2008 ГК Машэка Магілёў|2007-08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || style=&quot;background:#cc9966&quot;|Бронзавы прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|Фіналіст]]||
|-
| [[Сезон 2008/2009 ГК Машэка Магілёў|2008-09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 4 ||  ||
|-
| [[Сезон 2009/2010 ГК Машэка Магілёў|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || style=&quot;background:#cc9966&quot;|Бронзавы прызёр ||style=&quot;background:#cc9966&quot;|[[Кубак Беларусі па гандболе 2010|3-е месца]]||
|-
| [[Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|Фіналіст]] ||
|-
| [[Сезон 2011/2012 ГК Машэка Магілёў|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 4 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]||
|-
| [[Сезон 2012/2013 ГК Машэка Магілёў|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 8 ||  ||
|-
| 2013-14|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 10 || ||
|-
| 2014-15|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 5 || ||
|-
| 2015-16|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 5 || ||
|-
| 2016-17|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 5 || ||
|-
| 2017-18|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 4 || ||
|-
| 2018-19|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] ||  4 || style=&quot;background:#cc9966&quot;|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|3-е месца]] ||
|-
| 2019-20|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || style=&quot;background:#cc9966&quot;|Бронзавы прызёр || ||
|-
| 2020-21|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|4-е месца]] ||
|-
| 2021-22|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 4|| bgcolor=&quot;Silver&quot; |[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|Фіналіст]] ||
|}

== Галоўныя трэнеры ==
{{div col|3}}
* [[Леанід Іванавіч Бразінскі|Леанід Бразінскі]] (2008, 2010—2011)
* [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (2012)
* [[Казімір Казіміравіч Катлінскі|Казімір Катлінскі]] (2014—2017)
* [[Сяргей Уладзіміравіч Багатыроў|Сяргей Багатыроў]] (2017—2021)
* [[Аляксей Юр’евіч Васільеў|Аляксей Васільеў]] (з 2021&lt;ref&gt;[http://www.ska-minsk.by/news_item/?ni=5221 Алексей Васильев назначен стал главным тренером «Машеки»]&lt;/ref&gt;)
{{div col end}}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://gkmasheka.mogilev.by/ Сайт клуба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210216174839/http://gkmasheka.mogilev.by/ |date=16 лютага 2021 }}

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Склад ГК Машэка Магілёў}}

[[Катэгорыя:2007 год у Магілёве]]
[[Катэгорыя:ГК Машэка Магілёў| ]]</text>
      <sha1>n7osnsj2phut14b0co2bzs9nxkdpr8v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сувязь у Беларусі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>687305</id>
    <revision>
      <id>5131066</id>
      <parentid>5024223</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T18:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <comment>/* Радыёвяшчанне */</comment>
      <origin>5131066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71398" sha1="96x4djwxmvd8ig7m1691u89qpxummb6" xml:space="preserve">[[Выява:4443 Министерство связи и информатизации Беларусь. пр. Независимости, 10.jpg|thumb|240px|Уваход у галоўную сядзібу [[Мінсувязі Беларусі]] (2019 год)]]
'''Су́вязь Белару́сі''' — перадача [[Даныя|даных]] пры дапамозе прыладаў у Беларусі.

Падзяляецца на: 1) [[Інтэрнэт]]-сувязь, 2) [[Пошта|паштовую]] сувязь, 3) [[радыёвяшчанне]], 4) [[тэлебачанне]], 5) [[тэлеграф]], 6) [[тэлефон]]ную сувязь. [[Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь]] кіруе большасцю прадпрыемстваў сувязі паводле Законаў «Аб паштовай сувязі» і «Аб сувязі»&lt;ref name=&quot;а&quot;/&gt;.

== Сеціва ==
{{Асноўны артыкул|Байнэт}}
На 1 студзеня 2020 года 126 прадпрыемстваў Беларусі мелі дазвол [[Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь]] на аказанне паслуг перадачы даных у [[Сеціва|Сеціве]]. Налічвалася 3,21 млн абанентаў Сеціва са стацыянарным шырокапалосным доступам (ШПД)&lt;ref name=&quot;б&quot;/&gt;, што складала 34,2 % ад насельніцтва&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Статыстыка галіны за 2019 год|спасылка=https://mpt.gov.by/be/statystyka/statystyka-galiny-za-2019-god|выдавец=Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;. Сумарная прапускная здольнасць знешняга шлюзу ў Сеціва складала 1551 гіга[[біт]]/секунда, што было ўтрая больш чым у 2013 годзе, калі яго сумарная ёмістасць налічвала 480 гігабіт/секунда. Пастаўшчыкі электрасувязі пераважна аказвалі паслугі ШПД у Сеціва і [[Інтэрнэт-тэлебачанне|інтэрнэт-тэлебачання]] па інтэрнэт-пратаколе, якія прапаноўвалі ў адным пакеце. Шэраг пастаўшчыкоў праклаў оптавалаконныя лініі да жылля, пасля чаго абанентаў падключылі праз мясцовыя Інтэрнэт-сеткі. Валакно да будынка (ВДБ) павысіла хуткасць перадачы даных да 100 мегабіт/секунда. У снежні 2011 года ШДП сталі пастаўляць з дапамогай пасіўных аптычных сетак (ПАС), што дазволіла аказваць паслугі тэлебачання высокай выразнасці. У 2019 годзе скончылі падвод оптавалаконных ліній да шматкватэрных дамоў. На 1 стузеня 2020 года налічвалася 2,58 млн абанентаў оптавалаконных ліній сувязі. У 2011 годзе «[[Белтэлекам]]» абсталяваў транспартныя шлюзы ў абласных цэнтрах падсістэмай інтэрнэт-мультымедыя (ПІМ), што дазволіла з ліпеня 2011 года падключаць на адной абаненцкай лініі да Сеціва і тэлефаніі. На 1 студзеня 2020 года было 3,38 млн абанентаў ПІМ. У 2008 годзе задзейнічалі абсталяванне для тэлебачання па інтэрнэт-пратаколе, што дазволіла дастаўляць вяшчанне пэўнага канала па запыце абанента. На 1 студзеня 2020 года налічвалася звыш 2,23 млн абанентаў такога інтэрнэт-тэлебачання. У снежні 2015 года пачалі будаўніцтва сеткі [[Сотавая сувязь|сотавай сувязі]] 4-га пакалення, якую 23 снежня 2015 года запусцілі ў абласных цэнтрах Беларусі. На 1 студзеня 2020 года паслугі сотавай сувязі 4-га пакалення былі даступнымі 76 % [[насельніцтва Беларусі]]. У лістападзе 2017 года [[Міжнародны саюз электрасувязі]] (Швейцарыя) размясціў Беларусь на 32 месцы сярод 176 краінаў у Індэксе развіцця [[Інфармацыйныя тэхналогіі|інфармацыйна-камунікацыйных тэхналогій]]&lt;ref name=&quot;б&quot;&gt;{{Навіна|загаловак=Сетка перадачы даных|спасылка=https://mpt.gov.by/be/setka-peradachy-danyh|выдавец=[[Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Пошта ==
[[Выява:Sluck 38.jpg|thumb|260пкс|Аддзяленне «[[Белпошта|Белпошты]]» ў [[Слуцк]]у (2016 год)]]
{{Асноўны артыкул|Белпошта}}
На 2020 год у Беларусі аказвалі наступныя паслугі паштовай сувязі: прыём, апрацоўку, захоўванне, перавозку і ўручэнне адрасату адпраўлення пісьмовай карэспандэнцыі, [[Пасылка|пасылкі]], [[Грашовы перавод|грашовага пераводу]], адпраўлення паскоранай пошты, прыём падпіскі на друкаваны [[сродак масавай інфармацыі]] і яго дастаўку, выплату [[Пенсія|пенсіі]], дапамогі і кампенсацыі. У 2020 годзе [[Сусветны паштовы саюз]] (Швейцарыя) размясціў Беларусь на 20-м месцы сярод 170 краін у Індэксе паштовага развіцця. «[[Белпошта]]» ўключала: 6 абласных філіялаў, вытворчасць «[[Мінская пошта]]» і аўтатранспартную вытворчасць, 35 вузлоў паштовай сувязі і 3092 установы паштовай сувязі, у тым ліку 2 669 стацыянарных аддзяленняў, 187 пунктаў і 176 перасоўных аддзяленняў. Дазволы на дзейнасць таксама мелі наступныя пастаўшчыкі паштовай сувязі:
* 14 на перасылку паштовых адпраўленняў — «Спецыяльная сувязь», «[[Наша пошта]]», «Аўталайтэкспрэс», «ДПД Бел», «СДЭК-Бел», «Кур’ерБай», «Росчырк», «Сапсан Экспрэс», «Тайсу», «Міліцэр і Мюнх», «[[Еўраопт]]», «7745 Дастаўка», «Дайрэкст» і «Маршрут Захад»;
* 2 на прыём падпіскі на друкаваныя СМІ — «Лагода-Інфа» і «Агенцтва Уладзіміра Граўцова»;
* 4 на дастаўку друкаваных СМІ — рэдакцыі газет «[[Лунінецкія навіны]]» і «[[Жодзінскія навіны]]», «[[Радыё Жодзіна]]» і «Наша пошта»;
* 3 на прыём падпіскі на друкаваныя СМІ і іх дастаўку — «[[Белсаюздрук]]», «Граўцоў Паблішэр» і «[[Магілёўсаюздрук]]»&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Паштовая дзейнасць|спасылка=https://mpt.gov.by/be/pashtovaya-dzeynasc|выдавец=Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;.

На 2020 год «Белпошта» прымала і выдавала пасылкі вагой да 10 кг ва ўсіх установах паштовай сувязі&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Пасылкі|спасылка=https://belpost.by/be/services/Pochtovyyeotpravleniya0/Peresylkadokumentov/Posylki0|выдавец=УП «Белпошта»|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;. Гранічная вага міжнароднай пасылкі з Беларусі складала 20 кг, а грувасткай пасылкі — 50 кг. Яе памер меў складаць да 1,05 метра даўжыні або [[Акружнасць|акружнасці]]&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Міжнародныя пасылкі|спасылка=https://belpost.by/be/services/Pochtovyyeotpravleniya0/Peresylkatovarov/Posylki1|выдавец=УП «Белпошта»|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;. Міжнародная пісьмовая карэспандэнцыя ўключала: [[Паштоўка|паштоўкі]], лісты, пакеты, [[Бандэроль|бандэролі]], [[Аэраграма|аэраграмы]] і мяшкі&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Міжнародная карэспандэнцыя|спасылка=https://belpost.by/be/services/Pochtovyyeotpravleniya0/Peresylkatovarov/Pismennayakorrespondentsi1|выдавец=УП «Белпошта»|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;. Гранічны тэрмін перасылкі і дастаўкі паштовага адпраўлення па Беларусі складаў 4 працоўныя дні, а між абласнымі цэнтрамі — 3 дні&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Тэрміны перасылкі паштовых адпраўленняў па тэрыторыі Рэспублікі Беларусь|спасылка=https://belpost.by/be/Okompanii/Spravochnayainformatsiya2/Srokiperesylki/Srokiperesylkipochtovykho|выдавец=УП «Белпошта»|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;. Тэрмін перасылкі міжнароднага адпраўлення пісьмовай карэспандэнцыі з Беларусі складаў: 6 працоўных дзён — у суседнюю Латвію і Літву, 8 дзён — у Польшчу і ва Украіну, 17 дзён — у Расію&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Тэрміны перасылкі міжнародных адпраўленняў пісьмовай карэспандэнцыі|спасылка=https://belpost.by/be/Okompanii/Spravochnayainformatsiya2/Srokiperesylki/Srokiperesylki0|выдавец=УП «Белпошта»|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Радыёвяшчанне ==
На 2020 год у Беларусі выкарыстоўвалі каля 420 [[радыё]]вяшчальных перадатчыкаў дыяпазону вельмі высокіх [[Частата|частот]]: 320 у паласе радыёчастот 87,5—108 мега[[Герц (адзінка вымярэння)|герц]] і 100 у паласе радыёчастот 65,9—74 мегагерцы. Гэтыя радыёперадатчыкі забяспечвалі эфірную перадачу гукавых праграм: [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё]], радыёканал «[[Культура (радыё)|Культура]]», «[[Сталіца (радыё)|Сталіца]]» і «[[Радыус-FM]]», а таксама абласных, раённых і камерцыйных праграм. На 144 пастаўшчыкі гукавога вяшчання прыпадала 1 652 569 абанентаў. З іх у [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] было 34 пастаўшчыкі і 183 486 абанентаў (11 %), у [[Віцебская вобласць|Віцебскай]] — 13 пастаўшчыкоў і 215 656 абанентаў (13 %), у [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай]] — 28 пастаўшчыкоў і 169 151 абанентаў (10 %), у [[Гомельская вобласць|Гомельскай]] — 16 пастаўшчыкоў і 82 123 абанентаў (5 %), у [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай]] — 17 пастаўшчыкоў і 113 525 абанентаў (7 %), у [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] і сталіцы было 36 пастаўшчыкоў і 888 628 абанентаў (54 %)&lt;ref name=&quot;в&quot;&gt;{{Навіна|загаловак=Тэлебачанне і радыёвяшчанне|спасылка=https://mpt.gov.by/be/telebachanne-i-radyyovyashchanne|выдавец=Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Тэлебачанне ==
[[Выява:Minsk old tv tower.jpg|thumb|240px|Мінская тэлевежа (2010 год)]]
На 2020 год 284 лічбавыя тэлевізійныя перадатчыкі забяспечвалі эфірнае тэлевізійнае вяшчанне тэлепраграм Беларусі. У склад абавязковага агульнадаступнага пакету ўваходзіла наземнае лічбавае тэлевяшчанне 9 дзяржаўных [[тэлеканал]]аў: «[[Беларусь 1]]», «[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне]]», «[[Сталічнае тэлебачанне]]», «[[Мір (тэлеканал)|Мір]]», «[[Расія-Беларусь]]», «[[НТБ-Беларусь]]», «[[Беларусь 2]]», «[[Беларусь 3]]» і «[[Беларусь 5]]». На 1 студзеня 2020 года [[лічбавае тэлебачанне]] было даступным 99,47 % насельніцтва Беларусі&lt;ref name=&quot;в&quot;/&gt;. Пашырэнне атрымалі 5 відаў лічбавага тэлебачання: кабельнае, мабільнае, сеціўнае, спадарожнікавае і эфірнае. 8 снежня 2005 года [[Савет міністраў Рэспублікі Беларусь]] зацвердзіў Пастановай № 1406 Дзяржаўную праграму ўкаранення лічбавага тэлевізійнага і радыёвяшчання ў Рэспубліцы Беларусь да 2015 года. 17 чэрвеня 2015 года ў Беларусі адключылі ўсе [[Аналагавае тэлебачанне|аналагавыя тэлевізійныя]] перадатчыкі, паводле Рашэння 2006 года «Аб поўным пераходзе на эфірнае лічбавае тэлевізійнае вяшчанне», якое прыняла Рэгіянальная канферэнцыя радыёсувязі па планаванні лічбавай наземнай радыёвяшчальнай службы ў палосах частот 174—230 МГц і 470—862 МГц (РКР-06), якая прайшла ў Жэневе (Швейцарыя). На 2020 год у Беларусі развівалася лічбавае тэлевяшчанне паводле стандарту наземнага [[Лічбавае відэавяшчанне|лічбавага відэавяшчання]] 1-га і 2-га пакаленняў ([[DVB-T]]/Т2) з прымяненнем [[Прасунутае відэакадаванне|прасунутага відэакадавання]] ад Групы кінаэкспертаў (MPEG-4 AVC/H.264). Для прыёму сігналаў эфірнага лічбавага тэлевяшчання выкарыстоўвалі тэлеантэны дэцыметровага дыяпазону хваляў (470—862 МГц) з гарызантальнай [[палярызацыя]]й, якія ў Беларусі выпускалі «[[Віцязь (прадпрыемства)|Віцязь]]» (Віцебск), «[[Вертэкс-Брэст]]» і «[[Прамсувязь]]». [[Тэлевізар]]ы з цюнерамі наземнага лічбавага відэавяшчання (НЛВВ) выраблялі на прадпрыемствах «Віцязь» і «[[Гарызонт (прадпрыемства)|Гарызонт]]». Тэлепрыстаўкі да тэлевізараў для прыёму лічбавага сігналу выпускалі «[[Аксіёма-Сэрвіс]]», «Віцязь» і «Гарызонт». У чэрвені 2013 года «Белтэлекам» пачаў падаваць паслугі камерцыйнага эфірнага лічбавага тэлевяшчання. На 2020 год у камерцыйным наземным лічбавым тэлебачанні для 2-га і 3-га [[мультыплекс]]аў выкарыстоўвалі стандарт НЛВВ 2-га пакалення і сістэму ўмоўнага доступу «[[Верыматрыкс]]». Лічбавая прыстаўка стандарту НЛВВ 2-га пакаленьня дазвалялася бясплатна праглядаць абавязковы агульнадаступны пакет тэлеканалаў. Ахоп насельніцтва тэлепраграмамі 2-га мультыплексу складаў 95,11 %, а 3-га мультыплексу — 93,63 %&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Лічбавае тэлевізійнае вяшчанне|спасылка=https://mpt.gov.by/be/lichbavae-televiziynae-vyashchanne|выдавец=Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020|access-date=18 верасня 2021|archive-date=18 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918155020/https://mpt.gov.by/be/lichbavae-televiziynae-vyashchanne|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Тэлефанія ==
{{Асноўны артыкул|Белтэлекам}}
На 2020 год у Беларусі дзейнічала сетка міжгародніх магістральных ліній па кальцавой будове з выкарыстаннем оптавалаконнага кабеля і абсталявання сінхроннай лічбавай іерархіі з выхадам па 2-х падыходах на ўсе 5 сумежных дзяржаў — Латвію, Літву, Польшчу, Расію і Украіну. Да ўсіх 6 абласных цэнтраў Беларусі было па 3 падыходы валаконна-аптычных ліній сувязі (ВАЛС), да ўсіх раённых цэнтраў — па 2 падыходы ВАЛС. Штогод «Белтэлекам» павялічваў магутнасць магістральнай першаснай сеткі і пракладваў ВАЛС да сельскіх аўтаматызаваных тэлефонных станцый (АТС). У паселішчах з ВАЛС дзейнічалі вузлы шырокапалоснага доступу да Сеціва і інтэрнэт-тэлебачання. На 1 студзеня 2020 года ў Беларусі налічвалася звыш 4,45 млн [[тэлефон]]ных апаратаў, што складала 47,3 % адносна насельніцтва. Заява на ўстаноўку тэлефона задавольвалася цягам года&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Сетка стацыянарнай электрасувязі|спасылка=https://mpt.gov.by/be/setka-stacyyanarnay-elektrasuvyazi|выдавец=Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=10 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;.

[[Выява:Вышка мабільнай сувязі.JPG|thumb|240px|Вышка сотавай сувязі ў [[Даўгінава (Вілейскі раён)|Даўгінаве]] (Вялейскі раён, 2015 год)]]
Паслугі [[Сотавая сувязь|сотавай сувязі]] аказвалі 4 прадпрыемствы: «[[А1 (тэлекам-правайдар)|А1]]», «[[БеСТ|Беларуская сетка тэлекамунікацый]]», «[[Беларускія воблачныя тэхналогіі]]» і «[[Мабільныя ТэлеСістэмы (Беларусь)|Мабільныя Тэлесістэмы]]». На 2020 год у Беларусі налічвалася 11,63 млн абанентаў сотавай сувязі, што складала 123,6 % да насельніцтва. Сотавая сувязь ахоплівала 98,2 % земляў Беларусі, дзе пражывала 99,9 % насельніцтва. 1 лютага 2012 года ўкаранілі паслугу пераносу нумара, што дазволіла захоўваць абаненцкі нумар пры пераходзе да іншага пастаўшчыка сотавай сувязі. У 2010 годзе ўвялі сотавую сувязь 3-га пакалення паводле [[Сістэма ўсеагульнай мабільнай сувязі|Сістэмы ўсеагульнай мабільнай сувязі]] (СУМС) ў дыяпазоне 2,1 ГГц, што дазволіла забяспечыць бяздротавы шырокапалосны доступ да Сеціва для 87 % насельніцтва на 54 % земляў Беларусі. У снежні 2015 года Дзяржаўная камісія па радыёчастотах пры [[Савет бяспекі Рэспублікі Беларусь|Савеце бяспекі Рэспублікі Беларусь]] дазволіла выкарыстоўваць дыяпазон 900 МГц для сотавай сувязі 3-га пакалення ў СУМС замест сувязі 2-га пакалення ў [[GSM|Глабальнай сістэме мабільнай сувязі]] (ГСМ). У выніку абсяг абслугоўвання базавых станцый сотавай сувязі вырас на 20 %. На 1 студзеня 2020 года сотавая сувязь паводле СУМС ахоплівала звыш 99 % насельніцтва на 98,4 % земляў Беларусі. У снежні 2015 года «Беларускія воблачныя тэхналогіі» запусцілі сетку сотавай сувязі 4-га пакалення паводле тэхналогіі [[Доўгатэрміновая эвалюцыя|Доўгатэрміновай эвалюцыі]] (ДТЭ). Гэта дазволіла праглядаць на [[смартфон]]е тэлебачанне высокай якасці і праводзіць урачэбныя відэакансультацыі. На 1 студзеня 2020 года 76 % насельніцтва мелі доступ да сотавай сувязі 4-га пакалення ў стандарце ДТЭ&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Сетка сотавай рухомай электрасувязі|спасылка=https://mpt.gov.by/be/setka-sotavay-ruhomay-elektrasuvyazi|выдавец=Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|дата публікацыі=2020|дата доступу=10 снежня 2020|access-date=18 верасня 2021|archive-date=18 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918232351/https://mpt.gov.by/be/setka-sotavay-ruhomay-elektrasuvyazi|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
У 1550-я гады на землях Беларусі пачалі будаваць паштовыя дарогі, [[Карчма|корчмы]] і паштовыя ўстановы праз кожныя 3—7 км. У 1558 годзе наладзілі пастаянную сувязь між [[Вільня]]й і [[Варшава]]й. У 1669 годзе — між Вільняй і [[Масква|Масквой]] праз [[Мінск]] і [[Магілёў]]. У 1707 годзе прайшла першая пошта па тракце [[Барысаў]]—[[Быхаў]]. У 1708 годзе пабудавалі паштовыя дарогі [[Віцебск]]—[[Копысь]] і Быхаў—[[Чарнігаў]] праз [[Гомель]]. У XVIII стагоддзі галоўнымі трактамі былі Вільня—Мінск—Магілёў—Масква і Вільня—Мінск—[[Навагрудак]]—[[Гродна]]. У 1798 годзе адчынілі паштовыя канторы ў [[Рагачоў|Рагачове]], [[Себеж]]ы і [[Веліж]]ы. З 1778 году вядомы першы мінскі [[паштовы штэмпель]]. З 1806-га — гродзенскі, з 1810-га — віцебскі, а з 1843-га — [[пінск]]і. Поруч з дзяржаўнай існавала пошта [[земства]]ў і [[Воласць|валасных]] упраў. У 1859 годзе пачала дзейнічаць [[тэлеграф]]ная лінія Мінск—[[Бабруйск]]. На 1880 год у [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]] дзейнічала 9 тэлеграфных ліній даўжынёй 1335 км. На 1900 год у [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] іх даўжыня складала 2557 км. У 1896 годзе ў Мінску пабудавалі тэлефонную станцыю на 100 нумароў. У наступныя гады такія станцыі з’явіліся ў 15 гарадах Беларусі, у тым ліку ў Віцебску, Гродне, [[Магілёў|Магілёве]] і Бабруйску. У 1913 годзе дзейнічала 380 прадпрыемстваў пошты і тэлеграфа, праз якія адправілі 33 млн лістоў. У 1917 годзе тэлефонныя станцыі працавалі ў 16 гарадах Беларусі. У 1925 годзе ў [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]] існавала 603 паштова-тэлеграфныя прадпрыемствы, а таксама запрацавалі радыёстанцыі ў Гомелі і Мінску магутнасцю па 1,2 кіла[[ват]]. Пачалося вяшчанне [[Беларускае радыё|Беларускага радыё]]. У 1930 годзе пабудавалі першую аўтаматызаваную тэлефонную станцыю (АТС), што дазволіла пашырыць тэлефанію на сельскую мясцовасць. Да 1940 года тэлефанізавалі ўсе 185 раённых цэнтраў і іншых гарадоў Беларускай ССР. Сельская тэлефонная сувязь ахоплівала каля 80 % [[сельсавет]]аў (2208) і 301 [[Маторна-трактарная станцыя|маторна-трактарную станцыю]], 822 [[калгас]]ы і [[саўгас]]ы. Даўжыня міжгародніх тэлефонных ліній перасягнула 26 000 км&lt;ref name=&quot;а&quot;&gt;{{Кніга|аўтар=[[Станіслаў Фёдаравіч Дубянецкі|Станіслаў Дубянецкі]].|частка=Сувязь і інфарматызацыя|загаловак=[[Беларуская энцыклапедыя]] ў 18 тамах|спасылка=http://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html|адказны=гал.рэд. [[Генадзь Пашкоў]]|месца=Мінск|выдавецтва=[[Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі]]|год=2004|том=[http://files.knihi.com/Knihi/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.18-2.djvu 18. Кн. 2: Рэспубліка Беларусь]|старонкі=[https://files.knihi.com/preview/Knihi/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.18-2.djvu/363_866x9999.jpeg 363]-[https://files.knihi.com/preview/Knihi/Slounik/Bielaruskaja_encyklapedyja.djvu.zip/Bielaruskaja_encyklapedyja.18-2.djvu/365_866x9999.jpeg 365]|старонак=760|isbn=985-11-0295-4|тыраж=10 000}}&lt;/ref&gt;.

У 1945 годзе ўсталявалі пастаянную радыётэлеграфную сувязь між Мінскам і Масквой. У 1947 годзе Беларуская ССР уступіла ў [[Сусветны паштовы саюз]] і [[Міжнародны саюз электрасувязі]] (Швейцарыя). У 1950 годзе ўкаранілі танальную сістэму тэлеграфавання, апаратуру прамых злучэнняў і абаненцкага тэлеграфа. У 1954-м у Мінску пабудавалі [[паштамт]], у 1960 — у Віцебску, у 1961 — у Магілёве і ў 1970 — у Гродне. У 1956 годзе ў Мінску пабудавалі рэспубліканскі тэлецэнтр, што дазволіла пачаць рэгулярныя тэлеперадачы [[Беларусь 1|Беларускага тэлебачання]]. У 1965 годзе сетка электрасувязі Беларусі стала часткай Адзінай аўтаматызаванай сувязі [[СССР]]. Пачалося выкарыстанне аўтаматызаваных сістэм на тэлеграфных станцыях, частотна-часавага тэлеграфа на [[паўправаднік]]овых прыладах, паштова-касавых машын «Анега» і АТС каардынатнай сістэмы. Таксама ў 1965 годзе ва ўсіх абласных цэнтрах Беларусі і гарадах абласнога падпарадкавання ўкаранілі 3-праграмнае дротавае вяшчанне. У 1966 годзе па кабельных і радыёрэлейных лініях у Мінску сталі прымаць фотатэлеграфным спосабам матрыцы газет з Масквы. У 1967 годзе запрацаваў [[відэатэлефон]]. У 1969-м запрацаваў [[Беларускі занальны вылічальны цэнтр]], аснашчаны [[ЭВМ]], апаратурай перадачы даных па каналах сувязі, перфарацыйнай і клічыльна-клавішнай вылічальнай тэхнікай. У 1970 годзе ў Мінску запрацавала аўтаматычная міжгародняя тэлефонная станцыя (АМТС). У наступныя гады АМТС запусцілі ў Віцебску, Гродне і Магілёве. У 1972 годзе скончылі аўтаматызацыю гарадской і сельскай тэлефоннай сувязі. Таксама ў 1972-м у [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] ўзвялі комлекс тэлебачання. У 1974 годзе пачаўся прыём тэлеперадач па ўсёй Беларусі з Мінска і Масквы. У 1975 годзе пачалі будоўлю [[кабель]]ных і радыёрэлейных ліній, што дазволіла развіваць каляровае [[тэлебачанне]]. У 1979 годзе Беларуская ССР стала членам [[Міжнародная арганізацыя марской спадарожнікавай сувязі|Міжнароднай арганізацыі марской спадарожнікавай сувязі]]. Таксама ў 1979 годзе ўвялі міжнародную тэлеграфную станцыю «Тэлекс». У 1981 годзе ў Брэсце запусцілі каардынатарную АМТС-3 на 1714 каналаў. У 1983-м у Мінску задзейнічалі квазі-электронную станцыю «Метаконта-10с». У 1984 годзе ў Мінску ўвялі АТС-78 і пачалі ўкараняць электронныя тэлефонныя станцыі. За 1970—1985 гады лік прадпрыемстваў пошты, тэлеграфа і тэлефона вырасла з 3735 да 4468. Лік радыёкропак павялічыўся ў 2,3 разы да 9,8 млн. Лік радыёпрымачоў вырас з 1,4 млн да 2617 тыс., лік [[тэлевізар]]аў — з 1111 тыс. да 2623 тыс. Лік тэлефонаў у сельскай мясцовасці вырас у 4,5 разы да 238,2 тыс. У 1989 годзе зладзілі першыя міжнародныя каналы Мінск—[[Беласток]] і Мінск—Варшава. У 1990-м здалі першую ў СССР лічбавую АМТС з электроннай сістэмай выбару&lt;ref name=&quot;а&quot;/&gt;.

[[Выява:Витязь Микра.jpg|thumb|250px|Тэлевізар «Віцязь Мікра» (2015 год)]]
Са [[Дзень Адраджэння|здабыццём незалежнасці]] ў 1991 годзе беларускую пошту падпарадкавалі [[Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь]]. У 1991 годзе з’явіліся прыватныя кабельныя і эфірныя сеткі тэлебачання. У 1993 годзе ўрад Беларусі ўступіў у [[Міжнародная арганізацыя касмічнай сувязі|Міжнародную арганізацыю касмічнай сувязі]]. Да 1995 года здалі магістральныя оптавалаконныя лініі сувязі з абсталяваннем сінхроннай лічбавай іерархіі, якія звязалі абласныя цэнтры і міжнародныя лініі з усімі 5 суседнімі краінамі — Латвіяй, Літвой, Польшчай, Расіяй і Украінай. 3 ліпеня 1995 года стварылі рэспубліканскае аб’яднанне «[[Белтэлекам]]». У 1995 годзе стварылі сумесныя прадпрыемствы тэлефаніі і рухомай [[Радыёсувязь|радыёсувязі]]. Таксама ў 1995-м утварылі дзяржаўнае прадпрыемства «[[Белпошта]]». У 1996 годзе здалі сетку зямных станцый [[Спадарожнікавая сувязь|спадарожнікавай сувязі]] «Тэлепорт». У 1998 годзе Беларусь пачала ўдзельнічаць у міжнародных [[Філатэлія|філатэлістычных]] выставах. 16 красавіка 1999 года з’явілася першае прадпрыемства [[Сотавая сувязь|сотавай сувязі]] стандарту [[GSM]] 900/1800 — «[[А1 (тэлекам-правайдар)|Мабільная лічбавая сувязь]]» пад [[Таварны знак|таварным знакам]] «Велком». Яно забяспечыла сотавую сувязь для амаль 1 млн чалавек на больш як 95 % земляў пражывання гарадскога насельніцтва Беларусі. 23 верасня 2001 года «[[Мабільныя ТэлеСістэмы|Мабільныя тэлесістэмы]]» атрымалі дазвол на стварэнне [[Мабільныя ТэлеСістэмы (Беларусь)|2-га сотавага аператара]], які ў 2002 годзе забяспечыў сувязь звыш 1 млн чалавек. За 1995—2002 гады вага паветранай пошты вырасла з 10,3 да 93,5 тон. У 2002 годзе [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі]] атрымаў ад Мінсувязі Беларусі 1-ы ў краіне дазвол на [[аддаленае навучанне]]. У 2003 годзе адправілі 413 млн асобнікаў перыёдыкі, 153 млн [[ліст]]оў, [[Паштоўка|паштовак]] і [[Бандэроль|бандэроляў]], 24,5 млн [[Пенсія|пенсійных]] выплат, 4,2 млн [[Грашовы перавод|грашовых пераводаў]], 1,4 млн [[тэлеграма]]ў і 1,3 млн [[Пасылка|пасылак]]. Разавы наклад газет склаў 11,4 млн асобнікаў, з іх 1,2 млн на беларускай мове (10,5 %), а гадавы наклад — 578 млн і 141 млн (24,4 %) адпаведна. Гадавы наклад [[часопіс]]аў склаў 19 млн асобнікаў, з іх 3,1 млн па-беларуску (16,3 %). 6 лютага 2003 года сумеснае прадпрыемства «[[БелСел]]» пачало аказваць паслугі сотавай сувязі стандарту [[NMT]]-450. На 2003 год на прадпрыемствах паштовай сувязі працавала 33 000 чалавек. Яшчэ каля 30 000 чалавек працавала на прадпрыемствах электрасувязі. За 1990—2003 гады лік тэлефонных апаратаў сеткі агульнага карыстання вырас на 87,6 % да 3,281 млн. Іх лік у сельскай мясцовасці вырас на 75 % да 611 тыс. У 2003 годзе 83 кватэрныя тэлефоны прыпадала на 100 сем’яў, у тым ліку 97 у гарадах і 49 на вёсцы. На пачатак 2003 года ў Беларусі налічвалася 775 000 [[камп’ютар]]аў, з іх 318 000 — у прамысловасці і 250 000 — у насельніцтва. У 2000—2004 гадах увялі ў дзеянне 25 тэлевізійных і 49 радыёвяшчальных перадатчыкаў&lt;ref name=&quot;а&quot;/&gt;.

На 1 чэрвеня 2004 года 3 сотавыя аператары пакрылі звыш 30 % земляў Беларусі, дзе пражывала звыш 90 % гарадскога насельніцтва. На сетцы рухомай сувязі дзейнічалі радыётэлефонныя сістэмы радыяльнай, радыяльна-зонавай і сотавай сувязі. Дзяржаўнае радыёвяшчанне вялося па 2 каналах і 3-х радыёстанцыях у мона і стэрэаварыянтах. Дзяржаўным пастаўшчыком тэлебачання, гукавога дротавага і радыёвяшчання быў «[[Рэспубліканскі радыётэлевізійны перадавальны цэнтр]]». Сетку тэлевяшчання складалі 23 тэлестанцыі магутнасцю звыш кілавата і 19 — да кілавата. На тэлестанцыях працавала 126 тэлевізійных перадатчыкаў, якія распаўсюджвалі «[[Першы нацыянальны тэлеканал]]», «[[Агульнанацыянальнае тэлебачанне]]», тэлеканал «[[Беларусь 2|Лад]]», «[[Сталічнае тэлебачанне]]», «[[Расія (тэлеканал)|Расія]]», «[[НТБ]]», абласныя тэлеканалы і 20 прыватных тэлепраграм. Перадачамі «Першага нацыянальнага тэлеканала» было ахоплена 99,4 % насельніцтва, 2-ма праграмамі — 97,3 %, 3-ма — 80 %, 4-ма — 59,2 %, 5-ю і болей — 43,7 %, камерцыйнымі — 43,5 %. Сетка радыёвяшчання Беларусі ўключала 191 перадатчык ультракароткіх, кароткіх, сярэдніх і доўгіх хваляў. Яны перадавалі [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё]], каналы «[[Культура (радыё)|Культура]]», «[[Сталіца (радыё)|Сталіца]]», «[[Радыус ФМ]]», абласныя радыёканалы і 18 камерцыйных праграм. Рэспубліканскую бяздротавую (пейджынгавую) сувязь стварылі на аснове станцый [[дыяпазон]]у 87,5—108 МГц. На «Белпошце» працавала каля 37 000 чалавек, з іх 12 500 [[паштальён]]аў, дзейнічала каля 4000 аддзяленняў сувязі. Дзейнічалі інфармацыйна-тэхналагічная сетка паштовай сувязі, аўтаматызаваная сістэма апрацоўкі даных міжнароднай пошты, афармлення падпіскі на перыёдыку, уліку і кантролю дзейнасці аддзяленняў сувязі, выплаты пенсійнай і сацыяльнай дапамогі. Для аўтаматызацыі ўкаранілі паштова-касавыя тэрміналы, [[Персанальны камп’ютар|персанальныя камп’ютары]], электронныя вагі і касавыя апараты. Паштовыя аддзяленні аказвалі звыш 50 відаў паслуг. Выпускаліся [[Паштовая марка|паштовыя маркі]] пра творы мастацтва, гербы беларускіх гарадоў, помнікі [[дойлідства]], партрэты постацяў, спорт, гістарычныя падзеі, жывёльны і [[раслінны свет]], [[беларускія народныя строі]]. «[[Белсаюздрук]]» распаўсюджваў перыядычны друк па падпісцы і ў раздроб праз 6 абласных і Мінскае гарадікое прадпрыемства, што ўключалі раённыя і гарадскія аддзяленні. Дзейнічала 1898 [[кіёск]]аў і крамаў. У 2004 годзе ўкаранілі [[Аплатная картка|аплатныя карткі]] для Сеціва. Дзейнічала 5 беларускіх [[банер]]ных сетак інтэрнэт-рэкламы. У адзіную навукова-інфармацыйную камп’ютарную сетку злучылі сеткі [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (BASnet), [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь]] (UniBel) і Цэнтра інфармацыйных рэсурсаў і камунікацый [[БДУ]] (BSUnet). Гэтая сетка ўключала 260 навуковых устаноў, 250 устаноў адукацыі, а таксама [[Бібліятэка|бібліятэкі]] і ўніверсітэты&lt;ref name=&quot;а&quot;/&gt;.

На 1 кастрычніка 2020 года налічвалася 11,66 млн сотавых абанентаў. Сотавая сувязь 2-га пакалення была даступнай на 98,7 % земляў Беларусі, сувязь 3-га пакалення — на 98,4 %, 4-га — на 30,6 % земляў для 89,4 % насельніцтва. Паслугі электрасувязі аказвалі 193 прадпрыемствы. Налічвалася 2,245 млн абанентаў стацыянарнага шырокапалоснага доступу ў Сеціва, 2,33 млн падпісчыкаў [[Інтэрнэт-тэлебачанне|інтэрнэт-тэлебачання]] па інтэрнэт-пратаколе, звыш 3,56 млн падключаных да падсістэмы інтэрнэт-мультымедыя (ПІМ) і 2,71 млн падключаных да гігабітнай [[Пасіўная аптычная сетка|пасіўнай аптычнай сеткі]] (ГПАС). Шырыня знешняга шлюзу Сеціва складала 780 гігабіт/секунда&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Колькасць абанентаў сотавай сувязі расце ў Беларусі|спасылка=https://blr.belta.by/society/view/kolkasts-abanentau-sotavaj-suvjazi-rastse-u-belarusi-93245-2020/|выдавец=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БелТА]]|дата публікацыі=30 кастрычніка 2020|дата доступу=11 снежня 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Абмежаванне і сачэнне ==
{{Асноўны артыкул|Свабода слова ў Беларусі}}
19 снежня 2010 года (дзень [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|прэзідэнцкіх выбараў]]) беларускія ўлады цалкам заблакавалі знешні трафік па [[HTTPS|https]] (порт 443), што зрабіла немагчымым доступ да электроннай пошты праз абаронены пратакол абмену інфармацыяй, увод пароляў для доступу да замежных сацыяльных сетак, а таксама кіраванне зместам сайтаў, размешчаных за мяжой з Беларусі&lt;ref name=&quot;Bykouski&quot;&gt;{{Cite web|last=Bykouski|language=en|access-date=2020-12-11|archive-date=2020-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20201211141328/https://www.eesc.lt/uploads/news/id392/Bell%204%20%2825%29%20%282011%29.pdf|pages=5|issue=4 (25)|publisher=BELL|first=Paulyuk|dead-url=no|url=https://www.eesc.lt/uploads/news/id392/Bell%204%20(25)%20(2011).pdf|title=Belarusian Media in the Virtual Space|year=2011|аўтарlink=Паўлюк Быкоўскі|аўтар=Paulyuk Bykouski.}}&lt;/ref&gt;. Масавыя акцыі пратэсту пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|прэзідэнцкіх выбараў 2010 года]], у прыватнасці [[Плошча 2010]], былі жорстка здушаны, але пазней высветлілася, што ўлады шпіёнілі за пратэстоўцамі, выкарыстоўваючы даныя іх мабільных тэлефонаў&lt;ref name=&quot;Österreichs&quot;&gt;{{артыкул|год=2020|аўтар=Simone Brunner.|дата публікацыі=2021-10-10|загаловак=Alexanders Werk und Österreichs Beitrag|выданне={{нп5|profil|profil|de|profil (Zeitschrift)}}|мова=de|нумар=42|старонкі=66–67}}&lt;/ref&gt;.

18 лютага 2015 года [[Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь]] (Мінсувязі) ухваліла Пастанову № 6 «Аб зацвярджэнні Інструкцыі аб парадку фарміравання і захоўвання звестак аб наведваемых карыстальнікамі інтэрнэт-паслуг інфармацыйных рэсурсаў». Паводле Пастановы, «пастаўнікі інтэрнэт-паслуг забяспечваюць захоўванне актуальных звестак аб наведваемых карыстальнікамі інтэрнэт-паслуг інфармацыйных рэсурсах цягам 1-го года з дня аказання інтэрнэт-паслуг», у тым ліку захоўваюць «дату, час пачатку і заканчэння злучэнняў, унутраны і знешні [[інтэрнэт-адрас]]ы і парты канцавой абаненцкай прылады, [[даменнае імя]] або інтэрнэт-адрас і порт навадваемага карыстальнікам інтэрнэт-паслуг інтэрнэт-рэсурсу, аб’ём перададзеных і прынятых даных», а таксама «звесткі аб усіх паслугах электрасувязі, актываваных карыстальнікам». Урэшце, захоўваюцца такія звесткі аб саміх карыстальніках Сеціва, як:
# «нумар і дата заключэння дагавора на аказанне паслуг электрасувязі;
# [[прозвішча]], [[уласнае імя]], [[імя па бацьку]];
# адрас карыстальніка або ўстаноўкі канцавой абаненцкай прылады;
# даныя, якія дазваляюць вызначыць карыстальніка інтэрнэт-паслуг або яго канцавую абаненцкую прыладу;
# [[адрас нагляду за доступам да асяроддзя]] (АНДА) або індэнтыфікацыйны нумар канцавой абаненцкай прылады карыстальніка інтэрнэт-паслуг [[Сотавая сувязь|сотавай рухомай электрасувязі]];
# для абанентаў сеткі сотавай рухомай электрасувязі — рэквізіты дакумента, які сведчыць асобу (яго назва, серыя, нумар, дата выдачы і найменне выдаўшага яго дзяржаўнага органа)»&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=[[Сяргей Пятровіч Папкоў (нар. 1957)|Сяргей Папкоў]]|загаловак=Пастанова Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь ад 18 лютага 2015 г. № 6 «Аб зацвярджэнні Інструкцыі аб парадку фарміравання і захоўвання звестак аб наведваемых карыстальнікамі інтэрнэт-паслуг інфармацыйных рэсурсаў»|спасылка=https://pravo.by/upload/docs/op/W21529700_1426280400.pdf|выдавец=[[Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь]]|мова=ru|дата публікацыі=14 сакавіка 2015|дата доступу=2 студзеня 2021}}&lt;/ref&gt;.

3 кастрычніка 2018 года [[Аператыўна-аналітычны цэнтр пры прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] (ААЦ), Мінсувязі Беларусі і [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] ухвалілі сумесную Пастанову № 8/10/6 «Аб зацвярджэнні Палажэння аб парадку абмежавання доступу да інтэрнэт-рэсурсу». Паводле Пастановы, «пастаўшчыкі інтэрнэт-паслуг абмяжоўваюць доступ да інтэрнэт-рэсурсу на падставе: 1) спісу абмежаванага доступу — арганізацыям, фізічным асобам, у тым ліку індывідуальным прадпрымальнікам, на бязвыплатнай аснове; 2) дагавора аб аказанні паслуг па абмежаванні доступу да інфармацыі, распаўсюджванай пры дапамозе інтэрнэт-рэсурсаў, заключанай між карыстальнікам інтэрнэт-паслуг і пастаўшчыком». Пры гэтым «спіс абмежаванага доступу абавязковы для выканання ўсімі пастаўшчыкамі інтэрнэт-паслуг на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь і фарміруецца Дзяржаўнай інспекцыяй электрасувязі Мінсувязі на падставе рашэнняў аб абмежаванні доступу да інтэрнэт-рэсусу, прымаемых Міністэрствам інфармацыі». Згодна з 6-м пунктам Пастановы «Міністэрства інфармацыі цягам 3-х працоўных дзён з дня прыняцця рашэння аб абмежаванні доступу да інтэрнэт-рэсурсу накіроўвае копію гэтага рашэння: 1) у Дзяржаўную інспекцыю электрасувязі для ўключэння адпаведнага ідэнтыфікатара інтэрнэт-рэсурсу ў спіс абмежаванага доступу; 2) уладальніку інтэрнэт-рэсурсу, доступ да якога абмяжоўваецца, пры ўмове знаходжання дадзенага інтэрнэт-рэсурсу ў нацыянальным сегменце Сеціва». У 10-м пункце прадугледжвалася, што «Дзяржаўная інспекцыя электрасувязі пры выяўленні інтэрнэт-рэсурсаў, сродкаў забеспячэння ананімнасці ([[проксі-сервер]]ы і ананімныя сеткі «[[Тор (сетка)|Тор]]»), якія дазваляюць карыстальнікам інтэрнэт-паслуг атрымліваць доступ да інтэрнэт-рэсурсу, ідэнтыфікатар якога ўключаны ў спіс абмежаванага доступу, дадае ў спіс абмежаванага доступу ідэнтыфікатары гэтых інтэрнэт-рэсурсаў, сродкаў забеспячэння ананімнасці». Урэшце «пастаўшчыкі інтэрнэт-паслуг абавязаныя:
* забяспечыць належную эксплуатацыю адпаведных праграмна-тэхнічных сродкаў і пры неабходнасці іх мадэрнізацыю або карыстацца праграмна-тэхнічнымі сродкамі, якія належаць іншым пастаўшчыкам»;
* «пры наяўнасці праграмна-тэхнічных сродкаў:
** вызначыць асоб, адказных за іх належную эксплуатацыю;
** забяспечыць магчымасць наладкі гэтых сродкаў толькі з унутранага сегменту сеткі пастаўшчыка»;
** «ажыццяўляць дакументаванне змяненняў іх канфігурацыі і захоўваць такую інфармацыю не менш за 1 год;
** аналізаваць прынамсі 1 раз за содні змест спісу абмежаванага доступу, фарміруемага Дзяржаўнай інспекцыяй, на прадмет дапаўнення ідэнтыфікатараў інтэрнэт-рэсурсаў, пры патрэбе ўносіць адпаведныя змяненні ў далады праграмна-тэхнічных сродкаў;
** выпраўляць неадкладна на патрабаванне Мінсувязі і ААЦ пры прэзідэнце Рэспублікі Беларусь парушэнні, звязаныя з абмежаваннем доступу»&lt;ref&gt;{{Навіна|аўтар=[[Андрэй Паўлючэнка]], [[Канстанцін Канстанцінавіч Шульган|Канстанцін Шульган]], [[Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч|Алесь Карлюкевіч]]|загаловак=Пастанова ААЦ пры прэзідэнце, Міністэрства сувязі і інфарматызацыі, Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь ад 3 кастрычніка 2018 г. № 8/10/6 «Аб зацвярджэнні Палажэння аб парадку абмежавання доступу да інтэрнэт-рэсурсу»|спасылка=https://pravo.by/upload/docs/op/T21804137_1539032400.pdf|выдавец=Нацыянальны прававы інтэрнэт-партал Рэспублікі Беларусь|мова=ru|дата публікацыі=9 кастрычніка 2018|дата доступу=2 студзеня 2021}}&lt;/ref&gt;.

6 снежня 2018 года Міністэрства інфармацыі Беларусі абмежавала доступ да 151 вэб-сайта за гандаль [[дурман]]амі&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Мінінфарм абмежаваў доступ да 151 інтэрнэт-рэсурсу|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20181206/1544088830-mininfarm-abmezhavau-dostup-da-151-internet-resursu|выдавец=Газета «[[Звязда (газета)|Звязда]]»|дата публікацыі=6 снежня 2018|дата доступу=2 студзеня 2021|access-date=18 верасня 2021|archive-date=18 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918234544/https://zviazda.by/be/news/20181206/1544088830-mininfarm-abmezhavau-dostup-da-151-internet-resursu|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 4 красавіка 2019 года за гандаль дурманамі абмежавалі доступ да 244 вэб-сайтаў на падставе паведамлення [[Міністэрства ўнутраных спраў Беларусі]]&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Мінінфарм заблакаваў 244 сайты за гандаль наркотыкамі|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20190403/1554312230-mininfarm-zablakavau-244-sayta-za-gandal-narkotykami|выдавец=Газета «Звязда»|дата публікацыі=4 красавіка 2019|дата доступу=2 студзеня 2021|access-date=18 верасня 2021|archive-date=18 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918234556/https://zviazda.by/be/news/20190403/1554312230-mininfarm-zablakavau-244-sayta-za-gandal-narkotykami|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 27 снежня 2019 года — заблакавалі яшчэ 100 вэб-сайтаў па гандлі дурманам&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Мінінфарм абмежаваў доступ да 100 інтэрнэт-рэсурсаў|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20191230/1577722760-mininfarm-abmezhavau-dostup-da-100-internet-resursau|выдавец=Газета «Звязда»|дата публікацыі=31 снежня 2019|дата доступу=2 студзеня 2021|access-date=18 верасня 2021|archive-date=18 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918234547/https://zviazda.by/be/news/20191230/1577722760-mininfarm-abmezhavau-dostup-da-100-internet-resursau|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 9 сакавіка 2020 года абмежавалі доступ да 132 такіх вэб-сайтаў на падставе запытаў МУС Беларусі і [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнай бяспекі Беларусі]]&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=За продаж наркотыкаў Мінінфарм абмежаваў доступ да 132 інтэрнэт-рэсурсаў|спасылка=https://zviazda.by/be/news/20200310/1583819329-za-prodazh-narkotykau-mininfarm-abmezhavau-dostup-da-132-internet-resursau|выдавец=Газета «Звязда»|дата публікацыі=10 сакавіка 2020|дата доступу=2 студзеня 2021|access-date=18 верасня 2021|archive-date=18 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918234556/https://zviazda.by/be/news/20200310/1583819329-za-prodazh-narkotykau-mininfarm-abmezhavau-dostup-da-132-internet-resursau|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

21 жніўня 2020 года Міністэрства інфармацыі Беларусі абмежавала доступ да 42 вэб-сайтаў за парушэнне Закона «Аб СМІ», шэраг з якіх адключылі 9 жніўня ў дзень [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў у Беларусі 2020 года]]&lt;ref&gt;{{Навіна|загаловак=Мінінфарм заблакаваў Радыё «Свабода», «Белсат», спартыўную «Трыбуну» і іншыя незалежныя сайты|спасылка=https://m.nn.by/articles/257629/|выдавец=Партал «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]»|дата публікацыі=21 жніўня 2020|дата доступу=2 студзеня 2021}}&lt;/ref&gt;. Па іншым даным, 72 ці 73 сайты былі заблакаваны ў Беларусі, у тым ліку папулярныя сайты [[Свабода (радыё)|Свабоды]], by.tribuna.com (спартыўны сайт), [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]], [[Белсат]]а, [[Салідарнасць (газета)|Салідарнасці]], ''the-village.me і інш.'', сайты [[Валерый Вільямавіч Цапкала|Валерыя Цапкалы]] і [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]], платформы «Голас» і «Зубр», «[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]», некалькі VPN-сэрвісаў&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210516030128/https://42.tut.by/697663 В Беларуси ограничили доступ к ряду сайтов. Вот список]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://tech.onliner.by/2020/08/22/v-belarusi-zablokirovan-ryad-sajtov |title=В Беларуси заблокирован ряд сайтов. В том числе и СМИ |access-date=18 верасня 2021 |archive-date=23 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123024511/https://tech.onliner.by/2020/08/22/v-belarusi-zablokirovan-ryad-sajtov |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://nn.by/?c=ar&amp;i=257631&amp;lang=ru Среди заблокированных — мегапопулярный спортивный сайт By.tribuna.com]&lt;/ref&gt;.

У Беларусі ёсць некалькі спосабаў адключыць Інтэрнэт: улады практычна кантралююць кабелі, якія злучаюць беларускі Інтэрнэт са светам&lt;ref name=&quot;Österreichs&quot; /&gt;. Так адбылося адразу пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 9 жніўня 2020 года]], калі Інтэрнэт на працягу некалькі дзён не працаваў па ўсёй краіне&lt;ref name=&quot;Österreichs&quot; /&gt;. Па словах чыноўнікаў, прычынай стала магутная [[DoS-напад|DDoS-атака]], але незалежныя ІТ-эксперты сцвярджалі, што беларускі дзяржаўны манапаліст «[[Белтэлекам]]» і звязаныя з ім дзяржаўныя ўстановы выкарыстоўвалі глыбокую праверку пакетаў ({{нп5|Deep packet inspection|DPI|uk|Deep packet inspection}}) або тэхналогію {{нп5|Шэйпінг|шэйпінгу|uk|Шейпінг (інформатика)}}&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200811105940/https://42.tut.by/696139 Что происходит с интернетом в Беларуси — мнение технических специалистов]&lt;/ref&gt;. Такі збой у сеткі каштуе дорага: эканамічны ўрон, паводле ацэнак, складае $56 мільёнаў у дзень&lt;ref name=&quot;Österreichs&quot; /&gt;. Аднак мабільны Інтэрнэт можна адключыць рэгіянальна і выбарачна, як гэта было ў наступныя месяцы пасля выбараў, напрыклад, падчас нядзельных маршаў, але для гэтага патрабаваўся актыўны ўдзел прыватных аператараў сотавай сувязі, бо сеткай 4G кіруе дзяржаўная структура, у той час як сеткамі 2G і 3G кіруюць самі аператары мабільнай сувязі&lt;ref name=&quot;Österreichs&quot; /&gt;.

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* {{Навіна|загаловак=Электронная форма для фізічных асоб|спасылка=https://mpt.gov.by/be/elektronnoe-obrashchenie/elektronnaya-forma-dlya-fizichnyh-asob|выдавец=[[Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь]]|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020|access-date=18 верасня 2021|archive-date=18 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918155925/https://mpt.gov.by/be/elektronnoe-obrashchenie/elektronnaya-forma-dlya-fizichnyh-asob|url-status=dead}}
** [https://mpt.gov.by/be/rashenni-kamisii-z-adpavednymi-dapaunennyami-i-zmyanennyami-unesenymi-nastupnymi-rashennyami Рашэнні Дзяржаўнай камісіі па радыёчастотах] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210918155937/https://mpt.gov.by/be/rashenni-kamisii-z-adpavednymi-dapaunennyami-i-zmyanennyami-unesenymi-nastupnymi-rashennyami |date=18 верасня 2021 }}
** [https://web.archive.org/web/20201025143459/https://www.mpt.gov.by/be/karty-ahopu-paslugami-elektrasuvyazi Карты ахопу паслугамі электрасувязі]
* {{Навіна|загаловак=Электронныя звароты для фізічных асоб|спасылка=https://beltelecom.by/be/feedback/appeals/elektronnoe-obraschenie/elektronnye-obrascheniya-dlya-fizicheskikh-lic|выдавец=УП «[[Белтэлекам]]»|дата публікацыі=2020|дата доступу=11 снежня 2020}}
** [https://beltelecom.by/be/private/telephony/ustanovka-i-polzovanie-telefonom Устаноўка і карыстанне тэлефонам]
** [https://beltelecom.by/be/private/telephony/pravila-nabora-nomerov Правілы набору нумароў]
* {{Навіна|загаловак=Электронныя звароты грамадзян|спасылка=https://belpost.by/be/Pomoshch0/Obrashcheniyagrazhdaniyur1/Elektronnyyeobrashcheniya/Elektronnyyeobrashcheniya0|выдавец=УП «[[Белпошта]]»|дата публікацыі=2020|дата доступу=10 снежня 2020}}
** [https://belpost.by/be/Pochtovyyeotdeleniya0 Знайсці аддзяленне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210918155927/https://belpost.by/be/Pochtovyyeotdeleniya0 |date=18 верасня 2021 }}
** [https://belpost.by/be/Okompanii/Spravochnayainformatsiya2/Pravilaadresovaniya Правілы адрасавання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210918155931/https://belpost.by/be/Okompanii/Spravochnayainformatsiya2/Pravilaadresovaniya |date=18 верасня 2021 }}
** [https://belpost.by/be/onlinesubscription/items Аформіць падпіску] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210918155927/https://belpost.by/be/onlinesubscription/items |date=18 верасня 2021 }}
** Расцэнкі на: [https://belpost.by/be/Tarify2/TarifyRUPBelpochta/Tarifyfiz/prostoefiz перасылку простай пісьмовай карэспандэнцыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210918155925/https://belpost.by/be/Tarify2/TarifyRUPBelpochta/Tarifyfiz/prostoefiz |date=18 верасня 2021 }}, [https://belpost.by/be/Tarify2/TarifyRUPBelpochta/Tarifyfiz/fiz паслугі паштовай сувязі агульнага карыстання] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210918155925/https://belpost.by/be/Tarify2/TarifyRUPBelpochta/Tarifyfiz/fiz |date=18 верасня 2021 }}

{{Беларусь у тэмах}}

[[Катэгорыя:Сувязь у Беларусі| ]]</text>
      <sha1>96x4djwxmvd8ig7m1691u89qpxummb6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Белсаюздрук</title>
    <ns>0</ns>
    <id>687333</id>
    <revision>
      <id>5131032</id>
      <parentid>5051798</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T16:23:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DenisBorum</username>
        <id>139498</id>
      </contributor>
      <comment>/* Гісторыя */ абнаўленне звестак</comment>
      <origin>5131032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6340" sha1="for369skxkduzgchmo9u6ndeceg4a6o" xml:space="preserve">{{Coord|53|53|47|N|27|33|8|E|display=title}}
{{Картка:Кампанія
|назва               = «Белсаюздрук»
|лагатып             = 
|выява               = 
|тып                 = [[унітарнае прадпрыемства]]
|лістынг             = 
|дэвіз               = 
|заснавана           = 
|заснавальнікі       = 
|уладальнікі         = 
|размяшчэнне         = [[Беларусь]], [[Мінск]], [[Ленінскі раён (Мінск)|Ленінскі раён]], вул. Валадарскага, д. 16&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Банковские реквизиты|url=https://beldruk.by/одно-окно/банковские-реквизиты|publisher=УП «Белсаюздрук»|lang=ru|year=2020|accessdate=19 верасня 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210919011122/https://beldruk.by/одно-окно/банковские-реквизиты|archivedate=19 верасня 2021}}&lt;/ref&gt;
|ключавыя фігуры     = Ігар Дудзіч, Павел Паляшчук&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Руководство|url=https://beldruk.by/о-нас/руководство|publisher=УП «Белсаюздрук»|lang=ru|year=2020|access-date=19 верасня 2021|archive-date=19 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210919011423/https://beldruk.by/о-нас/руководство|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|галіна              = 
|прадукцыя           = 
|паслугі             = раздробны збыт газет і часопісаў, падпіска на перыёдыку
|абарот              = 
|аперацыйны прыбытак = 
|чысты прыбытак      = 
|колькасць супрацоўнікаў = 1000 (2014 год)
|матчына кампанія    = [[Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь]]&lt;ref name=&quot;Office_life&quot;&gt;[https://officelife.media/news/65427-v-belsoyuzpechati-ozhidayutsya-peremeny-predpriyatie-pereshlo-v-podchinenie-minsvyazi/ В «Белсоюзпечати» ожидаются перемены? Предприятие перешло в подчинение Минсвязи]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;
|даччыныя кампаніі   = 
|аўдытар             = 
|сайт                = [https://beldruk.by/ beldruk.by]
}}
'''Рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Белсаюздрук»''' — гандлёвая сетка ў Беларусі, праз якую рэалізуецца шырокі асартымент [[Друкарскае выданне|друкарскіх выданняў]] (газеты, часопісы, кнігі), а таксама [[Канцтавары|канцылярскіх прылад]], [[сувенір]]аў, тавараў паўсядзённага попыту.

== Апісанне ==
На пачатак 2025 года сетка РУП «Белсаюздрук» налічвала 667 гандлёвых аб’ектаў. У тым ліку: 259 павільёнаў, 327 [[шапік]]аў і 28 магазінаў, а таксама шэраг іншых аб’ектаў у Мінску і яшчэ прыкладна ў 100 населеных пунктах&lt;ref name=&quot;Office_life&quot; /&gt;.

== Гісторыя ==
Да 1991 года Рэспубліканскае аб’яднанне «Саюздрук» знаходзілася ў падпарадкаванні Міністэрства сувязі БССР.

Распараджэннем [[Савет Міністраў Беларускай ССР|Савета Міністраў БССР]] № 48-р ад 6 жніўня 1991 года аб’яднанне, разам са сваімі абласнымі прадпрыемствамі, перададзена Дзяржкамітэту па друку БССР (у далейшым Камітэт стаў [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам інфармацыі Рэспублікі Беларусь]]).

З 1 лістапада 2018 года адбылося аб’яднанне РУП «Белсаюздрук» з «Брэстаблсаюздрук», «Віцебскаблсаюздрук», «Гомельаблсаюздрук» і «Гроднааблсаюздрук»&lt;ref&gt;[https://beldruk.by/%D0%BE-%D0%BD%D0%B0%D1%81/%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%B8%D1%8F История предприятия]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

У 2023 годзе стаў [[Банкруцтва|банкрутам]] і быў ліквідаваны філіял «Магілёўсаюздрук». Яго актывы ў асноўным былі прададзены для пагашэння даўгоў.

Пастановай [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] ад 8 верасня 2025 года № 484 РУП «Белсаюздрук» было перададзена з сістэмы Міністэрства інфармацыі ў падпарадкаванне [[Міністэрства сувязі і інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь]]&lt;ref name=&quot;Office_life&quot; /&gt;.

30 красавіка 2026 года, у адпаведнасці з загадам Мінсувязі, РУП «Белсаюздрук» далучана да нацыянальнага паштовага аператара «[[Белпошта]]»&lt;ref&gt;[https://virtualbrest.ru/news180982.php «Белсоюзпечать» присоединяют к «Белпочте»]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Прадпрыемствы Мінска]]
[[Катэгорыя:Кампаніі рознічнага гандлю]]
[[Катэгорыя:Рознічны гандаль у Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ленінскі раён (Мінск)]]
[[Катэгорыя:Інтэрнэт-магазіны]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 1991 годзе]]</text>
      <sha1>for369skxkduzgchmo9u6ndeceg4a6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Зара Кемалаўна Абдулаева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>689807</id>
    <revision>
      <id>5131226</id>
      <parentid>4766660</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>не ізаляваны</comment>
      <origin>5131226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7553" sha1="rpseg9bcrjnw8vmoyvk1e8pr7t0c9zo" xml:space="preserve">{{Кінематаграфіст
|імя                = Зара Кемалаўна Абдулаева
|арыгінал імя       = {{lang-ru|Зара Кемаловна Абдуллаева}}
|выява              = Zara Abdullaeva.jpg
|шырыня             = 
|апісанне выявы     = 
|імя пры нараджэнні = 
|дата нараджэння    = 
|месца нараджэння   = 
|дата смерці        = 
|месца смерці       = 
|прафесія           = 
|грамадзянства      = 
|гады актыўнасці    = 
|кірунак            = 
|кінастудыя         = 
|узнагароды         = 
|imdb_id            = 
|сайт               = 
}}
{{цёзкі2|Абдулаева}}
'''Зара Кемалаўна Абдулаева''' ({{lang-ru|Зара Кемаловна Абдуллаева}}) ({{ДН|4|11|1953}}, {{МН|Баку||}}, [[Азербайджанская ССР]], [[СССР]]) — савецкі і расійскі {{рэдактар|СССР|Расіі}}, {{журналіст|СССР|Расіі}}, {{кінакрытык|СССР|Расіі}}, мастацтвазнаўца, аўтар прац па гісторыі і тэорыі [[кіно]].

== Біяграфія ==
У 1975 годзе скончыла філалагічны факультэт [[Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт|Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. У 1982 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю па [[Мастацтвазнаўства|мастацтвазнаўстве]].

Як рэдактар выдавецтва «Союзтеатр» удзельнічала ў складанні зборніка драматургіі «Восемь нехороших пьес» ([[1990]]). Друкавалася ў спецыялізаваных навуковых, літаратурных і мастацтвазнаўчых часопісах («[[Вестник Российской академии наук|Вестник Академии наук СССР]]», «[[Вопросы литературы]]», «[[Дружба народов (часопіс)|Дружба народов]]», «[[Новое литературное обозрение]]», «[[Новый мир]]», «[[Искусство кино]]», «[[Сеанс (часопіс)|Сеанс]]», «[[Театр (часопіс)|Театр]]» і інш.), а таксама ў выданнях агульнага профілю («[[Коммерсантъ]]», «[[Литературная газета]]», «[[Независимая газета]]» і інш.). Спецыяльны карэспандэнт часопіса «Искусство кино». Напісала некалькі кніг, прысвечаных кінематографу, у тым ліку манаграфіі пра [[Раман Гургенавіч Белаян|Рамана Балаяна]], [[Ульрых Зайдль|Ульрыха Зайдля]], [[Кіра Георгіеўна Муратава|Кіру Муратаву]] і [[Алег Іванавіч Янкоўскі|Алега Янкоўскага]]. Аўтар артыкулаў па творчасці [[Сяргей Данатавіч Даўлатаў|Сяргея Даўлатава]], [[Міхаіл Міхайлавіч Зошчанка|Міхаіла Зошчанка]], [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антона Чэхава]].

== Працы ==
* Живая натура. Картины Романа Балаяна. — М.: Киноцентр, 1989. — 220 с.
* Вне игры. Олег Янковский в театре и кино. — М.: Союзтеатр, 1990. — 256 с.
* [https://archive.org/details/olegiankovskiino0000abdu Олег Янковский. Ностальгия по герою. — М.: Эксмо, 2001. — 304 с. —] ISBN 5-04-007490-5
* Реальное кино. — М.: Три квадрата, 2003. — 400 с. — ISBN 5-94607-034-7.
* Кира Муратова: Искусство кино. — М.: Новое литературное обозрение, 2008. — 424 с. — ISBN 978-5-86793-586-3.
* [https://archive.org/details/isbn_9785699355280 Олег Янковский: Вне игры. — М.: Эксмо, 2009. — 352 с. —] ISBN 978-5-699-35528-0.
* Постдок. Игровое/неигровое. — М.: Новое литературное обозрение, 2011. — 480 с. — ISBN 978-5-86793-902-1.
* Зайдль. Метод. — М.: Три квадрата, 2014. — 318 с. — ISBN 978-5-94607-186-4.
* [https://www.kinoart.ru/archive/2016/01/podozrenie-don-zhuan-rezhisser-ezhi-slyadkovskij Подозрение. «Дон Жуан», режиссёр Ежи Сладковский // Искусство кино. — 2016. — № 1. — С.]
* [https://www.kinoart.ru/archive/2016/03/peresechennaya-mestnost-ogon-v-more-rezhisser-dzhanfranko-rozi Пересечённая местность. «Огонь в море», режиссёр Джанфранко Рози // Искусство кино. ]
* [https://www.kinoart.ru/archive/2016/07/bez-distantsii-seranevada-rezhisser-kristi-pujyu Без дистанции. «Сьераневада», режиссёр Кристи Пуйю // Исскуство кино. — 2016. — № 7. — С.]
* [https://www.kinoart.ru/archive/2016/08/skazkobyl-kommentarij-k-knige-dejstvitelnost-i-folklor Сказкобыль. Комментарий к книге «Действительность и фольклор» // Исскуство кино. — 2016. — № 8. — С.]
* [https://www.kinoart.ru/archive/2016/10/turisticheskij-sindrom-austerlits-rezhisser-sergej-loznitsa-safari-rezhisser-ulrikh-zajdl Туристический синдром. «Аустерлиц», режиссёр Сергей Лозница; «Сафари», режиссёр Ульрих Зайдль // Исскуство кино. — 2016. — № 10. — С.]
* Параутопия / Анатолий Васильев, Зара Абдуллаева. — М.: ABCdesign, 2016. — 368 с. — ISBN 978-5-4330-0054-4.
* [https://www.kinoart.ru/archive/2017/02/parautopiya-po-tu-storonu-nadezhdy-rezhisser-aki-kaurismyaki Параутопия. «По ту сторону надежды», режиссёр Аки Каурисмяки // Исскуство кино. — 2017. — № 2. — С.]
* [https://www.kinoart.ru/archive/2017/04/chuzhoj-krotkaya-rezhisser-sergej-loznitsa Чужой. «Кроткая», режиссёр Сергей Лозница // Исскуство кино. — 2017. — № 4. — С.]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Абдулаева Зара Кемалаўна}}
[[Катэгорыя:Выпускнікі філалагічнага факультэта МДУ]]
[[Катэгорыя:Кандыдаты мастацтвазнаўства]]
[[Катэгорыя:Кіназнаўцы]]
[[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы СССР]]
[[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Расіі]]
[[Катэгорыя:Тэатразнаўцы]]
[[Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Расіі]]
[[Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы СССР]]
[[Катэгорыя:Філолагі Расіі]]
[[Катэгорыя:Філолагі СССР]]</text>
      <sha1>rpseg9bcrjnw8vmoyvk1e8pr7t0c9zo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джырофцкая археалагічная культура</title>
    <ns>0</ns>
    <id>692727</id>
    <revision>
      <id>5131342</id>
      <parentid>4715404</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:03:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5461" sha1="s8ig5ml93skhlrl94hq62l9frp4gycp" xml:space="preserve">{{Археалагічная культура
| Эпоха =[[Бронзавы век]]
| Назва = Джырофцкая культура
| Культура-папярэдніца = [[Гільмендская археалагічная культура]]
| Культура-наступніца = 
| Геаграфічны рэгіён = [[Пярэдняя Азія]]
| Ілюстраванне = Jiroft culture artifact.jpg
| Подпіс да ілюстрацыі = Каменныя вагі
| У складзе =
| Датаванне культуры = [[3 тысячагоддзе да н.э.]] — [[1 тысячагоддзе да н.э.]] 
| Тэрыторыя распаўсюджвання = [[Іран]] 
| Этнічная прыналежнасць = 
| Тып гаспадаркі = [[сельская гаспадарка]], [[рамяство]]
| Асноўныя даследчыкі = Юсэф Маджыдзадэ
| Карта рэгіёна = 
| Катэгорыя на Вікіскладзе = Jiroft culture
}}

'''Джырофцкая культура''' — [[археалагічная культура]] [[Бронзавы век|бронзавага веку]] на поўдні [[Іран]]а.

Многія з помнікаў Джырофцкай культуры даследаваліся [[археолаг]]амі з 1930-х гг. Доўгі час яны адносіліся да так званага «міжкультурнага стыля», характэрнага для [[Іранскае нагор’е|Іранскага нагор’я]] да [[1 тысячагоддзе да н.э.|1]] тысячагоддзя да н. э. У 1990-я гг. частка археолагаў выступіла з прапановай вылучэння асобнай культуры [[Керман]]скіх [[аазіс]]аў, якую часцяком разглядалі супольна з [[Гільмендская археалагічная культура|Гільмендскай культурай]]. У пачатку [[21 стагоддзе|XXI]] ст. іранская паліцыя канфіскавала некалькі [[артэфакт (археалогія)|артэфактаў]], незаконна здабытых «чорнымі капальнікамі» каля горада [[Джырофт]]. У [[2001]] г. каманда іранскіх археолагаў на чале з Юсэфам Маджыдзадэ пачала там [[археалагічныя даследаванні|раскопкі]].

У [[2007]] г. Юсэф Маджыдзадэ стварыў семінар «Джырофт, калыска ўсходняй цывілізацыі», падчас якога прапанаваў аб’яднаць помнікі [[бронзавы век|бронзавага веку]] на паўднёвым усходзе Ірана ў адзіную археалагічную культуру або нават асобную [[цывілізацыя|цывілізацыю]], якая квітнела ў [[3 тысячагоддзе да н.э.|3]] тысячагоддзі да н. э. Абразчыкам адзінай культуры з’яўляюцца знаходкі ў [[курган]]ах Конар-Сандал (A і B) каля Джырофта, дзе каманда Ю. Маджыдзадэ выявіла рэшткі старажытнай цытадэлі (каля 13 га) і [[горад]]а (болей за 2 км²), што існавалі паміж 2500 г. да н. э. і 2200 г. да н. э. Важным адкрыццём сталі надпісы лінейным [[пісьмо]]м, падобныя на [[элам]]скую лінейную пісьмовасць. Юсэф Маджыдзадэ мяркуе, што ў [[Месапатамія|месапатамскай]] [[літаратура|літаратуры]] Джырофцкая культура была вядома як краіна [[Арата]].

Погляды Юсэфа Маджыдзадэ на адзінства Джырофцкай культуры і атаясамленне яе з Аратай застаюцца дыскусійнымі сярод археолагаў.

== Спасылкі ==
* [https://www.penn.museum/research/project.php?pid=33 THE JIROFT CIVILIZATION: A NEW CULTURE OF THE BRONZE AGE ON THE IRANIAN PLATEAU]
* [https://www.tehrantimes.com/news/456229/Jiroft-culture-a-missing-link-of-the-Bronze-Age Jiroft culture: a ‘missing link’ of the Bronze Age]
* [https://www.nationalgeographic.com/history/history-magazine/article/jiroft-culture-iran-lost-civilzation Buried for 4,000 years, this ancient culture could expand the 'Cradle of Civilization']
* [http://www.bulletinasiainstitute.org/Muscarella_BAI15.pdf Jiroft and «Jiroft-Aratta» A Review Article of Yousef Madjidzadeh, Jiroft: The Earliest Oriental Civilization] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210125004528/http://www.bulletinasiainstitute.org/Muscarella_BAI15.pdf |date=25 студзеня 2021 }}
* [https://traffickingculture.org/encyclopedia/case-studies/jiroft/ Jiroft — Trafficking Culture]
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Археалогія ў Іране]]
[[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Азіі]]
[[Катэгорыя:Азія бронзавага веку]]</text>
      <sha1>s8ig5ml93skhlrl94hq62l9frp4gycp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзмітравіцкі сельсавет (Бярэзінскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>694272</id>
    <revision>
      <id>5131445</id>
      <parentid>4655106</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T11:02:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9573" sha1="5zbjqsi4v56iemnhw451ujhnq4qajdf" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дзмітравіцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Бярэзінскі раён]]
|Уключае                   = 30 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Дзмітравічы]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1540
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 5
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
{{значэнні|Спасылка=Дзмітравіцкі сельсавет}}
'''Дзмі́травіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Бярэзінскі раён|Бярэзінскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Дзмітравічы]].

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Бярэзінскага раёна [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Менская акруга|Менскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бярэзінскім раёне БССР. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Бярэзінскім раёне [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]], з 20 верасня 1944 года — Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Арэшкавіцкі сельсавет|Арэшкавіцкага сельсавета]]&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.&lt;/ref&gt;. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Чэрвеньскі раён|Чэрвеньскага раёна]]. 9 красавіка 1963 года ў склад [[Аздзяціцкі сельсавет|Аздзяціцкага сельсавета]] [[Барысаўскі раён|Барысаўскага раёна]] перададзены 4 населеныя пункты (вёскі [[Арэшкавічы (Бярэзінскі раён)|Арэшкавічы]], [[Манча]], [[Наваселле (Бярэзінскі раён)|Наваселле]] і [[Прудок (Бярэзінскі раён)|Прудок]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 9 красавіка 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 18 (1018).&lt;/ref&gt;. З 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Бярэзінскага раёна. 10 чэрвеня 1965 года ў склад сельсавета з Аздзяціцкага сельсавета Барысаўскага раёна вернуты 4 населеныя пункты (вёскі Арэшкавічы, Манча, Наваселле і Прудок)&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 чэрвеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (1105).&lt;/ref&gt;. 28 мая 2013 года ў склад сельсавета з [[Пагосцкі сельсавет (Бярэзінскі раён)|Пагосцкага сельсавета]] перададзены 16 населеных пунктаў (вёскі [[Альшанец]], [[Барсукі (Бярэзінскі раён)|Барсукі]], [[Высокая Гара (Дзмітравіцкі сельсавет)|Высокая Гара]], [[Вяшэўка]], [[Глінішча (Бярэзінскі раён)|Глінішча]], [[Дзевяніца]], [[Журоўка]], [[Замасточча (Бярэзінскі раён)|Замасточча]], [[Карма (Бярэзінскі раён)|Карма]], [[Медзенка]], [[Селішча (Бярэзінскі раён)|Селішча]], [[Старыя Гумны]], [[Стаўпы (Бярэзінскі раён)|Стаўпы]], [[Тылькаўка]], [[Харчычы]] і [[Ялоўка (Бярэзінскі раён)|Ялоўка]])&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D913n0058646&amp;p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области]&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (14 населеных пунктаў) — 1260 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 96,2 % — [[беларусы]], 2,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=23 лістапада 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (30 населеных пунктаў) — 1540 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.

{{Дзмітравіцкі сельсавет (Бярэзінскі раён)}}
{{Бярэзінскі раён}}

[[Катэгорыя:Дзмітравіцкі сельсавет (Бярэзінскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Чэрвеньскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>5zbjqsi4v56iemnhw451ujhnq4qajdf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джон Гудэнаф</title>
    <ns>0</ns>
    <id>695344</id>
    <revision>
      <id>5131301</id>
      <parentid>4886446</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T04:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27711" sha1="dzs1dv2g9fjjk1m8ypvgdu0dojq9khy" xml:space="preserve">{{Вучоны}}
'''Джон Баністэр Гудэнаф''' ({{lang-en|John Bannister Goodenough}}; {{ДН|25|7|1922}}, [[Ена]], [[Веймарская рэспубліка]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history.aip.org/phn/11512001.html|title=John B. Goodenough|work=[[American Institute of Physics]]|access-date=7 снежня 2021|archive-date=2 лістапада 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102204433/https://history.aip.org/phn/11512001.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; — {{ДС|25|6|2023}}, [[Остын|Осцін]], [[Тэхас]], [[ЗША]]) — амерыканскі вучоны, спецыяліст у галіне фізікі і матэрыялазнаўства, [[Спіс лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі па хіміі|лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі]]. Прафесар [[Электратэхніка|электратэхнікі]] і вылічальнай тэхнікі ў [[Тэхаскі ўніверсітэт у Осціне|Тэхаскім універсітэце ў Осціне]]. Яму шырока прыпісваюць ідэнтыфікацыю і распрацоўку літый-іоннай батарэі, распрацоўку правілаў Гудэнафа-Канаморы пры вызначэнні знака магнітнага суперабмену ў матэрыялах і першапачатковыя распрацоўкі ў кампутарнай [[Памяць з адвольным доступам|памяці з адвольным доступам]].

Гудэнаф нарадзіўся ў Германіі ў сям’і амерыканскіх бацькоў. Падчас і пасля заканчэння [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскага ўніверсітэта]] Гудэнаф служыў амерыканскім ваенным [[Метэаралогія|метэаролагам]] падчас Другой сусветнай вайны. Пасля атрымаў ступень доктара філасофіі па фізіцы ў [[Чыкагскі ўніверсітэт|Чыкагскім універсітэце]], стаў навуковым супрацоўнікам лабараторыі Лінкальна Масачусецкага тэхналагічнага інстытута, а пазней кіраўніком лабараторыі неарганічнай хіміі ў [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфардскім універсітэце]]. З 1986 года з’яўляецца прафесарам інжынернай школы UT Austin.

Яго імем названа прэмія Джона Б. Гудэнафа ў галіне матэрыялазнаўства. У 2019 годзе разам з [[Стэнлі Уітынгем]]ам і [[Акіра Ёсіна|Акірай Ёсіна]] атрымаў [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскую прэмію па хіміі]], і ў свае 97 гадоў стаў найстарэйшым лаўрэатам Нобелеўскай прэміі ў гісторыі&lt;ref name=&quot;NYT-20191009&quot;&gt;{{Cite news|last=Specia|first=Megan|title=Nobel Prize in Chemistry Honors Work on Lithium-Ion Batteries - John B. Goodenough, M. Stanley Whittingham, and Akira Yoshino were recognized for research that has &quot;laid the foundation of a wireless, fossil-fuel-free society.&quot;|url=https://www.nytimes.com/2019/10/09/science/nobel-prize-chemistry.html|date=October 9, 2019|work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;. Ён стаў найстарэйшым з жывых лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі 27 жніўня 2021 года пасля смерці [[Эдманд Фішэр|Эдмонда Х. Фішэра]].

== Ранняе жыццё і адукацыя ==
Джон Гудэнаф нарадзіўся ў Ене, Германія, у сям’і амерыканскіх бацькоў Эрвіна Рамсдэла Гудэнафа (1893—1965) і Хелен Мірыям (Льюіс) Гудэнаф&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TOYkAAAAYAAJ&amp;q=%22Helen+Miriam+Lewis%22|title=Myth for Moderns: Erwin Ramsdell Goodenough and Religious Studies in America, 1938-1955|publisher=Scarecrow Press|year=1997|first=Eleanor Bustin|last=Mattes|isbn=978-0-8108-3339-5}}&lt;/ref&gt;. Яго бацька працаваў над дацэнтам у Гарвардскай школе багаслоўя падчас нараджэння Джона, а пазней стаў прафесарам гісторыі рэлігіі ў [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскім універсітэце]]. Брат Джона, Уорд Гудэнаф, быў антраполагам [[Пенсільванскі ўніверсітэт|з універсітэта Пенсільваніі]]. Браты вучыліся ў школе-інтэрнаце ў Гротане ў [[Масачусетс|штаце Масачусэтс]]&lt;ref&gt;{{Cite news|last=LeVine|first=Steve|title=The man who brought us the lithium-ion battery at the age of 57 has an idea for a new one at 92|url=http://qz.com/338767/the-man-who-brought-us-the-lithium-ion-battery-at-57-has-an-idea-for-a-new-one-at-92/|publisher=[[Atlantic Media Company]]}}&lt;/ref&gt;. У 1944 годзе Джон Гудэнаф атрымаў ступень бакалаўра [[Матэматыка|матэматыкі]] з адзнакай у [[Ельскі ўніверсітэт|Ельскім універсітэце]], дзе ён быў членам таварыства Skull and Bones&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ufMTLWx30q0C|title=Witness to Grace|publisher=[[PublishAmerica]]|last=Goodenough|first=John B.|year=2008|isbn=978-1-4626-0757-0}}&lt;/ref&gt;.

Пасля службы ў [[Армія ЗША|арміі ЗША]] ў якасці метэаролага&lt;ref&gt;{{Cite news|title=His current quest|url=https://mag.uchicago.edu/science-medicine/his-current-quest|first=Helen|last=Gregg|date=Summer 2016}}&lt;/ref&gt; падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] Гудэнаф паступіў у [[Чыкагскі ўніверсітэт]], скончыў магістратуру і атрымаў ступень доктара філасофіі па [[Фізіка|фізіцы]] ў 1952 годзе. Яго доктарскім кіраўніком быў Кларэнс Зенер, тэарэтык у галіне электрычных прабояў. Гудэнаф працаваў і вучыўся з фізікамі, уключаючы [[Энрыка Фермі]] і Джона А. Сімпсана. У Чыкага ён пазнаёміўся і ажаніўся з аспіранткай гісторыі Ірэн Уайзман&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://news.uchicago.edu/story/john-b-goodenough-shares-nobel-prize-invention-lithium-ion-battery|title=University of Chicago alum John B. Goodenough shares Nobel Prize for invention of lithium-ion battery|last=Olinto|first=Angela|date=September 9, 2019}}&lt;/ref&gt;.

== Кар’ера і даследаванні ==

=== Лабараторыя Лінкальна МТІ ===
Пасля вучобы Гудэнаф на працягу 24 гадоў быў навуковым супрацоўнікам і кіраўніком групы ў лабараторыі Лінкальна [[Масачусецкі тэхналагічны інстытут|Масачусецкага тэхналагічнага інстытута]]. У гэты час ён быў часткай міждысцыплінарнай каманды, адказнай за распрацоўку [[Памяць з адвольным доступам|магнітнай памяці з адвольным доступам]]. Яго даследаванні па аператыўнай памяці прывялі яго да распрацоўкі канцэпцый кааператыўнага арбітальнага ўпарадкавання, таксама вядомага як кааператыўнае [[Эфект Яна — Тэлера|скажэнне Яна—Тэлера]], у аксідных матэрыялах, а затым прывялі да распрацоўкі правілаў для знака магнітнага суперабмену ў матэрыялах, вядомых цяпер як правіла [[:ja:金森順次郎|Гудэнаф-Канаморы]] (з Джунджыра Канаморы)&lt;ref name=&quot;RSC2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rsc.org/ScienceAndTechnology/Awards/JohnBGoodenoughAward/|title=Royal Society of Chemistry - John B Goodenough Award|website=Royal Society of Chemistry}}&lt;/ref&gt; .

=== Праца ў Оксфардскім універсітэце ===
[[Файл:Inorganic-chemistry-lab-Oxford-plaque.jpg|міні|Сіняя дошка, усталяваная Каралеўскім хімічным таварыствам у памяць аб працы над літый-іоннай батарэяй у Оксфардзе]]
У канцы 1970-х і пачатку 1980-х гадоў ён працягнуў сваю кар’еру ў якасці кіраўніка лабараторыі неарганічнай хіміі ў [[Оксфардскі ўніверсітэт|Оксфардскім універсітэце]]. Сярод яго працы ў Оксфардзе Гудэнафу прыпісваюць значныя даследаванні, неабходныя для распрацоўкі камерцыйных літый-іонных акумулятараў&lt;ref name=&quot;RSC1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rsc.org/ScienceAndTechnology/Awards/JohnBGoodenoughAward/|title=Royal Society of Chemistry - John B Goodenough Award|website=Royal Society of Chemistry}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.rsc.org/ScienceAndTechnology/Awards/JohnBGoodenoughAward/ «Royal Society of Chemistry — John B Goodenough Award»]. ''Royal Society of Chemistry''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;January 20,&lt;/span&gt; 2015&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;. Гудэнаф здолеў пашырыць папярэднюю працу М. Стэнлі Уітынгема па матэрыялах для батарэй і выявіў у 1980 годзе, што, выкарыстоўваючы Li&lt;sub&gt;x&lt;/sub&gt;CoO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; у якасці лёгкага [[катод]]нага матэрыялу з высокай шчыльнасцю энергіі, ён можа падвоіць ёмістасць літый-іонных батарэй. Праца Гудэнафа была камерцыялізавана праз [[Sony]] [[Акіра Ёсіна|Акірай Ёсіна]], які ўнёс дадатковыя паляпшэнні ў канструкцыю батарэі&lt;ref name=&quot;CNN Nobel&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/10/09/us/john-goodenough-nobel-prize-trnd/index.html|title=John B. Goodenough just became the oldest person, at 97, to win a Nobel Prize}}&lt;/ref&gt;. Гудэнаф атрымаў прэмію Японіі ў 2001 годзе за адкрыццё матэрыялаў, важных для распрацоўкі лёгкіх літыевых акумулятараў з высокай шчыльнасцю энергіі,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The 2001 (17th) Japan Prize|url=https://www.japanprize.jp/en/prize_past_2001_prize01.html|website=Japan Prize Foundation}}&lt;/ref&gt; а таксама ён, Уітынгем і Ёсіна атрымалі [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскую прэмію па хіміі]] 2019 года за даследаванні ў галіне літый-іонных батарэй&lt;ref name=&quot;CNN Nobel&quot; /&gt;.

=== Прафесар Тэхаскага ўніверсітэта ===
З 1986 года Гудэнаф з’яўляецца прафесарам [[Тэхаскі ўніверсітэт у Осціне|Тэхаскага ўніверсітэта ў Осціне]] на факультэтах [[Машынабудаванне і металаапрацоўка|машынабудавання]] і [[Электратэхніка|электратэхнікі інжынернай]] школы Кокрэл&lt;ref&gt;{{cite news|title=UT professor, 81, is mired in patent lawsuit |first=Jim |last=Henderson |date=June 5, 2004 |work=Houston Chronicle |url=http://www.chron.com/default/article/UT-professor-81-is-mired-in-patent-lawsuit-1662323.php |access-date=August 26, 2011}}&lt;/ref&gt;. Падчас свайго знаходжання там ён працягваў даследаванні па іонных праводных цвёрдых целах і электрахімічных прыладах; ён заявіў, што працягвае вывучаць удасканаленыя матэрыялы для акумулятараў, каб садзейнічаць развіццю электрычных транспартных сродкаў і дапамагчы знізіць залежнасць ад выкапнёвага паліва&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.wsj.com/articles/the-battery-pioneer-who-at-age-96-keeps-going-and-going-1533807001 | title = The Battery Pioneer Who, at Age 96, Keeps Going and Going | first=  Sarah | last= MacFarlene | date = August 9, 2018 | access-date = October 10, 2019 | work = [[The Wall Street Journal]] }}&lt;/ref&gt;. Арумугам Манцірам і Гудэнаф адкрылі клас поліаніонаў катодаў&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Masquelier|first1=Christian|last2=Croguennec|first2=Laurence|title=Polyanionic (Phosphates, Silicates, Sulfates) Frameworks as Electrode Materials for Rechargeable Li (or Na) Batteries|url=https://archive.org/details/sim_chemical-reviews_2013-08_113_8/page/6552|doi=10.1021/cr3001862|journal=Chemical Reviews|volume=113|issue=8|pages=6552–6591|year=2013|pmid=23742145}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Manthiram|first1=A.|last2=Goodenough|first2=J. B.|doi=10.1016/0378-7753(89)80153-3|title=Lithium insertion into Fe&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; frameworks|journal=Journal of Power Sources|volume=26|issue=3–4|pages=403–408|year=1989}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Manthiram|first1=A.|last2=Goodenough|first2=J. B.|doi=10.1016/0022-4596(87)90242-8|title=Lithium insertion into Fe&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(MO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; frameworks: Comparison of M = W with M = Mo|journal=Journal of Solid State Chemistry|volume=71|issue=2|pages=349–360|year=1987}}&lt;/ref&gt;. Яны паказалі, што станоўчыя электроды, якія змяшчаюць поліаніоны, напрыклад, [[сульфаты]], ствараюць больш высокія напружанні, чым аксіды, з-за індуктыўнага эфекту поліаніона. Клас поліаніонаў уключае такія матэрыялы, як фасфаты літый-жалеза, якія выкарыстоўваюцца для невялікіх прылад, напрыклад для электраінструментаў&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://news.uchicago.edu/story/john-b-goodenough-shares-nobel-prize-invention-lithium-ion-battery | title = University of Chicago alum John B. Goodenough shares Nobel Prize for invention of lithium-ion battery | first=  Louise | last = Lerner | date = October 9, 2019 | access-date = October 10, 2019 | publisher = [[The University of Chicago]] }}&lt;/ref&gt;. Яго група таксама вылучыла розныя перспектыўныя матэрыялы для электродаў і электралітаў для цвёрдааксідных паліўных элементаў&lt;ref name=&quot;chemworld 2014&quot;&gt;{{cite web | url = https://www.chemistryworld.com/features/goodenough-rules/8099.article | title=  Goodenough rules | first = Bea | last= Perks |date = December 22, 2014 | access-date = October 10, 2019 | work = [[Chemistry World]] }}&lt;/ref&gt;.

28 лютага 2017 года Гудэнаф і яго каманда ў Тэхаскім універсітэце апублікавалі артыкул у часопісе ''Energy and Environmental Science'' аб сваёй дэманстрацыі шкляной батарэі, недарагой цвёрдацельнай батарэі, якая не гарыць і мае доўгі цыкл жыцця з высокай аб’ёмнай шчыльнасцю энергіі і хуткімі тэмпамі зарада і разраду. Замест вадкіх электралітаў у батарэі выкарыстоўваюцца шкляныя электраліты, якія дазваляюць выкарыстоўваць шчолачны металічны анод без утварэння дендрытаў&lt;ref name=&quot;C6EE02888H&quot;&gt;{{Cite journal|title=Alternative strategy for a safe rechargeable battery|first1=M.H.|last1=Braga|first2=N.S.|last2=Grundish|journal=[[Energy and Environmental Science]]|volume=10|pages=331–336|doi=10.1039/C6EE02888H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=cse2017-2&gt;{{cite web|url= https://news.utexas.edu/2017/02/28/goodenough-introduces-new-battery-technology |title=Lithium-Ion Battery Inventor Introduces New Technology for Fast-Charging, Noncombustible Batteries|date=February 28, 2017|publisher=[[Cockrell School of Engineering]] |access-date=March 11, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-02/uota-lbi022817.php|title=Lithium-ion battery inventor introduces new technology for fast-charging, noncombustible batteries|date=February 28, 2017|publisher=EurekAlert!|access-date=7 снежня 2021|archive-date=11 кастрычніка 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191011143040/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-02/uota-lbi022817.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{YouTube|yu3cpICjCKw|Solid State Batteries For Electric Cars: A New Breakthrough By The Father of the Lithium-Ion Battery}} (March 1, 2017)&lt;/ref&gt;. Тым не менш, гэтая праца была сустрэта шырока распаўсюджаным скептыцызмам даследчыцкай супольнасцю акумулятараў і застаецца спрэчнай пасля некалькіх наступных прац. Працу крытыкавалі за адсутнасць вычарпальных дадзеных&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=Lacey|first=Matt|date=2017-03-29|title=On the skepticism surrounding the &quot;Goodenough battery&quot;|url=http://lacey.se/2017/03/29/on-the-skepticism-surrounding-the-goodenough-battery/|access-date=2020-11-13|website=Matt Lacey|language=en-us}}&lt;/ref&gt;, ілжывую інтэрпрэтацыю атрыманых даных&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; і тое, што прапанаваны механізм працы батарэі будзе парушаць [[Першы пачатак тэрмадынамікі|першы закон тэрмадынамікі]]&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Steingart|first1=Daniel A.|last2=Viswanathan|first2=Venkatasubramanian|title=Comment on &quot;Alternative strategy for a safe rechargeable battery&quot; by M. H. Braga, N. S. Grundish, A. J. Murchison and J. B. Goodenough, Energy Environ. Sci., 2017, 10, 331–336|journal=Energy &amp; Environmental Science|volume=11|issue=1|pages=221–222|doi=10.1039/C7EE01318C}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Steingart|first=Dan|date=2017-09-05|title=Redox without Redox|url=https://medium.com/the-unfortunate-tetrahedron/a-potential-big-deal-in-batteries-298c7ad9543a|access-date=2020-11-13|website=Medium|language=en}}&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2020 года быў пададзены патэнт на шкляны акумулятар ад імя LNEG (Нацыянальнай лабараторыі энергетыкі і геалогіі) Партугаліі, Універсітэта Порту, Партугалія і Тэхаскага ўніверсітэта&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thedriven.io/2020/04/06/li-ion-co-inventor-patents-glass-battery-that-could-upturn-auto-industry/|title=Li-ion co-inventor patents glass battery that could upturn auto industry|website=The Driven}}&lt;/ref&gt;.

=== Кансультацыйная праца ===
У 2010 годзе Гудэнаф далучыўся да тэхнічнага кансультатыўнага савета Enevate, які базуецца ў [[Ірвайн (Каліфорнія)|Ірвайне]], штат Каліфорнія, стартапа па тэхналогіі літый-іонных акумулятараў з дамінантам крэмнію&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ocbj.com/news/2019/oct/09/irvine-based-enevate-adviser-goodenough-shares-nob/|title=Enevate Adviser Shares Nobel|date=2019-10-09|website=OCBJ|language=en-US}}&lt;/ref&gt;. Гудэнаф таксама ў цяперашні час выступае ў якасці саветніка ў Аб’яднаным цэнтры даследаванняў назапашвання энергіі (JCESR), сумеснай працы пад кіраўніцтвам Аргонскай нацыянальнай лабараторыі і фінансуецца Міністэрствам энергетыкі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mag.uchicago.edu/science-medicine/his-current-quest|title=His current quest|website=The University of Chicago Magazine|language=en}}&lt;/ref&gt;. З 2016 года Гудэнаф таксама працаваў саветнікам для Battery500, нацыянальнага кансорцыума на чале з Ціхаакіянскай паўночна-заходняй нацыянальнай лабараторыяй (PNNL) і часткова фінансаванага Міністэрствам энергетыкі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.utexas.edu/2016/07/27/doe-funds-battery-research-consortium/|title=Battery Research Consortium Chosen by DOE to Advance Electric Cars|date=2016-07-27|website=UT News|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.energy.gov/science/articles/charging-development-lithium-ion-batteries|title=Charging Up the Development of Lithium-Ion Batteries|website=Energy.gov|language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Фундаментальныя даследаванні ==
З фундаментальнага боку, яго даследаванні былі сканцэнтраваны на [[магнетызм]]е і паводзінах пераходу метал-ізалятар у [[Аксіды|аксідах]] пераходных металаў. Разам з Джунжыра Канаморы Гудэнаф распрацаваў набор паўэмпірычных правілаў для прадказання магнетызму ў гэтых матэрыялах у 1950-х і 1960-х гадах, якія цяпер называюцца правіламі Гудэнафа-Канаморы, якія складаюць аснову суперабмену, які з’яўляецца асноўнай уласцівасцю высокатэмпературнай звышправоднасці&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=J. B. Goodenough|author-link=John B. Goodenough|journal=Physical Review|volume=100|issue=2|page=564|year=1955|title=Theory of the Role of Covalence in the Perovskite-Type Manganites [La, M(II)]MnO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;|doi=10.1103/PhysRev.100.564|url=http://doklady.belnauka.by/jour/article/view/403|bibcode=1955PhRv..100..564G}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=John B. Goodenough|author-link=John B. Goodenough|journal=Journal of Physics and Chemistry of Solids|volume=6|issue=2–3|page=287|year=1958|title=An interpretation of the magnetic properties of the perovskite-type mixed crystals La&lt;sub&gt;1−x&lt;/sub&gt;Sr&lt;sub&gt;x&lt;/sub&gt;CoO&lt;sub&gt;3−λ&lt;/sub&gt;|doi=10.1016/0022-3697(58)90107-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=J. Kanamori|journal=Journal of Physics and Chemistry of Solids|volume=10|issue=2–3|page=87|year=1959|title=Superexchange interaction and symmetry properties of electron orbitals|doi=10.1016/0022-3697(59)90061-7|bibcode=1959JPCS...10...87K}}&lt;/ref&gt;.

== Узнагароды ==
* Прэмія стагоддзя (1975)
* [[Прэмія Японіі]] (2001)
* [[Прэмія Энрыка Фермі]] (2009)
* [[Нацыянальны навуковы медаль ЗША]] (2011)
* [[Прэмія Чарльза Старка Дрэйпера]] (2014)
* [[Прэмія за інавацыі ў галіне альтэрнатыўных выглядаў паліва для транспарта]] (2015)
* {{iw|Welch Award in Chemistry}} (2017)
* [[Медаль Бенджаміна Франкліна]] (2018)
* [[Медаль Коплі]] (2019)
* [[Нобелеўская прэмія па хіміі]] (2019)
* Highly Cited Researcher (2019)&lt;ref&gt;[https://clarivate.com/news/global-highly-cited-researchers-2019-list-reveals-top-talent-in-the-sciences-and-social-sciences/ Global Highly Cited Researchers 2019 list reveals top talent in the sciences and social sciences — Clarivate]&lt;/ref&gt;
{{Зноскі|2}}

== Спасылкі ==
* [http://www.me.utexas.edu/faculty/faculty-directory/goodenough Faculty Directory at University of Texas at Austin]
* [https://web.archive.org/web/20121006075429/http://www.aip.org/history/acap/biographies/bio.jsp?goodenoughj Array of Contemporary American Physicists]
* [http://scitation.aip.org/content/aip/magazine/physicstoday/article/69/9/10.1063/PT.3.3296 History of the lithium-ion battery, Physics Today, Sept. 2016]
* {{YouTube|7ylhy-utbXY|1 hour interview with John Goodenough}} by The [[Electrochemical Society]], October 5, 2016
* [https://www.youtube.com/watch?v=g0nA8CfxBqA&amp;t=218 Are Solid State Batteries about to change the world?], Joe Scott, November 2018, Goodenough and team research on more energy dense solid state Li-ion chemistry featured 3:35-12:45.
* Pr John Goodenough’s interview [https://www.sho.espci.fr/spip.php?article28 GOODENOUGH John B., 2001-05 — Sciences : histoire orale] on École supérieure de physique et de chimie industrielles de la ville de Paris history of science website
{{Нобелеўская прэмія па хіміі 2001—2025}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Гудэнаф Джон}}
[[Катэгорыя:Члены Амерыканскага фізічнага таварыства]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Ельскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Выпускнікі Чыкагскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі па хіміі]]
[[Катэгорыя:Узнагароджаныя Нацыянальным медалём навукі ЗША]]
[[Катэгорыя:Члены і члены-карэспандэнты Нацыянальнай акадэміі навук ЗША]]
[[Катэгорыя:Члены Французскай акадэміі навук]]
[[Катэгорыя:Замежныя члены Лонданскага каралеўскага таварыства]]
[[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём Коплі]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Энрыка Фермі]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Чарлза Старка Дрэйпера]]
[[Катэгорыя:Лаўрэаты Нобелеўскай прэміі з ЗША]]
[[Катэгорыя:Вынаходнікі ЗША]]</text>
      <sha1>dzs1dv2g9fjjk1m8ypvgdu0dojq9khy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дабейскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>698090</id>
    <revision>
      <id>5131123</id>
      <parentid>4639959</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13366" sha1="atobyibiu26eqfbpv93flcoc01jp2k2" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дабейскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Шумілінскі раён]]
|Уключае                   = 29 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Дабея]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 918
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 2
|Сайт                      = http://shumilino.vitebsk-region.gov.by/ru/new_url_1261113576-ru/
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дабе́йскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Шумілінскі раён|Шумілінскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Дабея]].

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Сіроцінскі раён|Сіроцінскага раёна]] [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Сіроцінскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 23 лістапада 1961 года Сіроцінскі раён перайменаваны ў Шумілінскі. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]]. 27 снежня 1962 года ў склад сельсавета ўключаны 9 населеных пунктаў [[Лаўжанскі сельсавет|Лаўжанскага сельсавета]] ([[Баравыя (Шумілінскі раён)|Баравыя]], [[Гарбузы (Шумілінскі раён)|Гарбузы]], [[Залессе (Шумілінскі раён)|Залессе]], [[Лоўжа (вёска)|Лоўжа]], [[Марынкіна]], [[Мерзлякі]], [[Пабеда (Шумілінскі раён)|Пабеда]], [[Слабада (Лаўжанскі сельсавет)|Слабада]] і [[Шняўка]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 27 снежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).&lt;/ref&gt;. У 1963 годзе вёска Шняўка пералічана ў склад Лаўжанскага сельсавета [[Полацкі раён|Полацкага раёна]]&lt;ref&gt;Рашэнні выканкома Віцебскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 23 лютага і 18 сакавіка 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 18 (1018).&lt;/ref&gt;. З 30 ліпеня 1966 года сельсавет у складзе адноўленага Шумілінскага раёна. 12 верасня 1966 года ў склад сельсавета ўключаны 6 населеных пунктаў ([[Акулёнкі]], [[Галі (Шумілінскі раён)|Галі]], [[Запруддзе (Мікалаеўскі сельсавет)|Запруддзе]], [[Клімава (Шумілінскі раён)|Клімава]], [[Лутаўе]] і [[Міралюбава]]), якія да 30 ліпеня 1966 года ўваходзілі ў склад [[Бешанковіцкі сельсавет|Бешанковіцкага сельсавета]] [[Бешанковіцкі раён|Бешанковіцкага раёна]], у склад [[Лаўжанскі сельсавет|Лаўжанскага сельсавета]] пералічаны 10 населеных пунктаў ([[Баравыя (Шумілінскі раён)|Баравыя]], [[Барсукі (Лаўжанскі сельсавет, саўгас «Лаўжанскі»)|Барсукі]], [[Варанькі (Шумілінскі раён)|Варанькі]], [[Гарбузы (Шумілінскі раён)|Гарбузы]], [[Залессе (Шумілінскі раён)|Залессе]], [[Лоўжа (вёска)|Лоўжа]], [[Марынкіна]], [[Мерзлякі]], [[Пабеда (Шумілінскі раён)|Пабеда]] і [[Слабада (Лаўжанскі сельсавет)|Слабада]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 верасня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 31 (1151).&lt;/ref&gt;. 10 жніўня 1970 года ў склад [[Мікалаеўскі сельсавет (Шумілінскі раён)|Мікалаеўскага сельсавета]] перададзены 6 населеных пунктаў ([[Акулёнкі]], [[Галі (Шумілінскі раён)|Галі]], [[Запруддзе (Мікалаеўскі сельсавет)|Запруддзе]], [[Клімава (Шумілінскі раён)|Клімава]], [[Лутаўе]] і [[Міралюбава]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 10 верасня 1970 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1970, № 25 (1291).&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Дабейскага сельсавета 26 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|66}}&lt;/ref&gt;. 8 красавіка 2004 года ў склад сельсавета са [[Светласельскі сельсавет|Светласельскага сельсавета]] перададзены 7 населеных пунктаў у межах сельскагаспадарчага вытворчага кааператыва «Будавесць» (вёскі [[Амбросавічы (Шумілінскі раён)|Амбросавічы]], [[Гародна (Шумілінскі раён)|Гародна]], [[Куціна (Шумілінскі раён)|Куціна]], [[Маркава (Шумілінскі раён)|Маркава]], [[Непароты]], [[Рускі (Шумілінскі раён)|Рускі]] і [[Чарнецкае]])&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&amp;oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}&lt;/ref&gt;. 13 красавіка 2007 года скасавана вёска [[Высачаны (Шумілінскі раён)|Высачаны]]&lt;ref&gt;[http://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2007-141/2007-141(137-144).pdf&amp;oldDocPage=6 Решение Шумилинского районного Совета депутатов от 13 апреля 2007 г. № 23 Об упразднении сельского населенного пункта]&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1341 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 93,7 % — [[беларусы]], 4,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=11 студзеня 2022 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 918 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с.

{{Дабейскі сельсавет}}
{{Шумілінскі раён|варыянт=сучаснасць}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Дабейскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс4        = {{Сіроцінскі раён|child|загаловак=Дабейскі сельсавет у [[Сіроцінскі раён|Сіроцінскім раёне]] (1924—1961)}}
|спіс5        = {{Шумілінскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Дабейскі сельсавет у [[Шумілінскі раён|Шумілінскім раёне]] (1961—1962)}}
|спіс6        = {{Віцебскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Дабейскі сельсавет у [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] (1962—1966)}}
|спіс7        = {{Шумілінскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Дабейскі сельсавет у [[Шумілінскі раён|Шумілінскім раёне]] (з 1966)}}
}}

[[Катэгорыя:Дабейскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Сіроцінскага раёна]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Віцебскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>atobyibiu26eqfbpv93flcoc01jp2k2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дабрамыслінскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>698979</id>
    <revision>
      <id>5131133</id>
      <parentid>4638727</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:51:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8999" sha1="f6xmsqg4ufhpa2csygotbuu270m64n7" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дабрамыслінскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статут                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Лёзненскі раён]]
|Уключае                   = 25 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Дабрамыслі (Лёзненскі раён)|Дабрамыслі]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                =
|Глава                     = 
  |Назва главы             = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1947
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавы пояс               = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 2
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дабрамы́слінскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лёзненскі раён|Лёзненскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Дабрамыслі (Лёзненскі раён)|Дабрамыслі]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Дабрамысленскі сельсавет''' у складзе Лёзненскага раёна [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Дабрамысль (Лёзненскі раён)|Дабрамысль]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лёзненскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 23 лістапада 1959 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Выдрэйскі сельсавет|Выдрэйскага сельсавета]] (3 населеныя пункты: вёскі [[Бор (Лёзненскі раён)|Бор]], [[Мар’янова (Лёзненскі раён)|Мар’янова]] і [[Рэчкі (Лёзненскі раён)|Рэчкі]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 23 лістапада 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 16.&lt;/ref&gt;, якая 1 красавіка 1960 года перададзена ў склад [[Крынкаўскі сельсавет (Лёзненскі раён)|Крынкаўскага сельсавета]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 1 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 9.&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Дабрамысленскага сельсавета 15 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|50}}&lt;/ref&gt;. 5 сакавіка 1981 года сельсавет перайменаваны ў Дабрамыслінскі. 8 красавіка 2004 года да сельсавета тэрыторыя скасаванага [[Горбаўскі сельсавет|Горбаўскага сельсавета]] (9 населеных пунктаў: вёскі [[Бандоры]], [[Барсеева]], [[Белы Бор (Лёзненскі раён)|Белы Бор]], [[Востраў (Лёзненскі раён)|Востраў]], [[Выхадцы]], [[Горбава 1]], [[Горбава 2]], [[Малькава (Лёзненскі раён)|Малькава]] і [[Сітна (вёска)|Сітна]])&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&amp;oldDocPage=1 |date=5 кастрычніка 2021 }}&lt;/ref&gt;. 21 сакавіка 2008 года скасаваны вёскі [[Жалудова (Лёзненскі раён)|Жалудова]] і [[Ціханава (Лёзненскі раён)|Ціханава]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=2012&amp;oldDoc=2008-180/2008_180_9_15981.pdf&amp;oldDocPage=1 Решение Лиозненского районного Совета депутатов от 21 марта 2008 г. № 59 Об упразднении сельских населенных пунктов]&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2213 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 83,1 % — [[беларусы]], 12,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,3 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,7 % — [[малдаване ў Беларусі|малдаване]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 студзеня 2022 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1947 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

{{Дабрамыслінскі сельсавет}}
{{Лёзненскі раён}}

[[Катэгорыя:Дабрамыслінскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>f6xmsqg4ufhpa2csygotbuu270m64n7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дварэцкі сельсавет (Рагачоўскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>699645</id>
    <revision>
      <id>5131291</id>
      <parentid>4847313</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T02:56:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7655" sha1="6saqvdgq28wnykfeudkarrempf6775q" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Дварэцкі сельсавет}}
{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дварэцкі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Рагачоўскі раён]]
|Уключае                   = 20 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Дварэц (Рагачоўскі раён)|Дварэц]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 1171
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дварэ́цкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок [[Дварэц (Рагачоўскі раён)|Дварэц]].

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Рагачоўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рагачоўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 студзеня 1975 года скасаваны пасёлак [[Лучынскі (Рагачоўскі раён)|Лучынскі]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 студзеня 1975 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 7 (1453).&lt;/ref&gt;. 20 лютага 1975 года ў склад сельсавета з [[Забалацкі сельсавет (Рагачоўскі раён)|Забалацкага сельсавета]] перададзены вёска [[Аннаўка]] і пасёлак [[Зацішша (Рагачоўскі раён)|Зацішша]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 лютага 1975 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 15 (1461).&lt;/ref&gt;. 26 мая 1983 года скасаваны пасёлкі [[Зацішша (Рагачоўскі раён)|Зацішша]] і [[Сухое Балота]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 мая 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 21 (1755).&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1441 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 93,8 % — [[беларусы]], 5,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=30 студзеня 2022 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 1171 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

== Спасылкі ==
* [https://rogachev.gomel-region.by/uploads/files/dvoreckij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.pdf Інфармацыя пра Дварэцкі сельсавет на сайце Рагачоўскага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220130122514/https://rogachev.gomel-region.by/uploads/files/dvoreckij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.pdf |date=30 студзеня 2022 }} {{ref-ru}}

{{Дварэцкі сельсавет (Рагачоўскі раён)}}
{{Рагачоўскі раён}}

[[Катэгорыя:Дварэцкі сельсавет (Рагачоўскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>6saqvdgq28wnykfeudkarrempf6775q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дагавор аб звычайных узброеных сілах у Еўропе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>700362</id>
    <revision>
      <id>5131166</id>
      <parentid>5056023</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47977" sha1="nr46isu8vbo31npce4wzhq1gm5pser5" xml:space="preserve">{{Дагавор
| назва               = ДЗУСЕ
| поўная назва        = Дагавор аб звычайных узброеных сілах у Еўропе
| выява               =
| шырыня              =
| подпіс              =
| тып                 =
| дата падрыхтоўкі    =
| дата падпісання     = [[19 лістапада]] [[1990]]
| месца падпісання    = [[Парыж]], [[Францыя]]
| змацаваны пячаткай  =
| увайшоў у сілу      = [[9 лістапада]] [[1992]]
| умовы               =
| заканчэнне дзеяння  =
| страціў сілу        =
| падпісаны           =
| бакі                = дзяржавы [[НАТА]] і [[АВД]] 
| месца захоўвання    =
| мова                =
| мовы                =
| сайт                =
| вікікрыніцы         =
}}
'''Дагавор аб звычайных узброеных сілах у Еўропе''' ('''ДЗУСЕ''') быў падпісаны [[19 лістапада]] [[1990]] года ў [[Парыж]]ы паўнамоцнымі прадстаўнікамі шаснаццаці дзяржаў-удзельніц [[НАТА]] ([[Бельгія]], [[Вялікабрытанія]], [[Германія]], [[Грэцыя]], [[Данія]], [[Ісландыя]], [[Іспанія]], [[Італія]], [[Канада]], [[Люксембург]], [[Нідэрланды]], [[Нарвегія]], [[Партугалія]], [[ЗША]], [[Турцыя]] і [[Францыя]]) і шасці дзяржаў-удзельніц [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|АВД]] ([[Балгарыя]], [[Венгрыя]], [[Польшча]], [[Румынія]], [[СССР]] і [[Чэхаславакія]]) і ўвайшоў у сілу [[9 лістапада]] [[1992]] года.

У [[1999]] годзе на саміце [[АБСЕ]] ў Стамбуле быў падпісаны абноўлены (адаптаваны) варыянт ДЗУСЕ з улікам новых умоў (роспуск АВД і пашырэнне НАТА). На аснове адаптаванага ДЗУСЕ меркавалася ажыццявіць пераход ад блёкавай структуры Дагавора да нацыянальным і тэрытарыяльным узроўнях узбраенняў і тэхнікі для кожнай дзяржавы-ўдзельніцы. [[Пагадненне аб адаптацыі Дагавора аб звычайных узброеных сілах у Еўропе|Пагадненне аб адаптацыі ДЗУСЕ]] не было ратыфікавана ні адной з краін НАТА і так і не ўвайшло ў сілу.

== Абмежаванні ==
[[Файл:98 mm mortar 18 hummery 2.jpg|thumb|300px|Пасля падпісання Дагавора аб звычайных УС у Еўропе, які абмяжоўвае колькасць [[артылерыйская сістэма|артсістэм]] [[калібр]]а 100 мм і вышэй, Польшча абсталявала свае войскі [[мінамёт]]амі калібра 98 мм.]]
У аснове ДЗУСЕ ляжала сістэма колькасных абмежаванняў на пяць асноўных катэгорый звычайных узбраенняў і тэхнікі ў звычайных узброеных сілах дзяржаў-удзельніц у раёне прымянення дагавора — баявыя танкі, баявыя браняваныя машыны, артылерыя, ударныя верталёты і баявыя самалёты&lt;ref name=&quot;справка&quot; /&gt;.

Дагавор быў бестэрміновым. Кожная дзяржава-ўдзельніца мела права выйсці з ДЗУСЕ пры ўмове своечасовага (мінімум за 150 дзён) апавяшчэння ўсіх астатніх дзяржаў-удзельніц аб гэтым рашэнні&lt;ref name=&quot;справка&quot; /&gt;.

Паводле дамовы, у межах раёна яе прымянення (ад [[Атлантычны акіян|Атлантычнага акіяна]] да [[Уральскія горы|Уральскіх гор]], ракі [[Урал (рака)|Урал]] і [[Каспійскае мора|Каспійскага мора]], уключаючы астраўныя тэрыторыі) абодвум групам дзяржаў-удзельніц дагавора дазвалялася мець роўную колькасць звычайных узбраенняў і баявой тэхнікі, пры гэтым іх сумарная колькасць не павінна была перавышаць:
* 40 000 баявых [[танк]]аў;
* 60 000 [[Баявая браняваная машына|баявых браніраваных машын (ББМ)]];
* 40 000 артылерыйскіх адзінак калібра 100 мм і вышэй;
* 13 600 баявых [[самалёт]]аў;
* 4 000 [[Ударны верталёт|ударных верталётаў]].

Абмежаванню падлягала таксама колькасць [[Танкавы мастаўкладчык|танкавых мастаўкладчыкаў]], [[Баявая машына пяхоты|баявых машын пяхоты]] і [[бронетранспарцёр]]аў, [[вучэбна-трэніровачны самалёт|вучэбна-трэніровачных самалётаў]], [[верталёт баявога забеспячэння|верталётаў баявога забеспячэння]], няўзброеных [[транспартны верталёт|транспартных верталётаў]], [[верталёт]]аў [[Мі-24|Мі-24К]] і [[Мі-24|Мі-24Р]].

Дамовай накладваліся абмежаванні і на колькасць звычайных узбраенняў і баявой тэхнікі, якія дазвалялася мець адной асобна ўзятай краіне, а таксама ўсталёўваліся працэдуры і часовыя рамкі для ажыццяўлення скарачэння колькасці ўзбраенняў і тэхнікі да названых межаў.

Дагаворам, акрамя іншага, абмяжоўвалася колькасць баявой тэхнікі ў чатырох зонах, у тым ліку на флангах (Балгарыя, Румынія, [[Закаўказская ваенная акруга|Закаўказская]], [[Ленінградская ваенная акруга|Ленінградская]], [[Паўночна-Каўказская ваенная акруга|Паўночна-Каўказская]], [[Адэская ваенная акруга|Адэская]] ваенныя акругі [[Узброеныя сілы СССР|УС СССР]] для АВД; Грэцыя, Ісландыя, Нарвегія і Турцыя для НАТА) кожнаму баку дазвалялася размяшчаць 4 700 танкаў, 5 900 бронемашын і 6 000 артылерыйскіх сістэм.

=== Квоты па дзяржавам ===
НАТА:
* Бельгія — 334 танкі, 1 099 ББМ, 320 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 232 баявых самалёта, 46 ударных верталётаў.
* Вялікабрытанія — 1015 танкаў, 3176 ББМ, 636 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 900 баявых самалётаў, 384 ударных верталёта.
* Германія — 4166 танкаў, 3446 ББМ, 2705 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 900 баявых самалётаў, 306 ударных верталётаў.
* Галандыя — 743 танка, 1080 ББМ, 607 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 230 баявых самалётаў, 69 ударных верталётаў.
* Грэцыя — 1735 танкаў, 2 534 ББМ, 1 878 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 650 баявых самалётаў, 18 ударных верталётаў.
* Данія — 353 танкі, 336 ББМ, 553 артылерыйскія сістэмы калібра 100 мм і больш, 106 баявых самалётаў, 18 ударных верталётаў.
* Іспанія — 794 танка, 2047 ББМ, 1310 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 310 баявых самалётаў, 80 ударных верталётаў.
* Італія — 1348 танкаў, 3339 ББМ, 1 955 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 650 баявых самалётаў, 142 ударных верталёта.
* Канада — 77 танкаў, 263 ББМ, 32 артылерыйскія сістэмы калібра 100 мм і больш, 90 баявых самалётаў, 13 ударных верталётаў.
* Нарвегія — 170 танкаў, 275 ББМ, 527 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 100 баявых самалётаў, 24 ударных верталёта.
* Партугалія — 300 танкаў, 430 ББМ, 450 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 160 баявых самалётаў, 26 ударных верталётаў.
* ЗША — 4 006 танкаў, 5372 ББМ, 2492 артылерыйскія сістэмы калібра 100 мм і больш, 784 баявых самалёта, 518 ўдарных верталётаў.
* Турцыя — 2 795 танкаў, 3120 ББМ, 3 523 артылерыйскія сістэмы калібра 100 мм і больш, 750 баявых самалётаў, 103 ударных верталёта.
* Францыя — 1306 танкаў, 3 820 ББМ, 1292 артылерыйскія сістэмы калібра 100 мм і больш, 800 баявых самалётаў, 352 ударных верталёта.

Квоты [[Узброеныя сілы Ісландыі|Ісландыі]] і [[Узброеныя сілы Люксембурга|Люксембурга]] па ўсіх класах тэхнікі былі нулявымі.

Агульная квота НАТА на момант падпісання ДЗУСЕ складала 19 096 танкаў, 31 787 бронемашын, 19 529 артылерыйскіх сістэм, 7 273 самалёта і 2 282 верталёта. Па стане на сярэдзіну 2007 года, з улікам пашырэння блока, сумарная колькасць узбраенняў краін НАТА склала 22 424 танка, 36 570 бронемашын, 23 137 артсістэм, 8 038 самалётаў і 2 509 верталётаў.

Варшаўскі дагавор:
* Балгарыя — 1 475 танкаў, 2 000 ББМ, 1750 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 235 баявых самалётаў, 67 ударных верталётаў.
* Венгрыя — 835 танкаў, 1700 ББМ, 840 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 180 баявых самалётаў, 108 ударных верталётаў.
* Польшча — 1730 танкаў, 2 150 ББМ, 1610 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 460 баявых самалётаў, 130 ударных верталётаў.
* Румынія — 1375 танкаў, 2100 ББМ, 1475 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 430 баявых самалётаў, 120 ударных верталётаў.
* СССР — 13 150 танкаў, 20 000 ББМ, 13175 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 5 150 баявых самалётаў, 1500 ударных верталётаў.
* Чэхаславакія — 1 435 танкаў, 2 050 ББМ, 1 150 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 345 баявых самалётаў, 175 ударных верталётаў.

=== Рэальная наяўнасць тэхнікі на 1 студзеня 1990 года, па дзяржавам ===
НАТА:
* Бельгія — 359 танкаў, 1 381 ББМ, 376 артылерыйскіх сістэм калібрам 100 мм і больш, 191 баявы самалёт, 0 ударных верталётаў.
* Вялікабрытанія — 198 танкаў, 3193 ББМ, 636 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 842 баявых самалёта, 368 ударных верталётаў.
* Германія — 7 000 танкаў, 8 920 ББМ, 4602 артылерыйскія сістэмы калібра 100 мм і больш, 1 018 баявых самалётаў, 258 ударных верталётаў.
* Галандыя — 913 танкаў, 1467 ББМ, 838 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 196 баявых самалётаў, 91 ударны верталёт.
* Грэцыя — 1842 танкі, 1 552 ББМ, 1 908 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 469 баявых самалётаў, 0 ударных верталётаў.
* Данія — 419 танкаў, 316 ББМ, 553 артылерыйскія сістэмы калібра 100 мм і больш, 106 баявых самалётаў, 3 ударных верталёта.
* Іспанія — 854 танка, 1 256 ББМ, 1373 артылерыйскія сістэмы калібра 100 мм і больш, 242 баявых самалёта, 28 ударных верталётаў.
* Італія — 1246 танкаў, 3598 ББМ, 2144 артылерыйскія сістэмы калібра 100 мм і больш, 577 баявых самалётаў, 168 ударных верталётаў.
* Канада — 77 танкаў, 277 ББМ, 38 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 45 баявых самалётаў, 12 ударных верталётаў.
* Нарвегія — 205 танкаў, 146 ББМ, 531 артылерыйская сістэма калібра 100 мм і больш, 90 баявых самалётаў, 0 ударных верталётаў.
* Партугалія — 146 танкаў, 243 ББМ, 334 артылерыйскія сістэмы калібра 100 мм і больш, 96 баявых самалётаў, 0 ударных верталётаў.
* ЗША — 5904 танка, 5747 ББМ, 2 601 артылерыйская сістэма калібра 100 мм і больш, 626 баявых самалётаў, 243 ударных верталёта.
* Турцыя — 2 823 танка, 1 502 ББМ, 3442 артылерыйскія сістэмы калібра 100 мм і больш, 449 баявых самалётаў, 5 ударных верталётаў.
* Францыя — 1358 танкаў, 4125 ББМ, 1330 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 700 баявых самалётаў, 429 ударных верталётаў.
* Ісландыя і Люксембург не мелі баявой тэхнікі, якая абмяжоўваецца ДЗКСЕ.

Усяго для НАТА — 24 344 танкі, 33723 ББМ, 20 706 артылерыйскіх сістэм калібру 100 мм і больш, 5 647 баявых самалётаў, 1 605 ударных верталётаў.

Варшаўскі дагавор:
* Балгарыя — 2145 танкаў, 2204 ББМ, 2116 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 243 баявых самалёта, 44 кдарных верталёта.
* Венгрыя — 1345 танкаў, 1720 ББМ, 1047 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 110 баявых самалётаў, 39 ударных верталётаў.
* Польшча — 2 850 танкаў, 2 377 ББМ, 2300 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 551 баявой самалёт, 29 ударных верталётаў.
* Румынія — 2851 танк, 3136 ББМ, 3 817 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 505 баявых самалётаў, 13 ударных верталётаў.
* СССР — 20694 танкі, 29348 ББМ, 138828 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 6445 баявых самалётаў, 1330 ударных верталётаў.
* Чэхаславакія — 3 315 танкаў, 4593 ББМ, 3485 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 446 баявых самалётаў, 56 ударных верталётаў.

Усяго АВД — 33 200 танкаў, 43378 ББМ, 26593 артылерыйскія сістэмы калібра 100 мм і больш, 8300 баявых самалётаў, 1511 ударных верталётаў.

== Развіццё ДЗУСЕ ==
У ходзе падрыхтоўкі ДЗУСЕ і ў наступныя гады яго ўдзельнікамі ў сувязі са зменамі ў ваенна-палітычнай абстаноўкі ў Еўропе, у першую чаргу звязанымі з распадам АВД і СССР, было прынята некалькі дзясяткаў звязаных з дагаворам дакументаў, якія мелі мэтай забеспячэнне нармальнага функцыянавання ДЗУСЕ і падтрыманне яго жыццяздольнасці ў зменлівай ваенна-палітычнай абстаноўцы ў Еўропе, у тым ліку чатыры міжнародныя дамовы.

=== Будапешцкае пагадненне ===
Пагадненне аб максімальных узроўнях для наяўнасці звычайных узбраенняў і тэхнікі, падпісанае Балгарыяй, Венгрыяй, Польшчай, Румыніяй, СССР і Чэхаславакіяй у Будапешце 3 лістапада 1990 года. Увайшло ў сілу адначасова з ДЗУСЕ. Мела на мэце размеркаванне ўстаноўленых дагаворам групавых узроўняў звычайных узбраенняў і тэхнікі паміж дзяржавамі АУС.

=== Ташкенцкай пагадненне ===
Пагадненне аб прынцыпах і парадку выканання ДЗУСЕ, падпісанае [[Расія]]й, [[Азербайджан]]ам, [[Арменія]]й, [[Беларусь|Беларуссю]], [[Грузія]]й, [[Казахстан]]ам, [[Малдова]]й і [[Украіна]]й у [[Ташкент|Ташкенце]] 15 мая [[1992]] года, мела на мэце размеркаванне правоў і абавязацельстваў [[Распад СССР|былога СССР]] па ДЗУСЕ паміж Расіяй і сямю іншымі дзяржавамі-удзельніцамі Дагавора. Квота Расіі склала 6 400 танкаў, 11 480 бронемашын, 6 415 артылерыйскіх сістэм, 3 450 самалётаў і 890 верталётаў. Квоты закаўказскіх дзяржаў (Азербайджана, Арменіі, Грузіі) склалі па 220 танкаў, 220 ББМ, 285 артылерыйскіх сістэм, 100 баявых самалётаў, 50 ударных верталётаў у кожнай. Астатнія дзяржавы атрымалі наступныя квоты:
* Беларусь — 1 800 танкаў, 2 600 ББМ, 1615 артылерыйскіх сістэм, 294 баявых самалётаў, 80 ударных верталётаў.
* Казахстан — 50 танкаў, 200 ББМ, 100 артылерыйскіх сістэм, 15 баявых самалётаў, 20 ударных верталётаў.
* Малдова — 210 танкаў, 210 БМП, 130 БТР, 250 артылерыйскіх сістэм, 50 баявых самалётаў, 50 ударных верталётаў&lt;ref&gt;Vitalie N. Ciobanu. Organizarea instituţiei militare a Republicii Moldova (1990—2011). — Chișinău: Min. Apărării al Rep. Moldova (Tipogr. «Bons Offices» SRL), 2011. — С. 28. — 320 с. — 500 экз. — ISBN 978-9975-80-506-3.&lt;/ref&gt;.
* Украіна — 4 080 танкаў, 5 050 ББМ, 4 040 артылерыйскіх сістэм, 1 090 баявых самалётаў, 330 ударных верталётаў.

Пагадненне было ратыфікавана Расіяй у 1992 годзе, але не ўвайшло ў сілу. Хоць Азербайджан і Грузія так і не ратыфікавалі гэта пагадненне, яго ўдзельнікі на працягу многіх гадоў у цэлым прытрымліваліся яго палажэнняў. Латвія, Літва і Эстонія адмовіліся далучацца да ДЗУСЕ.

=== Флангавы дакумент ===
Дадатак да выніковага дакумента першай канферэнцыі па разглядзе дзеяння ДЗУСЕ ([[Вена]], 15-31 мая [[1996]] года), падпісаны па ініцыятыве Расіі, увайшоў у сілу 15 мая [[1997]] года. Дакумент уяўляла сабой прамежкавае кампраміснае рашэнне праблемы флангавых абмежаванняў ДЗУСЕ, якая ўзнікла пасля распаду СССР. Па дамове Расіі дазвалялася мець у [[Ленінградская ваенная акруга|Ленінградскай]] і [[Паўночна-Каўказская ваенная акруга|Паўночна-Каўказскай ваенных акругах]] у агульнай складанасці да 700 танкаў, 580 бронемашын і 1 280 артсістэм, а з пачаткам [[Першая чачэнская вайна|вайны]] ў [[Чачэнская Рэспубліка|Чачні]] гэтыя абмежаванні былі парушаныя. У адпаведнасці з дадаткам, межы флангавых зон пасля неаднаразовых патрабаванняў Расіі былі перагледжаны, і з іх былі выключаныя [[Пскоўская вобласць|Пскоўская]], [[Валгаградская вобласць|Валгаградская]], [[Астраханская вобласць|Астраханская вобласці]], усходняя частка [[Растоўская вобласць|Растоўскай вобласці]] і калідор на поўдні [[Краснадарскі край|Краснадарскага краю]].

=== Пагадненне аб адаптацыі ДЗУСЕ ===
Пагадненне аб адаптацыі ДЗУСЕ, падпісанае [[19 лістапада]] [[1999]] года на [[стакгольм]]ьскім саміце [[АБСЕ]], было распрацавана для ўрэгулявання ваеннага дысбалансу, звязанага з маштабнымі ваенна-палітычнымі зменамі — пашырэннем НАТА і ўступленнем у яго шэрагу былых краін АВД і постсавецкіх дзяржаў.

Гэтым пагадненнем замест занальна-групавой сістэмы квот (па прыкмеце членства ў ваенна-палітычных саюзах часоў «Халоднай вайны») уводзіліся нацыянальныя і тэрытарыяльныя ліміты для кожнай дзяржавы-ўдзельніцы (апошнія меркавалі магчымасць размяшчэння на тэрыторыі дзяржаў баявой тэхнікі іншых краін, але не вышэй абумоўленага ўзроўню). Меркавалася, што рэжым адаптаванага ДЗУСЕ будзе спрыяць умацаванню бяспекі кожнай дзяржавы-ўдзельніцы незалежна ад яе прыналежнасці да ваенна-палітычных саюзаў&lt;ref name=&quot;справка&quot; /&gt;.

Пагадненне аб адаптацыі ДЗУСЕ было падпісана 30 дзяржавамі (краіны НАТА, Ташкенцкага пагаднення, а таксама Балгарыя, Румынія і Славакія). Яно было ратыфікавана толькі [[Беларусь|Беларуссю]], [[Казахстан]]ам, [[Расія]]й і [[Украіна]]й і так і не ўвашло ў сілу. Грузія і Малдова адмовіліся прыступіць да працэсу ратыфікацыі, патрабуючы выканання Расіяй абавязанняў аб вывадзе войскаў з іх тэрыторыі, якія Расія ўзяла на сябе ў Стамбуле. На гэтай падставе краіны НАТА таксама блакавалі працэс ратыфікацыі пагаднення. Пазіцыя Расіі складалася ў тым, што пагадненні з Грузіяй і Малдовай, падпісаныя ў Стамбуле да падпісання Пагаднення аб адаптацыі ДЗУСЕ, насілі двухбаковы характар і не мелі дачынення да ДЗУСЕ, а таму не павінны былі з’яўляцца перашкодай для ратыфікацыі пагаднення іншымі краінамі.

Прыбалтыйскія дзяржавы (Латвія, Літва і Эстонія) і балканскія краіны (Славенія, Албанія і Харватыя), якія ўступілі ў НАТА ў 2004 і 2009 гадах, адмовіліся далучацца да ДЗУСЕ.

== Выкананне дагавора ==
=== Рэальнае наяўнасць тэхнікі на 1 студзеня 2011 года, па дзяржавам ===
Краіны НАТА:
* Бельгія — 106 танкаў, 229 ББМ, 133 артылерыйскія сістэмы калібра 100 мм і больш, 77 баявых самалётаў, 31 ударны верталёт.
* Балгарыя — 524 танка, 738 ББМ, 161 артылерыйская сістэма калібра 100 мм і больш, 57 баявых самалётаў, 19 ударных верталётаў.
* Вялікабрытанія — 337 танкаў, 1353 ББМ, 305 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 411 баявых самалётаў, 187 ударных верталётаў.
* Венгрыя — 155 танкаў, 599 ББМ, 30 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 50 баявых самалётаў, 23 ударных верталёта.
* Германія — 1 048 танкаў, 2 050 ББМ, 734 артылерыйскія сістэмы калібра 100 мм і больш, 301 баявой самалёт, 153 ударных верталёта.
* Галандыя — 134 танкі, 725 ББМ, 258 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 93 баявых самалёта, 21 ударны верталёт.
* Грэцыя — 1620 танкаў, 2178 ББМ, 1722 артылерыйскія сістэмы калібра 100 мм і больш, 595 баявых самалётаў, 30 ударных верталётаў.
* Данія — 60 танкаў, 299 ББМ, 56 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 62 баявых самалёта, 12 ударных верталётаў.
* Іспанія — 510 танкаў, 988 ББМ, 387 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 174 баявых самалёта, 28 ударных верталётаў.
* Італія — 1781 танкаў, 3 091 ББМ, 1436 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 434 баявых самалёта, 107 ударных верталётаў.
* Нарвегія — 76 танкаў, 218 ББМ, 67 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 56 баявых самалётаў, 0 ударных верталётаў.
* Польшча — 900 танкаў, 1492 ББМ, 1 048 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 118 баявых самалётаў, 84 ударных верталёта.
* Партугалія — 224 танкі, 424 ББМ, 165 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 89 баявых самалётаў, 0 ударных верталётаў.
* Румынія — 1 098 танкаў, 1594 ББМ, 1287 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 99 баявых самалётаў, 23 ударных верталёта.
* Славакія — 69 танкаў, 352 ББМ, 122 артылерыйскія сістэмы калібра 100 мм і больш, 23 баявых самалёта, 15 ударных верталётаў.
* ЗША — ~6900 танкаў, 701 ББМ, 204 артылерыйскія сістэмы калібра 100 мм і больш, 185 баявых самалётаў, 48 ударных верталётаў.
* Турцыя — 2543 танкі, 2 528 ББМ, 3239 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 335 баявых самалётаў, 25 ударных верталётаў.
* Францыя — 776 танкаў, 2735 ББМ, 666 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 424 баявых самалёта, 254 ударных верталёта.
* Чэхія — 166 танкаў, 494 ББМ, 244 артылерыйскія сістэмы калібра 100 мм і больш, 38 баявых самалётаў, 25 ударных верталётаў.
* Канада, Ісландыя і Люксембург не маюць у Еўропе баявой тэхнікі, якая абмяжоўваецца ДЗУСЕ.

Усяго НАТА (22 дзяржавы-ўдзельніка ДЗУСЕ) — 18 424 танкі, 22788 ББМ, 13 264 артылерыйскія сістэмы калібра 100 мм і больш, 3621 баявы самалёт, 1 085 ударных верталётаў.

Албанія, Латвія, Літва, Славенія, Харватыя і Эстонія не далучыліся да ДЗУСЕ. З іх інфармацыю, адаптаваную да патрабаванням ДЗУСЕ, далі Літва і Эстонія.

* Літва — 0 танкаў, 146 ББМ, 179 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 0 баявых самалётаў, 0 ударных верталётаў.
* Эстонія — 0 танкаў, 90 ББМ, 277 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 0 баявых самалётаў, 0 ударных верталётаў.

Постсавецкія дзяржавы:
* Азербайджан — 750 танкаў, 1100 ББМ, 469 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 79 баявых самалётаў, 84 ударных верталётаў.
* Арменія — 110 танкаў, 140 ББМ, 239 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 16 баявых самалётаў, 15 ударных верталётаў.
* Беларусь — 1 469 танкаў, 2 270 ББМ, 1 265 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 128 баявых самалётаў, 22 ударных верталёта.
* Грузія — 200 танкаў, 878 ББМ, 400 артылерыйская сістэма калібра 100 мм і больш, 27 баявых самалётаў, 6 ударных верталётаў.
* Малдова — 0 танкаў, 208 ББМ, 148 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 0 баявых самалётаў, 0 ударных верталётаў.
* Украіна — 2522 танкі, 3855 ББМ, 3149 артылерыйскіх сістэм калібра 100 мм і больш, 517 баявых самалётаў, 147 ударных верталётаў.
* Расія — 3660 танкаў, 7 690 ББМ, 4634 артылерыйскія сістэмы калібра 100 мм і больш, 1 542 баявых самалёта, 365 ударных верталётаў.
* Казахстан не мае ў Еўропе баявой тэхнікі, якая абмяжоўваецца ДЗУСЕ.

Усяго, па [[Арганізацыя Дагавора аб калектыўнай бяспецы|АДКБ]] (Арменія, Беларусь, Расія) — 5 239 танкаў, 10 100 ББМ, 6 138 артылерыйскіх сістэм калібрам 100 мм і больш, 1 686 баявых самалётаў, 402 ударныя верталёты.

== Прыпыненне дзеяння дагавора ==
[[26 красавіка]] [[2007]] года расійскі прэзідэнт [[Уладзімір Пуцін]] у сваім звароце да Федэральнага сходу заявіў аб магчымым абвяшчэнні мараторыя на выкананне Расіяй умоў ДЗУСЕ ў сувязі з тым, што краіны НАТА не ратыфікавалі пагадненне аб адаптацыі ДЗУСЕ ад 1999 года. Дзеянне мараторыя, паводле яго слоў, планавалася захаваць да тых часоў, пакуль усе краіны НАТА без выключэння не ратыфікуюць дамову і не пачнуць строга яе выконваць. У выпадку «адсутнасці прагрэсу на перамовах» Пуцін паабяцаў спыніць выкананне Расіяй абавязацельстваў па ДЗУСЕ&lt;ref&gt;[https://ria.ru/spravka/20151203/1334427367.html Ежегодные послания президента России Федеральному Собранию // РИА Новости, 03.12.2015]&lt;/ref&gt;.

28 мая Расія афіцыйна звярнулася да [[дэпазітарый міжнароднага дагавора|краіны-дэпазітарыю]] ДЗУСЕ — Нідэрландам — з запытам аб скліканні надзвычайнай канферэнцыі дзяржаў-удзельніц ДЗУСЕ, якая і адбылася 12-15 чэрвеня ў Вене.

На канферэнцыі расійскія прадстаўнікі паказалі на ўмовы, якія, на іх думку, здольныя «аднавіць жыццяздольнасць рэжыму ДЗУСЕ». Сярод іх:
# далучэнне да ДЗУСЕ Латвіі, Літвы і Эстоніі;
# паніжэнне сумарнага ўзроўню колькасці ўзбраенняў і тэхнікі краін НАТА для кампенсацыі патэнцыялу, набытага ў выніку пашырэння блока;
# адмена флангавых абмежаванняў для тэрыторыі Расіі;
# уступленне ў сілу або, па крайняй меры, пачатак часовага прымянення пагаднення аб адаптацыі ДЗУСЕ не пазней за 1 ліпеня 2008 года&lt;ref name=&quot;справка&quot; /&gt;.

Заходнія дзяржавы, аднак, сабатавалі прапанаваны Расіяй план аднаўлення жыццяздольнасці дамовы. У якасці падставы было паўторана патрабаванне вываду расійскіх войскаў з Грузіі і Малдавіі. У выніку на канферэнцыі не ўдалося нават узгадніць выніковы дакумент.

[[13 ліпеня]] [[2007]] года Уладзімір Пуцін падпісаў Указ «Аб прыпыненні Расійскай Федэрацыяй дзеяння Дагавора аб звычайных узброеных сілах у Еўропе і звязаных з ім міжнародных дамоваў»&lt;ref&gt;[http://www.apn.ru/publications/article17436.htm «АПН», «Что случилось с ДОВСЕ?», 17 июля 2007]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mid.ru/obycnye-vooruzenia/-/asset_publisher/MlJdOT56NKIk/content/id/367930 Указ «О приостановлении Российской Федерацией действия Договора об обычных вооружённых силах в Европе и связанных с ним международных договоров». 15.07.07]&lt;/ref&gt;.

У суправаджальнай даведкі МЗС адзначалася, што рашэнне расійскага кіраўніцтва было выклікана «выключнымі абставінамі, якія ўплываюць на бяспеку Расійскай Федэрацыі»:
* ухіленне Балгарыі, Венгрыі, Польшчы, Румыніі, Славакіі і Чэхіі ад афармлення змен у складзе груп дзяржаў-удзельніц ДЗУСЕ у сувязі з іх далучэннем да НАТА;
* перавышэнне дзяржавамі-удзельніцамі ДЗУСЕ, якія далучыліся да НАТА, «групавых» абмежаванняў ДЗУСЕ ў выніку пашырэння НАТА;
* негатыўнае ўздзеянне планаванага размяшчэння звычайных узбраенняў ЗША на тэрыторыі Балгарыі і Румыніі на захаванне «групавых» абмежаванняў ДЗУСЕ;
* невыкананне шэрагам дзяржаў-удзельніц ДЗУСЕ прынятага ў Стамбуле палітычнага абавязацельствы аб паскоранай ратыфікацыі пагаднення аб адаптацыі;
* невыкананне Венгрыяй, Польшчай, Славакіяй і Чэхіяй прынятых у Стамбуле абавязацельстваў па карэкціроўцы тэрытарыяльных гранічных узроўняў;
* негатыўнае ўздзеянне няўдзелу Латвіі, Літвы і Эстоніі ў ДЗУСЕ (якое прывяло да з’яўлення тэрыторыі «свабоднай» ад абмежаванняў на размяшчэнне звычайных узбраенняў, у тым ліку і ўзбраенняў іншых краін) на выкананне Раіяй сваіх уласных абавязацельстваў па дамове на паўночным захадзе Расійскай Федэрацыі&lt;ref name=&quot;справка&quot;&gt;[http://www.mid.ru/obycnye-vooruzenia/-/asset_publisher/MlJdOT56NKIk/content/id/367930 Справка к Указу «О приостановлении Российской Федерацией действия Договора об обычных вооруженных силах в Европе и связанных с ним международных договоров». МИД РФ, 15.07.07]&lt;/ref&gt;.

Абвяшчэнне мараторыя азначала спыненне ўзаемнага ваеннага інспектавання і прадастаўлення партнёрам па дамове інфармацыі аб перамяшчэнні воінскіх часцей і баявой тэхнікі ў еўрапейскай частцы краіны, а таксама адмова Расіі лічыць сябе звязанай колькаснымі абмежаваннямі. Ужо ў чэрвені прадстаўнікам УС Венгрыі і Балгарыі было адмоўлена ў інспекцыі расійскіх воінскіх часцей, а сама Расія адмовілася ад удзелу ў сумесных вучэннях ЗША, Румыніі і Балгарыі.

У снежні 2007 года аднабаковы расійскі мараторый на выкананне ДЗУСЕ ўвайшоў у сілу. У той жа час расійскі бок з улікам зваротаў шэрагу дзяржаў-удзельніц ДЗУСЕ прыняў рашэнне ў парадку выключэння працягнуць удзел у працы сумеснай кансультатыўнай групы па ДЗУСЕ, разлічваючы, што гэтая пляцоўка будзе задзейнічана для распрацоўкі новага рэжыму кантролю над звычайнымі ўзбраеннямі. 10 сакавіка [[2015]] года Расійская Федэрацыя абвясціла аб прыпыненні свайго ўдзелу ў пасяджэннях Сумеснай кансультатыўнай групы (СКГ) па Дагаворы аб звычайных узброеных сілах у Еўропе, прызнаўшы працяг удзелу ў пасяджэннях СКГ бессэнсоўным з палітычнага і практычнага пунктаў гледжання. Такім чынам, як заявілі ў МЗС РФ, абвешчанае Расіяй у 2007 годзе прыпыненне дзеяння ДЗУСЕ стала поўным&lt;ref name=&quot;приос&quot;&gt;{{Cite web |url=https://ria.ru/defense_safety/20150310/1051832783.html |title=МИД: Россия приостанавливает участие в Совместной комиссии по ДОВСЕ // РИА Новости, 10 марта 2015 года |access-date=2017-12-24 |archive-date=2017-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224213634/https://ria.ru/defense_safety/20150310/1051832783.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

29 мая 2023 года Расійская Федэрацыя канчаткова дэнансавала Дагавор аб звычайных узброеных сілах у Еўропе&lt;ref&gt;[https://www.belta.by/world/view/putin-podpisal-zakon-o-denonsatsii-dogovora-ob-obychnyh-vooruzhennyh-silah-v-evrope-569075-2023/ Прэзідэнт РФ Уладзімір Пуцін падпісаў закон аб дэнансацыі Дагавора аб звычайных узброеных сілах у Еўропе]&lt;/ref&gt;.

7 лістапада 2023 года краіны-удзельнікі НАТА асудзілі рашэнне Расіі выйсці з Дагавора і [[Расійска-ўкраінская вайна|яе вайну супраць Украіны]], і таксама прыпынілі свой удзел у Дагаворы&lt;ref&gt;[https://rg.ru/2023/11/07/strany-nato-obiavili-o-namerenii-bessrochno-priostanovit-svoe-uchastie-v-dovse.html Страны НАТО приостановили свое участие в ДОВСЕ]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://rg.ru/2024/04/05/turciia-vsled-za-drugimi-stranami-nato-priostanovit-uchastie-v-dovse-s-8-aprelia.html Турция вслед за другими странами НАТО приостановит участие в ДОВСЕ с 8 апреля]{{ref-ru}}&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2024 года ў Беларусі падрыхтаваны адпаведны праект закона пра прыпыненне ўдзелу рэспублікі ў гэтым Дагаворы&lt;ref&gt;[https://blr.belta.by/president/view/lukashenka-uzgadniu-unjasenne-u-palatu-pradstaunikou-zakonapraekta-ab-prypynenni-dzejannja-dzuse-129870-2024/ Лукашэнка ўзгадніў унясенне ў Палату прадстаўнікоў законапраекта аб прыпыненні дзеяння ДЗУСЕ]&lt;/ref&gt;.

== Гл. таксама ==
* [[Дагавор аб ліквідацыі ракет сярэдняй і меншай далёкасці]]
* [[Дагавор па адкрытым небе]]

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [http://www.osce.org/ru/library/14091 Полный текст Договора] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121101122138/http://www.osce.org/ru/library/14091 |date=1 лістапада 2012 }}
* [http://www.osce.org/ru/library/14112 Текст Соглашения об адаптации ДОВСЕ]
* [http://www.rg.ru/2007/07/17/dovse-dok.html Указ «О приостановлении Российской Федерацией действия Договора об обычных вооруженных силах в Европе и связанных с ним международных договоров»]
* [http://president.kremlin.ru/text/docs/2007/07/137831.shtml Справка к Указу «О приостановлении Российской Федерацией действия Договора об обычных вооруженных силах в Европе и связанных с ним международных договоров»]{{Недаступная спасылка}}
* [http://www.redstar.ru/2007/03/02_03/3_04.html ДОВСЕ: вместо камня — песок] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190805132904/http://www.redstar.ru/2007/03/02_03/3_04.html |date=5 жніўня 2019 }}
* [https://web.archive.org/web/20070718160708/http://www.rosbalt.ru/2007/7/15/401175.html Горбачев одобрил выход РФ из ДОВСЕ, rosbalt.ru, 15 июля 2007]
* [https://web.archive.org/web/20071110050033/http://www.rosbalt.ru/2007/11/09/429576.html Уберут ли США ядерные бомбы из Европы?, rosbalt.ru, 9 ноября 2007]
* [http://www.dw-world.de/dw/article/0,,3001538,00.html Австрийский политолог: позиция России вполне понятна]

[[Катэгорыя:Дагаворы аб абмежаванні ўзбраенняў]]
[[Катэгорыя:НАТА]]</text>
      <sha1>nr46isu8vbo31npce4wzhq1gm5pser5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дабрагашчанскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>701075</id>
    <revision>
      <id>5131131</id>
      <parentid>4826238</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7751" sha1="ia61udr9d7tlyq0qxhkbfsgkp6hzrtn" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дабрагашчанскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статуc                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Жлобінскі раён]]
|Уключае                   = 12 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Дабрагошча (Жлобінскі раён)|Дабрагошча]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 901
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 3
|Сайт                      = http://gisp.gov.by/ru/dobrogoshchanskij-selsovet
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дабрагашча́нскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Жлобінскі раён|Жлобінскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Дабрагошча (Жлобінскі раён)|Дабрагошча]].

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Стрэшынскі раён|Стрэшынскага раёна]] [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Жлобінскага раёна Бабруйскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Жлобінскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 28 чэрвеня 1939 года ў складзе адноўленага Стрэшынскага раёна, з 17 снежня 1956 года ў складзе Жлобінскага раёна. 11 лютага 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Мормальскі сельсавет|Мормальскага сельсавета]] ([[Бор (Жлобінскі раён)|Бор]], [[Мормаль]], майстэрня саўгаса «Мормаль» і станцыя [[Мормаль (станцыя)|Мормаль]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 4.&lt;/ref&gt;. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Дабрагашчанскага сельсавета 14 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|85}}&lt;/ref&gt;. 1 красавіка 1983 года скасаваны пасёлак [[Бор (Жлобінскі раён)|Бор]]&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 1 красавіка 1983 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1983, № 13 (1747).&lt;/ref&gt;, 16 верасня 2011 года — вёска [[Падхваёва]]&lt;ref&gt;[http://www.pravo.by/pdf/2011-116/2011_116_9_44249.pdf Решение Жлобинского районного Совета депутатов от 16 сентября 2011 г. № 77 Об упразднении деревни Подхвоево Доброгощенского сельсовета]&lt;/ref&gt;.

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (13 населеных пунктаў) — 1232 чалавекі&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 92,9 % — [[беларусы]], 5,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=15 лютага 2022 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года (12 населеных пунктаў) — 901 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с.

{{Дабрагашчанскі сельсавет}}
{{Жлобінскі раён}}

[[Катэгорыя:Дабрагашчанскі сельсавет| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Стрэшынскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>ia61udr9d7tlyq0qxhkbfsgkp6hzrtn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дручанскі сельсавет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>708232</id>
    <revision>
      <id>5130958</id>
      <parentid>4120517</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:16:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasalovich</username>
        <id>1775</id>
      </contributor>
      <origin>5130958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3847" sha1="h3ehtmim61m1obwaozv7d94uo8wx61t" xml:space="preserve">{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дручанскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[БССР]]
|Статус                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Бялыніцкі раён]]
|Уключае                   = 
|Сталіца                   = [[Дручаны]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = [[1931]]
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 
  |Год перапісу            = 
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часавыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 
|Сайт                      = 
|Заўвагі                   = 
}}
'''Друча́нскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Бялыніцкі раён|Бялыніцкага раёна]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Дручаны]].

Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Брасневіцкі сельсавет''' у складзе [[Бялыніцкі раён|Бялыніцкага раёна]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] БССР. Цэнтр — вёска [[Брасневічы]]. 21 кастрычніка 1924 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Дручаны, сельсавет перайменаваны ў Дручанскі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Бялыніцкім раёне БССР. У 1931 годзе скасаваны&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://radavodblog.wordpress.com/ahulam/|title=Быхаўскае Падруцьце}}&lt;/ref&gt;.

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с.

[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бялыніцкага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1931 годзе]]</text>
      <sha1>h3ehtmim61m1obwaozv7d94uo8wx61t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гісторыя Нароўлі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>712213</id>
    <revision>
      <id>5131072</id>
      <parentid>5108572</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T18:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="194031" sha1="iawx7j7a8eav4yo17oh273c9uimvve0" xml:space="preserve">'''[[Нароўля]]''' — [[горад]] раённага падпарадкавання ў [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны, эканамічны і культурны цэнтр [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]], прыстань на правым беразе [[Прыпяць|Прыпяці]]. Напэўна, упершыню вёска-слабада Нароўля згадана 20 ліпеня 1604 года&lt;ref name=&quot;T. XXI 1894&quot;&gt;Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 459.&lt;/ref&gt; як частка маёнтка Антонаў (у [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]), які належаў шляхціцу [[Лукаш Сапега|Лукашу Сапегу]] (каля 1552 — 1626). У першай палове XVIII ст. упамінаецца як [[мястэчка]] ў Мазырскім павеце. З 1793 г. мястэчка Нароўля увайшло ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1829 годзе&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; стала цэнтрам [[латыфундыя|латыфундыі]] мясцовага двараніна-каталіка [[Даніэль Ігнатавіч Горват|Даніэля Ігнатавіча Горвата]] (1810—1868) і яго нашчадкаў да 1917 года. Даніэль Горват [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|пабудаваў палац (1850)]] і [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|альтанку]], а яго ўнук [[Эдвард Артуравіч Горват]] (1866—1935) — [[Чырвоны Мазыранін|кандытарскую фабрыку (1913)]], якія дагэтуль з’яўляюцца галоўнымі [[сімвал]]амі горада. Шляхецкі [[Побуг (герб)|герб «Побуг»]], якім карысталіся [[Горваты]], стаў асновай для сучаснага герба (2001) горада Нароўля. З 1922 г. у складзе [[СССР]]. [[27 верасня]] [[1938]] г. мястэчка Нароўля атрымала статус пасёлка гарадскога тыпу, а [[3 лістапада]] [[1971]] г. статус горада. Моцна пацярпеў ад [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС (1986)]], у 1986—1995 гг. была выселена значная частка жыхароў і праведзена дэзактывацыя тэрыторыі. З 1991 г. у складзе [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]].

== У часы Вялікага Княства Літоўскага ==
[[Файл:Łukaš Sapieha. Лукаш Сапега (1709).jpg|250px|thumb|[[Лукаш Сапега]] (каля 1552—1626)]]
У канцы XVI ст. землі сучаснай Нароўлі ўваходзілі ў склад [[Антонаўская воласць|Антонаўскай воласці]], якая была [[Эканомія (Вялікае Княства Літоўскае)|каралеўскім маёнткам (каралеўшчынай)]] да [[1764]] г. і звычайна аддавалася манархам у пажыццёвае трыманне [[шляхта|шляхціцу]] за пэўныя заслугі. 6 красавіка 1595 г. кароль Жыгімонт Ваза аддаў у леннае трыманне маёнтак [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонавічы (Антонаў)]] канцлеру ВКЛ [[Леў Іванавіч Сапега|Льву Сапегу]] (1557—1633)&lt;ref&gt;Sumariusz metryki koronnej. Księga wpisów podkanclerzego Jana Tarnowskiego MK 139 z Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie. 1595. / oprac. Krzysztof Chłapowski. —Warszawa : DiG, 2009 . — Tom 8. — 248 s. — S. 89.&lt;/ref&gt;. А Леў Сапега ў 1598 г. саступіў Антонавіцкі маёнтак разам з фальваркамі [[Смалегаў|Смалегавічы (Смалегаў)]] і [[Завайць]] стрыечнаму брату — каралеўскаму двараніну [[Лукаш Сапега|Лукашу Сапегу]]&lt;ref name=&quot;Polona&quot;&gt;{{Cite web|lang=pl|url=https://polona.pl/item-view/1fdc2be2-df13-4282-8ea8-7bc034bb6a7a?page=0|title=Polona|website=polona.pl|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;, што кароль і зацвердзіў.

[[Файл:Завайць, Нароўля і Смалігавічы пана Лукаша Сапегі ў 1604 г.jpg|250px|thumb|Згадка пра вёскі Нароўля, Завайць і Смалігавічы (Смалегаў), якія належалі шляхціцу Лукашу Сапегу. (''з апублікавання дакумента ад 20 ліпеня 1604 г. у зборніку дакументаў «Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym» (1894)'').]]
[[Файл:Слабада Нароўля ў 1604 г.jpg|250px|thumb|Згадка пра «слабаду» Нароўля, якая належала шляхціцу Лукашу Сапегу. ''(з апублікавання дакумента ад 1604 г. у зборніку дакументаў «Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym» (1894)).'']]
Напэўна, упершыню [[Нароўля]] (як вёска-слабада ў [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскім павеце]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]) згадваецца [[20 ліпеня]] [[1604]] г. у судовым дэкрэце [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]], калі шляхціц [[Лукаш Сапега]] (каля 1552—1626) абвінаваціў суседа — шляхціца [[Януш Збаражскі|Януша Збаражскага]] — у гвалтоўным насланні сваіх слуг і баяраў з маёнтку Валодаркі (цяперашнія [[Ляўковічы (Вышгарадскі раён)|Ляўковічы]]) на сапежынскія землі (вёскі [[Завайць]] і Нароўля) і забранні немалалікіх стагоў [[Сена (корм)|сена]], у нападзе на ўгоддзі сапежынскай вёскі [[Смалегаў|Смалігавічы (Смалегаў)]] і ўгоне коней, валоў і інш.&lt;ref name=&quot;T. XXI 1894&quot;/&gt; 20 ліпеня 1604 г. уласнік вёскі Вербкавічы шляхціц Ян Юндзіл падаў позву ў суд Кіеўскага ваяводства на Лукаша Сапегу, уласніка вёскі-слабады Нароўля, і яго жонку Сафію (з роду Кміт), якая была спадчыннай уласніцай маёнтка Чарнобыль, за насланне войта «з іх слабады Нароўлі» на луг, які належаў вёсцы Вербкавічы, і забранне там «вяпроў і свіняў» у селяніна вёскі Вербкавічы (Вербавічы)&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław) / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894. S. 120, 157, 191, 459, 460.&lt;/ref&gt;.

Cлабада Нароўля ў тыя часы ўваходзіла ў склад буйнога маёнтка [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонаў]], які належаў [[Лукаш Сапега|Лукашу Сапегу]], бо 21 красавіка 1607 г. датаваны судовы дэкрэт, у якім шляхціц [[Юзаф Будзіла]], мазырскі харунжы, абвінаваціў шляхціца Лукаша Сапегу і яго жонку Сафію ў гвалтах, якія ўчынілі сяляне сапежынскага маёнтка [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонаў]] з вёсак Нароўлі і [[Смалегаў|Смалегавічаў (Смалегава)]] у маёнтку Юзафа Будзілы, а менавіта ў вёсцы [[Багуцічы]] ([[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскі павет]])&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;.

Судовым дэкрэтам ад 25 жніўня 1609 г. на адрас шляхцянкі Ганны Штэмберг (з роду з Косткаў), удавы па князю Аляксандру Штэмбергу, і яе нашчадкаў князёў Астрожскіх было заяўлена патрабаванне апекуна, шляхціца Лукаша Сапегі і яго жонкі Сафіі (з роду Кміт) выдаць збеглых падданых з горада [[Чарнобыль|Чарнобыля]], вёсак Нароўлі, [[Завайць|Завайці]], [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонаўкі]] і інш. 17 жніўня 1613 г. паміж шляхціцам Мікалаем Харлінскім (уласніка маёнтка [[Астрагляды|Астраглядавічы]]) і шляхціцам Лукашам Сапегам (з жонкай Сафіяй) узнікла праблема вяртання збеглых у вёску Нароўля сялян вёскі Вербкавічы ([[Вербавічы]]), якая належала Харлінскаму&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;.

[[Файл:Падданыя з Галоўчыцаў і Нароўлі ў інвэнтары 1628 г.jpg|thumb|Падданыя з Галоўчыц (рэшта) і са слабады Нароўлі ў інвентары 1628 г. ''(фрагмент дакумента)'']]

[[Лукаш Сапега]] (каля 1552—1626), не маючы нашчадкаў мужчынскага полу, перад смерцю запісаў у тастаменце маёнтак Антонаў і ўвесь Чарнобыльскі маёнтак віленскаму ваяводзе і вялікаму гетману ВКЛ [[Леў Іванавіч Сапега|Льву Сапегу]] (1557—1633). Леў Сапега, у сваю чаргу, аддаў іх у трыманне Паўлу, Яну і Андрэю, сынам [[Ян Пётр Сапега|Яна Пятра Сапегі]] (1569—1611), усвяцкага старосты&lt;ref&gt;''Литвин, Г.'' З народу руського: Шляхта Київщини, Волині та Брацлавщини (1569—1648) / Г. Литвин; пер. з пол. Лесі Лисенко. — Київ: Дух і Літера, 2016. — 618 с. — С. 373.&lt;/ref&gt;. У 1627 г. [[Андрэй Станіслаў Сапега|Андрэй Сапега]] (1592—1646) за 3 500 злотых саступіў «вячыстым правам» (г.зн. пажыццёва) ленны каралеўскі маёнтак [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонаў]] (у тым ліку Нароўлю) шляхціцу [[Юзаф Корсак (ваявода мсціслаўскі)|Іосіфу Корсаку]] (каля 1570—1643), дзісненскаму старосце&lt;ref name=&quot;Polona&quot;/&gt;. З інвентара Антонаўскага маёнтку 1628 года, калі яго трымаў у заставе ад пана [[Андрэй Станіслаў Сапега|Андрэя Сапегі]] (1592—1646), старосты рыскага, пан [[Юзаф Корсак (ваявода мсціслаўскі)|Юзаф Корсак]], староста дзісненскі, вядома, што ў слабадзе Нароўля было 7 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дымоў]], гаспадарамі іх выступалі Ёська Паўтаран, Аўдзей Алісенка, Антон Пастух, Сак Андрэевіч, Хама Асіпкевіч, Іван Сярковіч, Хведар Латышэвіч (гэта першыя вядомыя імем жыхары Нароўлі) і працаваў млын. Потым у недатаваным дакуменце пад назвай «Inwetarz Antonowski prawa lennego» зазначана, што ў вёсцы налічвалася 13 [[асадныя сяляне|асадных сялян]], з якіх выбіралася «pułsiodma» (6 з паловай) [[злоты]]х&lt;ref&gt;Аrchiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie. Archiwum Roskie. Dział III. Sygn. 1051. S. 21, 33, 38, 98, 100&lt;/ref&gt;.

Нараўляншчына была месцам шматлікіх баявых сутычак падчас [[Паўстанне Хмяльніцкага|паўстання Багдана Хмяльніцкага (1648—1651)]] і [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)]]. У верасні 1655 г. руская [[флатылія]], на суднах якой знаходзілася войска на чале з князем Дмітрыем Андрэевічам Валконскім, вырушыла з Кіева з баямі па Прыпяці на Нароўлю, [[Мазыр]], [[Петрыкаў]], [[Тураў]] і [[Пінск]], а ў кастрычніку 1655 г. флатылія з баямі вярнулася тым жа шляхам з Пінска ў [[Кіеў]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8_%D1%81_%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%88%D0%B8%D1%85_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%91%D0%BD_(%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D1%91%D0%B2)/%D0%A2%D0%BE%D0%BC_X/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0_IV|title=История России с древнейших времён (Соловьёв)/Том X/Глава IV — Викитека|website=ru.wikisource.org|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;.

10 лістапада 1682 г. Нароўля згадваецца ў гродскай кнізе мазырскага гродскага суда запісам аб размежаванні зямель паміж [[старосты рэчыцкія|рэчыцкім старостам]], [[ваявода полацкі|полацкім ваяводам]] (1686—1713) [[Дамінік Міхал Слушка|Дамінікам Міхалам Слушкам]] (каля 1655 — 1713), уладальнікам маёнткаў [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонава]], [[Смалегаў|Смольгавічы (Смалегаў)]] і Нароўля, і [[кіеўскі езуіцкі калегіум|Кіеўскім езуіцкім калегіумам]], уладальнікам маёнткаў [[Вербавічы|Вярбковічы]] і [[Канатоп (Нараўлянскі раён)|Канатоп]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/338-let-so-dnya-pervogo-upominaniya-o-narovle/ |title=''Васіль Чайка''. 338 лет со дня первого упоминания о Наровле |access-date=4 ліпеня 2022 |archive-date=9 лістапада 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109230833/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/338-let-so-dnya-pervogo-upominaniya-o-narovle/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

У інвентарах вялізнага маёнтка Антонаў ад 1715 і 1728 г. упамінаецца, што Антонаўская воласць (разам з мястэчкам Нароўляй) была ва ўласнасці (верагодна, на ленных правах) польнага гетмана ВКЛ [[Станіслаў Эрнэст Дэнгаф|Станіслава Дэнгафа]] (к.1673—1728), які быў сынам Канстанцыі Слушкі і мужам Сафіі Адамаўны Сяняўскай. 15 сакавіка 1716 г. у мястэчку Нароўля дэнгафаўскія камісары Казімір Крулікоўскі i Андрэй Пламунчук-Задольскі (пасля заканчэння рэвізіі Антонаўскай воласці Мазырскага павета) склалі кантракт аб перадачы Антонаўскай воласці ў арэнду на год дзвюх рудняў. Гэты кантракт быў дадзены «ўсім войтам i ўсім мужам Антонаўскай воласці» ад імя ўласніка маёнтка — Станіслава Дэнгафа. На думку беларускага гісторыка [[Валянцін Фёдаравіч Голубеў|Валянціна Голубева]], хутчэй за ўсё, адміністрацыя (камісары Крулікоўскі і Пламунчук-Задольскі) не змагла арганізаваць працу згаданых рудняў i таму перадала ix y арэнду Антонаўскай воласці за 80 [[тынф]]аў y год. У кантракце было запісана, што «з гэтага часу Антонаўская воласць можа сама трымаць гэтыя рудні, a можа шукаць рудніка i здавадь y арэнду». Паводле Голубева, факт таго, што воласць павінна была разам збіраць грошы на выплату арэнды, разам арганізоўваць работу рудняў, размяркоўваць прыбыткі альбо пагашаць страты, сведыць аб наяўнасці ў Антонаўскай воласці добра ўсталяванай грамадскай структуры — валасной абшчыны, якая мела ў агульным карыстанні не толькі ворыўную зямлю i ўгоддзі, але i іншую маёмасць&lt;ref&gt;''Голубеў, В. Ф.'' [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded07/Valancin_Holubieu.Sielskaja_abscyna_u_Bielarusi_XVI_XVIII_stst.pdf Сельская абшчына ў Беларусі XVI―XVIII стст. / В. Ф. Голубеў. — Мінск : Беларуская навука, 2008. — 405 с.] — С. 224, 334.&lt;/ref&gt;. Паводле інвентара Антонаўскай воласці, у 1728 г. у мястэчку [[Нараўлянская сядзіба|Нароўля меўся панскі «двор» (сядзіба)]]&lt;ref&gt;''Голубеў, В. Ф.'' [https://files.knihi.com/Knihi/uploaded07/Valancin_Holubieu.Sielskaja_abscyna_u_Bielarusi_XVI_XVIII_stst.pdf Сельская абшчына ў Беларусі XVI―XVIII стст. / В. Ф. Голубеў. — Мінск : Беларуская навука, 2008. — 405 с.] — С. 334.&lt;/ref&gt;.

У 1738—1741 гг. Нароўля ўпамінаецца як [[фальварак]] і [[Эканомія (Вялікае Княства Літоўскае)|каралеўшчына (каралеўскае ўладанне)]], якое на ленных правах (разам з фальваркамі [[Мухаеды]], [[Прудок (Калінкавіцкі раён)|Прудок]] і [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглы]]) трымаў [[Маршалкі земскія мазырскія|мазырскі маршалак]] (1720—1722), [[Кашталяны новагародскія|новагародскі кашталян]] (1726—1734) [[Антоній Міхалавіч Аскерка]] (каля 1670 — пасля 1734)&lt;ref&gt;''Анішчанка, Я. К.'' Збор твораў : у 6 т. — Т. 6. Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ у першай палове XVIII ст. — Мінск, 2010. — С. 255.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Згадка пра мястэчка Нароўлю ў 1739 г.jpg|250px|thumb|Згадка пра «мястэчка Нароўля» ў 1739 г. у метрычнай кнізе [[Юравічы (Калінкавіцкі раён)|юравіцкага]] [[Касцёл і калегіум езуітаў (Юравічы)|касцёла Нараджэння Найсвяцейшай Панны Марыі]].]]
У метрычнай кнізе [[Юравічы (Калінкавіцкі раён)|юравіцкага]] [[Касцёл і калегіум езуітаў (Юравічы)|касцёла Нараджэння Найсвяцейшай Панны Марыі]] ёсць запіс ад 12 красавіка 1739 г. на [[латынь|латыні]], што хрост немаўля адбыўся «ў мястэчку Нароўля» («in oppido Narowla»)&lt;ref&gt;Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі. Ф. 937, воп. 1, спр. 60, арк. 6.&lt;/ref&gt;.

Пасля [[Антоній Міхалавіч Аскерка|Антонія Міхалавіча Аскеркі]] (каля 1670 — пасля 1734) ленным трымальнікам каралеўшчыны (каралеўскіх маёнткаў) [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонаў]], Нароўля, Мухаеды і [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглы]] стаў яго сын [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафал Алаіз Аскерка]] (1708—1767)&lt;ref&gt;Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 1. А. — Мінск, 2002. С. 329.&lt;/ref&gt;.

Сучасныя даследчыкі мяркуюць, што ў XVIII ст. пры [[Аскеркі|Аскерках]] пачаўся новы этап у развіцці нараўлянскага пасялення, якое складалася з трох частак: двара з панскім домам, які, хутчэй за ўсё, знаходзіўся недалёка ад вусця ракі [[Нараўлянка|Нараўлянкі]]; вёскі Нароўлі, размешчанай побач з панскім дваром з захаду; і нараўлянскага астрога, дзе паны Аскеркі трымалі гарнізон узброеных людзей. Дзе быў нараўлянскі [[Тын|астрог]], можна толькі меркаваць, абапіраючыся на выпадковыя знаходкі, зробленыя мясцовымі жыхарамі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/338-let-so-dnya-pervogo-upominaniya-o-narovle/|title=338 лет со дня первого упоминания о Наровле - Районная газета &quot;Прыпяцкая праўда&quot;|last=narovlyadmin|website=Районная газета &quot;Прыпяцкая праўда&quot;|date=2020-11-10|access-date=2025-09-10|archive-date=9 лістапада 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221109230833/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/338-let-so-dnya-pervogo-upominaniya-o-narovle/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;narovlya.gov.by&quot;&gt;{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/special/ru/district/view/istorija-vozniknovenija-goroda-na-juge-belarusi-20004/ |title=ИСТОРИЯ ВОЗНИКНОВЕНИЯ ГОРОДА НА ЮГЕ БЕЛАРУСИ |access-date=4 ліпеня 2022 |archive-date=18 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230918071836/http://narovlya.gov.by/special/ru/district/view/istorija-vozniknovenija-goroda-na-juge-belarusi-20004/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Астрог быў пабудаваны для кантролю каля [[Прыпяць|Прыпяці]] і паблізу паўднёвай мяжы Вялікага Княства Літоўскага з украінскімі ваяводствамі [[Карона Каралеўства Польскага|Польскага каралеўства]].

У 1750 г. на Мазырскі павет з [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]] пачаліся наезды атрадаў [[гайдамакі|гайдамакаў]]. Заклікі гайдамакаў да мясцовых жыхароў падштурхнулі да паўстання на Нараўляншчыне (1750—1751), удзельнікамі якога сталі сяляне вёсак [[Вербавічы]], [[Завайць]], [[Смалегаў]] і [[мястэчка]] Нароўля&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 47.&lt;/ref&gt;. Адбываліся рабаўніцтвы і гвалты. (Выбухі сялянскага паўстання тут адбываліся і ў 1760—1770-ыя гг.).

26 красавіка (7 мая) 1751 г. [[гайдамакі|гайдамацкі атрад]] (каля 30 чалавек) запаліў дамы і панскі двор у Нароўлі, два дамы поўнасцю абрабаваў, захапіў каштоўнасці [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафала Алаіза Аскеркі]] (1708—1767), забіў некалькі яго служак і аканома. Адзенне, мастацкі срэбны посуд, грошы, іншыя каштоўнасці былі пакладзены на 4 дубы, на якіх гайдамакі паплылі Прыпяццю на поўдзень да Дняпра на Украіну&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 48.&lt;/ref&gt;. Таму 10 мая 1751 г. [[Францішак Мікалаевіч Ракіцкі]], ашмянскі ротмістар, афіцыйна прасіў рускага кіеўскага губернатара (1741—1752) [[Міхаіл Іванавіч Лявонце|Міхаіла Іванавіча Лявонцева]] (1672—1752) аказаць дапамогу супраць гайдамацкіх атрадаў, якія неаднаразова нападалі на шляхецкія ўладанні каля Нароўлі і [[Чарнобыль|Чарнобыля]], дзе гайдамакаў актыўна падтрымлівалі мясцовыя [[сяляне]]&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;. Атрад гайдамакаў быў разбіты, а яго рэшткі схаваліся на рацэ [[Славечна (рака)|Славечна]] каля [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|вёскі Антонава]], дзе адно з урочышчаў дагэтуль мае назву Гайдамацкі Алёс. Каля вёсак [[Канатоп (Нараўлянскі раён)|Канатоп]] і [[Тульгавічы]] маецца ўрочышча Гайдамацкая Града, дзе, паводле народнай памяці, адбывалася злучэнне гайдамацкіх атрадаў (загонаў) і мясцовых сялян, якія рабілі напады на Нараўляншчыне&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;.

Каля 1760 г. багрымавіцкі староста [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафал Алаіз Аскерка]] (1708—1767), які трымаў у тыя часы ленным правам каралеўшчыну (з мястэчкам Нароўля), пабудаваў у мястэчку Нароўля парафіяльную [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Нароўля)|царкву Іаана Багаслова]] для мясцовага насельніцтва&lt;ref name=&quot;Narowla&quot;&gt;{{Cite web|url=http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/917|title=Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VI - wynik wyszukiwania - DIR|website=dir.icm.edu.pl|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Пастанова канвакацыйнага сейму 1764 г.jpg|250px|thumb|Пастанова Генеральнай Канфедэрацыі Рэчы Паспалітай на канвакацыйным сойме ў Варшаве ў 1764 г., што ленныя маёнткі (Нароўля, Мухаеды, Антонаў, Вуглы, Галоўчыцы, Карпавічы і інш.) [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафала Алаіза Аскеркі]] (1708—1767) пераводзяцца ў спадчынныя. ''(фрагмент дакумента)'']]

У 1764 г. канвакацыйны сойм Рэчы Паспалітай прыняў пастанову, якая абавязвала кіраўніцтва ВКЛ забяспечыць у Мазырскім павеце спакой і парадак, якія перапыніліся з-за наездаў [[гайдамакі|гайдамакаў]] і ўзрушэнняў узброеных сялян каля Нароўлі і [[Мазыр]]а. Той жа канвакацыйны сойм у 1764 г. прызнаў [[Эканомія (Вялікае Княства Літоўскае)|каралеўшчыну (каралеўскае ўладанне)]] Нароўля (мястэчка [[Нароўля]] разам з фальваркамі [[Антонаў (Нараўлянскі раён)|Антонава]], [[Мухаеды]], [[Вуглы (Нараўлянскі раён)|Вуглы]], [[Галоўчыцы (Нараўлянскі раён)|Галоўчыцы]] і Карпавічы), якую доўга паводле леннага права трымалі [[Аскеркі]], [[Вотчына, маёнтак|вотчынай]] [[Маршалкі земскія мазырскія|мазырскага маршалка]] [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафала Алаіза Аскеркі]] (1708—1767) і яго нашчадкаў&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;. Каралеўскі маёнтак Бабічы (цяперашні [[Барбароў]]) у той соймавай пастанове не названы, але, імаверна, ён быў сярод тых, што разумеліся ў фразе «y dalszemi wszystkiemi attynencyami» («і далейшымі ўсімі прыналежнасцямі»). Такім чынам каралеўскія валоданні Нароўля, Бабічы (Барбароў), Галоўчыцы і інш. сталі спадчыннай прыватнай уласнасцю шляхціцаў [[Аскеркі|Аскеркаў]] да 1794 г., што значна абагаціла і без таго заможны і ўплывовы ў Мазырскім павеце шляхецкі род, які адносіўся да павятовай эліты і прэтэндаваў на [[магнат|магнацкі статус]]. Акрамя Нароўлі, [[Барбароў|Бабіч (Барбарова)]] і іншых маёнткаў на Нараўляншчыне [[Рафал Алойзы Аскерка|Рафал Алаіз Аскерка]] валодаў у Мазырскім павеце маёнткамі [[Гарбавічы (Калінкавіцкі раён)|Гарбавічы]] і [[Скрыгалаў]], у Рэчыцкім — маёнткам Бабічы, а таксама маёнткамі ў [[Оўруцкі павет|Оўруцкім павеце]] [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]]. У мястэчку пражывала як хрысціянскае, так і [[Іўдаізм|іўдзейскае]] насельніцтва&lt;ref name=&quot;narovlya.gov.by&quot;/&gt;. У 1765 г. у нараўлянскім [[кагал]]е і яго парафіях 316 плацельшчыкаў падушнага падатку&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;Еврейская энциклопедия. — Т. 11. — Санкт-Петебург : Брокгауз-Ефрон, 1911. — С. 523.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Jan Askierka. Ян Аскерка.jpg|250px|thumb|[[Ян Мікалай Аскерка]] (1735—1796), [[Стражнік польны літоўскі|польны стражнік Вялікага Княства Літоўскага]].]]
Пасля смерці Рафала Алаіза Аскеркі Нароўляй у 1767 г. стаў валодаць па спадчыне яго сын [[Ян Мікалай Аскерка]] (1735—1796), мазырскі каптуровы суддзя, а пазней [[стражнік польны літоўскі|польны стражнік Вялікага Княства Літоўскага]]. Цэнтрам аскеркаўскіх маёнткаў на тэрыторыі сучаснай Нараўляншчыны было мястэчка Нароўля: у 1784 г. у актах Мазырскага гродскага суду свае вялізныя прыватныя ўладанні на Нараўляншчыне [[Ян Мікалай Аскерка]] (1735—1796) называў «Нараўлянскім графствам», а свой двор у мястэчку Нароўля — «Нараўлянскім замкам»&lt;ref&gt;''Раюк, А. Р.'' [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/324338/1/Раюк_НТ_24_Ч2_И-113-121.pdf Нараўлянскі маёнтак дваран Горватаў: ад латыфундыі да фабрычнага цэнтру]… С. 114.&lt;/ref&gt;. [[Ян Мікалай Аскерка]] (1735—1796) акрамя Нароўлі валодаў у Мазырскім павеце маёнткам [[Канатоп (Нараўлянскі раён)|Канатоп]], у Рэчыцкім — маёнткам Бабічы, а таксама маёнткамі ў [[Оўруцкі павет|Оўруцкім павеце]] [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]]&lt;ref&gt;''Анішчанка, Я. К.'' Збор твораў : у 6 т. — Т. 4: Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ пры Станіславе Панятоўскім: спісы на рус. мове. — Мінск, 2008. — 532 с.&lt;/ref&gt;.

У 1779 г. Ян Мікалай Аскерка падаў скаргу ў каралеўскі трыбунал на ўніяцкага мітрапаліта [[Леў Шаптыцкі|Льва Шаптыцкага]], бо маёнтак Нароўля і навакольныя вёскі падвяргаліся ўзброенаму нападу [[Ордэн Базыльян|базыльян]], якія адбіралі палі і лугі сялян&lt;ref&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 421.&lt;/ref&gt;.

У 1780-ыя гг. у мястэчку жыло ўжо [[яўрэі ў Беларусі|шмат ярэяў]] (Бярковічы, Іцкавічы, Лейзяровічы, Ляйбовічы, Моўшавічы і інш.)&lt;ref&gt;''Анищенко, Е. К.'' Шляхта Мозырского повета: список XVIII ст. — Минск, 2014. — С. 138, 159, 170, 177.&lt;/ref&gt;.

У 1790 г., паводле мемуараў Яна Вейсенгофа (1774—1848), які са сваім пяхотным палком войск ВКЛ у той час з [[Мінск]]а праз Нароўлю маршыраваў на Украіну да [[Чарнобыль|Чарнобыля]], у [[Нароўля|Нароўлі]] меўся мураваны панскі дом, дзе афіцэраў палка раскошна прымаў [[Ян Мікалай Аскерка]] (1735—1796), сам увабраны ў генеральскі мундзір войск [[ВКЛ]]&lt;ref&gt;''Раюк, А. Р.'' [http://imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_30.pdf «Народ лесу»: абагульнены этнастэрэатып аб беларусах і Беларусі канца XVIII — пачатку XX ст.]… С. 298.&lt;/ref&gt;.

== У складзе Расійскай імперыі ==
У 1793 г. у выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] мястэчка [[Нароўля]] апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і ўключана ў склад [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]] Мінскай губерні.

У 1793 г. уласнік Нароўлі [[Ян Мікалай Аскерка]] (1735—1796) стаў адным з арганізатараў падрыхтоўкі шляхты Мазырскага павета да [[Паўстанне Касцюшкі|паўстання пад кіраўніцтвам Тадэвуша Касцюшкі]] супраць расійскай улады і падзелу Рэчы Паспалітай, для чаго ўдзельнічаў у нарадным з’ездзе паўстанцаў у [[Хойнікі|Хойніках]]. У 1794 г. за ўдзел у паўстанні маёнткі [[Ян Мікалай Аскерка|Яна Мікалая Аскеркі]] (1735—1796) (Нароўля, [[Барбароў]], [[Канатоп (Нараўлянскі раён)|Канатоп]] і [[Кажушкі (Хойніцкі раён)|Кажушкі]]) — цалкам 1954 душы сялян — былі канфіскаваны ў дзяржаўны скраб Расійскай імперыі&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;''Радзюк, А. Р.'' Пад скіпетрам Расійскай імперыі… — Гародня-Кракаў, 2017. — С. 33.&lt;/ref&gt;. Адразу пасля канфіскацыі [[Імператар Усерасійскі|расійская імператрыца]] (1762—1796) [[Кацярына II]] падарыла ў 1794 г. буйны маёнтак Нароўля (да якога ў тым ліку належала мястэчка Барбароў), дзе налічвалася 1396 душ&lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;/&gt;, [[правадзейны тайны саветнік|правадзейнаму тайнаму саветніку]] [[Якаў Яфімавіч Сіверс|Якаву Яфімавічу Сіверсу]] (1731—1808) у спадчыннае валоданне&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 49.&lt;/ref&gt;. Цэнтрам зямельнай латыфундыі Сіверса на Нараўляншчыне было вызначана мястэчка Барбароў замест Нароўлі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Сам Сіверс у Барбарове (ці Нароўлі) не пражываў, а кіраваў маёнткам яго адміністратар-камісар Станіслаў Левановіч. У 1795 г. [[Ян Мікалай Аскерка]] быў арыштаваны расійскімі ўладамі і сасланы ў [[Сібір]], дзе ён памёр у [[Табольск]]у.

[[Файл:Ревизская сказка - местечко Наровля Мозырьского уезда - 1795 AD.jpg|250px|thumb|[[Рэвізская сказка]] мястэчка Нароўля [[Мазырскі павет (Расійская імперыя)|Мазырскага павета]], уласніка [[Якаў Яфімавіч Сіверс|Якава Сіверса]] (1731—1808). Напісана камісарам Станіславам Левановічам у 1795 г.]]
У 1795 г. мястэчка мела 37 двароў прыгоннага насельніцтва&lt;ref&gt;Нароўля // Вялікае княства Літоўскае: энцыклапедыя: у 3 т. — Мінск : БелЭн, 2005. — Т. 2. — С. 348.&lt;/ref&gt;, не лічачы [[Яўрэі ў Беларусі|жыхароў-яўрэяў]]. 12 снежня 1796 г. мястэчка і акруга пераведзены ў склад тэрыторыі [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]], а сам Рэчыцкі павет — у склад [[Маларасійская губерня|Маларасійскай губерні]], а 29 жніўня 1797 г. Рэчыцкі павет (з Нароўляй) перададзены ў склад [[Мінская губерня|Мінскай губерні]].

У 1800 г. каля мястэчка пачалі працаваць [[Гута (Нараўлянскі раён)|нараўлянская гута]] (майстэрні па вырабе [[шкло|шкла]]) і вінакурны завод. У 1807 г. была пабудавана і асвечана [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Нароўля)|праваслаўная Царква Святога апостала і евангеліста Іаана Багаслова]], на беразе ракі Прыпяць&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;''Раюк, А. Р.'' [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/324338/1/Раюк_НТ_24_Ч2_И-113-121.pdf Нараўлянскі маёнтак дваран Горватаў: ад латыфундыі да фабрычнага цэнтру]… С. 115.&lt;/ref&gt;. У 1840 г. (з-за разліва і падмыва ракі) царква была пераведзена ў новы будынак на ўскрайку мястэчка (цяпер цэнтр сучаснага горада).

[[Файл:Нароўля на пляне 1800 г.jpg|250px|thumb|Мястэчка Нароўля і [[Гута (Нараўлянскі раён)|Нараўлянская Гута]] на схематычнай карце-плане Рэчыцкага павета 1800 г. ''(фрагмент карты-плана)'']]
У [[1808]] г. у нашчадкаў Сіверса маёнтак [[Барбароў]] (у склад якога ўваходзіла мястэчка [[Нароўля]]) быў куплены рускім дваранінам [[Андрэй Мацвеевіч Гольст|Андрэем Мацвеевічам фон Гольстам]], які быў адным з самых давераных асоб [[Губернатары Мінскай губерні|мінскага губернатара]] (1810—1812) [[Германа Іванавіча Радзінг|Германа Іванавіча фон Радзінга]] (1753—1827)&lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;/&gt;.
 
1 мая 1826 г. Вільгеміна фон Гольст (удава Андрэя фон Гольста) і яе дзеці (Якуб, Карл і Роберт фон Гольсты — і іх замужняя сястра Вільгеміна Андрэеўна Бруцер (Brutier)) прадалі за суму 242 тыс. 650 рублёў срэбрам свой вялікі маёнтак [[Барбароў]] (у тым ліку, Нароўлю) — «спадчыннікам [[Ігнат Тадэвушавіч Горват|Ігната Горвата]]», г.зн. родным братам [[Аляксандр Ігнатавіч Горват|Аляксандру]], [[Станіслаў Ігнатавіч Горват|Станіславу]], [[Атон Ігнатавіч Горват|Атону]] і [[Даніэль Ігнатавіч Горват|Даніэлю Ігнатавічам Горватам]], а таксама іх сёстрам — замужнім Францішцы, Марыяне і Кацярыне і незамужняй Філіпіне&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;''Раюк, А. Р.'' [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/324338/1/Раюк_НТ_24_Ч2_И-113-121.pdf Нараўлянскі маёнтак дваран Горватаў: ад латыфундыі да фабрычнага цэнтру]… С. 116.&lt;/ref&gt;. 31 сакавіка 1828 г. быў складзены падзельчы акт зямельнай спадчыны паміж братамі Горватамі і яўлены 10 ліпеня 1829 г. у Рэчыцкім павятовым судзе. [[Аляксандр Ігнатавіч Горват]] (каля 1800—1888) атрымаў маёнтак [[Барбароў]], [[Станіслаў Ігнатавіч Горват]] (1804—1884) — маёнтак [[Галоўчыцы (Нараўлянскі раён)|Галоўчыцы]], [[Атон Ігнатавіч Горват]] (1809—1894) — маёнтак [[Ліпаў]], [[Даніэль Ігнатавіч Горват]] (1810—1868) — маёнтак Нароўлю (33 942 дзесяціны і 1217 сажняў прыдатнай зямлі), а іх сёстры (Марыя, Францішка, Кацярына і Філіпіна) атрымалі грашовыя фундушы&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Так мястэчка Нароўля зноў стала цэнтрам асобнай зямельнай латыфундыі, які належаў нашчадкам Даніэля Горвата да 1917 г. У Нароўлі ў той час мелася каталіцкая капліца фундацыі Аскеркаў&lt;ref name=&quot;Narowla&quot;/&gt;.

У часы [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|Лістападаўскага паўстання (1830—1831)]] [[Фелікс Антонавіч Кеневіч]] (1802—1863) са сваім атрадам прыйшоў з Мазырскага ў Рэчыцкі павет, дзе вербаваў у атрад прыгонных сялян, абяцаючы зямлі і знішчэнне прыгону, у маёнтках [[Барбароў]] і Нароўля, якія належалі адпаведна [[Аляксандр Ігнатавіч Горват|Аляксандру]] і [[Даніэль Ігнатавіч Горват|Даніэлю Ігнатавічам Горватам]]&lt;ref name=&quot;files.msu.by&quot;&gt;''Раюк, А. Р.'' [https://files.msu.by/files/Журнал%20«Веснік%20МДУ%20імя%20А.А.Куляшова»/2021/2%20%2858%29%20Серыя%20A.%20ГУМАНІТЫРНЫЯ%20НАВУКІ%20%28гісторыя%2C%20філасофія%2C%20філалогія%29.pdf Атон Ігнатавіч Горват (1809—1894): адміністратар і гаспадар]… С. 25.&lt;/ref&gt;. Іх сястра Кацярына Ігнатаўна Горват была жонкай двараніна-маянткоўца [[Геранім Антонавіч Кеневіч|Гераніма Антонавіча Кеневіча]] (1796—1884), брата Фелікса Кеневіча. У Барбарове 10 чэрвеня 1831 г. да атрада далучылася 12 чалавек (5 шляхціцаў і 7 сялян), а ў Нароўлі 11 чэрвеня выдалі 6 коней&lt;ref&gt;''Dangel, St.'' Rok 1831 w Mińszczyźnie. — Warszawa, 1925. Tom II. S. 54.&lt;/ref&gt;. [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкі павет]] знаходзіўся вельмі далёка ад галоўных цэнтраў паўстання, таму там яно разгарнулася слаба. Пасля падаўлення паўстання браты [[Аляксандр Ігнатавіч Горват|Аляксандр]], [[Даніэль Ігнатавіч Горват|Даніэль]] і [[Станіслаў Ігнатавіч Горват|Станіслаў Горваты]] зрабілі добраахвотную яўку да расійскіх улад з павіннай і каяннем, таму ім удалося пазбегнуць пакарання і захаваць маёнткі&lt;ref name=&quot;files.msu.by&quot;/&gt;.

[[Файл:Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (1914).jpg|300px|thumb|[[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|Палац Горватаў (1850) у Нароўлі]]. Фота каля 1914 г.]]
У 1850 г. у Нароўлі [[Даніэль Ігнатавіч Горват]] (1810—1868) пабудаваў сабе [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|новы мураваны і велічны палац]] у стылі позняга [[класіцызм]]у, які стаў самай шыкоўнай і вялікай па памерам рэзідэнцыяй роду [[Горваты|Горватаў]]. Перад палацам быў створаны [[фантан]], што было рэдкасцю ў беларускіх дваранскіх [[сядзіба]]х, а сам палац абкружаны прыгожым [[парк]]ам. Рэзідэнцыя стала адной з самых шыкоўных і значных ва ўсёй [[Мінская губерня|Мінскай губерні]].

У 1855 г. даў першую прадукцыю (спірт і гарэлку) вінакурны завод Даніэля Горвата, які пачаў будаваць сваё прадрыемства з 1850 г. У 1861 г. пабудаваны другі такі завод, а ў 1887 г. — трэці&lt;ref&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 52.&lt;/ref&gt;.

У 1864 г. было адкрыта народнае вучылішча (школа)&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 422.&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Нароўля і навакольныя абшары на мапе Ф. Шубэрта 1850 г.jpg|300px|thumb|Мястэчка «Наровль» на расійскай карце Ф. Шуберта, 1850 г. ''(фрагмент)'']]
У 1868 г. пасля смерці [[Даніэль Ігнатавіч Горват|Даніэля Горвата]] (1810—1868) палац і маёнтак [[Нароўля]] (панскі двор Нароўля і належныя панскія землі) па спадчыне перайшлі да яго сына [[Артур Даніэлевіч Горват|Артура Даніэлевіча Горвата]] (1831—1903).

20 чэрвеня 1873 г. менавіта з Нароўлі пачаліся меліярацыйныя работы Заходняй экспедыцыі (1873—1898) Міністэрства дзяржаўных маёмасцей Расійскай імперыі — пачаткам нівеліровачных работ з Нароўлі пад кіраўніцтвам палкоўніка Генштаба Расійскай імперыі [[Іосіф Іпалітавіч Жылінскі|Іосіфа Іпалітавіча Жылінскага]] (1834—1916)&lt;ref&gt;Вестник Европы. — 1878. — май. — кн. 5. — С. 770.&lt;/ref&gt;.

У 1876 г. на тэрыторыі парку нараўлянскага палаца Горватамі быў пахаваны дваранін-каталік Андрэй Ліневіч (1814—1876), адміністратар нараўлянскага маёнтка [[Артур Даніэлевіч Горват|Артура Даніэлевіча Горвата]] (1831—1903)&lt;ref name=&quot;Парк — это гордость наровлян&quot;&gt;{{Cite web |url=https://narovlya.by/themes/novosti-narovli/park-eto-gordost-narovlyan/ |title=Парк — это гордость наровлян |access-date=4 ліпеня 2022 |archive-date=2 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002092816/https://narovlya.by/themes/novosti-narovli/park-eto-gordost-narovlyan/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У канцы 1880-х гг. больш за 70 % насельніцтва Нароўлі складалі [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэі]], якія трымалі ў горадзе свае лаўкі, невялікія прадпрыемствы, майстэрні і складалі асноўную частку класу рабочых, гандляроў і возчыкаў&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 53.&lt;/ref&gt;. Хрысціянскае насельніцтва займалася рыбалоўствам, рабіла драўляны посуд, рагожы. Мелася праваслаўная царква, сінагога, школа, вінакурны завод&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;.

У 1885 г. у польскамоўнай энцыклапедыі «Słownik geograficzny Królestwa Polskiego» апублікаваны разгорнуты гісторыка-геаграфічны артыкул «Нароўля» аўтарства [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] (1834—1916)&lt;ref name=&quot;Narowla&quot;/&gt;.
[[Файл:Naraŭlanski Stroj stamp.jpg|250px|thumb|Традыцыйнае сялянскае жаночае адзенне [[нараўлянскі строй|нараўлянскага строю]] канца XIX ст. ''(Беларуская паштовая марка).'']]

У 1893 г. у Нароўлі адкрыта сваё паштова-тэлеграфнае аддзяленне&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://fgurgia.ru/object/5844023|title=РГИА|website=fgurgia.ru|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;, першым начальнікам якога стаў Мікалай Валатоўскі&lt;ref&gt;Інфармацыя з кнігі «Памятная книжка Минской губернии на 1893 год» (з раздзела па Рэчыцкаму павету).&lt;/ref&gt;.

У 1897 г., паводле вынікаў першага Усеагульнага перапісу насельніцтва ў Расійскай імперыі, у Нароўлі пражывала 1145 жыхароў (з якіх 92,5 % [[яўрэі]] — 1060 чал.&lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;/&gt;) без уліку 285 сялян вёскі Нароўля, была царква, каталіцкая [[капліца]] роду [[Горваты|Горватаў]] і народная школа, сінагога, 7 яўрэйскіх малітоўных школ, паштова-тэлеграфнае аддзяленне, 2 гарбарныя заводы, 35 лавак, карчма, прыстань, паромная пераправа, прыёмны пакой, [[хлебазапасны магазін]]&lt;ref&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 53, 61, 422.&lt;/ref&gt;. [[Кірмаш]]ы праводзіліся 9 мая, 24 чэрвеня, 26 верасня і 6 снежня&lt;ref&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 61.&lt;/ref&gt;. Меліся могілкі: старыя яўрэйскія (сучасная вул. Горкага, за старым будынкам Дома дзіцячай творчасці), праваслаўныя (сучасная вул. Камсамольская) і новыя яўрэйскія (сучасная вул. Маладзёжная).

У 1898 г. у Нароўлі і [[Белая Сарока|Белай Сароцы]] адкрыты народныя чытальні&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;/&gt;.

Меліяратыўныя работы на Палессі пад кіраўніцтвам генерала-лейтэнанта [[Іосіф Іпалітавіч Жылінскі|Іосіфа Жылінскага]] прывялі да асушэння многіх балот, што зрабіла мажлівым будаваць чыгунку ў рэгіёне і, адпаведна, па ёй вывозіць лесаматэрыялы. У 1890-ыя гг. пачынаецца бум лесанарыхтоўкі і лесаапрацоўкі ў павеце.

У 1901 г. прадстаўнікі Паўднёвага рускага лесапільнага таварыства атрымалі дазвол ад мінскага губернатара на адкрыццё Нараўлянскай калегіяльнай кампаніі па распрацоўцы лесу, якую ўзначаліў яўрэй Ілья Кушалевіч Пайкін&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;narovlya.by&quot;&gt;{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/kak-gorvatt-i-pajkin-zheleznuyu-dorogu-v-narovle-stroili/ |title=Как Горватт и Пайкин железную дорогу в Наровле строили |access-date=28 верасня 2023 |archive-date=28 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928091203/https://narovlya.by/novosti/kak-gorvatt-i-pajkin-zheleznuyu-dorogu-v-narovle-stroili/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Па замове кампаніі і [[Эдвард Артуравіч Горват|Эдварда Горвата]], ад [[Красноўка (Нараўлянскі раён)|вёскі Красноўка]] да мястэчка Нароўлі фірма «Альшэрн і Керн» праз вялікія лясныя масівы ў 1902 г. праклала вузкакалейную чыгунку ([[Красноўка (Нараўлянскі раён)|Красноўка]]-[[Лубень (Нараўлянскі раён)|Лубень]]-[[Дзямідаў (Нараўлянскі раён)|Дзямідаў]]-[[Будкі (Нараўлянскі раён)|Будкі]]-[[Калінічы]]-[[Нароўля]]), па якой лесаматэрыялы перавозілі да Прыпяці, куды таксама гналі драўніну па рэчках [[Жалонь]] і [[Славечна (рака)|Славечна]]&lt;ref name=&quot;narovlya.by&quot;/&gt;. На беразе ракі непадалёку ад мястэчка [[Нароўля|Нароўлі]] ў 1901 г. былі пабудаваны механічныя майстэрні і жыллё для рабочых Нараўлянскай калегіяльнай кампаніі, якія атрымалі назву пасялення (вёскі) Калегава&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;/&gt;. Драўніну вязалі ў плыты і пасля гналі па Прыпяці на Украіну. [[Горваты]] атрымалі дазвол і адкрылі свой лесапільны завод у [[Красноўка (Нараўлянскі раён)|Красноўцы]]&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;/&gt;.

У 1902 г. у маёнтку Артура Горвата быў устаноўлены тэлефон&lt;ref name=&quot;elib.bspu.by&quot;&gt;Тугай, У. В. [https://elib.bspu.by/bitstream/doc/3299/1/2.pdf «Чырвоны Мазыранін»: ля вытокаў прадпрыемства]&lt;/ref&gt;.

У 1903 г. пасля смерці [[Артур Даніэлевіч Горват|Артура Горвата]] (1831—1903) нараўлянскі палац і маёнтак (панскі двор Нароўля і належныя землі) па спадчыне перайшлі да яго сына [[Эдвард Артуравіч Горват|Эдварда Артуравіча Горвата]] (1866—1935).

У 1904 г. у мястэчку існаваў невялікі [[Сацыял-дэмакратыя|сацыял-дэмакратычны гурток]], у які ўваходзілі рабочыя-лесанарыхтоўшчыкі і яўрэйская моладзь&lt;ref&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 54.&lt;/ref&gt;. У 1905 г. з прыстані ўсіх грузаў, у тым ліку плытоў, уверх па Прыпяці адпраўлялася звыш 150 тыс. пудоў, а ўніз — звыш 250 тыс.&lt;ref&gt;Верхнее Поднепровье и Белоруссия / сост. В. П. Семенов. — 1905. — С. 568.&lt;/ref&gt;.

Палац Эдварда Горвата ў Нароўлі, паводле здагадкі мемуарыста [[Андрэй Раствароўскі|Андрэя Раствароўскага]] (1899—1980), быў месцам, дзе неўзабаве пасля [[Рэвалюцыя 1905—1907 гадоў у Расіі|расійскай рэвалюцыі (1905)]] адбыўся перадвыбарчы з’езд каля 60 землеўласнікаў [[Рэчыцкі павет (Расійская імперыя)|Рэчыцкага павета]], для выбрання ўпаўнаважаных для выбараў у парламент Расійскай імперыі&lt;ref&gt;''Rostworowski, А.'' Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. — S. 25—26.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Aleksander Oskierka.jpg|200px|thumb|[[Аляксандр Уладзіслававіч Аскерка]] (1830—1911), выдавец беларускамоўнага буквара-катэхізіса «Элементаж для добрых дзетак-каталікоў» (1862), адзін з лідараў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Студзеньскага паўстання (1863—1864)]], паўстанцкі начальнік Вільні (1863). Фота каля 1905 г.]]
У пачатку XX ст. у [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|нараўлянскім палацы]] працягла пражываў&lt;ref&gt;''Rostworowski, А.'' Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. — S. 67.&lt;/ref&gt; выдавец беларускамоўнага буквара-катэхізіса «Элементаж для добрых дзетак-каталікоў» (1862), адзін з лідараў [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|Студзеньскага паўстання (1863—1864)]], паўстанцкі начальнік Вільні (1863), сібірскі катаржанін, а таму вельмі аўтарытэтная сярод каталіцкага маянтковага дваранства беларуска-літоўскіх губерняў асоба — [[Аляксандр Уладзіслававіч Аскерка]] (1830—1911), дачка якога Ядвіга была жонкай [[Эдвард Артуравіч Горват|Эдварда Артуравіча Горвата]] (1866—1935), уласніка нараўлянскага маёнтка. Хоць [[Аляксандр Уладзіслававіч Аскерка|Аляксандр Аскерка]] быў пахаваны ў 1911 г. у [[Вільнюс|Вільні]] на [[Роса|могілках Росі]], Эдвардам Горватам у горватаўскай фамільнай каталіцкай капліцы, якая знаходзілася ў сядзібным парку вакол [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|нараўлянскага палаца]], быў створаны [[кенатаф]] з надпісам «Grobowiec Aleksandra Oskierki» як напамін аб асобе&lt;ref&gt;''Rostworowski, А.'' Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. — S. 20.&lt;/ref&gt;.

Другая дачка [[Аляксандр Уладзіслававіч Аскерка|Аляксандра Аскеркі]] (1830—1911) Сафія (1873—1953) была жонкай дызайнера, мастака і аднаго з вядучых архітэктараў [[Паўночна-Заходні край|беларуска-літоўскіх зямель]] канца XIX — пачатку XX ст. [[Тадэвуш Раствароўскі|Тадэвуша Раствароўскага]] (1860—1928), таму Тадэвуш Раствароўскі ў пачатку XX ст. пэўны час працаваў у нараўлянскім палацы Горватаў, дзе па замове ўладальнікаў зрабіў праект аздаблення плафонаў залаў палаца сцэнамі з антычнымі міфалагічнымі сюжэтамі, а таксама праект уяздной брамы перад сядзібным паркам. А сын архітэктара [[Андрэй Раствароўскі]] (1899—1980) у юнацкія гады стала пражываў у нараўлянскім палацы Горватаў і ў 1914 г. перад пачаткам Першай сусветнай вайны зрабіў шэраг фотаздымкаў палаца і сядзібы Горватаў, чым зафіксаваў іх для гісторыі. Тыя фотаздымкі пазней былі выкарыстаны ў многіх кніжных выданнях па гісторыі архітэктуры, у тым ліку [[Раман Афтаназы|Рамана Афтаназы]] (1914—2004). Пазней у сваіх мемуарах, успамінаючы гады свайго шчаслівага дзяцінства, Андрэй Раствароўскі нават напіша: ''«[[Нароўля]]! Ва ўспамінанні ўяўляецца найпрыгажэйшым і найлюбімейшым месцам на зямным шары»''&lt;ref&gt;''Rostworowski, А.'' Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. — S. 8.&lt;/ref&gt;.

У 1909 г. у мястэчку было 162 двары, 1528 жыхароў (яўрэяў); а ў вёсцы Нароўля 110 двароў, 486 жыхароў (не яўрэяў); параходная прыстань (1 двор, 3 жыхары)&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;. У маёнтку Эдварда Горвата меліся Міхнаўскі сенапрасавальны завод, конезавод, завод па вырабу паташу, дзёгцю, цэглы, шклозавод, малатарня, млынарня, валоўня, прадпрыемства па вырабу сокаў і варэння&lt;ref name=&quot;elib.bspu.by&quot;/&gt;.

У 1912 г. [[Эдвард Артуравіч Горват]] (1866—1935) пабудаваў драўляны жылы дом з дрэва для адмінстратара свайго маёнтка — двараніна-каталіка Юзафа Андрэевіча Ліневіча (Ляневіча), які быў сынам Андрэя Ліневіча (Ляневіча) (1814—1876), ранейшага адміністратара нараўлянскага маёнтка Горватаў&lt;ref name=&quot;Парк — это гордость наровлян&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceM&quot;&gt;Што пакінем пасля сябе? // [[Прыпяцкая праўда]]. — 1994. — № 28 (19 красавіка). — С. 1.&lt;/ref&gt;. У савецкія часы [[Будынак былога жылога дома (Нароўля)|драўляны жылы дом Юзафа Андрэевіча Ліневіча (Ляневіча)]] атрымаў статус помніка архітэктуры і гістарычнай каштоўнасці, у якім з 1982 г. знаходзіўся [[нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей|мясцовы краязначы музей (а з 1992 г. нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей)]].

У 1912 г. у Нароўлі працавала яўрэйскае пазыкова-ашчаднае таварыства; у 1913 г. яўрэям належалі адзіная ў мястэчку аптэка, адзіны склад аптэчных тавараў, 12 крам (у тым ліку ўсе 5 бакалейных, усе 4 мануфактурныя, адзіная галантарэйная)&lt;ref name=&quot;Евреи в Наровле&quot;&gt;{{Cite web|url=http://tutejszy.ru/gomelskaya/narovlyanskij/narovlya/265-evrei-v-narovle|title=Евреи в Наровле|website=tutejszy.ru|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Нароўля. Чырвоны Мазыранін (01).jpg|300px|thumb|Гістарычныя будынкі [[Чырвоны Мазыранін|кандытарскай фабрыкі Эдварда Горвата]] (з чырвонай цэглы). Фота 2017 г.]]
У 1913 г. [[Эдвард Артуравіч Горват]] (1866—1935) [[Чырвоны Мазыранін|пабудаваў ў родавым маёнтку кандытарскую фабрыку]] — прадпрыемства па перапрацоўцы сельскагаспадарчай прадукцыі, якая дала ў гэтым жа годзе прадукцыю — [[мармелад]], [[павідла]], [[пасціла|пасцілу]] і [[цукерка|цукеркі]]. На фабрыцы таксама выгатаўлялі [[каўбаса|каўбасы]], [[сыр]], [[вяндліна|вяндліну]], а побач у Горвата ў маёнтку меўся таксама і невялікі вінакурны завод.

У 1913 г. у Нароўлі адкрыта земская бальніца на 10 ложкаў, а пасля на 15 агульнага профілю і 5 ложкаў заразнага барака. Да 1913 г. ахова здароўя на Нараўляншчыне было прадстаўлена прыватнай медыцынай&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.zdrav.by/istoriya-meditsiny/kazimir-frantsevich-grodzitskij-1891-1959/ |title=Казимир Францевич Гродзицкий (1891—1959) |access-date=4 ліпеня 2022 |archive-date=5 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220405210008/https://www.zdrav.by/istoriya-meditsiny/kazimir-frantsevich-grodzitskij-1891-1959/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У ліпені 1913 г. каталіцкі арцыбіскуп [[Вінцэнт Ключынскі]] ў час вяртання з [[Рым]]у ў [[Санкт-Пецярбург]] выехаў на два месяцы на кананічную візітацыю касцёлаў і капліц у Мінскую дыяцэзію ў пінскі і мазырска-рэчыцкі дэканаты: Пінск, Любяшоў, Лагішын, Целяханы, Лунін, Лунінец, Лахва, Осаў, Манькавічы, Давід-Гарадок, Тураў, Дарашэвічы, Петрыкаў Лельчыцы, Высокае, Мазыр, Галоўчыцы, Нароўля, Барбароў, Хойнікі, Астрагляды, Рэчыца, Капаткевічы&lt;ref&gt;[https://ia601304.us.archive.org/20/items/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS001739_1913_187/NDIGCZAS001739_1913_187.pdf Dzennik Kijowski. — 1913. — № 187. — S. 1.]&lt;/ref&gt;.

Восенню 1913 г. Нароўлю наведала экспедыцыя (66 асоб на чале з К. Машкам) ад Польскага краязнаўчага таварыства (Варшава). Эдвард Горват рабіў дапамогу ўдзельнікам экспедыцыі&lt;ref&gt;[https://ia800200.us.archive.org/8/items/jbc.bj.uj.edu.pl.NDIGCZAS088775_1913_001/NDIGCZAS088775_1913_001.pdf Rocznik Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. — 1913. — T. VII. — 246 s. — с. 30.]&lt;/ref&gt;.

У 1914 г., пасля пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]], улады Расійскай імперыі пачалі прымусовае высяленне сваіх грамадзян [[немцы|нямецкай нацыянальнасці]] з прыфрантавых тэрыторый, таму ў Нароўлю і навакольныя вёскі прыбыла невялікая група немцаў-сялян з [[Валынская губерня|Валынскай губерні]], якая стварыла тут свае пасяленні Антонаўка, Дуброўка, Бярозаўка, Хаткі і інш.&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 55.&lt;/ref&gt;

[[Файл:Alexandra Horwat - Edward Horwat - Stanislaw Wankowicz - Rudakou in Belarus - 1909 AD.jpg|300px|thumb|''(злева — направа)'' Аляксандра Эдвардаўна Горват (1895—1943), [[Эдвард Артуравіч Горват]] (1866—1935), [[Станіслаў Станіслававіч Ваньковіч]] (1885—1943) на балконе [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|палаца ў Нароўлі]] падчас вяселля ў 1916 г.]]
У 1916 г. у [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|горватаўскім палацы ў Нароўлі]] адбылося гучнае ва ўсім [[Паўночна-Заходні край|беларуска-літоўскім краі]] вяселле [[Станіслава Станіслававіча Ваньковіча]] (1885—1943) і Аляксандры Эдвардаўны [[Горваты|Горват]] (1895—1943), дачкі [[Эдвард Артуравіч Горват|Эдварда Артуравіча Горвата]] (1866—1935), на якое з’ехаліся многія вядомыя дваранскія сем’і&lt;ref&gt;Ваньковичи / Департамент по архивам и делопроизводству Министерства юстиции Республики Беларусь [и др.]. — Минск : БелЭн, 2012. — С. 144.&lt;/ref&gt;. У якасці пасагу ад Аляксандры Горват горватаўскі палац і значны маёнтак Нароўля прызначаўся яе мужу Станіславу Ваньковічу, але яны так і не былі перададзены [[Ваньковічы|Ваньковічам]] да 1917 г. Бацька Аляксандры Эдвард Артуравіч Горват (1866—1935) валодаў маёнткам да 1917 г. і палацам да 1918 г., калі палац і маёнтак былі нацыяналізаваны савецкімі ўладамі.

19 снежня 1916 г. (у мэтах барацьбы са спекуляцыяй) створана нараўлянскае Таварыства спажыўцоў (займела 849 членаў), заснавальнікамі якога сталі святар Завітневіч, акцызны чыноўнік М. Каменскі, маянтковец [[Эдвард Артуравіч Горват]], фельчар Крэмень і царкоўны стараста Півавар&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://narovlya.by/novosti/torgovlya-byla-odnim-iz-klyuchevyh-faktorov-kotorye-pozvolili-narovle-stat-snachala-mestechkom-a-zatem-i-gorodom/|title=Торговля была одним из ключевых факторов, которые позволили Наровле стать сначала местечком, а затем и городом|last=narovlyadmin|website=Районная газета &quot;Прыпяцкая праўда&quot;|date=2024-07-28|access-date=2025-09-10|archive-date=11 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911121920/https://narovlya.by/novosti/torgovlya-byla-odnim-iz-klyuchevyh-faktorov-kotorye-pozvolili-narovle-stat-snachala-mestechkom-a-zatem-i-gorodom/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У лютым 1917 г., пасля ліквідацыі расійскай манархіі ў ходзе Лютаўскай рэвалюцыі (1917), у мястэчку рабочыя суднаверфі горача віталі гэтую падзею&lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;/&gt;.

[[Файл:Naroŭla, Rynak. Нароўля, Рынак (1917).jpg|300px|thumb|Дэманстрацыя ў Нароўлі. Фота 1917 г.]]
У першай палове сакавіка 1917 г. у мястэчку адбыўся [[мітынг]], на якім выступаў начальнік суднабудаўнічых майстэрань Верхнедняпроўскага басейна генерал Халюцін, які заклікаў рабочых суднаверфі і жыхароў Нароўлі быць вернымі Часоваму ўраду Расіі пад кіраўніцтвам князя Львова і верыць у перамогу Расіі над Германіяй у ходзе Першай сусветнай вайны&lt;ref name=&quot;ReferenceJ&quot;&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 56.&lt;/ref&gt;. Мітынг завершыўся дэманстрацыяй у парку палаца Горватаў. Заклікі генерала Халюціна не падзейнічалі на рабочых і вайскоўцаў, якія працавалі на нараўлянскай суднаверфі, таму там пачалося дэзерцірства. Па просьбе падпалкоўніка Гармаша, начальніка суднаверфі, у Нароўлю прыбыла вайсковая каманда, каб несці каравульную службу і ахоўваць склады і майстэрні. У памяшканні казармы вайсковай каманды суднаверфі быў створаны т.зв. «дэмакратычны клуб», у якім праходзілі дыскусіі аб вайне, будучых формах улады і формах уласнасці ў краіне. Актыўнымі ўдзельнікамі клубных мерапрыемстваў сталі як салдаты вайсковай каманды, так і працаўнікі нараўлянскай суднаверфі, работнікі маёнтка Эдварда Горвата, дробныя саматужнікі, моладзь мястэчка і навакольных ад Нароўлі вёсак. Аднак у пачатку восені 1917 г. вайсковая каманда і падпалкоўнік Гармаш пакінулі Нароўлю&lt;ref name=&quot;ReferenceJ&quot;/&gt;.

Восенню 1917 г. яўрэйская моладзь стварыла мясцовую [[Сіянізм|сіянісцкую]] арганізацыю&lt;ref name=&quot;ReferenceK&quot;&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 71.&lt;/ref&gt;.

=== Мяшчанская ўправа і ўпраўленне ===
'''Староста-старшыня мяшчанскай управы і ўпраўлення мястэчка Нароўлі'''{{заўвага|Кіраўнік мяшчанскай суполкі мястэчка.}}
* ?-1891—1917-? — Іван Васілевіч Яфімаў (к.1864—1924-?)&lt;ref name=&quot;ReferenceL&quot;&gt;Інфармацыя з адпаведных кніг «Памятная книжка Минской губернии» (з раздзела па Рэчыцкаму павету).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dapamoznik.blogspot.com/2020/07/9-1924.html|title=Список верующих Наровлянского прихода Мозырского уезда, принадлежащих к православному религиозному культу от 9 сентября 1924 года|website=Список верующих Наровлянского прихода Мозырского уезда, принадлежащих к православному религиозному культу от 9 сентября 1924 года|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;

=== Нараўлянскае валасное праўленне ===
'''Нараўлянскі валасны старшыня'''&lt;ref name=&quot;ReferenceL&quot;/&gt;:
* 1879—1881-? — (выконваў абавязкі) Данііл Рыгоравіч Мазурэнка
* 1882 — няма даных
* ?-1883—1889-? — Рыгор Васілевіч Маляўскі (Міляўскі)
* ?-1890—1891-? — Павел Сычоў
* ?-1892—1897-? — Осіп Максімавіч Бондар
* ?-1898—1900-? — Іван Сцяпанавіч Мелех
* ?-1901—1904-? — Гаўрыіл Піскун
* 1905 — няма даных
* ?-1906—1909-? — Елісей Прахарэнка
* ?-1910—1912-? — Пётр (Іванавіч?) Анішчанка
* ?-1913-? — Дарафей Тугай
* ?-1914-? — (выконваў абавязкі) Сцяпан Кучынскі
* ?-1915—1917?- — Сцяпан Кучынскі
'''Валасны пісар'''&lt;ref name=&quot;ReferenceL&quot;/&gt;:
* ?-1881-? — Антон Рыгоравіч Качуроўскі
* 1882 — няма даных
* ?-1883—1885-? — Маркіян Жалязінскі
* 1886 — няма даных
* ?-1887—1889-? — Антон Фёдаравіч Сільвіч
* ?-1890—1891-? — Мітрафан Жораў
* ?-1892—1904-? — Канстанцін Францавіч Смольскі
* 1905 — няма даных
* ?-1906—1908-? — Аляксандр Педа
* ?-1909—1917-? — Міхаіл Спаскі

=== Нараўлянскае аднакласнае народнае вучылішча ===
'''Настаўнік'''&lt;ref name=&quot;ReferenceL&quot;/&gt;:
* ?-1909—1911-? — Вольга Умановіч
* ?-1912—1913-? — Іван Аляксандравіч Іалобаў (1887—1973)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://narovlya.by/themes/narovlyanskij-kraj/tajna-zabytyh-fotografij/ |title=Тайна забытых фотографий (1) |access-date=18 верасня 2023 |archive-date=2 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202142020/https://narovlya.by/themes/narovlyanskij-kraj/tajna-zabytyh-fotografij/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/tajna-zabytyh-fotografij-2/ |title=Тайна забытых фотографий (2) |access-date=18 верасня 2023 |archive-date=2 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202142021/https://narovlya.by/novosti/tajna-zabytyh-fotografij-2/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ?-1914—1917-? — Елеазар Гусараў

=== Нараўлянская царкоўна-прыходская школа, 2-х класная ===
Мужчынская царкоўна-прыходская школа адкрыта ў 1890 г., пазней атрымала статус 2-х класнай&lt;ref name=&quot;ReferenceL&quot;/&gt;.

'''Загадчык і настаўнік рэлігіі'''&lt;ref name=&quot;ReferenceL&quot;/&gt;:
* ?-1917-? — Міхаіл Завітневіч, прыходскі святар

'''Настаўнікі'''&lt;ref name=&quot;ReferenceL&quot;/&gt;:
* ?-1917-? — Васіль Кірыльчанка-Гайдаш
* ?-1917-? — Іосіф Падбярэзны

=== Нараўлянскае паштова-тэлеграфнае аддзяленне (1893) ===
'''Начальнікі'''&lt;ref name=&quot;ReferenceL&quot;/&gt;:
* 1893—1895-? — Мікалай Фёдаравіч Валатоўскі
* ?-1896-? — (выконваў абавязкі) Аляксандр Юліянавіч Графенбергер
* ?-1897—1899-? — Антон Юліянавіч Маеўскі
* ?-1900—1917-? — Іван Лаўрэнцевіч Букзееў

=== Нараўлянскія рабіны ===
* 1916—? — Іхл-Міхл Трайбух&lt;ref name=&quot;Евреи в Наровле&quot;/&gt;
&lt;gallery caption=&quot;Мястэчка на старых здымках&quot; widths=150 heights=150 class=&quot;center&quot;&gt;
File:Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (1915-17).jpg|[[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|Палац Горватаў]]
Naroŭla, Horvat, Balnaja. Нароўля, Горват, Бальная (1914).jpg|Інтэр’ер [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|палаца Горватаў]]
Naroŭla, Horvat, Kaplica. Нароўля, Горват, Капліца (1914).jpg|Сямейная каталіцкая [[капліца]]-[[пахавальня]] Горватаў каля палаца
Naroŭla, Horvat, Kaplica. Нароўля, Горват, Капліца (1914) (2).jpg|Капліца, інтэр’ер
&lt;/gallery&gt;&lt;gallery widths=150 heights=150 class=&quot;center&quot;&gt;
Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (1915-17) (2).jpg|Клумба і фантан перад палацам Горватаў
Naroŭla, Horvat, Studnia. Нароўля, Горват, Студня (1914).jpg|Студня і [[стайня|стайн]]і каля палаца Горватаў
Naroŭla, Horvat, Brama. Нароўля, Горват, Брама (1914).jpg|Брама да палаца Горватаў ''(архітэктар [[Тадэвуш Раствароўскі]])''
Naraŭlanskaja synagoga. Нароўлянская сынагога (1916).jpg|[[Нараўлянская сінагога]]. Фота 1916 г.
&lt;/gallery&gt;

== У савецкія часы ==
З лістапада 1917 г. аб’яўлена ў складзе тэрыторыі [[УНР|Украінскай Народнай Рэспублікі (УНР)]]. У канцы лістапада 1917 г. у мястэчку створана бальшавісцкая ячэйка (на чале з Уладзімірам Румянцавым, Ліпам Заланам і Ш. Фрыдманам), у якую ўвайшлі рабочыя суднаверфі і салдаты, якія вярнуліся з фронту&lt;ref name=&quot;ReferenceN&quot;&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 69.&lt;/ref&gt;.

У студзені 1918 г. у Нароўлі пачаў сваю работу Нараўлянскі валасны Савет рабочых, сялянскіх і салдацкіх дэпутатаў (Ілья Мелех, Віктар Цімашэнка, Мікалай Цімошчанка), які ўзначаліў [[бальшавікі|бальшавік]] Аляксандр Васілевіч Кавалёў. Савет адразу ўзяўся за ўлік нацыяналізаванай бальшавікамі памешчыцкай і царкоўнай зямлі&lt;ref name=&quot;ReferenceN&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Наровлянщина самобытная и современная. — Гомель, 2015. — С. 19.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (26.03.1918) (2).jpg|300px|thumb|[[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|Палац Горватаў (1850) у Нароўлі]]. Фота 26 сакавіка 1918 г.]]
25 сакавіка 1918 г. згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] [[Нароўля]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Нараўляншчына занята нямецкімі войскамі і атрадамі войск [[Украінская Народная Рэспубліка|УНР]]: на чале воласці пастаўлены галава валасной рады Уладзімір Півавар&lt;ref&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 70.&lt;/ref&gt;.

1 студзеня 1919 г. згодна з пастановай [[I з’езд КП(б) Беларусі|I з’езду КП(б) Беларусі]] мястэчка аб’яўлена ў складзе тэрыторыі [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]] і занята атрадамі [[Чырвоная армія|Чырвонай арміі]]&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;. Вясной 1919 г. [[Стракапытаўскае паўстанне|полк Стракапытава]] заняў мястэчка і патрабаваў ад жыхароў кантрыбуцыю&lt;ref&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 71, 422.&lt;/ref&gt;. Пасля падаўлення [[Стракапытаўскае паўстанне|паўстання Стракапытава]], у Нароўлю зайшлі чырвонаармейцы, устанавілася савецкая ўлада: кіраваць мястэчкам пачаў нараўлянскі валасны рэўкам (Ілья Пятровіч Мелех, Уладзімір Мікалаевіч Падбярэзны, Мікалай Маркавіч Цімошчанка, Міхаіл Іванавіч Яфімаў) на чале з Аляксандрам Кавалёвым; валасную міліцыю ўзначаліў Андрэй Якаўлевіч Півавар&lt;ref name=&quot;ReferenceK&quot;/&gt;. Адбылося аб’яднанне мястэчка Нароўля, вёскі [[Калегава]] (Калегаў) і тэрыторыі панскага двара, дзе знаходзіліся палац, парк і кандытарская фабрыка Горватаў, у адно адміністрацыйнае ўтварэнне. Уся гэта тэрыторыя паслужыла асновай гарадскога пасёлка (горада) Нароўля&lt;ref&gt;''Маліноўскі, В. Т.'' Нароўля. — Мінск, 1994. — С. 6—7.&lt;/ref&gt;.

16 студзеня 1919 г. рашэннем Масквы мястэчка ўключана ў склад [[РСФСР]]. У красавіку 1919 г. мястэчка Нароўля ўвайшло ў склад [[Гомельская губерня|Гомельскай губерні]] [[РСФСР]].

У 1920 г. у праваслаўнай царкве здарыўся пажар, у час якога згарэў святар&lt;ref name=&quot;turov.by&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.turov.by/eparhia/temples/6 |title=Храм в честь святого апостола Иоанна Богослова |access-date=4 ліпеня 2022 |archive-date=3 кастрычніка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003055056/http://www.turov.by/eparhia/temples/6 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Ахвяраваннямі вернікаў царква была адбудавана.

[[Файл:Паход Булак-Балаховіча (1920).jpg|300px|thumb|Цёмна-зялёным колерам пазначана тэрыторыя «Беларускай дзяржавы», якая кантралявалася арміяй [[Станіслаў Нікадзімавіч Булак-Балаховіч|Станіслава Булак-Балаховіча]] ў лістападзе 1920 г.]]
У сакавіку 1920 г. польскае войска ўвайшло ў [[Нароўля|Нароўлю]], куды вярнуліся і многія памешчыкі (у тым ліку [[Горваты]]), якім была вернута іх былая зямельная маёмасць, адабраная раней распараджэннямі рэвалюцыйных улад&lt;ref name=&quot;ReferenceO&quot;&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 72.&lt;/ref&gt;. Польскімі вайскоўцамі былі забіты бацька і жонка члена нараўлянскага рэўкама Карпмана, павешаны Мартын і Мікалай Жолудзі, Іван Кухнавец, падвергнуты публічнай экзекуцыі Яфім Фёдаравіч Носка і бібліятэкар Беньямін Рабіновіч&lt;ref name=&quot;ReferenceO&quot;/&gt;. 27 чэрвеня 1920 г. па рацэ з поўдня да мястэчка падышоў бальшавісцкі бронепараход «Геройскі» Дняпроўскай ваеннай флатыліі, які сваімі стрэламі выгнаў польскае войска. Нараўлянскія [[Горваты]] пасля чарговай нацыяналізацыі нараўлянскай маёмасці выехалі ў Польшчу, дзе [[Эдвард Артуравіч Горват]] (1866—1935) да сваёй смерці кіраваў маёнткам Гажычкі (Gorzyczki) у [[Пазнаньскае ваяводства (1919—1939)|Пазнаньскім ваяводстве]] і жыў у [[Палацава-паркавы комплекс Патвароўскіх (Гажычкі)|неарэнесансавым палацы ў Гажычках]], якія ён атрымаў па спадчыне ад сваёй маці графіні Караліны Патвароўскай (1839—1921)&lt;ref&gt;''Rostworowski, А.'' Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe. — Warszawa, 2001. — S. 30.&lt;/ref&gt;.

У ліпені 1920 г. Ціхан Данілавіч Губараў узначаліў валасную партыйную арганізацыю і рэўкам (Ілья Мелех і інш.)&lt;ref&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 73.&lt;/ref&gt;. 12 лістапада 1920 г. [[Паход Булак-Балаховіча|у мястэчка ўвайшлі падраздзяленні арміі Булак-Балаховіча]], якія прабылі тут да 20 лістапада&lt;ref&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 74.&lt;/ref&gt;. З таго часу ўсталявалася савецкая ўлада.

У пачатку 1921 г. створаны Нараўлянскі валасны выканкам (старшыня Міхаіл Васілевіч Носка, ураджэнец вёскі [[Вербавічы]]), адбыліся выбары ў сельскія саветы&lt;ref&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 82.&lt;/ref&gt;. Пачалася [[харчразвёрстка]], размеркаванне зямлі, стварэнне новых школ, да 40 ложкаў была пашырана бальніца. У 1921—1936 гг. галоўурачом нараўлянскай бальніцы быў [[Казімір Францавіч Градзіцкі]] (1891—1959), унук Андрэя Ліневіча (Ляневіча) (1814—1876), адміністратара горватаўскага маёнтка. Пазней Градзіцкі стаў партызанам-медыкам, прымаў удзел у баях, стаў заслужаным ўрачом БССР (1956)&lt;ref name=&quot;Парк — это гордость наровлян&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://person.goub.by/?p=670 |title=Гродзицкий Казимир Францевич |access-date=4 ліпеня 2022 |archive-date=30 верасня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930022652/https://person.goub.by/?p=670 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Naroŭla, Horvat, Vialikaja. Нароўля, Горват, Вялікая (17.04.1932).jpg|300px|thumb|Школа ў былым палацы Горватаў. Фота 1932 г.]]
17 ліпеня 1924 г. створаны [[Нараўлянскі раён]], які аб’яднаў тры воласці (Нараўлянскую, Мухаедаўскую і Дзёрнавіцкую) і разам з мястэчкам [[Нароўля]] ўвайшоў у склад [[БССР]]. У мястэчку і раёне пачаўся шырокі працэс [[лікбез|ліквідацыі непісьменнасці]]: дзейнічалі школы, пункты навучання, раённая бібліятэка, таварыствы «Далоў непісьменнасць!», краязнаўчае таварыства, а таксама паштовае аддзяленне, царква.

У маі 1925 г. каля Нароўлі была арганізавана яўрэйская земляробчая арцель «Пасёлак»&lt;ref name=&quot;Евреи в Наровле&quot;/&gt;; мелася дзве [[сінагога|сінагогі]]&lt;ref name=&quot;ReferenceX&quot;&gt;Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна. — Гомель, 2023. — С. 15.&lt;/ref&gt;. У канцы 1920-х гг. пры матэрыяльнай падтрымцы [[Ёсеф Іцхок Шнеерсон|Ёсефа Іцхока Шнеерсона]] (1880—1950) была пабудавана [[міква]]&lt;ref name=&quot;Евреи в Наровле&quot;/&gt;.

З 1917 да 1925 г. горватаўская кандытарская фабрыка прастойвала. 1 жніўня 1925 г. (пасля рамонту) фабрыка аднавіла сваю дзейнасць па выпуску кандытарскай прадукцыі: шакаладныя цукеркі, ірыскі, павідла, пасціла, джэм, зефір, мармелад. Фабрыка атрымала назву «[[Чырвоны Мазыранін]]» у гонар таварыскай дапамогі мазырскіх рабочых, якія дапамаглі аднаўленню фабрыкі. На прадпрыемстве тады працавала 23 чалавекі&lt;ref name=&quot;ReferenceP&quot;&gt;Наровлянщина самобытная и современная. — Гомель, 2015. — С. 21.&lt;/ref&gt;. У 1949 г. на фабрыцы працавала 179 чалавек&lt;ref name=&quot;ReferenceQ&quot;&gt;Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — Гомель : редакция газеты «Гомельская правда», [б. д.]. — С. 9.&lt;/ref&gt;.

Летам 1926 г. член [[Інбелкульт]]а прафесар [[Анатоль Уладзіміравіч Фядзюшын]] зрабіў заалагічную экспедыцыю на [[беларускае Палессе]] па маршруце Мінск-Калінкавічы-Мазыр-Нароўля-Петрыкаў-Тураў-Млынск-Хліпінск-возера Чырвонае-Жыткавічы-Гомель-Мінск&lt;ref&gt;Інстытут беларускай культуры / М. П. Касцюк, П. Ц. Петрыкаў, М. У. Токараў і інш. — Мінск : Навука і тэхніка, 1993. — 255 с. — С. 202.&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Naroŭla, Vystava. Нароўля, Выстава (B. Mirecki, 18-19.10.1931).jpg|300px|thumb|Сельскагаспадарчая выстаўка ў Нароўлі. Фота 1931 г.]]
У 1927 г. у рамках праграмы [[калектывізацыя|калектывізацыі ў СССР]] у мястэчку быў створаны калгас «Чырвоны маяк»&lt;ref name=&quot;ReferenceP&quot;/&gt;. 21 чэрвеня 1927 г. праваслаўны святар Свята-Іаанаўскай царквы Сяргей Якаўлевіч Мігай (1874—1937) быў арыштаваны па абвінавачанні ў антысавецкай дзейнасці і неўзабаве па прыгаворы 7 кастрычніка высланы на тры гады ў [[Сібір]]&lt;ref&gt;Мартиролог Гомельской епархии (1917—1953)/ авт.-сост. А. В. Слесарев. — Минск : Издательство Минской духовной академии, 2017. — 336 с. — С. 156.&lt;/ref&gt;. У 1927 г. заснавана Нараўлянскае краязнаўчае таварыства&lt;ref&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 88.&lt;/ref&gt;.

У маі 1928 г. члены ўраду БССР ([[Дзмітрый Філімонавіч Прышчэпаў]], [[Міхась Чарот]] і інш.) на чале з [[Мікалай Мацвеевіч Галадзед|Мікалаем Мацвеевічам Галадзедам]] у мэтах персанальнага азнаямлення з эканомікай і бытам раёнаў Мазырскай акругі (рыбная гаспадарка, меліярацыйныя работы, абшары для каланізацыі і г.д.) наведалі Мазыр, Нараўлянскі і Жыткавіцкі раёны, возера Белае, Людзяневічы, Капцэвічы і Лельчыцы. Урадавая дэлегацыя прыбыла з Мазыра ў Нароўлю пасажырскім параходам, была ўрачыста сустрэта на беразе амаль усімі жыхарамі мястэчка і многімі жыхарамі навакольных вёсак, наведала мясцовую кандытарскую фабрыку і пабудаваны ў 1928 годзе народны дом&lt;ref&gt;[https://dn720002.ca.archive.org/0/items/bel-newspapers-savieckaja_bielarus/1928-123.pdf Падарожжа членаў ураду БССР па Мазыршчыне // Савецкая Беларусь. — 1928. — № 123. — 30 мая. — С. 3.]&lt;/ref&gt;.

Летам 1928 г. у Мазырскай акрузе (Ельск, Калінкавічы, Юравічы, Нароўля, Лельчыцы) працавала навукова-даследчая экспедыцыя яўрэйскага аддзела [[Інбелкульт]]а&lt;ref&gt;[https://dn720005.ca.archive.org/0/items/kamunikat-46269-1.pdf/46269-1.pdf Наш край. (штомесячнік Цэнтральнага бюро краязнаўства пры Інстытуце беларускае культуры). — Менск, 1928. — № 6-7. — С. 97.]&lt;/ref&gt;.

12 ліпеня 1929 г. было навукова абследавана нараўлянскае ўрочышча Баравіца, дзе выяўлена стаянка людзей каменнага веку і селішча каменнага веку&lt;ref name=&quot;ReferenceY&quot;&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 35.&lt;/ref&gt;.

У 1931 г. яўрэйскім сектарам Беларускай Акадэміі навук разам з нацкамісіяй ЦВК БССР з мэтай абследавання палітыка-эканамічнага і культурнага стану мястэчак у рэканструкцыйны перыяд абследавана мястэчка Нароўля (у ліку 13 местачковых і гарадскіх пунктаў Беларусі), дзе быў сабраны багаты матэрыял, перш за ўсё — інфармацыя для «Яўрэйскага дыялекталагічнага атласа» з 75 дыялекталагічнымі картамі&lt;ref&gt;[https://ia902301.us.archive.org/11/items/kamunikat-46301-1.pdf/46301-1.pdf Савецкая краіна. (орган Цэнтральнага бюро краязнаўства пры Беларускай акадэміі навук). — Менск, 1931. — № 11. — С.82.]&lt;/ref&gt;. У 1931 г. арганізавана суднабудаўнічая арцель і пабудаваны дамы для яе; адноўлена суднабудаўнічая верф, куды прывезена новае абсталяванне і якая вырабляла драўляныя [[баржа|баржы]] і [[дэбаркадар]]ы; пабудаваны лесазавод&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceP&quot;/&gt;.

23 студзеня 1932 г. пачала выдавацца мясцовая газета «[[Прыпяцкая праўда|За калектывізацыю]]», галоўная афіцыйная газета Нараўлянскага раёна (орган Нараўлянскага райкама КПБ(б), Нараўлянскага выканкама і Нараўлянскага райпрафсавета): накладам да 60 экзэмпляраў, а яе першым рэдактарам стаў Рыгор Іванавіч Шаркоў&lt;ref name=&quot;ReferenceP&quot;/&gt;. У 1930-я гг. савецкія ўлады [[Спіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР|ўзарвалі каталіцкую капліцу]] роду [[Горваты|Горватаў]], помнік архітэктуры [[XIX стагоддзе|XIX ст.]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Каталіцкія храмы Беларусі (2008)}} С. 442.&lt;/ref&gt; Паводле іншай інфармацыі, капліца-пахавальня з рэшткамі нябошчыкаў Горватаў была вымыта ракой [[Прыпяць]] у [[1979]] г. падчас [[паводка|паводкі]] і не захавалася да нашага часу&lt;ref name=&quot;БАЦЬКАЎШЧЫНА. АЛЬТАНКА&quot;&gt;{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/altanka/ |title=БАЦЬКАЎШЧЫНА. АЛЬТАНКА |access-date=18 верасня 2023 |archive-date=19 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230919124052/https://narovlya.by/novosti/altanka/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У 1934 г. створана машынна-трактарная станцыя. У 1935 г. у Нароўлі мелася швейная арцель яўрэяў-саматужнікаў&lt;ref name=&quot;Евреи в Наровле&quot;/&gt;. У 1930-х гг. працавала яўрэйская бібліятэка, частка кніг якой была на [[ідыш]]ы&lt;ref name=&quot;Евреи в Наровле&quot;/&gt;. У красавіку 1935 г. у Мінск у [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|Дзяржаўную бібліятэку Беларусі імя У. Леніна]] (для папаўнення кніжнага фонду) з шафаў школы, якая месцілася ў будынку былога палаца Горватаў, былі прывезены 1800 кніг, якія раней належалі нараўлянскім Горватам, — на польскай, французскай і англійскай мовах, у тым ліку камплекты часопісаў 1848 года&lt;ref&gt;[https://ia601502.us.archive.org/3/items/bel-newspapers-sb/1935-076.pdf Рабочий. — 1935. — 5 апреля. — № 76. — С. 4.]&lt;/ref&gt;.

У сувязі са сваёй антырэлігійнай палітыкай, у 1935 г. савецкая ўлада закрыла [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Нароўля)|праваслаўную царкву Іаана Багаслова ў Нароўлі]], а яе будынак быў пераабсталяваны пад «[[Дом культуры|дом сацыялістычнай культуры]]»&lt;ref name=&quot;ReferenceX&quot;/&gt;. У 1936 г. з-за трухлявасці была разабрана [[нараўлянская сінагога]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://narovlya.by/themes/narovlyanskij-kraj/aron-kostelyanskij-i-istoriya-nashego-goroda/ |title=Арон КОСТЕЛЯНСКИЙ и история нашего города |access-date=18 верасня 2023 |archive-date=2 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202143526/https://narovlya.by/themes/narovlyanskij-kraj/aron-kostelyanskij-i-istoriya-nashego-goroda/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Яна знаходзілася на Кастрычніцкай плошчы (там дзе цяпер знаходзіцца аддзяленне «Беларусбанка»)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/moe-mestechko/ |title=Моё местечко |access-date=18 верасня 2023 |archive-date=2 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202142020/https://narovlya.by/novosti/moe-mestechko/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

27 верасня 1938 г. мястэчка [[Нароўля]] атрымала статус [[пасёлак гарадскога тыпу|пасёлка гарадскога тыпу]]&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;. [[Прыпяцкая праўда|Газета «За калектывізацыю» (1932—1938) была перайменавана ў «За бальшавіцкія перамогі» (1938—1952)]]. У канцы 1930-х гадоў звыш 500 жыхароў Нараўлянскага раёна былі [[Рэпрэсіі ў БССР|рэпрэсаваны савецкай уладай]] (расстраляны, высланы ў лагеры і інш.) &lt;ref&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 106.&lt;/ref&gt;.

Напярэдадні 1941 г. у пасёлку самымі буйнымі прадпрыемствамі былі кандытарская фабрыка «[[Чырвоны Мазыранін]]», [[суднаверф]], прамкамбінат, завод па апрацоўцы лесу і фабрыка па сушцы гародніны&lt;ref&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 89.&lt;/ref&gt;, у цэнтры горада быў устаноўлены помнік Уладзіміру Леніну&lt;ref name=&quot;ReferenceR&quot;&gt;{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/nar-pripyat/view/skolko-bylo-v-narovle-pamjatnikov-leninu-11768/ |title=Сколько было в Наровле памятников Ленину? |access-date=4 ліпеня 2022 |archive-date=9 ліпеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220709175359/http://narovlya.gov.by/ru/nar-pripyat/view/skolko-bylo-v-narovle-pamjatnikov-leninu-11768/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, меліся 3 школы, новы дом сацкультуры, новы прыгожы будынак аптэкі&lt;ref&gt;Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область. — 2021. — С. 232.&lt;/ref&gt;.

24 чэрвеня 1941 г., на другі дзень пасля пачатку фашысцкай агрэсіі супраць СССР, у горадзе пачалася мабілізацыя мужчын прызыўнога ўзросту і фарміраванне ў кожным сельсавеце вынішчальных батальёнаў. Большасць яўрэяў Нароўлі эвакуіравалася або была мабілізавана. [[27 жніўня]] [[1941]] г. немцы захапілі горад. У палацы Горватаў месцілася нямецкая ваенная камендатура. У будынку царквы — жандармерыя, паліцыя&lt;ref name=&quot;turov.by&quot;/&gt;. У пачатку жніўня 1941 г. створаны нараўлянскі партызанскі атрад. У пачатку верасня 1941 г. уся Нараўляншчына была захоплена нямецка-фашысцкімі войскамі. У горадзе гітлераўцы цалкам спалілі вуліцы Ленінскую і Камуністычную, большую частку Інтэрнацыянальнай, падарвалі двухпавярховы будынак сярэдняй школы, перарабілі на вязніцу, давялі да нягоднага стану будынак няпоўнай сярэдняй школы, разрабавалі краязнаўчы музей (адзін з найцікавейшых у Палессі)&lt;ref name=&quot;ReferenceS&quot;&gt;Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — Гомель : редакция газеты «Гомельская правда», [б. д.]. — С. 8.&lt;/ref&gt;. Імі былі спалены ці падарваны будынкі раённага Палаца культуры і бібліятэкі, райкама партыі, гарсавета, раённага ваенкамата, лясгаса, усе склады раённага патрэбсаюза і інш.&lt;ref name=&quot;ReferenceS&quot;/&gt; Немцы прымусілі мясцовых жыхароў разбурыць у цэнтры горада помнік Уладзіміру Леніну і кавалкі помніка скінуць у раку [[Прыпяць]], а пасля тых людзей расстаралялі&lt;ref name=&quot;ReferenceR&quot;/&gt;. 23 лістапада 1941 г. на яўрэйскіх могілках у Нароўлі было [[Халакост у Нараўлянскім раёне|расстраляна больш 100 яўрэяў]]&lt;ref name=&quot;Евреи в Наровле&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://narovlya.gov.by/ru/nikto-ne-zabyt/view/reshenie-evrejskogo-voprosa-v-narovljanskom-rajone-v-1941-1943-godah-11573/ |title=Решение еврейского вопроса в Наровлянском районе в 1941—1943 годах |access-date=4 ліпеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220730043617/http://narovlya.gov.by/ru/nikto-ne-zabyt/view/reshenie-evrejskogo-voprosa-v-narovljanskom-rajone-v-1941-1943-godah-11573/ |archivedate=30 ліпеня 2022 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У жніўні 1942 г. савецкія партызаны знішчыні мясцовы фашысцкі гарнізон. У верасні пачаў разгортвацца савецкі партызанскі рух на Нараўляншчыне. 20 кастычніка 1943 г. у выніку аб’яднання асобных атрадаў створана [[27-я Нараўлянская партызанская брыгада імя С. М. Кірава]].

[[23 сакавіка]] [[1943]] г. нямецкія акупанты здзейснілі масавы расстрэл местачкоўцаў: у парку былі забіты 54 чалавекі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/80-let-so-dnya-tragedii-narovlyane-vspominayut-odnu-iz-tragicheskih-dat-v-istorii-goroda/ |title=80 лет со дня трагедии: наровляне вспоминают одну из трагических дат в истории города |access-date=18 верасня 2023 |archive-date=2 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202165104/https://narovlya.by/novosti/80-let-so-dnya-tragedii-narovlyane-vspominayut-odnu-iz-tragicheskih-dat-v-istorii-goroda/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. (Пазней савецкімі ўладамі ў парку быў усталяваны помнік забітым жыхарам з пералікам імён на шыльдзе).

29-30 лістапада 1943 гг. прайшлі баі 415-й стралковай дывізіі [[1-ы Украінскі фронт|1-га Украінскага фронту]] і [[27-я Нараўлянская партызанская брыгада імя С. М. Кірава|27-й Нараўлянскай партызанскай брыгады імя С. М. Кірава]] (камандзір П. В. Яромаў) супраць немцаў за вызваленне Нароўлі, якія ўвайшлі ў гісторыю вайны пад назвай «[[Нараўлянская аперацыя]]». 30 лістапада 1943 г. савецкія войскі вызвалілі пасёлак Нароўля ад фашыстаў&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;.

[[Файл:Naroŭla, Horvat. Нароўля, Горват (25.03.1946).jpg|300px|thumb|[[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|Палац Горватаў (1850) у Нароўлі]]. Фота 25 сакавіка 1946 г.]]
[[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|За час акупацыі фашыстамі (27 месяцаў)]] знішчана ў пасёлку і Нараўлянскім раёне паводле падлікаў 596 чалавек; на прымусовыя работы ў Германію было вывезена 724 чалавекі, з якіх 53 чалавекі не вярнуліся; было знішчана 19 вёсак цалкам, а 14 — часткова&lt;ref name=&quot;ReferenceS&quot;/&gt;. Устаноўлена, што ў час вайны загінула ці знікла без звестак 3456 воінаў з Нароўлі і раёна, загінула 630 партызан і падпольшчыкаў&lt;ref name=&quot;ReferenceS&quot;/&gt;. Помнік Леніну быў адноўлены адразу пасля вайны&lt;ref name=&quot;ReferenceR&quot;/&gt;. Пры вызваленні Нароўлі ад нямецка-фашысцкіх акупантаў [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|будынка былога палаца Горватаў]] значна пацярпеў: пажарам, распачатым пасля бамбардзіроўкі, былі знішчаны перакрыцці, дах, пашкоджаны вонкавы дэкор будынка, а таксама амаль цалкам знішчаны інтэр’еры і прадметы будынка. Многія жыхары горада жылі ў зямлянках з-за адсутнасці дамоў у горадзе.

У канцы снежня 1943 г. у Нароўлі адкрыты раённы дом культуры. У студзені 1944 г. адноўлены лясгас і леспрамгас, у чэрвені 1945 г. першую пасля ваенную прадукцыю выпусціла фабрыка «[[Чырвоны Мазыранін]]». З 1947 г. на фабрыцы «[[Чырвоны Мазыранін]]» пачала выгатаўляцца адна з самых брэндавых [[Цукерка|цукерак]] СССР «[[Кароўка (цукеркі)|Кароўка]]»&lt;ref&gt;''[[Васіль Васілевіч Чайка|Васіль Чайка]]'' [https://narovlya.by/themes/narovlyanskij-kraj/desyat-unikalnyh-faktov-o-narovlyanskom-rajone/ Десять уникальных фактов о Наровлянском районе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220628110203/https://narovlya.by/themes/narovlyanskij-kraj/desyat-unikalnyh-faktov-o-narovlyanskom-rajone/ |date=28 чэрвеня 2022 }}&lt;/ref&gt;.

У канцы 1944 г. раённая бібліятэка атрымала 6500 кніг (па культурнай, эканамічнай і палітычнай тэматыцы)&lt;ref name=&quot;ReferenceT&quot;&gt;Наровлянщина самобытная и современная. — Гомель, 2015. — С. 28.&lt;/ref&gt;. Пасля заканчэння вайны частка [[яўрэі ў Беларусі|яўрэяў]] вярнулася ў Нароўлю і займаліся тым жа, чым да вайны: працавалі шаўцамі, краўцамі, цырульнікамі, рабочымі на суднаверфі, кандытарскай фабрыцы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://shtetle.com/shtetls_gom/narovlya/narovlya.html|title=Мое местечко\Наровля|website=shtetle.com|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;.

У 1945 г. на месцы базіравання [[27-я Нараўлянская партызанская брыгада імя С. М. Кірава|27-й Нараўлянскай партызанскай брыгады імя С. М. Кірава]] і падпольнага райкама КПБ устаноўлены памятны знак&lt;ref name=&quot;ReferenceT&quot;/&gt;.

4 кастрычніка 1946 г. на базе суднаверфі была адчынена школа фабрычна-завадской адукацыі (рыхтавала суднацесляроў), пераўтвораная ў 1951 г у. вучылішча (сельскай гаспадаркі), дзе з 1974 г. рыхтавалі спецыялістаў для Нараўлянскага, Ельскага, Мазырскага, Калінкавіцкага, Лельчыцкага і Петрыкаўскага раёнаў&lt;ref name=&quot;ngpl.guo.by&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.ngpl.guo.by/istoriya-litseya |title=Наровлянский государственный профессиональный лицей |access-date=4 ліпеня 2022 |archive-date=16 мая 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516191201/http://www.ngpl.guo.by/istoriya-litseya |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У 1948 г. арганізаваны збор падарункаў для дзяцей-сірот, бацькі якіх загінулі ў час вайны: сабрана 1700 рублёў&lt;ref name=&quot;ReferenceT&quot;/&gt;.

У 1949 г. завяршылася перасяленне жыхароў раёна з зямлянак у новыя дамы&lt;ref name=&quot;ReferenceT&quot;/&gt;. На фабрыцы «[[Чырвоны Мазыранін]]» працавала 179 чалавек&lt;ref name=&quot;ReferenceT&quot;/&gt;.

У 1951 г. прамысловасць [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] дасягнула даваеннага ўзроўню&lt;ref name=&quot;ReferenceQ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceT&quot;/&gt;. У 1951 г. архіўны фонд «Нараўлянскі маянтковец Горват» (галоўным чынам, дакументы з прадпрыемстваў і прыватнага архіва нараўлянскіх Горватаў за тры пакаленні — 216 спраў за 1853—1915 гг.) з Дзяржаўнага архіва Палескай вобласці быў пераведзены ў Дзяржаўны архіў Мінскай вобласці, а ў 1964 г. — у Цэнтральны дзяржаўны архіў БССР у Мінску. Цяпер гэтыя нараўлянскія дакументы ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі маюць назву «фонд 986. Горваты, маянткоўцы. 1836—1915 гг.» (218 спраў)&lt;ref&gt;Гл. вопіс фонда: Национальный исторический архив Беларуси в г. Минске. — Фонд 986.&lt;/ref&gt;.

У 1952 г. [[Прыпяцкая праўда|газета «За бальшавіцкія перамогі» (1938—1952) была перайменавана ў «Сталінскі сцяг» (1952—1956), пасля ў «Ленінскую праўду» (1956—1962)]]. (У 1963—1965 гг. газета не выдавалася па прычыне скасавання Нараўлянскага раёна, тэрыторыя якога ўвайшла ў склад Ельскага раёна).

У 1959 г. памёр [[Казімір Францавіч Градзіцкі]] (1891—1959), на пахаванне якога ў Нароўлю прышло шмат людзей (як мясцовых жыхароў, так і прылеглых паселішчаў), што з’явілася вялікім прызнаннем заслуг лекара.

[[Файл:Наровля, Наровлянский район, Гомельская область, Беларусь 49.jpg|250px|thumb|Былы будынак кампартыі ''(справа)'' у Нароўлі. Фота 2021 г.]]
У 1950—1960-х гг. на галоўнай плошчы Леніна былі пабудаваны цагляныя адміністрацыйныя будынкі райкама камуністычнай партыі і райвыканкама, раённы дом культуры і іншыя будынкі, якія сфармавалі сучасны цэнтр горада, меўся помнік Уладзіміру Леніну, а таксама з’явіліся двухпавярховыя цагляныя жылыя дамы на вуліцы Леніна, мелася некалькіх горадаўтваральных прадпрыемстваў (у тым ліку, гузікавы завод, торфзавод «Максімава» і г.д.).

У 1961 г. адкрылася сярэдняя 11-гадовая політэхнічная школа (на 510 месцаў) — будавалася з 1957 г.&lt;ref name=&quot;ReferenceU&quot;&gt;{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/gimnaziya-narovli-otmechaet-60-letnij-yubilej/ |title=Гимназия Наровли отмечает 60-летний юбилей |access-date=20 верасня 2023 |archive-date=2 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202142024/https://narovlya.by/novosti/gimnaziya-narovli-otmechaet-60-letnij-yubilej/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Першым дырэктарам стала [[Аляксандра Карпаўна Дзямідчык]] (1911—1990)&lt;ref name=&quot;ReferenceU&quot;/&gt;. У 1972 г. школа была ператворана ў сярэднюю школу № 1 з рускай мовай навучання, а 1 верасня 2009 г. — у гімназію&lt;ref name=&quot;ReferenceU&quot;/&gt;. У 1961 г. у Нароўлі дзейнічаў неафіцыйны [[міньян]] [[яўрэі|яўрэяў]]&lt;ref name=&quot;Евреи в Наровле&quot;/&gt;.

25 снежня 1962 г. [[Нароўля]] страціла статус райцэнтра, бо Нараўлянскі раён скасаваны, а яго тэрыторыя ўключана ў склад [[Ельскі раён|Ельскага раёна]]. 6 студзеня 1965 г. зноў створаны [[Нараўлянскі раён]] — яго тэрыторыя вылучаецца са складу Ельскага раёна і Нароўля зноў атрымала статус райцэнтра. З адміністрацыйным аднаўленнем Нараўлянскага раёна, у красавіку 1965 г. зноў пачалося выданне сваёй раённай газеты ў Нароўлі — пад назвай «[[Прыпяцкая праўда]]».

У 1966—1967 гг. нараўлянская суднаверф пераўтворана ў завод «Буддэталі», праведзена рэканструкцыя фабрыкі «[[Чырвоны Мазыранін]]», цагельных заводаў, прамкамбіната і інш. У 1967 г. распрацаваны генеральны план забудовы Нароўлі&lt;ref name=&quot;ReferenceV&quot;&gt;Наровлянщина самобытная и современная. — Гомель, 2015. — С. 31.&lt;/ref&gt;.

У 1966 г. у нараўлянскай газеце «[[Прыпяцкая праўда]]» працавала літаратурным супрацоўнікам [[Святлана Аляксандраўна Алексіевіч]] (нар. 1948 г.), будучая лаўрэатка [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] (2015)&lt;ref&gt;[https://planetabelarus.by/publications/svetlana-aleksievich-cherez-slezy-k-nobelevke/?sphrase_id=428776 Светлана Алексиевич: через слезы к «нобелевке»]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://planetabelarus.by/map/belarus/gomelskaya-oblast/narovlyanskiy-rayon/ |title=НАРОВЛЯНСКИЙ РАЙОН |access-date=4 ліпеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220813204314/https://planetabelarus.by/map/belarus/gomelskaya-oblast/narovlyanskiy-rayon/ |archivedate=13 жніўня 2022 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;float: right; margin-left: 1em; margin-right: 1em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:23em; max-width: 35%;&quot; cellspacing=&quot;5&quot;
| style=&quot;text-align: left;&quot; |

''Няхай сталiчным гарадам няроўня —''&lt;br /&gt;
''Сваё я сэрца прысвячаю ёй.''&lt;br /&gt;
''Мой любы гарадок — мая Нароўля,''&lt;br /&gt;
''Над прыгажунняй Прыпяццю-ракой.''

|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[Мікалай Мікалаевіч Ждановіч]] (нар. 1957), журналіст газеты «[[Прыпяцкая праўда]]»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://catalog.library.mogilev.by/kray/Znak_new/osipovihi/r1p40_35.htm |title=Ждановіч Мікалай Мікалаевіч |access-date=4 ліпеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230305195754/http://catalog.library.mogilev.by/kray/Znak_new/osipovihi/r1p40_35.htm |archivedate=5 сакавіка 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|}
У ліпені 1969 г. літаратар [[Уладзімір Сямёнавіч Караткевіч|Уладзімір Караткевіч]] з экспедыцыяй наведаў [[беларускае Палессе]]: ад Гомеля і да Брэста. Свае ўражанні аб наведванні Нароўлі і яе прыродзе і славутасцях апісаў у сваім нарысе «Званы ў прадоннях азёр» (1969) у раздзеле «Бакены з рыбай».

[[3 лістапада]] [[1971]] г. пасёлак Нароўля атрымаў статус [[горад]]а&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР ад 3 лістапада 1971 г. Аб пераўтварэнні гарадскіх пасёлкаў Нароўля Нараўлянскага раёна і Чачэрск Чачэрскага раёна Гомельскай вобласці ў гарады раённага падпарадкавання // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 31 (1333).&lt;/ref&gt;. У ім пражывала каля 6 600 чалавек&lt;ref name=&quot;ReferenceG&quot;/&gt;.

У 1972 г. была адкрыта сярэдняя школа № 2, якая аб’яднала ў сваіх сценах вучняў былой васьмігодкі і некаторых навучэнцаў СШ № 1&lt;ref name=&quot;ReferenceW&quot;&gt;{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/strong-poluvekovoj-yubilej-otmetila-narovlyanskaya-srednyaya-shkola-2-strong/ |title=Полувековой юбилей отметила наровлянская средняя школа № 2 |access-date=16 снежня 2022 |archive-date=16 снежня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221216104020/https://narovlya.by/novosti/strong-poluvekovoj-yubilej-otmetila-narovlyanskaya-srednyaya-shkola-2-strong/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

У 1976 г. у цэнтры горада каля гарадскога парку пабудавана гасцініца «Нараўлянка» (існуе дагэтуль) — чатырохпавярховы будынак з сеткавай каналізацыяй і цэнтральным водазабеспячэннем.

У 1977 г. выпусціў першую прадукцыю [[нараўлянскі завод гідраапаратуры|нараўлянскі філіял Гомельскага завода гідраапаратуры]]&lt;ref name=&quot;ReferenceQ&quot;/&gt;. Парасоны, якія выпускаліся на прадпрыемстве, атрымалі дзяржаўны Знак якасці. У 1978 г. Г. М. Залашка выявіў у Нароўлі [[гарадзішча]]&lt;ref name=&quot;ReferenceY&quot;/&gt;.

У красавіку 1979 г. здарылася вялікая паводка ад Прыпяці&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mozyrxxvek.blogspot.com/2013/05/10-1979-xx.html|title=МОЗЫРЬ XX ВЕК: Небывалый паводок на Припяти, 10 апреля 1979 года XX века.|website=МОЗЫРЬ XX ВЕК|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;: была пашкоджана і вымыта вадой капліца з рэшткамі памерлых Горватаў, таму не захавалася да нашага часу&lt;ref name=&quot;БАЦЬКАЎШЧЫНА. АЛЬТАНКА&quot;/&gt;.

У 1981 г. створаны праэкт дэталёвай планіроўкі цэнтра горада. Асноўныя вуліцы горада забудаваны 2-5-павярховымі дамамі. Створана некалькі мікрараёнаў. Рака [[Нараўлянка]] дзяліла яго на 2 жылых масівы — заходні і ўсходні.

У 1981—1982 гг. [[Нараўлянскі раён]] стаў пераможцам [[Сацыялістычнае спраборніцтва|сацыялістычнага спраборніцтва]] ў БССР&lt;ref name=&quot;ReferenceV&quot;/&gt;.

Летам 1982 г. у Нароўлі кінастудыя «[[Беларусьфільм]]» здымала большасць сцэн кінастужкі «[[Культпаход у тэатр]]» (рэжысёр [[Валерый Давідавіч Рубінчык]]), у тым ліку каля [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|нараўлянскай альтанкі]], у клубе фабрыкі «Чырвоны Мазыранін» і будынку былога палаца Горватаў.

У лістападзе 1982 г. адкрыты [[Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей|музей краязнаўства]], які працуе дагэтуль. У 1992 г. ён быў рэарганізаваны ў [[Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей|цэнтр-музей этнаграфіі і народных промыслаў]].

У 1983 г. у цэнтры горада на плошчы Леніна замест старога быў устаноўлены [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Нароўля)|новы помнік Уладзіміру Леніну]] з [[медзь|медзі]] (адзін з самых вялікіх помнікаў Леніну ў [[БССР]]), аўтарам якога стаў вядомы беларускі скульптар [[Анатоль Аляксандравіч Анікейчык|Анатоль Анікейчык]] (1932—1989)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.leninstatues.ru/photo/3918/narovlya|title=Наровля {{!}} Памятники Ленину|website=www.leninstatues.ru|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Raketa-234.jpg|thumb|270px|[[ракета (цеплаход)|Цеплаход «Ракета-234»]].]]
У 1980-ыя гг. сталіца [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] перажывала сапраўдны і да таго не бывалы свой росквіт. У горадзе было звыш 10 тыс. жыхароў, меліся буйная кандытарская фабрыка «[[Чырвоны Мазыранін]]», завод гідраапаратуры (славіўся вырабам механічных [[парасон]]аў), маслазавод, хлебзавод, дрэваапрацоўны камбінат, лясгас, тры сярэднія школы, вучылішча сельскай гаспадаркі, раённая паліклініка і бальніца, ветлячэбніца, гасцініца «Нараўлянка», [[лазня]], новы стадыён (па вуліцы Макаранкі), гарадскі і дзіцячыя паркі, два кінатэатры, тры бібліятэкі, рэстаран, некалькі кафэ, гарадскі пляж у цэнтры горада ўздоўж Прыпяці, байдарачная секцыя, шмат магазінаў, гарадскі рынак, годныя [[асфальт]]авыя дарогі і г.д.&lt;ref&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 423.&lt;/ref&gt; Меліся рачны вакзал і прыстань, дзе швартаваліся лодкі, караблікі і адкуль па рацэ хадзілі транспартныя [[ракета (цеплаход)|цеплаходы-ракеты]], у тым ліку, да [[Кіеў|Кіева]]. Па рацэ хадзілі [[буксір]]ы з [[баржа]]мі. Праводзіліся спартыўныя спаборніцтвы і фестывалі мясцовага значэння. У маляўнічы прыродай горад любілі прыязджаць на выхадныя і святочныя дні адпачыць нават жыхары [[Кіеў|Кіева]].

28 снежня 1985 г. прыняў першых гледачоў кінатэатр «Юность».

У 1986 г. пачалося будаўніцтва новага корпусу фабрыкі «Чырвоны Мазыранін», завезена новае абсталяванне; у снежні 1987 г. будаўніцтва было паспяхова завершана&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/s-chego-vse-nachinalos-pomeshhik-gorvatt-sozdal-vodochnoe-i-pivnoe-proizvodstvo/ |title=С чего все начиналось: помещик Горватт создал водочное и пивное производство |access-date=18 верасня 2023 |archive-date=21 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321115745/https://narovlya.by/novosti/s-chego-vse-nachinalos-pomeshhik-gorvatt-sozdal-vodochnoe-i-pivnoe-proizvodstvo/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

25 красавіка 1986 г. нараўлянскаму вучылішчу № 7 прысвоена званне «вучылішча высокай культуры».

26 красавіка 1986 г. [[Нароўля]] пацярпела ад [[катастрофа на Чарнобыльскай АЭС|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]]. Многія жыхары прама ці ўскосна прынялі ўдзел у ліквідацыі аварыі і яе наступстваў, дэзактывацыі тэрыторыі Нараўлянскага раёна ў 1986—1987 гг.&lt;ref&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 377.&lt;/ref&gt;. Частка насельніцтва, якая жадала пакінуць раён, была пераселена ў іншыя рэгіёны Беларусі і ёй дзяржаўныя ўлады бясплатна прадаставілі жыллё. Асноўная хваля выезду перасяленцаў з горада доўжылася з 1986 г. да сярэдзіны 1990-х гг., а пасля колькасць жыхароў Нароўлі стабілізавалася на ўзроўні каля 8 тыс., у параўнанні з ранейшымі 11,5 тыс. у пачатку 1986 г. За перыяд з 1991 па 2007 г. уключна пераселены ў іншыя месцы 10 336 жыхароў Нараўлянскага раёна і горада&lt;ref&gt;Наровлянщина самобытная и современная. — Гомель, 2015. — С. 32.&lt;/ref&gt;. Шмат [[яўрэі ў Беларусі|мясцовых яўрэяў]] пераехалі ў канцы 1980-х — пачатку 1990-х гг. у [[Ізраіль]], [[ЗША]] ці [[Германія|Германію]].

8 верасня 1986 г. адкрыта трэцяя ў горадзе сярэдняя школа — № 3. Нараўлянская сярэдняя школа № 2 насіла імя героя Савецкага саюза [[Марат Казей|Марата Казея]].

У маі [[1989]] г. на гарадскім стадыёне «Страла» адбыўся мітынг з удзелам кіраўнікоў [[БССР]] і [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]], дзе старшыня Нараўлянскага раённага выканаўчага камітэта [[Мікалай Мартынавіч Маркоўскі]] выступіў з дакладам аб прымаемых мерах па ліквідацыі наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС і выклаў патрабаванні жыхароў Нараўлянскага раёну і Нараўлянскага раённага савета дэпутатаў да ўраду па паскарэнні праводзімай працы адсялення жыхароў Нараўлянскага раёна ў іншыя месцы [[Беларусь|Беларусі]]&lt;ref&gt;''Партыко, О.'' [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/40-let-a-kak-budto-vchera/ 40 лет, а как будто вчера...] / О. Партыко // Прыпяцкая праўда. — 14 лютага 2026. — № 7. — С. 6—7.&lt;/ref&gt;.

25 чэрвеня 1990 г. Нароўлю наведала група народных дэпутатаў БССР (В. У. Паўлаў, [[Павел Ігнатавіч Холад]], [[Вольга Мікалаеўна Галубовіч]], М. І. Якубоўскі, [[Іван Пятровіч Данілаў]], Ю. А. Лебедзеў, [[Лявонцій Ульянавіч Зданевіч]], А. М. Шэйкін, [[Алесь Шут]]), якія прынялі ўдзел у нарадзе ў нараўлянскім райвыканкаме, а пасля разам з прадстаўнікамі райвыканкама зрабілі аўтобусам паездку па тэрыторыі раёна, цікавіліся гамафонам, размаўлялі з мясцовымі жыхарамі&lt;ref&gt;Памяць: Нараўлянскі раён: гіст.-дакумент. хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі. — Мінск, 1998. — С. 385.&lt;/ref&gt;.

У 1991 г. адкрыта Дзіцячая школа мастацтваў.

== У складзе Рэспублікі Беларусь ==
У 1992 г. нараўлянскі музей краязнаўства рэарганізаваны ў [[Нараўлянскі гісторыка-этнаграфічны музей|цэнтр-музей этнаграфіі і народных промыслаў]].

28 студзеня 1992 года зарэгістраваны «[[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Нароўля)|Праваслаўны прыход Свята-Іаана-Багаслова царквы]]». У будынку царквы правялі рэстаўрацыйныя работы&lt;ref name=&quot;turov.by&quot;/&gt;. У будынку царквы правялі рэстаўрацыйныя работы&lt;ref name=&quot;turov.by&quot;/&gt;.
[[Файл:Наровля, Наровлянский район, Гомельская область, Беларусь 21.jpg|250px|thumb|Помнік выселеным вёскам (1994) на Кастрычніцкай плошчы каля Прыпяці. Фота 2021 г.]]
Летам 1993 года ў адпаведнасці з праграмай дзейнасці дзяржаўнай гісторыка-культурнай экспедыцыі па выратаванні помнікаў гісторыі культуры Беларусі ў раёнах, якія пацярпелі ад [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС у 1986 годзе]], супрацоўнікі Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту і Музея старабеларускай культуры [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытута этнаграфіі Акадэміі навук Беларусі]] даследавалі ў Нараўлянскім раёне пакінутыя вёскі Цешкаў, Дзёрнавічы, Ражава, Даўляды (жыхары якіх былі выселены з-за забруджання радыяцыяй) і вывезлі ў Мінск для захавання цікавыя прадметы народнай матэрыяльнай культуры (збаны, гладышы, ручнікі, дываны, куфры, прылады працы (ільнопрадзення, ткацтва, вышыўкі, бандарства), прадметы аддзеня і г.д.). У склад той навуковай экспедыцыі ўвайшлі і супрацоўнікі аддзела культуры Нараўлянскага райвыканкама&lt;ref name=&quot;ReferenceM&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Беларуская мінуўшчына — 1994, — № 1. — старонкі укладыша.&lt;/ref&gt;. У 1994 г. усталяваны помнік вёскам Нараўлянскага раёна, выселеным пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС, — на Кастрычніцкай плошчы каля Прыпяці.

[[20 кастрычніка]] [[1995]] г. [[Нараўлянскі раён]] і горад [[Нароўля]] аб’яднаны ў адну адміністрацыйную адзінку (тое ж самае адбылося па ўсёй Беларусі з райцэнтрамі, якія не былі гарадамі абласнога падпарадкавання). Нараўлянскі гарадскі выканаўчы камітэт быў скасаваны: для Нароўлі яго функцыі выконвае Нараўлянскі раённы выканаўчы камітэт.

У 1996 г. завершана [[Газатранспартная сістэма Беларусі|газіфікацыя]] Нароўлі і асноўных населеных пунктаў [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]]; зарэгістравана [[Царква хрысціян веры Евангельскай (Нароўля)|царква хрысціян веры Евангельскай «Благадаць»]]&lt;ref&gt;[https://narovlya.by/novosti/obschestvo/o-tserkvi-hristian-very-evangelskoj-blagodat-v-narovle-rasskazyvaet-yurij-harlan/ О церкви христиан веры евангельской «Благодать» в Наровле рассказывает Юрий Харлан]{{Недаступная спасылка}}&lt;/ref&gt;.

У 1998 г. выдадзена гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі «Памяць. Нараўлянскі раён». З канца 1990-х гг. у горадзе дзейнічала аддзяленне яўрэйскай арганізацыі «Хесэда»&lt;ref name=&quot;Евреи в Наровле&quot;/&gt;.

20 верасня 1998 г. адбылося ўрачыстае асвячэнне каталіцкага [[Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Нароўля)|касцёла Узвышэння Святога Крыжа]]&lt;ref&gt;[http://catholic.by/port/dioceses/pinsk/parishes/naroulia.htm Нароўля — парафія Узвышэння Святога Крыжа], [[Catholic.by]]&lt;/ref&gt;. 15 красавіка 1999 г. адкрыты Нараўлянскі раённы цэнтр рамёстваў.

4 красавіка 2001 г. рашэннем Нараўлянскага раённага выканаўчага камiтэта і 19 красавіка 2001 г. рашэннем Нараўлянскага раённага Савета дэпутатаў быў зацверджаны [[герб Нароўлі]]: у сінім полі «іспанскага» шчыта срэбная [[падкова]] з залатым [[крыж]]ом над ёй. Герб нагадвае шляхецкі герб «[[Побуг (герб)|Побуг]]», якім карысталіся прадстаўнікі шляхецкага роду [[Горваты|Горватаў]] — ранейшыя ўласнікі нараўлянскіх зямель. Ён быў унесены 24 кастрычніка 2001 г. у Гербавы [[матрыкул]] Рэспублікі Беларусь.

У 2003 г. створаны тэрытарыяльны цэнтр сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва.

5 мая 2007 г. пастановай [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў Беларусі]] ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Рэспублікі Беларусь уключана 12 аб’ектаў матэрыяльнай спадчыны, размешчаных на тэрыторыі Нараўлянскага раёна.

1 верасня 2008 г. сярэдняя школа № 1 атрымала статус «гімназія г. Нароўлі».

6 лістапада 2010 г. у [[Нароўля|Нароўлі]] адбылося ўрачыстае адкрыццё памятнага месца «[[Алея Славы Нараўлянскага раёна]]».

У студзені 2011 г. створаны Нараўлянскі раённы фізкультурна-спартыўны клуб.

Па стану на 1 красавіка 2011 г. у Нараўлянскім раёне было зарэгістравана 138 суб’ектаў малога прадпрымальніцтва, у тым ліку 48 юрыдычных асоб і 90 індывідуальных прадпрымальнікаў&lt;ref&gt;Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — Гомель : редакция газеты «Гомельская правда», [б. д.]. — С. 14.&lt;/ref&gt;.

26 красавіка 2011 г., у чарговую гадавіну [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС (1986)]], прэзідэнт Беларусі [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]] з афіцыйным візітам прыехаў у вёску [[Дзёрнавічы (Нараўлянскі раён)|Дзёрнавічы]] і Нароўлю, дзе наведаў завод гідраапаратуры&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-v-den-25-letija-avarii-na-chaes-posetil-naibolee-postradavshij-narovljanskij-rajon-129545-2011/|title=Лукашенко в день 25-летия аварии на ЧАЭС посетил наиболее пострадавший Наровлянский район|website=belta.by|date=2011-04-26|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Наровля, Наровлянский район, Гомельская область, Беларусь 26.jpg|250px|thumb|Цэнтр творчасці дзяцей і моладзі ''(па цэнтру, за трактарам)''. Фота 2021 г.]]
30 верасня 2011 г. афіцыйнае адкрыццё новага будынка Дома дзіцячай творчасці, перайменаваны 4 красавіка 2012 г. у Цэнтр творчасці дзяцей і моладзі.

16 ліпеня 2013 г. вучылішча № 177 (сельскай гаспадаркі) было пераўтворана ў «Нараўлянскі дзяржаўны прафесійны ліцэй»&lt;ref name=&quot;ngpl.guo.by&quot;/&gt;.
[[Файл:Наровля, Наровлянский район, Гомельская область, Беларусь 05.jpg|250px|thumb|Сярэдняя школа № 2 на вуліцы Кастрычніцкай пасля рамонту 2013—2015 гг. Фота 2021 г.]]
У 2013—2015 гг. ажыццявіўся капітальны рамонт і цалкам абноўлены будынак сярэдняй школы № 2 (самай вялікай па колькасці вучняў у Нараўлянскім раён — ад 500). 1 верасня 2015 г. разам з урачыстым адкрыццём школы быў адкрыты школьны музей «Дзяцінства», які быў створаны школьным настаўнікам і краязнаўцам [[Васіль Васілевіч Чайка|Васілём Чайкам]] і яго паплечнікамі-краязнаўцамі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://gp.by/novosti/obshchestvo/news6346.html|title=Дело жизни Василия Чайки|website=Информационный портал|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;.

16 снежня 2013 г. быў афіцыйна закрыты дзяржаўны завод «Буддэталі»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://bizinspect.by/inst/5c1fc61b37b6871c5c2fcf98|title=УП &quot;Наровлянский завод стройдеталей&quot;, УНП 400019380. Проверка предприятия.|website=bizinspect.by|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;.

У 2014 г. пабудаваны мікрараён «Новы» і супермаркет «Евроопт», вуліца Сонечная, завершана рэканструкцыя цэнтральнай раённай бальніцы і раённай паліклінікі&lt;ref&gt;Наровлянщина самобытная и современная. — Гомель, 2015. — С. 51—52.&lt;/ref&gt;.

У 2015 г. выдадзена навукова-папулярнае выданне «Нараўляншчына самабытная і сучасная».

У ліпені 2015 г. нараўлянскі спецлясгас з [[Інстытут лесу НАН Беларусі|Інстытутам лесу НАН Беларусі]] распрацаваў для наведвальнікаў экалагічны турыстычны маршрут «Легенды Нараўлянскага краю».

У студзені 2016 г. уведзены ў эксплуатацыю аб’ект Дзяржаўнай інвестыцыйнай праграмы, зацверджанай ад 26 лютага 2015 г.: жылы дом для сямей, якія выхоўваюць дзяцей-сірот і дзяцей, якія засталіся без апекі бацькоў, — дзіцячы Дом сямейнага тыпу.

[[Файл:Нароўля. Дзіцячая пляцоўка.jpg|thumb|Дзіцячая гульнявая пляцоўка ў цэнтры горада каля ракі. Фота 2017 г.]]
У 2017 г. [[Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі]] праспансіравала будаўніцтва новай дзіцячай гульнявой пляцоўкі, якую размесцілі ў цэнтры горада каля ракі&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://gp.by/novosti-regionov/society/news143278.html|title=Федерация профсоюзов Беларуси сделала подарок юным жителям Наровли — детскую площадку|website=Информационный портал|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;.

На 1 кастрычніка 2018 г. у раёне зарэгістравана 129 суб’ектаў малога і сярэдняга прадпрымальніцтва, у тым ліку 58 мікраарганізацый і малых прадпрыемстваў, 4 суб’екты сярэдняга прадпрымальніцтва і 67 індывідуальных прадпрымальнікаў.
 
26 красавіка 2020 г., у чарговую гадавіну [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС (1986)]], прэзідэнт Беларусі [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка]] з афіцыйным візітам прыехаў у Нароўлю. Тут прэзідэнту падарылі карціну-[[выцінанка|выцінанку]] з выявай [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|знакамітага нараўлянскага палаца Горватаў]], а Аляксандр Лукашэнка з удзячнасцю адзначыў: ''«Карціну павесім дома»''. Старшыня Нараўлянскага райвыканкама [[Сяргей Віктаравіч Дылюк]] (нар. 1970) у даважку ўручыў прэзідэнту кошык з прадукцыяй кандытарскай фабрыкі «[[Чырвоны Мазыранін]]»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://belta.by/president/view/lukashenko-podarili-kartinu-s-izobrazheniem-znamenitoj-usadby-gorvattov-v-narovle-388751-2020/|title=Лукашенко подарили картину с изображением знаменитой усадьбы Горваттов в Наровле|website=belta.by|date=2020-04-26|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.kp.ru/online/news/3851192/ Лукашенко жители Наровлянского района подарили картину]&lt;/ref&gt;/

[[Файл:Нароўля. Сядзіба Горватаў (06).jpg|thumb|Руіны [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|былога палаца Горватаў (1850)]]. Фота 2017 г.]]
12 лістапада 2020 г. пісьменнік і журналіст [[Андрусь Горват|Андрэй Іванавіч Горват]], бізнесмены Пётр Кузняцоў ([[Гомель]]) і Аляксандр Баранаў ([[Мазыр]]) разам набылі за 53 357 беларускіх рублёў 63 капейкі&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/narovlyanskij-dvorets-gorvattov-prodan-na-elektronnyh-torgah/ |title=Наровлянский дворец Горваттов продан на электронных торгах |access-date=4 ліпеня 2022 |archive-date=24 чэрвеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220624111433/https://narovlya.by/novosti/narovlyanskij-dvorets-gorvattov-prodan-na-elektronnyh-torgah/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (прыблізна 21 тысяча долараў ЗША) ва ўласнасць на аўкцыёне [[Палацава-паркавы комплекс Горватаў (Нароўля)|будынак былога палаца Горватаў]] у Нароўлі, пад вельмі абмежавальныя ўмовы на 5 гадоў — [[кансервацыя (архітэктура)|кансервацыі]], [[Рэстаўрацыя|рэстаўрацыі]] і пераводу ў камерцыйнае выкарыстанне&lt;ref&gt;[https://realt.onliner.by/2020/12/08/kto-kupil-narovlyanskij-dvorec Стало известно, кто купил наровлянский дворец Горватов. Это писатель Андрей Горват]&lt;/ref&gt;. Андрэй Горват узяў кіраванне па частковай кансервацыі і антыаварыйным работам з дапамогай валанцёраў і [[краўдфандзінг]]у. Сам Горват выказваўся, што хацеў бы зрабіць з палаца Горватаў у Нароўлі [[музей|музейны комплекс]] з функцыямі [[гатэль|гатэля]] і [[рэстаран]]а&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=KRc4BoBpkW0|title=Спыніць час. Нароўля, палац Горватаў|last=Не згубіць - адрадзіць|date=2022-01-13|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Uz-rIF8uVK0|title=Нароўля. Знаёмства з Гомельшчынай. Навокал #6: палац Горватаў, Андрэй Горват, радыяцыя, бчб-пасціла|last=Годна|date=2021-07-12|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=b0fSFw7Ddcc|title=В следующий раз в бальных платьях! Как Андрей Горват с волонтерами восстанавливает дворец в Наровле|last=Сильные Новости: Гомель, Беларусь и мир|date=2021-06-22|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;. Акрамя нерухомасці, пакупнікам таксама прадастаўлена права арэнды зямельнага ўчастка плошчай больш за 1 га тэрмінам на 50 гадоў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.by/gomel-region/news/article/29104/|title=«Главное - спасти его от разрушения». Писатель Андрей Горват вместе с друзьями купил дворец Горваттов в Наровле|website=realt.by|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;.

26 красавіка 2021 г. сярэдняй школе № 2 было прысвоена імя [[Іван Міхайлавіч Шаўрэй|Івана Міхайлавіча Шаўрэя]] (1955—2020)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/umer-ivan-mihajlovich-shavrej/ |title=Умер Иван Михайлович ШАВРЕЙ |access-date=4 ліпеня 2022 |archive-date=18 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230918071836/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/umer-ivan-mihajlovich-shavrej/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, непасрэднага ўдзельніка ліквідацыі [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на Чарнобыльскай АЭС]], ганаровага грамадзяніна Нараўлянскага раёна. На ўрачысты мітынг сабраліся кіраўніцтва раёна, прадстаўнікі абласнога ўпраўлення [[Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь]], духавенства, педагогі, навучэнцы, блізкія і сваякі героя-пажарнага Івана Шаўрэя. У той жа дзень у школе была адкрыта мемарыяльная дошка памяці Івана Шаўрэя. Таксама госці азнаёміліся з экспазіцыямі школьных музеяў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/poslednyaya-osen-ivana-shavreya-.html|title=В честь последнего чернобыльского пожарного Ивана Шаврея названа школа в Наровле|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2021-04-30|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Нароўля. Чырвоны Мазыранін (02).jpg|thumb|Галоўны корпус ААТ «[[Чырвоны Мазыранін]]» (кандытарская фабрыка)]]
У 2022 г. ураджэнец Нароўлі, доктар гістарычных навук [[Уладзімір Васільевіч Тугай]] (1951—2024) апублікаваў сваю навуковую кнігу «[[Чырвоны Мазыранін]]»&lt;ref&gt;''Тугай, У. В.'' Чырвоны Мазыранін / У. В. Тугай. — Мінск: Бел. навука, 2022. — 187 с.&lt;/ref&gt;, якая стала першым усеахопным даследаваннем гісторыі стварэння і развіцця аднаго з галоўных і нават сімвалічных прадпрыемстваў горада — [[Чырвоны Мазыранін|кандытарскай фабрыкі, заснаванай яшчэ ў 1913 г. мясцовым дваранінам Эдвардам Горватам]]. У кнізе былі апублікаваны ў тым ліку рэдкія фатаграфіі. Спансавала выданне кнігі адкрытае акцыянернае таварыства «[[Чырвоны Мазыранін]]»&lt;ref&gt;[https://vk.com/wall-127941602_153 НЕ ТОЛЬКО О КНИГЕ]&lt;/ref&gt;.

У перыяд з 10 па 20 лютага 2022 г. на асобных участках Нараўлянскага раёна праходзілі сумесныя мерапрыемствы Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь і Расійскай Федэрацыі ў рамках саюзных вучэнняў «[[Саюзная рашучасць-2022]]»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/k-svedeniyu-zhitelej-narovlyanskogo-rajona/ |title=К сведению жителей Наровлянского района! |access-date=2 снежня 2023 |archive-date=2 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202135105/https://narovlya.by/novosti/k-svedeniyu-zhitelej-narovlyanskogo-rajona/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. У самім горадзе 19 лютага 2022 г. для гараджан прайшло паказальнае мерапрыемства Узброеных Сіл Беларусі і Расіі: выстаўка ўзбраення і ваеннай экіпіроўкі, тэхнікі Узброеных Сіл і Пагранкамітэта, магчымасць азнаямлення з побытам ваеннаслужачых і дэгустацыі «салдацкай кашы», катанне на ваеннай тэхніцы, паказальныя выступленні па рукапашным бою, канцэртная праграма і г.д.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.mazyr.by/2022/02/v-narovle-proshla-voenno-patrioticheskaya-akciya-v-ramkax-sovmestnyx-uchenij-belarusi-i-rossii-soyuznaya-reshimost-2022/|title=В Наровле прошла военно-патриотическая акция в рамках совместных учений Беларуси и России «Союзная решимость-2022»|first=МОЗЫРЬ|last=NEWS|website=МОЗЫРЬ NEWS|date=2022-02-19|access-date=2025-09-10|archive-date=2 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202141923/https://www.mazyr.by/2022/02/v-narovle-proshla-voenno-patrioticheskaya-akciya-v-ramkax-sovmestnyx-uchenij-belarusi-i-rossii-soyuznaya-reshimost-2022/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

30 снежня 2022 г. з удзелам старшыні райвыканкама [[Уладзімір Пятровіч Антоненка|Уладзіміра Антоненкі]] і старшыні раённага Савета дэпутатаў [[Ала Валерыеўна Навуменка|Алы Навуменкі]] адкрыты маладзёжны спартыўна-забаўляльны цэнтр «Алімп» у будынку былога кінатэатра «Юнацтва», пераабсталяванага за 1,5 месяцы ў спартыўную залу для заняткаў рознымі відамі адзінаборстваў і кафэ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/strong-v-narovle-torzhestvenno-otkryli-molodezhnyj-sportivno-razvlekatelnyj-tsentr-strong/ |title=В Наровле торжественно открыли молодежный спортивно-развлекательный центр |access-date=30 студзеня 2023 |archive-date=30 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130150224/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/strong-v-narovle-torzhestvenno-otkryli-molodezhnyj-sportivno-razvlekatelnyj-tsentr-strong/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

21 красавіка 2023 г. у горадзе прайшоў рэгіянальны форум «Ад гістарычнай памяці да міру і стварэння»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/forum_20042023/ |title=В Наровле прошел региональный форум «От исторической памяти к миру и созиданию» |access-date=2 снежня 2023 |archive-date=22 красавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422151046/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/forum_20042023/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

2 ліпеня 2023 г. нараўлянскай бібліятэцы было прысвоена імя [[Давід Рыгоравіч Сімановіч|Давіда Рыгоравіча Сімановіча]] (1932—2014). У афіцыйнай урачыстасці прынялі ўдзел пляменніца паэта Браніслава Камарэнка, кіраўніцтва Нараўлянскага раёна, жыхары горада&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/kultura/narovlyanskoj-biblioteke-prisvoeno-imya-poeta-davida-simanovicha/ |title=Наровлянской библиотеке присвоено имя поэта Давида Симановича |access-date=3 жніўня 2023 |archive-date=3 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803054758/https://narovlya.by/novosti/kultura/narovlyanskoj-biblioteke-prisvoeno-imya-poeta-davida-simanovicha/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://mishpoha.org/redaktsionnyj-podvalchik/1649-biblioteka-imeni-simanovicha Библиотека имени Симановича]&lt;/ref&gt;. А таксама ў той жа дзень адбылася прэзентацыя кнігі «Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна» (2023)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/kultura/v-narovle-predstavili-knigu-o-kulture-kraya/ |title=В Наровле представили книгу о культуре края |access-date=13 сакавіка 2024 |archive-date=13 сакавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313131130/https://narovlya.by/novosti/kultura/v-narovle-predstavili-knigu-o-kulture-kraya/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

24 лютага 2024 г. з удзелам старшыні Гомельскага аблвыканкама Івана Крупко, памочніка Прэзідэнта-інспектара па Гомельскай вобласці Юрыя Горлава, старшыні Нараўлянскага райвыканкама Уладзіміра Антоненкі адбылося адкрыццё добраўпарадкаванага гарадскога стадыёна «Страла» пасля капітальнага рамонту&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-posle-rekonstruktsii-otkryli-stadion-strela/ |title=В Наровле после реконструкции открыли стадион «Стрела» |access-date=13 сакавіка 2024 |archive-date=13 сакавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313131150/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/v-narovle-posle-rekonstruktsii-otkryli-stadion-strela/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

24-25 красавіка 2024 г. у Мінску на [[VII Усебеларускі народны сход|VII Усебеларускім народным сходзе]] Нароўлю і [[Нараўлянскі раён]] прадстаўлялі дэлегаты: старшыня Нараўлянскага раённага аб’яднання арганізацый прафсаюзаў Алена Анатолеўна Касуха (нар. 02.01.1969), дырэктар Галоўчыцкай сярэдняй школы Ала Якаўлеўна Беразоўская (нар. 21.01.1964) і старшыня Нараўлянскага райвыканкама [[Уладзімір Пятровіч Антоненка]]; а таксама прысутнічаў запрошаны госць — галоўны рэдактар газеты «[[Прыпяцкая праўда]]» [[Міхаіл Валер’евіч Шаўчэнка]]. Прысутнічала і тагачасны дэпутат Палаты прадстаўнікоў ад Мазырскай акругі [[Ала Валерыеўна Навуменка]] (нар. 13.04.1969) — былы старшыня Нараўлянскага Савета дэпутатаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/publikuem-polnyy-spisok-delegatov-vsebelorusskogo-narodnogo-sobraniya.html|title=Публикуем полный список делегатов Всебелорусского народного собрания|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2024-04-19|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/mihail-shevchenko-glavnyj-redaktor-gazety-prypyatskaya-prauda/|title=Михаил Шевченко, главный редактор газеты «Прыпяцкая праўда»:|last=narovlyadmin|website=Районная газета &quot;Прыпяцкая праўда&quot;|date=2024-04-24|access-date=2025-09-10|archive-date=11 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911121919/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/mihail-shevchenko-glavnyj-redaktor-gazety-prypyatskaya-prauda/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/alla-berezovskaya-delegat-vsebelorusskogo-narodnogo-sobraniya-vns/|title=Алла Березовская, делегат Всебелорусского народного собрания (ВНС):|last=narovlyadmin|website=Районная газета &quot;Прыпяцкая праўда&quot;|date=2024-04-24|access-date=2025-09-10|archive-date=11 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911121915/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/alla-berezovskaya-delegat-vsebelorusskogo-narodnogo-sobraniya-vns/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/na-zasedanii-prezidiuma-golovchitskogo-selskogo-soveta-deputatov-byl-vydvinut-kandidat-v-delegaty-vsebelorusskogo-narodnogo-sobraniya/|title=На заседании сессии Головчицкого сельского Совета депутатов был выдвинут кандидат в делегаты ВНС|last=narovlyadmin|website=Районная газета &quot;Прыпяцкая праўда&quot;|date=2024-03-26|access-date=2025-09-10|archive-date=11 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911121916/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/na-zasedanii-prezidiuma-golovchitskogo-selskogo-soveta-deputatov-byl-vydvinut-kandidat-v-delegaty-vsebelorusskogo-narodnogo-sobraniya/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://narovlya.by/themes/novosti-narovli/elena-kosuha-predsedatel-narovlyanskogo-rajonnogo-obedineniya-profsoyuzov/|title=Елена Косуха, председатель Наровлянского районного объединения организаций профсоюзов:|last=narovlyadmin|website=Районная газета &quot;Прыпяцкая праўда&quot;|date=2024-04-25|access-date=2025-09-10|archive-date=11 верасня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240911121915/https://narovlya.by/themes/novosti-narovli/elena-kosuha-predsedatel-narovlyanskogo-rajonnogo-obedineniya-profsoyuzov/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://narovlya.fpb.1prof.by/struktura-i-rukovodstvo/ |title=Наровлянское районное объединение профсоюзов |access-date=11 верасня 2024 |archive-date=11 верасня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911121916/https://narovlya.fpb.1prof.by/struktura-i-rukovodstvo/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

2 ліпеня 2025 г. сярэдняй школе № 3 прысвоена імя [[Андрэй Рыгоравіч Корзун|Андрэя Рыгоравіча Корзуна]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://narovlya.by/novosti/obschestvo/narovlyanskoj-srednej-shkole-3-prisvoeno-imya-geroya-sovetskogo-soyuza-andreya-korzuna/|title=Наровлянской средней школе № 3 присвоено имя Героя Советского Союза Андрея Корзуна|last=narovlyadmin|website=Районная газета &quot;Прыпяцкая праўда&quot;|date=2025-07-02|access-date=2025-09-10}}&lt;/ref&gt;. 26-27 ліпеня 2025 г. у горадзе адбыўся злёт праваслаўнай моладзі Беларусі з удзелам [[Тураўская і Мазырская епархія|праваслаўнага епіскапа тураўскага і мазырскага]] [[Леанід (Філь)|Леаніда]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://narovlya.by/novosti/letnij-slet-pravoslavnoj-molodezhi-prohodit-na-narovlyanshhine/|title=Летний слет православной молодежи проходит на Наровлянщине|last=narovlyadmin|website=Районная газета &quot;Прыпяцкая праўда&quot;|date=2025-07-26|access-date=2025-09-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Заўвагі ==
{{Заўвагі}}
== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* ''[[Яўген Канстанцінавіч Анішчанка|Анішчанка, Я. К.]]'' Збор твораў : у 6 т. / Я. К. Анішчанка. — Т. 4: Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ пры Станіславе Панятоўскім: спісы на рус. мове. — Мінск : Хурсік, 2008. — 532 с.
* ''[[Яўген Канстанцінавіч Анішчанка|Анішчанка, Я. К.]]'' Збор твораў : у 6 т. / Я. Анішчанка. — Т. 6 : Ураднікі беларускіх земляў ВКЛ у першай палове XVIII ст.: спісы на рускай мове. — Мінск : Хурсік, 2010. — 388 с.
* ''[[Яўген Канстанцінавіч Анішчанка|Анищенко, Е. К.]]'' Шляхта Мозырского повета: список XVIII ст. / Е. Анищенко. — Минск : Хурсик, 2014. — 229 с.
* [https://archives.gov.by/wp-content/uploads/files/knigi_bsd/bsd_gomel.pdf Без срока давности. Беларусь: преступления нацистов и их пособников против мирного населения на оккупированной территории БССР в годы Великой Отечественной войны. Гомельская область]. Сб. арх. док. и материалов. — Минск : НАРБ ; М. : Фонд «Историческая память», 2021. — 576 с.
* Ваньковичи / Департамент по архивам и делопроизводству Министерства юстиции Республики Беларусь [и др.]; сост.: Н. А. Голубева, Н. М. Усова, Л. В. Языкович; под научной редакцией В. И. Прокопцова. — Минск : БелЭн, 2012. — 442 с.
* Верхнее Поднепровье и Белоруссия : [Смоленская, Могилевская, Витебская и Минская губернии] / сост. В. П. Семенов [и др.]. — 1905. — 620 с.
* Гербоўнік беларускай шляхты. Т.1 А. / Т. Капіца, А. Леўчык, С. Рыбчонак і інш. — Мн.: БелНДІДАС, 2002. — 493 с.
* ''Голубеў, В. Ф.'' Сельская абшчына ў Беларусі XVI—XVIII стст. / В. Ф. Голубеў. — Мінск : Беларуская навука, 2008. — 405 с.
* ''Жучкевич, В. А.'' Краткий топонимический словарь Белоруссии / В. А. Жучкевич. — Минск: Изд. БГУ, 1974. — 448 с.
* ''Маліноўскі, В. Т.'' Нароўля: фотаальбом / В. Т. Маліноўскі; фот.: В.Алешкі [і інш.]. — Мінск : Беларусь, 1994. — 112 с.
* Наровля и Наровлянский район / сост.: Н. В. Кузьменкова, Н. И. Данильченко, С. В. Коновод. — Мозырь : Колор, 2005. — 25 с.
* Наровлянский район: рекламное издание на русском и английском языках / автор текста В. Минков. — Гомель : редакция газеты «Гомельская правда», [б. д.]. — 26 с.
* Наровлянщина самобытная и современная / под общ. ред., пред. [[Валерый Васілевіч Шляга|В. В. Шляги]]. — Гомель : Редакция газеты «Гомельская праўда», 2015. — 119 с.
* Памяць: Нараўлянскі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад.: П. П. Рабянок, К. Ф. Ярмоленка. — Мінск : БЕЛТА, 1998. — 445 с.
* Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна / В. С. Новак [і інш.]. — Гомель : Рэдакцыя газеты «Гомельская праўда», 2023. — 243 с.
* ''[[Аляксандр Рыгоравіч Радзюк|Радзюк, А. Р.]]'' Пад скіпетрам Расійскай імперыі: рэпрэсіўная палітыка царызму на землях Беларусі ў канцы XVIII — першай палове XIX ст. / А. Р. Радзюк. — Гародня-Кракаў, 2017. — 196 с.
* ''Раюк, А. Р.'' [https://files.msu.by/files/Журнал%20«Веснік%20МДУ%20імя%20А.А.Куляшова»/2021/2%20%2858%29%20Серыя%20A.%20ГУМАНІТЫРНЫЯ%20НАВУКІ%20%28гісторыя%2C%20філасофія%2C%20філалогія%29.pdf Атон Ігнатавіч Горват (1809—1894): адміністратар і гаспадар] / А. Р. Раюк // Веснік Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. А. Куляшова. Сер. А. Гуманіт. навукі (гісторыя, філасофія, філалогія). — 2021. — Вып. 2. — С. 24—28.
* ''Раюк, А. Р.'' [https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/324338/1/Раюк_НТ_24_Ч2_И-113-121.pdf Нараўлянскі маёнтак дваран Горватаў: ад латыфундыі да фабрычнага цэнтру] / А. Р. Раюк // Научные труды Респ. ин-та высш. школы. Истор. и псих.-пед. науки : сб. науч. ст.: в 4 ч. / РИВШ ; редкол. : В. А. Гайсёнок [и др.]. — Минск : РИВШ, 2024. — Вып. 24. — Ч. 2. — С. 113—121.
* ''Раюк, А. Р.'' [http://imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_30.pdf «Народ лесу»: абагульнены этнастэрэатып аб беларусах і Беларусі канца XVIII — пачатку XX ст.] / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск : Права і эканоміка, 2021. — Вып. 30. — С. 295—301.
* Регионы Беларуси: энциклопедия : в 7 т. — Т.3. Гомельская область: в 2 кн. — Кн.2. — Минск : Беларуская энцыклапедыя, 2013. — 507 с.
* ''Топоров, В. Н.'' Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья / В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. — М.: АН СССР. — Кн. I. — 1962. — 379 с.
* ''[[Уладзімір Васільевіч Тугай|Тугай, У. В.]]'' Чырвоны Мазыранін / У. В. Тугай. — Мінск: Бел. навука, 2022. — 187 с.
* ''[[Раман Афтаназы|Aftanazy, R.]]'' Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław — Warszawa — Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 1. Województwa mińskie, mścisławskie, połockie, witebskie. — 352 s.
* ''Dangel, S.'' Rok 1831 w Mińszczyźnie / S. Dangel. — Warszawa : Kasa im. Mianowskiego, 1925. — T. 2. — 189 s.
* ''[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski, A.]]'' [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VI/917 Narowla] / A. Jelski // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VI: Malczyce — Netreba, Warszawa, 1885. — S. 917.
* ''[[Андрэй Тадэвушавіч Раствароўскі|Rostworowski, А.]]'' Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe / А. Rostworowski. — Warszawa : Czytelnik, 2001. — 504 s.
* [https://polona.pl/item-view/1fdc2be2-df13-4282-8ea8-7bc034bb6a7a?page=0 Sapiehowie : materjały historyczno-genealogiczne i majątkowe. Petersburg : Trenke i Fusnot, 1890. — T. 1. — 456 s.]
* [https://polona.pl/item-view/1fdc2be2-df13-4282-8ea8-7bc034bb6a7a?page=0 Sapiehowie : materjały historyczno-genealogiczne i majątkowe. — Petersburg : Trenke i Fusnot, 1891. — T. 2. — 456 s.]
* ''[[Антоні Урбанскі|Urbański, A]]''. [https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/show-content/publication/edition/18165?id=18165 Podzwonne na zgliszczach Litwy i Rusi] / A. Urbański. — Warszawa : St. Niemiry Syn, 1928. — 161 s.
* ''Weyssenhoff, J.'' Pamiętnik generała Jana Weyssenhoffa / J. Weyssenhoff; wyd. J. Weyssenhoff. — Kraków : Gebethner i Wolf, 1904. — 251 s.
* Źródła dziejowe. T. XXI. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. [https://polona.pl/item-view/3522db0c-f5cc-4ea3-a504-7c1a3e947b52?page=0 T. X. Ziemie ruskie. Ukraina (Kijów — Bracław)] / Opisane przez Aleksandra Jabłonowskiego. — Warszawa, 1894.

== Спасылкі ==
* [https://narovlya.by/novosti/obschestvo/istoriya-vozniknoveniya-goroda-na-yuge-belarusi/ Гісторыя Нароўлі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221216104611/https://narovlya.by/novosti/obschestvo/istoriya-vozniknoveniya-goroda-na-yuge-belarusi/ |date=16 снежня 2022 }}
* [https://www.youtube.com/@narovlya/videos Прыпяцкая праўда. Новости Наровли] // youtube.com
* [http://narovlya.gov.by/uploads/files/Istorija-Narovljanskogo-rajona.doc Наровлянский район. Вехи истории] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220622210208/http://narovlya.gov.by/uploads/files/Istorija-Narovljanskogo-rajona.doc |date=22 чэрвеня 2022 }}
* [https://demidov.schools.by/pages/proishozhdenie-nazvanija-narovlja Происхождение названия «Наровля»: версии, аргументы, рассуждения] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241225004948/https://demidov.schools.by/pages/proishozhdenie-nazvanija-narovlja |date=25 снежня 2024 }}
* [http://narovlya.gov.by/ru/nar-pripyat/view/tserkovno-prihodskie-shkoly-narovljanschiny-11737/ Церковно-приходские школы Наровлянщины] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230321103028/http://narovlya.gov.by/ru/nar-pripyat/view/tserkovno-prihodskie-shkoly-narovljanschiny-11737/ |date=21 сакавіка 2023 }}
* [https://narovlya.by/novosti/kak-gorvatt-i-pajkin-zheleznuyu-dorogu-v-narovle-stroili/ Как Горватт и Пайкин железную дорогу в Наровле строили] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230928091203/https://narovlya.by/novosti/kak-gorvatt-i-pajkin-zheleznuyu-dorogu-v-narovle-stroili/ |date=28 верасня 2023 }}

[[Катэгорыя:Гісторыя Нароўлі| ]]</text>
      <sha1>iawx7j7a8eav4yo17oh273c9uimvve0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дабрынскі сельсавет (Дубровенскі раён)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>713567</id>
    <revision>
      <id>5131151</id>
      <parentid>4638709</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T20:05:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9817" sha1="befl8e8umx0gfawf7r4e4naltbip77s" xml:space="preserve">{{значэнні|Спасылка=Дабрынскі сельсавет}}
{{Адміністрацыйная адзінка
|Беларуская назва          = Дабрынскі сельсавет
|Арыгінальная назва        = 
|Герб                      = 
|Сцяг                      = 
|Краіна                    = [[Беларусь]]
|Статут                    = 
|Гімн                      = 
|Уваходзіць у              = [[Дубровенскі раён]]
|Уключае                   = 18 населеных пунктаў
|Сталіца                   = [[Дабрынь (Дубровенскі раён)|Дабрынь]]
|Датаўтварэння             = [[20 жніўня]] [[1924]]
|Скасаванне                = 
|Раздзел                   = 
  |Назва раздзела          = 
|Глава2                    = 
  |Назва главы2            = 
|ВУП                       = 
  |Год ВУП                 = 
  |Месца па ВУП            = 
  |ВУП на душу насельніцтва = 
  |Месца па ВУП на душу насельніцтва = 
|Мова                      = 
|Мовы                      = 
|Насельніцтва              = 821
  |Год перапісу            = 2019
  |Месца па насельніцтве   = 
  |Шчыльнасць              = 
  |Месца па шчыльнасці     = 
  |Нацыянальны склад       = 
  |Канфесійны склад        = 
|Плошча                    = 123,89&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=D922v0114948&amp;p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 31 марта 2022 г. № 302 Об административно-территориальном устройстве Дубровенского района Витебской области]&lt;/ref&gt;
  |Месца па плошчы         = 
|Максімальная вышыня       = 
|Сярэдняя вышыня           = 
|Мінімальная вышыня        = 
|Шырата                    = 
|Даўгата                   = 
|Карта                     = 
|Часовыпояс                = 
|Абрэвіятура               = 
|ISO                       = 
|FIPS                      = 
|Код аўтамабільных нумароў = 2
|Сайт                      = http://dubrovno.vitebsk-region.gov.by/ru/dobrun-ru/
|Заўвагі                   = 
}}
'''Дабры́нскі сельсаве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Дубровенскі раён|Дубровенскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Дабрынь (Дубровенскі раён)|Дабрынь]].

== Гісторыя ==
Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Дубровенскага раёна [[Аршанская акруга|Аршанскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года сельсавет у Дубровенскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці. 16 верасня 1957 года ў склад [[Малабахаўскі сельсавет|Малабахаўскага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты ([[Волева]], [[Вячэрына]] і [[Глебава (Дубровенскі раён)|Глебава]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 верасня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 9.&lt;/ref&gt;. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Аршанскі раён|Аршанскага раёна]]. 17 ліпеня 1964 года ў склад сельсавета з [[Малабахаўскі сельсавет|Малабахаўскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Барадзіно (Дубровенскі раён)|Барадзіно]], [[Вячэрына]], [[Глебава (Дубровенскі раён)|Глебава]], [[Пішчыкі]] і [[Сваташыцы]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 17 ліпеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 31 (1071).&lt;/ref&gt;. З 6 студзеня 1965 года сельсавет у складзе адноўленага Дубровенскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 13 населеных пунктаў&lt;ref name=&quot;атд74&quot;&gt;{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|48}}&lt;/ref&gt;.

16 кастрычніка 1989 года ў склад Дабрынскага сельсавета з [[Кляноўскі сельсавет|Кляноўскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў ([[Вялікая Дзяцель]], [[Вялікая Лыскаўка]], [[Каўровае]], [[Лугавая (Дубровенскі раён)|Лугавая]] і [[Малая Лыскаўка]])&lt;ref&gt;Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 16 кастрычніка 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 35 (1985).&lt;/ref&gt;.

== Насельніцтва ==
Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1066 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]&lt;/ref&gt;, з іх 97,7 % — [[беларусы]], 1,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 ліпеня 2022 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;; паводле перапісу 2019 года — 821 чалавек&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Літаратура ==
* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.

{{Дабрынскі сельсавет (Дубровенскі раён)}}
{{Дубровенскі раён|варыянт=сучаснасць}}
{{Навігацыйная табліца з падгрупамі
|navbar       = plain
|загаловак    = Дабрынскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках
|спіс1        = {{Дубровенскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Дабрынскі сельсавет у [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] (1924—1962)}}
|спіс2        = {{Аршанскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Дабрынскі сельсавет у [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] (1962—1965)}}
|спіс3        = {{Дубровенскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Дабрынскі сельсавет у [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] (з 1965)}}
}}

[[Катэгорыя:Дабрынскі сельсавет (Дубровенскі раён)| ]]
[[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Аршанскага раёна]]
[[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]]</text>
      <sha1>befl8e8umx0gfawf7r4e4naltbip77s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Legend of Zelda: Skyward Sword</title>
    <ns>0</ns>
    <id>720854</id>
    <revision>
      <id>5131029</id>
      <parentid>5056745</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T16:15:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:The Legend of Zelda]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5131029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3322" sha1="cakmxtofc3ovlhotlsxiqpcix1qrv5z" xml:space="preserve">{{Камп'ютарная гульня|выява=The Legend of Zelda Skyward Sword.png}}
'''«The Legend of Zelda: Skyward Sword»''' ({{Lang-ja|ゼルダの伝説 スカイウォードソード}}) — гульня жанру [[Action-adventure|action-adventure]] для кансолі «[[Wii]]», распрацаваная аддзелам «{{не перакладзена 5|Nintendo Entertainment Analysis and Development|Nintendo Entertainment Analysis and Development|ru|Nintendo Entertainment Analysis and Development}}». Гульня выпушчана 18 лістапада 2011 года ў Еўропе&lt;ref name=&quot;europe date&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.officialnintendomagazine.co.uk/29626/new-nintendo-wii-release-schedule/|title=New Nintendo Wii release schedule|publisher=''[[Official Nintendo Magazine]]''|date=2011-08-17|author=East, Thomas|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AMlDRiJv?url=http://www.officialnintendomagazine.co.uk/29626/new-nintendo-wii-release-schedule/|archivedate=2012-09-02}}&lt;/ref&gt;, 20 лістапада 2011 года ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]], 23 лістапада 2011 года ў Японіі і 24 лістапада 2011 года ў [[Аўстралія|Аўстраліі]]. Сюжэтна «The Legend of Zelda: Skyward Sword» — [[прыквел]] да ўсіх гульняў серыі, якія раней выйшлі. Гульня выкарыстоўвае аксэсуар «{{не перакладзена 5|Wii MotionPlus|Wii MotionPlus|ru|Wii MotionPlus}}», які забяспечвае інтуітыўнае і дакладнае кіраванне мячом і іншымі прадметамі ў гульні. У параўнанні з папярэдняй гульнёй серыі на «Wii» «[[The Legend of Zelda: Twilight Princess]]» была перапрацавана схема кіравання, у прыватнасці, сістэма прыцэльвання. Акрамя звычайнага выдання, гульня была выпушчана ў 2 варыянтах: Special Edition, які ўключае саму гульню і дыск з музыкай серыі ў аркестравай аранжыроўцы, і Limited Edition, які, акрамя гульні і дыска з музыкай, утрымлівае пульт «Wii Plus» ''«фірмовага»'' залатога колеру з сімволікай серыі. 17 лютага 2021 года на прэзентацыі «Nintendo Direct» было абвешчана, што HD версія гульні выйдзе на «[[Nintendo Switch]]» 16 чэрвеня таго ж года, таксама перакладзеная на [[Руская мова|рускую мову]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

==Спасылкі==
{{навігацыя}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Zelda games}}

[[Катэгорыя:Гульні для Wii]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2011 года]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Японіі]]
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні з адкрытым светам]]
[[Катэгорыя:The Legend of Zelda]]</text>
      <sha1>cakmxtofc3ovlhotlsxiqpcix1qrv5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вікіпедыя:Форум</title>
    <ns>4</ns>
    <id>728988</id>
    <revision>
      <id>5131092</id>
      <parentid>5129179</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EPIC</username>
        <id>106830</id>
      </contributor>
      <comment>/* Notice of removal of local oversighters */ Адказ</comment>
      <origin>5131092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101247" sha1="9ln3fc6kbj5y4442lutruijvsmde8uc" xml:space="preserve">{{Index box}}
{{Новыя зверху}}
{{Архіў форума}}
&lt;!-- Калі ласка, дадавайце новыя тэмы зверху.
Please, add new topics at the top --&gt;

== Часовае схаванне гісторыі правак праз бота ==
Я ўжо хуценька з дапамогай LLM стварыў працоўны сервіс на Rust, які можа маніторыць бягучыя праўкі і перыядычна аналізаваць гісторыю правак артыкулаў у [[Удзельнік:Wizardist/SuppressionList]]. Таксама сервіс шукае старонкі перанакіраванняў, каб хаваць гісторыю і там, і тут. Ужо праверыў са свайго акаўнта, працуе. Я так разумею, што каб запускаць гэта ўсё шчасце са свайго бота, мне будзе патрэбна не толькі група для ботаў, але і sysop (адміністратары). Запрашаю да [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|абмеркавання]]. Код сваіх скрыптоў і сервісаў планую пазней выкласці ў публічны доступ на GitHub. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:39, 8 красавіка 2026 (+03)
: Паглядзеў на сітуацыю яшчэ раз, вырашыў, што тут варта мець 2 заяўкі: адна [[Вікіпедыя:Запыты_на_статус_бота#Plaga med Bot|на статус бота]], другая — [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы адміністратара для Plaga med Bot|на адміністратара]]. Таму стварыў заяўку. Запрашаю да галасавання і абмеркавання і там, і там. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:22, 8 красавіка 2026 (+03)
:Напішы мне на мэйл і мы разрулім. У цяперашнім салюшане трэба толькі змяніць адзін выклік API, каб рабіць хаванне, а не падаўленне. Не ўпэўнены, што трэба дэплоіць новы ровар для гэтага. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 23:19, 17 красавіка 2026 (+03)

== Notice of removal of local oversighters ==
Hello. I am writing to inform you that following a [[m:Special:Permalink/30366588#Mienski@bewiki|request]], the oversight permissions of {{u|Mienski}} have been removed per one year of inactivity per global policy. As a minimum of two oversighters are required for every wiki, the OS permissions of {{u|Wizardist}} have been suspended pending election of a new local oversighter.

Considering the circumstances around this particular wiki, this is currently being discussed by the stewards. We have considered a compromise of temporarily adding a steward as local oversighter on this wiki until a new oversighter is elected (which would mean that Wizardist is re-added) provided that the community agrees with that. Until then, please feel free to send any oversight requests to us stewards for us to review, by emailing stewards-oversight@wikimedia.org or sending a wikimail to [[m:Special:EmailUser/Wikimedia Stewards (Oversight)]]. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 15:24, 7 красавіка 2026 (+03)

: Coming from [[m:SRP]], I wanted to provide a bit more context and options in addition to what EPIC has said above. To elect a new oversighter, there would need to be at least 25 supporting votes and an 80% support ratio over a discussion of at least a week. But maybe there are other options to explore here.
:* As there are only 8 local admins, you could instead use the deleterevision tool to hide the list of participants from those pages from public view. If this poses too great a risk, then maybe you could also provide the stewards with a list of usernames to suppress on a weekly or monthly basis. We have the capacity to address such requests.
:* It may be possible to develop a technical solution to hide names in histories on certain pages. However, this likely will not come quickly.
:* You could also restrict editing on those pages. Either full protection so only admins can edit, or you could introduce a new level of protection and assign editing permissions to those pages on a case-by-case basis. You could also restrict editing to specific alternate accounts that are not connected to the main account, so you could update the page in more anonymity. Any of these actions would reduce the number of accounts that may be targeted by state action.
: I raise these options as the status quo of having one oversighter isn't a good solution for security either. What if something happens to him, or he even needs to step away for a short while? A secure system cannot have a single point of failure. [[Удзельнік:Ajraddatz|Ajraddatz]] ([[Размовы з удзельнікам:Ajraddatz|размовы]]) 16:40, 8 красавіка 2026 (+03)
::Hi! In our conversations we conclude, that we have no capacity right now to quickly and efectively make a vote with 25 votes for an oversighter + we have problems with candidates and trust for new users. We need a way to instantly hide edits on some pages, cause even when an edit is visible for a moment, it can be monitored if needed by Belarusian and other connected authorities. Hope we should not explain how dangerous this is in our circumstances and that there is a lot of unsertanty right now in the community. We were not prepared for this disabling of the {{u|Wizardist}}'s oversight rights suspension, while he did all automatisations. Also, the usage of deleterevision brings some more danger for those users, who have corresponding rights (admins). Right now I proposed to give admin rights to my bot to partly bring back automatisation, but still it is a flaw in the core of the engine. There is virtually no sense to hide it all manually and there is too much work to do even though. I guess authorities already have bots that watch relevant pages to store data, who edit them. It is easy to implement, and we are fortunate if it is not happened yet. People from Belarus will not actively involve in those discussions to not bring attention of authorities. We are now in pretty hard situation.
::I think, we'll now try to work with bot, restrict editing on some pages and make some notices to use temporary accounts. But still it does not eliminate all risks.
::Also, regarding the proposition with adding a steward, there is also a request to form a proposal of experienced candidates, so we can discuss those candidates and ensure, that those people are not connected with Belarusian, Russian or any other regime, so there will be trust. So the decision to give such right to a steward on our wiki should be also somehow include our opinion, but without such a big threshold of 25 votes or so. Please consider, that people, that live in Belarus, or sometimes visit this country, will likely not participate in such discussions, which are the most of the users here, I guess. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:11, 13 красавіка 2026 (+03)
:::{{ping|Plaga med}} Regarding the suggestion to add a steward; the stewards have discussed and concluded that as long as the community is OK with the temporary compromise, no formal request for oversighter rights will be needed (and Wizardist's oversight flag can be restored). It's what we can do for the community at the moment under current circumstances, and we'd be happy to make it that way if that's what the community wants. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 11:17, 16 красавіка 2026 (+03)
::::@[[Удзельнік:EPIC|EPIC]]: yes, I think, that it will be a very good solution, but still there's an issue of trust. We need to approve the concrete person, that will be added here, so there will be less doubt, that the person will be somehow affiliated with Russia, Belarus, or any other similar regime. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:33, 16 красавіка 2026 (+03)
:::::A bit late of a response, but I'd like to note that none of the stewards reside in or have any affiliation with Russia or Belarus. The NDA agreement signed by us also does not permit any users located in such regions to sign, so none of us are at risk in that end. That being said, how the community wants to take this forward is up to you. [[Удзельнік:EPIC|EPIC]] ([[Размовы з удзельнікам:EPIC|размовы]]) 22:27, 23 красавіка 2026 (+03)
::Гэтак, як сцюарды зрабілі таксама не робіцца: узялі агалілі ўвесь праект, без якога-небудзь папярэджання, нават адмінаў. Сцюарды так хваляваліся за бяспеку, што сёння ўсе старонкі БелВікіпедыі, якія былі раней схаваныя, цяпер адкрытыя толькі па прычыне таго, што ўдзельнікі [[Удзельнік:Mienski|Mienski]] і [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &quot;год бяздзейнасці&quot; [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 19:03, 13 красавіка 2026 (+03)

== Неабходнасць абрання другога рэвізора (Oversighter) ==
Вітаю, шаноўнае спадарства! Атрымаў ліст ад Нэйтана з каманды Trust &amp; Safety Фонду Вікімедыя адносна важных змен у палітыцы бяспекі, якія непасрэдна тычацца нашага раздзела. Ніжэй падаю пераклад асноўнай часткі яго паведамлення:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;«Зараз уводзіцца абавязковая двухфактарная аўтэнтыфікацыя для карыстальнікаў з функцыямі чэк-юзера і рэвізора. Гэта закранае be.wikipedia.org, бо на дадзены момант у праекце ёсць толькі адзін актыўны рэвізор. Згодна з глабальнай палітыкай ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Oversight_policy Oversight Policy]), у праекце павінна быць альбо як мінімум два актыўныя лакальныя рэвізоры, альбо ніводнага. Улічваючы спецыфіку выкарыстання функцыі рэвізора ў беларускай Вікіпедыі, гэта асабліва важна. Калі супольнасць зможа абраць новага рэвізора, які адпавядае крытэрыям, гэта вырашыць праблему»&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Калі ў нас не будзе другога рэвізора, супольнасць можа страціць лакальны доступ да гэтай функцыі. Гэта значыць, што для выдалення прыватнай інфармацыі або паклёпу прыйдзецца кожны раз звяртацца да глабальных адміністратараў/сцюардаў, што за марудзіць працэс. У нашых рэаліях магчымасць хутка схаваць канфідэнцыйныя даныя з’яўляецца крытычна важнай для бяспекі ўдзельнікаў.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Я вылучаю сваю кандыдатуру на гэтую пасаду і ніжэй дам спасылку на заяўку на старонцы [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара]]. Аднак, калі супольнасць не захоча бачыць мяне ў гэтай ролі, я здыму сваю кандыдатуру на карысць іншага чалавека, таму, калі ласка, выкажыцеся па гэтым пытанні. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:10, 4 красавіка 2026 (+03)
: [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы Oversight для ўдзельніка MocnyDuham|Стварыў запыт]]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:41, 4 красавіка 2026 (+03)
::Запрашаю да галасавання, інакш праект пазбавіцца рэвізораў увогуле! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:20, 7 красавіка 2026 (+03)
::: [[Удзельнік:Plaga med]], калі ''праект пазбавіцца рэвізораў'', гэта будзе кепска, на вашу думку? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 7 красавіка 2026 (+03)
::::калі нам трэба схаванне гісторыі артыкулаў, то безумоўна. Я лічу, што абавязкова трэба [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:52, 7 красавіка 2026 (+03)
::::: але ж адміністратары й так маюць патрэбныя інструменты, ну не такія магутныя канешне, але цалкам прыдатныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:46, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::Хто гэта будзе рабіць рукамі, калі запыты на дадаванне ў спіс могуць тыдзень вісець не здзейсненыя? І прагляд мяккага схавання даступна на парадкі, так, на парадкі большай колькасці людзей, са слабейшымі правамі. Трэба вяртаць як было. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:23, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: Добра было б абраць яшчэ пару адміністратараў. Таксама вікірэдактары маюць адказана ставіцца да таго, пра што пішуць. Бо пакуль маецца спакуса заліваць які заўгодна кантэнт і адразу гісторыю правак хаваць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:35, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::: У самым горшым выпадку можна будзе напісаць бота, які аўтаматычна будзе хаваць версіі для пэўных старонак. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:44, 7 красавіка 2026 (+03)
::::::::Я думаю, можна пераключыцца на звычайнае хаванне пакуль – гэта можна зрабіць. Прызнаю, што мой дызайн быў не зусім [[:En:Fail-safe#Fail safe and fail secure|fail-secure]]. Трэба? — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 23:08, 17 красавіка 2026 (+03)

== Пра блакіроўку былога адміністратара ==

На вялікі жаль, прыходзіцца выдаваць перманентную блакіроўку ўдзельніку са шматгадовым стажам, былому адміністратару з вялікім унёскам у праект. Лічу вартым асобна напісаць пра гэты выпадак, бо гэта таксама прэцэдэнт для нашага раздзела ўвогуле, і такія выпадкі могуць паўтарацца ў будучыні. У Вікіпедыі агулам падобная сітуацыя адбываецца не першы раз. На рускім раздзеле ёсць [[:ru:ВП:Казино|паказальная эсэ пра гэта]]. Тут я дзейнічаў з падобнай логікі як у эсэ.

Разам са штогадовым унёскам удзельнік {{u|JerzyKundrat}} вядомы неаднаразовым удзелам у канфліктах і парушэннем этычных паводзін, меў некалькі блакіровак, апошняя з якіх была ў жніўні 2022 года. У той жа час, пытанне блакіроўкі падымалася няраз і, як я разумею, адміністратары часта вырашалі замінаць канфлікты, каб не пазбаўляцца актыўнага ўдзельніка. Апошнім часам удзельнік перайшоў усе магчымыя межы дазволенага, пачаў яшчэ больш дзёрзка і некультурна выказвацца ў дыскусіях, стаў агрэсіўна кідацца на новых удзельнікаў (прыклады: [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Булінг_новых_удзельнікаў|1]][[Размовы:Ribodon#Машынны_пераклад|2]]), цкаваць іх, а некалькі месяцаў таму ўвогуле [[Вікіпедыя:Запыты да адміністратараў#Пагрозы_ад_JerzyKundrat|перайшоў да прамых пагрозаў]]. Спробы растлумачыць удзельніку праблему ў ягоных паводзінах прадпрымаліся, але кожны раз удзельнік адмаўляў сваю вінаватасць і лічыў свой унёсак важнейшым за адэкватную камунікацыю. Найлепшай ілюстрацыяй з’яўляецца [[Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#Апошняе_папярэджанне_перад_блакіроўкай|рэакцыя ўдзельніка на папярэджанне пра блакіроўку]]. Такія паводзіны не могуць лічыцца дапушчальнымі ў аніводным раздзеле Вікіпедыі і ў любым супольным праекце ўвогуле, нават самым маленькім. Дадзеную блакіроўку я лічу не толькі сваім абавязкам, як адміністратара, які хоча даваць нашай супольнасці развівацца, але таксама і прыкладам на будучыню. Я перакананы, што праект не можа развівацца ў атмасферы знявагі, пагроз, абраз, якія разбураюць супольнасць. Якім бы вялікім не быў унёсак асобнага ўзятага ўдзельніка, такія ягоныя паводзіны робяць больш шкоды праекту, а патуранне такім удзельнікам, «замінанне» сітуацыі, калі такі ўдзельнік не мае аніякіх санкцый за свае хамскія і ганебныя паводзіны, кідае цень на ўвесь праект і адштурхоўвае новых удзельнікаў. Блакіроўку на год ці яшчэ на нейкі перыяд я палічыў непрапарцыянальнай паводзінам удзельніка, асабліва з улікам папярэдніх блакіровак, таму блакіроўка не мае тэрміну. Гэта рашэнне не было лёгкім, але рана ці позна яго трэба было прыняць. Я хачу, каб і ў будучыні іншыя адміністратары рабілі ўсё магчымае, каб падобных сітуацый не паўтаралася і каб [[ВП:ЭП]] не была проста старонкай у Вікіпедыі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:26, 31 сакавіка 2026 (+03)
: У дадзеным выпадку дзеянні празмерныя. Заблакаваны ўдзельнік зрабіў значны ўнёсак у праект. Меркаванне, што ўдзельнік прыносіць &quot;больш шкоды праекту, чым карысці&quot; неабгрунтаванае — прааналізуйце больш уважліва ўнёсак удзельніка. Нават пасля адказу ад правоў адміністратара па вядомых прычынах удзельнік працягваў дапамагаць праекту, рабіў вялікі ўнёсак па яго развіцці. Цытую галоўную выснову эсэ, на якое вышэй спасылаліся: &quot;Вікіпедыя адмаўляецца ад унёска, які маглі б унесці бестэрмінова заблакаваныя... [калі] : іх унёсак не апраўдвае шкоду ад іх прысутнасці.&quot;.

: Максімальна магчымым дзеяннем у дадзеным выпадку магло быць блакаванне на 1 год. Аднак цяпер з-за неправамернага блакавання трэба вяртаць сітуацыю да пачатку неправамерных дзеянняў, гэта значыць — знімаць блакаванне. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:28, 1 красавіка 2026 (+03)
::а дзе мы маем крытэрыі, па якіх асабістыя пагрозы і паслядоўнае парушэнне этычных паводзін вяло да 1 года блакіроўкі? Таксама дзе напісана пра змякчальныя абставіны ў залежнасці ад унёску? Як вы ацэньваеце правамернасць? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:49, 1 красавіка 2026 (+03)
: Я {{Супраць}} выкарыстання бестэрміновых блакіровак ва ўсіх выпадках, калі ўклад удзельніка не зводзіцца выключна да вандалізму. У дадзеным выпадку лічу, што блакіроўкі на суткі была б цалкам дастаткова. Ва ўдзельніка тысячы правак штомесяц на працягу многіх гадоў, адпаведна наяўнасць у яго блакіроўкі некалькі гадоў таму не павінна выкарыстоўвацца ў якасці аргумента для ўжывання адразу блакіроўкі на больш доўгі тэрмін. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 13:56, 1 красавіка 2026 (+03)
::Калі ласка, растлумачце, як вы ацэньваеце велічыню санкцыі адносна зробленага ўдзельнікам, а таксама якая прапорцыя ўнёску як мусіць змякчаць санкцыю. Адныя кажуць пра неадкладнае зняцце блакіроўкі, другія пра блакіроўку на адзін дзень, адныя пра блакіроўку на год. Я не бачу тут сістэмнасці, нейкай формулы не выводзіцца. Мне, як адміністратару, у гэтай сітуацыі, хочацца зразумець, як мы мусім дзейнічаць у такіх сітуацыях і што думае супольнасць у цэлым. Мы мусім мець хоць нейкія мінімальныя працэдуры. Пакуль што я бачу досыць хаатычную сумесь пачуццяў, боязі за будучыню праекта, адвольную трактоўку правіл. Не адмаўляю, што падобнае ідзе і з майго боку. Я лічу, што нельга сітуацыю з удзельнікам пакідаць як ёсць, што ёсць праблема. Давайце ад гэтага пачнём, сфармулюем, ці ёсць праблема, і ў чым яна заключаецца. Пакуль што я бачу, што нібы большасць удзельнікаў дыскусіі нейкую праблему бачаць, але пераважна не згодныя з маім рашэннем. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:38, 2 красавіка 2026 (+03)
: Удзельнік, які ў Беларускай Вікіпедыі з мая 2007 года, які займае 4 месца сярод вікіпедыстаў паводле агульнага ўнёска за ўсю гісторыю Беларускай Вікіпедыі, які шмат гадоў быў адміністратарам Беларускай Вікіпедыі, заслугоўвае асобых адносін. Вы, сп. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]], узялі на сябе залішняе ў вырашэнні гэтага пытання. Пытанне пра ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] неабходна было выносіць на агульнае абмеркаванне як і санкцыі за парушэнні з яго боку.
: Я {{Супраць}} бестэрміновага блакавання ўдзельніка [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] і патрабую разблакаваць яго. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:13, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{За}}, падтрымліваю блакіроўку. Удзельнік год за годам «напрацоўваў» на гэты крок. Ён бачыў сваю беспакаранасць і верыў да гэтай пары ў яе ўніверсальную моц. Маўляў, магу прыніжаць, магу абражаць, магу блакаваць на правах адміна, але супольнасць нічога са мной не зробіць, бо я «зрабіў значны ўнёсак у праект» і гэтым унёскам буду заўсёды прыкрывацца. Я працавала шмат у якіх моўных разделах Вікіпедыі, сведчу, што ніякі «ўнёсак» не можа быць апраўданнем стварэння таксічнага асяроддзя. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 18:07, 1 красавіка 2026 (+03)
:{{Супраць}} Эсэ не правіла, ёсць там і іншыя эсэ ([https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D0%BE_2 1], [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BA 2]). Працэдура па [[ВП:ВК]] не была выкананая, бестэрміновая блакіроўка без абмеркавання ўнутры супольнасці - гэта злоўжыванне правамі адміністратара. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:21, 2 красавіка 2026 (+03)
:: Правіла аб магчымасці бестэрміновай блакіроўкі [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9D%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%88%D1%87%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%8C_%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7,_%D0%BF%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7_%D1%96_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D1%8D%D1%81%D1%96%D1%96#%D0%9F%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B7%D1%8B ёсць]. Пагрозу дэанамізацыяй можна трактаваць як &quot;Дзеянні, у выніку якіх іншы ўдзельнік Вікіпедыі можа трапіць пад пераслед паводле палітычных матываў з боку ўрада&quot;, таму злоўжывання правамі адміністратара я тут не бачу. Іншае, што сама старонка з'яўляецца перакладам з іншай мовы і разыходзіцца з сённяшнімі прынцыпамі беларускай Вікіпедыі плюс у нашым выпадку занадта шмат якія дзеянні можна падвесці пад гэты пункт правіла. Таму я прапаную разблавакаваць удзельніка і выдаліць з правілаў альбо перапісаць фразу &quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа неадкладна атрымаць блакаванне, на працяглы тэрмін або назаўсёды, без папярэджання і папярэдняга абмеркавання.&quot; --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 01:54, 2 красавіка 2026 (+03)
:::&quot;Удзельнік, які дазваляе такія пагрозы, можа '''неадкладна''' атрымаць блакаванне...&quot; - калі ў кастрычніку не заблакавалі, то зараз блакаваць бестэрмінова менавіта за гэта пазнавата. Сумарна ацэньваць баланс ўнёску і шкоды на сёння не павінен асобны адміністратар. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:18, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Правіла можна асобна абмеркаваць, я б усё ж не выдаляў цалкам гэты пункт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:21, 2 красавіка 2026 (+03)
::адносна невыканання ВП:ВК, нібыта збольшага выкананы акрамя абмеркавання на форуме, якое цяпер вядзецца постфактум. Як адзначылі вышэй, цяжка ацаніць, ці ёсць гэта злоўжываннем, бо ўдзельнік ужо напрацаваў сабе на блакіроўку. Можа выглядаць збоку гэта ўсё спантаннай няўзважанай блакіроўкай. Мяне да рашучых дзеянняў падштурхнула тое, што я пабачыў, як удзельнік паслядоўна стаў кідацца на новых удзельнікаў, што на мой погляд нясе сур’ёзную шкоду праекту. Не кажучы ўжо пра тое, што атмасфера ў праекце становіцца нездаровай ад таго, што стары канфлікт з асабістымі пагрозамі заставаўся без вырашэння і падвіс у паветры. Атрымліваецца, што для нашай супольнасці важней адзін вельмі актыўны ўдзельнік, чым нармальная камунікацыя, бяспека іншых удзельнікаў і магчымасці росту новых удзельнікаў. Мне напрашваецца такая выснова, але падазраю, што на самай справе ўсе бачаць у гэтай сітуацыі праблему. Таму я не разумею патрабаванні неадкладнага зняцця блакіроўкі, вярнуць усё, як было раней. Я неаднаразова звяртаўся да ўдзельнікамі з просьбамі змякчыць тон, указваў на праблему. Праблемы ўдзельнік не бачыў. Нам патрэбна канкрэтызацыя правіл і працэдур. Я не веру, што ўдзельнік выправіць сваю лінію паводзінаў. Але таксама лічу, што праблема не толькі ў канкрэтным удзельніку, але і ў нас. Чамусьці для нас унёсак аднаго ўдзельніка абяляе яго цалкам і робіць яму імунітэт да санкцый, якія прымяняюцца да іншых удзельнікаў. Вось пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] выслаў пару старонка, у Казіно 2 гаворка пра нязначныя парушэнні, у Філасофіі блакіровак пра сістэматычныя парушэнні, якія супярэчаць прынцыпам Вікіпедыі. Ці тут падобная сітуацыя? Мне здаецца, што чалавек сістэматычна, на роўні з вялікім адміністрацыйным унёскам, займаецца досыць сур’ёзнай шкодніцкай дзейнасцю, якая разбурае нашу супольнасць і якая патрабуе ўмяшальніцтва. Этыка паводзінаў з’яўляецца адным з [[ВП:5С]], якім мы чамусьці грэбуем. Можа тады трэба прыбраць гэты слуп, раз ён для нас нічога не значыць? Пытанне, вядома, рытарычнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:30, 2 красавіка 2026 (+03)
:::Давайце пакуль што адставім убок пытанне канфліктнасці і этычнасці заблакаванага ўдзельніка і пагаворым пра факт перманентнай блакіроўкі. Ён быў здзейснены асабіста Вамі без абмеркавання з супольнасцю адразу пасля выпада удзельніка ў Ваш бок. Такім чынам, у першую чаргу блакіроўка выглядае як помста за паводзіны датычныя Вас, а не як абарона супольнасці. Гэта вельмі небяспечны прэцэдэнт. Атрымоўваецца, што адміністратар можа без аніякіх абмеркаванняў ані з іншымі адміністратарамі, ані з супольнасцю, выдаць бан пасля асабістага канфлікта, падсабраўшы доказаў з мінулага. У гэтай сітуацыі Вы ўжо не адміністратар, які клапоціцца пра праект, а ўдзельнік канфлікта, які выкарыстаў для вырашэння канфлікта правы адміністратара. Ды й яшчэ і выдаўшы перманентны бан! У гэтай сітуацыі блакіроўку можа мог бы выдаць іншы адміністратар, не зайдзейнічаны ў канфлікце, але аніяк не Вы. Таму не трэба спасылак на пяць слупоў, Вы парушылі этыку, маючы ролю адміністратара, і гэта дакладна злоўжыванне правамі адміністратара.
:::Далей, калі абмеркаванне на форуме вядзецца пастфактум, значыць парадак ВП:ВК не выкананы. Вы не далі удзельніку магчымасці паўдзельнічаць у гэтай дыскусіі. Ці ўдалося б знайсці кансэнсус з удзельнікам, улічваючы яго папярэднія паводзіны, вырашаць не Вам. Пакуль што гэта выглядае як спроба пераканаць супольнасць у неабходнасці здзейсненага крока пастфактум.
:::Я згодны з удзельнікам @[[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]], што зараз трэба зняць блакіроўку як неправамерную. Потым, калі ласка, давайце асобна абмяркуем паводзіны заблакаванага ўдзельніка. Калі ў выніку гэтых абмеркаванняў супольнасць прагаласуе за блакіроўку, толькі ў тым выпадку блакіроўка будзе правамернай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:14, 3 красавіка 2026 (+03)
::::калі мы лічым, што форум — гэта выключна гэтая старонка, то тады так, вы абсалютна маеце рацыю, я паспяшаўся з блакіроўкай. Таксама я не ўлічыў, што гэта збоку магло выглядаць як асабістая крыўда, хоць асабіста я прывык да стылю камунікацыі ўдзельніка і не трымаю крыўды, мяне турбуе тая сітуацыя да блакіроўкі, якую я ўжо апісаў вышэй. Адказ удзельніка пасля папярэджання я трактаваў як правакаванне канфлікту пасля папярэджання. Як можаце пабачыць раней у маёй камунікацыі з удзельнікам, я заўсёды намагаўся канструктыўна весці дыскусію, спрабаваў вырашаць іншыя канфлікты як медыятар. Таму я ў дадзеным выпадку як раз сябе і палічыў трэцяй асобай, не зацікаўленай у блакіроўцы з-за нейкіх асабістых прэтэнзій, таму і вынес папярэджанне ўдзельніку. Далей, я ўжо пагаджуся, што паспяшаўся. Заўважу, што ВП:ВК — гэта досыць кароткае правіла, з досыць шырокай фармулёўкай, з якой наўпрост не вынікае, што яна тычыцца таксама і блакіроўкі з боку адміністратара. Мы ж не выносім на абмеркаванне ў форуме кожную кандыдатуру на блакіроўку, часта блакіроўка ідзе пасля абмеркавання на асабістай старонцы, або ў [[ВП:Запыты да адміністратараў]], а абмеркаванні пра гэтага ўдзельніка ўжо былі. Я больш кіраваўся больш канкрэтнымі [[ВП:ЭП]], [[ВП:НАПА]], [[ВП:НЧП]]. Тэрміну даўніны ў нас тут нібыта няма, таму я вырашыў, што лепш позна, чым ніколі, тым больш, што ўдзельнік працягвае паказваць, што не зразумеў хібнасці сваіх паводзінаў, а супольнасць сваім ігнараваннем гэтага нібы ўхваляе такую мадэль паводзінаў. Таму яшчэ раз падкрэслю, што калі вы кажаце пра парушэнне працэдур, я іх не бачу. У нас проста няма выразна прапісаных працэдур для такіх выпадкаў, таму цяжка сказаць, што я таксама нешта выразна парушыў, толькі калі мы не лічым, што кожную кандыдатуру на блакіроўку трэба выстаўляць на абмеркаванне на гэтай старонцы, чаго ніхто не робіць. Можа я ў нейкім сэнсе выходжу за такое шырокае паняцце як «здаровы сэнс» або прапарцыйнасць пакарання зробленаму, але мне здаецца, што варта на будучыню такія рэчы недзе больш выразна прапісаць, каб гэта не вітала ў паветры. Мая мэта тут не сабраць нейкую колькасць галасоў за і замяць справу, але выпрацаваць нейкі выразны кансэнсус адносна такіх выпадкаў і патэнцыйна палепшыць нашу нарматыўную базу.
::::Я магу пагадзіцца, што варта бы даць і ўдзельніку выказацца на гэты конт, таму я яго разблакаваў. Але не хачу спыняць нашу дыскусію. Мы мусім выпрацаваць нейкі кансэнсус а не проста «понять-простить». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:21, 3 красавіка 2026 (+03)
:::::Дзякуй за разблакіроўку. Гэта правільны крок для вырашэння бягучай сітуацыі.
:::::Я згодны, што правілы блакіровак і вырашэння канфліктаў патрабуюць дапрацоўкі, паспрабую нешта падрыхтаваць для абмеркавання пазней. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:50, 4 красавіка 2026 (+03)
: {{За}}. Добрая навіна, мінус {{Абраза|адно мурло}}. --&lt;font style=&quot;font-family:'Bauhaus 93'; font-weight: bolder; color: #00FF00; text-shadow:#00FF00 0em 0em 0.5em;&quot;&gt;[[Удзельнік:Счастливое число|Счастливое число]] [[Размовы з удзельнікам:Счастливое число|(размовы)]]&lt;/font&gt; 09:37, 2 красавіка 2026 (+03)
:Унёсак [[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] быў вельмі карысным і мог бы быць такім яшчэ, неймаверна шкада. І без сцяга ён закрываў многія адміністрацыйныя функцыі, якія цяпер завіснуць. Факт таксама ў тым, што каб сустракацца з ім у праўках часта трэба было мець тоўстую скуру, якая мала ў каго ёсць. Раней былі асобныя едкія выказванні, двухсэнсоўныя запісы ў апісаннях змен, а ў апошнія гады такое стала стылем. Усе перажываем не самыя спакойныя часы, што тут казаць. Трэба было нешта рабіць з гэтым, на пераконванні, прынамсі настолькі груба не выказвацца, ён не рэагаваў, гэта яўныя і частыя парушэнні ВП:ЭП. Наўрад ці я за вечную блакіроўку, але немагчыма заблакаваць на паўшышачкі, як бы ні хацелася. Блакіроўка ж на год практычна роўная вечнай у гэтым выпадку. Пасля году вяртаюцца да ўдзелу практычна адны пацыенты Навінак як &quot;таленавіты кантакцёр&quot; або &quot;валагодскі этымолаг&quot;. Ці стане ўдзел лагаднейшым, а калі стане, ці на карысць гэта будзе, зусім не факт. Часам узнікала такая думка, але ўзважыўшы +/- і розныя эмоцыі рука не ўзнімалася хоць бы на часовую блакіроўку. Пажывём -- дазнаемся. --  [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:53, 2 красавіка 2026 (+03)
: Асабіста ў мяне былі розныя этапы стасункаў з удзельнікам-ветэранам праекта. Нават мы адзін аднаго блакіравалі:) Блакіроўку патрэбна здымаць з-за неправамернасці яе, на першы погляд. І пачынаць абмеркаванне. Даць шанец удзельніку выказаць сваю пазіцыю на гэты конт. Іншым таксама патрэбна да гэтай сітуацыі падключыцца. Але ёсць некалькі Но... Удзельнік сам прапанаваў сябе заблакаваць. Прабачце, але ў сур'ёзнай дыскусіі можна было свой сарказм да сітуацыі не паказваць. Потым, ёсць прыклад прамой пагрозы іншаму ўдзельніку («дэанамізацыя»). І ўсё б нічога, але ў нашай сітуацыі, такія пагрозы гэта вельмі сур’ёзная праблема, што удзельнік, былы адміністратар, увогуле да такога прыйшоў. Ну і апошняе Но, гэта шматлікія двухсэнсоўныя выказванні ўдзельніка. Я асабіста, да іх прывык. Але новыя ўдзельнікі, разумею, сустракаюцца з такім упершыню і для іх гэта непрымальна, пра што яны неаднаразова яму казалі. «Апошні шанец», Я бачу выхад з сітуацыі такі: здымаем блакіроўку; слухаем пазіцыю ўдзельніка; калі ён пагодзіцца на культурныя паводзіны ў дыскусіях і адмовіцца ад сваіх саркастычных заўваг, то пакінуць яго ў праекце. Не, блакіроўка.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]]  14:26, 3 красавіка 2026 (+03)
:: [[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]], пачнем з таго, што ў мяне нікнэйм напрамую вытворны ад імя і прозвішча. Суб'ект, якому нібыты пагражала «дэанамізацыя», раскідваў яго хэштэгамі па форумах, каментуючы мае дзеянні ў праекце. На прапанову спыніць гэтыя дзеянні адказаў, што мае гаджэт, дзе подпіс пад каментам дадаецца аўтаматычна. На гэта яму было прапанавана самому не хавацца за «моцным» нікнэймам і прымераць сітуацыю на сябе. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 3 красавіка 2026 (+03)
::: Але гэта не дае [[Удзельнік:JerzyKundrat|Вам]] ніякіх падстаў пісаць тое, што Вы напісалі. Ёсць адміны, да якіх можна было звярнуцца, калі ўдзельнік не разумее ў чым ён не правы. Ці маглі бы вы весці дыскусію з іншымі ўдзельнікамі (новымі, старымі) больш стрымана ў будучыні? Без сарказму, без едкіх выказванняў? Вось галоўныя пытанні, на якія мы шукаем адказ ад Вас. Таксама не хацелася б, каб удзельнік, які столькі гадоў знаходзіцца і працуе ў праекце, указваў у грубай форме новым удзельнікам, як правільна пісаць на мове, і што яго праца і не каштуе нічога, таму што гэта гугл транслэйт з іншага праекта. Мы ўсяго толькі хацім, каб Вы стрыманей вялі сябе. --[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski]]  14:54, 4 красавіка 2026 (+03)
:::: гугл транслэйт з іншага праекта не каштуе нічога. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:16, 4 красавіка 2026 (+03)
:як напісаў вышэй, я зняў блакіроўку, але з таго, што я бачу пакуль, я раблю выснову, што удзельніку цікава толькі абмеркаваць мае дзеянні, а не свае паводзіны. Я буду настойваць на вяртанні блакіроўкі ў тым ці іншым выглядзе. Прашу супольнасць выказвацца. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 красавіка 2026 (+03)
:@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], калі ласка, давайце паразмаўляем, хацелася б зразумець Вашую пазіцыю. Ваш унесак у праект вельмі каштоўны і многія з каментароў вышэй гэта пацвяржаюць. Асабіста мне было б вельмі шкада, калі б Вы сышлі з праекта ці былі заблакаваныя. Аднак нельга не заўважыць Ваш асабісты стыль у размовах. Я згодны з думкай, што Вашыя з'едлівыя каментары маглі адштурхнуць ад праекта недасведчаных удзельнікаў, а можа і дасведчаных таксама. Вось [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%9E_%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81%D1%8B&amp;diff=prev&amp;oldid=5049906 гэты каментар] сапраўды можна ўспрыняць як пагрозу, гэта ўвогуле нешта ўзроўню &quot;пацаноў з раёна&quot;. Карацей, пэўныя Вашыя каментары сапраўды зневажаюць іншых удзельнікаў, гэта факт.
:На спробы абмеркаваць Вашыя паводзіны і прапановы змяніць тон Вы рэагуеце рэзка і часам нават экстрэмальна рэзка, нібыта такой прапановай Вас неяк самога зняважылі. Чаму? Лічыце сябе вышэй за &quot;новапрыбыўшых&quot;? Лічыце, што стаж у праекце дае Вам індульгенцыю? Гэта не абвінавачванне, мне сапраўды хацелася б, каб Вы шчыра адказалі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:45, 4 красавіка 2026 (+03)
:Лічу, такія блакіроўкі для сапраўды дзейных удзельнікаў — перабор. Супольнасць другасная, першаснае стварэнне энцыклапедыі. Як правіла, актыўныя ўдзельнікі «супольнасці» не ёсць актыўнымі рэдактарамі. Але і простыя абразы — гэта зашмат. Мяркую, абразы трэба спыняць і блакаваць на які-небудзь тыдзень, а потым глядзець далей. У нас рэдактарскае кола вельмі вузкае, патрэбны асаблівы падыход. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:28, 7 красавіка 2026 (+03)

https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC&amp;diff=5120393&amp;oldid=5120388 --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 05:39, 4 красавіка 2026 (+03)
: Мы сутыкнуліся з сітуацыяй, дзе велізарны досвед і працаздольнасць суправаджаюцца стылем камунікацыі, які разбурае супольнасць. Я перакананы, што ніякія тысячы правак не могуць быць апраўданнем для абраз або пагроз у бок іншых людзей. Прынцыпы Вікіпедыі кажуць нам, што этыка з'яўляецца такім жа важным слупам, як і якасць матэрыялу. Калі ветэран праекта дазваляе сабе таксічныя выпады або пагрозы, ён ставіць пад удар саму будучыню нашага раздзела, бо навічкі проста не захочуць заставацца ў такім асяроддзі. Разам з тым, я пагаджаюся, што бестэрміновая блакіроўка без папярэдняга кансэнсусу была занадта радыкальнай працэдурай. Дзякуй Plaga med, што разблакаваў Jerzy.  Зараз, калі ўдзельнік разблакаваны, я прапаную не проста забыць пра канфлікт, а ўсталяваць выразныя рамкі для яго далейшай працы. Гэта павінен быць строгі выпрабавальны тэрмін з поўнай забаронай на любыя саркастычныя выпады ў бок калег. Любое наступнае парушэнне [[ВП:ЭП]] павінна цягнуць за сабой неадкладную блакіроўку, якая ўжо не будзе аспрэчвацца. Такі падыход дасць удзельніку магчымасць працягваць карысную працу, але пазбавіць супольнасць ад неабходнасці цярпець непрымальныя паводзіны. Мы павінны абараняць не толькі тэксты, але і культуру ўзаемадзеяння, без якой праект рана ці позна проста спыніцца ў сваім развіцці. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:47, 4 красавіка 2026 (+03)
: ''выразныя рамкі для яго далейшай працы'' = ітэлектуальнае рабства, ха-ха. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:: Калі вы не будзеце ладзіць агрэсію і тролінг да іншых удзельнікаў - для мяне гэтага будзе дастаткова. Мне не важна, што было паміж намі, я прэтэнзіяў не маю, мы не зразумелі адзін аднаго. Прапаную так проста ў бок іншых людзей не рабіць. Што думаеце? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:46, 4 красавіка 2026 (+03)
::: ОК, а хто прэтэнзіі мае ў такім разе? Ну, наконт тролінгу, тут здэцца адвакаты ёсць, а пацярпелыя? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:56, 4 красавіка 2026 (+03)
::::мне здаецца &quot;пацярпелыя&quot; выказваліся ў іншых дыскусіях і яшчэ не раз выкажуцца, калі сітуацыя не зменіцца. Ёсць такая рэч як кансэнсус, у тым ліку адносна этычных паводзін і камунікацыі з навічкамі. Вы гэтага кансэнсусу не прытрымліваецеся. Патрабаваць выказвання вашых &quot;ахвяр&quot;, тым болей навічкоў, не бачу неабходнасці. І калі адказваць на пытанне прэтэнзій, то вось прынамсі я маю выразную прэтэнзію, я бачу, як вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. Не хачу вас дэманізаваць ці штосьці такое, але вашыя паводзіны — прэцэдэнт, і на яго патрэбна адпаведна адпаведная рэакцыя для прадухілення падобных канфліктаў у будучыні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 20:28, 4 красавіка 2026 (+03)
::::: А я бачу, вашы паводзіны перашкаджаюць развіццю праекта. 1:1. Толькі ў вас сцяг адміна ёсць, у адрозненне ад мяне. Магу падказаць, якая існуе працэдура адмаўлення ад сцяга. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:43, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::: Спрэчка, якая стала нагодай для пажыццёвай блкіроўкі, вялася тут: [[Размовы:Ribodon]]. Не факт, што яна патрабавала нават мадэрацыі — як высветлілася, бакі самі знайшлі кансэнсус. Але ж [[Удзельнік:Plaga med]], які ў створаным летась уласнаручна [[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Plaga_med|запыце па статус адміністратара]] казаў, што ''зацікаўлены час ад часу рабіць тэхнічныя праўкі ў інтэрфэйсе, рэагаваць на тэхнічныя запыты'' і ''не злоўжываць паўнамоцтвамі'' тут разагнаўся напоўніцу, прыплёўшы цэлую шматгадовую гісторыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:05, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::я ўжо прааналізаваў свае дзеянні і зрабіў высновы. Пытанне да вас, ці прааналізавалі вы свае дзеянні. Пытанне да супольнасці, як мы мусім дакладна сябе паводзіць у такіх сітуацыях і на што мусім абапірацца. Пан @[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ужо выказаўся з ініцыятывай нешта нарыхтаваць, за што яму шчыры дзякуй. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:14, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::: прыгадваючы звычаі і традыцыі БелВікі, блакіроўку на суткі-трое там было за што ўляпіць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:23, 4 красавіка 2026 (+03)
:::::::Мне было непрыемна атрымаць той адказ які я атрымаў першапачаткова, асабліва ўлічваючы што я не зразумеў што з гэтым рабіць. Рэальныя заўвагі па якім я ў выніку выпраўляў артыкул выцягнуў з вас @[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]]. Калі б гэта не здарылася, я б хутчэй проста пайшоў пісаць іншыя артыкулы, а гэты пакінуў бы як ёсць праз неразуменне што канкрэтна з ім не так. Ну і ўвогуле не так я ўяўляў камунікацыю на вікі. [[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 13:52, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::: [[Удзельнік:Observr1|Observr1]], пакінуць артыкул з наяўным шаблонам [[Шаблон:Машынны пераклад|Машынны пераклад]] — абсалютна нармальна для Вікіпедыі. Такіх [https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B4%D0%BC%D1%8B%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%B5:WhatLinksHere/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%9C%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD%D0%BD%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4 тут шмат]. Можна было й згаданы артыкул не выпраўляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:01, 5 красавіка 2026 (+03)
:::::::::Сур'ёзна? Вы сапраўды прапануеце пакідаць машынныя пераклады як ёсць? Тое, што дагэтуль вялікая колькасць машынных перакладаў не даведзена да нормы, не дае падставы казаць, што так трэба і далей. Зразумела, што мы не ў ідэальным сусвеце і нейкая колькасць артыкулаў застанецца нізкай якасці, але ж прынамсі імкнуцца да меншай колькасці машынных перакладаў і лепшай якасці артыкулаў усё ж трэба.
:::::::::Ну і [[ВП:ПЕР]], падаецца, тут на маім баку:
:::::::::«...перакладаючы артыкул, стаўцеся да тэксту з такой самай пільнасцю і ўважлівасцю, як і да ўласнага арыгінальнага тэксту. Імкніцеся, каб перакладзены тэкст успрымаўся так сама натуральна, як арыгінальны беларускі тэкст артыкула.» [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:12, 6 красавіка 2026 (+03)
:::::::::: Гэта не мая прапанова, гэта звычай БелВікі. [[Удзельнік:IshaBarnes]] выпраўляйце гэтыя артыкулы або выстаўляйце іх да выдалення, я падтрымаю абодва варыянты. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:19, 6 красавіка 2026 (+03)
::::Тыя, хто сышоў, ужо за сябе не скажуць, але вышэй два галасы за Вашую перманентную блакіроўку, то іх Вы напэўна дапяклі. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:55, 5 красавіка 2026 (+03)
::::: Дапусцім, што гэтым асобам я не дазволіў разгуляцца ў БелВікі, атрымаць тут дармовы хостынг і трыбуну. Ну так, стала быць, дапёк. І гэта магу залічыць сабе ў актыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:05, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::Калі ласка, давайце падзелім форму і змест Вашых каментароў. Вы можаце быць абсалютна правы па змесце, але зараз ўсе пытанні да формы і ўсе прапановы датычацца менавіта змены формы. Вы можаце дазволіць сабе трохі менш сарказму і тролінгу ці гэта ўжо прынцыповая пазіцыя? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 00:32, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::: Пачынаць рэпліку з выразу кшталту &quot;''Сур'ёзна?''&quot;, гэта няўдала па форме, як праяўленне сврказму выглядае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:45, 6 красавіка 2026 (+03)
::::::::Згодны, у будучыні буду больш уважлівы да праяў сваіх эмоцый. Але ўсё ж да [https://be.wikipedia.org/wiki/Размовы_з_удзельнікам:JerzyKundrat#c-JerzyKundrat-20260331133100-Plaga_med-20260331132300 Вашай рэплікі] &quot;не ссы&quot; па ўзроўні не дацягвае. Калі б Вы засталіся на ўзроўні &quot;Сур'ёзна?&quot;, то зараз бы гэтай размовы не было. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 01:18, 6 красавіка 2026 (+03)

== Катэгорыі &quot;... паводле алфавіта&quot; ==

Падкажыце, у чым сэнс гэтага тлумачэння у катэгорыях кшталту [[:Катэгорыя:Народы і нацыянальнасці паводле алфавіта]]? У Вікіпедыі ўсе катэгорыі паказваюць артыкулы паводле алфавіта. Дзякуй. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 19:21, 28 лютага 2026 (+03)

:Відаць — сэнс у тым, каб аддзяліць агульную катэгорыю з падкатэгорыямі (звычайна трэба прастаўляць у артыкул канкрэтную падкатэгорыю, а не агульнае нешта), нейкай структурай катэгорый, падвідамі, а можа нават і дадатковымі старонкамі ў іншых прасторах імёнаў ад звычайнага пераліку ўсіх на свеце. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:39, 2 сакавіка 2026 (+03)
::Глядзі прыклад – [[:Катэгорыя:Банкі]]. Разумею, каб туды шлі артыкулы пра банкаўскую справу. Але гэтая катэгорыя ўжо належыць да [[:Катэгорыя:Банкаўская справа]]. А ў Банкі ідуць як некаторыя банкі, так і артыкулы вакол банкаўскай тэмы.
::Нейкі сэнс я магу бачыць, але не бачу, як ён выходзіць на практыцы. — [[Удзельнік:Wizardist|Wizardist]] &lt;sup&gt;[[Размовы з удзельнікам:Wizardist|г]] [[Адмысловае:Contributions/Wizardist|+у]]&lt;/sup&gt; 13:12, 4 сакавіка 2026 (+03)

== Заходнепалеская мікрамова ==
Заўважыў выпадкова дзіўную сітуацыю, што ў нас у артыкуле [[Заходнепалеская мікрамова]] інфармацыя пададзена вельмі некрытычна, вельмі тэндэнцыйна.

Па-першае, сцвярджаецца што гэта літаратурная мова, але далей з тэксту вынікае, што быў адзін няўдалы праект кадыфікацыі ў 1980-1990-я гады, якія скончыўся нічым, бо няма ні літаратуры, ні медыя, ні арганізацый, якія б гэтую мікрамову развівалі ці падтрымлівалі.

Па-другое, у лідзе «заходнепалескія гаворкі» чамусьці перасылаюць да артыкула [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы]], хоць з погляду беларускага мовазнаўства заходнепалескія гаворкі на тэрыторыі Беларусі далучаюцца да беларускай мовы. Такога артыкула не існуе ўвогуле, хоць пра заходнепалескія гаворкі беларускай мовы ёсць у профільных выданнях, і толькі загародскімі гаворкамі яны не абмяжоўваюцца. Фактычна заходнепалескія гаворкі беларускай мовы безпадстаўна падмяняюцца «заходняй мікрамовай», хоць апошняя мусці быць парасонавым тэрмінам, для гаворак на Падляшшы і Заходнім Палессі ў Беларусі і Украіне.

Па-трэцяе, на поўным сур’ёзе прыводзяцца такія саманазвы як «яцвяжская мова» і «јітвјежа волода», без якога-небудзь тлумачэння, што прывязка палескіх гаворак да яцвягаў гэта плод хворых фантазій аднаго чалавека. 

Атрымліваецца не энцыклапедычны артыкул, а прасоўванне маргінальных тэорый праз Вікіпедыю. Трэба нешта вырашаць з гэтай тэмай. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:09, 20 лютага 2026 (+03)
: [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]], чытай пра [[загародскія гаворкі]], беларускія да асновы асноў. Пра заходнепалескую мікрамову, дарэчы, артыкул ёсць у томе &quot;Славянскія мовы&quot;, выдадзеным пад эгідай РАН, так што не лямантуй пачом зра. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:25, 20 лютага 2026 (+03)
:: То бок, аўтарытэтныя крыніцы паказваюць гэтую з'яву ці то як гаворкі беларускай мовы, ці то як гаворнкі ўкраінскай мовы, ці то як мікрамову — каб развіваць тэму ў БелВікі ёсць адразу тры артыкулы, правіць якія можа кожны ахвотны. Рэч у тым, што Вікіпедыя паказвае шырокі погляд на з'явы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 20 лютага 2026 (+03)
::: Точна, акзваецца можна шчэ й артыкул [[Заходнепалескія гаворкі]] стварыць. Так, глядзіш, і сваю ўласную прастору ў БелВікі [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў]] займее. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:28, 22 лютага 2026 (+03)

== [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]] ==
Пералапаціў рэкамендацыі. Пастараўся пазбавіцца ад вады, захаваўшы сутнасныя рэчы. Як умеў, узгадніў з існай практыкай. Спадзяюся, што насуперак кансэнсусу не пайшоў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:03, 14 лютага 2026 (+03) 

== About the two locked administrators and the future of this project ==
Apologies for writing in English here, but please see [[Размовы пра Вікіпедыю:Пасольства#About the two globally locked administrators and the future of this project]]. Thanks. [[Удзельнік:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[Размовы з удзельнікам:Codename Noreste|размовы]]) 07:38, 6 студзеня 2026 (+03)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:22, 20 лістапада 2025 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 22:45, 16 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:20, 18 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

00:01, 20 студзеня 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Онлайн-семинар CEE Hub: Организация фотокампании Викимедиа – 21 февраля ==

[[Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] приглашает принять участие в онлайн семинаре из серии [[Wikimedia CEE Hub/Russian language events|мероприятий на русском языке]] на тему «Как организовать свою фотокампанию Викимедиа», который состоится 21 февраля, в субботу, в 15:00 UTC. Регистрация: [[Event:Как организовать свою фотокампанию Викимедиа]] - Meta-Wiki
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции! ==

Помогите сформировать программу русскоязычной Вики-конференции!

CEE Hub планирует онлайн-мероприятие в Зуме для русскоязычного сообщества Викимедиа. Конференция будет включать  сессии по темам, которые интересны редакторам и участникам.

Мы планируем сосредоточиться на технических темах, но нам важно услышать, что инетресно вам! Этот опрос поможет нам понять, какие темы наиболее актуальны и интересны сообществу.

Мы планируем пригласить экспертов и работать совместно с техническими сотрудниками Фонда Викимедиа, чтобы предоставить новости и информацию из первых рук о инструментах и платформах  Викимедиа.

Конференция планируется на одну из суббот в мае 2026 года.

Ваше мнение очень важно — пожалуйста, потратьте несколько минут, чтобы поделиться своими предпочтениями и предложениями: https://forms.gle/zAfSA64BzCb3qnHh9
&lt;!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub_(Russian_events)&amp;oldid=30092539 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|размовы]])&lt;/bdi&gt; 14:15, 19 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities ==

Hi everyone, 

'''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts.

You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process.

We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start.

* ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December).
* ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF.

Join our online Q&amp;A session to learn more (same content, two options to join):
* 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 1|register here]])
* 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&amp;A Nr. 2|register here]])

More info &amp; contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]'''

--[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:21, 31 сакавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&amp;oldid=29670168 --&gt;

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 20:11, 3 красавіка 2026 (+03)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;</text>
      <sha1>9ln3fc6kbj5y4442lutruijvsmde8uc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джэк Ма</title>
    <ns>0</ns>
    <id>730334</id>
    <revision>
      <id>5131401</id>
      <parentid>5059196</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T08:03:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64336" sha1="e2xj6rknq76rtx3nkfbh5acmyovukrr" xml:space="preserve">{{ізаляваны артыкул|date=2023-01-23}}
{{прадпрымальнік
| імя = Джэк Ма
| арыгінал імя = 马云
| выява = Enabling eCommerce- Small Enterprises, Global Players (39008130265) (cropped).jpg
| дата нараджэння =
| дзеці = 3
| жонка = Zhang Ying
| месца нараджэння = 
| апісанне выявы = Ма ў 2018
| Альма-матар = 
| Партыя =
| род дзейнасці =
| грамадзянства = {{Кітай}}
| імя пры нараджэнні = Ма Юнь
}}

'''Джэк Ма Юн''' ( {{Lang-zh|马云}}    ; нарадзіўся 10 верасня 1964 года) - кітайскі бізнес-магнат, інвестар і філантроп. Ён з'яўляецца сузаснавальнікам і былым выканаўчым старшынёй Alibaba Group, шматнацыянальнага тэхналагічнага кангламерату. Акрамя таго, ён стаў сузаснавальнікам Yunfeng Capital, кітайскай прыватнай інвестыцыйнай кампаніі . Па стане на студзень 2023 года, з лічбай 31,1 мільярда долараў, Ма з'яўляецца пятым самым багатым чалавекам у Кітаі (пасля Чжун Шаньшаня, Чжан Іміна, [[Ма Хуатэн]]а і Робіна Цзэна ), а таксама 34-м самым багатым чалавекам у свеце згодна ''індэксу мільярдэраў Bloomberg'' .&lt;ref name=&quot;BloombergNet&quot;&gt;{{Cite news|title=Bloomberg Billionaires Index: Jack Ma|publisher=[[Bloomberg News|Bloomberg]]|url=https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/jack-y-ma/}}&lt;/ref&gt;

Нарадзіўся ў [[Ханчжоу]], [[Чжэцзян]], Ма скончыў Ханчжоўскі педагагічны ўніверсітэт. Пасля заканчэння ён стаў выкладчыкам англійскай мовы і міжнароднага гандлю ва ўніверсітэце Ханчжоу Дыянзі . Праяўляючы цікавасць да [[Інтэрнэт]]у, ён заснаваў сваю першую кампанію ў 1994 годзе, пазней заснаваў другую кампанію пасля таго, як даведаўся больш пра Інтэрнэт. З 1998 па 1999 год ён узначальваў інфармацыйную кампанію, заснаваную ўрадам, пазней пакінуў яе, каб разам са сваімі калегамі ў 1999 годзе заснаваць Alibaba Group. Першапачаткова заснаваная як B2B -маркетплейс, кампанія пазней пашырылася на шырокі спектр абласцей, у тым ліку электронную камерцыю, тэхналогіі і анлайн-плацяжы.

У 2017 годзе Ма заняў другое месца ў штогадовым спісе «50 найвялікшых сусветных лідэраў» па версіі ''[[Fortune (часопіс)|Fortune]]''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://fortune.com/worlds-greatest-leaders/theo-epstein-1/|title=Theo Epstein|date=23 March 2017|work=Fortune|access-date=22 студзеня 2023|archive-date=25 снежня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225092240/http://fortune.com/worlds-greatest-leaders/theo-epstein-1/|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://fortune.com/worlds-greatest-leaders/theo-epstein-1/ |access-date=22 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225092240/http://fortune.com/worlds-greatest-leaders/theo-epstein-1/ |archive-date=25 снежня 2018 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://fortune.com/worlds-greatest-leaders/theo-epstein-1/ |access-date=22 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225092240/http://fortune.com/worlds-greatest-leaders/theo-epstein-1/ |archive-date=25 снежня 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ён лічыцца неафіцыйным глабальным амбасадарам кітайскага бізнесу і з'яўляецца ўплывовай фігурай у супольнасці [[стартап]]аў.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=How Alibaba's Jack Ma Is Building a Truly Global Retail Empire|url=http://fortune.com/2017/03/24/jack-ma-alibaba-china-ecommerce-world-greatest-leaders/|work=Fortune|date=2017}}&lt;/ref&gt; У верасні 2018 года ён абвясціў, што сыдзе з Alibaba і будзе займацца адукацыйнай працай, філантропіяй і экалагічнымі справамі;&lt;ref name=&quot;jdoebele&quot;&gt;{{Cite web|title=Jack Ma Outlines Bold Vision For His Philanthropy Foundation|url=https://www.forbes.com/sites/jdoebele/2019/12/02/jack-ma-shares-his-plans-for-education-philanthropy-in-china/|work=Forbes|date=2 December 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dtjm&quot;&gt;{{Cite web|title=China's richest man Jack Ma to stand down from Alibaba|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2018/09/07/alibaba-chief-jack-ma-stand/|subtitle=live|work=The Telegraph|date=8 September 2018|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/technology/2018/09/07/alibaba-chief-jack-ma-stand/|archive-date=11 студзеня 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;latjm&quot;&gt;{{Cite web|title=Billionaire Jack Ma prepares for life after Alibaba. He'll retire Monday, report says|url=https://www.latimes.com/business/la-fi-jack-ma-alibaba-20180907-story.html|work=[[Los Angeles Times]]|date=7 September 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tetjm&quot;&gt;{{Cite news|title=Alibaba's Jack Ma, China's richest man, to retire from company he co-founded|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/alibabas-jack-ma-chinas-richest-man-to-retire-from-company-he-co-founded/articleshow/65727702.cms|work=[[The Economic Times]]|date=8 September 2018|access-date=22 студзеня 2023|archive-date=25 снежня 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225092239/https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/alibabas-jack-ma-chinas-richest-man-to-retire-from-company-he-co-founded/articleshow/65727702.cms%20|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/alibabas-jack-ma-chinas-richest-man-to-retire-from-company-he-co-founded/articleshow/65727702.cms%20 |access-date=2 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225092239/https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/alibabas-jack-ma-chinas-richest-man-to-retire-from-company-he-co-founded/articleshow/65727702.cms%20 |archive-date=25 снежня 2018 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/alibabas-jack-ma-chinas-richest-man-to-retire-from-company-he-co-founded/articleshow/65727702.cms%20 |access-date=2 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225092239/https://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/alibabas-jack-ma-chinas-richest-man-to-retire-from-company-he-co-founded/articleshow/65727702.cms%20 |archive-date=25 снежня 2018 }}&lt;/ref&gt; у наступным годзе Дэніэл Чжан змяніў яго на пасадзе выканаўчага старшыні.&lt;ref name=&quot;cnbcjm&quot;&gt;{{Cite news|title=Alibaba announces Jack Ma succession plan: CEO Daniel Zhang to take over as chairman in a year|url=https://www.cnbc.com/2018/09/10/alibaba-jack-ma-succession-plan-daniel-zhang-to-take-over-as-chairman.html|work=CNBC}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Forbes profile&quot;&gt;{{Cite web|title=Jack Ma|url=https://www.forbes.com/nft-profile/jack-ma/|work=Forbes|language=en}}&lt;/ref&gt; У 2020 годзе ўрад Кітая спыніў планы IPO для заснаванай ім кампаніі Ant Group пасля таго, як ён выступіў з прамовай, у якой раскрытыкаваў рэгулятараў.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2020-11-05|title=How billionaire Jack Ma fell to earth and took Ant's mega IPO with him|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-ant-group-ipo-suspension-regulators-i-idCAKBN27L1BB}}&lt;/ref&gt;

У 2019 годзе ''Forbes'' назваў Ма ў сваім спісе «Героі філантропіі Азіі 2019» за яго працу па падтрымцы бедных суполак у Кітаі, Афрыцы, Аўстраліі і на Блізкім Усходзе.&lt;ref name=&quot;jdoebele&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite web|title=Asia's 2019 Heroes Of Philanthropy: Catalysts For Change|url=https://www.forbes.com/sites/gracechung/2019/12/02/asias-2019-heroes-of-philanthropy-catalysts-for-change/|work=Forbes}}&lt;/ref&gt; У красавіку 2021 года Джэк Ма заняў 26-е месца ў «Глабальным спісе багатых людзей Forbes 2021» з багаццем 48,4 мільярда долараў ЗША.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Forbes Billionaires 2021: The Richest People in the World|url=https://www.forbes.com/billionaires/|work=Forbes|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Маладосць і адукацыя ==

Джэк Ма нарадзіўся як Ма Юнь у [[Ханчжоу|горадзе Ханчжоу]], [[Чжэцзян|правінцыя Чжэцзян]], 10 верасня 1964 года.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|title=Jack Ma|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Jack-Ma|date=September 6, 2022|access-date=September 9, 2022}}&lt;/ref&gt; Ён зацікавіўся англійскай мовай яшчэ ў дзяцінстве і пачаў займацца з ангельскамоўнымі ў гатэлі Hangzhou International Hotel. Дзед Ма служыў ахоўнікам падчас [[Другая япона-кітайская вайна (1937—1945)|Другой япона-кітайскай вайны]] . У 12 гадоў Ма купіў кішэннае радыё і стаў кожны дзень слухаць англійскія радыёстанцыі. На працягу дзевяці гадоў Ма будзе ездзіць па {{Convert|17|mi|km}} на сваім веласіпедзе, каб праводзіць экскурсіі па мясцовасці для турыстаў, каб папрактыкавацца ў англійскай мове. Ён стаў сябрам па перапісцы з адным з тых замежнікаў, які празваў яго «Джэк», таму што яму было цяжка вымаўляць яго кітайскае імя.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Brief biography of Jack Ma|url=https://books.google.pl/books?id=fWUaDQAAQBAJ&amp;redir_esc=y|author=Kalyani Mookherji|publisher=Prabhat Prakashan|publication-date=2008}}&lt;/ref&gt; З 13 гадоў Ма быў вымушаны перавесціся ў сярэднюю школу № 8 горада Ханчжоу, таму што ён часта ўдзельнічаў у бойках. Ма спатрэбілася два гады, каб паступіць у вельмі звычайную сярэднюю школу, і ён атрымаў толькі 31 бал па матэматыцы.

У 1982 годзе, ва ўзросце 18 гадоў, Ма ўпершыню праваліў уступны экзамен у каледж, атрымаўшы толькі 1 бал па матэматыцы. Пасля гэтага ён і яго стрыечны брат пайшлі ў гасцініцу, каб падаць заяўку на працу афіцыянта, куды ўзялі стрыечнага брата, а яму адмовілі на той падставе, што ён занадта худы, невысокі і ўвогуле дрэнна выглядае.&lt;ref name=&quot;Zhang, Yan&quot;&gt;{{Cite book|title=Wo de ren sheng zhe xue : Ma Yun xian gei nian qing ren de 12 tang ren sheng zhi hui ke|url=https://www.worldcat.org/oclc/880665184|author=Zhang, Yan|publication-date=2013|publisher=Beijing Shi}}&lt;/ref&gt;

У 1983 годзе Ма другі раз праваліў уступны экзамен у каледж, хоць яго матэматыка палепшылася да 19 балаў. Бацькі ўгаварылі Ма адмовіцца ад жадання паступіць у каледж і навучыцца майстэрству. Пасля гэтага Ма пачаў ездзіць на сваім зношаным ровары па вуліцах і завулках Ханчжоу.&lt;ref name=&quot;Zhang, Yan&quot;/&gt;

У 1984 годзе, нягледзячы на моцны супраціў яго сям'і, Ма здаў уступны экзамен у каледж у трэці раз. Гэтым разам па тэсціраванні па матэматыцы ён набраў 89 балаў, але ў агульным разрыве старшакурснікаў усё роўна саступаў 5 балаў. Паколькі мэтавы набор на англійскія спецыяльнасці не быў дасягнуты, некаторыя выдатныя студэнты-англічане мелі магчымасць атрымаць павышэнне. Ма быў павышаны да бакалаўрыяту замежнай мовы ў Ханчжоўскім педагагічным універсітэце. Пасля паступлення ва ўніверсітэт Ма стаў добрым студэнтам з выдатнай акадэмічнай паспяховасцю і ўвайшоў у пяцёрку лепшых на кафедры замежных моў з выдатнай англійскай мовай. Пасля гэтага Ма быў абраны старшынёй студэнцкага саюза, а потым два тэрміны займаў пасаду старшыні Федэрацыі студэнтаў Ханчжоу.&lt;ref name=&quot;Zhang, Yan&quot;/&gt;

Ма скончыў універсітэт у 1988 годзе са ступенню бакалаўра мастацтваў па англійскай мове.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Alibaba Group|url=http://news.alibaba.com/specials/aboutalibaba/aligroup/jack.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Alibaba's Jack Ma on Early Obstacles, His Ambitions|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-01-29/alibaba-s-jack-ma-on-early-obstacles-his-ambitions|author=Rose, Charlie|date=29 студзеня 2015}}&lt;/ref&gt; Пасля ён стаў выкладчыкам англійскай мовы і міжнароднага гандлю ва ўніверсітэце Ханчжоу Дыянзі . Ён таксама сцвярджаў, што дзесяць разоў падаваў дакументы ў Гарвардскую школу бізнесу і кожны раз атрымліваў адмову.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Alibaba founder Jack Ma: 'Harvard rejected me 10 times'|url=http://www.businessinsider.com/jack-ma-harvard-rejected-me-10-times-2015-9?IR=T}}&lt;/ref&gt;

== Дзелавая кар'ера ==
[[Файл:Davos_2017_-_An_Insight,_An_Idea_with_Jack_Ma.webm|міні|Джэк Ма пра будучыню інтэрнэт-гандлю і глабалізацыі на Сусветным эканамічным форуме 2017]]

=== Пачатак кар'еры ===
Згодна з аўтабіяграфічнай прамовай Ма,  пасля заканчэння педагагічнага ўніверсітэта Ханчжоу ў 1988 годзе, Ма падаў заяўку на 31 розную выпадковую працу і на кожнай атрымаў адмову. «Я пайшоў на працу ў KFC; яны сказалі: &quot;ты не годны&quot;',  сказаў Ма інтэрв'юеру Чарлі Роўзу . &quot;Я нават хадзіў у [[KFC]] калі ён прыйшоў у мой горад. На работу выйшлі 24 чалавекі. Прынялі дваццаць тры. Я быў адзіным хлопцам [адхіленым]. . .&quot;.&lt;ref name=&quot;bloomberg.com&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-01-29/alibaba-s-jack-ma-on-early-obstacles-his-ambitions|title=Charlie Rose Talks to Alibaba's Jack Ma|work=Bloomberg.com|date=29 January 2015}}&lt;/ref&gt; У гэты перыяд у Кітаі было першае дзесяцігоддзе кітайскай эканамічнай рэформы [[Дэн Сяапін]]а .

У 1994 годзе Ма пачуў пра Інтэрнэт і таксама заснаваў сваю першую кампанію,&lt;ref name=&quot;Clark-house&quot;&gt;{{Cite book|title=Alibaba: The House That Jack Ma Built}}&lt;/ref&gt; Агенцтва перакладаў Ханчжоу Хайбо ({{Lang-zh|杭州海波翻譯社}}, {{Transl|zh|Hángzhōu Hǎibō Fānyì Shè}} ). У пачатку 1995 года ён адправіўся ў ЗША ад імя муніцыпальнага ўрада з калегамі, якія дапамаглі пазнаёміць яго з Інтэрнэтам.&lt;ref name=&quot;Clark-house&quot; /&gt; Хаця ён знайшоў інфармацыю, звязаную з півам, у многіх краінах, ён быў здзіўлены, не знайшоўшы ніводнай інфармацыі з Кітая. Ён таксама паспрабаваў знайсці агульную інфармацыю пра Кітай і зноў быў здзіўлены, не знайшоўшы нічога. Такім чынам, ён і яго сябар стварылі «брыдкі» сайт, звязаны з Кітаем.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=秒拍视频|url=http://www.miaopai.com/show/LqGAlmwU1S5cKaaghz9L6Q__.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Ён запусціў вэб-сайт у 9:40 раніцы, і да 12:30 ён атрымаў электронныя лісты ад некаторых кітайскіх інвестараў, якія жадалі даведацца пра яго. Тады Ма зразумеў, што Інтэрнэт можа прапанаваць нешта выдатнае. У красавіку 1995 года Ма і Хэ Ібін (настаўнік інфарматыкі) адкрылі першы офіс для China Pages, а Ма заснаваў сваю другую кампанію. 10 мая 1995 года яны зарэгістравалі дамен chinapages.com у ЗША. На працягу трох гадоў кампанія зарабіла 5 000 000 [[Кітайскі юань|юаняў]], што на той момант было эквівалентна 800 000 долараў ЗША.

Ма пачаў ствараць вэб-сайты для кітайскіх кампаній з дапамогай сяброў у ЗША. Ён сказаў, што «ў той дзень, калі мы падключыліся да Інтэрнэту, я запрасіў сяброў і тэлевізійнікаў да сябе дадому», і пры вельмі павольным камутаваным злучэнні «мы чакалі тры з паловай гадзіны і атрымалі паўстаронкі», — успамінаў ён. «Мы пілі, глядзелі тэлевізар і гулялі ў карты, чакалі. Але я так ганарыўся. Я даказаў, што Інтэрнэт існуе».&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Barboza|first=David|title=New Partner for Yahoo Is a Master at Selling|url=https://www.nytimes.com/2005/08/15/technology/15alibaba.html|work=[[The New York Times]]|date=15 August 2005}}&lt;/ref&gt; На канферэнцыі ў 2010 годзе Ма прызнаўся, што ён ніколі не пісаў ні радка кода і не рабіў ніводнага продажу кліенту. Першы раз ён набыў камп'ютар ва ўзросце 33 гадоў &lt;ref name=&quot;Bloomberg&quot;&gt;{{Cite news|last=Mellor|first=William|title=Ma 和Says Alibaba Shareholders Should Feel Love, Not No. 3|url=https://www.bloomberg.com/news/2014-11-09/ma-says-alibaba-shareholders-should-feel-love-not-no-3.html|date=10 November 2014}}&lt;/ref&gt;

З 1998 па 1999 год Ма ўзначальваў кампанію інфармацыйных тэхналогій, заснаваную Кітайскім міжнародным цэнтрам электроннай камерцыі, аддзелам Міністэрства знешняга гандлю і эканамічнага супрацоўніцтва . У 1999 годзе ён звольніўся і вярнуўся ў Ханчжоу са сваёй камандай, каб заснаваць у сваёй кватэры з групай з 18 сяброў Alibaba, кітайскі гандлёвы сайт для бізнесу.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Popovic|first=Stevan|title=Jack Ma: The man leading the Chinese e-commerce market|url=http://www.hottopics.ht/stories/consumer/jack-ma-the-man-leading-the-chinese-e-commerce-market/|work=Hot Topics|date=4 May 2014|access-date=22 студзеня 2023|archive-date=12 студзеня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112115009/https://www.hottopics.ht/stories/consumer/jack-ma-the-man-leading-the-chinese-e-commerce-market/|url-status=dead}} {{Cite web |url=https://www.hottopics.ht/stories/consumer/jack-ma-the-man-leading-the-chinese-e-commerce-market/ |title=Архіўная копія |access-date=23 верасня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112115009/https://www.hottopics.ht/stories/consumer/jack-ma-the-man-leading-the-chinese-e-commerce-market/ |archive-date=12 студзеня 2016 }}&lt;/ref&gt; Ён пачаў новы раунд развіцця прадпрыемства з 500 000 юаняў.
[[Файл:2007ChinatrustGlobalLeadersForum_JackMa.jpg|злева|міні| Джэк Ма на форуме лідэраў China Trust Global Leaders 2007]]
У кастрычніку 1999 г. і студзені 2000 г. Alibaba атрымала замежныя венчурныя інвестыцыі ў памеры 25 мільёнаў долараў ад Goldman Sachs і [[SoftBank]].&lt;ref name=&quot;Clark-house&quot;/&gt; Чакалася, што праграма палепшыць унутраны рынак электроннай камерцыі і ўдасканаліць платформу электроннай камерцыі для кітайскіх прадпрыемстваў, асабліва малых і сярэдніх прадпрыемстваў (МСП), для вырашэння праблем [[Сусветная гандлёвая арганізацыя|Сусветнай гандлёвай арганізацыі]] (СГА). Праз тры гады Alibaba стала прыбытковай. Ма хацеў палепшыць глабальную сістэму электроннай камерцыі і з 2003 года заснаваў Taobao Marketplace, Alipay, Ali Mama і Lynx. Пасля імклівага росту Taobao [[eBay]] прапанаваў набыць кампанію. Аднак Ма адхіліў іх прапанову, замест гэтага атрымаўшы падтрымку ад сузаснавальніка [[Yahoo!|Yahoo]] Джэры Янга з інвестыцыямі ў 1 мільярд долараў.

=== IPO Alibaba ===
У верасні 2014 года паведамлялася, што Alibaba сабрала больш за 25 мільярдаў долараў у выніку першаснага публічнага размяшчэння акцый (IPO) на [[Нью-Ёркская фондавая біржа|Нью-Йоркскай фондавай біржы]].&lt;ref name=&quot;AlibabaIPO&quot;&gt;{{Cite news|title=IPO launch of Alibaba pushed back by a week|url=http://www.chinanationalnews.com/index.php/sid/225297085|date=1 September 2014|work=ChinaNationalNews.com}}&lt;/ref&gt;

=== Старшыня Alibaba Group ===
Ма займаў пасаду выканаўчага старшыні Alibaba Group, якая з'яўляецца холдынгам з дзевяццю буйнымі даччынымі кампаніямі: Alibaba.com, Taobao Marketplace, Tmall, eTao, Alibaba Cloud Computing, Juhuasuan, 1688.com, AliExpress.com і Alipay. У лістападзе 2012 года аб'ём онлайн-транзакцый Alibaba перавысіў адзін трыльён юаняў. Ма пакінуў пасаду галоўнага выканаўчага дырэктара Alibaba 10 мая 2013 года, але застаўся на пасадзе выканаўчага старшыні карпарацыі. {{На|2016|вр=так}} Ма з'яўляецца ўладальнікам Château de Sours у Бардо, Chateau Guerry у Кот-дэ-Бур і Château Perenne у Blaye, Кот-дэ-Бардо.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Company news; Brown-Forman will become 100% owner of Finlandia|url=http://www.decanter.com/wine-news/jack-ma-buys-chateau-perenne-305972/#e7B629prQDzEVRz2.99|work=Decanter|date=8 June 2016}}&lt;/ref&gt;

9 студзеня 2017 года Ма сустрэўся з абраным прэзідэнтам ЗША [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]] у Trump Tower, каб абмеркаваць патэнцыял адкрыцця 1 мільёна працоўных месцаў у наступныя пяць гадоў праз дзелавыя інтарэсы Alibaba ў ЗША.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Alibaba job boom: Jack Ma chats with Trump about how to create 1 million US jobs over 5 years|url=https://www.cnbc.com/2017/01/09/alibaba-to-discuss-expansion-plans-with-trump-company-aims-to-create-1-million-us-jobs-over-the-next-5-years.html|date=9 January 2017}}&lt;/ref&gt; 8 верасня 2017 года, каб адсвяткаваць 18-годдзе заснавання Alibaba, Ма выйшаў на сцэну і даў спектакль, натхнёны Майклам Джэксанам. Ён выканаў частку &quot;Can You Feel The Love Tonight&quot; на мерапрыемстве з нагоды дня нараджэння Alibaba ў 2009 годзе, апрануўшыся як саліст хэві-метал.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Watch Jack Ma pull off his best Michael Jackson dance moves at the Alibaba birthday celebration|url=https://www.cnbc.com/2017/09/12/jack-ma-performs-michael-jackson-dance-moves-at-alibaba-annual-birthday-event.html|date=12 September 2017}}&lt;/ref&gt; У тым жа месяцы Ма таксама ўступіў у партнёрства з сэрам Лі Кашынам у сумесным прадпрыемстве, каб прапанаваць паслугу лічбавага кашалька ў Ганконгу.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Li Ka-shing, Jack Ma Join Forces to Bring Digital Wallet to Hong Kong|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-09-26/li-ka-shing-jack-ma-join-forces-to-bring-digital-wallet-to-h-k|work=Bloomberg.com|date=26 September 2017}}&lt;/ref&gt;

10 верасня 2018 года Ма абвясціў, што ў наступным годзе ён пакіне пасаду выканаўчага старшыні Alibaba Group Holding.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Timing of Jack Ma's retirement minimizes risk for Alibaba|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Timing-of-Jack-Ma-s-retirement-minimizes-risk-for-Alibaba}}&lt;/ref&gt; Ма абверг інфармацыю аб тым, што ён быў вымушаны сысці ў адстаўку кітайскім урадам&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Lin|first=Liza|title=Alibaba's Jack Ma Denies Beijing Forced Him Out|url=https://www.wsj.com/articles/alibabas-jack-ma-denies-beijing-forced-him-out-1537280485|website=The Wall Street Journal|date=18 September 2018}}&lt;/ref&gt; і заявіў, што хоча засяродзіцца на філантропіі праз свой фонд.&lt;ref name=&quot;interview&quot;&gt;{{Cite news|last=Cué|first=Elena|title=Interview with Jack Ma|url=http://www.alejandradeargos.com/index.php/en/all-articles/21-guests-with-art/41731-interview-with-jack-ma|website=Alejandra de Argos|date=12 June 2019}}&lt;/ref&gt; Затым Дэніэл Чжан узначаліў Alibaba ў якасці цяперашняга выканаўчага старшыні.&lt;ref name=&quot;Forbes profile&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Shu|first=Catherine|title=Jack Ma officially retires as Alibaba's chairman|url=https://techcrunch.com/2019/09/09/jack-ma-officially-retires-as-alibabas-chairman/|website=techcrunch.com|date=10 September 2019|publisher=TechCrunch}}&lt;/ref&gt; Ма сышоў з савета дырэктараў Alibaba 1 кастрычніка 2020 года.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=In pictures: Jack Ma, Alibaba's rock star founder, bows out|url=https://asia.nikkei.com/Business/Companies/In-pictures-Jack-Ma-Alibaba-s-rock-star-founder-bows-out|website=Nikkei Asia|language=en-GB|access-date=22 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20210617234920/https://asia.nikkei.com/Business/Companies/In-pictures-Jack-Ma-Alibaba-s-rock-star-founder-bows-out|archive-date=17 чэрвеня 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== Знікненне з вачэй грамадскасці ===
Інфармацыйныя выданні адзначылі адсутнасць публічных выступленняў Ма ў перыяд з кастрычніка 2020 года па студзень 2021 года, што супала з жорсткімі рэпрэсіямі супраць яго бізнесу.&lt;ref name=&quot;Reuters first public appearance&quot;&gt;{{Cite news|last=Goh|first=Brenda|title=Alibaba's Jack Ma makes first public appearance in three months|url=https://www.reuters.com/article/us-china-alibaba-jack-ma/alibabas-jack-ma-makes-first-public-appearance-in-three-months-idUSKBN29P0CA}}&lt;/ref&gt; ''[[Financial Times]]'' паведаміла, што знікненне магло быць звязана з прамовай на штогадовым форуме па фінансавых рынках Народнага банка Кітая,&lt;ref name=&quot;ft-party&quot;&gt;{{Cite news|last=yu|first=sun|title='The party is pushing back': why Beijing reined in Jack Ma and Ant|website=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/3d2f174d-aa73-44fc-8c90-45c2a554e97b|archive-date=https://ghostarchive.org/archive/20221211/https://www.ft.com/content/3d2f174d-aa73-44fc-8c90-45c2a554e97b|url-status=live}}&lt;/ref&gt; у якой Ма раскрытыкаваў кітайскія рэгулятары і банкі.&lt;ref name=&quot;ft-party&quot; /&gt; У лістападзе 2020 года ''Financial Times'' паведаміла аб раптоўнай адмене чаканага&lt;ref name=&quot;ant IPO&quot;&gt;{{Cite news|title=Ant IPO: earth-shaking arthropod|website=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/c0590481-4f8a-49ac-8ba2-873efae4822e|archive-date=https://ghostarchive.org/archive/20221211/https://www.ft.com/content/c0590481-4f8a-49ac-8ba2-873efae4822e|url-status=live}}&lt;/ref&gt; першаснага публічнага размяшчэння акцый (IPO)&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Riordan|first=Primrose|title=Ant Group IPO faces at least 6-month delay after Beijing intervention|url=https://www.ft.com/content/35a95455-338a-4ede-bab3-fd0f098ac268|archive-date=https://ghostarchive.org/archive/20221211/https://www.ft.com/content/35a95455-338a-4ede-bab3-fd0f098ac268|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ant Group пасля ўмяшання фінансавых рэгулятараў. Па словах кітайскіх банкіраў і чыноўнікаў, мэтай умяшання была фінансавая стабільнасць.&lt;ref name=&quot;ft-party&quot; /&gt; Некаторыя каментатары меркавалі, што Ма мог стаць ахвярай гвалтоўнага знікнення&lt;ref name=&quot;Canales&quot;&gt;{{Cite web|last=Canales|first=Katie|title=Alibaba founder Jack Ma is reportedly not missing and has been laying low amid China's crackdown on his businesses|url=https://www.businessinsider.com/jack-ma-not-missing-alibaba-china-2021-1|website=Business Insider}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;qz.com&quot;&gt;{{Cite news|last=Li|first=Jane|title=Jack Ma's absence is stirring uneasy memories of a series of disappeared Chinese tycoons|url=https://qz.com/1952803/jack-mas-absence-stirs-memories-of-disappeared-chinese-tycoons/|website=[[Quartz (magazine)|Quartz]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Lewis|first=Leo|title=What we can read into Jack Ma's disappearance|url=https://www.ft.com/content/b3a94f55-5e44-417f-a869-a542d0527fe7|archive-date=https://ghostarchive.org/archive/20221211/https://www.ft.com/content/b3a94f55-5e44-417f-a869-a542d0527fe7|url-status=live|website=[[Financial Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Wang|first=Jennifer|title=Disappearing Billionaires: Jack Ma And Other Chinese Moguls Who Have Mysteriously Dropped Off The Radar|url=https://www.forbes.com/sites/jenniferwang/2021/01/07/disappearing-billionaires-jack-ma-and-other-chinese-moguls-who-have-mysteriously-dropped-off-the-radar/?sh=b76525021874|website=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt;, у той час як іншыя меркавалі, што ён мог добраахвотна схавацца.&lt;ref name=&quot;Canales&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;qz.com&quot;/&gt;

Ма зноў з'явіўся на публіцы 20 студзеня 2021 года, выступаючы па відэасувязі з групай сельскіх настаўнікаў на дабрачынным мерапрыемстве, штогадовай Ініцыятыве сельскіх настаўнікаў.&lt;ref name=&quot;Reuters first public appearance&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Jack Ma, Alibaba's Billionaire Co-Founder, Resurfaces After Months of Lying Low|url=https://www.wsj.com/articles/alibabas-jack-ma-resurfaces-after-months-of-laying-low-11611117915?mod=hp_lead_pos4|work=The Wall Street Journal|date=20 January 2021}}&lt;/ref&gt;

У лютым 2021 года Bloomberg паведаміў, што яго бачылі за гольфам на гольф-курорце Sun Valley на кітайскім востраве Хайнань.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2021-02-10|title=Jack Ma Spotted Playing Golf, Easing China Detention Fears|work=Bloomberg News|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-02-10/jack-ma-spotted-playing-golf-after-weeks-out-of-public-view}}&lt;/ref&gt;

У сакавіку 2021 года кітайскія рэгулятары загадалі Ма і Alibaba прадаць некаторыя медыякампаніі, у тым ліку [[ганконг]]скую South China Morning Post, у рамках кітайскай кампаніі па абмежаванні ўплыву гіганцкіх лічбавых кангламератаў.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-03-16|title=China tells Alibaba to sell off media assets in tech crackdown|url=http://www.theguardian.com/world/2021/mar/16/china-tells-alibaba-to-divest-media-assets-to-curb-influence-report|work=the Guardian|language=en}}&lt;/ref&gt;

У кастрычніку 2021 года агенцтва Reuters паведаміла, што Ма быў на іспанскім востраве [[Мальёрка|Маёрка]] і рабіў пакупкі ў мясцовай краме. Яго суперяхта стаяла на якары ў порце Андрач.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2021-10-20|title=Alibaba founder Ma spotted in Mallorca in rare trip abroad after China scrutiny|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/business/alibaba-founder-ma-spotted-mallorca-rare-trip-abroad-after-china-scrutiny-2021-10-20/}}&lt;/ref&gt;

Паведамляецца, што ў лістападзе 2022 года Ма жыў стрымана ў [[Токіа|Токіо]], Японія, на працягу амаль шасці месяцаў і перыядычна выязджаў за мяжу.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-11-29|title=Alibaba founder Jack Ma hiding out in Tokyo, reports say|url=https://www.theguardian.com/business/2022/nov/29/alibaba-founder-jack-ma-hiding-out-in-tokyo-reports-say|website=the Guardian|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Забаўляльная кар'ера ==
У 2017 годзе Ма дэбютаваў у якасці акцёра са сваім першым кароткаметражным фільмам пра кунг-фу ''Gong Shou Dao''. Ён быў зняты ў супрацоўніцтве з ''Double 11 Shopping Carnival'' Singles' Day. У тым жа годзе ён таксама ўдзельнічаў у спеўным фестывалі і выканаў танцы падчас вечарыны з нагоды 18-годдзя Alibaba.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Horwitz|first=Josh|title=Jack Ma is using Singles Day, a symbol of crass commercialism, to revitalize Tai Chi in China|url=https://qz.com/1124855/2017-singles-day-jack-mas-love-of-martial-arts-and-tai-chi-is-taking-center-stage/|work=Quartz|date=July 20, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=This could well be the oddest video you'll see this week|url=http://www.news.com.au/lifestyle/real-life/wtf/jack-ma-asias-richest-man-and-ceo-of-alibaba-just-performed-a-bizarre-dance-routine-for-his-40000-employees/news-story/8a1fdde4c70c58ec82942e4dd8796268|work=NewsComAu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Ciolli|first=Joe|title=Billionaire Alibaba CEO Jack Ma sings at surprise music festival appearance|url=http://www.businessinsider.sg/alibaba-ceo-jack-ma-sings-surprise-music-festival-appearance-2017-10/?r=US&amp;IR=T|work=Business Insider Singapore|date=13 October 2017}}&lt;/ref&gt;

У лістападзе 2020 года ў фінале ''Africa's Business Heroes'' Ма быў заменены на пасадзе суддзі ў тэлевізійным шоу, а яго месца заняў кіраўнік Alibaba Пэн Лэй, як паведамляецца, &quot;з-за канфлікту ў раскладзе&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=McMorrow|first=Ryan|date=December 31, 2020|title=Jack Ma disappears from his own talent show|work=[[Financial Times]]|url=https://www.ft.com/content/a91dfeae-da1e-4348-8212-bbfbe94d93bd|archive-date=https://ghostarchive.org/archive/20221211/https://www.ft.com/content/a91dfeae-da1e-4348-8212-bbfbe94d93bd|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Узнагароды і ўзнагароды ==

* У 2004 годзе Цэнтральнае тэлебачанне Кітая (CCTV) прызнала Ма адным з «10 лепшых эканамічных дзеячаў года».&lt;ref name=&quot;ft&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/c6aba388-74a6-11db-bc76-0000779e2340.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215132234/http://im.ft-static.com/content/images/c6aba388-74a6-11db-bc76-0000779e2340.pdf|archive-date=15 December 2013|title=Alibaba.com: A Smiling Community with a Dream}}&lt;/ref&gt;
* У верасні 2005 года Сусветны эканамічны форум абраў Ма «Маладым сусветным лідэрам».&lt;ref name=&quot;ft&quot; /&gt;
* ''Фартуна'' таксама абрала яго адным з «25 самых уплывовых бізнесменаў Азіі» ў 2005 годзе.&lt;ref name=&quot;ft&quot; /&gt;
* ''Businessweek'' таксама абраў яго «Бізнэсмэнам году» ў 2007 годзе.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://images.businessweek.com/ss/08/01/0102_bizpeople/index_01.htm|title=The Best Leaders of 2007|access-date=22 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20141229081534/http://images.businessweek.com/ss/08/01/0102_bizpeople/index_01.htm|archive-date=29 снежня 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* У 2008 годзе ''Barron's'' уключыў яго ў лік 30 «Лепшых генеральных дырэктараў свету» &lt;ref&gt;{{Cite web|title=World's Best CEOs 2008|url=http://online.barrons.com/article/SB120615216221756939.html}}&lt;/ref&gt;
* У маі 2009 года часопіс ''[[Time]]'' уключыў Ма ў лік 100 самых уплывовых людзей свету. У справаздачы аб дасягненнях Ма Адзі Ігнаціус, былы старшы рэдактар ''Time'' і галоўны рэдактар ''Harvard Business Review'', адзначыў, што «кітайскі інтэрнэт-прадпрымальнік ціхі і падобны да эльфа, і ён вельмі добра размаўляе па-ангельску», і адзначыў, што «Taobao.com, спажывецкі аўкцыённы сайт спадара Ма, заваяваў eBay у Кітаі».&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1894410_1893837_1894188,00.html|archive-date=https://web.archive.org/web/20090503144649/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1894410_1893837_1894188,00.html|title=The 2009 TIME 100: Jack Ma}}&lt;/ref&gt; Ён таксама быў уключаны ў гэты спіс у 2014 годзе.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://time.com/70866/jack-ma-2014-time-100/|title=Jack Ma: The World's 100 Most Influential People}}&lt;/ref&gt;
* ''BusinessWeek'' абраў яго адным з самых уплывовых людзей Кітая.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/BL-CJB-5819|title=Who Are China's Most Powerful People?}}&lt;/ref&gt;
* У 2009 годзе ''часопіс Forbes China'' выбраў яго ў лік 10 самых паважаных прадпрымальнікаў у Кітаі. У 2009 годзе Ма атрымаў прэмію CCTV &quot;Эканамічны чалавек года: бізнес-лідэры дзесяцігоддзя&quot;.
* У 2010 годзе ''[[Forbes]] Asia'' прызнаў Ма адным з азіяцкіх герояў філантропіі за яго ўклад у ліквідацыю наступстваў стыхійных бедстваў і барацьбы з беднасцю.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.forbes.com/global/2010/0315/philanthropy-gautschi-krishnan-nilekani-heroes-of-philanthropy_slide_7.html|title=In Pictures: 48 Heroes of Philanthropy}}&lt;/ref&gt;
* У 2011 годзе было абвешчана, што адна з яго кампаній атрымала кантроль над Alipay, ранейшай даччынай кампаніяй Alibaba Group, каб «адпавядаць кітайскаму заканадаўству, якое рэгулюе плацежныя кампаніі, каб атрымаць ліцэнзію на працяг дзейнасці Alipay».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.alibaba.com/article/detail/alibaba/100474800-1-alibaba-group-clarification-respect-alipay.html|title=Alibaba Group Clarification with Respect to Alipay Status and Related Statements by Yahoo!}}&lt;/ref&gt;
* Шматлікія аналітыкі паведамляюць, што Ма прадаў Alipay сабе ніжэй за рынкавы кошт, не паведаміўшы пра гэта праўленню Alibaba Group або іншым буйным уладальнікам Yahoo і Softbank, у той час як Ма заявіў, што савет дырэктараў Alibaba Group ведаў аб здзелцы. Спрэчка аб уласнасці была вырашана Alibaba Group, Yahoo! і Softbank у ліпені 2011 года.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://dealbook.nytimes.com/2011/07/29/yahoo-and-alibaba-resolve-alipay-dispute/|archive-date=https://web.archive.org/web/20110729170320/http://dealbook.nytimes.com/2011/07/29/yahoo-and-alibaba-resolve-alipay-dispute/|title=Yahoo and Alibaba Resolve Alipay Dispute}}&lt;/ref&gt;
* У лістападзе 2013 года Ганконгскі ўніверсітэт навукі і тэхналогій прысвоіў Ма ганаровую доктарскую ступень.&lt;ref name=&quot;loneliest&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-06-14/jack-ma-is-the-loneliest-billionaire-in-china|title=Jack Ma Is the Loneliest Billionaire in China}}&lt;/ref&gt;
* Ма быў членам праўлення японскага [[SoftBank]] (2007-2020)&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Jack Ma leaves SoftBank board after 13 years|url=https://asia.nikkei.com/Business/SoftBank2/Jack-Ma-leaves-SoftBank-board-after-13-years2}}&lt;/ref&gt; і кітайскай Huayi Brothers Media Corporation.  Ён стаў даверанай асобай кітайскай праграмы The Nature Conservancy у 2009 годзе і ў красавіку 2010 года ўвайшоў у склад сусветнага савета дырэктараў.
* У 2013 годзе ён стаў старшынёй праўлення кітайскай праграмы The Nature Conservancy; гэта адбылося праз дзень пасля таго, як ён пакінуў пасаду генеральнага дырэктара Alibaba.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Faces of Conservation|url=http://www.nature.org/ourinitiatives/regions/asiaandthepacific/china/explore/jack-ma-tnc-board-in-china-1.xml|subtitle=dead|access-date=22 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20140520050441/http://www.nature.org/ourinitiatives/regions/asiaandthepacific/china/explore/jack-ma-tnc-board-in-china-1.xml|archive-date=20 мая 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://blogs.nationalgeographic.com/blogs/news/chiefeditor/2010/05/alibaba-conservation-environment-fund.html|title=China's Alibaba Group to &quot;mobilize hundreds of millions&quot; for environment|subtitle=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100531065430/http://blogs.nationalgeographic.com/blogs/news/chiefeditor/2010/05/alibaba-conservation-environment-fund.html|archive-date=31 May 2010}}&lt;/ref&gt;
* У 2014 годзе ён быў 30-м самым уплывовым чалавекам у свеце ў штогадовым рэйтынгу, апублікаваным ''Forbes''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/carolinehoward/2014/11/05/putin-vs-obama-the-worlds-most-powerful-people-2014/|title=Putin Vs. Obama: The World's Most Powerful People 2014}}&lt;/ref&gt;
* У 2015 годзе Asian Award прызнала яго прэміяй «Прадпрымальнік года».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/asian-awards-2015-winners-star-studded-5540464|title=Asian Awards 2015: All the winners from the star-studded bash - 3am &amp; Mirror Online}}&lt;/ref&gt;
* У 2016 годзе міністр замежных спраў і міжнароднага развіцця Францыі Ларан Фабіус узнагародзіў яго кавалерам [[Ордэн Ганаровага легіёна|ордэна Ганаровага легіёна]] Францыі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lefigaro.fr/secteur/high-tech/2016/05/12/32001-20160512ARTFIG00034-ce-que-le-milliardaire-chinois-jackma-dira-a-emmanuel-macron.php|title=Ce que le milliardaire chinois Jack Ma dira à Emmanuel Macron}}&lt;/ref&gt;
* У 2017 годзе [[Fortune (часопіс)|часопіс Fortune паставіў]] Ма на другое месца ў спісе 50 найвялікшых лідэраў свету.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://fortune.com/worlds-greatest-leaders/jack-ma-2/|title=Jack Ma}}&lt;/ref&gt;
* У 2017 годзе апытанне KPMG паставіла Ма на трэцяе месца ў глабальным апытанні тэхналагічных інавацый.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.scmp.com/tech/leaders-founders/article/2076412/alibabas-jack-ma-ranked-no-3-global-tech-innovation-visionary|title=Alibaba's Jack Ma ranked No 3 in global tech innovation visionary survey by KPMG}}&lt;/ref&gt;
* У кастрычніку 2017 года Ма атрымаў ганаровую ступень доктара навук у галіне тэхнапрадпрымальніцтва ва ўніверсітэце Дэ Ла Саль у Маніле, Філіпіны.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/630781/chinese-billionaire-jack-ma-extremely-humbled-by-honorary-degree-from-dlsu/story/?amp|title=Chinese billionaire Jack Ma 'extremely humbled' by honorary degree from DLSU}}&lt;/ref&gt;
* У маі 2018 года Ганконгскі ўніверсітэт прысвоіў Ма [[Honoris causa|ганаровую ступень]] доктара сацыяльных навук у знак прызнання яго ўкладу ў тэхналогіі, грамадства і свет.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hku.hk/press/press-releases/detail/17728.html|title=HKU to confer honorary degrees upon three outstanding individuals at the 199th Congregation - Press Releases|language=en}}&lt;/ref&gt;
* У маі 2018 года Ма атрымаў ганаровую доктарскую ступень ад прафесараў Якава Фрэнкеля і Ярана Оза [[Тэль-Авіўскі ўніверсітэт|Тэль-Авіўскага ўніверсітэта]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pictures.agency.thomsonreuters.com/archive/ALIBABA-ISRAEL-CEO-RC165C7DD960.html|title=Jack Ma, founder of Chinese e-commerce giant Alibaba, receives honorable doctoral degree in 2013|access-date=22 студзеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612154826/http://pictures.agency.thomsonreuters.com/archive/ALIBABA-ISRAEL-CEO-RC165C7DD960.html|archive-date=12 чэрвеня 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* У маі 2019 года Ма і іншыя 16 уплывовых сусветных дзеячаў былі прызначаны [[Генеральны сакратар ААН|Генеральным сакратаром Арганізацыі Аб'яднаных Нацый]] новымі прыхільнікамі [[Мэты ўстойлівага развіцця|мэтаў устойлівага развіцця]] .&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.un.org/development/desa/en/news/sustainable/new-sustainable-development-goals-advocates.html|title=Secretary-General Appoints New Sustainable Development Goals Advocates|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* У ліпені 2020 года Ма атрымаў ад [[Абдала II|караля Абдалы II]] медаль першай ступені за ўклад у барацьбу з [[Пандэмія COVID-19|пандэміяй COVID-19]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=China's Jack Ma earns Jordan's highest honour|url=https://asiatimes.com/2020/08/jack-ma-earns-jordans-highest-honour/|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* У жніўні 2020 года Ма павінен быў атрымаць ад прэзідэнта Пакістана медаль Hilal e Quaid e Azam за ўклад у барацьбу з пандэміяй COVID-19.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Pakistan to confer civil award on Ali Baba founder Jack Ma|url=https://profit.pakistantoday.com.pk/2020/08/14/pakistan-to-confer-civil-award-on-ali-baba-founder-jack-ma/|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Погляды ==
Ма з'яўляецца паслядоўнікам як [[будызм]]у, так і [[даасізм]]у.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Alibaba's Jack Ma: From 'crazy' to China's richest man|url=https://www.usatoday.com/story/tech/2014/09/17/alibaba-jack-ma-profile/15406641/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=10 Buddhist Billionaires in Asia|url=https://www.lotus-happiness.com/10-buddhist-billionaires-asia/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Five Buddhist business leaders: From Alibaba co-founder to eBay's creator|url=https://www.ns-businesshub.com/business/buddhist-business-leaders-alibaba-ebay/|access-date=22 студзеня 2023|archive-date=8 сакавіка 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308143051/https://www.ns-businesshub.com/business/buddhist-business-leaders-alibaba-ebay/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

На штогадовым агульным сходзе акцыянераў Alibaba.com у маі 2010 г. Ма абвясціў, што Alibaba Group пачне ў 2010 г. накіроўваць 0,3% гадавога даходу на ахову навакольнага асяроддзя, асабліва на праекты па паляпшэнні якасці вады і паветра. Пра будучыню Alibaba ён сказаў: «Наша задача — дапамагчы большай колькасці людзей зарабляць здаровыя грошы, «устойлівыя грошы», грошы, якія прыносяць карысць не толькі ім самім, але і грамадству. Гэта тая трансфармацыя, якую мы імкнемся зрабіць».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.alibaba.com/article/detail/alibaba/100212419-1-an-interview-jack-ma.html|date=6 December 2009|title=An Interview with Jack Ma}}&lt;/ref&gt;

24 верасня 2014 года ў інтэрв'ю Taobao Ма прыпісаў моц амерыканскага грамадства яго [[Хрысціянства|хрысціянскай]] спадчыне і выказаў перакананне ў важнасці для Кітая ўкаранення пазітыўнай сістэмы каштоўнасцяў, каб пераадолець спадчыну [[Культурная рэвалюцыя ў Кітаі|культурнай рэвалюцыі]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Thoughts on Christianity and America's founding|url=https://eastgates.org/wp-content/uploads/2016/08/Christianity_and_Americas_Founding.pdf}}&lt;/ref&gt;

У лістападзе 2018 года &quot;''Жэньмінь жыбаа&quot;'' назвала Ма членам [[Камуністычная партыя Кітая|Камуністычнай партыі Кітая]], што здзівіла назіральнікаў.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Li|first=Shan|title=It's Official: China's E-Commerce King is a Communist|url=https://www.wsj.com/articles/its-official-chinas-e-commerce-king-is-a-communist-1543238782|work=[[The Wall Street Journal]]|date=26 November 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Pandey|first=Erica|title=Alibaba's Jack Ma identified as member of China's Communist Party|url=https://www.axios.com/jack-ma-alibaba-chinese-communist-party-member-b5692930-eba2-4882-b73f-d0a9ce804353.html|work=[[Axios (website)|Axios]]|date=26 November 2018|url-status=dead|access-date=22 студзеня 2023|archive-date=8 снежня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208202114/https://www.axios.com/jack-ma-alibaba-chinese-communist-party-member-b5692930-eba2-4882-b73f-d0a9ce804353.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Alibaba's Jack Ma is a Communist Party member, China state paper reveals|url=https://www.reuters.com/article/us-alibaba-jack-ma/alibabas-jack-ma-is-a-communist-party-member-china-state-paper-reveals-idUSKCN1NW073|work=[[Reuters]]|date=26 November 2018}}&lt;/ref&gt;

Ма атрымаў міжнародную крытыку пасля таго, як публічна падтрымаў кітайскую практыку працы, вядомую як сістэма 996 працоўных гадзін.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jack Ma endorses China's controversial 12 hours a day, 6 days a week work culture|url=https://www.cnn.com/2019/04/15/business/jack-ma-996-china/|date=15 April 2019|work=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt;

Калі ў 2019 годзе яго папрасілі выказаць свой погляд на будучыню, Ма зноў заявіў, што 996 у цяперашні час з'яўляецца «вялізным дабраславеннем», неабходным для дасягнення поспеху, але працягнуў, што тэхналогія [[Штучны інтэлект|штучнага інтэлекту]] можа прывесці да лепшага вольнага часу ў будучыні, дзе людзям давядзецца працаваць толькі па чатыры гадзіны, тры дні на тыдзень.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Elon Musk and Jack Ma face off over AI in Shanghai|url=https://www.scmp.com/tech/tech-leaders-and-founders/article/3024847/alibabas-jack-ma-sees-ai-opening-new-human-chapter|work=South China Morning Post|date=29 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Jack Ma: A.I. could give us 12-hour work weeks|url=https://www.cnbc.com/2019/08/30/jack-ma-ai-could-give-us-12-hour-work-weeks.html|work=CNBC|date=30 August 2019}}&lt;/ref&gt; У той жа час Ма выказаў скептыцызм наконт таго, што штучны інтэлект можа калі-небудзь цалкам замяніць людзей, спасылаючыся на сваю тэорыю аб тым, што для поспеху неабходны «каэфіцыент любові», і заявіўшы, што машыны ніколі не могуць параўнацца з гэтым поспехам. Ма таксама прадказаў, што дэмаграфічны калапс стане вялікай праблемай у будучыні.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Elon Musk and Jack Ma disagree about AI's threat|url=https://www.bbc.com/news/technology-49508091|work=[[BBC News]]|date=29 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Here's what leaders can do to feel secure in the automation age|url=https://www.businessinsider.com.au/artificial-intelligence-love-quotient-jack-ma-2018-1|work=Business Insider Australia|date=5 February 2018|access-date=22 студзеня 2023|archive-date=29 ліпеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210729152015/https://www.businessinsider.com.au/artificial-intelligence-love-quotient-jack-ma-2018-1|url-status=dead}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://www.businessinsider.com.au/artificial-intelligence-love-quotient-jack-ma-2018-1 |access-date=22 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729152015/https://www.businessinsider.com.au/artificial-intelligence-love-quotient-jack-ma-2018-1 |archive-date=29 ліпеня 2021 |url-status=dead }}{{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://www.businessinsider.com.au/artificial-intelligence-love-quotient-jack-ma-2018-1 |access-date=22 студзеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729152015/https://www.businessinsider.com.au/artificial-intelligence-love-quotient-jack-ma-2018-1 |archive-date=29 ліпеня 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Філантропія ==
Джэк Ма з'яўляецца заснавальнікам Фонду Джэка Ма, дабрачыннай арганізацыі, якая займаецца паляпшэннем адукацыі, навакольнага асяроддзя і аховы здароўя.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-09-06|title=Billionaire Jack Ma Prepares for Life After Alibaba|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-09-06/billionaire-jack-ma-prepares-for-life-after-alibaba|work=Bloomberg.com}}&lt;/ref&gt;

У 2008 годзе Alibaba ахвяравала 808 000 долараў ахвярам землятрусу ў Сычуані.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.uschamberfoundation.org/corporate-citizenship-center/chinese-earthquake-corporate-aid-tracker|title=Chinese Earthquake -- Corporate Aid Tracker|last=importer|date=22 April 2013|website=U.S. Chamber of Commerce Foundation|language=en|access-date=22 студзеня 2023|archive-date=6 верасня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190906034647/https://www.uschamberfoundation.org/corporate-citizenship-center/chinese-earthquake-corporate-aid-tracker|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; У 2009 годзе Джэк Ма стаў даверанай асобай кітайскай праграмы The Nature Conservancy, а ў 2010 годзе ўвайшоў у глабальны савет дырэктараў арганізацыі.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nature.org/en-us/about-us/who-we-are/our-people/jack-ma/|title=Jack Ma|website=The Nature Conservancy|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

У 2015 годзе Alibaba заснавала некамерцыйную арганізацыю Alibaba Hong Kong Young Entrepreneurs Foundation, якая падтрымлівае ганконгскіх прадпрымальнікаў, каб дапамагчы ім развіваць свой бізнес.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.alizila.com/alibaba-group-backs-young-hong-kong-entrepreneurs-2/|title=Alibaba Group Backs Young Hong Kong Entrepreneurs|date=1 February 2015|website=Alizila.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.chinamoneynetwork.com/2015/02/02/alibaba-to-establish-129m-hong-kong-young-entrepreneurs-foundation|title=Alibaba To Establish $129M Hong Kong Young Entrepreneurs Foundation|last=Su|date=2 February 2015|website=China Money Network|language=en-US}}&lt;/ref&gt; У тым жа годзе кампанія прафінансавала аднаўленне 1000 дамоў, пашкоджаных землятрусам у Непале, і сабрала грошы яшчэ на 9000.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/naazneenkarmali/2015/05/08/alibabas-jack-ma-joins-nepali-billionaire-binod-chaudharys-rebuilding-efforts-in-quake-hit-nepal/|title=Alibaba's Jack Ma Joins Nepali Billionaire Binod Chaudhary's Rebuilding Efforts In Quake-Hit Nepal|last=Karmali|website=Forbes|language=en}}&lt;/ref&gt; У 2015 годзе ён таксама заснаваў бізнес-школу Hupan School.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Private companies have put down strong roots in China|url=https://www.economist.com/business/2020/04/30/private-companies-have-put-down-strong-roots-in-china|website=The Economist|date=2020}}&lt;/ref&gt;

У верасні 2018 года Ма заснаваў фонд Джэка Ма і абвясціў, што сыдзе з Alibaba, каб заняцца адукацыйнай працай, філантропіяй і экалагічнымі справамі.&lt;ref name=&quot;jdoebele&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dtjm&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;latjm&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tetjm&quot;/&gt;

У 2019 годзе ''Forbes'' назваў Ма ў сваім спісе «Героі філантропіі Азіі 2019» і ўзнагародзіў яго прэміяй Малькальма С. Форбса Lifetime Achievement Award за яго працу па падтрымцы малазабяспечаных суполак у Кітаі, Афрыцы, Аўстраліі і на Блізкім Усходзе.&lt;ref name=&quot;jdoebele&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;

У 2020 годзе ў адказ на пандэмію COVID-19 Фонд Alibaba і Фонд Джэка Ма запусцілі розныя ініцыятывы, некаторыя з якіх уключалі ахвяраванне медыцынскіх сродкаў у ЗША, а таксама ў розныя краіны Азіі, Афрыкі і Еўропы.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Jack Ma Foundation donates medical supplies from China to Israel|url=https://www.jpost.com/israel-news/jack-ma-foundation-donates-medical-supplies-from-china-to-israel-622949|work=The Jerusalem Post|date=30 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Rwanda's Kagame thanks Jack Ma for 'huge shot in the arm' after receiving donation of test kits|url=https://www.cnn.com/2020/03/16/africa/jack-ma-donate-masks-coronavirus-africa/index.html|date=22 March 2020}}&lt;/ref&gt;

{{зноскі}}

== Спасылкі ==

* [http://www.alibabagroup.com/en/about/leadership Біяграфіі кіраўнікоў] Alibaba Group
* [https://web.archive.org/web/20101104022726/http://www.nature.org/pressroom/press/press4455.html Біяграфія] ў The Nature Conservancy (Савет дырэктараў)
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
[[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Кітая]]</text>
      <sha1>e2xj6rknq76rtx3nkfbh5acmyovukrr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Данута Валенса</title>
    <ns>0</ns>
    <id>733848</id>
    <revision>
      <id>5131264</id>
      <parentid>4581072</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T23:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5891" sha1="64esozwhlkl84eh764hp16pzov4efup" xml:space="preserve">{{Асоба
| арыгінал імя = Danuta Wałęsa
| імя пры нараджэнні = Mirosława Danuta Gołoś
| дата нараджэння = 25.2.1949
| муж = [[Лех Валенса]]
| дзеці = Багдан (нар. 1970), &lt;br /&gt;Славамір (нар. 1972), &lt;br /&gt;Пшэмыслаў (1974 — 2017), &lt;br /&gt;Яраслаў (нар. 1976), &lt;br /&gt;Магдалена (нар. 1979) Ганна (нар. 1980)&lt;br /&gt;Марыя Вікторыя (нар. 1982)&lt;br /&gt;Брыгіда (нар. 1985)
}}
'''Міраслава Данута Валенса''' ({{Lang-pl|Mirosława Danuta Wałęsa}}, народж. Голось ({{Lang-pl|Gołoś}}); нар. [[25 лютага]] [[1949]], с. Крыпы, [[Вэнгроўскі павет]], [[Мазавецкае ваяводства]], [[Польшча]]) — жонка 6-га [[Прэзідэнт Польшчы|Прэзідэнта Польшчы]] [[Лех Валенса|Леха Валенсы]].

== Біяграфія ==
Нарадзілася ў шматдзетнай сялянскай сям’і. Скончыла сярэднюю школу ў [[Вэнграў|Венгрувэ]]. Працавала ў бацькоўскай гаспадарцы на вёсцы. У 1968 пераехала да сваякоў у [[Гданьск]]. Уладкавалася на працу ў кветкавы магазін.

Пазнаёмілася з электрыкам Лехам Валенсай, будучым палітычным дзеячам, кіраўніком незалежнага [[Прафесійны саюз|прафсаюза]] «[[Салідарнасць (прафсаюз)|Салідарнасць]]» і [[Прэзідэнт Польшчы|Прэзідэнтам Польшчы]] (1990—1995). 8 лістапада 1969 года выйшла за яго замуж.

У сям’і Леха і Дануты Валенс нарадзілася восем дзяцей.

Ад імя мужа 10 снежня 1983 года ў [[Осла]] атрымала [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскую прэмію міру]].

Будучы першай дамай Польшчы, узначальвала шэраг грамадска-культурных таварыстваў і арганізацый, у тым ліку была ганаровым прэзідэнтам Гданьскага фонду па культурным развіцці. У якасці ганаровага члена прымала ўдзел і курыравала правядзенне розных конкурсаў і работу грамадскіх арганізацый.

У 2011 годзе 300-тысячным накладам была надрукаваная аўтабіяграфія Дануты Валенсы ''«Мары і таямніцы»'', якая карысталася вялікім поспехам у чытачоў. У наступным годзе за кнігу яна была ўзнагароджана прэміяй ''Супергарантыя культурнай падзеі года'', заснаванай рэдакцыяй TVP Kultura [[Польскае тэлебачанне|Польскага тэлебачання]].

У 2012 Прэзідэнт Польшчы [[Браніслаў Камароўскі]], за выдатныя заслугі ў справе дэмакратычных пераменаў у краіне, дасягненні ў прафесійнай і грамадскай дзейнасці, узнагародзіў Дануту Валенсу Камандорскім крыжам з зоркай [[Ордэн Адраджэння Польшчы|Ордэна Адраджэння Польшчы]]&lt;ref&gt;[http://www.prezydent.pl/aktualnosci/ordery-i-odznaczenia/art,1110,prezydent-odznaczyl-kobiety-zasluzone-dla-demokracji.html Президент наградил женщину за достижения в развитии демократии] {{Архівавана|url=https://archive.today/20120906140430/http://www.prezydent.pl/aktualnosci/ordery-i-odznaczenia/art,1110,prezydent-odznaczyl-kobiety-zasluzone-dla-demokracji.html|date=2012-9-6}} {{Ref-pl}}&lt;/ref&gt;.

У 2013 годзе выйшаў фільм «[[Валенса. Чалавек з надзеі|Валенса.]] [[Валенса. Чалавек з надзеі|Чалавек з надзеі]]» рэжысёра [[Анджэй Вайда|Анджэя Вайды]], дзе распавядаецца пра палітычную кар’еру і асабістае жыццё Леха Валенсы. Ролю Дануты выканала [[Агнешка Грахоўская]].

== Зноскі ==
{{Reflist}}

== Спасылкі ==

* [http://www.wirtualnemedia.pl/artykul/danuta-walesa-laureatka-nagrody-radia-tok-fm-za-2011 Danuta Walesa-laureatka nagrody radia] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190327101531/https://www.wirtualnemedia.pl/artykul/danuta-walesa-laureatka-nagrody-radia-tok-fm-za-2011 |date=27 сакавіка 2019 }} Архивная копия ад 27 сакавіка 2019 на Wayback Machine {{Ref-pl}}
* [http://wiadomosci.wp.pl/gid,10114692,title,Nobel-dla-Walesy,galeria.html?ticaid=110933 Нобелеўская прэмія для Валенсы]{{Ref-pl}}{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Камандоры ордэна Адраджэння Польшчы]]
[[Катэгорыя:Камандоры з зоркай ордэна Адраджэння Польшчы]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мазавецкім ваяводстве]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1949 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 25 лютага]]</text>
      <sha1>64esozwhlkl84eh764hp16pzov4efup</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рэната Уладзіміраўна Бабак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>734339</id>
    <revision>
      <id>5131268</id>
      <parentid>4576291</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T23:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>не ізаляваны</comment>
      <origin>5131268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2073" sha1="3sv7zwr7ziy4judf9qpe9h0lrr9q0k5" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Бабак}}
{{музыкант}}
'''Рэната Уладзіміраўна Бабак''' ({{lang-uk|Рена́та Володи́мирівна Баба́к}}; {{ДН|4|2|1934}}, {{МН|Харкаў||}} — {{ДС|31|12|2003}}, [[ЗША]]) — украінская оперная спявачка (меца-сапрана), педагог.

== Біяграфія ==
Пасля заканчэння ў 1961 годзе [[Нацыянальная музычная акадэмія Украіны імя Пятра Чайкоўскага|Кіеўскай кансерваторыі]] (клас прафесара Д. Г. Еўтушэнка) дэбютавала на сцэне [[Нацыянальная опера Украіны імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеўскай оперы]] ў партыі Кармэн.

У 1961—1963 гадах спявала на сцэне [[Львоўскі нацыянальны акадэмічны тэатр оперы і балета імя Саламіі Крушальніцкай|Львоўскага опернага тэатра]].

Са снежня 1963 па 1973 — салістка [[Вялікі тэатр|Вялікага тэатра]] ў Маскве. У лістападзе 1973 г. папрасіла палітычнага прытулку ў [[Італія|Італіі]]. Пазней жыла ў [[ЗША]] і [[Канада|Канадзе]]. Да 1986 года паспяхова гастралявала ў Амерыцы і Еўропе.

Каля 20 гадоў была дэканам опернага факультэта Вашынгтонскай кансерваторыі, узначальвала оперную студыю, дзе паставіла некалькі опер: «Запарожац за Дунаем», «Кармэн», «Яўген Анегін», «Гензель і Грэтэль», сцэны з опер Гершвіна.

{{зноскі}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Бабак Рэната Уладзіміраўна}}</text>
      <sha1>3sv7zwr7ziy4judf9qpe9h0lrr9q0k5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alloise</title>
    <ns>0</ns>
    <id>734454</id>
    <revision>
      <id>5130953</id>
      <parentid>5053310</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:04:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Following My Intuition</username>
        <id>155381</id>
      </contributor>
      <comment>/* Біяграфія */</comment>
      <origin>5130953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9183" sha1="tf4fxo0txvlnafb9kyojuj3oqxubmvn" xml:space="preserve">{{Музыкант}}
'''Ала Яўгенаўна Маскоўка''' ({{Lang-uk|А́лла Євге́нівна Моско́вка}}; {{Н|ж}} [[19 кастрычніка]] [[1984]], [[Палтава]], [[УССР]]), больш вядомая пад псеўданімам '''ALLOISE''' — украінская спявачка, якая выконвае песні ў стылі поп, соўл, [[Рытм-н-блюз|RnB]] і фольк.

== Біяграфія ==
Ала нарадзілася 19 кастрычніка ў 1984 годзе ў Палтаве. Паступіла ў Палтаўскую школу мастацтваў, затым у студыю пры музычным вучылішчы. Таксама паралельна вучылася ў ліцэі № 1 у класе з інтэнсіўным вывучэннем інфарматыкі і англійскай мовы. У 2002 годзе паступіла ў [[Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Кіеўскі нацыянальны універсітэт культуры і мастацтваў]]. У 2004 годзе спявала ў складзе электроннага гурта «Tomato Jaws», затым занялася [[дыджэй]]ствам і на некаторы час стала вакальным і dj-рэзідэнтам кіеўскіх клубаў.

З 2007 па 2012 год была вакалісткай і аўтарам песень гурта «{{Не перакладзена 3|Gorchitza|Gorchitza|4=Gorchitza}}».

У красавіку 2012 года ALLOISE пачала сольную кар’еру, супрацоўнічаючы з лэйблам Firework Sound&lt;ref&gt;[http://bestin.ua/life/event/728/ Репортаж с первого сольного выступления Alloise,]{{Недаступная спасылка|date=Май 2018|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;.

У лістападзе 2012 года ALLOISE стала лепшай украінскай артысткай па версіі MTV EMA.

За гады сваёй кар’еры спявачка выступала на адной сцэне з такімі сусветнымі артыстамі як Morcheeba, Kosheen, [[Крэйг Дэвiд]], [[Нэлі Фуртада]], Джэсі Уэр, [[Софі Эліс-Бэкстар|Сафі Эліс-Бекстар]], [[Ларын]] і Faithless.

Таксама спявачка супрацоўнічала з сусветна вядомым прадзюсарам — Нарадам Майклам Уолдэнам, вядомым па сваёй працы з [[Уітні Х’юстан]], [[Рэй Чарлз|Рэям Чарлзам]], [[Даяна Рос|Даянай Рос]] і іншымі.

Акрамя музычнай кар’еры, ALLOISE грае ў тэатры «КРОТ» у такіх п’есах — «Сны Васілісы Ягораўны» па п’есах [[Лесь Падзервянскі|Леся Падзервянскага]] і «Andy Warhol. Выдумка.»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ru.tsn.ua/glamur/huliganka-alloise-sygraet-lesbiyanku-kotoraya-strelyala-v-endi-uorhola-334299.html|title=Спектакль «Андрей Вархола. Вымысел»,|access-date=10 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20140211001152/http://ru.tsn.ua/glamur/huliganka-alloise-sygraet-lesbiyanku-kotoraya-strelyala-v-endi-uorhola-334299.html|archive-date=11 лютага 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; У чэрвені 2013 года ALLOISE прэзентавала дэбютны альбом «Bygone». У кружэлку ўвайшло 12 аўтарскіх трэкаў спявачкі.

ALLOISE стала хэдлайнерам фестывалю MTV да Міжнароднага Дня моладзі ў 2014 годзе&lt;ref&gt;[http://park.sokolniki.com/rus/anounces/news/2530.aspx Концертная программа ко Дню Молодежи 2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140727071728/http://park.sokolniki.com/rus/anounces/news/2530.aspx|date=2014-07-27}}&lt;/ref&gt;.

У чэрвені 2014 года кліп ALLOISE на песню Tell Me Of Fire трапіў у эфір тэлеканала MTV ЗША.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mtv.com/videos/alloise/1050671/tell-me-of-fire.jhtml|title=&lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt; Клип Alloise на MTV USA|archive-date=2014-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808205748/http://www.mtv.com/videos/alloise/1050671/tell-me-of-fire.jhtml|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Гэта першая песня выканаўцаў украінскай эстрады, якая абраная для трансляцыі ў эфіры галоўнага музычнага канала ЗША.

Таксама ў гэтым жа месяцы афіцыйны італьянскі чарт www.earone.it прызнаў песню «Tell Me Of Fire» «найлепшай песняй тыдня»&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.earone.it/news/alloise_tell_me_of_fire_radio_date_20_06_2014_11129562/ |title=Ссылка на клип в итальянском чарте earone  |access-date=2014-07-29 |archive-date=2014-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140729181107/http://www.earone.it/news/alloise_tell_me_of_fire_radio_date_20_06_2014_11129562/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Акрамя таго, кліп на гэтую песню транслюецца ў эфірах музычных тэлеканалаў Швейцарыі, Венгрыі, Славеніі і іншых краін.

== Дыскаграфія ==

=== Студыйныя альбомы ===

* 2013: ''Bygone''
* 2016: ''Episodes''
* 2020: ''Bare Nerve EP''

=== Сінглы ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Год
! rowspan=&quot;2&quot; |Назва
! colspan=&quot;1&quot; |У чарце
! rowspan=&quot;2&quot; |Альбом
|-
!&lt;small&gt;UKR&lt;/small&gt;
&lt;small&gt;TOP 40&lt;/small&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2012
| align=&quot;left&quot; |She Knows
|
| rowspan=&quot;4&quot; |''Bygone''
|-
| align=&quot;left&quot; |Love Me or Leave Me
|
|-
| align=&quot;left&quot; |Sweet Love
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2013
| align=&quot;left&quot; |Who's the Fool
|38&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://top40-charts.com/chart.php?cid=47&amp;date=2013-07-12|title=Who's the Fool|publisher=[[ФДР (компанія)|FDR]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130717113045/http://fdr.com.ua/chart/top_40|archivedate=17-07-2013|accessdate=12-09-2017|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |Falling
|
|—
|-
| align=&quot;left&quot; |Simple thing
|
|—
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2014
| align=&quot;left&quot; |Tell Me of Fire
|
| rowspan=&quot;5&quot; |''Episodes''
|-
| align=&quot;left&quot; |Circus
|
|-
| align=&quot;left&quot; |One Touch
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2015
| align=&quot;left&quot; |Merry-Go-Round
|31&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://top40-charts.com/chart.php?cid=47&amp;date=2015-03-16|title=Merry-Go-Round|publisher=[[ФДР (компанія)|FDR]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170912234604/http://top40-charts.com/chart.php?cid=47&amp;date=2015-03-16|archivedate=12 вересня 2017|accessdate=12 вересня 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; |In a Big City
|
|-
| align=&quot;left&quot; |Знайду
|7&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://top40-charts.com/chart.php?cid=47&amp;date=2016-01-02|title=Знайду|publisher=[[ФДР (компанія)|FDR]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170912234937/http://top40-charts.com/chart.php?cid=47&amp;date=2016-01-02|archivedate=12 вересня 2017|accessdate=12 вересня 2017}}&lt;/ref&gt;
|''{{Не перакладзена 3|Нове життя|Нове життя|uk|Нове життя}}'' (з гуртам СКАЙ)
|-
| align=&quot;left&quot; |Crown
|
|''Episodes''
|-
|2017
| align=&quot;left&quot; |Мольфар
|
|—
|-
|2019
| align=&quot;left&quot; |Knives
|
|
|-
|2019
| align=&quot;left&quot; |Twin Flame
|
|
|}

== Узнагароды ==

* 2012 — лепшы ўкраінскі артыст па версіі MTV EMA
* 2012—2013 — намінацыя «VIVA! Найпрыгажэйшыя»
* 2021 — альбом «Bare Nerve» у TOP-5 па версіі міжнароднага журы Aprize Awards
{{Зноскі}}

== Спасылкі ==

* [https://web.archive.org/web/20140809173052/http://www.mtv.ru/alloise/videos/tell-me-of-fire Песня Tell me of fire на MTV]
* [http://visti.pl.ua/poltavka-alloise-probilas-do-pivfinalu-natsionalnogo-vidboru-evrobachennja.html Палтаўка Alloise прабілася да півфіналу національного відбору Євробачення]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160309140733/http://visti.pl.ua/poltavka-alloise-probilas-do-pivfinalu-natsionalnogo-vidboru-evrobachennja.html |date=9 сакавіка 2016 }}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{ізаляваны артыкул|date=2023-03-11}}

[[Катэгорыя:Актрысы Украіны]]
[[Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Украіны]]
[[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта]]</text>
      <sha1>tf4fxo0txvlnafb9kyojuj3oqxubmvn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шасцідзясятнікі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>736275</id>
    <revision>
      <id>5130934</id>
      <parentid>4763876</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T12:18:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Culamar</username>
        <id>102133</id>
      </contributor>
      <comment>/* Шасцідзясятнікі ў мастацтве */</comment>
      <origin>5130934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34359" sha1="bp965s7ukkxazmmpxlxuodamb9tipu9" xml:space="preserve">[[Файл:Shistdesyatnyky_-_Ivan_Svitlichny_Stamps_of_Ukraine_2019.jpg|справа|міні|240x240пкс|«Шасцідзясятнікі. Іван Святлічны (1929—1992)», паштовая марка Украіны (2019).]]
'''Шасцідзясятнікі'''&lt;ref&gt;[https://archive.org/stream/eu0t0/EU_T_10_Kh_Ya#page/n249/mode/2up Енциклопедія українознавства. Т. 1-11]&lt;/ref&gt; — назва пакалення [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкай]] і ўкраінскай нацыянальнай [[Інтэлігенцыя|інтэлігенцыі]] з ярка выяўленай грамадзянскай пазіцыяй, якая ўвайшла ў [[Культура|культуру]] ([[мастацтва]], [[літаратура]] і г. д.) і палітыку ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] у другой палове 1950-х — перыяд часовага паслаблення [[Камунізм|камуністычна-]][[Бальшавікі|бальшавіцкага]] [[Таталітарызм|таталітарызму]] хрушчоўскай [[Хрушчоўская адліга|«адлігай»]] (десталінізацыі і некаторай [[Лібералізацыя|лібералізацыяй]]) і найбольш поўна сябе творча праявіла ў пачатку і ў сярэдзіне [[1960-я|1960-х]] гадоў (адсюль і назва). Шасцідзясятнікі ўяўлялі сабой ўнутраную маральную [[Апазіцыя|апазіцыю]] да савецкага [[Таталітарызм|таталітарнага]] дзяржаўнага рэжыму, сярод іх былі [[палітычныя зняволеныя]] і [[Вязень сумлення|«вязні сумлення»]], дысідэнты.

== Шасцідзясятнікі Украіны ==
Шасцідзясятнікі выступалі ў абарону нацыянальнай [[Украінская мова|мовы]] і [[Культура Украіны|культуры]], свабоды мастацкай [[Творчасць|творчасці]].

Аснову руху шасцідзясятнікаў склалі [[Пісьменнік|пісьменнікі]] Іван Драч, Мікалай Вінграноўскі, В. Дрозд, Гр. Тытуннік, Б. Алейнік, В. Дончык, Васіль Сіманенка,Мікалай Халодны, [[Ліна Васілеўна Кастэнка|Ліна Кастэнка]], В. Вучань, Я. Гуцала, [[мастак]] [[Ала Аляксандраўна Горская|Ала Горская]], Віктар Зарэцкі, [[Барыс Аляксеевіч Чычыбабін|Барыс Чычыбабін]], [[Літаратурны крытык|літаратурныя крытыкі]] [[Іван Міхайлавіч Дзюба (пісьменнік)|Іван Дзюба]], Яўген Сверсцюк, [[рэжысёр]] Лесь Танюк, кінарэжысёр [[Сяргей Іосіфавіч Параджанаў|Сяргей Параджанаў]], Юрый Ільенка, мастацтвазнаўца Раман Карагодскі, Ю. Смірны, перакладчык Рыгор Качур, Мікалай Лукаш і іншыя. Шасцідзясятнікі супрацьпастаўлялі сябе афіцыйнаму дагматызму, вызнавалі свабоду творчага самавыяўленне, культурны плюралізм, прыярытэт агульначалавечых каштоўнасцей над класавымі. Значны ўплыў на іх станаўленне аказала заходняя гуманістычная культура, традыцыі [[Расстралянае адраджэнне|«расстралянага адраджэння»]] і дасягненні ўкраінскай культуры канца [[XIX стагоддзе|XIX]] —пачатку [[XX стагоддзе|ХХ стагоддзя]]. Адным з тых, хто закладваў падмурак шасцідзясятніцтва ва Украіне, стаў дацэнт факультэта журналістыкі Мацвей Шастапал, бо сярод яго вучняў былі В. Чарнавіл, Б. Алейнік, В. Сіманенка, В. Крышчанка, Б. Рагоза, М. Шудра, В.Мыцык і шмат іншых патрыятычна настроеных асоб.

Шасцідзясятнікі развілі актыўную культурную дзейнасць, якая выходзіла за межы афіцыёзу: ладзілі нефармальныя літаратурныя чытанні і мастацкія выставы, вечары памяці рэпрэсаваных мастакоў, ставілі замоўчаныя тэатральныя п’есы, складалі петыцыі ў абарону ўкраінскай культуры. Арганізаваны ў 1959—60 гады Клуб творчай моладзі «Сучаснік» у Кіеве і ў 1962 годзе клуб «Пралеска» у Львове сталі сапраўднымі агменямі альтэрнатыўнай нацыянальнай культуры. Шасцідзясятнікі аднавілі традыцыі класічнай дарэвалюцыйнай інтэлігенцыі, якой былі ўласцівыя імкненне да духоўнай незалежнасці, палітычная адчужанасць, ідэалы грамадзянскай супольнасці і служэнне народу.

Культурная дзейнасць, якая не ўпісвалася ў рамкі дазволенага, выклікала незадаволенасць уладаў. Шасцідзясятнікаў не атрымалася ўтрымаць у афіцыйных ідэйна-эстэтычных межах, і з канца 1962 гадоў пачаўся масіраваны ціск на [[Нонканфармізм|нонканфармісцкую]] інтэлігенцыю. Перад шасцідзясятнікамі зачыніліся старонкі часопісаў, пасыпаліся абвінавачванні ў «фармалізме», «безыдэйнасці», «буржуазным нацыяналізме». У адказ шасцідзясятніцкія ідэі сталі распаўсюджвацца ў самвыдаце.

Сутыкнуўшыся з жорсткім супрацівам [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|партыйнага]] апарату, частка шасцідзясятнікаў пайшла на [[кампраміс]] з уладай, іншыя эвалюцыянавалі да палітычнага [[Дысідэнт|дысідэнцтва]], праваабарончага руху і адкрытага супрацьстаяння [[Палітычны рэжым|рэжыму]].

== Пачатак 1960-х ==
Першымі спікерамі шасцідзясятнікаў ва Украіне былі [[Ліна Васілеўна Кастэнка|Ліна Кастэнка]] і [[аўтар]] вострапубліцыстычных вершаў, накіраваных супраць [[Русіфікацыя|русіфікацыі]] і нацыянальнага прыгнёту Украіны, Васіль Сіманенка.

Услед за імі з’явілася цэлая плеяда [[Паэт|паэтаў]]: Іван Драч, Мікалай Вінграноўскі, Мікалай Халодны, Г. Кірычэнка, Васіль Галабародзька, Ігар Калінец, Іван Сакульскі, Б. Мамайсур і іншыя. У пачатку блізка да шасцідзясятнікаў стаяў Віталь Кароціч. Да шасцідзясятнікаў адносяць таксама паэта Івана Каваленку, хоць па ўзросце ён быў старэйшы за большасць з іх.

У прозе самымі выбітнымі шасцідзясятнікамі былі Валерый Шаўчук, Рыгор Цуцунік, Уладзімір Дрозд, Яўген Гуцала, Я. Ступак; у крытыцы — [[Іван Міхайлавіч Дзюба (пісьменнік)|Іван Дзюба]], Іван Святлічны, Яўген Сверсцюк, Іван Бойчак; у публіцыстыцы — Сцяпан Кажамяка. Да самых выбітных шасцідзясятнікаў варта дадаць па палітычных, і больш па кан’юнктурных прычынах цяпер замоўчваюцца актыўных змагароў з рэжымам, такіх як майстар палітычнага памфлета Валянцін Мароз («Рэпартаж з запаведніка імя Берыя», «Бумеранг», «Бастыён Украінскага супраціву», «Сярод снягоў», «Дэдал і Тантал», «Ліст да Еўдакіі Лось», класічная гумарэска, аплачаная пятнаццаццю гадамі катаргі, «Я бачыў Магамета»). Міхаіла Асадчага (яго лагерная аповесць «Бяльмо» выйшла на 5 замежных мовах), Васіля Рубана («Па той бок дабра»).

З з’яўленнем шасцідзясятнікаў востра ўстала праблема «бацькоў і дзяцей» у літаратуры. Маладая генерацыя ставіла ў віну «літаратурным бацькам» адказнасць за сталінскія злачынствы, прыстасаванства да дэспатычнага рэжыму, творчую імпатэнцыю («Ода сумленнаму баязліўцу» Івана Драча). Калі паэты — лідэры шасцідзясятніцтва — пасля першых арыштаў у 1965 адышлі ў цень, ва «унутраную эміграцыю», М. Халодны не спыняў вайну словам з рэжымам да свайго арышту ў 1972 («Крык з магілы», 1961, «Сёння ў царкве коні начуюць і ваду п’юць…», 1961, «Дзядзька мае заводы і фабрыкі…», 1963, «Сабакі ў горадзе маюць пашпарты…», 1964, «Паміраюць паэты», 1965, «Маналог Франка», 1966, «Таварышам з турмы», 1966, «Перад аўтапартрэтам Параджанава», 1968, «Пяць жаданняў патрыёта або інтэрнацыяналізм навыварат», 1970). Некаторыя з старэйшых пісьменнікаў ([[Павел Рыгоравіч Тычына|Павел Тычына]], Платон Варанько, Мікалай Шарамет, Міхаіл Чабаноўскі) варожа паставіўся да эксперыменту і наватарства шасцідзясятнікаў.

Для паэзіі шасцідзесятых характарыстычных было абнаўленне заштампаванай сацрэалістычнай дагматыкай паэтыкі, інтэлектуалізм, захапленне ў ускладненай метафары і сінтаксе, разнастайнасць рытмікі і да таго падобнае; у прозе — вызваленае ад сацрэалістычнага фальшу рэалістычны малюнак рэчаіснасці, часта з дасціпным гумарам (апавяданне Рыгора Цуцуніка), а то і ў востра сатырычным плане («Катастрофа», «Масліны» Уладзіміра Дразда), вытанчаныя матывацыі паводзін герояў, цікавасць да гістарычнай тэматыкі (Валерый Шаўчук).

== Канец «адлігі» ==
Рух шасцідзясятнікаў вызначана пратрымаўся ледзь адно дзесяцігоддзе. Ужо 17-га снежня 1962 года на спецыяльна скліканай нарадзе-сустрэчы творчай інтэлігенцыі з кіраўніцтвам дзяржавы іх востра раскрытыкавалі. Пасля ўнутранага перавароту ў КПСС і адстаўкі Хрушчова увосень 1964 года ціск дзяржаўнай цэнзуры на інтэлігенцыю рэзка ўзмацніўся. Пасля пастановы ЦК КПСС «Аб цэнзуры» (вясна 1965), а асабліва пасля ўводу войскаў СССР у [[Чэхаславакія|Чэхаславакію]] (канец [[Пражская вясна|«Пражскай вясны»]]) (летам 1968 года) КПСС узяла курс на рэстаўрацыю таталітарызму. З «адлігай» у культуры і палітыкай лібералізацыі было скончана. Пасля Прагі адзінаўладна кіруючая краінай партыя ([[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]]) небеспадстаўна бачыла ў творчай, ліберальнай і дэмакратычнай інтэлігенцыі галоўную пагрозу сваёй дыктатуры, манаполіі на ўладу.

Рух «шасцідзясятнікаў» быў разгромлены або загнаны ва ўнутранае «духоўнае падполле» арыштамі 1965—1972 гадоў. У гэтым працэсе частка шасцідзясятнікаў без асаблівага супраціву перайшла на афіцыйныя пазіцыі (У. Кароціч, І. Драч, В. Дрозд, Я. Гуцала і інш.), на некаторы час (Л. Кастэнка), а іншых наогул перасталі друкаваць (Б .Мамайсур, В. Галабародзька, Я. Ступак).

Яшчэ іншыя, якія не спынялі супраціўлення нацыянальнай дыскрымінацыі і русіфікацыі, арыштаваныя і пакараныя шматгадовым зняволеннем (І.Святлічны, Я.Звярсцюк, [[Васіль Стус|В. Стус]], [[Ірына Ануфрыеўна Калінец|Ірына Калінец]], Ігар Калінец, В. Марчанка, Мікалай Плахатнюк і інш.), у якім яны або загінулі (В. Стус, В. Марчанка), або пасля звальнення ім цалкам забаронены ўдзел у літаратурным працэсе (і нават працаваць урачом, як было забаронена М. Плахатнюку). З тых, што былі арыштаваныя, адзіны Іван Дзюба афіцыйна капітуляваў і быў вызвалены з-за кратаў і дапушчаны да літаратурнай працы, але ўжо цалкам у рэчышчы сацрэалізму.

У выніку гэтых працэсаў у пачатку 1970-х літаратурны рух шасцідзясятнікаў цалкам знік, толькі ў творчасці некалькіх паэтаў і празаікаў (Ліна Кастэнка, Валерый Шаўчук) захаваліся прыкметы літаратурнага абнаўлення, імі пачатага.

Акрамя таго, рух шасцідзясятнікаў адыграла значную ролю ў распаўсюдзе самвыдатаўскай літаратуры і галоўнае — ва ўзмацненні ва Украіне руху супраціву супраць расійскага вялікадзяржаўнага шавінізму і [[Русіфікацыя|русіфікацыі]] (кніга [[Іван Міхайлавіч Дзюба (пісьменнік)|І. Дзюбы]] «Інтэрнацыяналізм або русіфікацыя?», нарысы Я. Звярсцюка, самвыдатаўскія паэзіі многіх аўтараў, у прыватнасці У. Сіманенка, М. Халодны — пратэстныя творы гэтых двух маладых паэтаў больш за ўсё памнажаліся і распаўсюджваліся, і іншых, выкрывальныя памфлеты і пратэстныя лісты літаратуразнаўцаў В.Стуса. В.Марчанка і г.д.).

== Шасцідзясятнікі ў мастацтве ==
Украінскія мастакі-шасцідзясятнікі сваімі творамі і актыўнай грамадскай дзейнасцю спрабавалі адраджаць нацыянальную свядомасць, змагаліся за захаванне ўкраінскай мовы і культуры, спрыялі дэмакратызацыі грамадска-палітычнаму жыццю ў Рэспубліцы.

Усведамленне ўкраінскай творчай моладдзю злачыннай сутнасці камуністычнай сістэмы спрыяла яе вызваленню з-пад уплыву ідэалагічных догмаў «сацыялістычнага рэалізму», падвышала статус агульначалавечых каштоўнасцяў і ідэалаў. Фарміраванне светапогляду шасцідзясятнікаў адбывалася пад уплывам гуманістычнай культуры Захаду, азнаямленне з якой спрыяла росту цікавасці да здабыткаў уласнай культуры, гісторыі і традыцый ўкраінскага народа. Шасцідзясятнікі ў сваіх творах спрабавалі казаць аб рэальных праблемах жыцця, балючых пытаннях, якія замоўчваліся ў часы сталінізму і якія хвалявалі тагачаснае ўкраінскае грамадства.

Самымі вядомымі прадстаўнікамі шасцідзясятніцтва былі

* паэты і празаікі Мікалай Вінграноўскі, Васіль Галабародзька, Яўген Гуцала, Іван Драч, Вілен Панскі, Раман Іванічук, [[Ірына Ануфрыеўна Калінец|Ірына]] і Ігар Калінцы, Г. Кірычэнка, [[Ліна Васілеўна Кастэнка|Ліна Кастэнка]], Барыс Мамайсур, Юрый Мушкецік, Мікалай Рудэнка, Яўген Сверсцюк, Іван Святлічны, Васіль Сіманенка, Рыгор Цуцунік, Валерый Шаўчук;
* мастакі [[Ала Аляксандраўна Горская|Ала Горская]], Афанасій Заліваха, Барыс Плаксій, Віктар Зарэцкі, В.Кушнер, Галіна Сеўрук, Людміла Семыкіна, [[Стэфанія Міхайлаўна Шабатура|Стэфанія Шабатура]];
* рэжысёры [[Сяргей Іосіфавіч Параджанаў|Сяргей Параджанаў]], Юрый Ільенка, Леанід Асіна, Лесь Танюк;
* перакладчыкі Рыгор Качур і Мікалай Лукаш.

У пачатку 1960 года дзейнічалі клубы творчай моладзі — Кіеўскі «Сучаснік» (старшыня — Лесь Танюк) і Львоўская «Пралеска» (старшыня — Міхаіл Косаў), якія сталі цэнтрамі грамадскай дзейнасці шасцідзясятнікаў. У клубах праходзілі літаратурныя сустрэчы, вечары памяці, тэатральныя пастаноўкі, дзе маладыя мастакі фарміравалі ўласны светапогляд і светапогляд сваіх слухачоў і чытачоў.

== Шасцідзясятнікі ў палітыцы ==
У палітыцы 1960—1970-х гадоў «шасцідзясятнікі» уяўлялі сабой ўнутраную маральную [[Апазіцыя|апазіцыю]] да савецкага [[Таталітарызм|таталітарнага]] дзяржаўнага рэжыму. З пачаткам палітыкі [[Перабудова|«Перабудовы»]] і [[Галоснасць|«Галоснасці»]] (другая палова 1980-х — пачатак 1990-х гадоў) «шасцідзясятнікамі» сталі называць таксама прадстаўнікоў новай генерацыі камуністычнай [[Эліта|эліты]], чые [[Светапогляд|светапогляды]] сфарміраваліся ў канцы 1950-х — у пачатку 1960-х гадоў і якія прыйшлі да ўлады. Гэта [[Палітык|палітыкі]] — [[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў|М.Гарбачоў]], А. Якаўлеў; [[Філосаф|філосафы]] А.Зіноўеў, [[Мераб Мамардашвілі|М.Мамардашвілі]], Ю.Левада, палітолагі А.Бавін, Ф.Бурлацкі, рэдактары [[Сродкі масавай інфармацыі|масмедыя]] — В.Кароціч, Я. Якаўлеў, З.Залыгін і шмат іншых.

Гістарычны дыскурс шасцідзясятнікаў варта разглядаць як апазіцыю да тагачасных рэалій палітыкі УССР, усе намаганні якой накіроўваліся на канструяванне ўкраінскай ідэнтычнасці як складнікам «адзінага савецкага народа». Як адзначае Леанід Зашкільняк, гэты працэс засноўваўся на шэрагу [[Міф|міфаў]] і ідэалагем, базавым з якіх заставаўся ўстояны з руска-імперскіх часоў канструкт «трох брацкіх усходнеславянскіх народаў» — рускіх, украінцаў, беларусаў, у якім усе яны супрацьпастаўляліся заходу з яго [[Капіталізм|«капіталізмам»]] і [[Рымска-Каталіцкая Царква|каталіцтвам]]&lt;ref&gt; Історичні міфи і стереотипи та міжнаціональні відносини в сучасній Україні / за ред. Л. Зашкільняка.&amp;nbsp;— Львів: Інститут українознавства ім. І. Крип’якевича НАН України, 2009.&amp;nbsp;— 472 с. (с.: 28)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ярослав Секо ІСТОРИЧНИЙ ДИСКУРС УКРАЇНСЬКИХ ШІСТДЕСЯТНИКІВ / [http://catalog.library.tnpu.edu.ua/naukovi_zapusku/ukraine_europe/UES_10_5.pdf Україна-Європа-Світ. Міжнародний збірник наукових праць. Серія: Історія, міжнародні відносини] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210118073119/http://catalog.library.tnpu.edu.ua/naukovi_zapusku/ukraine_europe/UES_10_5.pdf|date=18 січня 2021}} / Гол. ред. Л.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Алексієвець.&amp;nbsp;— Тернопіль: Вид-во ТНПУ ім. В. Гнатюка, 2010.&amp;nbsp;— Вип. 5. У 2 ч.: Україна-Європа-Світ: історико-політичні та гуманітарні аспекти розвитку / Міжнародний збірник наукових праць на пошану проф. М.&amp;nbsp;М.&amp;nbsp;Алексієвця.&amp;nbsp;— Ч. 1.&amp;nbsp;— 373 с.&lt;/ref&gt;.

З 1963 пачалася хваля ідэалагічных абвінавачванняў у адрас шасцідзясятнікаў, перш за ўсё ў [[Нацыяналізм|нацыяналізме]]. Улады разгарнулі кампанію цкавання шасцідзясятнікаў у прэсе, на пасяджэннях саюзаў і розных сходах. Партыйныя і крымінальныя органы забаранялі, а затым і разганялі літаратурна-мастацкія сустрэчы і творчыя вечары шасцідзясятнікаў, закрывалі клубы творчай моладзі. Паступова большасць шасцідзясятнікаў была пазбаўлена магчымасці выдаваць свае творы, іх звальнялі з працы, супраць іх ладзіліся правакацыі.

Некаторыя шасцідзясятнікі пад ціскам уладаў прыстасаваліся да новых умоў і перайшлі на афіцыйныя пазіцыі. Аднак большасць шасцідзясятнікаў не змірылася і мужна адстойвала свае перакананні, іх творы працягвалі з’яўляцца ў самвыдаце, але ўжо замест чыста культуралагічных праблем ўсё часцей аналізаваліся пытанні грамадска-палітычнага жыцця, у прыватнасці каланіяльнага становішча Рэспублікі ў складзе СССР і неабходнасці стварэння арганізаванага вызвольнага руху.

З сярэдзіны 1960-х шасцідзясятнікі пачалі фарміраванне палітычнай апазіцыі камуністычнаму рэжыму і неўзабаве сталі актыўнымі ўдзельнікамі дысідэнцкага руху ва Украіне, у прыватнасці як члены Украінскай Хельсінскай групы.

== Шасцідзясятнікі ў філатэліі ==
[[Файл:Shistdesyatnyky_-_First_day_cover_2019.jpg|справа|міні|200x200пкс|[[Канверт першага дня]] Украіны, прысвечаны «Шасцідзясятнікам» з партрэтам [[Ала Аляксандраўна Горская|Алы Горскай]] (2019).]]
22 лістапада 2019 года [[Укрпошта]] ўвяла ў абарачэнне паштовую марку «Шасцідзясятнікі». Іван Святлічны (1929—1992)&quot; (№ 1786); дызайн Васіля Васіленка, намінал 8,00 грн&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ukrposhta.ua/filatelistichnij-byuleten-5/|title=«Шістдесятники»|website=[[Укрпошта]]|publisher=https://ukrposhta.ua/|lang=uk|accessdate=2019-11-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Марка тушылася [[Спецыяльнае гашэнне|штэмпелем першага дня]] у Кіеве на мастацкім немаркіраваным канверце, які быў выкарыстаны як [[канверт першага дня]] (КПД). На канверце намаляваны партрэт мастачкі [[Ала Аляксандраўна Горская|Алы Горскай]] (1929—1970).

{{Зноскі}}

== Літаратура ==
* ''Бажан О.'' [http://www.history.org.ua/?termin=shistdesjatnytstvo Шістдесятництво] // {{Крыніцы/ЕІУ|10|641}}
* ''О. Бажан''. [https://archive.org/stream/Politychna#page/n783/mode/2up «Шістдесятництво»] // Політична енциклопедія. Редкол.: Ю. Левенець (голова), Ю. Шаповал (заст. голови) та ін. — К.: Парламентське видавництво, 2011. — с.784 ISBN 978-966-611-818-2
* Малий словник історії України / відпов. ред. В. А. Смолій. — К. : Либідь, 1997. — 464 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-325-00781-5&lt;/nowiki&gt;.
* ''Кошелівець І.'' [https://archive.org/stream/eu0t0/EU_T_10_Kh_Ya#page/n249/mode/2up Шестидесятники] // {{Крыніцы/Энцыклапедыя ўкраіназнаўства}}
* ''Кошелівець І.'' Панорама найновішої літератури в УРСР. — Мюнхен, 1963, 1974
* ''Кошелівець І.'' Сучасна література в УРСР. — Мюнхен, 1964
* ''Кравців Б.'' «Велика ведмедиця» і «Гончі пси». // Сучасність, ч. 2, 1962
* ''Кравців Б.'' Шістдесят поетів шістдесятих років. — Мюнхен, 1967
* La nouvelle vague littéraire en Ukraine (Textes recueillis et présentés par Myroslawa Maslow). — Париж, 1967.
* ''Касьянов Г. В.'' [http://history.org.ua/LiberUA/5-325-00704-1/5-325-00704-1.pdf Незгодні: українська інтелігенція в русі опору 1960-1980-х рр.] [Архівовано 23 грудня 2019 у Wayback Machine.] — К., 1995;
* ''Баран В.'' Україна у 1950-1960-х рр. — Львів, 1996.
* ''Бажан О. Г.'' Переслідування інакодумства в центральній Україні у 60-80-х рр. // [http://chtyvo.org.ua/authors/Istoriia_Ukrainy_Malovidomi_imena_podii_fakty/Vypusk_01/ Історія України. Маловідомі імена, події, факти. — 1996. — Вип. 1.] [Архівовано 23 грудня 2019 у Wayback Machine.] — C. 422.
* ''Дроздовський Д. І.'' Код майбутнього. Філософія українського шістдесятництва: монографія. — К.: Видавничий дім «Всесвіт», 2006.
* [http://ivan-kovalenko.info/pro-ivana-kovalenka/biografia/420-sergy-blokn-marya-kirilenko.html Шістдесятник Іван Коваленко: Біогр. нарис] [Архівовано 15 липня 2015 у Wayback Machine.] // Україна ХХ ст.: культура, ідеологія, політика: Збірник статей. Вип. 7. К., 2004. С. 422—443. Підп.: Сергій Білокінь, Марія Кириленко (Коваленко)]
* Український публіцист, шістдесятник ''Степан Кожум’яка'' в боротьбі за культурно-духовні і політичні права українського народу // [http://upload.wikimedia.org/wikipedia/uk/2/2c/Звернення_Степана_Кожум'яки_до_Спілки_письменників._1968_рік.djvu Відкритий лист С. Д. Кожум’яки до Спілки письменників України щодо становища української мови, літератури, культури у середині 1960-х років] [Архівовано 16 вересня 2016 у Wayback Machine.]. — 1968. — 22 серп.
* ''Корогодський Р.'' Брама світла. Шістдесятники / Упоряд. М.Коцюбинська, Н.Кучер, О.Сінченко.- К.: Вид-во [[Украінскі каталіцкі ўніверсітэт|Українського католицького університету]], 2009.- 655 с. ISBN 978-966-8197-47-5
* [http://zbruc.eu/node/15046 ''Юлія Овсяник''. Львівська Касандра // Збруч, 05.11.2013] [Архівовано 5 листопада 2013 у Wayback Machine.]
* [http://maidan.org.ua/2013/03/oleksij-zaretskyj-shistdesyatnytstvo/ Зарецький О. Шістдесятництво] [Архівовано 25 грудня 2015 у Wayback Machine.]
* Алла Горська. Червона тінь калини. Листи, спогади, статті / Ред. та упор. О.Зарецького, М.Маричевського. — Київ, Спалах. — 1996. — 240 с.
* Шістдесятники // Літературознавча енциклопедія : у 2 т. / авт.-уклад. Ю. І. Ковалів. — Київ : ВЦ «Академія», 2007. — М — Я. — С. 587.
* Спецпроєкт Локальної історії [https://localhistory.org.ua/spetsproekty/ «Дисиденти. Історії політв’язнів радянського режиму»] [Архівовано 12 квітня 2021 у Wayback Machine.]

[[Катэгорыя:Эпоха застою]]
[[Катэгорыя:Хрушчоўская адліга]]
[[Катэгорыя:Шасцідзясятнікі]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>bp965s7ukkxazmmpxlxuodamb9tipu9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзе і як жыве Нептун?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>737684</id>
    <revision>
      <id>5131420</id>
      <parentid>4764254</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T09:04:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3390" sha1="r95u0petc6hykttf7t5xnfa0v6sruco" xml:space="preserve">{{значнасць}}
{{Картка кнігі}}
'''«Дзе і як жыве́ Непту́н?»''' ― [[Беларусь|беларускае]] літаратурна-мастацкае выданне, [[зборнік]] вершаў [[Уладзімір Максімавіч Скарынкін|Уладзіміра Скарынкіна]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gorodok.vitebsk-region.gov.by/by/naviny-regienu-by/printv/z-jubileem-17687/|title=З юбілеем!|ref=gorodok|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200920065300/https://gorodok.vitebsk-region.gov.by/by/naviny-regienu-by/printv/z-jubileem-17687/|archivedate=2020-09-20|lang=be|url-status=live|website=Гарадоцкі раённы выканаўчы камітэт|date=2019-06-07|accessdate=2023-04-23}}&lt;/ref&gt; Кніга выдадзена да 75-гадовага юбілея аўтара ў [[2014 год у гісторыі літаратуры|2014 годзе]] мінскім выдавецтвам «[[Пачатковая школа]]».&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://old.oo-spb.by/ru/news/novosti/680.html|title=Майстар перастварэнняў|ref=oo|last=Луцэвіч|first=Галіна|lang=be|url-status=live|website=[[Саюз пісьменнікаў Беларусі (2005)|Саюз пісьменнікаў Беларусі]]|publisher=[[Літаратура і мастацтва]]|date=2014-07-02|accessdate=2023-04-23}}&lt;/ref&gt; Кніга змяшчае слоўнічак, ілюстрацыі да выдання зроблены мастаком Ірынай Пекусавай-Буркоўскай.

== Змест ==
Кніга насычана цудоўнымі, светлымі мастацкімі вобразамі, якія ствараюць атмасферу свята. Вершы і малюнкі адлюстроўваюць шчыры і рознакаляровы свет дзяцінства. На кожнай старонцы змешчаны пераклад складаных слоў, таму кніжка дапамагае не толькі бавіць вольны час, але і вывучаць [[Беларуская мова|беларускую мову]]. Прадмову да кнігі напісаў [[Васіль Зуёнак]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kopyl.by/?p=46083|ref=kopyl|title=“С хорошей книгой мы растем”|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210304121314/http://www.kopyl.by/?p=46083|archivedate=2021-05-04|last=Камінская|first=Валянціна|lang=be|url-status=live|website=Слава працы|date=2016-02-12|accessdate=2023-04-23}}&lt;/ref&gt;

{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
{{Афіцыйны сайт}}
* [https://online.fliphtml5.com/fcag/ibbk/#p=1 «Дзе і як жыве Нептун?»]
* [http://62.sadiki.by/sites/62/files/katalog_dlya_doshkolnikov_legkiy.pdf «Дзе і як жыве Нептун?» у каталоге выдавецтва] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200110234034/http://62.sadiki.by/sites/62/files/katalog_dlya_doshkolnikov_legkiy.pdf |date=10 студзеня 2020 }}

{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Кнігі 2014 года]]
[[Катэгорыя:Літаратурныя творы на беларускай мове]]
[[Катэгорыя:Зборнікі вершаў]]</text>
      <sha1>r95u0petc6hykttf7t5xnfa0v6sruco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Даякі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>743546</id>
    <revision>
      <id>5131282</id>
      <parentid>4763952</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T02:13:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13583" sha1="bmx8h1n7l1aawa3gvkg4n7u128xq4ym" xml:space="preserve">[[Выява:Bala Dayak Parade.jpg|міні|Парад даякаў ([[Інданезія]])]]
'''Дая́кі''' ({{lang-nl|Dajaks}}, {{lang-ms|Dayak, Dyak, Dayuh}}, {{lang-id|Dayak, Dajak, Dyak}}) — група [[аўстранезійцы|аўстранезійскіх]] народаў, карэнныя жыхары вострава [[Калімантан]]. Жывуць на тэрыторыторыі [[Малайзія|Малайзіі]], [[Інданезія|Інданезіі]] і [[Бруней|Брунея]]. Агульная колькасць (2013) — каля 7 318 000 чалавек.

== Паходжанне ==
Назва '''даякі''' пачала выкарыстоўвацца ў [[Вялікабрытанія|брытанскіх]] і [[Нідэрланды|галандскіх]] каланіяльных дакументах прыкладна з [[1840]] г.&lt;ref&gt;[https://openresearch-repository.anu.edu.au/handle/1885/116158 Tillotson, Dianne Margaret Who invented the Dayaks?: historical case studies in art, material culture and ethnic identity from Borneo]&lt;/ref&gt; На [[Малайская мова|малайскіх]] гаворках [[Барнеа]] так называлі людзей, што жылі ва ўнутраных раёнах вышэй па рацэ. Відавочна, першасна гэтае найменне тычылася прадстаўнікоў народаў [[ібан]], [[Каян (даякі)|каян]] і [[кеньях]]. У каланіяльных дакументах да даякаў адносілі ўсе карэнныя народы, што не спавядалі [[іслам]]&lt;ref&gt;[https://ias.ubd.edu.bn/wp-content/uploads/2020/12/working_paper_series_01.pdf Victor T. King Culture and Identity: Some Borneo Comparisons]&lt;/ref&gt;.

Лічыцца, што [[Калімантан]] быў населены людзьмі сучаснага тыпу ў выніку некалькіх міграцый. Першая адбылася каля 50 тысяч гадоў таму. Другая — паміж 12 тысячагоддзем да н. э. і 6 тысячагоддзем да н. э. Продкі даякаў належалі да трэцяй міграцыі, што ўяўляла хвалю [[аўстранезійцы|аўстранезійцаў]], якія прыбылі з [[Тайвань|Тайваня]] праз [[Філіпіны]] прыкладна 4 тысяч гадоў таму&lt;ref&gt;[https://doi.org/10.1371/journal.pone.0016338 Simonson TS, Xing J, Barrett R, Jerah E, Loa P, Zhang Y, Watkins WS, Witherspoon DJ, Huff CD, Woodward S, Mowry B, Jorde LB. Ancestry of the Iban is predominantly Southeast Asian: genetic evidence from autosomal, mitochondrial, and Y chromosomes. PLoS One. 2011 Jan 31;6(1):e16338]&lt;/ref&gt;. Усе даякскія мовы маюць [[Аўстранезійцы|аўстранезійскае]] паходжанне. [[Генетыка|Генетычна]] яны блізкія да іншых аўстранезійцаў [[Інданезія|Інданезіі]] і [[кантынент]]альнай часткі [[Паўднёвая Азія|Паўднёва-Усходняй Азіі]].

== Даякскія народы ==
Вызначэнне дакладнай колькасці даякскіх [[этнас|этнічных супольнасцей]] уяўляе сабою пэўную праблему, паколькі на [[Калімантан]]е налічваецца каля 405 абшчынна-родавых аб'яднанняў&lt;ref&gt;[https://www.neliti.com/publications/181331/dayak-and-their-daily-life Darmadi, Hamid. &quot;Dayak and Their Daily Life.&quot; Journal of Education, Teaching and Learning, vol. 2, no. 1, 31 Mar. 2017, pp. 101—105]&lt;/ref&gt; і каля 100 розных [[мова|моў]], прычым колькасць моў можа быць павялічана ў залежнасці ад меркавання, што лічыць мовай, а што [[дыялект]]ам&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ling.hawaii.edu/wp-content/uploads/SMITH_Alexander_Final_Dissertation.pdf |title=Alexander D. Smith THE LANGUAGES OF BORNEO: A COMPREHENSIVE CLASSIFICATION |access-date=15 ліпеня 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230720141839/http://ling.hawaii.edu/wp-content/uploads/SMITH_Alexander_Final_Dissertation.pdf |archivedate=20 ліпеня 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Тым не меней, вылучаецца шэраг дастаткова буйных моўна-тэрытарыяльных груп, якія можна вылучыць як асобныя народы:
* [[Дусун]]
* [[Ібан]]
* [[Каян (даякі)|Каян]]
* [[Кеньях]]
* [[Мааньян]]
* [[Меланау]]
* [[Мурут]]
* [[Нгаджу]]
* [[От-Данум]]
* [[Пенан]]

Узаемадзеянне даякаў з органамі [[дзяржава|дзяржаўнай]] улады і барацьба за супольныя правы прывяла да вылучэння агульнай даякскай тоеснасці. Аднак яна адрозніваецца ад этнічнай або [[нацыя]]нальнай разуменнем унутранага культурнага падзелу. У некаторых мясцовасцях шчыльныя кантакты з іншымі [[культура]]мі нараджаюць новыя самаатаесамленні. Так, у [[Цэнтральны Калімантан|Цэнтральным Калімантане]] вылучылася група сенганан-даякаў, якая прыняла [[іслам]]&lt;ref&gt;[https://doi.org/10.15642/JIIS.2021.15.1.171-192 Halim, Abdul, et al. &quot;Religious Identity Transformation: Cultural Interbreeding Between Dayak Indigenous Culture and Islam.&quot; Journal of Indonesian Islam, vol. 15, no. 1, 2021, pp. 171-192]&lt;/ref&gt;.

== Асаблівасці культуры ==
[[Выява:Lamin Adat Lempunah.JPG|міні|«Доўгі дом»]]
Продкі даякаў перасяліліся на [[Калімантан]] ужо з ведамі аб [[земляробства|земляробстве]], вырабе [[кераміка|керамікі]] і [[тканіны|тканін]], [[Мараплаўства|мараплаўстве]]. Відавочна, у [[1 тысячагоддзе|1]] тысячагоддзі н. э. ім стала вядома апрацоўка [[метал]]аў. Тым не меней, яшчэ ў [[19 стагоддзе|XIX]] ст. металічныя рэчы ўяўлялі сабою значную каштоўнасць. Вусная спадчына [[мааньян]] утрымоўвае звесткі пра даякскую [[дзяржава|дзяржаву]] Нансарунай, якая існавала меркавана ў [[1309]] — [[1389]] гг. пакуль не была заваявана дзяржавай [[Маджапахіт]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://jejakrekam.com/2018/02/24/nansarunai-ditaklukkan-dengan-tiga-misi-militer-majapahit/ |title=Nansarunai Ditaklukkan Dengan Tiga Misi Militer Majapahit |access-date=16 ліпеня 2023 |archive-date=8 сакавіка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308063359/https://jejakrekam.com/2018/02/24/nansarunai-ditaklukkan-dengan-tiga-misi-militer-majapahit/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. З перыяду [[сярэднявечча]] на ўзбярэжжа Калімантана перасяляліся выхадцы з [[Ява|Явы]], [[Суматра|Суматры]], [[Сулавесі (востраў)|Сулавесі]], [[Сулу (архіпелаг)|Сулу]], [[Малака (паўвостраў)|Малакскага паўвострава]] і паўднёвага [[Кітай|Кітая]]. Яны выціскалі даякаў ва ўнутраныя раёны. Звычайна даякі сяліліся абапал [[рака|рэк]], выкарыстоўвалі мясцовае асяроддзе для свайго існавання.

Земляробства мела падсечны характар. Часткі [[лес]]у вырубаліся, [[драўніна]] спальвалася, але пры гэтым навакольны лес заставаўся некранутым. Калі падчас спальвання [[агонь]] перакідваўся на лес ці суседнія ўчасткі, вінаваты быў матэрыяльна адказным&lt;ref&gt;[https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2021.e08578 Suriansyah Murhaini, Achmadi The farming management of Dayak People's community based on local wisdom ecosystem in Kalimantan Indonesia]&lt;/ref&gt;. Праз некальки сезонаў створаныя такім чынам палеткі высільваліся і закідваліся, зноў зарасталі лесам, а земляробы былі вымушаны перасяляцца на новае месца. Важнымі гаспадарчымі заняткамі былі [[паляванне]], [[збіральніцтва]], [[рыбалоўства]]. [[Рыбы|Рыбу]] ва ўнутраных вадаёмах часцяком лавілі з дапамогай атручвання, але масавая гібель водных жывёл з-за [[Яд|атруты]] зноў жа вяла да адказнасці.

Распаўсюджаным тыпам жытла быў «доўгі дом», супольны для ўсіх жыхароў паселішча. Ён уяўляў сабою [[каркас]]ную драўляную пабудову на па́лях&lt;ref&gt;[https://repository.petra.ac.id/18228/1/Publikasi1_00011_4494.pdf Laksmi Kusuma Wardani, Ronald Hasudungan Irianto Sitindjak, Poppy F. Nilasari, Devina Faustine Widjayadi FORM AND MEANING OF DAYAK TRADITIONAL HOUSE IN EAST KALIMANTAN, INDONESIA (Case Study: Lou Pepas Eheng Dayak Benuaq's House)]&lt;/ref&gt;. [[Падлога|Падлогу]] і [[Сцяна|сцены]] часцяком крылі цыноўкамі. Знутры ладзілі месцы для прыватнага баўлення часу, сну, цырымоній, прыёму ежы. Жыхары «доўгага дому» звычайна былі сваякамі па бацькоўскай лініі. [[Шлюб]]ы знутры свайго паселішча забараняліся, хаця часам здараліся выключэнні. Групы, што вандравалі ў адной мясцовасці імкнуліся падтрымліваць саюзныя адносіны, што ўключалі супольныя шлюбы. Разам з гэтым, у адносінах да іншых груп або прадстаўнікоў іншых народаў вяліся [[вайна|войны]]. У канцы [[19 стагоддзе|XIX]] — пачатку [[20 стагоддзе|XX]] ст. дзякуючы каланіяльным адміністратарам і [[этнаграфія|этнографам]] даякскія воіны сумна праславіліся як паляўнічыя за [[галава]]мі. Мяркуюць, што абезгалоўліванне ворага разглядалася як спосаб назаўжды пазбавіцца ад духа забітага чалавека&lt;ref&gt;[https://beborneo.com/the-headhunting-tribes-of-borneo The Dayak Head Hunter from Kalimantan, In Search of the headhunting tribes of Borneo]&lt;/ref&gt;. Звычай адсякання галавы фіксаваўся падчас [[другая сусветная вайна|II Сусветнай вайны]] ў адносінах да [[Японія|японскіх]] салдат, а таксама ў [[2001]] г. падчас сутычак з перасяленцамі-[[мадурцы|мадурцамі]].

Даякі вядомы як выдатныя [[ткацтва|ткачы]], рэзчыкі. [[Фальклор]] надзвычай разнастайны, адлюстроўвае [[генеалогія|генеалагічныя]] і [[рэлігія|рэлігійныя]] ўяўленні. Традыцыйныя вераванні трансфармуюцца ў асобную рэлігію [[кахарынган]].

{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{кніга|аўтар = West, B.A.|частка = |загаловак = Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania|арыгінал = |спасылка = https://books.google.by/books?id=pCiNqFj3MQsC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|адказны = |выданне = |месца = New York|выдавецтва = Infobase Publishing|год = 2009|том = |старонкі = 183—184|старонак = |серыя = |isbn = 978-0-8160-7109-8|тыраж = |ref = }}

== Спасылкі ==
{{Commonscat|Dayak people}}
* [https://minorityrights.org/minorities/dayak/ Dayak — Minority Rights Group]
* [https://factsanddetails.com/indonesia/Minorities_and_Regions/sub6_3f/entry-4016.html DAYAKS  — Facts and Details]
* [https://www.penn.museum/sites/expedition/dayaks-and-forests-of-interior-borneo/ DAYAKS AND FORESTS OF INTERIOR BORNEO]
* [https://authentic-indonesia.com/blog/know-more-about-borneo-dayak-tribe/ Know More About Borneo Dayak Tribe]
{{Вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Даякі| ]]</text>
      <sha1>bmx8h1n7l1aawa3gvkg4n7u128xq4ym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джон Бэнкс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>744422</id>
    <revision>
      <id>5131300</id>
      <parentid>4822346</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T04:40:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17534" sha1="r2woo9u9vunndi595g0a9z9xs43kd6b" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Бэнкс}}
{{Ваенны дзеяч
 |поўнае імя       = 
 |арыгінал імя     = 
 |дата нараджэння  = 
 |месца нараджэння = 
 |дата смерці      = 
 |месца смерці     = 
 |Перыяд жыцця     = 
 |выява            = 
 |подпіс           = 
 |герб             = 
 |подпіс герба     = 
 |мянушка          = 
 |псеўданім        = 
 |прыналежнасць    = {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}
 |гады службы      = 
 |званне           = 
 |род войскаў      = [[паветрана-дэсантныя войскі]], [[спецпрызн]], [[найміт]]ы
 |камандаваў       = 
 |частка           = 
 |бітвы            = ваенныя канфлікты ў [[Малайзія|Малайзіі]], [[Емен]]е, [[Аман]]е, [[Біяфра (рэспубліка)|Біяфры]], [[Паўднёвы В’етнам|Паўднёвым В’етнаме]], [[Ірак]]у, [[Ангола|Анголе]] і [[Радэзія|Радэзіі]]
 |узнагароды       = 
 |Commons        = 
 |Rodovid        =
 |сувязі         = 
 |у адстаўцы     = 
 |роспіс         = 
}}
'''Джон Эдвард Бэнкс''' ({{Lang-en|John Edward Banks}}, нар. [[1945]]) — брытанскі [[вайсковец]], [[Найміт|наёмнік]], заснавальнік [[Прыватная ваенная кампанія|прыватных ваенных кампаній]] і вярбоўшчык наймітаў.

== Раннія гады і служба ў арміі ==
Нарадзіўся ў сям’і афіцэра медыцынскай службы паветрана-дэсантных войск{{sfn|Aspinall1|loc=John Banks was born in Aldershot England in 1945, his father having been an officer in the Army Medical Corps attached to the Airborne Forces}}{{sfn|Weinraub1|1976|loc=John Banks, a 30‐year‐old former paratrooper...}}. Дзяцінства прайшло ў Кемберлі, непадалёк ад Каралеўскай ваеннай акадэміі, а таксама ў [[Егіпет|Егіпце]] і на [[Кіпр (востраў)|Кіпры]], дзе наведваў школы для дзяцей вайскоўцаў. У 1962 годзе, па дасягненні 17 гадоў, паступіў на ваенную службу{{sfn|Aspinall1|loc=In 1962 at the age of 17 years he enlisted in the Army at Maida Barracks}}. Пасля праходжання пачатковай падрыхтоўкі ён быў прыняты ў роту «D» элітнага падраздзялення «Следапыт» 2-га батальёна Парашутнага палка{{sfn|Aspinall1|loc=On completion of his initial training he was posted to 'D' Company the elite “Pathfinder” unit of the Second Battalion of the Parachute Regiment.}}. Праз чатыры гады пераведзены ў асаблівую патрульную роту, спецыяльна трэніруемую для пранікнення ў глыбокі тыл праціўніка{{sfn|Aspinall1|loc=A unit specialising in the deep penetration of enemy held territory by small ruthless patrols}}. У гэты час Бэнкс прыняў удзел у баявых дзеяннях у [[Малайзія|Малайзіі]], [[Емен]]е і [[Аман]]е. З-за атрыманых раненняў не мог працягваць актыўную службу ў спецпадраздзяленні і быў пераведзены на пасаду інструктара па рукапашным баі ў ваенную школу парашутнага палка.

== Сакрэтныя аперацыі і наёмніцтва ==
У 1969 годзе быў звольнены з войска за правіну{{sfn|Campbell|1978|p=10|loc=Banks, now notorious as the Angola recruiter, was dishonourably discharged from the Parachute Regiment...}}. Паводле сцвярджэнняў самога Бэнкса, пасля гэтага ён быў прыняты на службу ў сілы спецыяльнага прызначэння [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], але неўзабаве звольнены праз тое, што ягоны брат Роджэр пастаўляў зброю [[В’етконг|партызанам НФВПВ]]. У 1970 годзе Бэнкс знаёміцца з Дэвідам Стырлінгам, заснавальнікам Асаблівай паветранай службы і прыватнай ваеннай кампаніі «Watchguard International Ltd». Былы вайсковец становіцца супрацоўнікам гэтай фірмы{{sfn|Campbell|1978|p=10|loc=Among Watchguard's employees were, at one time or another, John Banks...}}. Стырлінг наняў яго для ўдзелу ў спецаперацыі «Хілтан»{{sfn|Campbell|1978|p=10|loc=...and claims to have been hired by Stirling for the 'Hilton Assignment'...}}, якая планавалася як напад на турму ў [[Трыпалі]] для вызвалення палітычных праціўнікаў лівійскага лідара [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]] з наступным узняццем бунту{{sfn|Campbell|1978|p=9|loc=They planned a sudden raid on the Tripoli prison, freeing 150 of Gaddafi's political prisoners, and sparking off an uprising}}. Але пад ціскам брытанскіх і амерыканскіх дыпламатаў аперацыя была адменена{{sfn|Campbell|1978|p=9|loc=Under heavy British and American diplomatic pressure, the operation was abandoned}}. Аднак пры гэтым Джон Бэнкс паспеў паваяваць у [[Біяфра (рэспубліка)|Біяфры]], [[Паўднёвы В’етнам|Паўднёвым В’етнаме]] і [[Ірак]]у ў якасці найміта{{sfn|Weinraub1|1976|loc=...said that he had fought as a paid soldier in Biafra as well as with the Australians in South Vietnam, and the Kurds in Iraq}}.

== Прыватныя ваенныя кампаніі ==
У 1975 годзе заснаваў прыватную ваенную кампанію «Security Advisory Services»{{sfn|Campbell|1978|p=11|loc=...John Banks set up his Security Advisory Services (SAS!) recruiting organisation above a laundrette...}}{{sfn|Bloch|1983|p=194|loc=Using a firm named Security Advisory Services as a front, he recruited a total of 120 mercenaries.}}. Бэнкс займаўся вярбоўкай наймітаў для ўдзелу ў [[Найміты ў Радэзіі|вайне ў Паўднёвай Радэзіі]]{{sfn|Weinraub2|1976|loc=Mr. Banks, who last year tried to recruit white mercenaries to help black Rhodesian nationalist guerrillas...}} і [[Найміты ў Анголе|грамадзянскай вайне ў Анголе]]{{sfn|Weinraub2|1976|loc=...described himself as “military adviser” to the National Front for the Liberation of Angola...}}. Некаторыя з завербаваных ваявалі на баку ФНЛА і былі асуджаны на знакамітым [[Луандыйскі працэс|Луандыйскім працэсе]]{{sfn|BBC|loc=In Britain the man who recruited the British mercenaries, John Banks, said: &quot;I don't feel sorry for them. They are soldiers, they knew what they were doing. I would do it again&quot;}}.

Потым Бэнкс сышоў з Security Advisory Services, але працягнуў працаваць на ФНЛА{{sfn|Weinraub1|1976|loc=He said that he had now severed his links with Security Advisory Services and that he was working alone for the Angolan National Front to recruit, mercenaries in Britain}}. Пасля ён заснаваў новую кампанію пад назвай АКРА (анты-камуністычная рэвалюцыйная арганізацыя){{sfn|Hills|1976|loc=From his flat above an incurance office in the Surrey town of Camberley John Edward Banks is recruiting 1000 men to fight for his self-styled Anti-Communist Revolutionary Organization}}, каб адправіць наймітаў на [[Ямайка|Ямайку]] для барацьбы супраць кубінскай арміі{{sfn|Hills|1976|loc=...a ragtag battalion of mercenaries to fight Cubans and communists in the hills of Jamaica}}.

У 1977 годзе, на судовым працэсе па справе аб пастаўках зброі для [[Ірландская рэспубліканская армія|ІРА]], даў паказанні, якія выявілі цесныя сувязі яго кампаній з былымі вайскоўцамі асаблівай паветранай службы{{sfn|Campbell|1978|p=11|loc=...evidence of the close links between the ex-SAS corps and the grubbier Banks group is contained in a statement sworn to a London solicitor last year, later presented in an alleged IRA arms procurement trial}}, а таксама з супрацоўнікамі службы Кіні Міні{{sfn|Campbell|1978|p=11|loc=...three of five key alleged KMS associates feature prominently in Banks' eight year tale of mercenary work}}.

== Турэмнае зняволенне==
У 1980 годзе Джон Бэнкс быў асуджаны за вымагальніцтва 250 тысяч долараў ЗША ля пасольства [[Нікарагуа]] ў [[Лондан]]е ў абмен на інфармацыю аб замаху на былога прэзідэнта [[Анастасіа Самоса Дэбайле|Самосу]]{{sfn|Nicholson-Lord|1980|loc=John Banks, accused of demanding money with menaces from the Nicaraguan embassy for information on the alleged plot}}{{sfn|Nicholson-Lord|1980|loc=The prosecution has alleged he attempted to blackmail the Nicaraguan embassy by demanding $250,000 in return for information}}. У ходзе разбору ў Цэнтральным крымінальным судзе Лондана найміт заявіў, што ўваходзіў у групу брытанскіх і амерыканскіх наёмнікаў, якіх спрабаваў наняць агент [[Цэнтральнае разведвальнае ўпраўленне|ЦРУ]] для забойства Самосы па загадзе прэзідэнта ЗША [[Джымі Картэр|Картэра]]{{sfn|Nicholson-Lord|1980|loc=A contract to assassinate former President Somoza of Nicaragua was taken out by the Central Intelligence Agency on the orders of President Carter and his security advisers, it was alleged at the Central Criminal Court yesterday}}. Але ваенныя авантурысты не захацелі выканаць гэтае заданне і вырашылі распаўсюдзіць інфармацыю пра магчымы замах{{sfn|Nicholson-Lord|1980|loc=I was chosen to blow the operation}}. Пры гэтым Джон Бэнкс адпрэчваў абвінавачванні ў вымагальніцтве грошай{{sfn|Nicholson-Lord|1980|loc=Mr.Banks, aged 35, of Camberley, Surrey, has denied three charges of demanding money with menaces}}. Пасля ўцёкаў з турмы ён быў злоўлены і зноў пасаджаны ў зняволенне ў канцы 1981 года. Па здагадцы шатландскага анархіста Сцюарта Крысці, ужо ў 1982 годзе Джон Бэнкс быў на волі і працаваў на Муамара Кадафі ў якасці саветніка па бяспецы{{sfn|Christie|1982|p=12|loc=Banks is now rumored to be working as a &quot;security advisor&quot; to Colonel Ghadaffi in Libya along with &quot;ex&quot; CIA operatives Frank Terpil and Ed Wilson}}.

== Пазнейшыя гады ==
У пачатку 1990-х гадоў Джон Бэнкс прымаў удзел у аперацыі па злове гандляра гераінам, якая праводзілася афіцэрамі Упраўлення па мытных і акцызных зборах{{sfn|Connett|1993}}. Былы вайсковец служыў у спецыяльным аддзеле Службы сталічнай паліцыі, пераўтвораным пасля ў аддзел па барацьбе з тэрарызмам SO15, а таксама ў спецыяльным падраздзяленні «Scorpions» Дзяржаўнага ўпраўлення па судовых расследаваннях [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]], якое фактычна з’яўлялася падраздзяленнем разведкі{{sfn|Stone|2014}}. У інтэрв’ю 2014 года Бэнкс заявіў, што амерыканскія спецслужбы планавалі зладзіць выбух на [[Чэмпіянат свету па футболе 2010|Чэмпіянаце свету па футболе 2010]]{{sfn|Stone|2014}}.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Cite web |last=Aspinall |first=Terry |url=http://terryaspinall.com/03merc/biography/john-banks.html |title=Brief Biography. John Banks. |access-date=2022-07-25 |lang=en |ref=Aspinall1 |archive-date=21 верасня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921204512/http://terryaspinall.com/03merc/biography/john-banks.html |url-status=dead }}
* {{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/28/newsid_2520000/2520575.stm |title=1976: Death sentence for mercenaries |access-date=2022-07-11 |archive-date=2018-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180510154328/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/28/newsid_2520000/2520575.stm |url-status=live |ref=BBC}}
* {{Cite web |last=Aspinall |first=Terry |url=http://terryaspinall.com/03merc/angola/john-banks.html |title=Mercenary back behind bars |access-date=2022-07-16 |lang=en |ref=Aspinall2 |archive-date=16 ліпеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220716170226/http://terryaspinall.com/03merc/angola/john-banks.html |url-status=dead }}
* {{cite web |title=Shadow Government Intelligence Secrets &amp; 9/11 Truth with John Banks |url=https://www.youtube.com/watch?v=ZJSmcsouUnE |last=Stone |first=Sean |publisher=TheLipTV |website=YouTube |language=en |date=26 December 2014 |access-date=October 23, 2022 |ref={{SfnRef|Stone|2014}}}}
* {{h|Weinraub1|1976|3=Bernard Weinraub. Briton Recruting for Angola Group (англ.) // New York Times : газета. — 1976. — 3 February. — P. 7.}}
* {{h|Campbell|1978|3=Duncan Campbell. Soldiers of Fortune SW5 (англ.) // Time Out : журнал. — 1978. — 22 July (no. 433). — P. 7-11.}}
* {{h|Bloch|1983|3=Johnathan Bloch, Patrick Fitzgerald. British Intelligence and Covert Action (англ.). — London: Junction Books Ltd., 1983. — ISBN 0-86245-113-2.}}
* {{h|Weinraub2|1976|3=Bernard Weinraub. Elusive Group in Britain Is Recruiting for Angola (англ.) // New York Times : газета. — 1976. — 31 January. — P. 1.}}
* {{h|Hills|1976|3=Ben Hills. Master of 'the yobs of war' (англ.) // The Age : газета. — Melbourne, 1976. — 13 July. — P. 9.}}
* John Banks. The Wages of War: the Life of a Modern Mercenary (англ.). — London: Cooper, 1978. — ISBN 0850522358.
* {{h|Nicholson-Lord|1980|3=David Nicholson-Lord. Court told of 'CIA plot' to kill Somoza (англ.) // The Times : газета. — 1980. — 20 November.}}
* {{h|Christie|1982|3=Stuart Christie. The Golden Road to Samarkand (A speculative look at the culture, history and political role of the Special Air Service Regiment as a warrior elite and potential &quot;parallel enforcement body&quot; within the British sphere of influence) (англ.) // Anarchist Review : журнал. — Sanday, Orkney: Cienfuegos Press, 1982. — No. 6.}}
* {{h|Connett|1993|3=David Connett. Man cleared in Customs heroin 'sting': Operation to arrest businessman for drug smuggling relied on mercenary as paid informer (англ.) // Independent : газета. — 1993. — 5 April.}}

== Спасылкі ==
* [https://www.alamy.com/jan-01-1976-british-mercenaries-leave-by-air-for-angola-a-party-of-image69482949.html Фотография Джона Бэнкса в аэропорту Хитроу, во время отправки наёмников на войну]
* [https://www.shutterstock.com/editorial/image-editorial/john-banks-exparatrooper-who-recruited-mercenaries-to-fight-in-angolan-civil-war-in-his-recruiting-office-above-a-launderette-at-sandhurst-in-berkshire-box-698-613071626-ajpg-5840238a Фотография Джона Бэнкса в офисе «Security Advisory Services» в Сандхерсте]
{{вонкавыя спасылкі}}

[[Катэгорыя:Ваенныя Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Найміты]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1945 годзе]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі вайны ў В’етнаме]]</text>
      <sha1>r2woo9u9vunndi595g0a9z9xs43kd6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oleg Jagger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>746084</id>
    <revision>
      <id>5130996</id>
      <parentid>5016728</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:36:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <comment>/* Цікавыя факты */</comment>
      <origin>5130996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20571" sha1="4ocwjwthchaa7jstqoh7ztrgucj3c51" xml:space="preserve">{{Іншыя ПІБ|Мінакоў|Алег}}
{{Музыкант
|Імя = Алег «Jagger» Мінакоў
|Гады актыўнасці  = з 1980
|Гурты =
* Inspector
* [[Rouble Zone]]
}}
'''Алег «Jagger» Мінакоў''', поўнае імя '''Алег Усеваладавіч Мінакоў''' (нар. {{ДН|21|7|1964}}, пас. Узда Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці&lt;ref name=&quot;multiple&quot;&gt;{{cite web|url=https://rv-blr.com/author/show/532/ | title=РОДНЫЯ ВОБРАЗЫ}}&lt;/ref&gt;) — беларускі і бельгійскі спявак, шоумен, кампазітар і прадзюсар, заснавальнік калектыву «[[Rouble Zone]]»

== Біяграфія ==
Алег Мінакоў нарадзіўся 21 ліпеня 1964 года ў пасёлку Узда Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці. Ва ўзросце пяці гадоў яго сям’я пераехала ў [[Барысаў]]. Яго бацька — Мінакоў Усевалад Іванавіч працаваў начальнікам ДСУ-25 у Барысаве. Маці — Мінакова Марына Іванаўна працавала бухгалтарам. Захапленне рок-н-ролам прыйшло да Алега яшчэ ў раннім дзяцінстве, калі ён упершыню пачуў кампазіцыю «Can’t Buy Me Love» гурта «[[The Beatles]]».

Сваю мянушку — «Джагер», Алег атрымаў яшчэ ў школе, ва ўзросце 9 гадоў, ад школьнай настаўніцы, калі прынёс на ўрок часопіс «Кракадзіл» з фатаграфіяй [[Мік Джагер|Міка Джагера]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ultra-music.com/articles/old-guard/10320 |title=Олег Минаков: «Ну какая же это обезьяна? Это же Джаггер!»}}&lt;/ref&gt;. У 1975 годзе ён паступіў у музычную школу па класе класічнай гітары і ўжо ў 14-гадовым узросце граў і спяваў на школьных вечарах і танцах&lt;ref name=&quot;multiple&quot;/&gt;. Ён настолькі захапіўся рок-н-ролам, што пакінуў музычную школу за месяц да заканчэння. У 1982 годзе Алега прызываюць на вайсковую службу але па рашэнню бацькоў у 1993 годзе ён паступіў у [[Мінскае вышэйшае ваенна-палітычнае агульнавайсковае вучылішча]] (МВВПАУ), дзе вучыўся па 1987 год.&lt;ref name=&quot;tourizm&quot;&gt;{{cite web|url=https://old.tuzinfm.by/zhamerun/1052/alehu-dzahieru-minakovu---50-audyjo.html |title=АЛЕГУ «ДЖАГЕРУ» МІНАКОВУ — 50!}}&lt;/ref&gt;

== Пачатак кар’еры. Гурт «Inspector» ==

Яшчэ будучы афіцэрам Алег прымаў удзел у музычных фестывалях і конкурсах з мінскім гуртом «Квінта»&lt;ref name=&quot;tourizm&quot;/&gt;. Але праз 2 гады, у верасні 1990 года Джагер прыняў запрашэнне ад [[:ru:Смольский, Виктор Дмитриевич|Віктара Смольскага]] на працу вакалістам у гурце «Inspector».&lt;ref name=&quot;budzma&quot;&gt;{{cite web|url=https://budzma.org/news/aleh-dzhaher-belarus-nazauzhdy-budze-samaj-darahoj-chastkaj-svetu-mp3.html |title=Алег Джагер: «Беларусь назаўжды будзе самай дарагой часткай свету»}}&lt;/ref&gt;

Гурт «Inspector» у асноўным гастраляваў за межамі Беларусі ў Германіі. Пасля першых паспяховых канцэртаў у маі 1992 года гурт запрашаюць для запісу альбома на Fairland Studio у горад [[Бохум]]. І ўжо ў сакавіку 1993 года кампанія Ariola выпускае альбом «Russian Prayer», які быў высока ацэнены мэтавай аўдыторыяй і музычнай прэсай [Германіі. Гэты альбом і дагэтуль з’яўляецца калекцыйным. Але ўжо ў лістападзе 1993 года гурт спыніў сваё існаванне і Алег вярнуўся ў [[Беларусь]].&lt;ref name=&quot;band&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rock-n-roll.ru/show.php?file=encyclopedia/%D0%98/INSPECTOR |title=INSPECTOR}}&lt;/ref&gt;

=== «Rouble Zone» ===
Пасля вяртання на радзіму, Алег стаў збіраць уласны гурт. Праект атрымаў назву «Rouble Zone». Але першапачаткова гурт планаваўся называцца «Trouble Zone». Ідэя прыбраць першую літару «T» была навеяная рэпартажамі з навін таго часу пра стварэнне [[:ru:Рублёвая зона|рублёвай эканамічнай зоны паміж Расіяй і Беларуссю]]. У перыяд з лістапада 1993 да красавіка 1995 года праходзіў творчы, крэатыўны і рэпетыцыйны перыяд у якім прымалі ўдзел многія музыкі краіны. Але канчатковы склад быў сфарміраваны ў красавіку 1995 года. Гітарыстам гурта стаў Аляксандр Газізаў, які раней граў у ансамблі «[[Сябры (гурт)|Сябры]]». Месца Бас-гітарыста заняў Аляксандр Пурус з гурта «Муха». Клавішы — Аляксандр Віслаўскі, які дагэтуль граў у ансамблі «[[Песняры]]». А бубначом стаў Анатоль Горбач з гурта «[[Крама (гурт)|Крама]]». Усяго за год «Rouble zone» дабілася поспеху. Альбом «Put Your Money… Now!» быў запісаны ў [[Масква|Маскве]] на студыі гуказапісу «Паліфон» гукарэжысёрам Самвелам Аганесянам. У запісе альбома таксама прынялі ўдзел музыканты з аркестра пад кіраўніцтвам [[Міхаіл Якаўлевіч Фінберг|Міхаіла Фінберга]]: Віталь Ямуцееў, Уладзімір Семянюк і Дзмітрый Бударын. Альбом быў выпушчаны пад лэйблам «Dar Veter Records».

19 студзеня 1996 года ў мінскім Альтэрнатыўным тэатры адбылася цырымонія ўзнагароджання «[[Рок-каранацыя|Рок-каранацыя 1995]]», дзе «Rouble Zone» была прызнана лепшым гуртом года, альбом «Put Your Money… Now!» — найлепшым альбомам, а сам Алег Мінакоў атрымаў званне «Шоумен года».&lt;ref name=&quot;band_i&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rock-n-roll.ru/show.php?file=encyclopedia/%D0%A0/ROUBLE%20ZONE|title=ROUBLE ZONE}}&lt;/ref&gt; «Rouble Zone» прадстаўляла Беларусь на фестывалі «[[Славянскі Базар у Віцебску|Славянскі Базар]]» у Віцебску па асабістым запрашэнні [[Уладзімір Георгіевіч Мулявін|Уладзіміра Мулявіна]]. Гурт таксама даваў канцэрты ў папулярных сталічных клубах, канцэртных пляцоўках краіны і за яе межамі. Улетку 1996 года гурт прыняў удзел у фестывалі «Таўрыйскія гульні» ў [[Кахоўка|Кахоўцы]] ва [[Украіна|Украіне]].&lt;ref name=&quot;tourizm&quot;/&gt; А ўвосень таго ж года «Rouble Zone» (разам з украінскімі гуртамі «Браты Карамазавы», «[[Океан Ельзи|Акіян Эльзы]]» і расійскімі «[[Машина времени|Машына часу]]», «Нагу звяло») прыняла ўдзел у разагрэве на канцэрце гурта «[[Deep Purple]]» у [[Кіев]]е.&lt;ref name=&quot;dp&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.deep-purple.am/band_history_17.html?fbclid=IwAR1V69VPVT9BySfvmVcnu8gTkecptI7KXggIF3T14IntM6dl9iO2aXByw_Q |title=История монстров тяжелого рока Deep Purple в деталях |access-date=13 жніўня 2023 |archive-date=6 жніўня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230806171225/http://www.deep-purple.am/band_history_17.html?fbclid=IwAR1V69VPVT9BySfvmVcnu8gTkecptI7KXggIF3T14IntM6dl9iO2aXByw_Q |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Распад «Rouble Zone» і пераезд у Бельгію ===

Пасля выхаду альбома Алег разаслаў дыскі і відэакасеты ў розныя замежныя агенцтвы. Адказы прыйшлі з трох краін — [[ЗША]], [[Германія|Германіі]] і [[Бельгія|Бельгіі]]. Але яшчэ ў самым канцы 1996 года ў гурце пачаліся праблемы ў адносінах паміж музыкамі і ў сакавіку 1997 года Алег пакідае гурт не жадаючы яго распаду і канчаткова вырашае з’ехаць з краіны. Выбар упаў на Бельгію. Ужо па прыездзе ў краіну Алега не пакідала ідэя перавезці музыкаў «Rouble Zone» у Бельгію і працягваць творчасць. Але дырэктар мясцовага агенцтва з якім у Джагера быў кантракт палічыў гэтую ідэю занадта эканамічна нявыгаднай, але ж і адносіны паміж музыкамі да гэтага часу канчаткова сапсаваліся.&lt;ref name=&quot;kp&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.kp.ru/daily/26979/4038001/?fbclid=IwAR2DN8gDvSIsOC8k1_zZ4QC05kjpi8RTXSZ32_2shPQwnVHcpxLHJKVlO7M |title=Рок-король Олег «Джаггер» Минаков: 22 года назад уехал в Бельгию, и только сейчас узнал, что в Беларуси у меня взрослый сын…}}&lt;/ref&gt;

=== Жыццё і творчасць у Бельгіі ===
Рок музыка, на канцы 1990-х, у Еўропе адыходзіла на другі план. У той час сталі набіраць папулярнасць камерцыйныя поп праекты хлапечых і дзявочых гуртоў. Зразумеўшы, што блюз-рок больш не ў мэйнстрыме, Алег стаў займацца напісаннем песень для бельгійскіх папулярных гуртоў і артыстаў. У 2003 годзе Алег атрымлівае бельгійскае грамадзянства і адразу падпісвае 5-гадовы кантракт з кампаніяй «Assekrem Records», які потым аказаўся фінансава не выгадным для яго, а скасаваць гэтую дамову было юрыдычна вельмі цяжка. Таму Алегу прыйшлося на час да заканчэння кантракта спыніць творчую і канцэртную дзейнасць і засяродзіцца на прафесіі гукарэжысёра і саўндпрадзюсара. За гэты час у яго доме была пабудавана дамашняя студыя гуказапісу. У студзені 2008 года кантракт канчаткова страціў сваю моц і Алег вярнуўся да канцэртнай дзейнасці. Браў удзел у канцэртах і фестывалях краіны, выступаў у суправаджэнні вядомых аркестраў. Працаваў у студыі і працягваў пісаць песні для бельгійскіх артыстаў

У 2010 годзе «Джагер» удзельнічаў у папулярным галандскім тэлевізійным праекце «My Name Is…», які выходзіў на каналах [[RTL Television|RTL4]] (Галандыя) і VTM (Бельгія), дзе дайшоў да фіналу конкурсу.&lt;ref name=&quot;rtl&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=aFGlXJLqbYc |title=Oleg Jagger - My Name Is Joe Cocker &quot;You Can Leave Your Hat On&quot; 2010 RTL4}}&lt;/ref&gt; Праз год Алег прыняў удзел у праекце «[[Будзьма! Тузін. Перазагрузка-2]]», выканаўшы сваю песню «Day without Your Love» на беларускай мове. Песню пераклаў літаратар Сяргей Балахонаў. Як кажа Алег, гэтая песня стала апошняй песняй, напісанай у СССР, бо была напісана 18 жніўня 1991 года. Песня стала адной з дванаццаці тых, хто ўвайшоў у альбом праекта.&lt;ref name=&quot;budzma&quot;/&gt;
У 2012 годзе Алег «Джагер» Мінакоў стаў прадзюсарам беларуска-бельгійскага праекта «NaTtA» (Наталля Валасевіч) разам з Рамуальдам Сядлецкім (група «[[:en:Iron Mask (band)|Iron Mask]]», «Arms of War», «[[:en:Magic Kingdom (band)|Magic Kingdom]]» і жартоўны праект «Tri Kola»). Праект праіснаваў 3 гады і праз творчыя і асабістыя рознагалоссі скончыў сваё існаванне ў 2015 годзе.&lt;ref name=&quot;natta&quot;&gt;{{cite web|url=https://kino.mail.ru/news/44091_natta_snjala_klip_v_belarusi_i_belgii/?fbclid=IwAR3_Vym5WfvYpMAxUaczUHxElBL4Ow7dzSXARD3ydo6x_j6W77dTKXb4wZ8 |title=NaTtA сняла клип в Беларуси и Бельгии}}&lt;/ref&gt;

Па запрашэнні Барыса Бернштэйна, у 2013 годзе Алег прыняў удзел у запісе песеннага цыклу [[Ігар Ігаравіч Палівода|Ігара Паліводы]] «Вясёлыя жабракі» на аснове вершаванай кантаты [[Роберт Бёрнс|Роберта Бёрнса]].&lt;ref name=&quot;rt&quot;&gt;{{cite web|url=https://pesnyary.com/musician/bernshtejn?fbclid=IwAR29EbC3NRM-IaLM4DtGLvxlPu8-q-moNE0PkOpW20Q_6r2nNRnIubmDrCE |title=ПЕСНЯРЫ.com - музыкант: Борис Бернштейн (ВИА &quot;Песняры&quot;)}}&lt;/ref&gt;

Алег «Джагер» Мінакоў дагэтуль працягвае працаваць у студыі над новымі песнямі, прадзюсуе і запісвае маладых артыстаў з розных краін, рэгулярна выступае на розных фестывалях і канцэртах з папулярнымі бельгійскімі артыстамі.

== Асабістае жыццё ==
Жанаты з Вольгай Кучук з 1991 года.

== Дыскаграфія ==
=== «Inspector» ===
; Альбомы
* «Russian Prayer» («Ariola-BMG», Германія, 1993)
=== «Rouble Zone» ===
; Альбомы
* «Put Your Money… Now!» («Dar Veter Records», Масква, Расія, 1996)
=== Сольныя кампазіцыі ===
* «Dreaming A Dream» («Міс Кэці», зборнік «Pop-MIDEM 2001 Cannes» — «Sabam», Бельгія, 2001)
* «Day Without Your Love» («Rouble Zone», зборнік «Rock-MIDEM 2001 Cannes» — «Sabam», Бельгія, 2001)
* «Into The Vibe» («Міс Кэці», зборнік «Techno Dance &amp; House-MIDEM 2001 Cannes» — «Sabam», Бельгія, 2001)
* «Day Without Your Love» (Thomas Moon, 2004)
* «I’m Not Forgiving You» (Thomas Moon, 2004)
* «No Angel» (CD спявачкі [[:nl:Noa Neal|Noa Neal]] — «Naked On The Inside», 2005)
* «Tell Me Why» (CD спявачкі [[:nl:Noa Neal|Noa Neal]] — «Naked On The Inside», 2005)
* «Here She Comes» (Dimitri Vantomme, 2006)&lt;ref name=&quot;dimitri&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/1478518-Dimitri-Here-She-Comes?fbclid=IwAR2-7FgP5fYGB7vmavGtohjLyq_oScfkOsaBtHzLypS7aEqVGQXdPcoqW5U |title=Dimitri – Here She Comes}}&lt;/ref&gt;
* «Dance With Me» (Bandit, 2007)&lt;ref name=&quot;bandit&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/4959694-Bandit-Dance-With-Me?fbclid=IwAR16gPZcy5dEoL1EVOzROps3UF7Pic_BCKpbsONrAO8GxY8S4HbOVLEc5Tg |title=Bandit – Dance With Me}}&lt;/ref&gt;
* Pushking «The Best Of Everyone» (песня «California’s Call» — вакал, 2011)
* «C`est La Vie» (NaTtA, 2012)&lt;ref name=&quot;nat&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.discogs.com/release/8114781-Natta-Cest-La-Vie?fbclid=IwAR3Psny75-J9oqVUbFTXY2pHLZwXsKBNHY9-WJ_-YSqffI3FpJV40P1rrJA |title=Natta – C'est La Vie}}&lt;/ref&gt;
* «No Angel» (NaTtA, 2014)&lt;ref name=&quot;nat2&quot;&gt;{{cite web|url=https://open.spotify.com/track/2EzrtvYHkneBTvWD3Hu2ES |title=No Angel}}&lt;/ref&gt;
* «If I Fall in Love» (NaTtA, 2015)&lt;ref name=&quot;nat3&quot;&gt;{{cite web|url=https://open.spotify.com/track/7lbcKCghL0B58tTnLafS5l |title=If I Fall in Love}}&lt;/ref&gt;
==== Удзел у зборніках ====
* «[[Будзьма! Тузін. Перазагрузка-2]]» (2011), трэк «Дзень без чар тваіх»

== Узнагароды і званні ==
* «Рок-карона» — у складзе гурта «Rouble Zone» (Рок-каранацыя, 1995)
* «Лепшы шоумен» (Рок-каранацыя, 1995)

== Цікавыя факты ==

Кліп для песні «Wild Woman» з альбома «Put Your Money… Now!» быў створаны спецыяльна для Канскага фестывалю як рэклама супраць СНІДу.&lt;ref name=&quot;ww&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6KtEdlFHxMo |title=Oleg Jagger &amp; Rouble Zone - Wild Woman}}&lt;/ref&gt;

Мінакоў захапляецца калекцыянаваннем вінілавых пласцінак. Сваю першую кружэлку ён набыў, калі яму было 12 гадоў. Гэта быў альбом Карласа Сантаны — Abraxas (1970). Вёў праграму на беларускім радыё «[[Радыус-FM]]» — «Прыватная калекцыя з Алегам Джагерам», дзе дзяліўся кампазіцыямі са сваёй калекцыя, расказваючы таксама гісторыі са свайго жыцця.

== Літаратура ==
* {{кніга
|аўтар          = [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Д.П.]]
|частка         = МІНАКОЎ АЛЕГ «ДЖАГЕР» (Минаков Олег «Джаггер», Minakov Oleg «Jagger»)
|загаловак      = Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = уклад. [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Дз. Падбярэзскі]] і інш
|выданне        = 
|месца          = [[Мінск]]
|выдавецтва     = [[Зміцер Колас]]
|год            = 2008
|том            = 
|старонкі       = 182-183
|старонак       = 368
|серыя          = 
|isbn           = 978-985-6783-42-8
|тыраж          =2000
|мова=be
|ref            =Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі}}

== Зноскі ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Jagger Oleg}}
[[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Бельгіі]]
[[Катэгорыя:Артыстычныя псеўданімы]]</text>
      <sha1>4ocwjwthchaa7jstqoh7ztrgucj3c51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Васіль Іванавіч Аверын</title>
    <ns>0</ns>
    <id>748275</id>
    <revision>
      <id>5131214</id>
      <parentid>5018580</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:00:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>не ізаляваны</comment>
      <origin>5131214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1679" sha1="dhx9opkqqec1lqub2r2m7zfu9dde6tw" xml:space="preserve">{{Навуковец}}
{{цёзкі2|Аверын}}
'''Васіль Іванавіч Аверын''' — [[Беларусь|беларускі]] ўрач-хірург. [[Прафесар]], [[доктар медыцынскіх навук]].

== Біяграфія ==
Працаваў у [[Рэспубліканскі цэнтр дзіцячай хірургіі|Рэспубліканскім цэнтры дзіцячай хірургіі]] ў Мінску і на кафедры дзіцячай хірургіі [[Беларускі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт|БДМУ]].

Стаў адным з герояў двух зборнікаў нарысаў і інтэрв’ю: «Дабру вечна перамагаць!» і «Верныя хірургічнай садружнасці», створаных беларускімі журналістамі.

== Узнагароды ==
Выдатнікам аховы здароўя, быў узнагароджаны тытулам «Урач года» у намінацыі «Хірургія» ў 2017 годзе.
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://molodechno.fpb.1prof.by/publications/news/sustrecha-z-prafesaram-averynym/ Сустрэча з прафесарам Аверыным]{{Недаступная спасылка}}
* [https://www.sb.by/articles/za-malenkuyu-zhizn-boremsya-bolshoy-komandoy.html Экскурсия в анестезиолого-реанимационное отделение № 2 РНПЦ детской хирургии]

{{DEFAULTSORT:Аверын Васіль Іванавіч}}

[[Катэгорыя:Хірургі Беларусі]]</text>
      <sha1>dhx9opkqqec1lqub2r2m7zfu9dde6tw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Навука/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>753022</id>
    <revision>
      <id>5131023</id>
      <parentid>5130709</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+1 новых</comment>
      <origin>5131023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1882" sha1="j1h4uljfa9tqkp3d3f6nnr1pdlm0nwm" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Станіслаў Пігань|2026-04-23T07:53:59Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Аліса Вячаславаўна Ложкіна|2026-04-22T08:13:41Z|Culamar}}
{{Новы артыкул|Марыя Мікалаеўна Віннікава|2026-04-22T06:23:55Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Вольф Москавіч|2026-04-20T14:08:45Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Працоўня беларускай філалогіі Польскай акадэміі навук|2026-04-20T07:10:59Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Леанарда Дацэвіч|2026-04-20T06:40:43Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Ганна Казлова|2026-04-20T05:59:18Z|ANNETTE.KOZLOVA}}
{{Новы артыкул|Саверыа Дала Роза|2026-04-19T22:16:39Z|Aliaksei Lastouski}}
{{Новы артыкул|Знакі (фільм)|2026-04-19T13:49:48Z|StachLysy}}
{{Новы артыкул|Мастацкая галерэя імя Ю. М. Пэна|2026-04-18T14:06:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Валянцін Карлавіч Зэйлерт|2026-04-18T08:47:56Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Сэмюэл Джонсан|2026-04-17T11:20:28Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Джордж Орд|2026-04-17T07:07:32Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Яанна Героўская-Калаўр|2026-04-16T21:59:42Z|Чаховіч Уладзіслаў}}
{{Новы артыкул|Розенкрэйцары|2026-04-16T17:06:53Z|Voūk12}}
{{Новы артыкул|100 мужчын супраць гарылы|2026-04-16T11:35:22Z|MocnyDuham}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j1h4uljfa9tqkp3d3f6nnr1pdlm0nwm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Геаграфія/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>753274</id>
    <revision>
      <id>5131022</id>
      <parentid>5130707</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+1 новых</comment>
      <origin>5131022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1173" sha1="r9ylbfyjakqdzhn79edj49rhl5cnk75" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Інжынерная вуліца (Мінск)|2026-04-23T12:51:37Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Майлен|2026-04-22T06:10:31Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Кюснахт (Цюрых)|2026-04-22T05:51:20Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Савільёёві|2026-04-22T05:45:39Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Рухінгу|2026-04-22T05:43:00Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Роасіку|2026-04-22T05:41:25Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Мяхклі|2026-04-22T05:40:05Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Мадзісэ (Антсла)|2026-04-22T05:33:41Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Лусцімыйса|2026-04-22T05:32:14Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|Літсметса|2026-04-22T05:30:42Z|Rymchonak}}
{{Новы артыкул|2-і Зімні завулак (Мінск)|2026-04-19T15:07:18Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Балтыйская града|2026-04-17T20:51:55Z|JerzyKundrat}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r9ylbfyjakqdzhn79edj49rhl5cnk75</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Беларусь/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>753287</id>
    <revision>
      <id>5131020</id>
      <parentid>5130705</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+7 новых</comment>
      <origin>5131020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2071" sha1="esdmalppdbacb966zw4u93n9o2zj7og" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Вядомыя асобы Чачэрска|2026-04-23T14:24:40Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Радыус-FM|2026-04-23T14:21:38Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Вадзім Котаў|2026-04-23T14:18:00Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Інжынерная вуліца (Мінск)|2026-04-23T12:51:37Z|Андрэй 2403 Б}}
{{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Рубон-моладзевая»|2026-04-23T09:15:43Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Алімпія-моладзевая»|2026-04-23T09:10:11Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Валянцін Кашавой|2026-04-22T18:28:40Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Марыя Мікалаеўна Віннікава|2026-04-22T06:23:55Z|M.L.Bot}}
{{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Гомель|2026-04-21T15:51:37Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Дынама Мінск|2026-04-21T15:45:18Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Мяшкоў Брэст|2026-04-21T14:32:43Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Кронан Гродна|2026-04-21T14:24:49Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2026-04-21T14:18:57Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Аркатрон Мінск|2026-04-21T14:13:31Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК СКА Мінск|2026-04-21T14:04:51Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў|2026-04-21T13:56:47Z|Паўлюк Шапецька}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>esdmalppdbacb966zw4u93n9o2zj7og</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзарыгту-хан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>753627</id>
    <revision>
      <id>5131415</id>
      <parentid>4659703</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T08:52:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3065" sha1="0bsi5f5wyb46g2c2lrfo3ujcpbliroq" xml:space="preserve">{{ДД}}
'''Дзарыгту-хан''' ('''Есудэр''', [[1358]]—[[1391]]) — вялікі хан {{нп3|Паўночная Юань|Паўночнай Юань|ru|Северная Юань}} ([[1388]]—[[1391]]). Паводле Саган-Сэцэна, Дзарыгту-хан быў пераемнікам [[Усхал-хан]]а, другога сына апошняга імператара дынастыі Юань [[Тагон-Тэмур]]а. З’яўляўся нашчадкам [[Арыг-буга|Арыг-бугі]]&lt;ref&gt;''Shajrat Ul Atrak: Or The Genealogical Tree Of The Turks And Tatars'' [https://books.google.com/books?id=ZLw-AAAAcAAJ&amp;pg=218 P.218]：&quot;{{Lang|en|The fourteenth was named Eenkeh Khan, the son of Yusoordar.}}«&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Мін шылу]] 『明太祖実録』洪武二十一年十月丙午「初虜主脱古思帖木兒在捕魚兒海、為我師所敗、率其餘衆、欲還和林、依丞相咬住。行至土剌河、為也速迭兒所襲撃、其衆潰散独与捏怯来等十六騎遁去。適遇丞相咬住・太尉馬兒哈咱領三千人来迎、又以闊闊帖木兒人馬衆多、欲往依之、会天大雪、三日不得発。也速迭兒遣大王火兒忽答孫・王府官孛羅追襲之、獲脱古思帖木兒、以弓絃縊殺之、並殺其太子天保奴。故捏怯来等恥事之、遂率其衆来降」&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
У 1388 годзе Есудэр разбіў у баі мангольскага хана [[Усхал-хан]]а, які загінуў разам са сваім старэйшым сынам. Пры падтрымцы [[Айраты|айрацкіх]] тайшаў Есудэр заняў ханскі прастол пад імем Дзарыгту-хана. У 1391 годзе ў [[Мангольская імперыя|Манголію]] ўварвалася велізарная кітайская армія, якая захапіла мноства палонных і велізарную колькасць рагатай жывёлы.
{{зноскі}}

== Літаратура ==

* ''Покотилов Д.'' [http://www.runivers.ru/lib/book4282/42893/ История восточных монголов в период династии Мин 1368—1634] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140106041138/http://www.runivers.ru/lib/book4282/42893/ |date=6 студзеня 2014 }}
* [http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Mongol/Dajan_chan/frametext1.htm Сайт «Восточная литература». Монгольские источники о Даян-хане]
* [http://www.wirade.ru/history/history_mongolian_empire_part_1.html Сайт «Удел Могултая»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120507235130/http://www.wirade.ru/history/history_mongolian_empire_part_1.html |date=7 мая 2012 }}

{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Постаці Мангольскай імперыі]]
[[Катэгорыя:Кіраўнікі Паўночнай Юань]]</text>
      <sha1>0bsi5f5wyb46g2c2lrfo3ujcpbliroq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джэні Дарлінгтан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>758012</id>
    <revision>
      <id>5131407</id>
      <parentid>5059199</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T08:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5345" sha1="mhkfbjyrter54wvff2j3stelunjp3ir" xml:space="preserve">{{вучоны}}
{{цёзкі2|Дарлінгтан}}
'''Джэні Дарлінгтан''' (у дзявоцтве '''Зобрыст''', 1924—2017) — амерыканская даследчыца, якая разам з {{нп3|Джэкі Рон||ru|Jackie Ronne}} была адной з першых жанчын, якія правялі ў [[Антарктыда|Антарктыдзе]] зімоўку ў 1947—1948 гадах&lt;ref&gt;{{cite news|title=Jennie Darlington, participant in groundbreaking Antarctic exploration, dies at 93|url=https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/jennie-darlington-participant-in-groundbreaking-antarctic-exploration-dies-at-93/2017/09/11/d91b52be-94d1-11e7-aace-04b862b2b3f3_story.html|accessdate=23 January 2019|agency=The Washington Post}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/17/AR2009061703502.html|title=Obituary: Edith 'Jackie' Ronne 1919-2009, First U.S. Woman on Antarctica|last=Sullivan|first=Patricia|date=2009-06-18|newspaper=The Washington Post|language=en-US|issn=0190-8286|access-date=2016-06-27}}&lt;/ref&gt;. Дарлінгтан і Ронэ былі часткай каманды, якая зноў заняла былую амерыканскую станцыю (ад экспедыцыі антарктычнай службы ЗША ў 1939 годзе) на востраве {{нп3|Стонінгтан (востраў)|Стонінгтан|ru|Стонингтон (остров)}} у 1946 годзе&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hulbe|first=Christina L.|last2=Wang|first2=Weili|last3=Ommanney|first3=Simon|date=2010-12-01|title=Women in glaciology, a historical perspective|journal=Journal of Glaciology|volume=56|issue=200|pages=944–964|doi=10.3189/002214311796406202|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://antarcticsun.usap.gov/features/contenthandler.cfm?id=1946|title=The Antarctic Sun: News about Antarctica - Breaking the Ice (page 1)|website=antarcticsun.usap.gov|access-date=2016-06-27|archive-date=6 жніўня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806072136/http://antarcticsun.usap.gov/features/contenthandler.cfm?id=1946|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Дарлінгтан стала часткай экспедыцыі выпадкова: яна збіралася дайсці толькі да [[Вальпараіса|Вальпараіса, Чылі]], са сваім мужам [[Гары Дарлінгтан]]ам, які быў пілотам экспедыцыі Ронэ. Маладыя правялі свой мядовы месяц у Антарктыдзе пасля таго, як [[Джэкі Ронэ]] і яе [[Фін Ронэ|муж]] папрасілі прысутнасці Джэні.

Дарлінгтан таксама была першай жанчынай, якая [[Цяжарнасць чалавека|зацяжарыла]] ў Антарктыдзе&lt;ref&gt;{{Cite web|language=en-US|url=http://americangeo.org/2005-signing/|title=2005 Signing - American Geographical Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624050819/http://americangeo.org/2005-signing/|archive-date=2016-06-24|access-date=2016-06-27|url-status=dead|df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB124546920980433709|title=Last-Minute Whim Began a Long Antarctic Stay for First Known U.S. Woman on the Continent|last=Miller|first=Stephen|date=2009-06-20|newspaper=Wall Street Journal|issn=0099-9660|access-date=2016-06-27}}&lt;/ref&gt;. Пазней яна напісала кнігу «Мой антарктычны мядовы месяц», у якой прыйшла да высновы, што «жанчынам не месца ў Антарктыдзе»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.exploratorium.edu/origins/antarctica/people/women.html|title=Origins: Antarctica: People: Women In Antarctica (1) {{!}} Exploratorium|website=Exploratorium: the museum of science, art and human perception|access-date=2016-06-27|archive-date=5 верасня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170905095119/http://www.exploratorium.edu/origins/antarctica/people/women.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Кніга была напісана ў суаўтарстве з Джэйн МакІлвэйн і змяшчае радок «Антарктыда для мяне — жанчына. Нясталая, зменлівая, непрадказальная, яе нізасць маскіруецца белым макіяжам першароднай чысціні. Раптам яна здымае пальчаткі, закасвае рукавы і з лютасцю ваўка кідаецца табе ў горла». Яна і Ронэ не ладзілі, хоць гэта магло быць звязана з праблемамі паміж іх сужэнцамі&lt;ref name=&quot;Martin20132&quot;&gt;{{cite book|author=Stephen Martin|title=A History of Antarctica|url=https://books.google.com/books?id=DUFXAQAAQBAJ&amp;pg=PT376|date=1 February 2013|publisher=Rosenberg Publishing|isbn=978-1-922013-72-9|pages=375–7}}&lt;/ref&gt;.
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Дарлінгтан Джэні}}
[[Катэгорыя:Пісьменніцы ЗША]]
[[Катэгорыя:Пісьменнікі ЗША]]
[[Катэгорыя:Падарожнікі ЗША]]</text>
      <sha1>mhkfbjyrter54wvff2j3stelunjp3ir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Торнтан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>758710</id>
    <revision>
      <id>5131390</id>
      <parentid>4676128</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тапонім */ дапаўненне</comment>
      <origin>5131390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="261" sha1="jd2nvkgv2wbyhmhnc3q5z8bf4h70n5v" xml:space="preserve">'''Торнтан''':

== Прозвішча ==
* [[Білі Боб Торнтан]], амерыканскі акцёр

== Тапонім ==
* [[Торнтан (Каларада)]]
* [[Торнтан (Уэст-Ёркшыр)]]
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>jd2nvkgv2wbyhmhnc3q5z8bf4h70n5v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131396</id>
      <parentid>5131390</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Тапонім */</comment>
      <origin>5131396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="267" sha1="6a3nohf71ycixyp075z068v5douezcb" xml:space="preserve">'''Торнтан''':

== Прозвішча ==
* [[Білі Боб Торнтан]], амерыканскі акцёр

== Тапонім ==
* [[Торнтан (Заходні Ёркшыр)]]
* [[Торнтан (Каларада)]]
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>6a3nohf71ycixyp075z068v5douezcb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яйра Абдулаева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>759764</id>
    <revision>
      <id>5131230</id>
      <parentid>4966824</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:16:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>не ізаляваны, афармленне</comment>
      <origin>5131230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7232" sha1="f39sko6h5rkn7i6ky3veghy6byghlon" xml:space="preserve">{{кінематаграфіст}}
{{цёзкі2|Абдулаева}}
'''Яйра Умараўна Абдулаева''' ({{Lang-uz|Yayra Umarovna Abdullayeva}}; {{Датанараджэння|14|8|1930}}, {{Месца нараджэння|Ташкент}}, [[Узбекская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Узбекская ССР]] — {{Датасмерці|14|5|2019}}, [[Узбекістан]]) — узбекская і савецкая {{Актрыса|СССР|Узбекістана|XX стагоддзя}} тэатра і кіно. [[Народны артыст Узбекскай ССР|Народная артыстка Узбекскай ССР]] (1964). Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія Узбекскай ССР імя Хамзы|Дзяржаўнай прэміі Узбекістана імя Хамзы]] (1967).

== Біяграфія ==

Нарадзілася ў сям’і вядомага балетмайстара [[Лізавета Пятросава|Лізы Ханум]]. Яе роднымі цёткамі былі балетмайстары, танцоўшчыцы і актрысы [[Тамара Ханум]] і [[Гаўхар Рахімава]].

Сваю сцэнічную кар’еру пачала ў 1945 годзе ва [[Франтавыя брыгады (тэатры)|франтавой канцэртнай брыгадзе]] пад кіраўніцтвам [[Гаўхар Рахімава]]й.

У 1950 годзе скончыла Ташкенцкі дзяржаўны інстытут тэатральнага мастацтва (ТДІТМ) імя А. М. Астроўскага (цяпер [[Дзяржаўны Інстытут мастацтваў Узбекістана]]).

Тады ж стала артысткай Узбекскага тэатра імя Хамзы. Пазней грала на сцэне [[Узбекскі нацыянальны акадэмічны драматычны тэатр|Узбекскага нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра]].

Вяла радыёперадачы.

== Абраная фільмаграфія ==
Здымалася ў кіно з 1953 года.{{Кал}}
* {{Год у кіно|1953}} — [[Бай і батрак]] — ''Гулбахор, трэцяя жонка бая''
* {{Год у кіно|1954}} — [[Сёстры Рахманавы]] — ''Дзільдар
* {{Год у кіно|1955}} — [[Сустрэнемся на стадыёне (фільм)|Сустрэнемся на стадыёне]] — ''Рана
* {{Год у кіно|1957}} — [[Выпадак у пустыні]] — ''маці Фірузы
* {{Год у кіно|1960}} — [[Хамза (фільм)|Хамза]] — ''Саадат
* {{Год у кіно|1965}} — [[Насустрач сумленню]] — ''Хаціра
* {{Год у кіно|1970}} — Святло і цені — ''эпізод
* {{Год у кіно|1971}} — Тут праходзіць мяжа — ''жонка Абзала
* {{Год у кіно|1972}} — Узрост трывог — ''Наджымава
* {{Год у кіно|1972}} — У чорных пясках — ''жонка Ільяс-хана
* {{Год у кіно|1972}} — Насустрач табе — ''эпізод
* {{Год у кіно|1973}} — Сапсаванае свята
* {{Год у кіно|1973}} — Паклоннік (кінаальманах)
* {{Год у кіно|1974}} — Галоўны дзень — ''маці Турабека
* {{Год у кіно|1976}} — Дзеля іншых — ''эпізод
* {{Год у кіно|1978}} — Веснавая мелодыя
* {{Год у кіно|1980}} — [[Ленінградцы, дзеці мае… (фільм)|Ленінградцы, дзеці мае…]] — ''Абдулаева
* {{Год у кіно|1984}} — Мая рэспубліка (фільм 5, 15-17 серыі)
* {{Год у кіно|1984}} — [[Туркестан, які змагаецца]] (фільм 4, 13-14 серыі)
* {{Год у кіно|1984}} — [[Вогненныя дарогі]] — ''маці Кудрата, старшыня калгаса
* {{Год у кіно|1986}} — Алмазны пояс — ''эпізод
* {{Год у кіно|1989}} — Шок — ''судовы засядацель
* {{Год у кіно|2000}} — Алпамыш — ''Сурхаіль-вядзьмарка
* {{Год у кіно|2005}} — Прыезджы — ''жаніх Райхон, бабуля Зейнабы
* {{Год у кіно|2005}}-{{Год у кіно|2006}} — І цэлага свету мала
* {{Год у кіно|2006}} — [[Таямніца прыгажосці]]
* {{Год у кіно|2006}} — Шабана — ''бабуля Шабаны
* {{Год у кіно|2007}} — Зумрад і Кімат — ''бабуля
* {{Год у кіно|2007}} — Маленькія людзі — ''суседка Міхлібай-акі
* {{Год у кіно|2008}} — Гульня
* {{Год у кіно|2009}} — Падманны свет
* {{Год у кіно|2011}} — Патрыёты — ''Яйра опа
* {{Год у кіно|2011}} — Вядзьмарка
* {{Год у кіно|2011}} — Адзінае дзіця
* {{Год у кіно|2012}} — Скарб
* {{Год у кіно|2012}} — О, Мар’ям, Мар’ям — ''маці бацькі Мар’ямы
{{канец кал}}

== Узнагароды ==
* [[Ордэн «Дустлік»]]
* [[Ордэн «Эл-юрт хурмаці»]] («Паважанаму народам і Радзімай», 2011)
* [[Медаль «За працоўную адзнаку»]] (1951)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://portal-kultura.ru/upload/iblock/85c/1951.12.08.pdf|title=Указ Президиума Верховного Совета СССР «О награждении орденами и медалями работников литературы и искусства Узбекской ССР»|archive-url=https://web.archive.org/web/20220226171334/https://portal-kultura.ru/upload/iblock/85c/1951.12.08.pdf|archive-date=2022-02-26|access-date=2022-03-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* [[Народны артыст Узбекскай ССР|Народная артыстка Узбекскай ССР]] (1964)
* [[Дзяржаўная прэмія Узбекскай ССР імя Хамзы]] (1967)
* Лаўрэат ганаровай прэміі За ўклад у развіццё культуры і мастацтва M&amp;TVA-2010.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Imdb імя|7538332}}
* {{Cite web|url=https://uz.sputniknews.ru/culture/20190514/11498630/Umerla-narodnaya-artistka-Uzbekistana-Yayra-Abdullaeva.html|title=Некралог|lang=ru}}
* {{Cite web|url=https://rus.ozodlik.org/a/29940533.html|title=Скончалась народная артистка Узбекистана Яйра Абдуллаева|lang=ru}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Абдулаева Яйра Умараўна}}</text>
      <sha1>f39sko6h5rkn7i6ky3veghy6byghlon</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абдулаева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>759766</id>
    <revision>
      <id>5131218</id>
      <parentid>4683739</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:07:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>спасылка</comment>
      <origin>5131218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="638" sha1="7m4jpl1y38gwgc3mck4dgvnk6o4fana" xml:space="preserve">'''Абдулаева''' — прозвішча.

== Вядомыя асобы ==

* [[Зара Кемалаўна Абдулаева]] — савецкі і расійскі рэдактар, журналіст, кінакрытык, мастацтвазнаўца, аўтар прац па гісторыі і тэорыі кіно
* [[Святлана Абдулаева]] — беларуская паэтка
* [[Яйра Умараўна Абдулаева]] — узбекская і савецкая актрыса тэатра і кіно

== Гл. таксама ==
* [[Абдулаеў]]

{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>7m4jpl1y38gwgc3mck4dgvnk6o4fana</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Герт Гротэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>761654</id>
    <revision>
      <id>5131376</id>
      <parentid>5075135</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2924" sha1="44wbgsw19073w4thx94015vsri6tx28" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Гротэ}}
{{вучоны}}
'''Герт Гротэ''' ({{lang-nl|Geert Groote}}, інакш Герхард Грут, {{lang-nl|Gerhard Groet}}, або '''Герардус Магнус''', {{lang-la|Gerardus Magnus}}; 1340, {{МН|Дэвентэр||}} — {{ДС|20|8|1384}}, {{МС|Дэвентэр||}}) — нідэрландскі багаслоў і прапаведнік.

== Біяграфія ==
Навучаўся ў родным Дэвентэры, а затым у Парыжскім універсітэце ў Жана Бурыдана, Нікаля Арэзма. Найбольшую ўвагу надаваў творам [[Аўгусцін Аўрэлій|Святога Аўгусціна]] і [[Бернард Клервоскі|Бернарда Клервоскага]].

Г. Гротэ вёў у маладосці даволі бязладнае жыццё, якое змянілася пасля цяжкай хваробы і духоўных настаўленняў, атрыманых ім ад свайго былога аднакурсніка Генрыха Эгера з Калькара і Яна ван Рэйсбрука. У 1374 годзе Гротэ становіцца манахам-схімнікам, які жыве ў манастырскай адзіночнай келлі.

Праз некалькі гадоў Г. Гротэ выходзіць з арнемскага манастыра з намерам прапаведаваць супраць сквапных і ўзяўшых шлюб духоўных асоб, спадзеючыся такім чынам вярнуць іх да праведнага жыцця. Да Гротэ далучылася мноства прыхільнікаў і паслядоўнікаў, якія ўтварылі групу [[Новая набожнасць]] ({{lang-la|devotio moderna}}). З гэтай групы нарадзілася Братэрства агульнага жыцця. Адным з самых значных крокаў гэтага шырока распаўсюджанага братэрства было наследаванне Хрысту.

Светапогляд Г. Гротэ, асабліва ў пытаннях шлюбу, выклікаў незадаволенасць духоўных асоб, у тым ліку біскупа, які забараніў Гротэ прапаведаваць. Аднак і пазней яго погляды распаўсюджваліся ў выглядзе гутарак, памфлетаў і невялікіх кніжак.

Г. Гротэ таксама пераклаў на ніжненямецкі дыялект богаслужбовую кнігу [[Імшал|Місал]].

У лютэранскай царкве ягоны дзень адзначаецца 21 жніўня.
{{зноскі}}
{{Бібліяінфармацыя}}</text>
      <sha1>44wbgsw19073w4thx94015vsri6tx28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Руская дзяржава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>762224</id>
    <redirect title="Маскоўская дзяржава" />
    <revision>
      <id>5131405</id>
      <parentid>4701588</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T08:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5131405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="aim8qi3ruqtuk2dldctxtlrbxh3tdzk" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Маскоўская дзяржава]]
{{wikidata redirect}}</text>
      <sha1>aim8qi3ruqtuk2dldctxtlrbxh3tdzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беларуская граматыка для школ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>763355</id>
    <revision>
      <id>5130931</id>
      <parentid>5130659</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T12:12:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <comment>ілюстрацыя</comment>
      <origin>5130931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4678" sha1="95j4t9kkl8iprsvqriuq4brqg6szphl" xml:space="preserve">{{Не блытаць|Тарашкевіца}}
{{здвоеная выява|права|Беларуская граматыка для школ, вокладка (1918).jpg|120|Biełaruskaja hramatyka dla škoł, vokładka (1918).jpg|120|[[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|Выданне граматыкі 1918 года]]}}
'''«Беларуская граматыка для школ»''' ({{lang-be-lat|Biełaruskaja hramatyka dla škoł|1}}) — кніга беларускага мовазнаўцы [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]], якая выйшла ў 1918 годзе і некалькі разоў перавыдавалася ў розныя гады. Гэта праца стала асновай сучаснага [[Правапіс беларускай мовы|правапісу беларускай мовы]]. Першае выданне кнігі друкавалася [[Кірыліца|кірылічным]] і [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінскім]] пісьмом.

== Выданні ==
''Выданні пад рэдакцыяй самога аўтара:''

* [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|1-е выданне]] — 1918 год, [[Вільня]]. {{Commonsfile|Беларуская граматыка для школ (1918).pdf|Выданне кірыліцай}}, {{Commonsfile|Biełaruskaja hramatyka dla škoł (1918).pdf|Выданне лацінкай}}.
* 3-е выданне — 1920 год, Вільня. {{Commonsfile|Беларуская граматыка для школ (1920).pdf|Выданне кірыліцай}}
* 4-е выданне — 1921 год, [[Менск]] — Вільня — [[Берлін]]. {{Commonsfile|Беларуская граматыка для школ (1921).pdf|Выданне кірыліцай}}
* [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1929)|5-е выданне]] — 1929 год, Вільня.
* 6-е выданне&lt;ref group=&quot;заўв.&quot;&gt;Перавыданне выдання 1918 года лацінскай графікай.&lt;/ref&gt; — 1931 год, Вільня. {{Commonsfile|Taraškiewič. Biełaruskaja hramatyka dla škoł (1931).pdf|Выданне лацінкай}}

''Выданні пад рэдакцыяй іншых аўтараў:''
* 7-е выданне (вядома таксама як «6-е выданне»&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://bibliotekanauki.pl/articles/594060|title=Тарашкевіца і наркамаўка: ці ёсць граматычнае процістаянне?|author=Таццяна Рамза|website=bibliotekanauki.pl|access-date=2024-04-14}}&lt;/ref&gt;) — снежань 1943 года, Менск. Адрэдагавана [[Антон Яўстаф’евіч Адамовіч|А. Адамовічам]], [[Антон Юр’евіч Лёсік|А. Лёсікам]] і [[К. Шкуцька]]м і выдадзена пад назвай «Беларуская граматыка».
* 8-е выданне — так часамі называюць «Беларускую граматыку» [[Антон Юр’евіч Лёсік|А. Лёсіка]]. 1943 год, Менск. {{Commonsfile|Беларускі правапіс (1943).pdf|Выданне кірыліцай}}
''Факсіміле:''

* 5-е выданне — 1991 год, Мінск.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://kamunikat.org/belaruskaya-gramatyka-dlya-shkol-tarashkevich-branislaw|title=Беларуская граматыка для школ|website=Беларуская Інтэрнэт-Бібліятэка Kamunikat.org|access-date=2024-04-14}}&lt;/ref&gt;

== Гл. таксама ==

* [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч]]
* [[Гісторыя беларускай мовы]]
* [[Тарашкевіца]]

== Заўвагі ==
&lt;references group=&quot;заўв.&quot; /&gt;

== Крыніцы ==
{{reflist}}

== Спасылкі ==
{{Вікісховішча|Bielaruskaja hramatyka dlia škol}}
* {{Cite web|lang=be|url=https://bibliotekanauki.pl/articles/594060|title=Тарашкевіца і наркамаўка: ці ёсць граматычнае процістаянне?|author=Таццяна Рамза|website=bibliotekanauki.pl|access-date=2024-04-14}}

[[Катэгорыя:Граматыкі беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Правапісы беларускай мовы]]
[[Катэгорыя:Браніслаў Тарашкевіч]]
[[Катэгорыя:Гісторыя беларускай мовы]]</text>
      <sha1>95j4t9kkl8iprsvqriuq4brqg6szphl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Партал:Спорт/Новыя артыкулы</title>
    <ns>100</ns>
    <id>763680</id>
    <revision>
      <id>5131024</id>
      <parentid>5130710</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:51:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NirvanaBot</username>
        <id>40832</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+4 новых</comment>
      <origin>5131024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1638" sha1="r6ohdtd2h4tujc0jliq65dop0mfle2o" xml:space="preserve">{{Новы артыкул|Вадзім Котаў|2026-04-23T14:18:00Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Рубон-моладзевая»|2026-04-23T09:15:43Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Алімпія-моладзевая»|2026-04-23T09:10:11Z|Slavazai1973}}
{{Новы артыкул|Валянцін Кашавой|2026-04-22T18:28:40Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Гомель|2026-04-21T15:51:37Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Дынама Мінск|2026-04-21T15:45:18Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Мяшкоў Брэст|2026-04-21T14:32:43Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Кронан Гродна|2026-04-21T14:24:49Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2026-04-21T14:18:57Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Аркатрон Мінск|2026-04-21T14:13:31Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК СКА Мінск|2026-04-21T14:04:51Z|Паўлюк Шапецька}}
{{Новы артыкул|Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў|2026-04-21T13:56:47Z|Паўлюк Шапецька}}
&lt;noinclude&gt;
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r6ohdtd2h4tujc0jliq65dop0mfle2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Валянцін Уладзіміравіч Авечкін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>765281</id>
    <revision>
      <id>5131213</id>
      <parentid>4746289</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>не ізаляваны</comment>
      <origin>5131213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2593" sha1="4h975bs8ehsmreu3a2a169ulu9t1c1a" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Авечкін}}
{{пісьменнік}}
'''Валянцін Уладзіміравіч Авечкін''' ({{lang-ru|Валентин Владимирович Ове́чкин}}; 9(22).6.1906, {{МН|Таганрог||}} — {{ДС|27|1|1968}}, {{МС|Ташкент||}}) — савецкі {{празаік|Расіі|СССР||}}. Член КПСС з 1929.

== Біяграфія ==
Вучыўся ў Таганрогскім тэхнічным вучылішчы (1913-19). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1925-31 гадах — старшыня сельскагаспадарчай камуны; у 1930-я гг. партыйны працаўнік, журналіст. Першае апавяданне апублікаваў у 1929 годзе. Аўтар аповесцей «Праскоўя Максімаўна» (1939), «Госці ў Стукачах», «Без роду, без племя» (абедзве — 1940), «З франтавым прывітаннем» (1945). Прыкметнай падзеяй у літаратурным і грамадскім жыцці краіны стаў наватарскі твор Авечкіна «Раённыя будні» (1952-56), у якім узняты і глыбока даследаваны актуальныя праблемы сельскай гаспадаркі, створаны праўдзівыя вобразы раённых кіраўнікоў; з дакладных партыйных пазіцый у кнізе зацвярджаліся ленінскія нормы партыйнага жыцця. Мастацкая своеасаблівасць «Раённых будняў», якія аказалі ўплыў на наступнае развіццё літаратуры пра вёску, праявілася ў спалучэнні публіцыстыкі з псіхалагічнай распрацоўкай характараў. Авечкін — аўтар п’ес «Насця Коласава» (1949), «Насустрач ветру» (1958), «Летнія дажджы» (1959), «Час пажынаць плады» (1960), нарысаў і артыкулаў. З 1963 года жыў у Ташкенце. Працаваў над аўтабіяграфічным цыклам «Нявыдуманыя нарысы». Скончыў жыццё самагубствам.
{{зноскі}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|1}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Авечкін}}</text>
      <sha1>4h975bs8ehsmreu3a2a169ulu9t1c1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авантытул</title>
    <ns>0</ns>
    <id>765292</id>
    <revision>
      <id>5131210</id>
      <parentid>5112772</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:56:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>не ізаляваны</comment>
      <origin>5131210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="612" sha1="ruh2iddhq5xq76b8z3kiqbxkz5a1qc5" xml:space="preserve">[[Файл:Schmutztitel und Titelseite - Half title and title page.jpg|thumb|Авантытул (злева)]]
'''Авантытул''' (ад {{lang-fr|avant}} — перад&lt;ref name=pr&gt;{{Крыніцы/Слоўнік іншамоўных слоў|1}}, С.18&lt;/ref&gt; і {{lang-lat|titulus}} — тытул)- першая старонка [[кніга|кнігі]], якая папярэднічае тытулу.

{{дапісаць}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|1}}

{{зноскі}}
{{Канструкцыя кнігі}}

[[Катэгорыя:Кніжнае афармленне]]</text>
      <sha1>ruh2iddhq5xq76b8z3kiqbxkz5a1qc5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джасім Махамед Салех</title>
    <ns>0</ns>
    <id>765852</id>
    <revision>
      <id>5131297</id>
      <parentid>4817324</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T04:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5423" sha1="80l88bkhbhgcl6sz4ro2rzshhytnhrp" xml:space="preserve">{{Ваенны дзеяч
|бітвы=[[Ірана-іракская вайна]], [[Вайна ў Персідскім заліве]], [[Іракская вайна]]}}
'''Джасім Махамед Салех''' (нар. [[1955]]) — іракскі генерал, адзін з лідараў паўстанцаў-[[Баасізм|баасістаў]]&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; і кіраўнікоў абароны [[Эль-Фалуджа|Фалуджы]].

== Біяграфія ==
Пры [[Садам Хусейн|Садаме Хусейне]] быў начальнікам штаба брыгады [[Рэспубліканская гвардыя (Ірак)|рэспубліканскай гвардыі]]. Пазней камандаваў 38-й пяхотнай дывізіяй. У 1991 годзе падавіў [[Шыіты|шыіцкае]] паўстанне ў [[Эль-Амара|Эль-Амары]]&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2004/05/02/MNG6J6EIBO1.DTL|work=The San Francisco Chronicle|first=Colin|last=Freeman|title=Marines turn over control of Fallujah to Iraqi general once loyal to Hussein|date=June 24, 2011|access-date=28 мая 2024|archive-date=24 мая 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110524222940/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2004/05/02/MNG6J6EIBO1.DTL|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У часы [[Акупацыя Ірака (2003—2011)|акупацыі Ірака]] змагаўся на баку [[Іракскія паўстанцы|паўстанцаў]].

У красавіку 2004 года амерыканскія войскі пачалі [[Першая бітва за Фалуджу|штурм Фалуджу]], але не змаглі захапіць горад. Салех, як адзін з лідараў інсургентаў, звязаўся з генералам [[Джэймс Конвей|Джэймсам Конвеем]], каб узгадніць перамір’е&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.back-to-iraq.com/archives/2004/04/meet_gen_saleh.php|title=Back to Iraq: Meet Gen. Saleh|archive-url=https://web.archive.org/web/20061114212853/http://www.back-to-iraq.com/archives/2004/04/meet_gen_saleh.php|archive-date=2006-11-14|access-date=2006-11-13|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Па ўмовах дамовы, войскі ЗША перадалі кантроль над горадам Салеху і яго ўласнаму апалчэнню. Ён жа павінен быў не дапусціць дзейнасці тут замежных баевікоў&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.pbs.org/newshour/bb/middle_east/jan-june04/iraq_04-30.html |title=Online NewsHour: Fighting in Fallujah - April 30, 2004 |access-date=28 мая 2024 |archive-date=15 студзеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140115171752/http://www.pbs.org/newshour/bb/middle_east/jan-june04/iraq_04-30.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 

Пад яго пачаткам было 200 байцоў&lt;ref&gt;[http://www.democracynow.org/article.pl?sid=04/05/03/1411212 Democracy Now! | Stadium of Death: Fallujah Residents Bury Their Dead In Aftermath of Bloody U.S. Siege] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061115063316/http://www.democracynow.org/article.pl?sid=04%2F05%2F03%2F1411212|date=2006-11-15}}&lt;/ref&gt;. У горадзе генерал вывесіў даваенны сцяг Ірака, які выкарыстоўваўся ў часы Садама Хусейна. 

Нягледзячы на абяцанні Салеха, замежнікі працягнулі прысутнічаць у Фалуджы. Таксама стала вядома, што камандзір паўстанцаў удзельнічаў у генацыдзе [[Курды|курдаў]] падчас [[Ірана-іракская вайна|Ірана-іракскай вайны]]&lt;ref&gt;{{cite book|title=Talking to terrorists: why America must engage with its enemies|last=Perry|first=Mark|year=2010|publisher=Basic Books|isbn=9780465020959|page=[https://archive.org/details/talkingtoterrori00perr/page/48 48]|url=https://archive.org/details/talkingtoterrori00perr|url-access=registration|quote=Muhammed Latif Baath.|access-date=December 25, 2010}}&lt;/ref&gt;. Гэта вымусіла амерыканцаў адмовіцца ад супрацоўніцтва з Салехам&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A60444-2004May2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024231814/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A60444-2004May2.html |archive-date=2012-10-24 |newspaper=The Washington Post |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; і прызначыць адказным за горад [[Мухамед Лаціф|Мухамеда Лаціфа]].

У лістападзе 2004 года войскі ЗША разгарнулі [[Другая бітва за Фалуджу|другі штурм Фалуджы]]. Салех зноў выступіў на баку абаронцаў&lt;ref&gt;[https://vk.com/wall-153203112_44084 Генерал, устроивший американцам «Иракский Сталинград».]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
&lt;references /&gt;
{{ВС}}
[[Катэгорыя:Ваенныя Ірака]]
[[Катэгорыя:Удзельнікі Іракскай вайны]]</text>
      <sha1>80l88bkhbhgcl6sz4ro2rzshhytnhrp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Валютны курс/Даныя МВФ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>766585</id>
    <revision>
      <id>5131261</id>
      <parentid>5129348</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T23:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <comment>обновление / update</comment>
      <origin>5131261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1331" sha1="iedgmyln55xpqvhqzoksdg3eidlpcbd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
&lt;!--
Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных https://www.imf.org/external/np/fin/data/rms_five.aspx?tsvflag=Y.
Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении.

This page is updated automatically. It is based on data from https://www.imf.org/external/np/fin/data/rms_five.aspx?tsvflag=Y.
Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update.
--&gt;
{{doc}}

&lt;/noinclude&gt;
{{#switch: {{{1}}}
  | Date = 2026-04-23
  | AED = 5.027300
  | AUD = 1.913210
  | BND = 1.747950
  | BRL = 6.780580
  | BWP = 17.988200
  | CHF = 1.075410
  | CLP = 1218.150000
  | CNY = 9.354540
  | CZK = 28.506000
  | DKK = 8.747990
  | DZD = 181.254000
  | EUR = 1.170600
  | GBP = 1.015090
  | ILS = 4.113550
  | INR = 128.787000
  | JPY = 218.080000
  | KRW = 2022.690000
  | KWD = 0.419706
  | MUR = 64.121500
  | MXN = 23.762400
  | MYR = 5.428380
  | NOK = 12.774700
  | NZD = 2.319580
  | OMR = 0.526343
  | PEN = 4.703560
  | PHP = 82.278100
  | PLN = 4.971980
  | QAR = 4.982810
  | SAR = 5.133390
  | SDR = 1
  | SEK = 12.618500
  | SGD = 1.747950
  | THB = 44.327800
  | USD = 1.368900
}}</text>
      <sha1>iedgmyln55xpqvhqzoksdg3eidlpcbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Валютны курс/Даныя ЕЦБ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>766586</id>
    <revision>
      <id>5131260</id>
      <parentid>5129347</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T23:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <comment>обновление / update</comment>
      <origin>5131260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1182" sha1="3szzb1ztollvb427u8vkh5cb7u9aimd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
&lt;!--
Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных https://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml.
Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении.

This page is updated automatically. It is based on data from https://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml.
Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update.
--&gt;
{{doc}}

&lt;/noinclude&gt;
{{#switch: {{{1}}}
  | Date = 2026-04-23
  | AUD = 1.6347
  | BRL = 5.8037
  | CAD = 1.5986
  | CHF = 0.9177
  | CNY = 7.9928
  | CZK = 24.353
  | DKK = 7.4730
  | EUR = 1
  | GBP = 0.86575
  | HKD = 9.1600
  | HUF = 364.89
  | IDR = 20203.49
  | ILS = 3.5038
  | INR = 110.0520
  | ISK = 143.80
  | JPY = 186.50
  | KRW = 1729.96
  | MXN = 20.2910
  | MYR = 4.6349
  | NOK = 10.9130
  | NZD = 1.9861
  | PHP = 70.651
  | PLN = 4.2428
  | RON = 5.0917
  | SEK = 10.7795
  | SGD = 1.4919
  | THB = 37.836
  | TRY = 52.5351
  | USD = 1.1694
  | ZAR = 19.2576
}}</text>
      <sha1>3szzb1ztollvb427u8vkh5cb7u9aimd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Валютны курс/Даныя ЦБ РФ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>766592</id>
    <revision>
      <id>5131262</id>
      <parentid>5129349</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T23:10:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KrBot</username>
        <id>24355</id>
      </contributor>
      <comment>обновление / update</comment>
      <origin>5131262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1437" sha1="fpjgcgurj3paq16v1hba06c73nixbsn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
&lt;!--
Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных http://www.cbr.ru/scripts/XML_daily.asp?date_req=23.04.2026.
Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении.

This page is updated automatically. It is based on data from http://www.cbr.ru/scripts/XML_daily.asp?date_req=23.04.2026.
Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update.
--&gt;
{{doc}}

&lt;/noinclude&gt;
{{#switch: {{{1}}}
  | Date = 2026-04-23
  | AED = 20
  | AMD = 0.2
  | AUD = 53
  | AZN = 44
  | BDT = 0.61
  | BHD = 199
  | BOB = 10
  | BRL = 15
  | BYN = 26
  | CAD = 54
  | CHF = 96
  | CNY = 10
  | CUP = 3.1
  | CZK = 3.6
  | DKK = 11
  | DZD = 0.56
  | EGP = 1.4
  | ETB = 0.47
  | EUR = 87
  | GBP = 101
  | GEL = 27
  | HKD = 9.5
  | HUF = 0.24
  | IDR = 0.0043
  | INR = 0.79
  | IRR = 0.000053
  | JPY = 0.47
  | KGS = 0.85
  | KRW = 0.05
  | KZT = 0.16
  | MDL = 4.3
  | MMK = 0.035
  | MNT = 0.02
  | NGN = 0.055
  | NOK = 8
  | NZD = 44
  | OMR = 195
  | PLN = 20
  | QAR = 20
  | RON = 17
  | RSD = 0.74
  | RUB = 1
  | SAR = 19
  | SEK = 8.2
  | SGD = 58
  | THB = 2.3
  | TJS = 7.9
  | TMT = 21
  | TRY = 1.6
  | UAH = 1.7
  | USD = 74
  | UZS = 0.0062
  | VND = 0.0029
  | XDR = 102
  | ZAR = 4.5
}}</text>
      <sha1>fpjgcgurj3paq16v1hba06c73nixbsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дар’я Саўчук</title>
    <ns>0</ns>
    <id>769729</id>
    <revision>
      <id>5131277</id>
      <parentid>5056637</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T01:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3246" sha1="huojlpdaoalod73ldph2ac6gw8a1kot" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Саўчук}}
{{Валейбаліст}}
'''Дар’я Саўчук''' (нар. {{ДН|13|7|2002}}) — [[Беларусь|беларуская]] [[Валейбол|валейбалістка]].

== Біяграфія ==
Выступала ў чэмпіянаце Беларусі ў складзе каманды «[[Прыбужжа Брэст|Прыбужжа]]» з [[Брэст]]а, дзе дайшлі да фіналу, а таксама выйгралі Кубак краіны. У 2020 годзе стала бронзавым прызёрам чэмпіянату Еўропы U-19 і была прызнана лепшай блакавальнай гэтага турніру.

У чэрвені 2023 года папоўніла склад валейбольнай каманды «Северянкі».

== Дасягненні ==
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр''' [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын|Чэмпіяната Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]]
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Уладальнік''' [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын|Кубка Беларусі]] [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2022|2022]]

{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/m-u19-2021/players/166471 Darya Sauchuk] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240723061504/https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/m-u19-2021/players/166471 |date=23 ліпеня 2024 }}
* [https://xn--35-dlcmp7ch.xn--p1ai/news/2023/06/28/u_voleybolnoy_severyanki_novyy_blokiruyushchiy У волейбольной «Северянки» новый блокирующий]
* [https://women.volleybox.net/darya-sauchuk-p17162/clubs Darya Sauchuk] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240723061503/https://women.volleybox.net/darya-sauchuk-p17162/clubs |date=23 ліпеня 2024 }}
* [https://bvf.by/player/savchuk-darya/ Савчук Дарья/ Sauchuk Darya]

{{Бібліяінфармацыя}}
{{Жаночая валейбольная зборная Беларусі U-16 на чэмпіянаце Еўропы 2017}}
{{Жаночая валейбольная зборная Беларусі U-19 на чэмпіянаце Еўропы 2018}}
{{Жаночая валейбольная зборная Беларусі U-19 на чэмпіянаце Еўропы 2020}}
{{Жаночая валейбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2021}}

{{DEFAULTSORT:Светнік Анастасія}}
[[Катэгорыя:Валейбалісткі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе U-16]]
[[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе U-19]]
[[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе U-20]]</text>
      <sha1>huojlpdaoalod73ldph2ac6gw8a1kot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дар’я Бурак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>769736</id>
    <revision>
      <id>5131275</id>
      <parentid>5056616</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T01:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3899" sha1="gr5m0nuiqkovg4ekhbktvehjv703ncm" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Бурак}}
{{Валейбаліст}}
'''Дар’я Бурак''' (нар. {{ДН|12|9|2002}}) — [[Беларусь|беларуская]] [[Валейбол|валейбалістка]]. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь]].

== Біяграфія ==
Выхаванка ДЮСШАР «[[Жамчужына Палесся]]» г. [[Мазыр]].

Сезон 2020/21 правяла ў рэзервовым складзе «[[Мінчанка-2 (валейбольны клуб)|Мінчанак]]». Перад стартам сезона-2021/22 далучылася да асноўнага склада «Мінчанак».

== Дасягненні ==
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён''' [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын|Чэмпіяната Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2023/2024|2023/2024]]
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр''' [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын|Чэмпіяната Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па валейболе сярод жанчын 2019/2020|2019/2020]]
* [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Уладальнік''' [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын|Кубка Беларусі]] [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2023|2024]]
* [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Сярэбраны прызёр''' [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын|Кубка Беларусі]] [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2022|2023]]
* [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] '''Бронзавы прызёр'''[[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын|Кубка Беларусі]] [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2018|2019]] [[Кубак Беларусі па валейболе сярод жанчын 2019|2020]]
{{зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/m-u19-2021/players/171599 Darya Burak]{{Недаступная спасылка}}
* [https://women.volleybox.net/darya-burak-p17096/clubs Darya Burak] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240723065400/https://women.volleybox.net/darya-burak-p17096/clubs |date=23 ліпеня 2024 }}
* [https://betnews.by/minchanka-podpishet-28-letnyuyu-tureczkuyu-napadayushhuyu/ «МИНЧАНКА» ПОДПИШЕТ 28-ЛЕТНЮЮ ТУРЕЦКУЮ НАПАДАЮЩУЮ?]
* [https://betnews.by/darya-burak-ostalas-v-minchanke/ ДАРЬЯ БУРАК ОСТАЛАСЬ В «МИНЧАНКЕ»]
* [https://bvf.by/player/burak-darya/ Бурак Дарья/ Burak Darya]
{{Бібліяінфармацыя}}
{{Жаночая валейбольная зборная Беларусі U-19 на чэмпіянаце Еўропы 2020}}
{{Жаночая валейбольная зборная Беларусі U-20 на чэмпіянаце Еўропы 2021}}

{{DEFAULTSORT:Бурак Дар’я}}
[[Катэгорыя:Валейбалісткі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе U-19]]
[[Катэгорыя:Ігракі жаночай зборнай Беларусі па валейболе U-20]]
[[Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі]]</text>
      <sha1>gr5m0nuiqkovg4ekhbktvehjv703ncm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сяргей Андрэевіч Хамчук</title>
    <ns>0</ns>
    <id>773058</id>
    <revision>
      <id>5131432</id>
      <parentid>4960162</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T10:02:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IP781584110</username>
        <id>134977</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>арфаграфія</comment>
      <origin>5131432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1626" sha1="t4eb2r38kgk4r98g7vogai0jz2age94" xml:space="preserve">{{Спартсмен}}
'''Сяргей Андрэевіч Хамчук''' ({{ДН|1|6|1935}}, [[Царыцына (раён Масквы)|Царыцына]] — {{ДС|18|5|2003}}, {{МС|Мінск||}}) — заслужаны трэнер Беларусі па лёгкай атлетыцы.

== Біяграфія ==
Пачаў займацца спортам у 1950 годзе. Яго першымі настаўнікамі ў лёгкай атлетыцы сталі вядомыя ў мінулым спартсмены: чэмпіёны СССР Васіль Сідорка, Іван Анісімаў, Павел Савельеў.

У Мінску трэніраваўся ў групе заслужанага трэнера СССР Барыса Левінсона, які падрыхтаваў першых беларускіх алімпійцаў у складзе каманды СССР на Гульнях-1952 Анатоля Юліна і Цімафея Лунёва.

У 1957 годзе скончыў БДАІФК. Пасля больш за чатыры дзесяцігоддзі працаваў трэнерам Мінгарона, ДСТ «Буравеснік», старшым трэнерам Мінаблсавета «Дынама».

З 1970 да 1976 гг. — старшы трэнер маладзёжнай зборнай СССР па спрынце, удзельнік матчавых сустрэч СССР-ЗША.
{{DEFAULTSORT:Хамчук}}
[[Катэгорыя:Заслужаныя трэнеры БССР]]
[[Катэгорыя:Трэнеры па лёгкай атлетыцы]]</text>
      <sha1>t4eb2r38kgk4r98g7vogai0jz2age94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Крыніцы/Граматычны слоўнік назоўніка (2008)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>779475</id>
    <revision>
      <id>5131181</id>
      <parentid>4894749</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Шаблон:Крыніцы/Граматычны слоўнік назоўніка]] у [[Шаблон:Крыніцы/Граматычны слоўнік назоўніка (2008)]]</comment>
      <origin>4894749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1422" sha1="hp7fsurou1nbglpootd5o9vqi8jozdn" xml:space="preserve">{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = {{#if:{{{спасылка|}}}|[{{{спасылка|}}} {{{артыкул|{{{2|}}}}}}]|{{{артыкул|{{{2|}}}}}}}} 
|загаловак      = [[Граматычны слоўнік назоўніка]] : А - Я
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нац. акад. навук Беларусі]], [[Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы НАНБ|Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы]] ; уклад.: [[Ганна Уладзіміраўна Арашонкава|Г. У. Арашонкава]] [і інш.] ; навук. рэд.: [[Арнольд Яфімавіч Міхневіч|А. Я. Міхневіч]], [[Валянціна Паўлаўна Русак|В. П. Русак]]
|выданне        = 
|месца          = Мінск
|выдавецтва     = [[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларус. навука]]
|год            = 2008
|том            = 
|старонкі       = 
|старонак       = 1379
|серыя          = 
|isbn           = 978-985-08-0955-1
|тыраж          =
|ref            = 
}}&lt;noinclude&gt;[[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hp7fsurou1nbglpootd5o9vqi8jozdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Крыніцы/ГСН</title>
    <ns>10</ns>
    <id>779476</id>
    <redirect title="Шаблон:Крыніцы/Граматычны слоўнік назоўніка (2008)" />
    <revision>
      <id>5131266</id>
      <parentid>4894662</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T23:30:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>10096</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Шаблон:Крыніцы/Граматычны слоўнік назоўніка (2008)]]</comment>
      <origin>5131266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="4bmhd7megso99v1rny9kucv8cj2yjto" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Шаблон:Крыніцы/Граматычны слоўнік назоўніка (2008)]]</text>
      <sha1>4bmhd7megso99v1rny9kucv8cj2yjto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гусь (ежа)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>785667</id>
    <revision>
      <id>5130971</id>
      <parentid>5107563</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5130971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32302" sha1="ltgui3hqteqoybeef2n2wx2v41z6g6m" xml:space="preserve">{{універсальная картка}}
'''Гусь''' — у кулінарыі і гастраноміі — мяса некалькіх відаў птушак сямейства {{bt-bellat|Качыныя|Anatidae}}, якое ўключае таксама качак і лебедзяў. Сямейства [[касмапалітычнае распаўсюджанне|касмапалітычна распаўсюджана]], і розныя [[Шэрая гусь|дзікія віды]] і [[Гусь свойская|свойскія пароды]] ўжываюць у кулінарыі розных кухняў. Ужо ў [[2500 год да н.э.|2500 годзе да н.э.]] ёсць сведчанні свядомага адкорму свойскіх гусей у [[Старажытны Егіпет|Старажытным Егіпце]].

{{нп3|Гусяціна|Мяса|ru|Гусятина}}, {{нп3|Гусіная печань|печань|kk|Қаз бауыры}} і іншыя органы, {{нп3|Гусіны тлушч|тлушч|hu|Libazsír}}, {{нп3|Гусіная кроў|кроў|d|Q133730185}} і {{нп3|Гусінае яйка|яйкі|zh-yue|鵝蛋}} ўжываюць у кулінарыі ў розных кухнях. Спосабы гатавання ўключаюць запяканне, {{нп3|смажэнне на ражне|||Rotisserie}}, {{нп3|Тушэнне (кулінарыя)|тушэнне|ru|Тушение (кулинария)}}, гатаванне на пары, {{нп3|смажэнне на грылі||uk|Грилювання}}, {{нп3|тамленне|||Simmering}} і {{нп3|сцью||ru|Стью}}. Да страў адносяць смажаніну, пячыста, [[суп]]ы, [[рагу]], [[Кары (страва)|кары]], [[Каўбаса|каўбасы]], [[фарш]], [[пельмені]].

У многіх кулінарных традыцыях {{нп3|Калядная гусь|запечаная гусь|uk|Різдвяний гусак}} — святочная страва, рэцэпты якой існавалі на працягу стагоддзяў.

== Рэгіянальныя асаблівасці ==
[[Файл:Roastedgoose.jpg|міні|250px|Смажаная гусь з галавой і шыяй]]
[[Файл:Roasted_goose.jpg|міні|250px|Страва з смажанай гусі]]
Мяса, печань і іншыя органы, тлушч, скура і кроў ужываюць у кулінарыі ў розных кухнях&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/wordofmouth/2010/sep/23/goose|title=The golden goose|first=Matthew|last=Fort|website=The Guardian|date=2010-09-23|access-date=2025-03-30}}&lt;/ref&gt;. Мяса мае своеасаблівы водар&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/47196500/The_Tradition_of_Goose_Eating_in_Medieval_and_Early_Modern_England|аўтар=Andrzej K. Kuropatnicki|загаловак=The Tradition of Goose-Eating in Medieval and Early Modern England|выданне=Studia Historyczne}}&lt;/ref&gt;.

{{нп3|Гусінае яйка|Гусіныя яйкі|zh-yue|鵝蛋}} таксама выкарыстоўваюцца ў кулінарыі, але ў адрозненне ад курыных яны даступныя толькі сезонна, у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] гусіныя яйкі даступныя ад восені да пачатку зімы&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

{{нп3|Калядная гусь|Смажаная гусь|uk|Різдвяний гусак}} — самы распаўсюджаны спосаб гатавання. Стравы з смажанай цалкам або нарэзанай гусі сустракаюцца ў [[Азіяцкая кухня|азіяцкай]], [[Еўрапейская кухня|еўрапейскай]] і {{нп3|Блізкаўсходняя кухня|блізкаўсходняй кухнях||Middle Eastern cuisine}}&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.npr.org/2007/12/19/17336306/how-to-cook-your-goose|title=How to Cook Your Goose|first=Bonny|last=Wolf|website=NPR|date=2007-12-19|access-date=2025-03-30}}&lt;/ref&gt;. {{нп3|Смажэнне на ражне|смажаная на ражне||Rotisserie}} гусь была традыцыйным кампанентам {{нп3|Індзейская кухня|карэнных кухняў Паўночнай Амерыкі||Indigenous cuisine of the Americas}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=http://traditionalanimalfoods.org/birds/waterfowl/page.aspx?id=6457|title=Geese {{!}} Traditional Animal Foods of Indigenous Peoples of Northern North America - Animals - Birds - Waterfowl|website=traditionalanimalfoods.org|access-date=2025-03-30|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Пабочным прадуктам смажэння гусі з’яўляецца тое, што пры гэтым {{нп3|Рэндэрынг|атрымліваецца||Rendering (animal products)}} шмат тлушчу выдатнай якасці, які можна выкарыстоўваць для смажання бульбы ці іншай гародніны, у якасці {{нп3|Кандытарскі тлушч|кандытарскага тлушчу|ru|Кондитерский жир}} ў каржы для пірага (салодкага або салёнага), як намазкі на хлеб і для мноства іншых кулінарных мэт&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gq.com/story/the-case-for-eating-goose|title=The Case For Eating Goose During the Holidays (Or Pretty Much Anytime)|first=Luke|last=Darby|website=GQ|date=2015-12-21|access-date=2025-03-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.bbcgoodfood.com/glossary/goose-glossary|title=Goose {{!}} Good Food|website=www.bbcgoodfood.com|access-date=2025-03-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199677337.001.0001/acref-9780199677337|аўтар=Alan Davidson|загаловак=The Oxford Companion to Food|год=2014-11-20|адказны=Tom Jaine|мова=en-US|выданне=The Oxford Companion to Food|выдавецтва=Oxford University Press|isbn=978-0-19-967733-7|doi=10.1093/acref/9780199677337.001.0001}}&lt;/ref&gt;. Можна таксама тушыць кавалкі гусі ў тлушчы для {{нп3|канфі||ru|Конфи}}. У некаторых кухнях гусей вырошчваюць пераважна для {{нп3|Гусіны смалец|смальцу|ru|Гусиный смалец}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gq.com/story/the-case-for-eating-goose|title=The Case For Eating Goose During the Holidays (Or Pretty Much Anytime)|first=Luke|last=Darby|website=GQ|date=2015-12-21|access-date=2025-03-30}}&lt;/ref&gt;. Паводле [[National Public Radio|NPR]], гусіны тлушч — гэта «лепшы з лепшых сярод тлушчаў»&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. У 2006 годзе {{нп3|Найджэла Лоўсан||ru|Лоусон, Найджела}} назвала яго «неабходным інгрэдыентам каляднай кухні»&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

У {{нп3|Кітайская кухня|кітайскай кухні|uk|Китайська кухня}} гусь таксама гатуюць на пары або {{нп3|Тушэнне (кулінарыя)|тушаць|uk|Тушкування}} з прыправамі. У некаторых кухнях з {{нп3|Гусяціна|гусінага мяса|ru|Гусятина}}гатуюць [[рагу]] або [[суп]]ы. У [[Нямецкая кухня|нямецкай кухні]] {{нп3|Гусіная шыя|гусіную шыйку|d|Q107246624}} {{нп3|Начынне|фаршыруюць||Stuffing}} {{нп3|Гусіная печань|гусінай печанню|kk|Қаз бауыры}} і вараць у выглядзе каўбасы; падобную страву вырабляюць і ва {{нп3|Усходнееўрапейская кухня|ўсходняй Еўропе||Eastern European cuisine}}. Гусіным мясам таксама начыняюць [[Пірог|пірагі]], [[Пельмені|пяльмені]], робяць [[Каўбаса|каўбасу]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.theatlantic.com/health/archive/2011/10/my-first-helping-of-canada-goose/246881/|title=My First Helping of Canada Goose|first=Sarah|last=Elton|website=The Atlantic|date=2011-10-19|access-date=2025-03-30}}&lt;/ref&gt;.

З гусака і гусінай печані робяць таксама [[фуа-гра]], [[паштэт]]ы і розныя віды [[фарш]]у.

== Усходняя Азія ==

=== Кітай ===
Большасць кітайскіх спосабаў гатаваць гусь прадугледжвае яе дбайную апрацоўку. У {{нп3|Паўднёвы Кітай|паўднёвым Кітаі|ru|Южный Китай}} смажаная гусь — разнавіднасць {{нп3|сю мэй|||Siu mei}}. Яе гатуюць з прыправамі, часта ў печы на {{нп3|Драўняны вугаль|драўняным вугалі|ru|Древесный уголь}} пры высокай тэмпературы. Смажаныя гусі высокай якасці вылучаюцца хрумсткай скурай з сакавітым і далікатным мясам, якое часам падаюць з соусамі.

У {{нп3|Кухня Тэач’ю|кухні Тэач’ю||Teochew cuisine}} ў Сінгапуры тушаная гусь — традыцыйная страва; тыповыя інгрэдыенты {{нп3|Тушэнне (кулінарыя)|тушэння|uk|Тушкування}} ўключаюць [[соевы соус]], {{нп3|рысавае віно|||Rice wine}}, [[часнок]] і [[спецыі]], такія як [[карыца]], [[імбір]] і [[Бадзян сапраўдны|бадзян]].
[[Файл:HK_中環_Central_威靈頓街_50_Wellington_Street_華威大廈_Winway_Building_shop_日日香鵝肉飯店_Yum_Yum_Goose_&amp;_Co_Restaurant_window_鹵水食物_Chiu_Chow_food_June_2020_SS2_03.jpg|міні|250px|Вітрына ў рэстаране, які спецыялізуецца на стравах з гусі ў [[Ганконг]]у]]

=== Ганконг ===
Смажаная гусь традыцыйна папулярная і застаецца звычайнай асноўнай стравай у {{нп3|Ганконгская кухня|Ганконгу|ru|Гонконгская кухня}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gq.com/story/the-case-for-eating-goose|title=The Case For Eating Goose During the Holidays (Or Pretty Much Anytime)|first=Luke|last=Darby|website=GQ|date=2015-12-21|access-date=2025-03-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.sbs.com.au/food/article/move-over-duck-roast-goose-is-also-winning-hearts/ddujntphb|title=Move over duck: Roast goose is also winning hearts|website=SBS Food|access-date=2025-03-30}}&lt;/ref&gt; Смажаная гусь, якая падаецца ў Ганконгу, асабліва ў горадзе {{нп3|Шам Цзэн|||Sham Tseng}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=http://foodandtravels.wordpress.com/2012/03/11/eating-in-hong-kong/|title=Eating in Hong Kong …|website=My Food and Travels Blog|date=2012-03-11|access-date=2025-03-30|archive-date=14 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314060223/https://foodandtravels.wordpress.com/2012/03/11/eating-in-hong-kong/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://foreignexposures.com/2009/12/11/updated-where-the-wild-things-are/|title=日本电影限制级-韩国仑理2019灰百合网-在线看的免费日本电影限制级黄2019|website=foreignexposures.com|access-date=2025-03-30|archive-date=23 студзеня 2013|archive-url=https://archive.today/20130123092406/http://foreignexposures.com/2009/12/11/updated-where-the-wild-things-are/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, падобная аналагам у суседняй [[Гуандун|правінцыі Гуандун]] на поўдні Кітая.

== Еўропа ==
У многіх еўрапейскіх культурах запечаную гусь традыцыйна&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://cooking.nytimes.com/recipes/936-roast-christmas-goose|title=Roast Christmas Goose Recipe|website=NYT Cooking|access-date=2025-03-30}}&lt;/ref&gt; ядуць толькі ў пэўныя святочныя дні, уключаючы [[Нараджэнне Хрыстова|Каляды]] і {{нп3|Дзень святога Марціна||ru|День святого Мартина}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.oxfordlanguagedictionaries.com/Public/PublicResources.html?direction=b-de-en&amp;sp=S/oldo/resources/de/Festivals_and_Holidays_in_the_German_World.html|title=Oxford Language Dictionaries Online|website=www.oxfordlanguagedictionaries.com|access-date=2025-03-30|archive-date=2 жніўня 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100802022714/http://www.oxfordlanguagedictionaries.com/Public/PublicResources.html?direction=b-de-en&amp;sp=S%2Foldo%2Fresources%2Fde%2FFestivals_and_Holidays_in_the_German_World.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Запечаная гусь была традыцыйнай {{нп3|Шабатныя стравы|суботняй ежай||Shabbat meals}} у яўрэяў [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

=== Беларусь ===
У Беларусі з [[XVI стагоддзе|XVI стагоддзя]] было прынята рэзаць гусей на [[дзень Святога Марціна]] і адзначаць яго рознымі стравамі з гусі, асабліва запечанай (або смажанай) гуссю — адным з відаў [[пячыста]]га. Класічнымі гарнірамі да пячыстага з гусі лічыліся [[капуста]] (квашаная, чырвоная з яблыкамі), кіслыя [[яблыкі]] і [[ячная каша]]. Кашай таксама фаршыравалі гусь. На Святога Марціна гатавалі і гусіныя вантробы з «чорным» або са [[Слівы|слівавым]] соусам. З гусі вытоплівалі [[тлушч]] ([[шмалец]]), які асабліва цаніўся ў [[Яўрэйская кухня|яўрэйскай кухні]], рабілі вэнджаных [[Паўгускі|паўгусак]], якімі асабліва славілася [[ВКЛ]]. З паўгусак гатавалі [[крупнік]], [[Верашчака|верашчаку]].

Збіралі таксама гусіную кроў, гэтак неабходную для [[Чорная поліўка|чорнай поліўкі]], а таксама для соусу да гусіных вантробаў — каб не згарнулася, яе змешвалі з [[Соль|соллю]], а перад тым як уліць у [[булён]], дадавалі [[Мука|муку]] ды [[сухары]]. Рабілі кішкі з гусіных пячонак. Іншыя традыцыйныя стравы з гусі — вантробы гусі ў соусе з [[Пятрушка|пятрушкі]], «надзяваная» гусіная шыйка, страўнікі гусі ў соусе з [[Цыбуля|цыбулі]].

Аўтар [[Прамова Мялешкі|Прамовы Мялешкі]] (пачатак [[XVII стагоддзе|XVII ст.]]), уздыхаючы пра незваротна страчаныя часы да [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] 1569 года, прыгадвае: «''добрая была гуска з грыбкамі, кашка з перчыкам''».

У «Саскую» эпоху (першыя дзве трэці [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]]) далікатэсам лічылася «гусяціна, вараная са [[смятана]]й і з дробна парэзанымі сушанымі [[Грыбы|грыбамі]], ячнай кашай засыпаная», а таксама гусь «па-чорнаму»: «кухар паліў на попел вехаць саломы, выцягнутай з ботаў, дадаваў да гэтага лыжку або больш свежага [[мёд]]у, даліваў да ўсяго паводле патрэбы моцнага [[воцат]]у, мяшаў з той спаленай саломай, засыпаў [[Перац|перцам]] і [[імбір]]ам — і тады ўся гусь рабілася чорнай; гэту страву вельмі любілі і падавалі ў час самых пышных банкетаў». [[Паштэт]]ы з пячонкі гусі, якіх адмыслова адкормлівалі, каб павялічыць пячонку, сталі папулярнымі з канца [[XVIII стагоддзе|XVIII ст.]] пад уплывам [[Французская кухня|французскай кухні]], дзе такі паштэт называўся «фуагра». Аднак у сярэдзіне [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзя]] ў шляхецкім асяроддзі стравы з гусі пачалі лічыцца «прасцяцкімі», нявытанчанымі. Аграрны крызіс канца XIX стагоддзя ўзмацніў развіццё сялянскай птушкагадоўлі ў Беларусі. Самай папулярнай, бо найбольш эканамічна выгаднай, была менавіта гадоўля гусей, якія пераважна вывозіліся ў [[Германія|Германію]]. На [[Віцебская губерня|Віцебшчыне]] ў [[XIX стагоддзе|XIX ст.]] вельмі папулярным быў [[Студзень (страва)|студзень]] з гусіных галоў, ног і крылаў.

Гусь вельмі папулярная ў [[Татарская кухня|татарскай кухні]], у тым ліку ў беларуска-літоўскіх татараў, дзе яна ў пэўнай ступені замяняе [[Свініна|свініну]]. Далікатэсам лічыцца вяленая гусь, якая можа захоўвацца вельмі доўга, набываючы ўсё больш вытанчаны смак. Да распаўсюджаных страў традыцыйнай татарскай кухні належаць [[Цыбульнік|цыбульнікі]] — пірагі з дробна пасечанай і змешанай з цыбуляй гусяцінай.

=== Венгрыя ===
«Гусіны рэгіён» [[Венгрыя|Венгрыі]] — гэта поўдзень [[Альфёльд|Вялікай венгерскай раўніны]]&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://search.worldcat.org/title/907126875|title=Culinaria Hungary : a celebration of food and tradition {{!}} WorldCat.org|website=search.worldcat.org|access-date=2025-03-30}}&lt;/ref&gt;. {{нп3|Гусіная печань||kk|Қаз бауыры}} з’яўляецца значнай часткай экспарту &lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;.

=== Германія ===
[[Файл:Christmas_goose_(Weihnachtsgans).jpg|міні|250px|Калядная гусь у Германіі]]
У [[Нямецкая кухня|Германіі]] запечаная гусь — адзін з асноўных прадуктаў калядных страў. Традыцыйная нямецкая страва — {{нп3|Гефілтэ гелзеле|фаршыраваная гусіная шыя|ru|Гефилте гелзеле}} ({{lang-de|Gefüllter Gänsehals}}), страва з {{нп3|Гусіная шыя|гусінай шыі|d|Q107246624}}, фаршыраванай сумессю {{нп3|Гусіная печань|гусінай печанню|kk|Қаз бауыры}}, [[бекон]]у, [[хлеб]]а і зеляніны, якую абсмажваюць, тушаць і наразаюць для падачы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tasteatlas.com/gefullter-gansehals|title=Gefüllter Gänsehals {{!}} Traditional Goose Dish From Germany {{!}} TasteAtlas|website=www.tasteatlas.com|access-date=2025-03-30}}&lt;/ref&gt;.

=== Польшча ===
У [[Польская кухня|Польшчы]] на працягу многіх стагоддзяў гусей вырошчвалі на ежу. У 1600-х і 1700-х гадах яны былі асабліва папулярныя на святах і ўрачыстых абедах. Традыцыйна папулярнай была [[чорная поліўка]], у складзе якой часта выкарыстоўвалася {{нп3|гусіная кроў||d|Q133730185}}. Нацыянальнае спажыванне гусей скарацілася, прычым больш за ўсё гусей ядуць у Дзень святога Марціна.

=== Францыя ===
У некаторых частках [[Французская кухня|Францыі]], такіх як {{нп3|Эльзаская кухня|Эльзас||Alsatian cuisine}}, гусь звычайна ядуць асноўнай стравай. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gq.com/story/the-case-for-eating-goose|title=The Case For Eating Goose During the Holidays (Or Pretty Much Anytime)|author=Darby|first=Luke|website=[[GQ]]|date=2015-12-21|access-date=2023-09-17}}&lt;/ref&gt; {{нп3|Гусіны тлушч||hu|Libazsír}} — абавязковы інгрэдыент традыцыйнага {{нп3|касуле||ru|Кассуле}}&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

=== Харватыя ===
Традыцыйная страва ў {{нп3|Харвацкая кухня|Харватыі|uk|Хорватська кухня}} — гусіны папрыкаш ({{lang-hr|guščji paprikaš}}), локшына з гусіным рагу з карэннямі, якое гатуюць у ваколіцах {{нп3|Жупаня|Жупані|ru|Жупаня}}&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tasteatlas.com/best-rated-goose-dishes-in-the-world|title=10 Best Goose Dishes in the World|website=www.tasteatlas.com|access-date=2025-03-30}}&lt;/ref&gt;. У Харватыі таксама ёсць страва з смажанай гусі, {{нп3|Марцінская гусь||ru|Мартинский гусь}} з каштанамі ({{lang-hr|martinjska guska s marunima}}) — яе часта падаюць на {{нп3|Дзень святога Марціна|свята святога Марціна|ru|День святого Мартина}}&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

== Паўночная Амерыка ==

=== ЗША ===
Гусь звычайна была заменена [[Індык свойскі|індычкай]] у {{нп3|Амерыканская кухня|Злучаных Штатах||American cuisine}}&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;, высокая цана за гусь і нізкія суадносіны мяса да костак і тлушчу робяць порцыю гусі даражэйшай за порцыю індычкі&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. У той час як калісьці гусь была звычайнай каляднай вячэрай у Злучаных Штатах, яна стала менш папулярнай як асноўная страва за іншыя віды мяса і рыбы&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.thedailymeal.com/1114749/the-rise-and-fall-of-the-classic-christmas-goose/|title=The Rise And Fall Of The Classic Christmas Goose|first=Mikala|last=Lugen|website=The Daily Meal|date=2022-11-27|access-date=2025-03-30|last2=Parks|first2=Betsy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-us|url=https://today.yougov.com/consumer/articles/33463-most-popular-christmas-dinner|title=What’s the most popular part of Christmas dinner? Hint, it’s not turkey {{!}} YouGov|website=today.yougov.com|access-date=2025-03-30}}&lt;/ref&gt;.

=== Канада ===
Многія {{нп3|Індзейская кухня|карэнных карэнныя||Indigenous cuisine of the Americas}} жыхары [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] традыцыйна ў значнай ступені залежалі ад гусей як ежы&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

== Акіянія ==
Гусь звычайна не ядуць у {{нп3|Аўстралійская кухня|Аўстраліі||Australian cuisine}}, але ў 2019 годзе яе гадавалі на кантыненце і прапаноўвалі ў некаторых рэстаранах&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.sbs.com.au/food/article/move-over-duck-roast-goose-is-also-winning-hearts/ddujntphb|title=Move over duck: Roast goose is also winning hearts|website=SBS Food|access-date=2025-03-30}}&lt;/ref&gt;.

== Каўказ і Блізкі Усход ==

=== Егіпет ===
У [[Старажытны Егіпет|Старажытным Егіпце]] елі гусей&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Ужо ў 2500 г. да н.э. ёсць доказы наўмыснага адкорму перад ужываннем&lt;ref&gt;{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/47196500/The_Tradition_of_Goose_Eating_in_Medieval_and_Early_Modern_England|аўтар=Andrzej K. Kuropatnicki|загаловак=The Tradition of Goose-Eating in Medieval and Early Modern England|выданне=Studia Historyczne}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780199677337.001.0001/acref-9780199677337|аўтар=Alan Davidson|загаловак=The Oxford Companion to Food|адказны=Tom Jaine|год=2014-01-01|выдавецтва=Oxford University Press|isbn=978-0-19-967733-7}}&lt;/ref&gt;.

=== Іарданія ===
{{нп3|Менсаф||ru|Менсаф}} — традыцыйная {{нп3|Іарданская кухня|іарданская страва||Jordanian cuisine}}, якое часта падаюць падчас вяселляў і іншых урачыстасцяў; звычайна яго гатуюць з тонкіх кавалачкаў [[Бараніна|бараніны]] або [[Казляціна|казляціны]], прыгатаваных са спецыямі, якія падаюць на рысавай падсцілцы і заліваюць ёгуртавым соусам, але часам выкарыстоўваюць гусінае мяса.

=== Іран ===
У {{нп3|Іранская кухня|Іране||Iranian cuisine}} гусінае мяса часта выкарыстоўваюць у страве {{нп3|геймех||uk|Геймех}}, рагу з жоўтага колатага гароху, нарэзанай кубікамі бульбы і мяса, прыгатаванага ў таматным соусе.

=== Турцыя ===
Смажаная гусь — звычайная асноўная страва ў некаторых раёнах {{нп3|Турэцкая кухня|Турцыі||Turkish cuisine}}&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.gq.com/story/the-case-for-eating-goose|title=The Case For Eating Goose During the Holidays (Or Pretty Much Anytime)|first=Luke|last=Darby|website=GQ|date=2015-12-21|access-date=2025-03-30}}&lt;/ref&gt;. Правінцыя [[Карс (правінцыя)|Карс]] у Турцыі спецыялізуецца на прыгатаванні смажанай гусі па-карску, або ''Kars kazı ve bulgur pilavı'' (карскі гусь з пловам з [[булгур]]а)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=tr|url=https://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/mehmet-yasin/kars-ta-kaz-kebabi-ziyafeti-5811427|title=Kars’ta kaz kebabı ziyafeti|first=Mehmet|last=YAŞİN|website=www.hurriyet.com.tr|date=2007-01-21|access-date=2025-03-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=http://www.tavsiyeediyorum.com/makale_1357.htm|title=Kars Kazı, Kars Kaşarı, Kars Grevyeri, Kars Balı ve Bu Yöreye Özel Besinler:|website=www.tavsiyeediyorum.com|access-date=2025-03-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://turkishcuisine.wordpress.com/2012/01/26/kars-usulu-kaz-kars-style-roasted-goose/|title=Kars usulu Kaz / Kars style roasted goose|first=Hulya Unsal|last=Sakiroglu|website=Turkish Cuisine|date=2012-01-26|access-date=2025-03-30}}&lt;/ref&gt;. [[Карская (парода гусей)|Карская гусь]] — таксама парода гусей, выгадаваных у гэтым раёне спецыяльна для выкарыстання ў гэтай страве&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://www.atlasobscura.com/foods/kars-roasted-goose-with-bulgur-wheat|title=Kars Goose With Bulgur Wheat|website=Atlas Obscura|access-date=2025-03-30}}&lt;/ref&gt;. Гусь запякаюць пры вельмі высокай тэмпературы ў [[тандыр]]ы над стравай з [[булгур]]ам, на якую капае тлушч з гусі&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;.

== Галерэя ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;180&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
Файл:Gęsi_Pipek_Hala_Gwardii_2017b.jpg|Gęsie pipki (гусіныя шыі, фаршаваныя мясам)
Файл:Gänsesuppe_mit_Wurzelgemüse_2.JPG|Суп з гусі з карняплодамі
Файл:Goose_roasted.JPG|Смажаная гусь з [[кнэдлік]]амі і чырвонай капустай
Файл:卤水鹅片_Braised_Goose_Breast_-_朝江春_Chiu_Chow_Garden,_Taikoo_(2229895089).jpg|Тушаная гусь
Файл:Roast_goose_with_rice_(48892093826)_(cropped).jpg|Смажаная гусь кары падаецца з рысам у рэстаране ў Тайландзе
Файл:Gansjung_Blutsosse_Linde_Willmersreuth_(1).JPG|Гусь у крывяным соусе ў рэстаране ў [[Германія|Германіі]]
Файл:2018_National_Agricultural_Exhibition_in_Poznan_(16)_goose_lard.jpg|Слоікі з {{нп3|Гусіны смалец|гусіным смальцам|ru|Гусиный смалец}}
Файл:Goose_pie.jpg|Пірог з рэшткамі гусінага мяса ад смажанай гусі
Файл:Kaz_tiridi_in_Turkey,_una_especialidad_de_Samsun._(cropped).jpg|Kaz tiridi, турэцкая страва з гусінага мяса, якое падаюць на [[булгур]]ы
Файл:Tscholent_Gellert_Hotel_Budapest.JPG|[[Чолент]], {{нп3|сцью||ru|Стью}} з фасолі, запраўленае вэнджанай гусяцінай
Файл:Pierogi_z_gęsiną,_Toruń.jpg|Гусіныя {{нп3|пірогі|||Pierogi}}
Файл:Stinky_tofu_with_goose_blood.JPG|{{нп3|Смярдзючы тофу||ru|Вонючий тофу}} з гусінай крывёй
Файл:A_basket_of_Goose_Eggs.jpg|Гусіныя яйкі
Файл:Lu_Wei_dishes_with_pork_belleries_and_octopus_and_goose_intestines.jpg|Свіная грудзінка з васьміногам і гусінымі {{нп3|Трыбухі (прадукт харчавання)|кішкамі||Chitterlings}}
Файл:Gänsefett-Brot.jpg|Гусіны тлушч у выглядзе намазкі на [[жытні хлеб]]
&lt;/gallery&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{commonscat}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Калядная ежа]]
[[Катэгорыя:Еўрапейская кухня]]
[[Катэгорыя:Усходняя кухня]]
[[Катэгорыя:Ізраільская кухня]]
[[Катэгорыя:Турэцкая кухня]]
[[Катэгорыя:Нямецкая кухня]]
[[Катэгорыя:Кітайская кухня]]
[[Катэгорыя:Амерыканская кухня]]</text>
      <sha1>ltgui3hqteqoybeef2n2wx2v41z6g6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Даніэле Банера</title>
    <ns>0</ns>
    <id>787152</id>
    <revision>
      <id>5131271</id>
      <parentid>4985127</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T23:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5471" sha1="bfvacjs2l4xlumphkdhlfkaw1pevqea" xml:space="preserve">{{Футбаліст}}
'''Даніэле Банера''' ({{lang-it|Daniele Bonera}}; нар. {{ДН|31|5|1981}} года, [[Брэшыя]], [[Італія]]) — былы італьянскі футбаліст і ігрок [[Зборная Італіі па футболе|нацыянальнай зборнай Італіі]]. Гуляў на пазіцыі абаронцы.

== Кар’ера ==

=== «Брэшыя» ===
Выхаванец клуба «[[ФК Брэшыя|Брэшыя]]», дзе і пачаў прафесійную кар’еру ў 1999 годзе.

=== «Парма» ===
З 2002 па 2006 гады гуляў за «[[ФК Парма|Парму]]», дзе стаў адным з лідараў каманды.

=== «Мілан» ===
У ліпені 2006 года падпісаў чатырохгадовы кантракт з «[[ФК Мілан|Міланам]]»&lt;ref&gt;[http://football.ua/italy/news/3199.html «Милан» подписал Бонеру]. Football.ua&lt;/ref&gt;. У камандзе ў [[Серыя A|Серыі A]] дэбютаваў 17 верасня 2006 года ў матчы супраць «[[ФК Парма|Пармы]]» (0:2)&lt;ref&gt;[http://www.worldfootball.net/spielbericht/serie-a-2006-2007-parma-fc-ac-milan/ Пратакол матчу] {{Архівавана|url=https://archive.today/20130222113748/http://www.worldfootball.net/spielbericht/serie-a-2006-2007-parma-fc-ac-milan/ |date=22 лютага 2013 }}. worldfootball.net&lt;/ref&gt;. У [[Чэмпіянат Італіі па футболе 2006—2007 гадоў|сезоне 2006—2007 гадоў]] разам з «Міланам» атрымаў перамогу ў [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лізе чэмпіёнаў]]. У чэрвені 2009 года падоўжыў кантракт з «Міланам» да 2013 года&lt;ref&gt;[http://football.ua/italy/news/68086.html Бонера продлил контракт с «Миланом»]. Football.ua&lt;/ref&gt;.

23 мая 2013 года, не зважаючы ўвагі на чуткі аб пераходзе ў «[[Ювентус Турын|Ювентус]]», Банера падпісаў новы кантракт з «Міланам» да 30 чэрвеня 2015 года.

== Міжнародная кар’ера ==
Даніэле мае на сваім рахунку шаснаццаць матчаў у футболцы [[Зборная Італіі па футболе|нацыянальнай зборнай Італіі]]. Дэбют у складзе зборнай адбыўся 5 верасня 2001 года ў матчы супраць [[зборная Марока па футболе|зборнай Марока]]. Банера быў уключаны ў спіс зборнай на [[Чэмпіянат свету па футболе 2006 года|чэмпіянат свету 2006 года]] ў якасці рэзервовага іграка, але пасля таго, як [[Джанлука Дзамброта]] пацвердзіў, што здольны гуляць, Даніэле быў адпраўлены дадому&lt;ref&gt;[http://www.skysports.com/story/0,19528,11876_2379869,00.html «Azzurri release Bonera»]. Sky Sports.&lt;/ref&gt;.

== Дасягненні ==

=== Клубныя ===
'''Мілан''':
* [[Чэмпіянат Італіі па футболе|Чэмпіён Італіі]]: 2011
* Пераможца [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лігі чэмпіёнаў]]: 2007
* Уладальнік [[Суперкубак Еўропы па футболе|Суперкубка Еўропы]]: 2007
* Пераможца [[Клубны чэмпіянат свету па футболе|клубнага чэмпіянату свету]]: 2007

=== Міжнародныя ===
'''Італія''':
* Бронзавы прызёр [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульняў]]: [[Летнія Алімпійскія гульні 2004 года|2004]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://web.archive.org/web/20111208220029/http://www.acmilan.com/en/teams/roster_player/14 Профіль на афіцыйным сайце «Мілана»]
* [https://web.archive.org/web/20121108212829/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=185822/ Профіль] на FIFA
* [https://web.archive.org/web/20120405101008/http://www.figc.it/nazionali/DettaglioConvocato?codiceConvocato=2042&amp;squadra=1 Профіль] на FIGC

{{ізаляваны артыкул|date=2025-04-28}}

{{DEFAULTSORT:Банера Даніэле}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Асобы]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брэшыі]]
[[Катэгорыя:футбалісты Італіі]]
[[Катэгорыя:Ігракі алімпійскай зборнай Італіі па футболе]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Італіі па футболе]]
[[Катэгорыя:Футбалісты на летніх Алімпійскіх гульнях 2004 года]]
[[Катэгорыя:Прызёры летніх Алімпійскіх гульняў 2004 года]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Брэшыя]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Парма]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Мілан]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Вільярэал]]</text>
      <sha1>bfvacjs2l4xlumphkdhlfkaw1pevqea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Яніс Маніятыс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>787325</id>
    <revision>
      <id>5131409</id>
      <parentid>4987151</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T08:19:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Ігракі ФК Атромітас Афіны]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5131409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4452" sha1="cfh27ni9um72kojxp3y2ah7okgy137c" xml:space="preserve">{{Футбаліст}}
'''Я́ніс Манія́тыс''' ({{lang-el|Γιάννης Μανιάτης}}; нар. [[12 кастрычніка]] [[1986]], [[Лівадыя]], [[Грэцыя]]) — былы [[Грэцыя|грэчаскі]] футбаліст, абаронца. Мае на сваім рахунку матчы ў складзе [[зборная Грэцыі па футболе|нацыянальнай зборнай Грэцыі]].

== Кар’ера ==
=== Клубная ===
Выхаванец футбольнай школы грэчаскага клуба «[[Паніёніяс Неа-Смірні|Паніёніёс]]», у складзе якога згуляў 7 сезонаў. Вялікую частку часу выступаў у асноўным складзе клуба. Ён прыцягнуў увагу грэчаскіх клубаў-грандаў, як [[АЕК Афіны|АЕК]], «[[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]]», «[[Панатынаікос Афіны|Панатынаікос]]». Аднак 22 чэрвеня 2009 года Яніс скончыў спекуляцыі на конт сваёй будучыні, падпісаўшы новы 4-гадовы кантракт з «Паніёніёсам»&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120304041750/http://www.panionios.gr/default.asp?pid=55&amp;la=1&amp;artid=17281&amp;catid=5 «Πανιωνιοσ Γ.Σ.Σ»]. Panionios.gr.&lt;/ref&gt;. Аднак у 2011 годзе перайшоў у склад «Алімпіякосу», у складзе якога заваяваў тытул [[Чэмпіянат Грэцыі па футболе|чэмпіёна Грэцыі]].

=== Міжнародная ===
На працягу [[Чэмпіянат Грэцыі па футболе 2006—2007 гадоў|сезона 2006—2007 гадоў]] прыцягваўся ў моладзевую зборную Грэцыі, у складзе якой згуляў 14 афіцыйных сустрэч і забіў 1 гол. У [[Зборная Грэцыі па футболе|нацыянальнай зборнай Грэцыі]] гуляе з 2010 года, правёў 7 матчаў. Першую гульню за зборную правёў 11 жніўня 2010 года супраць [[зборная Сербіі па футболе|зборнай Сербіі]].

== Дасягненні ==
'''«Алімпіякос»''':
* [[Чэмпіянат Грэцыі па футболе|Чэмпіён Грэцыі]]: 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016
* Уладальнік [[Кубак Грэцыі па футболе|Кубка Грэцыі]]: 2012, 2013, 2015

'''«Стандард»''':
* Уладальнік [[Кубак Бельгіі па футболе|Кубка Бельгіі]]: 2016

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20111005085918/http://www.panionios.gr/default.asp?pid=25&amp;la=2 Профіль на афіцыйным сайце «Паніёніёсу»]
* [http://www.transfermarkt.co.uk/en/giannis-maniatis/profil/spieler_25721.html Профіль] на сайце transfermarkt.co.uk
* [http://www.footballdatabase.eu/football.joueurs.ioannis.maniatis.22903.en.html Профіль] на сайце footballdatabase.eu

{{Навігацыйны блок2
|загаловак = Маніятыс у складзе [[Зборная Грэцыі па футболе|зборнай Грэцыі]] на [[Чэмпіянат свету па футболе|чэмпіянатах свету]] і [[Чэмпіянат Еўропы па футболе|Еўропы]]
|стыль_загалоўка = background-color: {{Колер|Грэцыя}};
|Склад зборнай Грэцыі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2012
|Склад зборнай Грэцыі па футболе на чэмпіянаце свету 2014
}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Маніятыс Яніс}}
[[Катэгорыя:Асобы]]
[[Катэгорыя:Футбалісты Грэцыі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Грэцыі па футболе]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Паніёніяс]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпіякос Пірэй]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Стандард Льеж]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Аланьяспор]]</text>
      <sha1>cfh27ni9um72kojxp3y2ah7okgy137c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Канстантынас Кацураніс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>787328</id>
    <revision>
      <id>5131408</id>
      <parentid>4994108</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T08:18:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Ігракі ФК Атромітас Афіны]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5131408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7958" sha1="b712m6ofaepzuik1ci8z1xt6i0az3ca" xml:space="preserve">{{Футбаліст}}
'''Канстантынас Кацураніс''' ({{lang-el|Κωνσταντίνος Κατσουράνης}}; нар. {{ДН|21|6|1979}} года, [[Патры]], [[Грэцыя]]) — [[Грэцыя|грэчаскі]] футбаліст, паўабаронца [[зборная Грэцыі па футболе|нацыянальнай зборнай Грэцыі]].

== Кар’ера ==
=== «Панахаікі» ===
У [[Чэмпіянат Грэцыі па футболе 1996—1997 гадоў|сезоне 1996—1997 гадоў]] ва ўзросце 17 гадоў Кацураніс дэбютаваў у грэчаскім чэмпіянаце ў клубе «[[Панахаікі Патры|Панахаікі]]» са свайго роднага горада [[Патры]]. У гэтай камандзе ён правёў шэсць гадоў, і пачынаючы з трэцяга па ліку сезону быў іграком асноўнага складу.

=== АЕК ===
Калі яго кантракт з «Панахаікі» мінуў, Кацураніс вырашыў, што прыйшоў час перабрацца ў больш прэстыжны клуб. Ён пачаў перамовы аб пераходзе ў «[[Панатынаікос Афіны|Панатынаікос]]». Аднак партугальскі трэнер клуба [[Фернанду Сантуш]], яго будучы трэнер у [[АЕК Афіны|АЕКу]] і «[[Бенфіка Лісабон|Бенфіцы]]», а ў той час працаваў у «Панатынаікосе», палічыў за лепшае заключыць кантракт са сваім суайчыннікам [[Карлуш Шаінью|Карлушам Шаінью]], знаёмым трэнеру па ранейшай працы ў «[[ФК Порту|Порту]]», трансфер Кацураніса ў гэты клуб быў сарваны. Затым да футбалісту праявіў цікавасць іншы грэчаскі гранд — «[[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]]». Перамовы з віцэ-прэзідэнтам клуба [[Георгіёс Люварыс|Георгіёсам Люварысам]] набліжаліся да паспяховага завяршэння, калі Люварыс папрасіў Кацураніса адкласці прыняцце канчатковага рашэння да вяртання з дзелавой паездкі ў [[ЗША]] прэзідэнта клуба [[Сакратыс Кокаліс|Сакратыса Кокаліса]]. Сітуацыяй скарыстаўся тагачасны прэзідэнт афінскага АЕКа [[Хрысастомас Псаміядыс]] і пераканаў паўабаронцу падпісаць трохгадовы кантракт з АЕКам.

Выходзячы спачатку на замену, Кацураніс паказваў уражальную гульню і неўзабаве стаў важнай часткай свайго новага клуба. Ён працягваў прагрэсаваць і хутка стаў адным з вядучых ігракоў асновы.

=== «Бенфіка» ===
Кацураніс падпісаў чатырохгадовы кантракт з партугальскім клубам [[23 чэрвеня]] [[2006]] года. Годам раней у «Бенфіцы» апынуўся іншы грэчаскі футбаліст — [[Георгіяс Карагуніс]]. У першым у яго кар’еры дэрбі з «[[ФК Порту|Порту]]» Кацураніс ударам галавой пасля розыгрышу вуглавага ўдару адкрыў лік сваім забітым мячам, неўзабаве ў адным з матчаў лігі ён забіў другі гол за «Бенфіку». Ён хутка стаў ключавым для каманды іграком, забіў некалькі важных галоў і ў некаторых матчах быў капітанам каманды.

=== «Панатынаікос» ===
Кацураніс падпісаў чатырохгадовы кантракт з грэчаскім шматгадовым чэмпіёнам «[[Панатынаікос Афіны|Панатынаікосам]]», за які хваляваўся з дзяцінства, [[1 ліпеня]] [[2009]] года&lt;ref&gt;[http://www.goal.com/en/news/11/transfer-zone/2009/07/01/1357721/official-kostas-katsouranis-joins-panathinaikos-from-benfica Official: Kostas Katsouranis Joins Panathinaikos From Benfica]. goal.com&lt;/ref&gt;.

== Міжнародная кар’ера ==
Кацураніс дэбютаваў у нацыянальнай [[Зборная Грэцыі па футболе|зборнай Грэцыі]] [[20 жніўня]] [[2003]] года ў матчы супраць [[Зборная Швецыі па футболе|зборнай Швецыі]]. Свой першы гол за зборную ён правёў у браму [[зборная Казахстана па футболе|каманды Казахстана]] ў адборачным матчы [[Чэмпіянат свету па футболе 2006 года|чэмпіянату свету 2006 года]].

== Дасягненні ==
=== Клубныя ===
'''«Бенфіка»'''
* Уладальнік [[Кубак партугальскай лігі па футболе|Кубка партугальскай лігі]]: 2009

'''«Панатынаікос»'''
* [[Чэмпіянат Грэцыі па футболе|Чэмпіён Грэцыі]]: 2010
* Уладальнік [[Кубак Грэцыі па футболе|Кубка Грэцыі]]: 2010

=== Міжнародныя ===
'''Грэцыя'''
* [[чэмпіянат Еўропы па футболе|Чэмпіён Еўропы]]: 2004

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://web.archive.org/web/20110929133123/http://www.slbenfica.pt/Informacao/Futebol/Plantel/fichajogador.asp?idEpoca=355&amp;idCompeticao=34&amp;idJogador=27235 Профіль на афіцыйным сайце «Бенфікі»]
* [http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=2720 Профіль] на сайце National Football Teams
* [http://www.weltfussball.de/spieler_profil/kostas-katsouranis/ Профіль] на сайце Weltfussball

{{Навігацыйны блок2
|загаловак = Кацураніс у складзе [[Зборная Грэцыі па футболе|зборнай Грэцыі]] на [[Чэмпіянат свету па футболе|чэмпіянатах свету]] і [[Чэмпіянат Еўропы па футболе|Еўропы]]
|стыль_загалоўка = background-color: {{Колер|Грэцыя}};
|Склад зборнай Грэцыі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2008
|Склад зборнай Грэцыі па футболе на чэмпіянаце свету 2010
|Склад зборнай Грэцыі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2012
|Склад зборнай Грэцыі па футболе на чэмпіянаце свету 2014
}}

{{DEFAULTSORT:Кацураніс Канстантынас}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Асобы]]
[[Катэгорыя:футбалісты Грэцыі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Грэцыі па футболе]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК АЕК Афіны]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Бенфіка Лісабон]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Панатынаікос]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК ПАОК]]</text>
      <sha1>b712m6ofaepzuik1ci8z1xt6i0az3ca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Міхаліс Сіфакіс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>787335</id>
    <revision>
      <id>5131411</id>
      <parentid>4987209</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T08:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Ігракі ФК Атромітас Афіны]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5131411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4611" sha1="3tr8ibkfyhta1egcfgxw64skzeh49k6" xml:space="preserve">{{Футбаліст}}
'''Міхаліс Сіфакіс''' ({{lang-el|Μιχάλης Σηφάκης}}; нар. {{ДН|9|9|1984}}, {{МН|Іракліян||}}, [[Грэцыя]]) — былы [[Грэцыя|грэчаскі]] футбаліст, брамнік. Ігрок [[зборная Грэцыі па футболе|нацыянальнай зборнай Грэцыі]].

== Кар’ера ==
=== Клубная ===
Міхаліс з'яўляецца выхаванцам клуба «[[Ацаленіяс Іракліян|Ацаленіяс]]». У 1999 годзе перабраўся ў [[ОФІ Іракліян|ОФІ]], дзе некалькі гадоў гуляў за моладзевую каманду і дубль. У 2002 годзе падпісаў прафесійны кантракт з клубам. У ОФІ Сіфакіс правёў 5 сезонаў, у апошніх трох з іх ён быў асноўным галкіперам.

Перад пачаткам [[Чэмпіянат Грэцыі па футболе 2007—2008 гадоў|сезона 2007—2008 гадоў]] Сіфакіс падпісаў кантракт з грандам грэчаскага футболу «[[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякосам]]». Міхаліс выконваў ролю дублёра [[Антоніс Нікапалідыс|Антоніса Нікапалідыса]] і за сезон згуляў толькі ў двух матчах. Разам з камандай з [[Пірэй|Пірэяў]] Сіфакіс стаў [[чэмпіянат Грэцыі па футболе|чэмпіёнам Грэцыі]].

Наступным клубам Сіфакіса стаў «[[Арыс Салонікі|Арыс]]», дзе ён з'яўляўся асноўным брамнікам.

=== Міжнародная ===
14 кастрычніка 2009 года Міхаліс дэбютаваў у асноўнай [[Зборная Грэцыі па футболе|зборнай Грэцыі]], згуляўшы ў матчы супраць [[зборная Ліхтэнштэйна па футболе|зборнай Ліхтэнштэйна]] (2:1). У 2010 годзе трэнер зборнай [[Ота Рэгагель]] уключыў брамніка на заяўку на чэмпіянат свету, дзе ён выконваў ролю дублёра [[Александрас Цорвас|Александраса Цорваса]].

== Дасягненні ==
'''«Алімпіякос»''':
* [[Чэмпіянат Грэцыі па футболе|Чэмпіён Грэцыі]]: 2008
* Уладальнік [[Кубак Грэцыі па футболе|Кубка Грэцыі]]: 2008
* Уладальнік [[Суперкубак Грэцыі па футболе|Суперкубка Грэцыі]]: 2007

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20100108103814/http://www.michalis-sifakis.gr/ Афіцыйны сайт]
* [http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12230 Статыстыка] на сайце National Football Teams
* [http://www.transfermarkt.co.uk/en/michalis-sifakis/profil/spieler_16444.html Профіль] на сайце transfermarkt.co.uk

{{Навігацыйны блок2
|загаловак = Сіфакіс у складзе [[Зборная Грэцыі па футболе|зборнай Грэцыі]] на [[Чэмпіянат свету па футболе|чэмпіянатах свету]] і [[Чэмпіянат Еўропы па футболе|Еўропы]]
|стыль_загалоўка = background-color: {{Колер|Грэцыя}};
|Склад зборнай Грэцыі па футболе на чэмпіянаце свету 2010
|Склад зборнай Грэцыі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2012
}}

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Сіфакіс Міхаліс}}
[[Катэгорыя:Асобы]]
[[Катэгорыя:Футбалісты Грэцыі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Грэцыі па футболе]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК ОФІ]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпіякос Пірэй]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Арыс Салонікі]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Шарлеруа]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Левадыякос]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Кортрэйк]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Самсунспор]]</text>
      <sha1>3tr8ibkfyhta1egcfgxw64skzeh49k6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кірыякас Пападопулас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>787339</id>
    <revision>
      <id>5131410</id>
      <parentid>4987265</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T08:19:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>выдалена [[Катэгорыя:Ігракі ФК Атромітас Афіны]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5131410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4088" sha1="7w76ui3xdfmwm4xdy5enueaptcha6vl" xml:space="preserve">{{Футбаліст}}
'''Кірыякас Пападопулас''' ({{lang-el|Κυριάκος Παπαδόπουλος}}; нар. {{ДН|23|2|1992}}, {{МН|Катэрыні||}}, [[Грэцыя]]) — [[Грэцыя|грэчаскі]] футбаліст, абаронца. Ігрок [[зборная Грэцыі па футболе|нацыянальнай зборнай Грэцыі]].

== Кар’ера ==
=== «Алімпіякос» ===
У ліпені 2007 года Пападопулас быў пераведзены з роднага клуба «[[Сваронас Катэрыніс]]» у «[[Алімпіякос Пірэй|Алімпіякос]]». Дэбютаваў у складзе пірэйцаў 2 снежня 2007 года, выйшаўшы на замену ў пераможным матчы з «[[Атромітас Пэрыстэры|Атромітасам]]», стаўшы самым маладым іграком Грэчаскай Суперлігі. Таксама ён пагуляў у [[Ліга чэмпіёнаў УЕФА|Лізе чэмпіёнаў]] супраць мадрыдскага «[[Рэал Мадрыд|Рэалу]]» і «[[Лацыа Рым|Лацыа]]» і адгуляў у некалькіх матчах [[Кубак Грэцыі па футболе|Кубка Грэцыі]].

=== «Шальке 04» ===
23 чэрвеня 2010 года Пападопулас падпісаў чатырохгадовы кантракт з нямецкім «[[Шальке-04 Гельзенкірхен|Шальке-04]]»&lt;ref&gt;[http://football.kulichki.net/worldnews/news.htm?98217 Кириакос Пападопулос перешел в «Шальке»]. football.kulichki.net&lt;/ref&gt;.

== Міжнародная кар’ера ==
4 чэрвеня 2011 года Пападопулас дэбютаваў у [[Зборная Грэцыі па футболе|зборнай Грэцыі]], якая перамагла [[зборная Мальты па футболе|зборную Мальты]] з лікам 3:1, а Пападопулас адзначыўся голам.

== Дасягненні ==
'''«Алімпіякос»''':
* [[Чэмпіянат Грэцыі па футболе|Чэмпіён Грэцыі]]: 2008, 2009
* Уладальнік [[Кубак Грэцыі па футболе|Кубка Грэцыі]]: 2008, 2009
* Уладальнік [[Суперкубак Грэцыі па футболе|Суперкубка Грэцыі]]: 2007

'''«Шальке-04»''':
* Уладальнік [[Кубак Германіі па футболе|Кубка Германіі]]: 2011
* Уладальнік [[Суперкубак Германіі па футболе|Суперкубка Германіі]]: 2011

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://www.fussballdaten.de/spieler/papadopouloskyriakos/2012/ Профіль] на сайце fussballdaten.de
* [http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=46305 Профіль] на сайце National Football Teams

{{Склад зборнай Грэцыі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2012}}

{{DEFAULTSORT:Пападопулас Кірыякас}}
{{Бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Асобы]]
[[Катэгорыя:футбалісты Грэцыі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Грэцыі па футболе]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Алімпіякос Пірэй]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Шальке 04]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Баер 04]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК РБ Лейпцыг]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Гамбург]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Лакаматыва Заграб]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Аль-Файга Аль-Маджма]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК У Краёва 1948]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Ламія]]
[[Катэгорыя:Ігракі ФК Левадыякос]]</text>
      <sha1>7w76ui3xdfmwm4xdy5enueaptcha6vl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 2008/2009 ГК Мяшкоў Брэст</title>
    <ns>0</ns>
    <id>789816</id>
    <revision>
      <id>5131088</id>
      <parentid>5125895</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:17:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Склад каманды */</comment>
      <origin>5131088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2502" sha1="3ak3binvpdzyjofi6jhawcogfz9c4nv" xml:space="preserve">У сезоне 2008/2009 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел:
* [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]] ({{Ср}}'''Срэбраны прызёр '''),
* [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2009|2009]] ({{Зл}}'''Уладальнік''').

== Склад каманды ==
* [[Андрэй Віктаравіч Крайноў|Андрэй Крайноў]] (1978)
* [[Ігар Сакалоўскі]] (1976)
* [[Андрэй Уладзіміравіч Мачалаў|Андрэй Мачалаў]] (1977, [[Расія]])
* Дзяніс Зялінскі (1978, Расія)
* [[Алег Рагозін]] (1977, [[Украіна]])
* Марат Гарошка (1988)
* Мікалай Кулікоў (1979, Расія)
* [[Максім Няхайчык]] (1974)
* [[Уладзімір Наганаў]] (1976)
* [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] (1988)
* Уладзімір Хузееў (1980)
* [[Канстанцін Курыленка]] (1980, Украіна)
* Андрэй Філіпаў (1980, Расія)
* [[Рыгор Благанадзеждзін]] (1981, Расія)
* [[Дзмітрый Поляк]] (1982, Украіна)
* Віталь Ряхоўскі (1978, Расія)
* [[Васіль Уладзіміравіч Астроўскі|Васіль Астроўскі]] (1981)
* [[Канстанцін Аляксандравіч Якаўлеў|Канстанцін Якаўлеў]] (1985)

== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг Беларусі}} [[Юрый Мікалаевіч Карпук|Юрый Карпук]] (галоўны трэнер)

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2007/2008 ГК Мяшкоў Брэст]]
* [[Сезон 2009/2010 ГК Мяшкоў Брэст]]

== Спасылкі ==
* [https://handball-by.ucoz.ru/news/2008-09-17-6 Грядет ли переворот?]
[[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2008/2009]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2008/2009|БГК імя Мяшкова]]
[[Катэгорыя:2008 год у Брэсце]]
[[Катэгорыя:2009 год у Брэсце]]</text>
      <sha1>3ak3binvpdzyjofi6jhawcogfz9c4nv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 2008/2009 ГК Аркатрон Мінск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>789865</id>
    <revision>
      <id>5130981</id>
      <parentid>5130482</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:12:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Склад каманды */</comment>
      <origin>5130981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2097" sha1="1llqqedofe3e9wniigit4382hf9x5ze" xml:space="preserve">У сезоне 2008/2009 гандбольны клуб «[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел:
* [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]] ('''7-е месца''').

== Склад каманды ==
* [[Сяргей Фурс]] (1986)
* Уладзімір Жук (1988)
* [[Вадзім Котаў]] (1988)
* Павел Галавач (1988)
* [[Яўген Камароў]] (1986)
* [[Іван Юркевіч (гандбаліст)|Іван Юркевіч]] (1990)
* [[Юрый Лук’янчук]] (1990)
* [[Аляксандр Пацыкайлік]] (1990)
* Кірыл Скарабагатаў (1990)
* [[Яўген Несцярэнка]] (1987)
* [[Яўген Кавальчук]] (1990)
* Уладзімір Васілевіч (1991)
* Яўген Сільніцкі (1990)
* Артур Барзенкоў (1987)
* [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Дзмітрый Камышык]] (1990)
* [[Арцём Чыкун]] (1990)
* [[Ілья Дударонак]] (1990)
* [[Арцём Красуцкі]] (1991)
* [[Эдуард Стралец]] (1990)

== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Рыгоравіч Азоў|Уладзімір Азоў]] (галоўны трэнер)
* {{Сцяг Беларусі}} Артур Красуцкі (трэнер)

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2007/2008 ГК Аркатрон-РЦАП Мінск]]
* [[Сезон 2004/2005 ГК Аркатрон Мінск]]

== Спасылкі ==
* [https://handball-by.ucoz.ru/news/2008-09-17-6 Грядет ли переворот?]
[[Катэгорыя:Сезоны ГК Аркатрон Мінск|2008/2009]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2008/2009|Аркатрон]]
[[Катэгорыя:2008 год у Мінску]]
[[Катэгорыя:2009 год у Мінску]]</text>
      <sha1>1llqqedofe3e9wniigit4382hf9x5ze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сямён Эмануілавіч Хайкін</title>
    <ns>0</ns>
    <id>792131</id>
    <revision>
      <id>5131326</id>
      <parentid>5033125</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T06:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Krateven</username>
        <id>65271</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>{{Бібліяінфармацыя}}</comment>
      <origin>5131326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21270" sha1="btfegqlrwfvmo7wtcc96oemq3xaamvc" xml:space="preserve">
{{Вучоны
| Вядомыя вучні = Віктар Зубаў
| Сайт = 
}}'''Сямён Эмануілавіч Хайкін''' (8 [[21 жніўня|(21) жніўня]], [[Мінск]] — [[30 ліпеня]] [[1968]], [[Санкт-Пецярбург|Ленінград]]) — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] {{Фізік|России|СССР|XX века}} і радыёастраном, [[Доктар навук|доктар фізіка-матэматычных навук]] ([[1935]]), [[прафесар]] ([[1935]])&lt;ref&gt;Хайкін Сямён Эмануілавіч // [[Беларуская энцыклапедыя]]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2003. — Т. 16. - С. 522. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/ru/documents/141987|title=Хайкін Сямён Эмануілавіч - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2025-09-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/znichki-aychyny-m-nsk.html|title=Знiчкi Айчыны: Мінск|first=СБ-Беларусь|last=сегодня|website=www.sb.by|date=2010-12-23|access-date=2025-09-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://pawet.net/library/history/c_history/w_/6/%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D1%8B_xx_%D1%81%D1%82._-_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D1%8D%D0%BD%D1%86%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96.html|title=Pawet: Астраномы XX ст. - нараджэнцы Беларусі|website=pawet.net|access-date=2025-09-09}}&lt;/ref&gt;.

Заснавальнік савецкай эксперыментальнай радыёастраноміі, першаадкрывальнік радыёвыпраменьвання [[Сонечная карона|сонечнай кароны]].

== Біяграфія ==
Нарадзіўся ў [[Мінск]] у сям'і [[Ганаровыя грамадзяне|ганаровага грамадзяніна]], агранома Эмануіла Майсеевіча (Мендля Мойшавіча) Хайкіна (1868-1935), ураджэнца [[Езяросы|Новааляксандраўска]]. Маці-Флора Абрамаўна (Фрадл Шмуэль-Абелеўна) Хайкіна (народжаная Боршч, пасля Баршч; 1871 -?), родам з Вільні, настаўніца [[Французская мова|французскай мовы]] у гэтым жа вучылішчы. Бацькі заключылі шлюб у 1899 годзе ў [[Вільня|Вільні]], дзе ў 1900 годзе нарадзіўся іх старэйшы сын Майсей; у 1901 годзе яны пасяліліся ў Мінску. Брат дырыжора [[Барыс Эмануілавіч Хайкін|Барыса Хайкіна]].

У 1918 годзе скончыў [[Мінскае яўрэйскае рэальнае вучылішча Э. М. Хайкіна|Мінскае прыватнае яўрэйскае рэальнае вучылішча Хайкіна]], заснаванае ў 1907 годзе яго бацькам&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=45713|title=Московская государственная конвсерватория имени П. И. Чайковского|archive-url=https://web.archive.org/web/20230130170839/https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=45713|archive-date=2023-01-30|access-date=2023-10-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pawet.net/library/history/bel_history/sybieka/02/08/%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B5_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B0.html|title=Старые Минские адреса|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209215807/https://pawet.net/library/history/bel_history/sybieka/02/08/%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B5_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B0%D0%B4%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%B0.html|archive-date=2023-12-09|access-date=2023-10-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt; і ў час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] у 1915 годзе эвакуіраванае ў [[Пенза|Пензу]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ufn.ru/ufn69/ufn69_2/Russian/r692h.pdf|title=Некролог в Успехах физических наук|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015170904/https://ufn.ru/ufn69/ufn69_2/Russian/r692h.pdf|archive-date=2023-10-15|access-date=2023-10-15|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У 1918 годзе пабудаваны ў 1912 годзе будынак прыватнага яўрэйскага рэальнага вучылішча Хайкіна на рагу Крамнай і Багадзельнай вуліц у Мінску быў нацыяналізаваны і пасля перададзены [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускаму ўніверсітэту імя У. і. Леніна]] (у памяшканні вучылішча размясціўся факультэт грамадскіх навук). Сям'я Хайкіных у Мінск больш не вярнулася і ў 1919 годзе пасялілася ў Маскве. Ужо ў 1918 годзе Хайкин быў прыняты ў [[Маскоўскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт імя М. Э. Баўмана|МВТУ]] і на вышэйшыя Электратэхнічныя курсы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mosarchiv.mos.ru/images/Putevoditel-3/obrazovanie.htm|title=Архив. «Высшие электротехнические курсы (сильного тока) Наркомата путей сообщения (1919—1922)»|archive-url=https://web.archive.org/web/20100302160423/http://mosarchiv.mos.ru/images/Putevoditel-3/obrazovanie.htm|archive-date=2010-03-02|access-date=2009-11-08|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У 1919-1924 гадах служыў у шэрагах [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]]. У 1920 г. ён удзельнічаў у баях на Заходнім фронце як начальнік палявой радыёстанцыі&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У 1928 годзе скончыў фізіка-матэматычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. У 1930-1946 гадах працаваў у Маскоўскім універсітэце (з 1935 года — [[прафесар]], у 1931-1933 гадах - намеснік дырэктара Інстытута фізікі ўніверсітэта, у 1934-1937 гадах — [[дэкан]] фізічнага факультэта, у 1937-1946 гадах - загадчык кафедры агульнай фізікі, кіраўнік лабараторыі па распрацоўцы фазавай [[Радыёлакацыя|радыёлакацыі]] і радыёнавігацыі).

У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] Хайкін узначальваў групу навукоўцаў-фізікаў МДУ, якая вяла распрацоўку метадаў радыёлакацыі. Гэтыя даследаванні былі пачаты ў кастрычніку 1941 года&lt;ref&gt;{{Кніга|год=2020|isbn=978-5-19-011499-7}}&lt;/ref&gt;.

Пасля 1945 г., падчас разгрому генетыкі і кібернетыкі, пачала кампанія асуджэння ідэалізму і ў фізіцы. Пад асуджэнне падпала і кніга Хайкіна «Механіка», ён быў абвінавачаны ў фізічным ідэалізме. У 1949 г. у трэцім нумары «Поспехаў фізічных навук» з'явіўся артыкул выкладчыка фізічнага факультэта МДУ Ф. А. Каралёва «Аб метадалагічных памылках у кнізе прафесара С. Э. Хайкіна «Механіка», дзе аўтар абвінавачваўся ў ідэалістычным светапоглядзе. Але з-за ўключанасці фізікаў у распрацоўку ядзернай зброі кампанія была згорнута&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

У 1945-1953 гадах працаваў у Фізічным інстытуце АН СССР (загадчык сектара радыёастраноміі у лабараторыі ваганняў). У 1948-1949 гадах кіраваў стварэннем першай савецкай радыёастранамічнай станцыі ў [[Крым|Крыме]]. У 1953 годзе стварыў у [[Пулкаўская абсерваторыя|Пулкаўскай абсерваторыі]] аддзел радыёастраноміі, якім загадваў да канца жыцця.

Праводзіў вялікую навукова-арганізатарскую і педагагічную працу: чытаў лекцыі на фізфаку МДУ, у [[Нацыянальны даследчы ядзерны ўніверсітэт «МІФІ»|Маскоўскім інжынерна-фізічным інстытуце]], Маскоўскім інстытуце інжынераў сувязі, быў адным з ініцыятараў правядзення школьных алімпіяд.

З'яўляўся старшынёй Камісіі радыёастраноміі Астранамічнага савета АН СССР, быў членам рэдкалегіі часопісаў «Радыётэхніка», «Астранамічны часопіс» і інш&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ncip.by/by/o-centre/novosti/interesting/belaruskiya-imyeny-susvetnay-navutsy-i-tekhnitsy-khaykin-syamyen-emanuilavich/|title=Беларускія імёны ў сусветнай навуцы і тэхніцы (Хайкін Сямён Эмануілавіч)|website=www.ncip.by|access-date=2025-09-09}}&lt;/ref&gt;. 

== Сям'я ==

* Жонка - Марына Уладзіміраўна Разнатоўская (1907-1987), урач-псіхіятр.
** Сыны - доктар фізіка-матэматычных навук Майсей Сямёнавіч Хайкін і кандыдат фізіка-матэматычных навук Аляксандр Сямёнавіч Хайкін (працаваў у фізічным інстытуце АН СССР).
* Зводны (ад другога шлюбу бацькі) і адначасова траюрадны брат — Віктар Яфімавіч Ардоў, пісьменнік.

== Навуковая дзейнасць ==
Выхаванец навуковай школы акадэмікаў [[Леанід Ісаакавіч Мандэльштам|Леаніда Мандэльштама]] і Мікалая Папалексі. Унёс вялікі ўклад у развіццё [[Тэорыя ваганняў|тэорыі ваганняў]] і тэарэтычнай [[Радыётэхніка|радыётэхнікі]]. Работы ў гэтых напрамках звязаны ў першую чаргу з пытаннямі аўтаваганняў: з'явай &quot;захопу&quot; пры малых знешніх уздзеяннях, рэлаксацыйныя ваганні (напрыклад, у сістэмах з сухім [[Сіла трэння|трэннем]]). У 1939 годзе выявіў эфект перагрэву [[Цвёрдае цела|цвёрдага цела]].

У 1947 годзе ўзначаліў экспедыцыю ў [[Бразілія|Бразілію]], дзе ўпершыню ў свеце былі праведзены назіранні поўнага [[Сонечнае зацьменне|зацьменні сонца]] у радыёдыяпазоне. У 1956 годзе ў Пулкаўскай абсерваторыі па ідэі і пад кіраўніцтвам Хайкіна быў збудаваны радыётэлескоп з антэнай пераменнага профілю. З яго дапамогай была выяўлена і вывучана моцная кругавая [[Палярызацыя святла|палярызацыя]] выпраменьвання актыўных абласцей сонца, падрабязна даследаваны &quot;радыёплямы&quot;, выяўленая і вывучана лінейная палярызацыя [[Цеплавое выпраменьванне|цеплавога]] [[Радыёхвалі|радыёвыпраменьвання]] [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]] ў [[Сантыметр|сантыметровым]] дыяпазоне, ацэнена &quot;шурпатасць&quot; месяцовай паверхні, упершыню даследавана размеркаванне радыёяркасці па дыску [[Венера (планета)|Венеры]], праведзены даследаванні структуры магутных радыяцыйных паясоў [[Юпітэр (планета)|Юпітэра]], выкананы прэцызійныя вымярэння [[Сістэма нябесных каардынат|каардынаты]] [[Радыёгалактыка|пазагалактычных радыёкрыніц]] і выяўлена, што больш за 40% яркіх крыніц у сантыметровым дыяпазоне маюць [[Квазар|квазізорная прырода]], дэталёва даследаваліся структура і палярызацыя складаных пазагалактычных крыніц. Кіраваў распрацоўкай праекта радыётэлескопа РАТАН-600.

== Педагагічная дзейнасць ==
Як педагог, прафесар Хайкин выразна разумеў, што якасць прафесійных ведаў спецыяліста ў любым раздзеле фізікі залежаць ад глыбіні разумення асноўных законаў класічнай фізікі і, у першую чаргу, дынамікі руху. З гэтай мэтай ён на працягу 30 гадоў працаваў над створаным ім падручнікам  «Механіка», які вытрымаў тры выданні, а таксама зборнікамі задач па механіцы, перакладзенымі на замежныя мовы. Адзін з асноўных аўтараў класічнага «Падручніка элементарнай фізікі» ў 3 тамах пад рэд. акад. Г. С. Ландсберга.

Працягваючы традыцыю свайго настаўніка Л. Мандэльштама, аўтара класічных зборнікаў лекцый па фізіцы, прафесар Хайкін лічыў неабходным у сваёй педагагічнай працы не проста выкладаць матэрыял, але і апярэджваць магчымае непаразуменне ў сваіх вучняў, звязанае з адсутнасцю пранікнення ў сутнасць пытання. З гэтай мэтай ён не шкадаваў ні часу, ні аб'ёму тэксту, каб зрабіць свае кнігі вельмі насычанымі і надаць сваім сцвярджэнням характар вялікай канкрэтнасці.
== Погляды на сілы інэрцыі ==
Ім была напісана кніга «Што такое сілы інэрцыі», якая стала папулярным увядзеннем у механіку. Праз тры дзясяткі гадоў па прычыне назапашвання матэрыялу і з пачаткам «касмічнай эры» спатрэбілася перавыдаць гэтую кнігу. Новая кніга атрымала назву &quot;Сілы інэрцыі і бязважкасць».

У сваіх працах Хайкін паслядоўна прытрымліваўся матэрыялістычнага погляду на прыроду і існуючыя ў ёй заканамернасці, якія ніяк не залежаць ад волі чалавека. 

Напрыклад, ён лічыў, што канцэпцыя прапарцыйнасці паскарэння, атрымліваега целам ад прыкладзенай да яго сілы (пры захаванні масы цела), не залежыць ад яе паходжання і з'яўляецца праявай аб'ектыўна існуючай прыроднай заканамернасці. З чаго вынікае, што [[Другі закон Ньютана]] у паскорана рухаюцца сістэмах адліку, як і ў інерцыйных сістэмах адліку, «цалкам захоўвае сваю сілу». Пры гэтым Хайкін падкрэсліваў, што &quot;фізічны змест усякага закона толькі тады становіцца ясным, калі дакладна вызначаны спосабы вымярэння ўсіх фізічных велічынь, якія фігуруюць у матэматычнай фармулёўцы закона» і толькі толькі тады можна прыступіць да праверкі закона на вопыце.

Ён не падзяляў вельмі распаўсюджанага ў яго час (гэтак жа як і ў наш) суб'ектыўна-ідэалістычнага погляду, які ішоў ад [[Эрнст Мах|Маха]], згодна з якім тлумачальная функцыя навукі з'яўляецца залішняй і павінна быць выключана з пошукаў прычын таго ці іншага назіранага на вопыце з'явы. Згодна з гэтым поглядам, фізічныя паняцці (у тым ліку і паняцце пра сілы інэрцыі) і звязаныя з імі тэрміны з'яўляюцца не больш, чым зручным сродкам апісання назіраных фізічных з'яў, з чаго вынікае выснова, што сілы інэрцыі фіктыўныя.

Хайкин пісаў, што з пазіцыі агульных прынцыпаў механікі ў дачыненні да сіл інэрцыі (дакладней эйлеравых сілаў інэрцыі) « ... варта прызнаць, што ў нас няма колькі-небудзь важкіх падстаў сумнявацца ў рэальнасці сіл інэрцыі...»

Аднак гэта не абараніла яго ад абвінавачвання ў схільнасці да махізму, а ў крытыцы яго кнігі прынялі ўдзел многія яго калегі, у тым ліку і акадэмік [[Сяргей Іванавіч Вавілаў|С. І. Вавілаў]], у той час прэзідэнт АН СССР.

== Узнагароды ==

* [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга]] ([[1953]])
* Залаты медаль імя А. С. Папова АН СССР ([[1965]])
* Ганаровы радыст СССР ([[1946]])&lt;ref&gt;{{Артыкул|год=1946|мова=ru|месяц=5|том=|pages=|issn=|doi=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225065007/http://www.chipinfo.ru/literature/radio/194602/p3-5.html|archive-date=2018-02-25}}&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{Бібліяінфармацыя}}


[[Катэгорыя:Супрацоўнікі Пулкаўскай абсерваторыі]]
[[Катэгорыя:Астраномы XX стагоддзя]]
[[Катэгорыя:Астраномы Расіі]]
[[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга]]
[[Катэгорыя:Дактары фізіка-матэматычных навук]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Санкт-Пецярбургу]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў 1968 годзе]]
[[Катэгорыя:Памерлі 30 ліпеня]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]]
[[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1901 годзе]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 21 жніўня]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>btfegqlrwfvmo7wtcc96oemq3xaamvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Старыя-разбойнікі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>792861</id>
    <revision>
      <id>5131061</id>
      <parentid>5129695</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T17:37:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5131061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="854" sha1="m5t86dhb7evplyyk8uxmj6ekopg1s7s" xml:space="preserve">{{фільм}}
«'''Старыя-разбойнікі'''» — савецкі мастацкі фільм-трагікамедыя, пастаўлены на «Масфільме» ў 1971 годзе рэжысёрам [[Эльдар Аляксандравіч Разанаў|Эльдарам Разанавым]].

== У ролях ==
* [[Юрый Уладзіміравіч Нікулін|Юрый Нікулін]]
* [[Яўген Аляксандравіч Еўсцігнееў|Яўген Еўсцігнееў]]
* [[Вольга Аляксандраўна Аросева|Вольга Аросева]]
* [[Георгій Іванавіч Буркоў|Георгій Буркоў]]
* [[Юрый Андрэевіч Бялоў|Юрый Бялоў]]
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Фільмы студыі «Масфільм»]]</text>
      <sha1>m5t86dhb7evplyyk8uxmj6ekopg1s7s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131062</id>
      <parentid>5131061</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T17:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <origin>5131062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="909" sha1="57cyror7i6proigmsrimt11dvzcioyt" xml:space="preserve">{{фільм}}
«'''Старыя-разбойнікі'''» — савецкі мастацкі фільм-трагікамедыя, пастаўлены на «Масфільме» ў 1971 годзе рэжысёрам [[Эльдар Аляксандравіч Разанаў|Эльдарам Разанавым]].

== У ролях ==
* [[Юрый Уладзіміравіч Нікулін|Юрый Нікулін]]
* [[Яўген Аляксандравіч Еўсцігнееў|Яўген Еўсцігнееў]]
* [[Вольга Аляксандраўна Аросева|Вольга Аросева]]
* [[Георгій Іванавіч Буркоў|Георгій Буркоў]]
* [[Юрый Андрэевіч Бялоў|Юрый Бялоў]]
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Фільмы студыі «Масфільм»]]
[[Катэгорыя:Кінакамедыі СССР]]</text>
      <sha1>57cyror7i6proigmsrimt11dvzcioyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гэрліен Кроэс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>792947</id>
    <revision>
      <id>5130982</id>
      <parentid>5039659</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5130982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7582" sha1="t073ahtreah6pf26wxfjxc1s9i421o5" xml:space="preserve">{{Дзяржаўны дзеяч
 | беларускае імя            = Гэрліен Кроэс
 | арыгінальнае імя          = {{lang-nl|Gerlien Croes}}
 | выява                     = 
 | шырыня                    = 
 | апісанне выявы            = 
 | герб                      = 
 | подпіс герба              = 

 | тытул                     = 
 | парадак                   = 
 | парадак-жан               = 
 | пад імем                  = 
 | сцяг                      = 
 | перыядпачатак             = 
 | перыядканец               = 
 | перыяд праўлення          = 
 | папярэднік                = 
 | пераемнік                 = 
 | каранацыя                 = 
 | адрачэнне                 = 
 | наследнік                 = 
 | суправіцель1              = 
 | суправіцель1перыядпачатак = 
 | суправіцель1перыядканец   = 
 | рэгент1                   = 
 | рэгент1перыядпачатак      = 
 | рэгент1перыядканец        = 

 | прэм'ер                   = 
 | віцэ-прэзідэнт            = 
 | прэзідэнт                 = 
 | манарх                    = 
 | губернатар                = 
 | віцэ-губернатар           = 
 | каментар                  = 

 | дата нараджэння           = 
 | месца нараджэння          = 
 | дата смерці               = 
 | месца смерці              = 
 | пахаваны                  = 
 | дынастыя                  = 
 | бацька                    = 
 | маці                      = 
 | муж                       = 
 | жонка                     = 
 | у шлюбе                   = 
 | дзеці                     = 

 | гады службы               = 
 | прыналежнасць             = 
 | род войскаў               = 
 | званне                    = 
 | камандаваў                = 
 | бітвы                     = 

 | навуковая сфера           = 
 | месца працы               = 
 | вядомы як                 = 

 | партыя                    = 
 | дзейнасць                 = 
 | прафесія                  = 
 | адукацыя                  = 
 | навуковая ступень         = 
 | манаграма                 = 
 | рэлігія                   = 
 | узнагароды                = 
 | аўтограф                  = 
 | Commons                   = 
 | сайт                      =
}}
'''Гэрліен Люздыяна Кроэс''' ({{lang-nl|Gerlien Croes}}; {{ДН|7|2|1987}}, {{МН|Спейкэнісэ||}}, [[Ніссеваард]], [[Паўднёвая Галандыя]], [[Нідэрланды]]) — дзяржаўны дзеяч і палітык [[Аруба|Арубы]]. [[Старшыня Штатаў Арубы]] з 8 студзеня па 27 сакавіка 2025 года.

== Біяграфія ==
Гэрліен Кроэс нарадзілася ў [[Нідэрланды|Нідэрландах]], але ўсё дзяцінства правяла на Арубе. У 2007 годзе яна скончыла сярэднюю школу у Нідэрландах, пасля чаго працягнула навучанне ва [[Маастрыхцкі ўніверсітэт|Універсітэце Маастрыхта]], які закончыла ў 2013 годзе па спецыяльнасці ў галіне міжнароднага і еўрапейскага права.&lt;ref name=&quot;Gerlien&quot;&gt;{{cite web|url=https://24ora.com/gerlien-croes-ta-retira-di-avp/|title=Gerlien Croes ta retira di AVP|work=24ora.com|date=2023-05-15|access-date=2025-09-29|archive-date=2023-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230515185714/https://24ora.com/gerlien-croes-ta-retira-di-avp/|url-status=ja|language = nl}}&lt;/ref&gt;

Сваю прафесійную кар’еру пачала ў прыватным сектары ў Нідэрландах, дзе працавала ў нафтагазавай прамысловасці. Пасля вяртання на Арубу ў 2015 годзе стала палітычнай дарадчыцай у Бюро Еўрапейскага саюза і па справах Каралеўства. У 2017 годзе Гэрліен Кроэс пачала сваю палітычную кар’еру стаўшы кандыдатам у дэпутаты ад [[Народная партыя Арубы|Народнай партыі]] (АНП), але па выніках выбараў не змагла прасці ў парламент.

На [[Парламенцкія выбары на Арубе (2021)|выбарах 2021 года]] Кроэс атрымаўшы другое месца па колькасці галасоў ад Народнай партыі (1 919) прайшла у парламент. Дзякуючы актыўнай дзейнасці ў апазіцыі, падчас адсутнасці лідара фракцыі АНП [[Майк Эман|Майка Эмана]], Кроэс выконвала абавязкі часовага лідара фракцыі.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://antilliaansdagblad.com/aruba/27493-nadenken-over-politieke-toekomst-op-aruba|title='Nadenken over politieke toekomst op Aruba'|work=[[Antilliaans Dagblad]]|date=2023-04-20|access-date=2025-09-29|language=nl|archive-date=15 мая 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230515223349/https://antilliaansdagblad.com/aruba/27493-nadenken-over-politieke-toekomst-op-aruba|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; У красавіку 2023 года Гэрліен Кроэс публічна паведаміла, што плануе перагледзець сваю палітычную будучыню. Гэта было звязана з некалькімі партыйнымі крызісамі. 15 мая 2023 года Кроэс аб’явіла аб выхадзе з партыі і працягнула дзейнасць як незалежная дэпутатка парламента.&lt;ref name=&quot;Gerlien&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

У верасні 2024 года, за тры месяцы да датэрміновых выбараў, Гэрліен Кроэс заснавала сваю палітычную партыю «[[FUTURO]]»&lt;ref&gt;[https://www.bondia.com/gerlien-croes-ta-lansa-oficialmente-su-partido-futuro/ Gerlien Croes ta lansa oficialmente su partido Futuro], BonDiaAruba (15 верасня 2024)&lt;/ref&gt;.

На [[Парламенцкія выбары на Арубе (2024)|выбарах 2024 года]] партыя атрымала 3 мандаты і заняла трэцяе месца па колькасці галасоў, што зрабіла яе значнай палітычнай сілай пры фарміраванні кааліцыйнага ўрада&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2547387-avp-wint-nek-aan-nekrace-op-aruba-nieuwe-partij-futuro-bepaalt-formatie|title=AVP wint nek-aan-nek race op Aruba, nieuwe partij Futuro bepaalt formatie|work=NOS Nieuws|date=2024-12-07|access-date=2025-09-29}}&lt;/ref&gt;. 

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

{{DEFAULTSORT:Кроэс Гэрліен}}

[[Катэгорыя:Старшыні Штатаў Арубы]]</text>
      <sha1>t073ahtreah6pf26wxfjxc1s9i421o5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 2011/2012 ГК Машэка Магілёў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>794680</id>
    <revision>
      <id>5131085</id>
      <parentid>5130461</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:08:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Трэнеры каманды */</comment>
      <origin>5131085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3171" sha1="91r0edmvm658fwd9m6ket06nvagyfww" xml:space="preserve">У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]]» з горада [[Магілёў]] прымаў удзел:
* [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ('''4-е месца'''),
* [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] ('''першы этап	''')..

== Склад каманды ==
* Андрэй Кажуроў (1988)
* [[Аляксандр Падасінаў]] (1989)
* Віталь Разгонаў (1988)
* [[Алег Аляксандравіч Астрашапкін|Алег Астрашапкін]] (1992)
* Генадзь Жура (1990)
* Аляксандр Дамянікоў (1992)
* Антон Кампаноўскі (1993)
* [[Сяргей Жыркевіч]] (1982)
* Леанід Цітоў (1989)
* [[Дзмітрый Бабічаў]] (1984)
* [[Яўген Несцярэнка]] (1987)
* Аляксандр Лук’янаў (1989)
* [[Вадзім Лісіца]] (1982)
* Кірыл Багатыроў (1992)
* Яўген Бараўской (1992)
* [[Аляксандр Падасінаў]] (1984)
* Янчанка
* Засімовіч
* [[Антон Цыганкоў|Цыганкоў]]

== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг Беларусі}} [[Леанід Іванавіч Бразінскі|Леанід Бразінскі]] (галоўны трэнер)
* {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (трэнер)

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў]]
* [[Сезон 2012/2013 ГК Машэка Магілёў]]

== Спасылкі ==
* [https://web.archive.org/web/20120206014936/http://handball.by/Новости/Кубок-Беларуси.-1/4-финала.-Первые-матчи.-03.02.2012.html Кубок Беларуси. 1/4 финала. Первые матчи. 03.02.2012]
* [https://web.archive.org/web/20120207045734/http://handball.by/Новости/Стали-известны-полуфиналисты-Кубка-Беларуси-04.02.2012.html Стали известны полуфиналисты Кубка Беларуси 04.02.2012]
* [https://web.archive.org/web/20120128141945/http://handball.by/Новости/В-ожидании-битвы-12.01.2012.html В ожидании битвы 11.01.2012]
* [https://handball.by/prav-li-boris/ Прав ли Борис?]
* [https://web.archive.org/web/20120206161049/http://handball.by/Новости/Чемпионат-Беларуси-29.01.2012.html Чемпионат Беларуси 29.01.2012]
[[Катэгорыя:Сезоны ГК Машэка Магілёў|2011/2012]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2011/2012|ГК Машэка Магілёў]]
[[Катэгорыя:2011 год у Магілёве]]
[[Катэгорыя:2012 год у Магілёве]]</text>
      <sha1>91r0edmvm658fwd9m6ket06nvagyfww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спіс памерлых у 2026 годзе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>797104</id>
    <revision>
      <id>5131040</id>
      <parentid>5125962</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T16:29:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lš-k.</username>
        <id>16740</id>
      </contributor>
      <comment>/* Красавік */ +1</comment>
      <origin>5131040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16392" sha1="72q5gjt2k46r91c5j3nu17k75yk4tsc" xml:space="preserve">{{Бягучыя падзеі}}{{Кароткае апісанне|інфармацыйная старонка-спіс у праекце Вікімедыя}}
{{Інфармацыйны спіс}}
У гэтым спісе прадстаўлены пералік персон, памерлых у [[2026]] годзе.

== Студзень ==
[[Файл:Louis_E_Brus.jpg|150px|thumb|[[Луіс Брус]]]]
[[Файл:Catherine_O'Hara_at_the_2024_Toronto_International_Film_Festival_(cropped).jpg|150px|thumb|[[Кэтрын О’Хара]]]]
* [[5 студзеня]]: [[Олдрыч Эймс]] (84) — супрацоўнік контрразведвальнага падраздзялення [[ЦРУ]] [[ЗША]], агент савецкіх і расійскіх спецслужбаў.
* [[8 студзеня]]: [[Ульяна Ларыёнаўна Сямёнава]] (73) — латвійская савецкая баскетбалістка, двукразовая алімпійская чемпіёнка.
* 8 студзеня: [[Антон Іванавіч Ятусевіч]] (79) — беларускі вучоны ў галіне ветэрынарыі і паразіталогіі, рэктар [[Віцебская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны|Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны]] (1998—2016).
* [[10 студзеня]]: [[Лаянел Расакавіч Адамс]] (31) — расійскі [[футбаліст]]&lt;ref&gt;[https://www.sport-express.ru/football/rfpl/reviews/eks-futbolist-cska-layonel-adams-pogib-posle-padeniya-iz-okna-v-podmoskove-podrobnosti-proisshestviya-2390299/ Трагедия в Подмосковье: воспитанник ЦСКА Адамс выпал из окна высотки и умер до приезда врачей]&lt;/ref&gt;.
* 10 студзеня: [[Анатоль Віктаравіч Кудзельскі]] (91) — беларускі вучоны ў галіне рэгіянальнай геалогіі і гідрагеалогіі, [[член-карэспандэнт НАН Беларусі|член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1996).
* [[11 студзеня]]: [[Васіль Іванавіч Бернік]] (79) — беларускі матэматык, доктар фізіка-матэматычных навук (1986), прафесар (1992).
* 11 студзеня: [[Луіс Брус]] (82) — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па хіміі (2023).
* [[13 студзеня]]: [[Георгіяс Васіліу]] (94) — кіпрскі палітык, Прэзідэнт Рэспублікі Кіпр (1988—1993).
* [[14 студзеня]]: [[Фелікс Фёдаравіч Гумен]] (84) — беларускі мастак.
* 14 студзеня: [[Ніна Уладзіміраўна Кожар]] (73) — беларускі архітэктар&lt;ref&gt;[http://www.bsa.by/news/BUA/14-yanvarya-2026-g-ushla-iz-jizni-nina-vladimirovna-kojar 14 января 2026 г. ушла из жизни Нина Владимировна Кожар]&lt;/ref&gt;.
* [[15 студзеня]]: [[Юрый Антонавіч Пышнік]] (83) — беларускі футбаліст, майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа, [[Заслужаны трэнер Рэспублікі Беларусь]].
* [[16 студзеня]]: [[Анатоль Дзмітрыевіч Забалоцкі]] (90) — беларускі кінааператар-пастаноўшчык, фотамастак, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] (1967).
* [[21 студзеня]]: [[Юрый Уладзіміравіч Чонка]] (34) — украінскі [[футбол|футбаліст]], [[паўабаронца (футбол)|паўабаронца]].
* [[25 студзеня]]: [[Аляксандр Фёдаравіч Чарняўскі]] (87) — беларускі вучоны ў галіне інфарматыкі, акадэмік [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (1994)&lt;ref&gt;[https://niipfp.bsu.by/index.php?p=events&amp;i=0 ﻿Соболезнования в связи со смертью А. Ф. Чернявского]&lt;/ref&gt;.
* 25 студзеня: [[Лі Хе Чхан]] (73) — паўднёвакарэйскі палітык, Прэм’ер-міністр [[Паўднёвая Карэя|Рэспублікі Карэя]] (2004—2006).
* [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] (71) — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка, лаўрэат прэмій «Эмі» (1982, 2020) і «Залаты глобус» (2021).

== Люты ==
[[Файл:Константин Богданов.jpg|thumb|150px|[[Канстанцін Анатолевіч Багданаў|Канстанцін Багданаў]]]]
[[Файл:Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|thumb|150px|[[Алі Хаменеі]]]]
* [[1 лютага]]: [[Уладзімір Аляксандравіч Ткачэнка]] (77) — беларускі [[мастак]]-[[жывапіс]]ец.
* [[3 лютага]]: [[Саіф аль-Іслам Кадафі]] (53) — [[Лівія|лівійскі]] інжынер і палітычны дзеяч, доктар філасофіі, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]].
* [[8 лютага]]: [[Казімір Велікаселец]] (80) — беларускі рымска-каталіцкі царкоўны дзеяч, апостальскі адміністратар [[Мінска-Магілёўская архідыяцэзія|Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі]] (2021)&lt;ref&gt;[https://catholic.by/3/news/18836-na-81-m-godze-zhytstsya-adysho-u-vechnasts-biskup-kazimir-velikaselets-najstarejshy-ierarkh-u-belarusi На 81-м годзе жыцця адышоў у вечнасць біскуп Казімір Велікаселец — найстарэйшы каталіцкі іерарх у Беларусі]&lt;/ref&gt;.
* [[10 лютага]]: [[Уладзімір Іванавіч Акулаў]] (71) — беларускі мастак-авангардыст&lt;ref&gt;[https://s-k.by/%D0%B2-%D1%81%D0%BB%D1%83%D1%86%D0%BA%D0%B5-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%80%D0%B0-3/ В Слуцке горела квартира]&lt;/ref&gt;.
* 10 лютага: [[Міхась Губернатараў]] (79) — беларускі паэт, літаратуразнавец.
* 10 лютага: [[Раман Міхайлавіч Цымбераў]] (44) — беларускі паэт, выдавец і кнігагандляр.
* [[11 лютага]]: [[Дэвід Хейвуд Шварц]] (83) — амерыканскі дыпламат, Пасол ЗША у Беларусі (1992—1994)&lt;ref&gt;[https://www.tlyfh.com/obituary/david-swartz David’s Obituary]&lt;/ref&gt;.
* [[12 лютага]]: [[Бажэна Дыкель]] (77) — польская актрыса тэатра і кіно.
* [[13 лютага]]: [[Рой Аляксандравіч Мядзведзеў]] (100) — савецкі і расійскі публіцыст, педагог, гісторык.
* [[15 лютага]]: [[Роберт Дзюваль]] (95) — амерыканскі акцёр і кінарэжысёр.
* 15 лютага: [[Людміла Уладзіміраўна Юрчанка]] (82) — украінская оперная спявачка.
* [[16 лютага]]: [[Элені Глікадзі-Арвелер]] (99) — грэчаскі гісторык-візантыніст і ўніверсітэцкі прафесар.
* [[21 лютага]]: [[Канстанцін Анатолевіч Багданаў]] (62) — расійскі філолаг, фалькларыст, семіётык, гісторык культуры.
* [[22 лютага]]: [[Біргіта Андэрсан]] (92) — шведская актрыса і комік.
* [[24 лютага]]: [[Цырыл Кола]] (98) — [[Лужычане|лужыцкі]] пісьменнік, перакладчык, драматург, літаратурны крытык і публіцыст.
* [[25 лютага]]: [[Людвіг Скоці]] (77) — [[науру]]анскі палітык, [[Прэзідэнт Науру]] (2003, 2004—2007).
* [[28 лютага]]: [[Азіз Насірзадэ]] (62) — [[іран]]кі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, міністр абароны.
* 28 лютага: [[Махамад Пакпур]] (64) — іранскі дзяржаўны і вайсковы дзеяч, генерал-маёр, галоўнакамандуючы [[КВІР|Корпуса вартавых ісламскай рэвалюцыі]].
* 28 лютага: [[Алі Хаменеі]] (86) — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч, Вышэйшы кіраўнік (Рахбар) Ірана&lt;ref&gt;[https://ria.ru/20260301/iran-2077576048.html Верховный лидер Ирана погиб]&lt;/ref&gt;.

== Сакавік ==
[[Файл:KariznaV.jpg|thumb|150px|Уладзімір Карызна]]
[[Файл:Ali_Larijani,_2021-01-12_(cropped).jpg|thumb|150px|Алі Ларыджані]]
[[Файл:Chuck_Norris_May_2015.jpg|thumb|150px|Чак Норыс]]
* [[1 сакавіка]]: [[Давід Одсан]] (78) — [[Ісландыя|ісландскі]] дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Ісландыі]] (1991—2004).
* [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна]] (87) — [[Беларусь|беларускі]] [[паэт]], [[перакладчык]].
* [[6 сакавіка]]: [[Аляксандр Дзмітрыевіч Дулічэнка]] (84) — савецкі і эстонскі лінгвіст.
* [[8 сакавіка]]: [[Энтані Джэймс Легет]] (87) — брытана-амерыканскі [[фізік]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіцы|Нобелеўскай прэміі па фізіцы]] (2003).
* [[9 сакавіка]]: [[Георгій Якаўлевіч Галенчанка]] (89) — [[Беларусь|беларускі]] [[гісторык]]-[[медыявіст]], [[кнігазнавец]], [[скарыназнавец]].
* [[14 сакавіка]]: [[Крыстафер Сімс]] (83) — [[ЗША|амерыканскі]] эканаміст, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] (2011).
* 14 сакавіка: [[Юрген Хабермас]] (96) — нямецкі [[філосаф]] і сацыёлаг.
* [[16 сакавіка]]: [[Сяргей Апанасавіч Максіменка]] (71) — беларускі фізік, [[Доктар навук|доктар фізіка-матэматычных навук]] (1996), [[прафесар]] (2014)&lt;ref&gt;[https://inp.bsu.by/index.php/ru/institut-ru/novosti/494-sergej-afanasevic-maksimenko-13-08-1954-16-03-2026 Сергей Афанасьевич Максименко 13.08.1954 — 16.03.2026]&lt;/ref&gt;.
* [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] (67) — іранскі дзяржаўны дзеяч, сакратар Вышэйшага савета нацыянальнай бяспекі [[Ісламская Рэспубліка Іран|Ірана]].
* 17 сакавіка: [[Ілья II (Каталікос-Патрыярх Грузіі)|Ілья II]] (93) — [[Каталікос-Патрыярх Грузіі]].
* [[18 сакавіка]]: [[Хэйсукэ Хіранака]] (94) — японскі і амерыканскі [[матэматык]], лаўрэат Філдсаўскай прэміі (1970).
* [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] (86) — [[ЗША|амерыканскі]] акцёр і майстар баявых мастацтваў.
* [[20 сакавіка]]: [[Майкл Бішап]] (90) — [[ЗША|амерыканскі]] [[анколаг]], лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]] (1989).
* 20 сакавіка: [[Роберт Мюлер]] (81) — [[ЗША|амерыканскі]] дзяржаўны дзеяч, дырэктар [[ФБР]] (2001—2013).
* 20 сакавіка: [[Філарэт (Патрыярх Кіеўскі)]] (97) — украінскі [[Праваслаўе|праваслаўны]] царкоўны дзеяч, [[архірэй]].
* 20 сакавіка: [[Уладзімір Канстанцінавіч Шумны]] (92) — савецкі і расійскі генетык, акадэмік [[АН СССР]] (1990)&lt;ref&gt;[https://rberega.info/archives/145176 В Новосибирске ушёл из жизни выдающийся генетик Владимир Шумный]&lt;/ref&gt;.
* [[22 сакавіка]]: [[Ліянель Жаспен]] (88) — французскі дзяржаўны дзеяч, [[Прэм’ер-міністр Францыі]] (1997—2002).
* [[24 сакавіка]]: [[Біруце Галдзікас]] (79) — канадскі антраполаг, прыматолаг.
* [[25 сакавіка]]: [[Мікалай Люцыянавіч Арлоў]] (73) — расійскі герпетолаг.
* [[29 сакавіка]]: [[Веслаў Мысліўскі]] (94) — польскі пісьменнік&lt;ref&gt;[https://wyborcza.pl/magazyn/7,124059,14719844,wszystko-co-mialem-do-powiedzenia-napisalem-rozmowa-z.html Wszystko, co miałem do powiedzenia, napisałem. Rozmowa z Wiesławem Myśliwskim]&lt;/ref&gt;.
* [[30 сакавіка]]: [[Алег Барысавіч Сонін]] (77) — беларускі кампазітар.
* [[31 сакавіка]]: [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў]] (50) — расійскі гандбаліст, Алімпійскі чэмпіён (2000), галоўны трэнер гандбольнага клуба «[[Мяшкоў Брэст]]» (2023—2026)&lt;ref&gt;[https://sport5.by/news/handball/Stali-izvestny-podrobnosti-smerti-Eduarda-Koksharova/ «Открыли номер — Эдика уже нет»: стали известны подробности смерти Кокшарова]&lt;/ref&gt;.

== Красавік ==
* [[5 красавіка]]: [[Анатоль Леанідавіч Верабей|Анатоль Верабей]] (75) — беларускі літаратуразнавец, крытык, даследчык творчасці [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]].
* [[7 красавіка]]: [[Мірча Лучэску]] (80) — румынскі футбаліст і футбольны трэнер.
* [[11 красавіка]]: [[Ігар Адамавіч Ціткоўскі]] (70) — беларускі мастак-графік, гісторык архітэктуры Беларусі&lt;ref&gt;[https://rcntsluck.by/2026/04/11/ushyol-iz-zhizni-igor-titkovskij-hudozhnik-kraeved-letopisecz-sluczka/ Ушёл из жизни Игорь Титковский: художник, краевед, летописец Слуцка]&lt;/ref&gt;.
* [[17 красавіка]]: [[Барыс Алегавіч Юрцін]] (93) — беларускі архітэктар.

== Гл. таксама ==
* [[Спіс народжаных у 2026 годзе]]

== Крыніцы ==
{{Reflist}}

== Спасылкі ==
{{Навігацыя}}
{{Афіцыйны сайт}}
{{Вонкавыя спасылкі}}
{{Храналагічны пералік}}
[[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе| ]]
[[Катэгорыя:Спісы памерлых паводле гадоў|2026]]</text>
      <sha1>72q5gjt2k46r91c5j3nu17k75yk4tsc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Святлана Абдулаева</title>
    <ns>0</ns>
    <id>799351</id>
    <revision>
      <id>5131220</id>
      <parentid>5092565</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:09:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>арфаграфія, больш не ізаляваны</comment>
      <origin>5131220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3440" sha1="2il1ks0gz1p3j7rmcm8w7d9ft7d5em9" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Абдулаева}}
{{пісьменніца}}

'''Святлана Абдулаева''' (дзяв. ''Юшкевіч'', {{ДН|23|12|1964}}, в. [[Ашмянцы (Шчучынскі раён)|Ашмянцы]], [[Шчучынскі раён]]) — беларуская [[паэт]]ка, сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]].

== Жыццяпіс ==
Скончыла Гродзенскую музычную школу. Працуе ў Навагрудскай дзіцячай школе мастацтваў. Друкавацца пачала ў 1985 годзе. Вершы з’яўляліся ў часопісах «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», «[[Алеся (часопіс)|Алеся]]», «[[Гаспадыня (часопіс)|Гаспадыня]]», «Книжный калейдоскоп», у газетах «[[ЛіМ]]», «[[Настаўніцкая газета]]», «[[Гродзенская праўда]]». Піша на беларускай і рускай мовах. Уваходзіць ў склад Саюза беларускіх пісьменнікаў.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://lit-bel.org/friends/a/Abdulaeva-Svyatlana-osfana-4551/|title=Абдулаева Святлана Іосіфаўна|website=lit-bel.org|access-date=2026-01-21}}&lt;/ref&gt; У 2018 годзе абраная кіраўніком Наваградзкай арганізацыі [[ТБМ]]&lt;ref&gt;[https://pdf.kamunikat.org/download.php%3Fitem%3D46673-1.pdf&amp;ved=2ahUKEwig_L7Wtp2SAxWx9rsIHaqMHys4FBAWegQIJBAB&amp;usg=AOvVaw2Tn6FgqhTlCTOPHNYt7lt7 Новы кіраўнік Наваградзкай арганізацыі ТБМ], Наша слова, 24-01-2018&lt;/ref&gt;.

Многія вершы паэткі пакладзены самадзейнымі кампазітарамі на музыку. Займалася выпускам навагрудскага літаратурнага альманаху «Стольны град».&lt;ref&gt;[https://www.nslowa.by/2022/04/27/vyjshau-z-druku-navagradski-litaraturny-almanah-stolny-grad-2/ Выйшаў з друку наваградскі літаратурны альманах «Стольны град» № 2], [[Наша слова]], 27 красавіка 2022&lt;/ref&gt;

== Творчасць ==
Аўтарка зборнікаў паэзіі:
* 2011 — «Музыка дажджу» (Мінск)
* 2012 — «Тайна времени» (Мінск)
* 2017 — «В преддверии любви» (Мінск)

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://bellit.info/persons/abdulajeva-svjatlana.html Абдулаева Святлана], bellit.info праект [[Міжнародны саюз беларускіх пісьменнікаў|Міжнароднага саюзу беларускіх пісьменнікаў]]
* [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/2011-50.pdf Падборка вершаў у ЛіМ] 16 снежня 2011

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Абдулаева Святлана}}
[[Катэгорыя:нарадзіліся ў Шчучынскім раёне]]
[[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі]]</text>
      <sha1>2il1ks0gz1p3j7rmcm8w7d9ft7d5em9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131225</id>
      <parentid>5131220</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:13:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IshaBarnes</username>
        <id>124956</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>вычытка, удакладненне</comment>
      <origin>5131225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3470" sha1="bd3y2gct2pifjrokqnzx8w5x85f9tg2" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Абдулаева}}
{{пісьменніца}}

'''Святлана Іосіфаўна Абдулаева''' (дзяв. ''Юшкевіч'', {{ДН|23|12|1964}}, в. [[Ашмянцы (Шчучынскі раён)|Ашмянцы]], [[Шчучынскі раён]]) — беларуская [[паэт]]ка, сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]].

== Жыццяпіс ==
Скончыла Гродзенскую музычную школу. Працуе ў Навагрудскай дзіцячай школе мастацтваў. Друкавацца пачала ў 1985 годзе. Вершы з’яўляліся ў часопісах «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Полымя (часопіс)|Полымя]]», «[[Алеся (часопіс)|Алеся]]», «[[Гаспадыня (часопіс)|Гаспадыня]]», «Книжный калейдоскоп», у газетах «[[ЛіМ]]», «[[Настаўніцкая газета]]», «[[Гродзенская праўда]]». Піша на беларускай і рускай мовах. Уваходзіць ў склад Саюза беларускіх пісьменнікаў.&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://lit-bel.org/friends/a/Abdulaeva-Svyatlana-osfana-4551/|title=Абдулаева Святлана Іосіфаўна|website=lit-bel.org|access-date=2026-01-21}}&lt;/ref&gt; У 2018 годзе абраная кіраўніком Наваградзкай арганізацыі [[ТБМ]]&lt;ref&gt;[https://pdf.kamunikat.org/download.php%3Fitem%3D46673-1.pdf&amp;ved=2ahUKEwig_L7Wtp2SAxWx9rsIHaqMHys4FBAWegQIJBAB&amp;usg=AOvVaw2Tn6FgqhTlCTOPHNYt7lt7 Новы кіраўнік Наваградзкай арганізацыі ТБМ], Наша слова, 24-01-2018&lt;/ref&gt;.

Многія вершы паэткі пакладзены самадзейнымі кампазітарамі на музыку. Займалася выпускам навагрудскага літаратурнага альманаху «Стольны град».&lt;ref&gt;[https://www.nslowa.by/2022/04/27/vyjshau-z-druku-navagradski-litaraturny-almanah-stolny-grad-2/ Выйшаў з друку наваградскі літаратурны альманах «Стольны град» № 2], [[Наша слова (1990)|Наша слова]], 27 красавіка 2022&lt;/ref&gt;

== Творчасць ==
Аўтарка зборнікаў паэзіі:
* 2011 — «Музыка дажджу» (Мінск)
* 2012 — «Тайна времени» (Мінск)
* 2017 — «В преддверии любви» (Мінск)

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://bellit.info/persons/abdulajeva-svjatlana.html bellit.info: Абдулаева Святлана] — праект [[Міжнародны саюз беларускіх пісьменнікаў|Міжнароднага саюзу беларускіх пісьменнікаў]]
* [https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/2011-50.pdf Падборка вершаў у ЛіМ]

{{Вонкавыя спасылкі}}

{{DEFAULTSORT:Абдулаева Святлана}}
[[Катэгорыя:нарадзіліся ў Шчучынскім раёне]]
[[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі]]</text>
      <sha1>bd3y2gct2pifjrokqnzx8w5x85f9tg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзень Перамогі ў Еўропе</title>
    <ns>0</ns>
    <id>799889</id>
    <revision>
      <id>5131428</id>
      <parentid>5102907</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T09:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10216" sha1="hd8x96k2r2l4ltgvwl70xtquoeucjpw" xml:space="preserve">{{Свята|назва свята=Дзень Перамогі ў Еўропе|выява=Champs Elysées 8 mai 2015.JPG|подпіс=Святочная цырымонія ў [[Парыж]]е 8 мая 2015 года ў гонар 70-годдзя Дня Перамогі|тып=гістарычны|афіцыйна=Victory in Europe Day|інакш=V-E Day|таксама=VE Day|устаноўлена=у азнаменаванне перамогі у [[Другая Сусветная вайна|Другой Cусветнай вайне]]|святкаванне=парад, [[паніхіда]], ускладанне вянкоў|дата=8 мая|адзначаецца=у краінах [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]]|тып(колер)=государственный|звязана з=[[Другая Сусветная вайна|Другой Cусветнай вайной]]}}
[[Файл:V-E-Day_Stars_and_Stripes_No_285_Paris_8_May_1945.JPG|міні|Выпуск газеты ''[[Stars and Stripes (газета)|Stars and Stripes]]'' ад 8 траўня 1945 гады]]
'''Дзень Перамогі ў Еўропе''' ({{Lang-en|V-E Day}}  або {{Lang-en2|Victory in Europe Day}}) — [[свята]], падчас якога некаторыя краіны, якія ўваходзілі ў склад [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], а таксама саюзнікі ў Другой сусветнай вайне, такія як [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Вялікабрытанія]], і большасць краін [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]] адзначаюць дзень [[Акт капітуляцыі Германіі|капітуляцыі]] [[Трэці рэйх|Германіі]] і, адпаведна, завяршэння [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў Еўропе. Афіцыйна адзначаўся толькі адзін раз — 8 мая 1945 года.

== Гісторыя свята ==
Тэрмін «VE Day» узнік яшчэ ў верасні 1944 года&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=VE+Day|title=VE Day|website=Online Etymology Dictionary|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312073119/http://www.etymonline.com/index.php?term=VE+Day|archive-date=2016-03-12|access-date=2016-03-12|url-status=live|last1=Harper|first1=Douglas}}&lt;/ref&gt; ў чаканні перамогі над Германіяй.

30 красавіка 1945 года [[Фюрар|правадыр]] [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] [[Адольф Гітлер]] скончыў жыццё самагубствам падчас бітвы за Берлін. На [[Рэйхспрэзідэнт|пасадзе прэзідэнта]] і вярхоўнага галоўнакамандуючага Германіі яго змяніў [[Карл Дзёніц]]. Адміністрацыя на чале з Дзёніцам вядомая як [[Фленсбургскі ўрад]].

[[7 мая]] 1945 года ў 02:40 (па [[Цэнтральнаеўрапейскі час|сярэднееўрапейскім часе]]) у [[Рэймс|Рэймсе]] германскі генерал [[Альфрэд Ёдль]] падпісаў [[Акт капітуляцыі Германіі]]. Акт аб капітуляцыі прынялі: ад саюзнага боку — генерал {{Не перакладзена 3|Уолтэр Бедэл Сміт|Бедэл Сміт|ru|Смит, Уолтер Беделл}}, ад СССР — савецкі [[генерал-маёр]] {{Не перакладзена 3|Іван Аляксеевіч Суслапараў|Суслапараў|ru|Суслопаров, Иван Алексеевич}} (прадстаўнік [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталіна]] пры саюзным камандаванні). Капітуляцыя нацысцкай Германіі ўступіла ў сілу 8 мая ў 23:01 (па сярэднееўрапейскім летнім часе), або 9 траўня ў 00:01 па маскоўскім часе.

У гэты дзень, 8 мая [[1945|1945 года]], у многіх гарадах Еўропы былі праведзены шырокамаштабныя ўрачыстасці. У [[Лондан|Лондане]] велізарная колькасць людзей сабралася на [[Трафальгарская плошча|Трафальгарскай плошчы]] і каля [[Бакінгемскі палац|Букінгемскага палаца]], дзе кароль [[Георг VI]], прынцэса [[Лізавета Боўз-Лаян|Лізавета]] і [[Уінстан Чэрчыль|Уінстан Чэрчыль]] выйшлі на балкон і віншавалі людзей.

У [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] прэзідэнт [[Гары Трумэн]] прысвяціў перамогу памяці свайго папярэдніка, які памёр менш чым за месяц да перамогі, [[Франклін Рузвельт|Франкліна Д.]] [[Франклін Рузвельт|Рузвельта]], які, паводле яго слоў, быў адданы справе перамогі ў вайне. Сцягі ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] заставаліся прыспушчаныя да [[12 мая]], калі скончылася жалоба па Рузвельце.

== Дзве капітуляцыі ==
[[Файл:Allied_Commanders_after_Germany_Surrendered.jpg|злева|міні|[[Рэймс]] 7 мая 1945 года]]
[[Файл:Winston Churchill waves to crowds in Whitehall in London as they celebrate VE Day, 8 May 1945. H41849.jpg|справа|міні|[[Уінстан Чэрчыль|Чэрчыль]] 8 мая 1945 года]]
Акт аб капітуляцыі Трэцяга рэйха, падпісаны ў Рэймсе 7 мая 1945 года, не задаволіў [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталіна]], і Суслапараў атрымаў вымову ад Вярхоўнага галоўнакамандуючага&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=VE+Day|title=VE Day|website=Online Etymology Dictionary|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312073119/http://www.etymonline.com/index.php?term=VE+Day|archive-date=2016-03-12|access-date=2016-03-12|url-status=live|last1=Harper|first1=Douglas}}&lt;/ref&gt;. Кіраўнік СССР распарадзіўся, каб маршал [[Георгій Канстанцінавіч Жукаў|Жукаў]] прыняў агульную капітуляцыю ў [[Берлін|Берліне]] ад прадстаўнікоў відаў узброеных сіл нацыстаў. [[9 мая|8 мая]] ў 23:43 (па [[Маскоўскі час|маскоўскім часе]]) капітуляцыя была падпісана ў другі раз, спыненне агню — з 0:01 9 мая. На гэты раз яна была падпісана Жукавым — з савецкага боку, а з нямецкага яе падпісаў генерал-фельдмаршал [[Вільгельм Кейтэль|У.]] [[Вільгельм Кейтэль|Кейтэль]] і прадстаўнікі [[люфтвафэ]] і [[Крыгсмарынэ|кригсмарыне]]. Акрамя таго, паставілі свае подпісы пад дакументам прадстаўнікі [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Францыя|Францыі]].

У Савецкім Саюзе першы акт аб капітуляцыі назвалі «Папярэдні пратакол аб капітуляцыі Германіі»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=VE+Day|title=VE Day|website=Online Etymology Dictionary|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312073119/http://www.etymonline.com/index.php?term=VE+Day|archive-date=2016-03-12|access-date=2016-03-12|url-status=live|last1=Harper|first1=Douglas}}&lt;/ref&gt;, прызнаўшы актам аб капітуляцыі дакумент, падпісаны 9 мая ў Карлсхорсце пад Берлінам у будынку сталовай ваенна-інжынернага вучылішча. Адпаведна і [[Дзень Перамогі]] сталі святкаваць у СССР днём пазней (9 траўня), чым у іншых краінах [[Антыгітлераўская кааліцыя|антыгітлераўскай кааліцыі]] .

== Глядзіце таксама ==

* [[Дзень Перамогі]] - [[9 мая|9 траўня]]
* [[Дзень Перамогі над Японіяй]] ({{Lang-en|V-J Day}}) — [[15 жніўня]] і [[2 верасня]]
* [[Дзень вызвалення (Нідэрланды)]]
* [[Дні памяці і прымірэння, прысвечаныя загінулым у Другой сусветнай вайне|Дні памяці і прымірэння]]
* [[Акт капітуляцыі Германіі]]
* [[Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 – 1945|Дзень памяці і перамогі над нацызмам у Другой сусветнай вайне 1939 — 1945 гадоў]]

== Нататкі ==
{{Reflist}}

== Спасылкі ==

* [http://www.patriotica.ru/books/stalin_war/war_31.html Зварот І. В. Сталіна да народа 9 мая 1945 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100511134950/http://www.patriotica.ru/books/stalin_war/war_31.html |date=11 мая 2010 }}{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Святы 8 мая]]
[[Катэгорыя:Май 1945 года]]</text>
      <sha1>hd8x96k2r2l4ltgvwl70xtquoeucjpw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хведар Конь</title>
    <ns>0</ns>
    <id>802407</id>
    <revision>
      <id>5131358</id>
      <parentid>5096174</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7198" sha1="4v6zesdox1wwrcpzo7awd3mnj7ktb71" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Конь (значэнні)}}
{{пісьменнік
| Род дзейнасці = [[Архітэктар]]
| Месца працы = [[Смаленск]], [[Масква]]
| Альма-матар = [[Болдзінскі Свята-Троіцкі манастыр]]
| Гады актыўнасці = [[1585]]-[[1607]]
| Краіна = [[Маскоўская дзяржава]]
| Месца нараджэння = [[Дарагабужскае староства]]
| Арыгінал імя = Федор Конь
| Вікісховішча = Памятник зодчему Федору Коню.jpg
| Выява = Памятник зодчему Федору Коню.jpg
}}
'''Хведар Савельевіч Конь''' (другая палова [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] — пачатак [[XVII стагоддзе|XVII ст.]]) — выдатны [[Архітэктар|дойлід]], майстар фартыфікацыі і грамадзянскага будаўніцтва, прадстаўнік [[Беларусы|беларуска]]-смаленскай архітэктурнай школы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://knihi-online.com/za-niebaschilam-spiakotnaha-turana-mikalaj-przavalski.html?page=3|title=Чытаць кнігу &quot;За небасхілам спякотнага Турана: Мікалай Пржавальскі&quot; - Валер Ярмоленка|website=knihi-online.com|access-date=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;. Стваральнік найбуйнейшых абарончых збудаванняў свайго часу, чый жыццяпіс шчыльна звязаны з [[Дарагабуж]]ам і [[Смаленшчына|Смаленшчынай]].

== Біяграфія ==
Дакладныя гады жыцця Хведара Каня невядомыя. У [[Маскоўская дзяржава|маскоўскіх]] летапісах ён падкрэслена называецца майстрам «з рускіх людзей» (г. зн. мясцовым, праваслаўным), што вылучала яго сярод шматлікіх замежных спецыялістаў.

Асноўныя звесткі пра дойліда захаваліся ў кнігах [[Болдзінскі Свята-Троіцкі манастыр|Болдзінскага Свята-Троіцкага манастыра]] пад Дарагабужам&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.russiancity.ru/hbooks/h004c.htm|title=�.�. ���������. ������ ����� ����. �������� ���������� � ������.|website=www.russiancity.ru|access-date=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;. [[Дарагабужскі павет]] у гэты час захоўваў трывалыя повязі з беларускай культурнай традыцыяй. Даследчыкі  лічаць Хведара Каня выхадцам з гэтага рэгіёна альбо яго жыхаром&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.smolensklib.ru/node/7253|title=Конь Фёдор Савельевич {{!}} Смоленская областная универсальная научная библиотека имени А.Т. Твардовского|website=www.smolensklib.ru|access-date=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;. У манастырскіх кнігах зафіксаваныя значныя грашовыя ўклады Каня, што сведчыць пра яго высокі матэрыяльны статус і духоўную сувязь з манастыром. Яго сын Марцін Іваноў (прозвішча «Конь» было мянушкай) таксама працаваў у Болдзіне «па каменнай справе».

== Архітэктурная дзейнасць ==
Хведар Конь з’яўляўся ўніверсальным дойлідам. У дакументах 1591 года ён тытулуецца як «царкоўны і палатны майстар». 

Галоўныя творы:

'''[[Белы горад (Масква)|Белы горад Масквы]]''' (1585—1593) — магутная каменная сцяна з 28 вежамі. За гэтую працу ён атрымаў званне «гасударавага майстра».

'''[[Смаленская крэпасць]]''' (1596—1602) — вяршыня творчасці Каня. Грандыёзная фартэцыя, закліканая абараняць [[Смаленск]]. У архітэктуры сцен і вежаў майстар выкарыстаў дэкаратыўныя элементы, характэрныя для тагачаснага беларускага і агульнаеўрапейскага дойлідства (белакаменныя прафіляваныя карнізы, цокалі)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://gazeta-proregion.ru/stroitelstvo/smolenskaya-krepostnaya-stena/|title=Смоленская крепостная стена: история, строительство, зодчий Федор Конь|website=ПРО РЕГИОН|date=2022-08-06|access-date=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;.

'''[[Астраханскі крамель]]''' (каля 1591) — удзельнічаў у праектаванні і экспертызе будаўніцтва&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://smolkrepost.ru/fedor-savelevich-kon|title=Федор Савельевич Конь|website=smolkrepost.ru|access-date=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;.

== Ідэйна-культурны кантэкст ==
Творчасць Хведара Каня сінтэзавала ў сабе візантыйскую традыцыю і заходнія фартыфікацыйныя дасягненні. Яго стыль вызначаўся маляўнічасцю (спалучэнне чырвонай цэглы і белага каменю) і рытмічнасцю, што набліжала абарончыя муры да [[Палац|палацавай]] архітэктуры.

Будучы выхадцам з памежных земляў, якія стагоддзямі пераходзілі з рук у рукі, Конь увасабляў сабой той тып «заходняга» майстра, які прынёс у маскоўскае будаўніцтва элементы рэгулярнасці і еўрапейскага дэкору. Яго дзейнасць спрыяла фарміраванню агульнай архітэктурнай мовы рэгіёна [[Беларускае Падняпроўе|Падняпроўя]].

== Спадчына ==
У Смаленску дойліду пастаўлены помнік. Яго спадчына з’яўляецца супольным набыткам беларускай і расійскай культур. 

== Заўвагі ==
{{Reflist}}

== Літаратура ==

Воронин Н. Н. Смоленские стены Федора Коня. — М., 1934.

Косточкин В. В. Государев мастер Федор Конь. — М., 1964.</text>
      <sha1>4v6zesdox1wwrcpzo7awd3mnj7ktb71</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131399</id>
      <parentid>5131358</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T08:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>M.L.Bot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5131399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6523" sha1="1aah1qyqohtwmey5takz08adse6myjn" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Конь (значэнні)}}
{{архітэктар}}

'''Хведар Савельевіч Конь''' (2-я палова [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] — пачатак [[XVII стагоддзе|XVII ст.]]) — [[Архітэктар|дойлід]], майстар фартыфікацыі і грамадзянскага будаўніцтва, прадстаўнік [[Беларусы|беларуска]]-смаленскай архітэктурнай школы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://knihi-online.com/za-niebaschilam-spiakotnaha-turana-mikalaj-przavalski.html?page=3|title=Чытаць кнігу &quot;За небасхілам спякотнага Турана: Мікалай Пржавальскі&quot; - Валер Ярмоленка|website=knihi-online.com|access-date=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;. Стваральнік найбуйнейшых абарончых збудаванняў свайго часу, чыё жыццё звязана з [[Дарагабуж]]ам і [[Смаленшчына]]й.

== Біяграфія ==
Дакладныя гады жыцця Хведара Каня невядомыя. У [[Маскоўская дзяржава|маскоўскіх]] летапісах ён падкрэслена называецца майстрам «з рускіх людзей» (гэта значыць мясцовым, праваслаўным), што вылучала яго сярод шматлікіх замежных спецыялістаў.

Асноўныя звесткі пра дойліда захаваліся ў кнігах [[Болдзінскі Свята-Троіцкі манастыр|Болдзінскага Свята-Троіцкага манастыра]] пад Дарагабужам&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.russiancity.ru/hbooks/h004c.htm|title=�.�. ���������. ������ ����� ����. �������� ���������� � ������.|website=www.russiancity.ru|access-date=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;. [[Дарагабужскі павет]] у гэты час захоўваў трывалыя повязі з беларускай культурнай традыцыяй. Даследчыкі лічаць Хведара Каня выхадцам з гэтага рэгіёна альбо яго жыхаром&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.smolensklib.ru/node/7253|title=Конь Фёдор Савельевич {{!}} Смоленская областная универсальная научная библиотека имени А.Т. Твардовского|website=www.smolensklib.ru|access-date=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;. У манастырскіх кнігах зафіксаваныя значныя грашовыя ўклады Каня, што сведчыць пра яго высокі матэрыяльны статус і духоўную сувязь з манастыром. Яго сын Марцін Іваноў (прозвішча «Конь» было мянушкай) таксама працаваў у Болдзіне «па каменнай справе».

== Архітэктурная дзейнасць ==
Хведар Конь з’яўляўся ўніверсальным дойлідам. У дакументах 1591 года ён тытулуецца як «царкоўны і палатны майстар».

Галоўныя творы:

'''[[Белы горад (Масква)|Белы горад Масквы]]''' (1585—1593) — магутная каменная сцяна з 28 вежамі. За гэтую працу ён атрымаў званне «гасударавага майстра».

'''[[Смаленская крэпасць]]''' (1596—1602) — вяршыня творчасці Каня. Грандыёзная фартэцыя, закліканая абараняць [[Смаленск]]. У архітэктуры сцен і вежаў майстар выкарыстаў дэкаратыўныя элементы, характэрныя для тагачаснага беларускага і агульнаеўрапейскага дойлідства (белакаменныя прафіляваныя карнізы, цокалі)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://gazeta-proregion.ru/stroitelstvo/smolenskaya-krepostnaya-stena/|title=Смоленская крепостная стена: история, строительство, зодчий Федор Конь|website=ПРО РЕГИОН|date=2022-08-06|access-date=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;.

'''[[Астраханскі крамель]]''' (каля 1591) — удзельнічаў у праектаванні і экспертызе будаўніцтва&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://smolkrepost.ru/fedor-savelevich-kon|title=Федор Савельевич Конь|website=smolkrepost.ru|access-date=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;.

== Ідэйна-культурны кантэкст ==
Творчасць Хведара Каня сінтэзавала ў сабе візантыйскую традыцыю і заходнія фартыфікацыйныя дасягненні. Яго стыль вызначаўся маляўнічасцю (спалучэнне чырвонай цэглы і белага каменю) і рытмічнасцю, што набліжала абарончыя муры да [[палац]]авай архітэктуры.

Будучы выхадцам з памежных земляў, якія стагоддзямі пераходзілі з рук у рукі, Конь увасабляў сабой той тып «заходняга» майстра, які прынёс у маскоўскае будаўніцтва элементы рэгулярнасці і еўрапейскага дэкору. Яго дзейнасць спрыяла фарміраванню агульнай архітэктурнай мовы рэгіёна [[Беларускае Падняпроўе|Падняпроўя]].

== Спадчына ==
У Смаленску дойліду пастаўлены помнік. Яго спадчына з’яўляецца супольным набыткам беларускай і расійскай культур.

== Заўвагі ==
{{Reflist}}

== Літаратура ==

Воронин Н. Н. Смоленские стены Федора Коня. — М., 1934.

Косточкин В. В. Государев мастер Федор Конь. — М., 1964.</text>
      <sha1>1aah1qyqohtwmey5takz08adse6myjn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131431</id>
      <parentid>5131399</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T10:01:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IP781584110</username>
        <id>134977</id>
      </contributor>
      <comment>стыль, афармленне, вікіфікацыя; удакладненне імя паводле БелЭн</comment>
      <origin>5131431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6605" sha1="igug07ukcnjd9xp36qdtyrbklb6p4zg" xml:space="preserve">{{цёзкі2|Конь (значэнні)}}
{{архітэктар}}

'''Хведар (Фёдар) Савельевіч Конь''' (2-я палова [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] — пачатак [[XVII стагоддзе|XVII ст.]]) — [[Архітэктар|дойлід]], майстар фартыфікацыі і грамадзянскага будаўніцтва, прадстаўнік [[Беларусы|беларуска]]-смаленскай архітэктурнай школы&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://knihi-online.com/za-niebaschilam-spiakotnaha-turana-mikalaj-przavalski.html?page=3|title=За небасхілам спякотнага Турана: Мікалай Пржавальскі|author=Валер Ярмоленка|website=knihi-online.com|access-date=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;. Стваральнік найбуйнейшых абарончых збудаванняў свайго часу, чыё жыццё звязана з [[Дарагабуж]]ам і [[Смаленшчына]]й.

== Біяграфія ==
Дакладныя гады жыцця Хведара Каня невядомыя. У [[Маскоўская дзяржава|маскоўскіх]] летапісах ён падкрэслена называецца майстрам «з рускіх людзей» (гэта значыць мясцовым, праваслаўным), што вылучала яго сярод шматлікіх замежных спецыялістаў.

Асноўныя звесткі пра дойліда захаваліся ў кнігах [[Болдзінскі Свята-Троіцкі манастыр|Болдзінскага Свята-Троіцкага манастыра]] пад Дарагабужам&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.russiancity.ru/hbooks/h004c.htm|title=В. В. Косточкин. Государев мастер Федор Конь|website=www.russiancity.ru|access-date=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;. [[Дарагабужскі павет]] у гэты час захоўваў трывалыя повязі з беларускай культурнай традыцыяй. Даследчыкі лічаць Хведара Каня выхадцам з гэтага рэгіёна альбо яго жыхаром&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.smolensklib.ru/node/7253|title=Конь Фёдор Савельевич {{!}} Смоленская областная универсальная научная библиотека имени А.Т. Твардовского|website=www.smolensklib.ru|access-date=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;. У манастырскіх кнігах зафіксаваныя значныя грашовыя ўклады Каня, што сведчыць пра яго высокі матэрыяльны статус і духоўную сувязь з манастыром. Яго сын Марцін Іваноў (прозвішча «Конь» было мянушкай) таксама працаваў у Болдзіне «па каменнай справе».

== Архітэктурная дзейнасць ==
Хведар Конь з’яўляўся ўніверсальным дойлідам. У дакументах 1591 года ён тытулуецца як «царкоўны і палатны майстар».

Галоўныя творы:

'''{{нп5|Белы горад (Масква)|Белы горад Масквы|ru|Белый город}}''' (1585—1593) — магутная каменная сцяна з 28 вежамі. За гэтую працу ён атрымаў званне «гасударавага майстра».

'''[[Смаленская крэпасць]]''' (1596—1602) — вяршыня творчасці Каня. Грандыёзная фартэцыя, закліканая абараняць [[Смаленск]]. У архітэктуры сцен і вежаў майстар выкарыстаў дэкаратыўныя элементы, характэрныя для тагачаснага беларускага і агульнаеўрапейскага дойлідства (белакаменныя прафіляваныя карнізы, цокалі)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://gazeta-proregion.ru/stroitelstvo/smolenskaya-krepostnaya-stena/|title=Смоленская крепостная стена: история, строительство, зодчий Федор Конь|website=ПРО РЕГИОН|date=2022-08-06|access-date=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;.

'''{{нп5|Астраханскі крэмль||ru|Астраханский кремль}}''' (каля 1591) — удзельнічаў у праектаванні і экспертызе будаўніцтва&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://smolkrepost.ru/fedor-savelevich-kon|title=Федор Савельевич Конь|website=smolkrepost.ru|access-date=2026-02-06}}&lt;/ref&gt;.

== Ідэйна-культурны кантэкст ==
Творчасць Хведара Каня сінтэзавала ў сабе візантыйскую традыцыю і заходнія фартыфікацыйныя дасягненні. Яго стыль вызначаўся маляўнічасцю (спалучэнне чырвонай цэглы і белага каменю) і рытмічнасцю, што набліжала абарончыя муры да [[палац]]авай архітэктуры.

Выхадзец з памежных земляў, якія стагоддзямі пераходзілі з рук у рукі, Конь увасабляў сабой той тып «заходняга» майстра, які прынёс у маскоўскае будаўніцтва элементы рэгулярнасці і еўрапейскага дэкору. Яго дзейнасць спрыяла фарміраванню агульнай архітэктурнай мовы рэгіёна [[Беларускае Падняпроўе|Падняпроўя]].

== Спадчына ==
У Смаленску дойліду пастаўлены помнік. Яго спадчына з’яўляецца супольным набыткам беларускай і расійскай культур.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/БелЭн|8|Конь Фёдар Савельевіч||412}}
* Воронин Н. Н. Смоленские стены Федора Коня. — М., 1934. {{ref-ru}}
* Косточкин В. В. Государев мастер Федор Конь. — М., 1964. {{ref-ru}}</text>
      <sha1>igug07ukcnjd9xp36qdtyrbklb6p4zg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Радыёстанцыі Беларусі</title>
    <ns>10</ns>
    <id>803557</id>
    <revision>
      <id>5130995</id>
      <parentid>5129821</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:32:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <origin>5130995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2859" sha1="fx37oo0df1qnjiyf54a70616buysgfz" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
|імя                       = Радыёстанцыі Беларусі
|state                     = {{{state|autocollapse}}}
|клас_цела                 = hlist
|стыль_асноўнага_загалоўка = 
|загаловак                 = [[Радыёстанцыі Беларусі]]
|выява                     = 
|стыль_загалоўкаў          = 
|загаловак1 = Агульнанацыянальныя
|спіс1 =
* [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё|1-ы Нацыянальны]]
* [[Альфа Радыё]]
* [[Аўтарадыё]]
* [[Беларусь (радыёстанцыя)|Беларусь]]
* [[Душэўнае радыё]]
* [[Культура (радыёстанцыя, Беларусь)|Культура]]
* [[Легенды FM]]
* [[Новае радыё]]
* [[Пілот FM]]
* [[Радыё Свет]]
* [[Радыё Рокс]]
* [[Радыё UNISTAR]]
* [[Радыус-FM]]
* [[Рэлакс (радыё)|Рэлакс]]
* [[Супер FM]]
* [[Хіт-Радыё]]
* [[Energy FM]]
|загаловак2 =Мясцовыя
|спіс2 =
* [[Баранавічы FM]]
* [[Мінская хваля]]
* [[Радыё Брэст]]
* [[Радыё Віцебск]]
* [[Радыё Гомель Fm]]
* [[Радыё Гродна]]
* [[Зефір FM]]
* [[Лідар FM (радыёстанцыя)|Лідар FM]]
* [[Праўда Радыё]]
* [[Магілёў (радыё)|Радыё Магілёў]]
* [[Радыё-Мінск]]
* [[Сталіца (радыё)|Сталіца]]
|загаловак3 = Нішавыя
|спіс3 =
* [[Беларуская рэдакцыя Ватыканскага радыё|Ватыканскае радыё на Беларускай]]
* [[Гумар FM]]
* [[Жаночае радыё]]
* [[Радыё Марыя|Радыё Марыя]]
* [[Радыё Перамога]]
* [[Рускае радыё (Беларусь)|Рускае радыё]]
|загаловак4= Зніклыя
|спіс4 =
* [[Беларуская маладзёжная (радыёстанцыя)|Беларуская маладзёжная]]
* [[Бярэзінская хваля]]
* [[Польскае Радыё Баранавічы]]
* [[Радыё АНТ]]
* [[Радыё Бі-Эй]]
* [[Радыё 101,2]]
|загаловак5= Заблакаваныя ў РБ
|спіс5 =
* [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]]
* [[Беларускае Радыё Рацыя|Рацыя]]
* [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Свабода]]
}}&lt;includeonly&gt;[[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fx37oo0df1qnjiyf54a70616buysgfz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131000</id>
      <parentid>5130995</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <origin>5131000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2902" sha1="kw3vdupepezbcytmyp8wz6aezurzsay" xml:space="preserve">{{Навігацыйная табліца
|імя                       = Радыёстанцыі Беларусі
|state                     = {{{state|autocollapse}}}
|клас_цела                 = hlist
|стыль_асноўнага_загалоўка = 
|загаловак                 = [[Радыёстанцыі Беларусі]]
|выява                     = 
|стыль_загалоўкаў          = 
|загаловак1 = Агульнанацыянальныя
|спіс1 =
* [[Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё|1-ы Нацыянальны]]
* [[Альфа Радыё]]
* [[Аўтарадыё]]
* [[Беларусь (радыёстанцыя)|Беларусь]]
* [[Душэўнае радыё]]
* [[Культура (радыёстанцыя, Беларусь)|Культура]]
* [[Легенды FM]]
* [[Новае радыё]]
* [[Пілот FM]]
* [[Радыё Свет]]
* [[Радыё Рокс]]
* [[Радыё UNISTAR]]
* [[Радыус-FM]]
* [[Рэлакс (радыё)|Рэлакс]]
* [[Супер FM]]
* [[Хіт-Радыё]]
* [[Energy FM]]
|загаловак2 =Мясцовыя
|спіс2 =
* [[Баранавічы FM]]
* [[Мінская хваля]]
* [[Радыё Брэст]]
* [[Радыё Віцебск]]
* [[Радыё Гомель Fm]]
* [[Радыё Гродна]]
* [[Зефір FM]]
* [[Лідар FM (радыёстанцыя)|Лідар FM]]
* [[Праўда Радыё]]
* [[Магілёў (радыё)|Радыё Магілёў]]
* [[Радыё-Мінск]]
* [[Сталіца (радыё)|Сталіца]]
|загаловак3 = Нішавыя
|спіс3 =
* [[Беларуская рэдакцыя Ватыканскага радыё|Ватыканскае радыё на Беларускай]]
* [[Гумар FM]]
* [[Жаночае радыё]]
* [[Радыё Марыя|Радыё Марыя]]
* [[Радыё Перамога]]
* [[Рускае радыё (Беларусь)|Рускае радыё]]
* [[MEGA (радыёстанцыя)|MEGA]]
|загаловак4= Зніклыя
|спіс4 =
* [[Беларуская маладзёжная (радыёстанцыя)|Беларуская маладзёжная]]
* [[Бярэзінская хваля]]
* [[Польскае Радыё Баранавічы]]
* [[Радыё АНТ]]
* [[Радыё Бі-Эй]]
* [[Радыё 101,2]]
|загаловак5= Заблакаваныя ў РБ
|спіс5 =
* [[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]]
* [[Беларускае Радыё Рацыя|Рацыя]]
* [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Свабода]]
}}&lt;includeonly&gt;[[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kw3vdupepezbcytmyp8wz6aezurzsay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жаночае радыё</title>
    <ns>0</ns>
    <id>803563</id>
    <revision>
      <id>5131095</id>
      <parentid>5118847</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <origin>5131095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3543" sha1="8gsbjnvt45typi3ze9bnzy3itgtxnbs" xml:space="preserve">{{Радыёстанцыя
 | назва_радыёстанцыі = Жаночае радыё
 | поўнае_назва        = 
 | лагатып            = 
 | горад              = 
 | краіна             = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
 | слоган             = Слышим и слушаем
 | фармат             = анлайн вяшчанне
 | музфармат          = [[Поп-музыка]]
 | частата            = 
 | час_вяшчання       = 
 | зона_вяшчання      = [[Беларусь]]
 | створаны           = [[7 мая]] [[2014]] г.
 | заснавальнік       = [[Беларускі саюз жанчын|БСЖ]]
 | уладальнік         = 
 | кіраўнікі          = 
 | сайт               = https://ladyfm.by/
 | on-line_трансляцыя = 
}}

'''Жаночае радыё''' — інтэрнэт-радыё, запушчанае ў эфір 3 сакавіка 2026 г. жанчынамі-энтузіясткамі, аб чым паведаміла старшыня [[Беларускі саюз жанчын|Беларускага саюза жанчын]] [[Вольга Аляксандраўна Шпілеўская|В.А. Шпілеўская]]&lt;ref&gt;[https://zviazda.by/news/pershae-belarusi-zhanochae-internet-radyye-pachne-vyashchanne-8-sakavika-/ Першае ў Беларусі жаночае інтэрнэт-радыё пачне вяшчанне 8 сакавіка] // [[Звязда (газета)|Звязда]]&lt;/ref&gt;. Паўнавартасны запуск адбыўся 8:00 8 сакавіка 2026 г. у якасці прывязкі да [[Міжнародны жаночы дзень|Міжнароднага жаночага дню]] і Года беларускай жанчыны&lt;ref&gt;[https://zhodinonews.by/pervoe-v-belarusi-zhenskoe-internet-radio-nachnet-veschanie-8-marta/ Первое в Беларуси женское интернет-радио начнет вещание 8 марта] // Zhodinonews.by&lt;/ref&gt;, а 3-7 сакавіка ў эфір давалі папулярную музыку. Пасля паўнавартаснага запуску эфір па-ранейшаму большую частку эфіру займае [[поп-музыка]], пераважна рускамоўныя хіты. На сваёй [https://www.threads.com/@ladyfm.by старонцы ў Трэдс] станцыя анансуе перадачы ў эфіры. Сярод такіх перадач: &quot;Паэзія ў лічбе&quot;, &quot;Двое на ПП&quot;, &quot;Без абцасаў&quot;, &quot;Плётка дня&quot;&lt;ref&gt;згодна [https://www.threads.com/@ladyfm.by/post/DXerfTKkYTl пасту Трэдс ад 23.04.2026 за 18:34]&lt;/ref&gt;. Таксама паміж песнямі гучаць кароткія цытаты для жанчын, у тым ліку рубрыка &quot;З першых вуснаў&quot;, дзе гучаць урыўкі з прамоў А.Р. Лукашэнкі з пазітыўнымі выказваннямі пра жанчын.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://ladyfm.by/ Сайт Жаночага радыё]
* [https://www.tiktok.com/@ladyfm.by TikTok]
* [https://www.threads.com/@ladyfm.by Treads]
* [https://www.instagram.com/ladyfm.by Instagram]
{{Радыёстанцыі Беларусі}}
[[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]][[Катэгорыя: З'явіліся ў 2026 годзе]]</text>
      <sha1>8gsbjnvt45typi3ze9bnzy3itgtxnbs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131098</id>
      <parentid>5131095</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <origin>5131098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3604" sha1="cs6c4ifdes1n0tmmfuld4eddvainm64" xml:space="preserve">{{Радыёстанцыя
 | назва_радыёстанцыі = Жаночае радыё
 | поўнае_назва        = 
 | лагатып            = 
 | горад              = 
 | краіна             = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
 | слоган             = Слышим и слушаем
 | фармат             = анлайн вяшчанне
 | музфармат          = [[Поп-музыка]]
 | частата            = 
 | час_вяшчання       = 
 | зона_вяшчання      = [[Беларусь]]
 | створаны           = [[7 мая]] [[2014]] г.
 | заснавальнік       = [[Беларускі саюз жанчын|БСЖ]]
 | уладальнік         = 
 | кіраўнікі          = 
 | сайт               = https://ladyfm.by/
 | on-line_трансляцыя = 
}}

'''Жаночае радыё''' — інтэрнэт-радыё, запушчанае ў эфір 3 сакавіка 2026 г. жанчынамі-энтузіясткамі, аб чым паведаміла старшыня [[Беларускі саюз жанчын|Беларускага саюза жанчын]] [[Вольга Аляксандраўна Шпілеўская|В.А. Шпілеўская]]&lt;ref&gt;[https://zviazda.by/news/pershae-belarusi-zhanochae-internet-radyye-pachne-vyashchanne-8-sakavika-/ Першае ў Беларусі жаночае інтэрнэт-радыё пачне вяшчанне 8 сакавіка] // [[Звязда (газета)|Звязда]]&lt;/ref&gt;. Паўнавартасны запуск адбыўся 8:00 8 сакавіка 2026 г. у якасці прывязкі да [[Міжнародны жаночы дзень|Міжнароднага жаночага дню]] і Года беларускай жанчыны&lt;ref&gt;[https://zhodinonews.by/pervoe-v-belarusi-zhenskoe-internet-radio-nachnet-veschanie-8-marta/ Первое в Беларуси женское интернет-радио начнет вещание 8 марта] // Zhodinonews.by&lt;/ref&gt;, а 3-7 сакавіка ў эфір давалі папулярную музыку. Пасля паўнавартаснага запуску эфір па-ранейшаму большую частку эфіру займае [[поп-музыка]], пераважна рускамоўныя хіты. На сваёй [https://www.threads.com/@ladyfm.by старонцы ў Трэдс] станцыя анансуе перадачы ў эфіры. Сярод такіх перадач: &quot;Паэзія ў лічбе&quot;, &quot;Двое на ПП&quot;, &quot;Без абцасаў&quot;, &quot;Плётка дня&quot;&lt;ref&gt;згодна [https://www.threads.com/@ladyfm.by/post/DXerfTKkYTl пасту Трэдс ад 23.04.2026 за 18:34]&lt;/ref&gt;. Таксама паміж песнямі гучаць кароткія цытаты для жанчын, у тым ліку рубрыка &quot;З першых вуснаў&quot;, дзе гучаць урыўкі з прамоў [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|А.Р. Лукашэнкі]] з пазітыўнымі выказваннямі пра жанчын.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://ladyfm.by/ Сайт Жаночага радыё]
* [https://www.tiktok.com/@ladyfm.by TikTok]
* [https://www.threads.com/@ladyfm.by Treads]
* [https://www.instagram.com/ladyfm.by Instagram]
{{Радыёстанцыі Беларусі}}
[[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]][[Катэгорыя: З'явіліся ў 2026 годзе]]</text>
      <sha1>cs6c4ifdes1n0tmmfuld4eddvainm64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Альфа Радыё</title>
    <ns>0</ns>
    <id>803602</id>
    <revision>
      <id>5131071</id>
      <parentid>5109202</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T18:15:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <comment>/* Узнагароды */</comment>
      <origin>5131071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9252" sha1="2iqfbi7udkprkcuagrpcbj4wqh1xxue" xml:space="preserve">{{Радыёстанцыя
 | назва_радыёстанцыі = Альфа Радыё
 | поўнае_назва        = 
 | лагатып            = Logo alfa radio BW.jpg
 | горад              = 
 | краіна             = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}
 | слоган             = Альфа Радио - радио твоего дня
 | фармат             = інфармацыйна-музычная радыёстанцыя
 | музфармат          = папулярныя песні
 | частата            = 107,9 МГц
 | час_вяшчання       = кругласутачна
 | зона_вяшчання      = [[Беларусь]]
 | створаны           = [[21 сакавіка]] [[1999]] года
 | заснавальнік       = Выдавецкі дом «Беларусь Сегодня» і [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]]
 | уладальнік         = 
 | кіраўнікі          = 
 | сайт               = https://alfaradio.by
 | on-line_трансляцыя = 
}}
'''Альфа Радыё''' — дзяржаўная беларуская [[радыёстанцыя]], запушчаная 21 сакавіка 1999 года. Адразу пасля стварэння радыёстанцыі кантрольны пакет акцыяў належаў недзяржаўнаму фонду падтрымкі прадпрымальнікаў пры Міністэрстве прадпрымальніцтва і інвестыцый. Аднак ужо ў канцы 2003 года кантрольны пакет пераходзіць у рукі дзяржавы ў асобе [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220830140407/https://onair.ru/main/themes/view/THID__176/ Сергей Кузин уезжает из Беларуси]&lt;/ref&gt;.

Арганізацыйна &quot;Альфа Радыё&quot; з 2015 года ўваходзіць у выдавецкі дом &quot;СБ Беларусь Сегодня&quot;. Адметная асаблівасць інфармацыйнага радыёвяшчання радыёстанцыі — вялікая колькасць праграм навін і рубрык, дыялогі з лідэрамі меркаванняў у прамым эфіры, інтэрв'ю, каментарыі, аўтарскія аналітычныя, спартыўныя, культурныя і музычныя праграмы. Гасцямі эфіру становяцца папулярныя музыканты, акцёры, спартсмены, пісьменнікі, урачы, палітолагі, эканамісты, медыйныя персоны. У выпусках навін радыёстанцыі пастаянна прысутнічаюць каментары спецыяльных карэспандэнтаў з усіх абласных цэнтраў Беларусі. Навіны пачынаюцца на 45-й хвіліне гадзіны. Аўдыторыя радыёстанцыі — мужчыны і жанчыны 35 гадоў і старэйшыя з даходам вышэйшым за сярэдні. Музычны складнік радыёстанцыі - хіты 1980-х, 1990-х, пачатку 2000-х гадоў. Музыка падзелена на 15-хвілінныя блокі. У пачатку кожнага музычнага блока спецыяльныя застаўкі арыентуюць слухачоў па гадах і напрамках музыкі.

З 2005 года ўручала сваю музычную прэмію «Залатое вуха», цырымоніі якой прайшлі чатыры разы.

З 16.03.2020 — змена фармату і сеткі вяшчання, з'яўленне ў эфіры ранішняга шоу «Будні», шэрагу новых перадач, выпускі навін і прагнозу надвор'я перамясціліся ў пачатак гадзіны&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200320045858/https://www.sb.by/articles/alfa-radio-perezagruzka.html «Альфа Радио» встречает весну в новом формате]&lt;/ref&gt;. Змена лагатыпа і фірмовага афармлення радыёстанцыі, новы слоган — «Радыё твайго дня». Запушчаны абноўлены сайт радыёстанцыі: https://alfaradio.by/.

== Вяшчанне ў Беларусі ==
Трансляцыя Альфа Радыё ідзе ў FM-диапазоне на наступных частотах:
* [[Мінск]] — 107,9 FM;
* [[Брэст]] — 100,8 FM;
* [[Віцебск]] — 107,6 FM;
* [[Гродна]] — 98,4 FM;
* [[Салігорск]], [[Браслаў]] — 95,7 FM;
* [[Полацк]],[[Наваполацк]] —100 FM;
* [[Слонім]] — 88,4 FM;
* [[Асіповічы]] — 93 FM;
* [[Гомель]] — 96,4 FM;
* [[Магілёў]] — 97,2 FM;
* [[Капыль]] — 103,5 FM;
* [[Смаргонь]] — 99,2 FM;
* [[Жлобін]] — 91,8 FM.

Таксама ідзе трансляцыя пра сайт станцыі праз мабільнае прыкладанне Radioplayer.by.

== Узнагароды ==
* 2002 г. — пераможца «Радыёманіі-2002» у намінацыі «Гумарыстычныя праграма»&lt;ref name=&quot;Радиомания&quot;&gt;{{cite web| author =| date =2003-05-08| url =http://news.tut.by/society/23316.html| title =&quot;Альфа радио&quot; признано лучшей радиостанцией| work =| publisher =TUT.BY| access-date =2015-01-11| lang =| archive-date =2016-03-04| archive-url =https://web.archive.org/web/20160304210850/http://news.tut.by/society/23316.html| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;
* 2003 г. — пераможца конкурса Міжнароднай радыяпрэміі імя Папова ў намінацыі «Лепшая радыёстанцыя»&lt;ref name=&quot;Радиомания&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Попов&quot;&gt;{{cite web | author = | date =2006-09-11 | url =http://www.alpha.by/news/124 | title =Альфа Радио вновь стало лауреатом премии им.Попова | work = | publisher = | access-date =2015-01-11 | lang = | archive-date =2015-01-11 | archive-url =https://web.archive.org/web/20150111204041/http://www.alpha.by/news/124 | url-status =dead }}&lt;/ref&gt;
* 2006 г. — лаурэат прэміі імя Папова ў вобласці радыёвяшчання (за праграму «Кукурузнік шоу»)&lt;ref name=&quot;Попов&quot; /&gt;
* 2007 г. — лаурэат прэміі імя Папова ў намінацыі «Гукарэжысёр»&lt;ref&gt;{{cite web| author = Дмитрий Дергач| date = 2007-09-07| url = http://www.spblife.info/roks_radio/premia_popova| title = Профессиональная Премия Попова в области Радиовещания 2007- лауреаты| work = | publisher = | access-date = 2015-01-11| lang = | archive-date = 2017-08-19| archive-url = https://web.archive.org/web/20170819190645/http://www.spblife.info/roks_radio/premia_popova| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
* 2011 г. — адзначана дыпломам у намінацыі «Інфармацыйны рэсурс» прафесійнай прэміі «ТІБО-2011»&lt;ref&gt;{{cite web| author =| date =2011-04-28| url =http://www.belta.by/ru/all_news/society?id=552592| title =Официальный сайт БЕЛТА признан лучшим информационным ресурсом интернет-премии &quot;ТИБО- 2011&quot;| work =| publisher =Белорусское телеграфное агентство| access-date =2015-01-11| lang =| url-status =dead| archive-url =https://web.archive.org/web/20150111200249/http://www.belta.by/ru/all_news/society?id=552592| archive-date =2015-01-11}}&lt;/ref&gt;

== Цікавыя факты ==
* У пачатку 2000-х сімвалам Альфа Радыё быў Вялікі танцуючы пінгвін&lt;ref&gt;[https://berastouski.blogspot.com/2015/02/blog-post_9.html Радыё як &quot;тэлеэкран&quot; і як памочнік] //Блог Андрэя Берастоўскага&lt;/ref&gt;.
* З 2021 г. на Альфа Радыё пачалі актыўна з'яўляцца песні глыбока праўладна-патрыятычнага характару, напрыклад парадыйныя кампазіцыі гурта «Галасы ЗМеста», песня «Батька у нас крутой».
* У гонар радыёстанцыі быў названы прыпынак грамадскага транспарту у раёне [[Уручча (станцыя метро)|«станцыі метро Уручча»]].

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
== Спасылкі ==
* [https://alfaradio.by/ Сайт радыёстанцыі]
{{Радыёстанцыі Беларусі}}
[[Катэгорыя: Радыёстанцыі Беларусі]]</text>
      <sha1>2iqfbi7udkprkcuagrpcbj4wqh1xxue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дзве Фрыды</title>
    <ns>0</ns>
    <id>803739</id>
    <revision>
      <id>5131416</id>
      <parentid>5110828</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T08:53:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>89999</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5131416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4101" sha1="5acyflqtw1y58j6j5r7bh6tr0rmdgfr" xml:space="preserve">{{Твор мастацтва|выява=The_Two_Fridas_(1939).jpg}}

'''''Дзве Фрыды''''' ({{Lang-es|Las dos Fridas}}) — карціна алеем мексіканскай мастачкі [[Фрыда Кало|Фрыды Кало]]. Гэта першая маштабная праца Кало, лічыцца адной з яе самых значных карцін.&lt;ref name=&quot;Lindauer2&quot;&gt;{{cite book|last1=Lindauer|first1=Margaret A.|title=Devouring Frida: The Art History and Popular Celebrity of Frida Kahlo|date=1999|publisher=Wesleyan University Press|location=Middletown, Conn.|isbn=0819563471|pages=144–149}}&lt;/ref&gt; Гэта двайны [[аўтапартрэт]], на якім намаляваны дзве версіі Кало, якія сядзяць разам. Адна апранута ў белую віктарыянскую сукенку еўрапейскага стылю, а другая — у традыцыйную сукенку тэхуана.&lt;ref name=&quot;Lindauer2&quot; /&gt; Карціна захоўваецца ў Музеі сучаснага мастацтва ў [[Мехіка]].

== Гісторыя ==
Кало напісала ''«Дзве Фрыды»'' ў 1939 годзе, у тым жа годзе, калі яна развялася з мастаком Дыега Рыверай&lt;ref name=&quot;Lindauer2&quot; /&gt;, хоць праз год яны зноў пажаніліся. Паводле слоў сябра Кало, Фернанду Гамбоа, карціна была натхнёная двума карцінамі, якія Кало бачыла раней у тым жа годзе ў [[Луўр (музей)|Луўры]] : «''Дзве сястры''» [[Тэадор Шасерыё|Тэадора Шасерыё]] і ананімнай ''«Габрыэль д’Эстрэ і адна з яе сясцёр»&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Grimberg|first1=Salomon|title=I Will Never Forget You: Frida Kahlo &amp; Nickolas Muray|date=2006|publisher=Chronicle Books|location=San Francisco|isbn=0811856925|pages=32, 42}}&lt;/ref&gt;''.

У студзені 1940 года ''карціна «Дзве Фрыды»'' была выстаўлена разам з карцінай {{Не перакладзена 3|Паранены стол|«Паранены стол»|4=The Wounded Table}} на Міжнароднай сюррэалістычнай выставе ў Мехіка&lt;ref name=&quot;Zamora&quot;&gt;{{cite book|last1=Zamora|first1=Martha|title=Frida Kahlo: The Brush of Anguish|date=1990|publisher=Chronicle Books|location=San Francisco|isbn=0877017468}}&lt;/ref&gt;.

Карціна заставалася ва ўласнасці Кало да 1947 года, калі яе набыў Нацыянальны інстытут прыгожых мастацтваў (INBA). 28 снежня 1966 года INBA перадаў яе ў Музей сучаснага мастацтва, дзе яна знаходзіцца і цяпер.&lt;ref&gt;{{cite web|language=es|url=https://mam.inba.gob.mx/objeto?obj=295|title=Las dos Fridas|website=Museo de Arte Moderno|accessdate=24 March 2020|archive-date=6 мая 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506042333/https://mam.inba.gob.mx/objeto?obj=295|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kettenmann2&quot;&gt;{{cite book|last1=Kettenmann|first1=Andrea|title=Frida Kahlo, 1907-1954: Pain and Passion|date=2003|publisher=[[Taschen]]|location=Cologne|isbn=3822859834|page=95}}&lt;/ref&gt;

== Зноскі ==
{{Reflist}}

== Знешнія спасылкі ==

* [https://www.pbs.org/weta/fridakahlo/worksofart/index.html ''Дзве Фрыды'' на сайце PBS]
* [https://smarthistory.org/kahlo-the-two-fridas-las-dos-fridas/ ''Дзве Фрыды'' на сайце Smarthistory.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210416042217/https://smarthistory.org/kahlo-the-two-fridas-las-dos-fridas/ |date=16 красавіка 2021 }}

{{ізаляваны артыкул|date=2026-03-09}}

[[Катэгорыя:Карціны 1939 года]]
[[Катэгорыя:Аўтапартрэты]]
[[Катэгорыя:Фрыда Кало]]</text>
      <sha1>5acyflqtw1y58j6j5r7bh6tr0rmdgfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аліна Яўгенаўна Шаўчук</title>
    <ns>0</ns>
    <id>804051</id>
    <revision>
      <id>5131454</id>
      <parentid>5112492</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T11:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <comment>Серабро чэмпіянату Еўропы 2026</comment>
      <origin>5131454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7950" sha1="fj9tfxv38y04am0u4fyxkv91vyasayx" xml:space="preserve">{{Цёзкі2|Шаўчук}}

{{Спартсмен
|трэнеры=* Сяргей Лукомскі
* Сяргей Мялькоў
* Артур Зайцаў
|званне = {{Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа}}
|медалі={{турнір|[[Чэмпіянат Еўропы па барацьбе|Чэмпіянаты Еўропы]]}}
{{медаль|Золата|[[Чэмпіянат Еўропы па барацьбе 2025|Браціслава 2025]]|68 кг}}
{{медаль|Срэбра|[[Чэмпіянат Еўропы па барацьбе 2026|Тырана 2026]]|68 кг}}
{{турнір|[[Чэмпіянат свету па барацьбе да 23 гадоў|Чэмпіянаты свету U23]]}}
{{медаль|Срэбра|[[Чэмпіянат свету па барацьбе да 23 гадоў 2023|Тырана 2023]]|68 кг}}
{{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат свету па барацьбе да 23 гадоў 2024|Тырана 2024]]|68 кг}}
{{турнір|[[Чэмпіянат Еўропы па барацьбе да 23 гадоў|Чэмпіянаты Еўропы U23]]}}
{{медаль|Золата|[[Чэмпіянат Еўропы па барацьбе да 23 гадоў 2024|Баку 2024]]|72 кг}}
{{медаль|Золата|[[Чэмпіянат Еўропы па барацьбе да 23 гадоў 2026|Зрэнянін 2026]]|68 кг}}
{{турнір|[[Чэмпіянат свету па барацьбе да 20 гадоў|Чэмпіянаты свету U20]]}}
{{медаль|Бронза|[[Чэмпіянат свету па барацьбе да 20 гадоў 2023|Аман 2023]]|68 кг}}
{{турнір|[[Чэмпіянат Еўропы па барацьбе да 20 гадоў|Чэмпіянаты Еўропы U20]]}}
{{медаль|Срэбра|[[Чэмпіянат Еўропы па барацьбе да 20 гадоў 2024|Нові-Сад 2024]]|68 кг}}
{{медаль|Золата|[[Чэмпіянат Еўропы па барацьбе да 20 гадоў 2025|Каарле 2025]]|72 кг}}
}}

'''Аліна Яўгенаўна Шаўчук''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская спартсменка ([[вольная барацьба]]), чэмпіёнка Еўропы 2025 года. [[Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа|Майстар спорту міжнароднага класа]] па вольнай барацьбе.

== Біяграфія ==
Нарадзілася 25 жніўня 2005 года ў Бабруйску. Пачала займацца барацьбой у дзевяць гадоў. Яна выхаванка СДЮШАР прафсаюзаў «Спартак-2006», першым трэнерам быў Сяргей Лукомскі. Трэніравалася ў [[Дом спорту (Магілёў)|Доме спорту]] ў Сяргея Мялькова, потым у [[Стайкі (спартыўны комплекс)|Стайках]]&lt;ref name=&quot;infosport&quot;&gt;{{cite web|url=https://infosport.ru/person/borba-jenskaya/shevchuk-alina-evgenevna|title=Шевчук на infosport|lang=ru|publisher=infosport.ru|access-date=2024-08-29|archive-date=2024-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240829164725/https://infosport.ru/person/borba-jenskaya/shevchuk-alina-evgenevna|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://belta.by/special/sport/view/sport-dlja-devushek-s-harakterom-ili-kak-v-mogileve-gotovjat-chempionok-po-zhenskoj-borbe-584221-2023/|title=Спорт для девушек с характером, или Как в Могилеве готовят чемпионок по женской борьбе|lang=ru|publisher=belta.by|access-date=2023-08-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://betnews.by/chempionka-evropy-po-borbe-iz-belarusi-mama-voditel-trollejbusa-papa-storozh/|title=Чемпионка Европы по борьбе из Беларуси: мама — водитель троллейбуса, папа — сторож|lang=ru|website=Bet News|date=2025-05-05}}&lt;/ref&gt;.

== Спартыўная кар’ера ==
Першыя поспехі для Шаўчук прыйшлі ў пятнаццаць гадоў, калі яна стала бронзавай медалісткай чэмпіянату Еўропы сярод школьніц 2019 года [[Кракаў|Кракаве]].

У жніўні 2023 года Шаўчук брала ўдзел ў чэмпіянаце свету да 20 гадоў у [[Аман (горад)|Амане]], дзе здабыла бронзавы медаль. У кастрычніку 2023 года стала фіналісткай чэмпіянату свету да 23 гадоў у [[Тырана|Тыране]].

У маі 2024 года яна ўпершыню выйграла чэмпіянат Еўропы да 23 гадоў у [[Баку]]. У ліпені 2024 года здабыла срэбра на чэмпіянаце Еўропы да 20 гадоў у [[Сербія|Сербіі]]. У жніўні 2024 года стала чэмпіёнкай Беларусі ў вазе да 72 кг&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://drive.google.com/file/d/16re3J88uvm80S_wf73bRUDFdmFndSA_M/view?usp=sharing|title=ЧЕМПИОНАТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ по БОРЬБЕ ВОЛЬНОЙ|lang=ru|format=pdf}}&lt;/ref&gt;. У кастрычніку 2024 года стала бронзавым прызёрам чэмпіянату свету да 23 гадоў ў Тыране.

У красавіку 2025 года Шаўчук упершыню стала чэмпіёнкай Еўропы ў вазе да 68 кг у [[Браціслава|Браціславе]], адолеўшы ў фінале румынку Кацярыну Зялёных. У чэрвені 2025 года другі раз выйграла чэмпіянат Беларусі ў вазе да 72 кг&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://drive.google.com/file/d/1W88EhCBk2haXyjp0smGai6Np2c0q2NqX/view?usp=sharing|title=ЧЕМПИОНАТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ по БОРЬБЕ ВОЛЬНОЙ|lang=ru|format=pdf}}&lt;/ref&gt;. У тым жа месяцы заваявала залаты медаль чэмпіянату Еўропы да 20 гадоў у [[Італія|Італіі]].

У сакавіку 2026 года стала чэмпіёнкай Еўропы да 23 гадоў у [[Зрэнянін]]е ў вазе да 68 кг. У красавіку 2026 года здабыла сярэбраны медаль на чэмпіянаце Еўропы ў Тыране.

== Дасягненні ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
!Год
!Турнір
!Горад
!Месца
!Катэгорыя
|-
|2025
|Чэмпіянат Еўропы
|Браціслава, Славакія
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;gold&quot; | 1
|68 кг
|-
|2026
|Чэмпіянат Еўропы
|Тырана, Албанія
|align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;silver&quot; | 2
|68 кг
|}

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* {{Cite web
|url = https://uww.org/athletes-results/shauchuk-alina-160556-profile
|title = Профіль Аліны Шаўчук
|website=United World Wrestling}} {{ref-en}}
* {{Cite web
|url = https://whatsmat.uww.org/daten.php?spid=FB30412EF203443BBE8D28886D94BC23
|title = Профіль Аліны Шаўчук
|website=Wrestling Database}} {{ref-en}}

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{ізаляваны артыкул|date=2026-03-14}}

{{DEFAULTSORT:Шаўчук Аліна Яўгенаўна}}
[[Катэгорыя:Барцы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Спартсменкі Беларусі]]
[[Катэгорыя:Майстры спорту Беларусі міжнароднага класа]]
[[Катэгорыя:Чэмпіёнкі Еўропы па жаночай барацьбе]]</text>
      <sha1>fj9tfxv38y04am0u4fyxkv91vyasayx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пілот FM</title>
    <ns>0</ns>
    <id>805449</id>
    <revision>
      <id>5131068</id>
      <parentid>5121301</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T18:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <origin>5131068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5531" sha1="q962vdt5ftgji0i80mlo29icj11v86i" xml:space="preserve">{{Радыёстанцыя
| назва = Пілот FM
| лагатып = 
| горад = [[Мінск]]
| краіна = [[Беларусь]]
| слоган = «Максимум музыки. Ещё больше хитов»
| фармат = CHR (Contemporary Hit Radio)
| час_вяшчання = кругласутачна
| зона_вяшчання = Беларусь
| створана = [[27 чэрвеня]] [[2003]] г.
| заснавальнік = [[БРСМ]]
| уладальнік = [[БДУ]]
| адрас = 220030, Мінск, [[Вуліца Карла Маркса (Мінск)|вул. К.Маркса]], д. 40, офіс 12
| кіраўнікі = Анатоль Чэпікаў — генеральны дырэктар
| сайт = www.pilotfm.com
| on-line_трансляция = http://www.pilotfm.com/#online
}}

'''Пілот FM''' — беларуская радыёстанцыя, якая пачала вяшчанне пад гэтым брэндам 27 чэрвеня 2003 г. Мова вяшчання — [[Руская мова|руская]]. З 1998 г. вяшчала пад назвай «Радыё Стыль»&lt;ref&gt;[https://sch17.minskedu.gov.by/%D0%BE%D0%B1-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8/%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%BE%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8/%D0%BF%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%82-fm Пилот FM] // Сайт СШ № 17 г. Минска&lt;/ref&gt; пасля закрыцця [[Радыё 101,2]] 31 жніўня 1996 г. Пераважна транслюе музыку ў фармаце Contemporary Hit Radio. Заснавана і належыла [[БРСМ]]. 

З 1 красавіка 2025 г. па распараджэнні [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савміна РБ]] станцыя дармова была перададзена ва ўласнасць Рэспублікі Беларусь і распараджэнне [[БДУ]]&lt;ref&gt;[https://pravo.by/document/?guid=12551&amp;p0=C22500140 ПОСТАНОВЛЕНИЕ СОВЕТА МИНИСТРОВ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ 4 марта 2025 г. № 140 «О принятии имущества в собственность Республики Беларусь»] // Рravo.by&lt;/ref&gt;. Прычына магла быць звязана з нізкай даходнасцю і канкурэнтаздольнасцю «Пілот FM» у 2020-х гг. і вопытам БДУ у кіраванні [[Радыё UNISTAR|UNISTAR]]&lt;ref&gt;[https://tochka.by/articles/life/kto_i_zachem_kupil_radio_pilot_fm_razbiraemsya_s_ekspertom/ У &quot;Пилот FM&quot; новый собственник – узнали, кто это и что происходит] // [[Точка BY]], 06.03.2025&lt;/ref&gt;.

Звычайна станцыя трасліруе музычны кантэнт для офісных супрацоўнікаў, менеджараў, бзнесменаў з 6.00 да 19.00 і для моладзі з 19.00 да 24.00&lt;ref&gt;згодна [https://reklama-on.by/index.php?url=pilot-fm аб'яве радыёстанцыі на reklama-on.by]&lt;/ref&gt;.

== Праграмы ==

=== Актуальныя ===
* «Кто Куда Шоу»; вядучыя: Андрэй Макаёнак и Арцём Петрашко
* «Кинопремьера»; вядучы: Аляксандр Раманаў
* «Chill»; вядучы: Арцём Дзмітрыеў
* «Dance Chart»; вядучая: Паліна Гавароўская
* «MaxiFresh»; вядучая: Паліна Гавароўская
* «Hot Line»; вядучая: Паліна Гавароўская
* «SMS Express»; вядучая: Паліна Гавароўская
* «Non-Stop Hits»
* «Club Radio»; вядучы: DJ Andrey Mixel
* «Пилот привет» — праграма вітанняў і віншаванняў

=== Архіўныя ===
* «Дневной эфир»
* «Trancesfera» — праграма пра музыку psy-trance
* «Будни Галактики» — вячэрняя дэзінфармацыйная антыпраграма
* «Буров-шоу»
* «Сказки из Бордюра» — казкі для дарослых
* «Веселые Децибилы» — крытыка-аналітычная праграма аб музыцы
* «Горячие головы» — ранішняе шоу

== Вяшчанне ==
Вяшчанне ідзе праз інтэрнэт з дапамогай сайта станцыі і праз мабільнае прыкладанне RadioPlayer Belarus, а таксама ў FM-дыяпазоне:
* [[Мінск]] – 101.2;
* [[Гродна]] – 102.1;
* [[Брэст]] – 102.9;
* [[Магілёў]] – 93.2;
* [[Віцебск]] – 92.2;
* [[Гомель]] –104.4&lt;ref&gt;[https://www.pilotfm.com/ru/pilot-fm/broadcast-band/ Города вещания] // Сайт Пилот FM&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://www.pilotfm.com/ Афіцыйны сайт Пілот FM]
* [https://vk.com/radiopilotfm Старонка УКантакце]
* [https://t.me/pilotfm_radio Тэлеграм]
* [https://www.tiktok.com/@radio_pilotfm TiKTok]
* [https://www.instagram.com/radiopilotfm Instagram]
* [https://www.facebook.com/radiopilotfm Facebbok]
{{Радыёстанцыі Беларусі}}
[[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]]</text>
      <sha1>q962vdt5ftgji0i80mlo29icj11v86i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мінская хваля</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806118</id>
    <revision>
      <id>5131069</id>
      <parentid>5125494</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T18:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <origin>5131069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3594" sha1="ir3lplfq6k63rie06w3o2dcwnrdj5y7" xml:space="preserve">{{Радыёстанцыя
| назва = Мінская хваля
| лагатып = 
| горад = [[Мінск]]
| краіна = [[Беларусь]]
| слоган = «Там, где ты живёшь!»
| фармат = Adult Contemporary
| час_вяшчання = кругласутачна (Мінск і яшчэ некалькі гарадоў)
| зона_вяшчання = [[Мінск]], [[Мінская вобласць]]
| створана = [[4 верасня]] [[2004]] г.
| заснавальнік = 
| уладальнік = [[Мінская праўда]]
| адрас = 220114, Мінск, [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|пр. Незалежнасці]], д. 169, офіс 12
| кіраўнікі =
| сайт = https://mvolna.by/
| on-line_трансляция = 
}}

'''Мінская хваля''' — беларуская радыёстанцыя, якая пачала вяшчанне 4 верасня 2004 г&lt;ref&gt;[https://www.belarusinfo.by/ru/poisk/95450.html  Минская волна УП]&lt;/ref&gt;. Мовы вяшчання — [[Руская мова|руская]] і [[Беларуская мова|беларуская]]. З восені 2009 г. вядома пад назвай «МХ Радыё». Пазіцыянуе сябе як &quot;адзінае радыё, дзе пяюць у прамым эфіры&quot;&lt;ref&gt;згодна інфармацыі са старонак радыёстанцыі [https://vk.com/tutmvradio УКантакце] і [https://www.youtube.com/channel/UCwseKfWW5siQI2vi4xyPWhw YouTube]&lt;/ref&gt;. На сайце станцыі заяўлена: &quot;Мэтавая аўдыторыя «Мінскай хвалі»: жыхары гарадоў-спадарожнікаў і раённых цэнтраў Мінскай вобласці. Узрост 25-44 гады... Наш слухач — сямейная пара з дзіцем дашкольнага ўзросту, якая трывала стаіць на нагах. Каштоўнасці: сям'я, здароўе, родны край. Хобі: спорт, турызм, падарожжы, дача, сумеснае баўленне часу&lt;ref&gt;[https://mvolna.by/about-us Минская волна. О нас]&lt;/ref&gt;&quot;.

== Вяшчанне ==
Вяшчанне ідзе праз інтэрнэт з дапамогай сайта станцыі (з 2009 г.) і праз мабільнае прыкладанне RadioPlayer Belarus, а таксама ў FM-дыяпазоне:
* [[Мінск]], [[Салігорск]], [[Старыя Дарогі]] – 94.7;
* [[Барысаў]] – 104.2;
* [[Беразіно]] – 102.9;
* [[Капыль]] – 104.8;
* [[Крупкі]] – 102.6;
* [[Маладзечна]] –97.4
* [[Мядзел]]— 102.4&lt;ref&gt;згодна [https://mvolna.by/ сайту радыёстанцыі]&lt;/ref&gt;.
Перадатчык у Мядзеле вяшчае на раён [[Нарач (курортны пасёлак)|к.п. Нарач]]&lt;ref&gt;[https://mvradio.by/zona-okhvata Зона охвата]&lt;/ref&gt;

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://mvolna.by/ Афіцыйны сайт]
* [https://mvradio.by/ Стары сайт]
* [https://vk.com/tutmvradio Старонка УКантакце]
* [https://t.me/s/mvradio Тэлеграм]
* [https://www.instagram.com/minskayavolna/ Instagram]
* [https://www.youtube.com/channel/UCwseKfWW5siQI2vi4xyPWhw Канал YouTube]
{{Радыёстанцыі Беларусі}}
[[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]]</text>
      <sha1>ir3lplfq6k63rie06w3o2dcwnrdj5y7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Васіль Уладзіміравіч Астроўскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806205</id>
    <revision>
      <id>5130974</id>
      <parentid>5125851</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <origin>5130974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1973" sha1="qxj9isiy1d69dt3gr477y183nyosf22" xml:space="preserve">{{Гандбаліст2}}
{{цёзкі2|Астроўскі}}
{{цёзкі2|Васіль Астроўскі}}
'''Васіль Уладзіміравіч Астроўскі''' (нар. {{ДН|11|3|1981}}) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]].

== Кар’ера ==
На працягу сямі гадоў — з 2004 па 2011 выступаў за клуб [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК]] і закінуў 540 мячоў. Па завяршэнні кар’еры працаваў трэнерам у структуры [[ГК СКА Мінск|СКА]]. Узначальваў юнацкую (U19) зборную Беларусі 2002 года нараджэння і маладзей. А летам 2022 года стаў памочнікам [[Дзмітрый Валер’евіч Ціхан|Дзмітрыя Ціхана]]. Пасля адстаўкі гарадзенскага адмыслоўца пэўны час выконваў абавязку рулявога, а потым увайшоў у штаб Эдуарда Какшарава.

== Крыніцы ==

{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://history.eurohandball.com/ec/ehfc/men/1999-00/player/510565/VasiliAstrouski Vasili AstrouskiPlayer]
* [https://meshkovbrest.by/vasiliy-ostrovskiy Василий Островский]
{{Шаблон:Склад мужчынскай зборнай Беларусі па гандболе на чэмпіянаце Еўропы 2008}}
{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Астроўскі Васіль Уладзіміравіч }}
[[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]]
[[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе]]
[[Катэгорыя:Гандбольныя трэнеры Беларусі]]
[[Катэгорыя:Трэнеры ГК СКА Мінск]]
[[Катэгорыя:Трэнеры БГК імя Мяшкова]]</text>
      <sha1>qxj9isiy1d69dt3gr477y183nyosf22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>808s &amp; Heartbreak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806371</id>
    <revision>
      <id>5131011</id>
      <parentid>5130686</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:31:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>+[[Катэгорыя:Альбомы Def Jam Recordings]]; +[[Катэгорыя:Электрапоп-альбомы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5131011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31756" sha1="cu0h7fdk6bcibrgv43ifwkcvuey7pbc" xml:space="preserve">{{Картка:Альбом|Жанры=электрапоп, [[Рытм-н-блюз|R&amp;B]]|Год=2008|Назва=808s &amp; Heartbreak|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=808s &amp; Heartbreak.png|Аўтар=[[Канье Уэст]]|Выпушчаны=24 лістапада 2008|Запісаны=верасень — кастрычнік 2008|Працягласць=52:01|Прадзюсары=Канье Уэст, No I.D., Джэф Баскер, Плэін Пэт, Mr. Hudson|Лэйблы=Roc-A-Fella, [[Def Jam]]|Папярэдні альбом=[[Graduation (альбом)|Graduation]]|Наступны альбом=[[VH1 Storytellers (альбом Канье Уэста)|VH1 Storytellers]]|Пап_год=2007|Наст_год=2010|Яшчэ={{Спіс сінглаў
   | Назва     = 808s &amp; Heartbreak
   | Сінгл 1      = Love Lockdown
   | Сінгл 1 дата = 18 верасеня 2008
   | Сінгл 2      = Heartless
   | Сінгл 2 дата = 4 лістапада 2008
   | Сінгл 3      = Amazing
   | Сінгл 3 дата = 10 сакавіка 2009
   | Сінгл 4      = Paranoid
   | Сінгл 4 дата = 24 сакавіка 2009
  }}
  }}

'''''808s &amp; Heartbreak''''' — чацвёрты [[студыйны альбом]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскага]] [[хіп-хоп]] артыста [[Канье Уэст]]а, выдадзены [[24 лістапада]] [[2008 год у гісторыі музыкі|2008 года]] пад [[Лэйбл гуказапісу|лэйблам]] [[Universal Music Group|Roc-A-Fella Records]]. Уэст праводзіў запіс паміж вераснем і кастрычнікам 2008 года ў студыі Glenwood, у [[Бербанк (Каліфорнія)]] і студыі гуказапісу Аvex у [[Ганалулу|Ганалулу (Гавайі)]]. У прадзюсіраванні альбома бралі ўдзел такія прадзюсары, як {{Не перакладзена 3|No I.D.|No I.D.|4=No I.D.}}, Jeff Bhasker і іншыя. У запісе песень таксама ўдзельнічалі {{Не перакладзена 3|Кід Кадзі|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Young Jeezy|3=ru|4=Young Jeezy}}, Mr Hudson і [[Ліл Уэйн|Lil Wayne]].

Сам Канье Уэст кваліфікуе жанр альбома як [[Поп-музыка|поп]], але ''808s &amp; Heartbreak'' утрымлівае таксама элементы жанраў [[сінці-поп]], [[Рытм-н-блюз|R&amp;B]] і электрапоп, а ў большасці трэкаў альбома Канье спявае, у адрозненне ад папярэдніх альбомаў. У песнях закранаюцца [[Лірыка|лірычныя]] тэмы, такія як каханне і адзінота. Таксама ў альбоме шырока выкарыстоўваецца эфект {{Не перакладзена 3|Auto-Tune|3=ru|4=Auto-Tune}} і драм-машына Roland TR-808, што робіць гук электронным. Альбом выкананы ў стылі мінімалізму, а яго гучанне адрозніваецца ад звыклага гучання [[хіп-хоп]]а; кваліфікуецца як наватарскі&lt;ref&gt;https://www.laweekly.com/pigeon-john-the-good-sinner-looks-back-at-his-christian-hip-hop-roots/&lt;/ref&gt;.

Альбом дэбютаваў пад нумарам адзін у амерыканскім чарце ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', з 450 145 прададзеных копій у першы тыдзень. Таксама ўсе 4 сінглы патрапілі ў ''Billboard'' 200. У [[2009|2009 годзе]] часопіс ''[[Rolling Stone]]'' паставіў гэты альбом на 63 месца ў спісе самых прадаваных альбомаў [[2000-я|2000-х гадоў]].

== Канцэпцыя ==

=== Папярэднія падзеі ===
Пасля выпуску альбома ''[[Graduation (альбом)|Graduation]]'', астатняя частка года і ўвесь наступны былі для Канье Уэста поўныя эмацыйных узрушэнняў. 10 лістапада 2007 года памірае яго маці, Донда Уэст, у выніку ўскладненняў падчас хірургічнай аперацыі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://articles.latimes.com/2007/nov/20/local/me-west20|title=Doctor Talks About Donda West's Death|first=Scott|last=Glover|date=2008-11-20|publisher=[[Los Angeles Times]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbMSwYl?url=http://articles.latimes.com/2007/nov/20/local/me-west20|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Праз некалькі месяцаў, Уэст растаўся са сваёй нявестай Алексіс Фіфер&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20193726,00.html?xid=rss-topheadlines|title=Kanye West's Fiancée 'Sad' Over Breakup|first=Tiffany|last=McGee|publisher=''[[People]]''|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207093204/http://www.people.com/people/article/0,,20193726,00.html?xid=rss-topheadlines|archive-date=2008-12-07|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У той жа час, Уэст спрабаваў прыстасавацца да новага для яго статусу зоркі, да якога ён некалі імкнуўся. Страты, адзінота і нуда па сяброўскіх зносінах і адчуванню нармальнага жыцця паслужылі натхненнем пры стварэнні канцэпцыі 808s &amp; Heartbreak. Уэст заявіў:{{Пачатак цытаты}}«Гэта быў тэрапеўтычны альбом — наверсе так самотна».
{{Арыгінальны тэкст||This album was therapeutic — it's lonely at the top}}{{Канец цытаты}}

Уэст вырашыў, што пачуцці, якія былі ў яго сэрцы, немагчыма перадаць праз [[рэп]]. Ён змяніў жанр альбома на [[Поп-музыка|поп]]&lt;ref name=&quot;Question&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1599993/20081121/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Inspires The Question: Should Rappers Sing?|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbNqMm6?url=http://www.mtv.com/news/articles/1599993/kanye-west-inspires-question-should-rappers-sing.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Запіс ===
[[Файл:Kanye_West_in_the_Studio.jpg|злева|міні|200x200пкс|Канье Уэст (у цэнтры) запісвае альбом ''808s &amp; Heartbreak'' на студыі з прадзюсарам No ID (злева).]]
Альбом быў запісаны прыкладна за 3 тыдні з верасня па кастрычніку 2008 гады. Запіс праходзіў на студыі Glenwood у горадзе [[Бербанк (Каліфорнія)|Бербанк]] і на гавайскай студыі Avex Recording у [[Ганалулу]]. Чэрпаючы натхненне ў такіх сінці-поп выканаўцаў, як [[Філ Колінз]] і {{Не перакладзена 3|Гэры Ньюман|Гэры Ньюман|ru|Ньюман, Гэри}}, Уэст лічыць, што TR-808 — інструмент, які дапамагае выклікаць эмоцыі. Ён браў гукі, створаныя з дапамогай драм-машыны, і змяняў вышыню гуку. Ён назваў гэты эфект «heartbreak» ({{Tr-en|разочарование}}). Ён адчуваў, што гук з гэтым эфектам перадае яго стан душы&lt;ref name=&quot;OMGoes&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.guardian.co.uk/music/2008/nov/30/kanye-west-new-album-heartbreak|title=OM Goes On the Road With Kanye West and His New Album ''Heartbreak''|author=Bainbridge, Luke|website=[[The Observer]]|date=2008-11-30|publisher=Guardian News and Media Limited|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbPfSeF?url=http://www.guardian.co.uk/music/2008/nov/30/kanye-west-new-album-heartbreak|archive-date=2012-03-26|access-date=2009-02-21|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Таксама, код Гавайскіх астравоў, дзе праводзіўся запіс альбома — 808. Аднак Уэст сцвярджае, што ён ужо прыдумаў назву альбома, калі даведаўся пра гэта&lt;ref name=&quot;vimeo.com&quot;&gt;{{Cite web|url=http://vimeo.com/2013751?pg=embed&amp;sec=2013751|title=Kanye West Visits Big Boy's Neighborhood|website=Vimeo|date=2008-08-20|publisher=Vimeo, LLC|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbRT0aJ?url=http://vimeo.com/2013751?pg=embed|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У альбоме шырока выкарыстоўваецца тэхналогія Auto-Tune. Канье Уэст ужо эксперыментаваў з ёй у альбоме ''[[The College Dropout]]'' у {{Не перакладзена 3|Бэк-вакал|бэк-вакале|ru|Бэк-вокал}} трэкаў «Jesus Walks» і «Never Let Me Down», але да [[2008|2008 года]] не выкарыстоўваў яе для асноўнага вакалу.

Незадоўга да рэлізу ў інтэрнэце з’явілася песня «RoboCop». Канье Уэст заявіў, што ён да гэтага не датычны і засмуціўся гэтаму факту, бо гэта была няскончаная версія&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1597934/20081027/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Swears He Didn't Leak 'Robocop'|first=Gil|last=Kaufman|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbSKuzP?url=http://www.mtv.com/news/articles/1597934/kanye-west-swears-didnt-leak-robocop.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Рэліз і прасоўванне ==
24 верасня 2008 года Канье Уэст заявіў, што ён скончыў альбом і збіраецца выпусціць яго ў лістападзе. Пазней ён заявіў, што рэліз намечаны на 25 лістапада&lt;ref name=&quot;blogspot&quot;&gt;{{Cite web|url=http://amajanese.blogspot.com/2008/10/kanye-west-performs-heartless.html|title=Kanye West Performs A Part Of Heartless|author=|website=The Amajanes Blog|date=2008-08-04|publisher=|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbTNlhZ?url=http://amajanese.blogspot.com/2008/10/kanye-west-performs-heartless.html|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-17|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Але рэліз быў перанесены, каб скарыстацца выходнымі [[Дзень падзякі|Дня Падзякі]]&lt;ref name=&quot;Sales&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1598986/20081110/west_kanye.jhtml|title=New Albums From Kanye West, Ludacris, Killers To Get Rare Monday Release On November 24|author=Montgomery, James|website=MTV|date=2008-11-10|publisher=MTV Networks|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbUWgMe?url=http://www.mtv.com/news/articles/1598986/new-lps-from-ludacris-kanye-west-killers-get-monday-release-date.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-08-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Спецыяльная версія альбома, выпушчаная 16 снежня, змяшчае альбом у [[Кампакт-дыск|CD]] і [[Доўгайграючая пласцінка|LP]] фарматах, а таксама ілюстрацыі, пераробленыя [[графіці]]-артыстам {{Не перакладзена 3|Kaws|Kaws|ru|Kaws}}, стваральнікам арыгінальнай вокладкі альбома&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rocafella.com/News.aspx?item=106891&amp;sectionid=137|title=Kanye West 808's &amp; Heartbreak Special Edition In Stores Tomorrow!|author=|website=[[Roc-A-Fella Records]]|date=2008-12-15|publisher=Roc-A-Fella Records LLC|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbVES6w?url=http://www.islanddefjam.com/default.aspx?labelID=75|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-12-17|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

16 кастрычніка Уэст выпусціў на радыёстанцыі ''Power 106'' урывак з песні «Coldest Winter». У трэку выкарыстоўваюцца элементы песні гурта {{Не перакладзена 3|Tears for Fears|3=ru|4=Tears for Fears}} «Memories Fade»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.canada.com/vancouversun/news/arts/story.html?id=108e7f2d-e871-4469-bad5-375bb97a4a5b|title=Kanye West gives us more 808s and Heartbreak|author=Canwest News Service|website=[[Vancouver Sun]]|date=2008-10-18|publisher=[[Canwest|Canwest Publishing Inc]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbWH7em?url=http://www.canada.com/vancouversun/news/arts/story.html?id=108e7f2d-e871-4469-bad5-375bb97a4a5b|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-02|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Пазней у інтэрнэт уцякла песня «Paranoid». Таксама быў анансаваны рэмікс песні «Paranoid», выкананы [[Рыяна]]й, але ён так і не з’явіўся&lt;ref name=&quot;FMQB&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.fmqb.com/Article.asp?id=16691|title=Available for Airplay|first=|last=|website=[[FMQB]]|date=2008-12-17|publisher=Friday Morning Quarterback Album Report, Inc|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbZ0gW0?url=http://www.fmqb.com/Article.asp?id=16691|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-12-17|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Таксама перад рэлізам з’явіліся песні «Amazing» сумесна з Young Jeezy, «See You in My Nightmares» сумесна з Lil Wayne, «Street Lights», «Say You Will», «Welcome to Heartbreak» сумесна з Kid Cudi і «Bad News». Дадатковы трэк «Pinocchio Story», {{Не перакладзена 3|Фрыстайл (рэп)|фрыстайл|ru|Фристайл (рэп)}} запісаны на канцэрце ў [[Сінгапур]]ы, быў дададзены па просьбе [[Беёнсэ|Беёнсе]]&lt;ref name=&quot;Review&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thehiphopchronicle.com/2008/11/12/kanye-west-808-hearbreak-album-review/|title=Kanye West - 808’s &amp; Hearbreak (Album Review)|author=|website=The Hip Hop Chronicle UK|date=2008-11-12|publisher=The Hip Hop Chronicle UK|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbaMPxC?url=http://www.thehiphopchronicle.com/2008/11/12/kanye-west-808-hearbreak-album-review/|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-09-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

[[14 кастрычніка]] Уэст, у супрацоўніцтве з [[Італія|італьянскай]] мастачкай {{Не перакладзена 3|Ванэса Бікрофт|Ванэсай Бікрофт|ru|Бикрофт, Ванесса}}, правёў прэзентацыю свайго новага альбома ў ACE Gallery&lt;ref name=&quot;Appleford&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2008/10/15/kanye-wests-listening-party-lights-heartbreak-nudity/|title=Kanye West’s Listening Party: Lights, Heartbreak, Nudity|first=Steve|last=Appleford|website=Rolling Stone|date=2008-10-15|publisher=[[RealNetworks|RealNetworks, Inc]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66Rbhhnbc?url=http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-wests-listening-party-lights-heartbreak-nudity-20081015|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Было запрошана больш за 700 гасцей. У цэнтры пакоя стаяла 40 аголеных жанчын у масках, на іх свяціла святло, якое мянялася ў такт музыцы&lt;ref name=&quot;Appleford&quot; /&gt;. Калі прыйшоў час казаць, Уэст заявіў, што ён фанат прац Бікрофт, і што яму падабаецца ідэя галізны, паколькі «на пэўным этапе грамадства прымусіла нас насіць адзенне». Бікрофт заявіла, што яна праслухала альбом і тое, што яна пачула, закранае яе жыццё&lt;ref name=&quot;Appleford&quot; /&gt;. Праз пяць дзён былі выпушчаны фатаграфіі да альбома, зробленыя фатографам Вілі Вандэрпер ({{Lang-en|Willy Vanderperre}}). На іх адлюстраваны Канье Уэст, апрануты ў шэры клятчасты касцюм, белую кашулю, у вялікіх акулярах і са значком у выглядзе сэрца, якое стала сімвалам альбома&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.theclones.fr/?en/1203-kanyes-808s-heartbreak-promo-shots|title=Kanye’s ''808s &amp; Heartbreak'' Promo Shots|website=The Clones|publisher=The Clones|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbkpsN1?url=http://www.theclones.eu/|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Рэакцыя ==

=== Продажы ===
У першы тыдзень продажаў, было прададзена 450 145 копій альбома &lt;ref&gt;Paine, Jake. [http://www.hiphopdx.com/index/news/id.8192 Hip Hop Album Sales: The Week Ending 11/30/08] {{Wayback|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.8192|date=20090217124922}}. HipHopDX.com. Accessed December 3, 2008.&lt;/ref&gt;. Альбом падняўся з 11 на 5 месца ў хіт-парадзе Billboard 200&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1601993/20081231/swift__taylor.jhtml|title=Taylor Swift Makes It Three In A Row Atop Billboard Albums Chart|first=James|last=Montgomery|date=2008-12-31|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RblVTBO?url=http://www.mtv.com/news/articles/1601993/taylor-swift-tops-billboard-third-week-row.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2009-01-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 27 студзеня 2009 года ''808s &amp; Heartbreak'' атрымаў статус плацінавага&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Kanye+West&amp;titel=808s+%26+Heartbreak&amp;cat=a|title=808s &amp; Heartbreak: Music Charts|author=|website=hitparade.ch|date=2008-11-30|publisher=Hung Medien|archive-url=https://www.webcitation.org/66Rbmx1Ua?url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Kanye+West|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-12-06|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|title=Chart #1645 - Monday December 1, 2008: Top 40 Albums Chart|author=|website=[[Recording Industry Association of New Zealand|RIANZ]]|date=2008-12-01|publisher=Media Sauce Limited|archive-url=https://www.webcitation.org/5PkfqxTDF?url=http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|archive-date=2007-06-21|access-date=2008-12-06|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Адразу пасля {{Не перакладзена 3|Мызычны рэліз|рэлізу|ru|Музыкальный релиз}} сінгл «Love Lockdown» апынуўся на 3 пазіцыі [[Billboard Hot 100]]. У {{Не перакладзена 3|iTunes Store|3=ru|4=iTunes Store}} было прададзена 1,3 мільёна копій, што зрабіла сінгл плацінавым&lt;ref&gt;[http://www.kanyeuniversecity.com/blog/?em3106=215401_-1__0_~0_-1_12_2008_0_0&amp;em3298=&amp;em3282=&amp;em3281=&amp;em3161= kanYe West : Blog] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081218100145/http://www.kanyeuniversecity.com/blog/?em3106=215401_-1__0_~0_-1_12_2008_0_0&amp;em3298=&amp;em3282=&amp;em3281=&amp;em3161=}}. ''Kanye West’s Blog''. Accessed December 3, 2008.&lt;/ref&gt;. Сінгл атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, што прывяло да таго, што [[Time|часопіс Time]] назваў яго «Песняй года». Другі сінгл «Heartless» заняў 4 месца ў хіт-парадзе Billboard 200&lt;ref&gt;[http://www.billboard.com/bbcom/esearch/searchResult.jsp?exp=y&amp;Ne=4&amp;inert=25&amp;Ntt=Heartless+Kanye+West&amp;Ntk=Keyword&amp;Ntx=mode+matchallpartial&amp;nor=10&amp;an=bbcom&amp;Ns=FORMATTED_DATE%7C0&amp;N=37+4294126188#pos25 Heartless: Hot 100 Charts] {{Wayback|url=http://www.billboard.com/bbcom/esearch/searchResult.jsp?exp=y&amp;Ne=4&amp;inert=25&amp;Ntt=Heartless+Kanye+West&amp;Ntk=Keyword&amp;Ntx=mode+matchallpartial&amp;nor=10&amp;an=bbcom&amp;Ns=FORMATTED_DATE%7C0&amp;N=37+4294126188#pos25}}. ''Billboard''. Accessed April 20, 2009.&lt;/ref&gt;.

=== Рэакцыя крытыкаў ===
У асноўным, альбом атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў&lt;ref name=&quot;Metacritic&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.metacritic.com/music/artists/westkanye/808sandheartbreak?q=808s%20&amp;%20Heartbreak|title=Kanye West: 808s &amp; Heartbreak (2008): Reviews|website=[[Metacritic]]|publisher=[[CBS]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbpdQqw?url=http://www.metacritic.com/music/808s-heartbreak|archive-date=2012-03-26|access-date=2009-04-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. На падставе 36 рэцэнзій, Metacritic паставіў альбому адзнаку 75 з 100 &lt;ref name=&quot;Metacritic&quot; /&gt; . Рэцэнзент USA Today Стыў Джонс ({{Lang-en|Steve Jones}}), даў альбому 4 з 4 зорак і хваля Уэста, заявіў: «Уэст умела выкарыстоўвае драм-машыну і Auto-Tune, чым і перадае свой душэўны боль і гнеў»&lt;ref name=&quot;Jones2&quot;&gt;Jones, Steve. [https://www.usatoday.com/life/music/reviews/2008-11-23-kanye-west-808s-heartbreak_N.htm Review: ''808s &amp; Heartbreak''] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/life/music/reviews/2008-11-23-kanye-west-808s-heartbreak_N.htm|date=20100304083719}}. ''[[USA Today]]''. on 2009-10-06.&lt;/ref&gt;. Дэн Кэйрнс ({{Lang-en|Dan Cairns}}) з [[The Times]] даў альбому 5 зорак з 5&lt;ref name=&quot;Cairns2&quot;&gt;Cairns, Dan. [http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/cd_reviews/article5199113.ece Review: ''808s &amp; Heartbreak'']{{Недоступная ссылка}}. ''[[The Times]]''. Retrieved on 2009-08-07.&lt;/ref&gt;. Крытыкі часопіса Vibe заявілі, што «гэта лепшы альбом Канье Уэста на сённяшні дзень», а крытыкі з [[Washington Post|The Washington Post]] назвалі альбом «шэдэўрам стагоддзя інфармацыйных тэхналогій, які распавядае пра пачуцці аднаго чалавека, у той час як мільёны правяраюць свае блогі» і прызналі «Лепшым альбомам года»&lt;ref&gt;Cummings, Jozen. [http://www.vibe.com/music/revolutions/2008/11/kanye_west_808s_and_heartbreak/ Kanye West: 808s &amp; Heartbreak] {{Wayback|url=http://www.vibe.com/music/revolutions/2008/11/kanye_west_808s_and_heartbreak/|date=20090131082535}} Accessed November 24, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Richards, Chris.[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/11/23/AR2008112302506.html/ Kanye West, in Perfect Auto-Tune] {{Wayback|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/11/23/AR2008112302506.html/|date=20121109153334}}. ''[[Washington Post]]''. Accessed November 10, 2008.&lt;/ref&gt;. Газета Newsday дала альбому рэйтынг «A» і назвала яго «строгім і дысцыплінаваным»&lt;ref&gt;Gamboa, Glenn. [http://www.exploreli.com/entertainment/localguide/ny-etdrops5939921nov25a,0,703906.story Newsday — 808s &amp; Heartbreak]{{Недоступная ссылка|date=2019-08|bot=InternetArchiveBot}}. ''[[Newsday]]''. Accessed November 10, 2008.&lt;/ref&gt;, у той час як The Los Angeles Times, ацаніўшы асаблівасць альбома, сказала: «808s &amp; Heartbreak можа адпудзіць некаторых слухачоў і здацца стомным, але ён не проста лялечны тэатр. Дакладней, ён ім з’яўляецца, і гэта яшчэ больш здзіўляе»&lt;ref name=&quot;LATimes&quot;&gt;{{Cite web|url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2008/11/kanye-west-exam.html|title=Review: ''808s &amp; Heartbreak''|first=Ann|last=Powers|date=2008-11-21|publisher=''[[Los Angeles Times]]''|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbrquZ9?url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2008/11/kanye-west-exam.html|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Спіс кампазіцый ==
{{Tracklist|extra_column=Прадзюсар|title1=Say You Will|extra1=Канье Уэст|length1=6:18|title2=Welcome to Heartbreak|extra2=Канье Уэст, Джэф Баскер, Плэін Пэт|length2=4:23|note2=сумесна з Kid Cudi|title3=Heartless|extra3=Канье Уэст, No I.D.|length3=3:31|title4=Amazing|extra4=Канье Уэст, Джэф Баскер|length4=3:58|note4=сумесна з Young Jeezy|title5=Love Lockdown|extra5=Канье Уэст, Джэф Баскер|length5=4:30|title6=Paranoid|extra6=Канье Уэст, Джэф Баскер, Плэін Пэт|length6=4:38|note6=сумесна з Mr Hudson|title7=RoboCop|extra7=Kanye West|length7=4:34|title8=Street Lights|extra8=Канье Уэст, Mr. Hudson|length8=3:10|title9=Bad News|extra9=Канье Уэст|length9=3:59|title10=See You in My Nightmares|extra10=Канье Уэст, No I.D.|length10=4:18|note10=сумесна з [[Ліл Уэйн]]|title11=Coldest Winter|extra11=Канье Уэст, Джэф Баскер, No I.D.|length11=2:44|title12=Pinocchio Story|note12=Жывы выступ у [[Сінгапур]]ы, схаваны трэк|extra12=Канье Уэст|length12=6:02}}

== Пазіцыі ў чартах ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! align=&quot;center&quot; |Краіна, чарт (2008)
! align=&quot;center&quot; | Вышэйшая&lt;br /&gt; месца
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] Billboard 200
| align=&quot;center&quot; | 1 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=Albums&amp;f=The+Billboard+200|title=Music Albums, Top 200 Albums &amp; Music Album Charts {{!}} Billboard.com&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archive-url=https://web.archive.org/web/20100504062334/http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=albums&amp;f=the+billboard+200|archive-date=2010-05-04|access-date=2009-02-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] ''Billboard'' Top R&amp;amp;B/Hip-Hop Albums
| align=&quot;center&quot; | 1 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=Albums&amp;f=Top+R%26B%2FHip-Hop+Albums|title=Information Not Found {{!}} Billboard.com&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archive-url=https://web.archive.org/web/20080518011532/http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=Albums&amp;f=Top+R%26B%2FHip-Hop+Albums|archive-date=2008-05-18|access-date=2009-02-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Аўстралія]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 12 &lt;ref&gt;[http://www.ariacharts.com.au/pages/charts_display_album.asp?chart=1G50 Australian ARIA Charts] {{Wayback|url=http://www.ariacharts.com.au/pages/charts_display_album.asp?chart=1G50}} Официальная позиция в чартах. Получена [[30 лістапада|30 ноября]], [[2008]]&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Ірландыя]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 11 &lt;ref name=&quot;acharts.us&quot;&gt;{{Cite web|url=http://acharts.us/album/40644|title=Kanye West — 808s &amp; Heartbreak — Music Charts&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201062456/http://acharts.us/album/40644|archive-date=2008-12-01|access-date=2009-02-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Новая Зеландыя]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 15 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|title=RIANZ&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528090354/http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|archive-date=2014-05-28|access-date=2009-02-13|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Вялікабрытанія|Велікабрытанія]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 11 &lt;ref name=&quot;acharts.us&quot; /&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Швейцарыя]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 13 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://hitparade.ch/weekchart.asp?cat=a|title=Schweizer Hitparade — Alben Top 100 04.07.2010 — hitparade.ch&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archive-url=https://web.archive.org/web/20140721183103/http://hitparade.ch/weekchart.asp?cat=a|archive-date=2014-07-21|access-date=2009-02-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Канада]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 4 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://jam.canoe.ca/Music/Charts/ALBUMS.html|title=CANOE — JAM! Music SoundScan Charts&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archive-url=https://www.webcitation.org/5t7elstEl?url=http://jam.canoe.ca/Music/Charts/ALBUMS.html|archive-date=2010-09-30|access-date=2009-02-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Бельгія]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 21 &lt;ref name=&quot;acharts.us&quot; /&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Нарвегія]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 19 &lt;ref name=&quot;acharts.us&quot; /&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Данія]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 42 &lt;ref name=&quot;acharts.us&quot; /&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Аўстрыя]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 50 &lt;ref name=&quot;acharts.us&quot; /&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Еўропа]] ''Top 100 Albums''
| align=&quot;center&quot; | 23 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?f=European+Top+100+Albums&amp;pageNumber=Top+11-50&amp;g=Albums|title=Information Not Found {{!}} Billboard.com&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archive-url=https://web.archive.org/web/20121007001148/http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?f=European+Top+100+Albums&amp;pageNumber=Top+11-50&amp;g=Albums|archive-date=2012-10-07|access-date=2009-02-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Італія]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 65 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fimi.it/classifiche_artisti.php|title=FIMI — Federazione Industria Musicale Italiana — Classifiche&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722060301/http://www.fimi.it/classifiche_artisti.php|archive-date=2011-07-22|access-date=2009-02-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Францыя]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 52 &lt;ref name=&quot;acharts.us&quot; /&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Германія]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 30 &lt;ref name=&quot;acharts.us&quot; /&gt;
|-
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

{{бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]]
[[Катэгорыя:Альбомы 2008 года]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
[[Катэгорыя:Альбомы Def Jam Recordings]]
[[Катэгорыя:Электрапоп-альбомы]]</text>
      <sha1>cu0h7fdk6bcibrgv43ifwkcvuey7pbc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131018</id>
      <parentid>5131011</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>афармленне</comment>
      <origin>5131018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31808" sha1="csv34yu1o3p2ystxpj8iucyt1ymk75h" xml:space="preserve">{{Картка:Альбом|Жанры=электрапоп, [[Рытм-н-блюз|R&amp;B]]|Год=2008|Назва=808s &amp; Heartbreak|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=808s &amp; Heartbreak.png|Аўтар=[[Канье Уэст]]|Выпушчаны=24 лістапада 2008|Запісаны=верасень — кастрычнік 2008|Працягласць=52:01|Прадзюсары=Канье Уэст, No I.D., Джэф Баскер, Плэін Пэт, Mr. Hudson|Лэйблы=Roc-A-Fella, [[Def Jam]]|Папярэдні альбом=[[Graduation (альбом)|Graduation]]|Наступны альбом=[[VH1 Storytellers (альбом Канье Уэста)|VH1 Storytellers]]|Пап_год=2007|Наст_год=2010|Яшчэ={{Спіс сінглаў
   | Назва     = 808s &amp; Heartbreak
   | Тып = студыйны альбом
   | Сінгл 1      = Love Lockdown
   | Сінгл 1 дата = 18 верасеня 2008
   | Сінгл 2      = Heartless
   | Сінгл 2 дата = 4 лістапада 2008
   | Сінгл 3      = Amazing
   | Сінгл 3 дата = 10 сакавіка 2009
   | Сінгл 4      = Paranoid
   | Сінгл 4 дата = 24 сакавіка 2009
  }}
  }}

'''''808s &amp; Heartbreak''''' — чацвёрты [[студыйны альбом]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскага]] [[хіп-хоп]] артыста [[Канье Уэст]]а, выдадзены [[24 лістапада]] [[2008 год у гісторыі музыкі|2008 года]] пад [[Лэйбл гуказапісу|лэйблам]] [[Universal Music Group|Roc-A-Fella Records]]. Уэст праводзіў запіс паміж вераснем і кастрычнікам 2008 года ў студыі Glenwood, у [[Бербанк (Каліфорнія)]] і студыі гуказапісу Аvex у [[Ганалулу|Ганалулу (Гавайі)]]. У прадзюсіраванні альбома бралі ўдзел такія прадзюсары, як {{Не перакладзена 3|No I.D.|No I.D.|4=No I.D.}}, Jeff Bhasker і іншыя. У запісе песень таксама ўдзельнічалі {{Не перакладзена 3|Кід Кадзі|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Young Jeezy|3=ru|4=Young Jeezy}}, Mr Hudson і [[Ліл Уэйн|Lil Wayne]].

Сам Канье Уэст кваліфікуе жанр альбома як [[Поп-музыка|поп]], але ''808s &amp; Heartbreak'' утрымлівае таксама элементы жанраў [[сінці-поп]], [[Рытм-н-блюз|R&amp;B]] і электрапоп, а ў большасці трэкаў альбома Канье спявае, у адрозненне ад папярэдніх альбомаў. У песнях закранаюцца [[Лірыка|лірычныя]] тэмы, такія як каханне і адзінота. Таксама ў альбоме шырока выкарыстоўваецца эфект {{Не перакладзена 3|Auto-Tune|3=ru|4=Auto-Tune}} і драм-машына Roland TR-808, што робіць гук электронным. Альбом выкананы ў стылі мінімалізму, а яго гучанне адрозніваецца ад звыклага гучання [[хіп-хоп]]а; кваліфікуецца як наватарскі&lt;ref&gt;https://www.laweekly.com/pigeon-john-the-good-sinner-looks-back-at-his-christian-hip-hop-roots/&lt;/ref&gt;.

Альбом дэбютаваў пад нумарам адзін у амерыканскім чарце ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', з 450 145 прададзеных копій у першы тыдзень. Таксама ўсе 4 сінглы патрапілі ў ''Billboard'' 200. У [[2009|2009 годзе]] часопіс ''[[Rolling Stone]]'' паставіў гэты альбом на 63 месца ў спісе самых прадаваных альбомаў [[2000-я|2000-х гадоў]].

== Канцэпцыя ==

=== Папярэднія падзеі ===
Пасля выпуску альбома ''[[Graduation (альбом)|Graduation]]'', астатняя частка года і ўвесь наступны былі для Канье Уэста поўныя эмацыйных узрушэнняў. 10 лістапада 2007 года памірае яго маці, Донда Уэст, у выніку ўскладненняў падчас хірургічнай аперацыі&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://articles.latimes.com/2007/nov/20/local/me-west20|title=Doctor Talks About Donda West's Death|first=Scott|last=Glover|date=2008-11-20|publisher=[[Los Angeles Times]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbMSwYl?url=http://articles.latimes.com/2007/nov/20/local/me-west20|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Праз некалькі месяцаў, Уэст растаўся са сваёй нявестай Алексіс Фіфер&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20193726,00.html?xid=rss-topheadlines|title=Kanye West's Fiancée 'Sad' Over Breakup|first=Tiffany|last=McGee|publisher=''[[People]]''|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207093204/http://www.people.com/people/article/0,,20193726,00.html?xid=rss-topheadlines|archive-date=2008-12-07|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. У той жа час, Уэст спрабаваў прыстасавацца да новага для яго статусу зоркі, да якога ён некалі імкнуўся. Страты, адзінота і нуда па сяброўскіх зносінах і адчуванню нармальнага жыцця паслужылі натхненнем пры стварэнні канцэпцыі 808s &amp; Heartbreak. Уэст заявіў:{{Пачатак цытаты}}«Гэта быў тэрапеўтычны альбом — наверсе так самотна».
{{Арыгінальны тэкст||This album was therapeutic — it's lonely at the top}}{{Канец цытаты}}

Уэст вырашыў, што пачуцці, якія былі ў яго сэрцы, немагчыма перадаць праз [[рэп]]. Ён змяніў жанр альбома на [[Поп-музыка|поп]]&lt;ref name=&quot;Question&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1599993/20081121/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Inspires The Question: Should Rappers Sing?|first=Shaheem|last=Reid|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbNqMm6?url=http://www.mtv.com/news/articles/1599993/kanye-west-inspires-question-should-rappers-sing.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Запіс ===
[[Файл:Kanye_West_in_the_Studio.jpg|злева|міні|200x200пкс|Канье Уэст (у цэнтры) запісвае альбом ''808s &amp; Heartbreak'' на студыі з прадзюсарам No ID (злева).]]
Альбом быў запісаны прыкладна за 3 тыдні з верасня па кастрычніку 2008 гады. Запіс праходзіў на студыі Glenwood у горадзе [[Бербанк (Каліфорнія)|Бербанк]] і на гавайскай студыі Avex Recording у [[Ганалулу]]. Чэрпаючы натхненне ў такіх сінці-поп выканаўцаў, як [[Філ Колінз]] і {{Не перакладзена 3|Гэры Ньюман|Гэры Ньюман|ru|Ньюман, Гэри}}, Уэст лічыць, што TR-808 — інструмент, які дапамагае выклікаць эмоцыі. Ён браў гукі, створаныя з дапамогай драм-машыны, і змяняў вышыню гуку. Ён назваў гэты эфект «heartbreak» ({{Tr-en|разочарование}}). Ён адчуваў, што гук з гэтым эфектам перадае яго стан душы&lt;ref name=&quot;OMGoes&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.guardian.co.uk/music/2008/nov/30/kanye-west-new-album-heartbreak|title=OM Goes On the Road With Kanye West and His New Album ''Heartbreak''|author=Bainbridge, Luke|website=[[The Observer]]|date=2008-11-30|publisher=Guardian News and Media Limited|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbPfSeF?url=http://www.guardian.co.uk/music/2008/nov/30/kanye-west-new-album-heartbreak|archive-date=2012-03-26|access-date=2009-02-21|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Таксама, код Гавайскіх астравоў, дзе праводзіўся запіс альбома — 808. Аднак Уэст сцвярджае, што ён ужо прыдумаў назву альбома, калі даведаўся пра гэта&lt;ref name=&quot;vimeo.com&quot;&gt;{{Cite web|url=http://vimeo.com/2013751?pg=embed&amp;sec=2013751|title=Kanye West Visits Big Boy's Neighborhood|website=Vimeo|date=2008-08-20|publisher=Vimeo, LLC|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbRT0aJ?url=http://vimeo.com/2013751?pg=embed|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

У альбоме шырока выкарыстоўваецца тэхналогія Auto-Tune. Канье Уэст ужо эксперыментаваў з ёй у альбоме ''[[The College Dropout]]'' у {{Не перакладзена 3|Бэк-вакал|бэк-вакале|ru|Бэк-вокал}} трэкаў «Jesus Walks» і «Never Let Me Down», але да [[2008|2008 года]] не выкарыстоўваў яе для асноўнага вакалу.

Незадоўга да рэлізу ў інтэрнэце з’явілася песня «RoboCop». Канье Уэст заявіў, што ён да гэтага не датычны і засмуціўся гэтаму факту, бо гэта была няскончаная версія&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1597934/20081027/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Swears He Didn't Leak 'Robocop'|first=Gil|last=Kaufman|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbSKuzP?url=http://www.mtv.com/news/articles/1597934/kanye-west-swears-didnt-leak-robocop.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Рэліз і прасоўванне ==
24 верасня 2008 года Канье Уэст заявіў, што ён скончыў альбом і збіраецца выпусціць яго ў лістападзе. Пазней ён заявіў, што рэліз намечаны на 25 лістапада&lt;ref name=&quot;blogspot&quot;&gt;{{Cite web|url=http://amajanese.blogspot.com/2008/10/kanye-west-performs-heartless.html|title=Kanye West Performs A Part Of Heartless|author=|website=The Amajanes Blog|date=2008-08-04|publisher=|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbTNlhZ?url=http://amajanese.blogspot.com/2008/10/kanye-west-performs-heartless.html|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-17|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Але рэліз быў перанесены, каб скарыстацца выходнымі [[Дзень падзякі|Дня Падзякі]]&lt;ref name=&quot;Sales&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1598986/20081110/west_kanye.jhtml|title=New Albums From Kanye West, Ludacris, Killers To Get Rare Monday Release On November 24|author=Montgomery, James|website=MTV|date=2008-11-10|publisher=MTV Networks|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbUWgMe?url=http://www.mtv.com/news/articles/1598986/new-lps-from-ludacris-kanye-west-killers-get-monday-release-date.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-08-12|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Спецыяльная версія альбома, выпушчаная 16 снежня, змяшчае альбом у [[Кампакт-дыск|CD]] і [[Доўгайграючая пласцінка|LP]] фарматах, а таксама ілюстрацыі, пераробленыя [[графіці]]-артыстам {{Не перакладзена 3|Kaws|Kaws|ru|Kaws}}, стваральнікам арыгінальнай вокладкі альбома&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rocafella.com/News.aspx?item=106891&amp;sectionid=137|title=Kanye West 808's &amp; Heartbreak Special Edition In Stores Tomorrow!|author=|website=[[Roc-A-Fella Records]]|date=2008-12-15|publisher=Roc-A-Fella Records LLC|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbVES6w?url=http://www.islanddefjam.com/default.aspx?labelID=75|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-12-17|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

16 кастрычніка Уэст выпусціў на радыёстанцыі ''Power 106'' урывак з песні «Coldest Winter». У трэку выкарыстоўваюцца элементы песні гурта {{Не перакладзена 3|Tears for Fears|3=ru|4=Tears for Fears}} «Memories Fade»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.canada.com/vancouversun/news/arts/story.html?id=108e7f2d-e871-4469-bad5-375bb97a4a5b|title=Kanye West gives us more 808s and Heartbreak|author=Canwest News Service|website=[[Vancouver Sun]]|date=2008-10-18|publisher=[[Canwest|Canwest Publishing Inc]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbWH7em?url=http://www.canada.com/vancouversun/news/arts/story.html?id=108e7f2d-e871-4469-bad5-375bb97a4a5b|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-02|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Пазней у інтэрнэт уцякла песня «Paranoid». Таксама быў анансаваны рэмікс песні «Paranoid», выкананы [[Рыяна]]й, але ён так і не з’явіўся&lt;ref name=&quot;FMQB&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.fmqb.com/Article.asp?id=16691|title=Available for Airplay|first=|last=|website=[[FMQB]]|date=2008-12-17|publisher=Friday Morning Quarterback Album Report, Inc|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbZ0gW0?url=http://www.fmqb.com/Article.asp?id=16691|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-12-17|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Таксама перад рэлізам з’явіліся песні «Amazing» сумесна з Young Jeezy, «See You in My Nightmares» сумесна з Lil Wayne, «Street Lights», «Say You Will», «Welcome to Heartbreak» сумесна з Kid Cudi і «Bad News». Дадатковы трэк «Pinocchio Story», {{Не перакладзена 3|Фрыстайл (рэп)|фрыстайл|ru|Фристайл (рэп)}} запісаны на канцэрце ў [[Сінгапур]]ы, быў дададзены па просьбе [[Беёнсэ|Беёнсе]]&lt;ref name=&quot;Review&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thehiphopchronicle.com/2008/11/12/kanye-west-808-hearbreak-album-review/|title=Kanye West - 808’s &amp; Hearbreak (Album Review)|author=|website=The Hip Hop Chronicle UK|date=2008-11-12|publisher=The Hip Hop Chronicle UK|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbaMPxC?url=http://www.thehiphopchronicle.com/2008/11/12/kanye-west-808-hearbreak-album-review/|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-09-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

[[14 кастрычніка]] Уэст, у супрацоўніцтве з [[Італія|італьянскай]] мастачкай {{Не перакладзена 3|Ванэса Бікрофт|Ванэсай Бікрофт|ru|Бикрофт, Ванесса}}, правёў прэзентацыю свайго новага альбома ў ACE Gallery&lt;ref name=&quot;Appleford&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2008/10/15/kanye-wests-listening-party-lights-heartbreak-nudity/|title=Kanye West’s Listening Party: Lights, Heartbreak, Nudity|first=Steve|last=Appleford|website=Rolling Stone|date=2008-10-15|publisher=[[RealNetworks|RealNetworks, Inc]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66Rbhhnbc?url=http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-wests-listening-party-lights-heartbreak-nudity-20081015|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Было запрошана больш за 700 гасцей. У цэнтры пакоя стаяла 40 аголеных жанчын у масках, на іх свяціла святло, якое мянялася ў такт музыцы&lt;ref name=&quot;Appleford&quot; /&gt;. Калі прыйшоў час казаць, Уэст заявіў, што ён фанат прац Бікрофт, і што яму падабаецца ідэя галізны, паколькі «на пэўным этапе грамадства прымусіла нас насіць адзенне». Бікрофт заявіла, што яна праслухала альбом і тое, што яна пачула, закранае яе жыццё&lt;ref name=&quot;Appleford&quot; /&gt;. Праз пяць дзён былі выпушчаны фатаграфіі да альбома, зробленыя фатографам Вілі Вандэрпер ({{Lang-en|Willy Vanderperre}}). На іх адлюстраваны Канье Уэст, апрануты ў шэры клятчасты касцюм, белую кашулю, у вялікіх акулярах і са значком у выглядзе сэрца, якое стала сімвалам альбома&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.theclones.fr/?en/1203-kanyes-808s-heartbreak-promo-shots|title=Kanye’s ''808s &amp; Heartbreak'' Promo Shots|website=The Clones|publisher=The Clones|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbkpsN1?url=http://www.theclones.eu/|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Рэакцыя ==

=== Продажы ===
У першы тыдзень продажаў, было прададзена 450 145 копій альбома &lt;ref&gt;Paine, Jake. [http://www.hiphopdx.com/index/news/id.8192 Hip Hop Album Sales: The Week Ending 11/30/08] {{Wayback|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.8192|date=20090217124922}}. HipHopDX.com. Accessed December 3, 2008.&lt;/ref&gt;. Альбом падняўся з 11 на 5 месца ў хіт-парадзе Billboard 200&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1601993/20081231/swift__taylor.jhtml|title=Taylor Swift Makes It Three In A Row Atop Billboard Albums Chart|first=James|last=Montgomery|date=2008-12-31|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RblVTBO?url=http://www.mtv.com/news/articles/1601993/taylor-swift-tops-billboard-third-week-row.jhtml|archive-date=2012-03-26|access-date=2009-01-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 27 студзеня 2009 года ''808s &amp; Heartbreak'' атрымаў статус плацінавага&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Kanye+West&amp;titel=808s+%26+Heartbreak&amp;cat=a|title=808s &amp; Heartbreak: Music Charts|author=|website=hitparade.ch|date=2008-11-30|publisher=Hung Medien|archive-url=https://www.webcitation.org/66Rbmx1Ua?url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Kanye+West|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-12-06|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|title=Chart #1645 - Monday December 1, 2008: Top 40 Albums Chart|author=|website=[[Recording Industry Association of New Zealand|RIANZ]]|date=2008-12-01|publisher=Media Sauce Limited|archive-url=https://www.webcitation.org/5PkfqxTDF?url=http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|archive-date=2007-06-21|access-date=2008-12-06|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Адразу пасля {{Не перакладзена 3|Музычны рэліз|рэлізу|ru|Музыкальный релиз}} сінгл «Love Lockdown» апынуўся на 3 пазіцыі [[Billboard Hot 100]]. У {{Не перакладзена 3|iTunes Store|3=ru|4=iTunes Store}} было прададзена 1,3 мільёна копій, што зрабіла сінгл плацінавым&lt;ref&gt;[http://www.kanyeuniversecity.com/blog/?em3106=215401_-1__0_~0_-1_12_2008_0_0&amp;em3298=&amp;em3282=&amp;em3281=&amp;em3161= kanYe West : Blog] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081218100145/http://www.kanyeuniversecity.com/blog/?em3106=215401_-1__0_~0_-1_12_2008_0_0&amp;em3298=&amp;em3282=&amp;em3281=&amp;em3161=}}. ''Kanye West’s Blog''. Accessed December 3, 2008.&lt;/ref&gt;. Сінгл атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, што прывяло да таго, што [[Time|часопіс Time]] назваў яго «Песняй года». Другі сінгл «Heartless» заняў 4 месца ў хіт-парадзе Billboard 200&lt;ref&gt;[http://www.billboard.com/bbcom/esearch/searchResult.jsp?exp=y&amp;Ne=4&amp;inert=25&amp;Ntt=Heartless+Kanye+West&amp;Ntk=Keyword&amp;Ntx=mode+matchallpartial&amp;nor=10&amp;an=bbcom&amp;Ns=FORMATTED_DATE%7C0&amp;N=37+4294126188#pos25 Heartless: Hot 100 Charts] {{Wayback|url=http://www.billboard.com/bbcom/esearch/searchResult.jsp?exp=y&amp;Ne=4&amp;inert=25&amp;Ntt=Heartless+Kanye+West&amp;Ntk=Keyword&amp;Ntx=mode+matchallpartial&amp;nor=10&amp;an=bbcom&amp;Ns=FORMATTED_DATE%7C0&amp;N=37+4294126188#pos25}}. ''Billboard''. Accessed April 20, 2009.&lt;/ref&gt;.
=== Рэакцыя крытыкаў ===
У асноўным, альбом атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў&lt;ref name=&quot;Metacritic&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.metacritic.com/music/artists/westkanye/808sandheartbreak?q=808s%20&amp;%20Heartbreak|title=Kanye West: 808s &amp; Heartbreak (2008): Reviews|website=[[Metacritic]]|publisher=[[CBS]]|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbpdQqw?url=http://www.metacritic.com/music/808s-heartbreak|archive-date=2012-03-26|access-date=2009-04-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. На падставе 36 рэцэнзій, Metacritic паставіў альбому адзнаку 75 з 100 &lt;ref name=&quot;Metacritic&quot; /&gt; . Рэцэнзент USA Today Стыў Джонс ({{Lang-en|Steve Jones}}), даў альбому 4 з 4 зорак і хваля Уэста, заявіў: «Уэст умела выкарыстоўвае драм-машыну і Auto-Tune, чым і перадае свой душэўны боль і гнеў»&lt;ref name=&quot;Jones2&quot;&gt;Jones, Steve. [https://www.usatoday.com/life/music/reviews/2008-11-23-kanye-west-808s-heartbreak_N.htm Review: ''808s &amp; Heartbreak''] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/life/music/reviews/2008-11-23-kanye-west-808s-heartbreak_N.htm|date=20100304083719}}. ''[[USA Today]]''. on 2009-10-06.&lt;/ref&gt;. Дэн Кэйрнс ({{Lang-en|Dan Cairns}}) з [[The Times]] даў альбому 5 зорак з 5&lt;ref name=&quot;Cairns2&quot;&gt;Cairns, Dan. [http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/cd_reviews/article5199113.ece Review: ''808s &amp; Heartbreak'']{{Недоступная ссылка}}. ''[[The Times]]''. Retrieved on 2009-08-07.&lt;/ref&gt;. Крытыкі часопіса Vibe заявілі, што «гэта лепшы альбом Канье Уэста на сённяшні дзень», а крытыкі з [[Washington Post|The Washington Post]] назвалі альбом «шэдэўрам стагоддзя інфармацыйных тэхналогій, які распавядае пра пачуцці аднаго чалавека, у той час як мільёны правяраюць свае блогі» і прызналі «Лепшым альбомам года»&lt;ref&gt;Cummings, Jozen. [http://www.vibe.com/music/revolutions/2008/11/kanye_west_808s_and_heartbreak/ Kanye West: 808s &amp; Heartbreak] {{Wayback|url=http://www.vibe.com/music/revolutions/2008/11/kanye_west_808s_and_heartbreak/|date=20090131082535}} Accessed November 24, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Richards, Chris.[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/11/23/AR2008112302506.html/ Kanye West, in Perfect Auto-Tune] {{Wayback|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/11/23/AR2008112302506.html/|date=20121109153334}}. ''[[Washington Post]]''. Accessed November 10, 2008.&lt;/ref&gt;. Газета Newsday дала альбому рэйтынг «A» і назвала яго «строгім і дысцыплінаваным»&lt;ref&gt;Gamboa, Glenn. [http://www.exploreli.com/entertainment/localguide/ny-etdrops5939921nov25a,0,703906.story Newsday — 808s &amp; Heartbreak]{{Недоступная ссылка|date=2019-08|bot=InternetArchiveBot}}. ''[[Newsday]]''. Accessed November 10, 2008.&lt;/ref&gt;, у той час як The Los Angeles Times, ацаніўшы асаблівасць альбома, сказала: «808s &amp; Heartbreak можа адпудзіць некаторых слухачоў і здацца стомным, але ён не проста лялечны тэатр. Дакладней, ён ім з’яўляецца, і гэта яшчэ больш здзіўляе»&lt;ref name=&quot;LATimes&quot;&gt;{{Cite web|url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2008/11/kanye-west-exam.html|title=Review: ''808s &amp; Heartbreak''|first=Ann|last=Powers|date=2008-11-21|publisher=''[[Los Angeles Times]]''|archive-url=https://www.webcitation.org/66RbrquZ9?url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2008/11/kanye-west-exam.html|archive-date=2012-03-26|access-date=2008-11-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Спіс кампазіцый ==
{{Tracklist|extra_column=Прадзюсар|title1=Say You Will|extra1=Канье Уэст|length1=6:18|title2=Welcome to Heartbreak|extra2=Канье Уэст, Джэф Баскер, Плэін Пэт|length2=4:23|note2=сумесна з Kid Cudi|title3=Heartless|extra3=Канье Уэст, No I.D.|length3=3:31|title4=Amazing|extra4=Канье Уэст, Джэф Баскер|length4=3:58|note4=сумесна з Young Jeezy|title5=Love Lockdown|extra5=Канье Уэст, Джэф Баскер|length5=4:30|title6=Paranoid|extra6=Канье Уэст, Джэф Баскер, Плэін Пэт|length6=4:38|note6=сумесна з Mr Hudson|title7=RoboCop|extra7=Канье Уэст|length7=4:34|title8=Street Lights|extra8=Канье Уэст, Mr. Hudson|length8=3:10|title9=Bad News|extra9=Канье Уэст|length9=3:59|title10=See You in My Nightmares|extra10=Канье Уэст, No I.D.|length10=4:18|note10=сумесна з [[Ліл Уэйн]]|title11=Coldest Winter|extra11=Канье Уэст, Джэф Баскер, No I.D.|length11=2:44|title12=Pinocchio Story|note12=Жывы выступ у [[Сінгапур]]ы, схаваны трэк|extra12=Канье Уэст|length12=6:02}}

== Пазіцыі ў чартах ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! align=&quot;center&quot; |Краіна, чарт (2008)
! align=&quot;center&quot; | Вышэйшая&lt;br /&gt; месца
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] Billboard 200
| align=&quot;center&quot; | 1 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=Albums&amp;f=The+Billboard+200|title=Music Albums, Top 200 Albums &amp; Music Album Charts {{!}} Billboard.com&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archive-url=https://web.archive.org/web/20100504062334/http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=albums&amp;f=the+billboard+200|archive-date=2010-05-04|access-date=2009-02-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] ''Billboard'' Top R&amp;amp;B/Hip-Hop Albums
| align=&quot;center&quot; | 1 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=Albums&amp;f=Top+R%26B%2FHip-Hop+Albums|title=Information Not Found {{!}} Billboard.com&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archive-url=https://web.archive.org/web/20080518011532/http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?g=Albums&amp;f=Top+R%26B%2FHip-Hop+Albums|archive-date=2008-05-18|access-date=2009-02-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Аўстралія]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 12 &lt;ref&gt;[http://www.ariacharts.com.au/pages/charts_display_album.asp?chart=1G50 Australian ARIA Charts] {{Wayback|url=http://www.ariacharts.com.au/pages/charts_display_album.asp?chart=1G50}} Официальная позиция в чартах. Получена [[30 лістапада|30 ноября]], [[2008]]&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Ірландыя]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 11 &lt;ref name=&quot;acharts.us&quot;&gt;{{Cite web|url=http://acharts.us/album/40644|title=Kanye West — 808s &amp; Heartbreak — Music Charts&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201062456/http://acharts.us/album/40644|archive-date=2008-12-01|access-date=2009-02-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Новая Зеландыя]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 15 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|title=RIANZ&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528090354/http://www.rianz.org.nz/rianz/chart.asp|archive-date=2014-05-28|access-date=2009-02-13|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Вялікабрытанія|Велікабрытанія]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 11 &lt;ref name=&quot;acharts.us&quot; /&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Швейцарыя]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 13 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://hitparade.ch/weekchart.asp?cat=a|title=Schweizer Hitparade — Alben Top 100 04.07.2010 — hitparade.ch&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archive-url=https://web.archive.org/web/20140721183103/http://hitparade.ch/weekchart.asp?cat=a|archive-date=2014-07-21|access-date=2009-02-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Канада]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 4 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://jam.canoe.ca/Music/Charts/ALBUMS.html|title=CANOE — JAM! Music SoundScan Charts&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archive-url=https://www.webcitation.org/5t7elstEl?url=http://jam.canoe.ca/Music/Charts/ALBUMS.html|archive-date=2010-09-30|access-date=2009-02-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Бельгія]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 21 &lt;ref name=&quot;acharts.us&quot; /&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Нарвегія]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 19 &lt;ref name=&quot;acharts.us&quot; /&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Данія]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 42 &lt;ref name=&quot;acharts.us&quot; /&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Аўстрыя]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 50 &lt;ref name=&quot;acharts.us&quot; /&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Еўропа]] ''Top 100 Albums''
| align=&quot;center&quot; | 23 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?f=European+Top+100+Albums&amp;pageNumber=Top+11-50&amp;g=Albums|title=Information Not Found {{!}} Billboard.com&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archive-url=https://web.archive.org/web/20121007001148/http://www.billboard.com/bbcom/charts/chart_display.jsp?f=European+Top+100+Albums&amp;pageNumber=Top+11-50&amp;g=Albums|archive-date=2012-10-07|access-date=2009-02-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Італія]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 65 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fimi.it/classifiche_artisti.php|title=FIMI — Federazione Industria Musicale Italiana — Classifiche&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722060301/http://www.fimi.it/classifiche_artisti.php|archive-date=2011-07-22|access-date=2009-02-13|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Францыя]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 52 &lt;ref name=&quot;acharts.us&quot; /&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; | [[Германія]] ''Albums Chart''
| align=&quot;center&quot; | 30 &lt;ref name=&quot;acharts.us&quot; /&gt;
|-
|}

== Крыніцы ==
{{Крыніцы|2}}

{{бібліяінфармацыя}}

[[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]]
[[Катэгорыя:Альбомы 2008 года]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]
[[Катэгорыя:Альбомы Def Jam Recordings]]
[[Катэгорыя:Электрапоп-альбомы]]</text>
      <sha1>csv34yu1o3p2ystxpj8iucyt1ymk75h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вакол ліхтарнага слупа (гурт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806446</id>
    <revision>
      <id>5131211</id>
      <parentid>5129269</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:57:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Alone_with_the_city_album_photo.png|Alone_with_the_city_album_photo.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Yann|Yann]] because: Copyright violation, see [[:c:Commons:Licensing|]].</comment>
      <origin>5131211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7780" sha1="2pzo08hp5c04fki88gkhailuic8y23y" xml:space="preserve">{{хв}}
Вакол ліхтарнага слупа ({{Lang-ru|Вокруг фонарного столба}}) - расійскі музычны гурт, створаны у 2017 годзе&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. На момант прыпынення дзейнасці у 2021 годзе&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://m.vk.com/wall-146528153_4338|title=На данный момент времени группа 'Вокруг фонарного столба' приостанавливает свою деятельность на неопределённый срок.|author=Вокруг фонарного столба|website=VK|date=24 чэрвеня 2021}}&lt;/ref&gt; выпусціў 4 альбома і 36 песні&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/artists/Vokrug-fonarnovo-stolba|title=Вокруг фонарного столба (Vokrug fonarnovo stolba)|website=Genius|access-date=2026-03-31}}&lt;/ref&gt;.

{{Музычны калектыў
| Мова = Руская
| Назва = Вакол ліхтарнага слупа
| Фон = https://images.genius.com/0e399e17f13c44274b07826f06a35a03.1000x1000x1.jpg
| Лога = 0e399e17f13c44274b07826f06a35a03.1000x1000x1.jpg
| Подпіс = {{lang-ru|Вокруг фонарного столба}}
| Удзельнікі = {{lang-ru|Игорь Шевелёв,
Николай Окружной,
Тимофей Сычёв,
Глеб Козлов}}
| Апісанне_фота = Фота гурта
| Гады = 2017 - 2021
| Краіна = Расія
| Горад = Масква
| Звязаныя праекты = [https://vk.com/club201723473 срэбнае неба] ({{lang-ru|серебряное небо}}),
[https://vk.com/club205257900 коля акруговы] ({{lang-ru|коля окружной}}),
[https://vk.com/club128696567 нумар скрыты] ({{lang-ru|номер скрыт}})
}}

== Альбомы ==

=== З горадам сам-насам ===
Выпушчаны ў 2017 годзе. Лічыцца міні альбомам (EP) і ўключае 4 песні: З горадам сам-насам ({{Lang-ru|Вокруг фонарного столба}}), Хаваясь ад дажджу ({{Lang-ru|Скрываясь от дождя}}), Вокамгненне за вокамгненнем ({{Lang-ru|Мгновенье за мгновеньем}}), Апошняя ({{Lang-ru|Последняя}}). 


=== Хутка гэта ўсё прайдзе ===
=== Відэагульні ===

=== Кіно ===

== Песні ==
{{Загатоўка раздзела}}
Інфармацыя ўзята з [https://open.spotify.com/artist/7qMN3WfMvs8okImrJSzjBf Spotify] і афіцыйнай групы у ВКантакте.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Назва песні на беларускай мове
!Арыгінальная назва песні (на рускай)
!Год выхада
!Дата выхада
!Назва альбома на беларускай
!Арыгінальная назва альбома (на рускай)
|-
|Патухла святло
|Погас Свет
| rowspan=&quot;6&quot; |2017
|1 чэрвеня
| colspan=&quot;2&quot; | {{center|—}}
|-
|Цішыня ліпеньскіх дзён
|Тишина июльских дней
|1 ліпеня
| colspan=&quot;2&quot; | {{center|—}}
|- style=&quot;background-color:  #F0F0FF;&quot;
|З горадам сам-насам
|С городом наедине
| rowspan=&quot;4&quot; |29 снежаня
| rowspan=&quot;4&quot; |З горадам сам-насам
| rowspan=&quot;4&quot; |С городом наедине
|- style=&quot;background-color:  #F0F0FF;&quot;
|Хаваясь ад дажджу
|Скрываясь от дождя
|- style=&quot;background-color:  #F0F0FF;&quot;
|Вокамгненне за вокамгненнем
|Мгновенье за мгновеньем
|- style=&quot;background-color:  #F0F0FF;&quot;
|Апошняя
|Последняя
|-
|Вішнёвая вуліца
|Вишнёвая улица
| rowspan=&quot;7&quot; |2018
|27 красавіка
| colspan=&quot;2&quot; | {{center|—}}
|- style=&quot;background-color:  #FDF5E6;&quot;
|Куды мяне прывядзе гэта лета?
|Куда меня приведёт это лето?
| rowspan=&quot;5&quot; |27 ліпеня
| rowspan=&quot;5&quot; |Хутка гэта ўсё прайдзе
| rowspan=&quot;5&quot; |Скоро это всё пройдёт
|- style=&quot;background-color:  #FDF5E6;&quot;
|Вішнёвая вул.
|Вишневая ул.
|- style=&quot;background-color:  #FDF5E6;&quot;
|Балюча і прыемна
|Больно и приятно
|- style=&quot;background-color:  #FDF5E6;&quot;
|Хутка гэта ўсё прайдзе
|Скоро это всё пройдёт
|- style=&quot;background-color:  #FDF5E6;&quot;
|Часам
|Иногда
|-
|
|In Bloom (Cover)
|15 верасня
| colspan=&quot;2&quot; | {{center|—}}
|-
|Размовы з самім сабой
|Разговоры с самим собой
| rowspan=&quot;18&quot; |2019
|11 студзеня
| colspan=&quot;2&quot; | {{center|—}}
|-
|Зоркі
|Звёзды
|16 студзеня
| colspan=&quot;2&quot; | {{center|—}}
|-
|Месячнае святло
|Лунный свет
|24 мая
| colspan=&quot;2&quot; | {{center|—}}
|-
|Нават Болей Чым Звычайна (Acoustic,live)
|Даже Больше Чем Обычно (Acoustic,Live)
|1 ліпеня
| colspan=&quot;2&quot; | {{center|—}}
|-
|Клішэ
|Клише
|5 снежня
| colspan=&quot;2&quot; | {{center|—}}
|-
|Выдумаў цябе,   частка тры. Заключная
|Выдумал тебя, часть три. Заключительная
|
| colspan=&quot;2&quot; |
|- style=&quot;background-color:  #FFFFF0;&quot;
|Танцаваць
|Танцевать
| rowspan=&quot;12&quot; |13 снежня
| rowspan=&quot;12&quot; |Відэагульні
| rowspan=&quot;12&quot; |Видеоигры
|- style=&quot;background-color:  #FFFFF0;&quot;
|Маланкі і зоркі
|Молнии и звёзды
|- style=&quot;background-color:  #FFFFF0;&quot;
|Лепей / Прасцей
|Лучше / Проще
|- style=&quot;background-color:  #FFFFF0;&quot;
|Не цікава
|Не интересно
|- style=&quot;background-color:  #FFFFF0;&quot;
|Відэагульні
|Видеоигры
|- style=&quot;background-color:  #FFFFF0;&quot;
|Месячнае святло
|Лунный свет
|- style=&quot;background-color:  #FFFFF0;&quot;
|Хвалі
|Волны
|- style=&quot;background-color:  #FFFFF0;&quot;
|Шторы
|Шторы
|- style=&quot;background-color:  #FFFFF0;&quot;
|00.00
|00.00
|- style=&quot;background-color:  #FFFFF0;&quot;
|Размовы з самім сабой
|Разговоры с самим собой
|- style=&quot;background-color:  #FFFFF0;&quot;
|Клішэ
|Клише
|- style=&quot;background-color:  #FFFFF0;&quot;
|Мяняць?
|Менять?
|-
|Самы лепшы сябр
|Самый лучший друг
| rowspan=&quot;8&quot; |2020
|1 чэрвеня
| colspan=&quot;2&quot; | {{center|—}}
|- style=&quot;background-color:  #F0FFF0;&quot;
|Кіно
|Кино
| rowspan=&quot;7&quot; |18 снежня
| rowspan=&quot;7&quot; |Кіно
| rowspan=&quot;7&quot; |Кино
|- style=&quot;background-color:  #F0FFF0;&quot;
|Жадаешь
|Хочешь
|- style=&quot;background-color:  #F0FFF0;&quot;
|Блізка / Побач
|Близко / Рядом
|- style=&quot;background-color:  #F0FFF0;&quot;
|Самы лепшы сябр
|Самый лучший друг
|- style=&quot;background-color:  #F0FFF0;&quot;
|Парк пацех
|Парк развлечений
|- style=&quot;background-color:  #F0FFF0;&quot;
|Знаёмства
|Знакомства
|- style=&quot;background-color:  #F0FFF0;&quot;
|Канец святла
|Конец света
|}

== Значнасць ==
Паводле звесткам&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://music.yandex.by/artist/5578874|title=Вокруг фонарного столба|website=Яндэкс Музыка|access-date=2026-04-16}}&lt;/ref&gt; Яндэкс Музыкі на момант 16 красавіка 2026 года гурт мае 75 219 слухачоў у месяц.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}</text>
      <sha1>2pzo08hp5c04fki88gkhailuic8y23y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Розенкрэйцары</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806471</id>
    <revision>
      <id>5131398</id>
      <parentid>5127335</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <origin>5131398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35029" sha1="0izuka9ftmax2b4lj98pxvby5s2t8mo" xml:space="preserve">[[Файл:Templeofrosycross.png|справа|міні|287x287пкс|«Святыня Ружы і Крыжа» Тэафіла Швейгхардта Канстанцінса, 1618 г.]]
[[Файл:Rosy Cross.png|міні|Ружавы крыж]]
'''Розенкрейцэры''' '''Rosicrucianism'''— гэта тэрмін, які адносіцца да руху і вучэнняў &quot;пераемнікаў&quot; старажытных містычных школ XV стагоддзя. Папулярны сярод містыкаў і прыхільнікаў таемных таварыстваў эпохі Новага часу і мадэрна. Яны чэрпалі ідэі з розных [[Гнастыцызм|гнастычных]] традыцый і &quot;аднаўлялі&quot; [[Эзатэрыка|эзатырычныя]] і [[Містыка|містычныя]] практыкі. Па іх перакананні, менавіта ім раней &quot;вучылі&quot; іх папярэнікаў, сярод іншых, святары старажытных рэлігій, ессеі, [[Маніхейства|маніхеі]] [[Альбігойцы|і катары]]. Першыя дакументы, звязаныя з гэтым рухам, датуюцца XVII стагоддзем. Псеўдарозэнкрэйцарскі рух, як мадэрнісцкія тэасофскія варыяцыі на тэму [[масонства]] быў папулярны ў позняй Расейскай імперыі і раннім СССР. У 1920 г. мелася ложа і ў Менску&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B5%D1%80%D1%8B#/media/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B5%D1%80%D1%8B_%D0%B2_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8.Img015.jpg|title=Розенкрейцерская группа — И. Ф. Смолин, Б. Л. Плетнер, Б. М. Зубакин, П. А. Аренский, С. М. Эйзенштейн (Минск, 1920)}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Як лічацца сярод містыкаў і прыхільнікаў патаемных таварыстваў і тэорый змовы, Розэнкрэйцары дзейнічалі ў [[Еўропа|Еўропе]] XVI -XVII cт., галоўным чынам у [[Германія|Германіі]], [[Гістарычныя Нідэрланды|Нідэрландах]], [[Францыя|Францыі]] і [[Англія|Англіі]]. Назва «розенкрэйцар» паходзіць ад імя Крысціяна Розенкрейца&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=The Catholic Historical Review, Vol. 5, No. 2/3 (Jul. - Oct., 1919), pp. 265—270 by Joseph A. Murray; Review of New England and the Bavarian Illuminati by Vernon Stauffer; Vol. LXXXII of Studies in History, Economics and Public Law by The Faculty of Political Science; Columbia University Press (1918). Catholic University of America Press.}}&lt;/ref&gt;, персанажа, які з'яўляецца ў творах лютэранскага пастара Ёгана Валянціна Андрэ (1586–1654), апублікаваных у 1614–1616 гадах:

* 1614 – ''Fama Fraternitatis'' (''Слава Брацтва''),
* 1615 г. – ''[[Confessio Fraternitatis]]'' (''Вызнанне Братэрства''),
* 1616 – ''[[Chymische Hochzeit des Christiani Rosencreutz Anno 1459]]'' ( ''Хімічнае вяселле Крысціяна Розенкройца ў 1459 годзе'')

[[Файл:Fama-fraternitatis.jpg|міні|Fama fraternitatis]]
Сам аўтар насмяхаецца над &quot;вучэннем&quot; Хрысціяна &quot;Ружа і Крыжа&quot;, лічачы яго марнатраўнай гульнёй парожняга розуму. Такога ж меркавання прытрымліваецца Умберта Эка&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.pl/books?id=F1EqDgAAQBAJ&amp;pg=PT315&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|загаловак=Умберто Эко. О литературе. Эссе. — Google Книги}}&lt;/ref&gt;. Аднак Ф.Етс адмаўляе аўтарства Е.Андрэ (бо ружы на крыжах прысутнічаюць ў ранейшай па часе эмблематыцы твораў [[Парацэльс|Парацэльса]] і у партугальскіх кляштароў)&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Stanislas de Guaïta. Au seuil du Mystère. Paris: Georges Carré, 1886.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Macedo, António de (2000), Instruções Iniciáticas — Ensaios Espirituais, 2nd edition, Hughin Editores, Lisbon, ISBN 972-8534-00-0, p.55}}&lt;/ref&gt; і лічыць, што ананімныя фундацыйныя творы розэнкрэйцараў узніклі на хвалі папулярных у эпоху Рэнесанса алхімічных і тэалагічных пошукаў, алігорый і сімвалізма&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Frances Yates. The Rosicrucian Enlightenment. — London: Routledge, переиздана в Нью-Йорке в 2002 г., 1972. — 333 с. — ISBN 0-7100-7380-1}}&lt;/ref&gt;)

Так ці іначай, з гэтых тэкстаў, якія паўплывалі на развіцце містыцызму ў свеце вынікала, што ў Еўропе спрадвеку існуе &quot;найбольш шанаваны ордэн&quot; містыкаў-філосафаў-навукоўцаў, якія ставяць сваёй мэтай &quot;сусветную рэфармацыю чалавецтва&quot;. Паводле розенкрэйцэраў, іх вучэнне пабудавана «на старажытных эзатэрычных ісцінах», якія «скрытыя ад звычайнага чалавека, забяспечваюць разуменне прыроды, фізічнага сусвету і духоўнага царства»&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Carl Edwin Lindgren. The way of the Rose Cross; A Historical Perception, 1614–1620 // Journal of Religion and Psychical Research. — 1995. — № 3. — С. 141–148}}&lt;/ref&gt;, што сімвалізуецца эмблемай братэрства — ружай, якая распускаецца на крыжы.

У першыя стагоддзі свайго існавання розенкрэйцарства было цесна звязана з лютэранствам і ўвогуле з пратэстантызмам. Фрэнсіс Йейтс бачыла ў розенкрэйцарах XVII стагоддзя папярэднікаў стагоддзя [[Асветніцтва|Асветы]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Frances Yates. The Rosicrucian Enlightenment. — London: Routledge, переиздана в Нью-Йорке в 2002 г., 1972. — 333 с. — ISBN 0-7100-7380-1;0-415-26769-2.}}&lt;/ref&gt;. Паводле гісторыка Дэвіда Стывенсана, гэты культурны рух аказаў істотны ўплыў на станаўленне ў [[Шатландыя|Шатландыі]] падобнага містычнай супольнасці — [[масонства]]. У далейшым шматлікія разрозннныя таемныя таварыствы выводзілі сваю пераемнасць і абрады поўнасцю або часткова ад нямецкіх розенкрэйцэраў XVI—XVII стагоддзяў&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.pl/books?id=pQZFAQAAQBAJ&amp;pg=PA38&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|аўтар=Yates F.A.|загаловак=Rosicrucian Enlightenment. - с.37-40}}&lt;/ref&gt; (а праз іх пасярэдніцтва — ад [[Тампліеры|храмоўнікаў]] ці нават [[Рыцары Круглага стала|рыцараў Круглага стала]])[[Англія|.]] Прыхільнікі розенкрэйцараў заяўлялі аб сваёй каранях ў ранніх дасягненнях чалавецтва, сярод іншых у працах [[Гермес Трысмегіст|Гермеса Трысмегіст]]&lt;nowiki/&gt;а, [[Лаа-Цзы|Лао-цзы]], [[Буда (тытул)|Буды]], [[Піфагор|Піфагора]] і Апалонія Тыянскага. Розенкрейцераўскія вучэнні прапаведавалі, сярод іншых, Роберт Флад, [[Michael Maier|Майкл Майер]], [[Thomas Vaugham|Томас Воэм]] і [[John Heydon|Джон Хейдан]]. З гэтым рухам таксама былі звязаны, сярод іншых, [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]], [[Ёган Вольфганг фон Гётэ|Ёган Вольфганг Гётэ]], [[Віктор Гюго]], [[Сяргей Міхайлавіч Эйзенштэйн|Сяргей Эйзенштэйн]].

== Вучэнне ==
У тэксце «Fama Fraternitatis» выкладзена легенда аб нямецкім вучоным і філосафе-містыку, названым «брат C.R.C.» (толькі ў трэцім маніфесце яго імя расшыфравана як Хрысціян Розенкрэйц). Сцвярджаецца, што &quot;наш Айцец Хрысціян&quot; нарадзіўся ў 1378 годзе і пражыў 106 гадоў. У першым маніфесце гаварылася, што Хрысціян першапачаткова выхоўваўся ў манастыры, а потым адправіўся ў паломніцтва ў Святую зямлю. Аднак падарожжа ў Іерусалім ён аддаў перавагу зносінам з мудрацамі Дамаска, Феса і таямнічага Дамкара. Вярнуўшыся на радзіму разам з трыма вучнямі ён стварыў &quot;братэрства ружы і крыжа&quot;, галоўнай мэтай якога было зразуменне боскай мудрасці, раскрыццё таямніц прыроды і аказанне дапамогі людзям. Традыцыйна датай стварэння брацтва лічыцца 1407 год.

Паводле легенды, падчас жыцця Хрысціяна Розенкрэйца «ордэн ружы і крыжа» складаўся не больш чым з васьмі чальцоў, кожны з якіх быў доктар або бакалаўр. Усе яны прысягнулі не спаганяць плату за лячэнне хворых, захоўваць братэрства ў таямніцы і знайсці сабе замену перш, чым памруць. У 1484 годзе Розенкрэйц памёр, і толькі праз 120 гадоў яго магіла з сакрэтнымі кнігамі (згодна з яго прадказаннем) была выяўлена яго паслядоўнікамі. На яго маўзалеі быў выведзены лацінскі дэвіз: «Ад Бога нараджаемся. У Хрысце паміраем. Уваскрасаем у Духу Сьвятым”.

У сваёй філасофіі розенкрейцеры падкрэсліваюць боскае паходжанне чалавека, якое разглядаецца праз [[Грэх|грэхападзенне]] і магчымасць уз'яднання з боскім полем жыцця. Гэта вучэнне цесна звязана з [[Алхімія|алхіміяй]], якая сімвалічна бачыць магчымасць выратавання ў пераўтварэнні [[Свінец|свінцу]] (што сімвалізуе [[Прырода|прыроду]] зямнога чалавека) у золата (сапраўднага боскага чалавека), які, як [[Фенікс (міфалогія)|фенікс]] з попелу, павінны паўстаць з магілы прыроды.'''Герметычныя вучэнні розэнкрейцераў паходзяць ад:'''

* гнозіс
* [[алхімія]]
* [[кабала]]
* [[неаплатанізм]]
* [[філасофія]]

== Розенкрэйцары ва Усходняй Еўропе. ==
Ужо ў 1615 годзе гданьскі друкар і кнігагандляр Андрэас Хюнефельд апублікаваў фундаментальную працу Ёгана Валянціна Андрэ: ''«Fama Fraternitatis»'' (назва ''«розэнкрэйцары»'' паходзіць ад імя Крысціяна Розенкрэйца, персанажа, які згадваецца ў гэтай і іншых кнігах гэтага аўтара),які нібыта памер і выдаў запавет 8 сваім вучнам прапаведаваць. У выніку дзейнасці Хюнефельда быў заснаваны мясцовы фарпост ружанцовых масонаў пад назвай ''[[Антылія|«Антылія»]]'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.loza-galileusz.pl/3.gdansk.wolnomularstwo.php|title=Z dawnych dziejów, czyli masoneria w Gdańsku|website=loza-galileusz.pl}}&lt;/ref&gt;.

З поўнай упэўненасцю казаць аб існаванні і прасочваць генеалогію розенкрэйцэрскіх арганізацый можна толькі з пачатку XVIII стагоддзя. У 1710 годзе сілезскі пастар і алхімік Зыгмунд Рыхтэр пад псеўданімам Sincerus Renatus (&quot;шчыра звернуты&quot;) апублікаваў трактат, азагалоўлены &quot;Тэарэтыка - практычная тэасофія. Сапраўдная і поўная падрыхтоўка філасофскага каменя братэрствам Ордэна золатога ружовага крыжа» («Dieeund Philosophischen Steins der Brüderschaft aus dem Orden des Gülden-und Rosen-Creutzes»). У зборніку, які складаецца з 52 артыкулаў, Рыхтэр прадстаўляўся чальцом гэтага братэрства і паведамляў, што яно заснавана ў Празе пачатку XVIII стагоддзя, складаецца з адасобленых аддзяленняў, у кожнае з якіх уваходзіць 31 адэпт. Ордэн мае ўнутранае кола, апазнавальныя знакі і сакрэтныя алхімічныя даследаванні, матэрыялы па якіх выдаваліся толькі тым, хто дасягнуў самы высокі ўзровень. Братэрствам кіруе «імператар», у яго прымаюцца толькі масоны ў ступені майстра&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.pl/books?id=d5d_AhziPZsC&amp;pg=PA51&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|загаловак=The Rosicrucians: The History, Mythology, and Rituals of an Esoteric Order — Christopher McIntosh — Google Книги}}&lt;/ref&gt;. 

Дзве іншыя вехі ў развіцці розенкрейцерскай дактрыны XVIII стагоддзя - &quot;Opus magocabalisticum et theosophicum&quot; Георга фон Велінга (1719, разгляд алхіміі і вучэнні Парацэльса) і  &quot;Aureum Vellus oder Goldenes Vliess&quot; Германа Фіктульда (1749).

Акрамя згаданага твора Рыхтэра, іншых пацверджанняў дзейнасці гэтых арганізацыі не выяўлена - ці то з прычыны яе глыбокай заканспіраванасці, ці з прычыны малога ліку прысвечаных. А паколькі нават тыя аматары містыкі з элітных колаў, якія іх шукалі не маглі знайсці само іх існаванне выклікала абаснаваны скепсіс&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Waite, Arthur Edward. OCLC 7080058 The Real History of the Rosicrucians. — London: G. Redway, 1887.}}&lt;/ref&gt;. 

== Масонства. Орэн залатога і ружовага крыжа. ==
Прадстаўнікі спекулятыўнага [[Масонства|масонства,]] якое развівалася ў XVII стагоддзі, чэрпалі вучэнне разенкрейцераў XVII стагоддзя. Існуе значная сувязь паміж сімвалізмам масонства і сімвалізмам, які выкарыстоўваўся разенкрэйцерамі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wolnomularstwo.pl/baza_artykulow/wolnomularstwo-powszechne/historia-wolnomularstwa-powszechnego/historyczne-i-legendarne-korzenie-wolnomularstwa/rozokrzyzowcy/|title=Różokrzyżowcy - wolnomularstwo.pl&lt;!-- Tytuł wygenerowany przez bota --&gt;|website=wolnomularstwo.pl}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Bijou fm 18eme.jpg|міні|Падвеска 18° старадаўняга і прынятага шатладскага статута — Рыцар Ружавага Крыжа]]
У трактаце Aureum vellus (1749) нямецкі містык Герман Фіктульд спрабаваў упісаць розенкрэйцэрства ў кантэкст іншых герметычных вучэнняў і вырабіць «ордэн крыжа і ружы» ад ордэна Залатога руна, заснаванага ў Бургундыі XV стагоддзя&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.pl/books?id=nL3NffvWyWwC&amp;pg=PA46&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|загаловак=Christopher McIntosh. Rose Cross and the Age of Reason: the Eighteenth-Century Rosicrucianism in Central Europe and its Relationship to the Enlightenment. The State University of New York Press, 2012. 2nd ed. ISBN 978-1-4384-3561-9. P. 46-50.}}&lt;/ref&gt;. Аўтар трактата карыстаўся значным уплывам у Зульцбаху і Марбургу (тагачасных цэнтрах нямецкага масонства) і складаўся ў перапісцы з багасловам Этынгерам&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.pl/books?id=t-MnyJ-8tl0C&amp;pg=PA69&amp;lpg=PA69&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|загаловак=A Rosicrucian Utopia in Eighteenth-Century Russia: The Masonic Circle of N.I. Novikov circle}}&lt;/ref&gt;. Ён сцвярджаў, што менавіта розенкрэйцэры стварылі масонства і толькі ім вядомы сапраўдны сэнс масонскай сімволікі. Пазней пры пасярэніцтве ўроцлаўскага гуртка &quot;бацькоў&quot; у Празе, Рэгенсбургу і Франкфурце недзе паміж 1747-1761 была створаная ці абноўленая структура звязаная з масонскімі &quot;патаемнымі філасофскімі&quot; ложамі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Christopher McIntosh. Rose Cross and the Age of Reason: the Eighteenth-Century Rosicrucianism in Central Europe and its Relationship to the Enlightenment. The State University of New York Press, 2012. 2nd ed. ISBN 978-1-4384-3561-9. P. 46-50.}}&lt;/ref&gt;. Найбольш прыкметным апалагетам абноўленага розенкрэйцэрства быў марбургскі прафесар медыцыны Фрыдрых Шродэр (1733—1778), а найвышэйшы росквіт вучэння прыйшоўся на кіраванне ў Прусіі містычна настроенага караля Фрыдрыха Вільгельма II&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Перцев В. Н. Немецкое масонство в XVIII в. // Масонство в его прошлом и настоящем. М., 1914. Т. 1. С. 93-94, 100—101}}&lt;/ref&gt;. 

Першыя згадкі пра гэты градус «Рыцар ружы і крыжа» - 18 ° у Старажытным і прынятым шатландскім статуце адносяцца да 1765 года. Градус увайшоў у рытуальную практыку і атрымаў шырокае распаўсюджванне пасля 1780 года.

Пасля 1782 г. масонства дадало ў сваю рытуальную практыку егіпецкія, грэцкія і друідычныя містэрыі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bayard, Jean-Pierre, Les Rose-Croix, M.A.Édition, Paris 1986}}&lt;/ref&gt;. Марконі дэ Негрэ са сваім бацькам Габрыелем Марконі ў 1839 годзе заснаваў масонскі статут Мемфіса&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=de Negre, E.J. Marconis, Brief History of Masonry (1849)}}&lt;/ref&gt;, адштурхваючыся ад больш ранніх алхімічных і герметычных пошукаў розенкрэйцэрскага вучонага барона дэ Вестэрада. Такім чынам, ступень Рыцара ружы і крыжа з'явілася і ў егіпецкім масонстве. Дадзеная ступень таксама як і ў ДПШУ практыкуецца, або ў 18 °, або ў 17 ° &lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Nesta Webster’s, Secret Societies and Subversive Movements, London, 1924, p. 87}}&lt;/ref&gt;.

Ступень Рыцара ружы і крыжа сустракаецца ў дадатковых ордэнах Французскага статута. Так, пасвячэнне ў яе праходзіць у 4 ордэне гэтага статута&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=П'ер Мал'е, Le Régulateur du Maçon (1785-«1801»), la fixation des grades symboliques du Rite Français : histoire et documents, Paris, Éditions A l’Orient, 2004.}}&lt;/ref&gt;

У канцы XVIII стагоддзя члены Ордэна залатога і ружовага крыжа сцвярджалі, што розенкрэйцэрства заснавана паслядоўнікамі егіпецкага мудраца Ормуза (Ormusse) і «Licht-Weise», якія эмігравалі ў Шатландыю пад імем «Будаўнікі з Усходу». Пасля гэтага першапачатковы ордэн нібы знік, пакуль не быў адноўлены [[Олівер Кромвель|Оліверам Кромвэлем]] як [[франкмасонства]]. Таварыства залатога і ружовага крыжа распрацавала і сучасную сімволіку розенкрэйцэрства, выкладзеную ў трактаце Geheime Figuren der Rosenkreuzer (Альтана, 1785 г.).

Першым розенкрэйцэрам у Расіі быў Іван Шварц (1751—1784), выхадзец з Трансільваніі. У 1781 годзе ў Берліне ён быў прыняты ў Ордэн залатога і ружовага крыжа, а ў кастрычніку таго ж года атрымаў грамату на права лічыцца яго адзіным паўнамоцным прадстаўніком &quot;ва ўсёй Імператарска-расійскай дзяржаве і яго землях&quot;&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=О. П. Ведьмин. Масоны в России: 1730—1825 гг. Кемеровский государственный университет, 1998. С. 48.}}&lt;/ref&gt;. Пасля смерці Шварца першынство ва ўнутраных прыступках ордэна перайшло да маскоўскай групы Мікалая Новікава. Новікаў сцвярджаў, што яму  быццам першым адкрыў што «сапраўднае масонства ёсць таінства розенкрэйцэраў» містычна настроены фельдмаршал [[Мікалай Рапнін]]. У пачатку ХХ ст. на хвалі моды на акультызм і містыку характэрнай для [[Эпоха мадэрну|эпохі мадэрну]], прыбыўшы як прадстаўніца ордэну з Вены ад Рудольфа Штэйнера, Ганнна Менцлова абвесціла [[:ru:Иванов,_Вячеслав_Иванович|Вячаслава Іванова]] у Піцярбурзе &quot;ружай&quot;, а [[Андрэй Белы|Андрэя Белага]] &quot;крыжом&quot; натхняла іх ідэямі будовы &quot;новага&quot; ордэну на руінах &quot;старога&quot;. У асяродку паэтаў сярэбранага веку і рэвалюцыянераў вобразы ружы і крыжа сталі папулярнымі. Напрыклад апяваючы іх  [[Аляксандр Аляксандравіч Блок|Аляксандр Блок]] стварыў п'есу &quot;Ружа і крыж&quot; (1912).


== Сёння ==
Дзякуючы &quot;закрытасці&quot; і &quot;таямнічасці&quot;, якія тыражуюцца масмедыя, сёння ў розенкрэйцараў ёсць шмат паслядоўнікаў. У канцы 19-га і пачатку 20-га стагоддзяў розныя групы называлі сябе розенкрейцарамі. Розныя групы, якія звязваюць сябе з «розенкрейцарскай традыцыяй», можна падзяліць на тры катэгорыі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Skogstrom, Jan (2001), Some Comparisons Between Exoteric &amp; Esoteric Christianity}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://www.rosicrucian.com/zineen/pamen010.htm|загаловак=The Rosicrucian Interpretation of Christianity by The Rosicrucian Fellowship}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://www.rosicrucian.com/rms/rmseng01.htm|загаловак=Max Heindel. The Rosicrucian Mysteries}}&lt;/ref&gt;: 

[[Эзатэрычнае хрысціянства|эзатэрычныя хрысціянскія]] розенкрейцарскія групы, якія вызнаюць Хрыста кшталту Lectorium Rosicrucianum; 

вольна масонскія розенкрейцарскія групы, такія як SRIA, Societas Rosicruciana&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Albert Pike, Morals and Dogma of the Ancient and Accepted Scottish Rite of Freemasonry, &quot;XXX: Knight Kadosh&quot;, p. 822, 1872}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Salus, Incruce. &quot;W.Bro. Colonel William James Bury MacLeod Moore&quot;. S.R.I.C. - Societas Rosicruciana in Canada.}}&lt;/ref&gt;;

ініцыятарскія групы, такія як «Залатая Зара» і &quot;Старажытны містычны ордэн Ружа Крыжа&quot; (AMORC). У Польшчы з 1986 года афіцыйна дзейнічае Міжнародная школа Залатога Ружаннага Крыжа і Lectorium Rosicrucianum есць ва ўсіх буйных гарадах. У іншых краінах суполкі таксама прадстаўленыя сярод аматараў эзатэрыкі, магіі, акультызму і  &quot;закрытых&quot; &quot;элітных&quot; таварыстваў.

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}'''Бібліяграфія:'''

''Bayard, Jean-Pierre. La Spiritualité de la Rose-Croix: Histoire, Tradition et Valeur Initiatique Dangles, Saint-Jean-de-Braye, France, (1990)  ISBN &lt;bdi&gt;2-7033-0353-X&lt;/bdi&gt;''

Clymer, R. Swinburne.  ''The Rose Cross order: a short sketch of the history of the Rose Cross order in America, together with a sketch of the life of Dr. P. B. Randolph, the founder of the order'' Philosophical Publishing Company, Allentown, Pennsylvania, (1916) OCLC 6671066

Churton, Tobias. ''The Invisible History of the Rosicrucians: The World's Most Mysterious Secret Society'' Inner Traditions, Rochester, Vermont, (2009) ISBN &lt;bdi&gt;978-1-59477-255-9&lt;/bdi&gt;

''Eugenius Philalethes.'' Fame and Confession of the Fraternity of the Rosy Cross. — City: Kessinger Publishing, 1997. — 197 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 1-56459-257-X&lt;/nowiki&gt;.

''Frances Yates.'' The Rosicrucian Enlightenment. — London: Routledge, 2002 г., 1972. — 333 с. — ISBN 0-7100-7380-1

''Donald R. Dickson.'' Johann Valentin Andreae's Utopian Brotherhoods // Renaissance Quarterly. — 1996. — Т. 49, № 4.

''Waite, Arthur Edward.'' OCLC 7080058 The Real History of the Rosicrucians. — London: G. Redway, 1887., reprinted in 1960 by Society of Metaphysicians, Hastings, England, &lt;nowiki&gt;ISBN 1-85228-705-5&lt;/nowiki&gt;; reprinted in 2000 by Garber Communications, Blauvelt, New York, &lt;nowiki&gt;ISBN 0-89345-018-9&lt;/nowiki&gt;

Carlos Gilly / Friedrich Niewöhner (Hgg.): Rosenkreuz als europäisches Phänomen im 17. Jahrhundert. Pimander 7, Bibliotheca Philosophica Hermetica, Amsterdam / Frommann-Holzboog, Stuttgart 2002, ISBN 3-7728-2206-1

Frietsch, Wolfram. ''Die Geheimnisse der Rosenkreuzer'' Rowohlt, Reinbeck bei Hamburg, 1999  ISBN 3-499-60495-7

Hans-Jürgen Ruppert: Rosenkreuzer. Diederichs, München 2004, &lt;nowiki&gt;ISBN 3-7205-2533-3&lt;/nowiki&gt;

Heindel, Max (1909) ''The Rosicrucian Cosmo-Conception or Christian Occult Science, An Elementary Treatise Upon Man's Past Evolution, Present Constitution and Future Development'' Independent Book Company, Chicago, OCLC 7466633; full text of updated version entitled ''The Rosicrucian Cosmo-Conception or Mystic Christianity, An Elementary Treatise Upon Man's Past Evolution, Present Constitution and Future Development'' from ''The Rosicrucian Fellowship''

''Мэнли П. Холл.'' Энциклопедическое изложение масонской, герметической, каббалистической и розенкрейцеровской символической философии. — М.: Эксмо, Мидгард, 2007. — С. 8. — 864 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-699-22139-5&lt;/nowiki&gt;, ISBN 978-5-699-22139-

Розенкрейцеры // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;, 1890—1907.

''Семека А. В.'' Русские розенкрейцеры и сочинения императрицы Екатерины II против масонства. — СПб.: Сенатская тип., 1902. — 60 с.

''Тарасов Е. И.'' Московское общество розенкрейцеров // Масонство в его прошлом и настоящем. Т. 2. — М., 1915. С. 1—26.

''Франсес Йейтс.'' Розенкрейцерское просвещение. — М.: Алетейа, Энигма, 1999.

''Гендель Макс.'' Мистерии розенкрейцеров / Макс Гендель, Мэнли Палмер Холл, У. Л. Уилмхёрст. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Эксмо, Terra Fantastica, 2003. — 736 с. — (Великие посвящённые). — 4000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-699-03905-8&lt;/nowiki&gt;. (в пер.)

Розенкрейцеры в Советской России: Документы 1922—1937 гг. / Сост. А. Л. Никитин. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Минувшее, 2004. — 464 с. — (Мистические общества и ордена в Советской России). — 1500 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-902073-27-8&lt;/nowiki&gt;, &lt;nowiki&gt;ISBN 5-902073-11-1&lt;/nowiki&gt;. (в пер.)

''Киселёв Н. П.'' Из истории русского розенкрейцерства / Сост., подгот. текста и коммент. М. В. Рейзина, А. И. Серкова. — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;: Изд-во имени Н. И. Новикова, 2005. — 424 с. — (Русское масонство. Материалы и исследования. Выпуск 5). — 3000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-87991-020-2&lt;/nowiki&gt;. (в пер.)

''Варакин А. С.'' Розенкрейцеры — рыцари Розы и Креста. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Вече, 2007. — 408, [16] с. — (Тайные общества, ордена и секты). — 3000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-9533-2352-9&lt;/nowiki&gt;. (в пер.)

''Арнольд П.'' История розенкрейцеров и истоки франкмасонства / Поль Арнольд; Пер. с франц. В. Каспарова. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Энигма, 2011. — 336 с. — 2000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-94698-088-3&lt;/nowiki&gt;. (в пер.)

Кондаков Ю. Е. Мартинисты, розенкрейцеры, и «внутренние христиане» в России конца XVIII начала XIX вв. СПб.: Изд-во РГПУ им. А. И. Герцена, 2011. — 499 с. — 100 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-8064-1731-3&lt;/nowiki&gt;

Кондаков Ю. Е. Орден золотого и розового креста в России. Теоретический градус соломоновых наук. СПб., Астерион. 2012. — 616 с. — 200 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-906152-24-4&lt;/nowiki&gt;

Кондаков Ю. Е. Тайные инструкции российских розенкрейцеров XVIII—XIX вв. / Науч. ред. Е. Л. Кузьмишин. — М.: Ганга, 2018. — 570 с. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-907059-18-4&lt;/nowiki&gt;

Халтурин Ю. Л., Кучурин В. В., Родиченков Ю. Ф. «Небесная наука»: европейская алхимия и российское розенкрейцерство в XVII—XIX веках. СПб.: Изд-во РХГА, 2015. — 380 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-88812-704-9&lt;/nowiki&gt;
[[Катэгорыя:Гнастыцызм]]
[[Катэгорыя:Масонства]]
[[Катэгорыя:Рэлігіі]]
[[Катэгорыя:Эзатэрыка]]
[[Катэгорыя:Алхімія]]
[[Катэгорыя:Гермітыцызм]]
[[Катэгорыя:Эзатырычнае хрысціянства]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі містыкаў]]
[[Катэгорыя:Патаемныя таварыствы]]</text>
      <sha1>0izuka9ftmax2b4lj98pxvby5s2t8mo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131402</id>
      <parentid>5131398</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T08:06:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>/* Масонства. Орэн залатога і ружовага крыжа. */</comment>
      <origin>5131402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35029" sha1="hxvk9ywq04u0rz0r95a4ckupj8z49xg" xml:space="preserve">[[Файл:Templeofrosycross.png|справа|міні|287x287пкс|«Святыня Ружы і Крыжа» Тэафіла Швейгхардта Канстанцінса, 1618 г.]]
[[Файл:Rosy Cross.png|міні|Ружавы крыж]]
'''Розенкрейцэры''' '''Rosicrucianism'''— гэта тэрмін, які адносіцца да руху і вучэнняў &quot;пераемнікаў&quot; старажытных містычных школ XV стагоддзя. Папулярны сярод містыкаў і прыхільнікаў таемных таварыстваў эпохі Новага часу і мадэрна. Яны чэрпалі ідэі з розных [[Гнастыцызм|гнастычных]] традыцый і &quot;аднаўлялі&quot; [[Эзатэрыка|эзатырычныя]] і [[Містыка|містычныя]] практыкі. Па іх перакананні, менавіта ім раней &quot;вучылі&quot; іх папярэнікаў, сярод іншых, святары старажытных рэлігій, ессеі, [[Маніхейства|маніхеі]] [[Альбігойцы|і катары]]. Першыя дакументы, звязаныя з гэтым рухам, датуюцца XVII стагоддзем. Псеўдарозэнкрэйцарскі рух, як мадэрнісцкія тэасофскія варыяцыі на тэму [[масонства]] быў папулярны ў позняй Расейскай імперыі і раннім СССР. У 1920 г. мелася ложа і ў Менску&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B5%D1%80%D1%8B#/media/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%86%D0%B5%D1%80%D1%8B_%D0%B2_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8.Img015.jpg|title=Розенкрейцерская группа — И. Ф. Смолин, Б. Л. Плетнер, Б. М. Зубакин, П. А. Аренский, С. М. Эйзенштейн (Минск, 1920)}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Як лічацца сярод містыкаў і прыхільнікаў патаемных таварыстваў і тэорый змовы, Розэнкрэйцары дзейнічалі ў [[Еўропа|Еўропе]] XVI -XVII cт., галоўным чынам у [[Германія|Германіі]], [[Гістарычныя Нідэрланды|Нідэрландах]], [[Францыя|Францыі]] і [[Англія|Англіі]]. Назва «розенкрэйцар» паходзіць ад імя Крысціяна Розенкрейца&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=The Catholic Historical Review, Vol. 5, No. 2/3 (Jul. - Oct., 1919), pp. 265—270 by Joseph A. Murray; Review of New England and the Bavarian Illuminati by Vernon Stauffer; Vol. LXXXII of Studies in History, Economics and Public Law by The Faculty of Political Science; Columbia University Press (1918). Catholic University of America Press.}}&lt;/ref&gt;, персанажа, які з'яўляецца ў творах лютэранскага пастара Ёгана Валянціна Андрэ (1586–1654), апублікаваных у 1614–1616 гадах:

* 1614 – ''Fama Fraternitatis'' (''Слава Брацтва''),
* 1615 г. – ''[[Confessio Fraternitatis]]'' (''Вызнанне Братэрства''),
* 1616 – ''[[Chymische Hochzeit des Christiani Rosencreutz Anno 1459]]'' ( ''Хімічнае вяселле Крысціяна Розенкройца ў 1459 годзе'')

[[Файл:Fama-fraternitatis.jpg|міні|Fama fraternitatis]]
Сам аўтар насмяхаецца над &quot;вучэннем&quot; Хрысціяна &quot;Ружа і Крыжа&quot;, лічачы яго марнатраўнай гульнёй парожняга розуму. Такога ж меркавання прытрымліваецца Умберта Эка&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.pl/books?id=F1EqDgAAQBAJ&amp;pg=PT315&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|загаловак=Умберто Эко. О литературе. Эссе. — Google Книги}}&lt;/ref&gt;. Аднак Ф.Етс адмаўляе аўтарства Е.Андрэ (бо ружы на крыжах прысутнічаюць ў ранейшай па часе эмблематыцы твораў [[Парацэльс|Парацэльса]] і у партугальскіх кляштароў)&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Stanislas de Guaïta. Au seuil du Mystère. Paris: Georges Carré, 1886.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Macedo, António de (2000), Instruções Iniciáticas — Ensaios Espirituais, 2nd edition, Hughin Editores, Lisbon, ISBN 972-8534-00-0, p.55}}&lt;/ref&gt; і лічыць, што ананімныя фундацыйныя творы розэнкрэйцараў узніклі на хвалі папулярных у эпоху Рэнесанса алхімічных і тэалагічных пошукаў, алігорый і сімвалізма&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Frances Yates. The Rosicrucian Enlightenment. — London: Routledge, переиздана в Нью-Йорке в 2002 г., 1972. — 333 с. — ISBN 0-7100-7380-1}}&lt;/ref&gt;)

Так ці іначай, з гэтых тэкстаў, якія паўплывалі на развіцце містыцызму ў свеце вынікала, што ў Еўропе спрадвеку існуе &quot;найбольш шанаваны ордэн&quot; містыкаў-філосафаў-навукоўцаў, якія ставяць сваёй мэтай &quot;сусветную рэфармацыю чалавецтва&quot;. Паводле розенкрэйцэраў, іх вучэнне пабудавана «на старажытных эзатэрычных ісцінах», якія «скрытыя ад звычайнага чалавека, забяспечваюць разуменне прыроды, фізічнага сусвету і духоўнага царства»&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Carl Edwin Lindgren. The way of the Rose Cross; A Historical Perception, 1614–1620 // Journal of Religion and Psychical Research. — 1995. — № 3. — С. 141–148}}&lt;/ref&gt;, што сімвалізуецца эмблемай братэрства — ружай, якая распускаецца на крыжы.

У першыя стагоддзі свайго існавання розенкрэйцарства было цесна звязана з лютэранствам і ўвогуле з пратэстантызмам. Фрэнсіс Йейтс бачыла ў розенкрэйцарах XVII стагоддзя папярэднікаў стагоддзя [[Асветніцтва|Асветы]]&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Frances Yates. The Rosicrucian Enlightenment. — London: Routledge, переиздана в Нью-Йорке в 2002 г., 1972. — 333 с. — ISBN 0-7100-7380-1;0-415-26769-2.}}&lt;/ref&gt;. Паводле гісторыка Дэвіда Стывенсана, гэты культурны рух аказаў істотны ўплыў на станаўленне ў [[Шатландыя|Шатландыі]] падобнага містычнай супольнасці — [[масонства]]. У далейшым шматлікія разрозннныя таемныя таварыствы выводзілі сваю пераемнасць і абрады поўнасцю або часткова ад нямецкіх розенкрэйцэраў XVI—XVII стагоддзяў&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.pl/books?id=pQZFAQAAQBAJ&amp;pg=PA38&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|аўтар=Yates F.A.|загаловак=Rosicrucian Enlightenment. - с.37-40}}&lt;/ref&gt; (а праз іх пасярэдніцтва — ад [[Тампліеры|храмоўнікаў]] ці нават [[Рыцары Круглага стала|рыцараў Круглага стала]])[[Англія|.]] Прыхільнікі розенкрэйцараў заяўлялі аб сваёй каранях ў ранніх дасягненнях чалавецтва, сярод іншых у працах [[Гермес Трысмегіст|Гермеса Трысмегіст]]&lt;nowiki/&gt;а, [[Лаа-Цзы|Лао-цзы]], [[Буда (тытул)|Буды]], [[Піфагор|Піфагора]] і Апалонія Тыянскага. Розенкрейцераўскія вучэнні прапаведавалі, сярод іншых, Роберт Флад, [[Michael Maier|Майкл Майер]], [[Thomas Vaugham|Томас Воэм]] і [[John Heydon|Джон Хейдан]]. З гэтым рухам таксама былі звязаны, сярод іншых, [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі]], [[Ёган Вольфганг фон Гётэ|Ёган Вольфганг Гётэ]], [[Віктор Гюго]], [[Сяргей Міхайлавіч Эйзенштэйн|Сяргей Эйзенштэйн]].

== Вучэнне ==
У тэксце «Fama Fraternitatis» выкладзена легенда аб нямецкім вучоным і філосафе-містыку, названым «брат C.R.C.» (толькі ў трэцім маніфесце яго імя расшыфравана як Хрысціян Розенкрэйц). Сцвярджаецца, што &quot;наш Айцец Хрысціян&quot; нарадзіўся ў 1378 годзе і пражыў 106 гадоў. У першым маніфесце гаварылася, што Хрысціян першапачаткова выхоўваўся ў манастыры, а потым адправіўся ў паломніцтва ў Святую зямлю. Аднак падарожжа ў Іерусалім ён аддаў перавагу зносінам з мудрацамі Дамаска, Феса і таямнічага Дамкара. Вярнуўшыся на радзіму разам з трыма вучнямі ён стварыў &quot;братэрства ружы і крыжа&quot;, галоўнай мэтай якога было зразуменне боскай мудрасці, раскрыццё таямніц прыроды і аказанне дапамогі людзям. Традыцыйна датай стварэння брацтва лічыцца 1407 год.

Паводле легенды, падчас жыцця Хрысціяна Розенкрэйца «ордэн ружы і крыжа» складаўся не больш чым з васьмі чальцоў, кожны з якіх быў доктар або бакалаўр. Усе яны прысягнулі не спаганяць плату за лячэнне хворых, захоўваць братэрства ў таямніцы і знайсці сабе замену перш, чым памруць. У 1484 годзе Розенкрэйц памёр, і толькі праз 120 гадоў яго магіла з сакрэтнымі кнігамі (згодна з яго прадказаннем) была выяўлена яго паслядоўнікамі. На яго маўзалеі быў выведзены лацінскі дэвіз: «Ад Бога нараджаемся. У Хрысце паміраем. Уваскрасаем у Духу Сьвятым”.

У сваёй філасофіі розенкрейцеры падкрэсліваюць боскае паходжанне чалавека, якое разглядаецца праз [[Грэх|грэхападзенне]] і магчымасць уз'яднання з боскім полем жыцця. Гэта вучэнне цесна звязана з [[Алхімія|алхіміяй]], якая сімвалічна бачыць магчымасць выратавання ў пераўтварэнні [[Свінец|свінцу]] (што сімвалізуе [[Прырода|прыроду]] зямнога чалавека) у золата (сапраўднага боскага чалавека), які, як [[Фенікс (міфалогія)|фенікс]] з попелу, павінны паўстаць з магілы прыроды.'''Герметычныя вучэнні розэнкрейцераў паходзяць ад:'''

* гнозіс
* [[алхімія]]
* [[кабала]]
* [[неаплатанізм]]
* [[філасофія]]

== Розенкрэйцары ва Усходняй Еўропе. ==
Ужо ў 1615 годзе гданьскі друкар і кнігагандляр Андрэас Хюнефельд апублікаваў фундаментальную працу Ёгана Валянціна Андрэ: ''«Fama Fraternitatis»'' (назва ''«розэнкрэйцары»'' паходзіць ад імя Крысціяна Розенкрэйца, персанажа, які згадваецца ў гэтай і іншых кнігах гэтага аўтара),які нібыта памер і выдаў запавет 8 сваім вучнам прапаведаваць. У выніку дзейнасці Хюнефельда быў заснаваны мясцовы фарпост ружанцовых масонаў пад назвай ''[[Антылія|«Антылія»]]'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.loza-galileusz.pl/3.gdansk.wolnomularstwo.php|title=Z dawnych dziejów, czyli masoneria w Gdańsku|website=loza-galileusz.pl}}&lt;/ref&gt;.

З поўнай упэўненасцю казаць аб існаванні і прасочваць генеалогію розенкрэйцэрскіх арганізацый можна толькі з пачатку XVIII стагоддзя. У 1710 годзе сілезскі пастар і алхімік Зыгмунд Рыхтэр пад псеўданімам Sincerus Renatus (&quot;шчыра звернуты&quot;) апублікаваў трактат, азагалоўлены &quot;Тэарэтыка - практычная тэасофія. Сапраўдная і поўная падрыхтоўка філасофскага каменя братэрствам Ордэна золатога ружовага крыжа» («Dieeund Philosophischen Steins der Brüderschaft aus dem Orden des Gülden-und Rosen-Creutzes»). У зборніку, які складаецца з 52 артыкулаў, Рыхтэр прадстаўляўся чальцом гэтага братэрства і паведамляў, што яно заснавана ў Празе пачатку XVIII стагоддзя, складаецца з адасобленых аддзяленняў, у кожнае з якіх уваходзіць 31 адэпт. Ордэн мае ўнутранае кола, апазнавальныя знакі і сакрэтныя алхімічныя даследаванні, матэрыялы па якіх выдаваліся толькі тым, хто дасягнуў самы высокі ўзровень. Братэрствам кіруе «імператар», у яго прымаюцца толькі масоны ў ступені майстра&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.pl/books?id=d5d_AhziPZsC&amp;pg=PA51&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|загаловак=The Rosicrucians: The History, Mythology, and Rituals of an Esoteric Order — Christopher McIntosh — Google Книги}}&lt;/ref&gt;. 

Дзве іншыя вехі ў развіцці розенкрейцерскай дактрыны XVIII стагоддзя - &quot;Opus magocabalisticum et theosophicum&quot; Георга фон Велінга (1719, разгляд алхіміі і вучэнні Парацэльса) і  &quot;Aureum Vellus oder Goldenes Vliess&quot; Германа Фіктульда (1749).

Акрамя згаданага твора Рыхтэра, іншых пацверджанняў дзейнасці гэтых арганізацыі не выяўлена - ці то з прычыны яе глыбокай заканспіраванасці, ці з прычыны малога ліку прысвечаных. А паколькі нават тыя аматары містыкі з элітных колаў, якія іх шукалі не маглі знайсці само іх існаванне выклікала абаснаваны скепсіс&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Waite, Arthur Edward. OCLC 7080058 The Real History of the Rosicrucians. — London: G. Redway, 1887.}}&lt;/ref&gt;. 

== Масонства. Орэн залатога і ружавага крыжа. ==
Прадстаўнікі спекулятыўнага [[Масонства|масонства,]] якое развівалася ў XVII стагоддзі, чэрпалі вучэнне разенкрейцераў XVII стагоддзя. Існуе значная сувязь паміж сімвалізмам масонства і сімвалізмам, які выкарыстоўваўся разенкрэйцерамі &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wolnomularstwo.pl/baza_artykulow/wolnomularstwo-powszechne/historia-wolnomularstwa-powszechnego/historyczne-i-legendarne-korzenie-wolnomularstwa/rozokrzyzowcy/|title=Różokrzyżowcy - wolnomularstwo.pl&lt;!-- Tytuł wygenerowany przez bota --&gt;|website=wolnomularstwo.pl}}&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Bijou fm 18eme.jpg|міні|Падвеска 18° старадаўняга і прынятага шатладскага статута — Рыцар Ружавага Крыжа]]
У трактаце Aureum vellus (1749) нямецкі містык Герман Фіктульд спрабаваў упісаць розенкрэйцэрства ў кантэкст іншых герметычных вучэнняў і вырабіць «ордэн крыжа і ружы» ад ордэна Залатога руна, заснаванага ў Бургундыі XV стагоддзя&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.pl/books?id=nL3NffvWyWwC&amp;pg=PA46&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|загаловак=Christopher McIntosh. Rose Cross and the Age of Reason: the Eighteenth-Century Rosicrucianism in Central Europe and its Relationship to the Enlightenment. The State University of New York Press, 2012. 2nd ed. ISBN 978-1-4384-3561-9. P. 46-50.}}&lt;/ref&gt;. Аўтар трактата карыстаўся значным уплывам у Зульцбаху і Марбургу (тагачасных цэнтрах нямецкага масонства) і складаўся ў перапісцы з багасловам Этынгерам&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://books.google.pl/books?id=t-MnyJ-8tl0C&amp;pg=PA69&amp;lpg=PA69&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|загаловак=A Rosicrucian Utopia in Eighteenth-Century Russia: The Masonic Circle of N.I. Novikov circle}}&lt;/ref&gt;. Ён сцвярджаў, што менавіта розенкрэйцэры стварылі масонства і толькі ім вядомы сапраўдны сэнс масонскай сімволікі. Пазней пры пасярэніцтве ўроцлаўскага гуртка &quot;бацькоў&quot; у Празе, Рэгенсбургу і Франкфурце недзе паміж 1747-1761 была створаная ці абноўленая структура звязаная з масонскімі &quot;патаемнымі філасофскімі&quot; ложамі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Christopher McIntosh. Rose Cross and the Age of Reason: the Eighteenth-Century Rosicrucianism in Central Europe and its Relationship to the Enlightenment. The State University of New York Press, 2012. 2nd ed. ISBN 978-1-4384-3561-9. P. 46-50.}}&lt;/ref&gt;. Найбольш прыкметным апалагетам абноўленага розенкрэйцэрства быў марбургскі прафесар медыцыны Фрыдрых Шродэр (1733—1778), а найвышэйшы росквіт вучэння прыйшоўся на кіраванне ў Прусіі містычна настроенага караля Фрыдрыха Вільгельма II&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Перцев В. Н. Немецкое масонство в XVIII в. // Масонство в его прошлом и настоящем. М., 1914. Т. 1. С. 93-94, 100—101}}&lt;/ref&gt;. 

Першыя згадкі пра гэты градус «Рыцар ружы і крыжа» - 18 ° у Старажытным і прынятым шатландскім статуце адносяцца да 1765 года. Градус увайшоў у рытуальную практыку і атрымаў шырокае распаўсюджванне пасля 1780 года.

Пасля 1782 г. масонства дадало ў сваю рытуальную практыку егіпецкія, грэцкія і друідычныя містэрыі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Bayard, Jean-Pierre, Les Rose-Croix, M.A.Édition, Paris 1986}}&lt;/ref&gt;. Марконі дэ Негрэ са сваім бацькам Габрыелем Марконі ў 1839 годзе заснаваў масонскі статут Мемфіса&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=de Negre, E.J. Marconis, Brief History of Masonry (1849)}}&lt;/ref&gt;, адштурхваючыся ад больш ранніх алхімічных і герметычных пошукаў розенкрэйцэрскага вучонага барона дэ Вестэрада. Такім чынам, ступень Рыцара ружы і крыжа з'явілася і ў егіпецкім масонстве. Дадзеная ступень таксама як і ў ДПШУ практыкуецца, або ў 18 °, або ў 17 ° &lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Nesta Webster’s, Secret Societies and Subversive Movements, London, 1924, p. 87}}&lt;/ref&gt;.

Ступень Рыцара ружы і крыжа сустракаецца ў дадатковых ордэнах Французскага статута. Так, пасвячэнне ў яе праходзіць у 4 ордэне гэтага статута&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=П'ер Мал'е, Le Régulateur du Maçon (1785-«1801»), la fixation des grades symboliques du Rite Français : histoire et documents, Paris, Éditions A l’Orient, 2004.}}&lt;/ref&gt;

У канцы XVIII стагоддзя члены Ордэна залатога і ружовага крыжа сцвярджалі, што розенкрэйцэрства заснавана паслядоўнікамі егіпецкага мудраца Ормуза (Ormusse) і «Licht-Weise», якія эмігравалі ў Шатландыю пад імем «Будаўнікі з Усходу». Пасля гэтага першапачатковы ордэн нібы знік, пакуль не быў адноўлены [[Олівер Кромвель|Оліверам Кромвэлем]] як [[франкмасонства]]. Таварыства залатога і ружовага крыжа распрацавала і сучасную сімволіку розенкрэйцэрства, выкладзеную ў трактаце Geheime Figuren der Rosenkreuzer (Альтана, 1785 г.).

Першым розенкрэйцэрам у Расіі быў Іван Шварц (1751—1784), выхадзец з Трансільваніі. У 1781 годзе ў Берліне ён быў прыняты ў Ордэн залатога і ружовага крыжа, а ў кастрычніку таго ж года атрымаў грамату на права лічыцца яго адзіным паўнамоцным прадстаўніком &quot;ва ўсёй Імператарска-расійскай дзяржаве і яго землях&quot;&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=О. П. Ведьмин. Масоны в России: 1730—1825 гг. Кемеровский государственный университет, 1998. С. 48.}}&lt;/ref&gt;. Пасля смерці Шварца першынство ва ўнутраных прыступках ордэна перайшло да маскоўскай групы Мікалая Новікава. Новікаў сцвярджаў, што яму  быццам першым адкрыў што «сапраўднае масонства ёсць таінства розенкрэйцэраў» містычна настроены фельдмаршал [[Мікалай Рапнін]]. У пачатку ХХ ст. на хвалі моды на акультызм і містыку характэрнай для [[Эпоха мадэрну|эпохі мадэрну]], прыбыўшы як прадстаўніца ордэну з Вены ад Рудольфа Штэйнера, Ганнна Менцлова абвесціла [[:ru:Иванов,_Вячеслав_Иванович|Вячаслава Іванова]] у Піцярбурзе &quot;ружай&quot;, а [[Андрэй Белы|Андрэя Белага]] &quot;крыжом&quot; натхняла іх ідэямі будовы &quot;новага&quot; ордэну на руінах &quot;старога&quot;. У асяродку паэтаў сярэбранага веку і рэвалюцыянераў вобразы ружы і крыжа сталі папулярнымі. Напрыклад апяваючы іх  [[Аляксандр Аляксандравіч Блок|Аляксандр Блок]] стварыў п'есу &quot;Ружа і крыж&quot; (1912).


== Сёння ==
Дзякуючы &quot;закрытасці&quot; і &quot;таямнічасці&quot;, якія тыражуюцца масмедыя, сёння ў розенкрэйцараў ёсць шмат паслядоўнікаў. У канцы 19-га і пачатку 20-га стагоддзяў розныя групы называлі сябе розенкрейцарамі. Розныя групы, якія звязваюць сябе з «розенкрейцарскай традыцыяй», можна падзяліць на тры катэгорыі&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Skogstrom, Jan (2001), Some Comparisons Between Exoteric &amp; Esoteric Christianity}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://www.rosicrucian.com/zineen/pamen010.htm|загаловак=The Rosicrucian Interpretation of Christianity by The Rosicrucian Fellowship}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://www.rosicrucian.com/rms/rmseng01.htm|загаловак=Max Heindel. The Rosicrucian Mysteries}}&lt;/ref&gt;: 

[[Эзатэрычнае хрысціянства|эзатэрычныя хрысціянскія]] розенкрейцарскія групы, якія вызнаюць Хрыста кшталту Lectorium Rosicrucianum; 

вольна масонскія розенкрейцарскія групы, такія як SRIA, Societas Rosicruciana&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Albert Pike, Morals and Dogma of the Ancient and Accepted Scottish Rite of Freemasonry, &quot;XXX: Knight Kadosh&quot;, p. 822, 1872}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Salus, Incruce. &quot;W.Bro. Colonel William James Bury MacLeod Moore&quot;. S.R.I.C. - Societas Rosicruciana in Canada.}}&lt;/ref&gt;;

ініцыятарскія групы, такія як «Залатая Зара» і &quot;Старажытны містычны ордэн Ружа Крыжа&quot; (AMORC). У Польшчы з 1986 года афіцыйна дзейнічае Міжнародная школа Залатога Ружаннага Крыжа і Lectorium Rosicrucianum есць ва ўсіх буйных гарадах. У іншых краінах суполкі таксама прадстаўленыя сярод аматараў эзатэрыкі, магіі, акультызму і  &quot;закрытых&quot; &quot;элітных&quot; таварыстваў.

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}'''Бібліяграфія:'''

''Bayard, Jean-Pierre. La Spiritualité de la Rose-Croix: Histoire, Tradition et Valeur Initiatique Dangles, Saint-Jean-de-Braye, France, (1990)  ISBN &lt;bdi&gt;2-7033-0353-X&lt;/bdi&gt;''

Clymer, R. Swinburne.  ''The Rose Cross order: a short sketch of the history of the Rose Cross order in America, together with a sketch of the life of Dr. P. B. Randolph, the founder of the order'' Philosophical Publishing Company, Allentown, Pennsylvania, (1916) OCLC 6671066

Churton, Tobias. ''The Invisible History of the Rosicrucians: The World's Most Mysterious Secret Society'' Inner Traditions, Rochester, Vermont, (2009) ISBN &lt;bdi&gt;978-1-59477-255-9&lt;/bdi&gt;

''Eugenius Philalethes.'' Fame and Confession of the Fraternity of the Rosy Cross. — City: Kessinger Publishing, 1997. — 197 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 1-56459-257-X&lt;/nowiki&gt;.

''Frances Yates.'' The Rosicrucian Enlightenment. — London: Routledge, 2002 г., 1972. — 333 с. — ISBN 0-7100-7380-1

''Donald R. Dickson.'' Johann Valentin Andreae's Utopian Brotherhoods // Renaissance Quarterly. — 1996. — Т. 49, № 4.

''Waite, Arthur Edward.'' OCLC 7080058 The Real History of the Rosicrucians. — London: G. Redway, 1887., reprinted in 1960 by Society of Metaphysicians, Hastings, England, &lt;nowiki&gt;ISBN 1-85228-705-5&lt;/nowiki&gt;; reprinted in 2000 by Garber Communications, Blauvelt, New York, &lt;nowiki&gt;ISBN 0-89345-018-9&lt;/nowiki&gt;

Carlos Gilly / Friedrich Niewöhner (Hgg.): Rosenkreuz als europäisches Phänomen im 17. Jahrhundert. Pimander 7, Bibliotheca Philosophica Hermetica, Amsterdam / Frommann-Holzboog, Stuttgart 2002, ISBN 3-7728-2206-1

Frietsch, Wolfram. ''Die Geheimnisse der Rosenkreuzer'' Rowohlt, Reinbeck bei Hamburg, 1999  ISBN 3-499-60495-7

Hans-Jürgen Ruppert: Rosenkreuzer. Diederichs, München 2004, &lt;nowiki&gt;ISBN 3-7205-2533-3&lt;/nowiki&gt;

Heindel, Max (1909) ''The Rosicrucian Cosmo-Conception or Christian Occult Science, An Elementary Treatise Upon Man's Past Evolution, Present Constitution and Future Development'' Independent Book Company, Chicago, OCLC 7466633; full text of updated version entitled ''The Rosicrucian Cosmo-Conception or Mystic Christianity, An Elementary Treatise Upon Man's Past Evolution, Present Constitution and Future Development'' from ''The Rosicrucian Fellowship''

''Мэнли П. Холл.'' Энциклопедическое изложение масонской, герметической, каббалистической и розенкрейцеровской символической философии. — М.: Эксмо, Мидгард, 2007. — С. 8. — 864 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-699-22139-5&lt;/nowiki&gt;, ISBN 978-5-699-22139-

Розенкрейцеры // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;, 1890—1907.

''Семека А. В.'' Русские розенкрейцеры и сочинения императрицы Екатерины II против масонства. — СПб.: Сенатская тип., 1902. — 60 с.

''Тарасов Е. И.'' Московское общество розенкрейцеров // Масонство в его прошлом и настоящем. Т. 2. — М., 1915. С. 1—26.

''Франсес Йейтс.'' Розенкрейцерское просвещение. — М.: Алетейа, Энигма, 1999.

''Гендель Макс.'' Мистерии розенкрейцеров / Макс Гендель, Мэнли Палмер Холл, У. Л. Уилмхёрст. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Эксмо, Terra Fantastica, 2003. — 736 с. — (Великие посвящённые). — 4000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-699-03905-8&lt;/nowiki&gt;. (в пер.)

Розенкрейцеры в Советской России: Документы 1922—1937 гг. / Сост. А. Л. Никитин. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Минувшее, 2004. — 464 с. — (Мистические общества и ордена в Советской России). — 1500 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-902073-27-8&lt;/nowiki&gt;, &lt;nowiki&gt;ISBN 5-902073-11-1&lt;/nowiki&gt;. (в пер.)

''Киселёв Н. П.'' Из истории русского розенкрейцерства / Сост., подгот. текста и коммент. М. В. Рейзина, А. И. Серкова. — &lt;abbr&gt;СПб.&lt;/abbr&gt;: Изд-во имени Н. И. Новикова, 2005. — 424 с. — (Русское масонство. Материалы и исследования. Выпуск 5). — 3000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-87991-020-2&lt;/nowiki&gt;. (в пер.)

''Варакин А. С.'' Розенкрейцеры — рыцари Розы и Креста. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Вече, 2007. — 408, [16] с. — (Тайные общества, ордена и секты). — 3000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-9533-2352-9&lt;/nowiki&gt;. (в пер.)

''Арнольд П.'' История розенкрейцеров и истоки франкмасонства / Поль Арнольд; Пер. с франц. В. Каспарова. — &lt;abbr&gt;М.&lt;/abbr&gt;: Энигма, 2011. — 336 с. — 2000 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-94698-088-3&lt;/nowiki&gt;. (в пер.)

Кондаков Ю. Е. Мартинисты, розенкрейцеры, и «внутренние христиане» в России конца XVIII начала XIX вв. СПб.: Изд-во РГПУ им. А. И. Герцена, 2011. — 499 с. — 100 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-8064-1731-3&lt;/nowiki&gt;

Кондаков Ю. Е. Орден золотого и розового креста в России. Теоретический градус соломоновых наук. СПб., Астерион. 2012. — 616 с. — 200 экз. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-906152-24-4&lt;/nowiki&gt;

Кондаков Ю. Е. Тайные инструкции российских розенкрейцеров XVIII—XIX вв. / Науч. ред. Е. Л. Кузьмишин. — М.: Ганга, 2018. — 570 с. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-907059-18-4&lt;/nowiki&gt;

Халтурин Ю. Л., Кучурин В. В., Родиченков Ю. Ф. «Небесная наука»: европейская алхимия и российское розенкрейцерство в XVII—XIX веках. СПб.: Изд-во РХГА, 2015. — 380 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-88812-704-9&lt;/nowiki&gt;
[[Катэгорыя:Гнастыцызм]]
[[Катэгорыя:Масонства]]
[[Катэгорыя:Рэлігіі]]
[[Катэгорыя:Эзатэрыка]]
[[Катэгорыя:Алхімія]]
[[Катэгорыя:Гермітыцызм]]
[[Катэгорыя:Эзатырычнае хрысціянства]]
[[Катэгорыя:Арганізацыі містыкаў]]
[[Катэгорыя:Патаемныя таварыствы]]</text>
      <sha1>hxvk9ywq04u0rz0r95a4ckupj8z49xg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марфінізм Пылку (музычны артыст)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806575</id>
    <revision>
      <id>5131212</id>
      <parentid>5130433</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>151</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Morphinism_Pollen_photo.jpg|Morphinism_Pollen_photo.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Yann|Yann]] because: Copyright violation, see [[:c:Commons:Licensing|]].</comment>
      <origin>5131212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="395" sha1="3nsmbsv5mwmakw8boiad93irehnwdq7" xml:space="preserve">Марфінізм Пылку ({{lang-ru|Морфинизм Пыльцы}}) - музычны артыст.

{{Музычны калектыў
| Назва = Марфінізм Пылку
| Фота =
| Подпіс = {{lang-ru|Морфинизм Пыльцы}}
| Гады = 2017 - {{Н.ч.}}
| Мова = Руская
}}{{Дапісаць}}

{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-21}}</text>
      <sha1>3nsmbsv5mwmakw8boiad93irehnwdq7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131413</id>
      <parentid>5131212</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T08:24:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>да выдалення|не артыкул</comment>
      <origin>5131413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="443" sha1="6xdyt3qobrckzoy4jj1mxtdltoo847t" xml:space="preserve">{{да выдалення|не артыкул}}
Марфінізм Пылку ({{lang-ru|Морфинизм Пыльцы}}) - музычны артыст.

{{Музычны калектыў
| Назва = Марфінізм Пылку
| Фота =
| Подпіс = {{lang-ru|Морфинизм Пыльцы}}
| Гады = 2017 - {{Н.ч.}}
| Мова = Руская
}}{{Дапісаць}}

{{ізаляваны артыкул|date=2026-04-21}}</text>
      <sha1>6xdyt3qobrckzoy4jj1mxtdltoo847t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Эміль Веньямінавіч Брагінскі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806641</id>
    <revision>
      <id>5131060</id>
      <parentid>5130826</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T17:35:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фільмаграфія */</comment>
      <origin>5131060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="858" sha1="2te7pj62psfnijiknhitqdfkowg41sy" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Эміль Веньямінавіч Брагінскі''' ([[19 лістапада]] [[1921]], Масква — [[26 мая]] [[1998]], там жа) — савецкі і расійскі празаік, драматург і сцэнарыст. Заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР (1976). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1977).

== Фільмаграфія ==
* 1972 — [[Старыя-разбойнікі]]
* 1976 — [[Іронія лёсу, або З лёгкай парай!]]
* 1995 — [[Гульня ўяўлення]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Сцэнарысты СССР]]
[[Катэгорыя:Драматургі СССР]]
{{DEFAULTSORT:Брагінскі Эміль Веньямінавіч}}</text>
      <sha1>2te7pj62psfnijiknhitqdfkowg41sy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131436</id>
      <parentid>5131060</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T10:28:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>StarDeg</username>
        <id>16311</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фільмаграфія */</comment>
      <origin>5131436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="943" sha1="3p8l190x5i14xbog3yv8ldlwpxowx36" xml:space="preserve">{{Асоба}}
'''Эміль Веньямінавіч Брагінскі''' ([[19 лістапада]] [[1921]], Масква — [[26 мая]] [[1998]], там жа) — савецкі і расійскі празаік, драматург і сцэнарыст. Заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР (1976). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1977).

== Фільмаграфія ==
* 1968 — [[Зігзаг поспеху (фільм)|Зігзаг поспеху]]
* 1972 — [[Старыя-разбойнікі]]
* 1976 — [[Іронія лёсу, або З лёгкай парай!]]
* 1995 — [[Гульня ўяўлення]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}
{{Бібліяінфармацыя}}
[[Катэгорыя:Сцэнарысты СССР]]
[[Катэгорыя:Драматургі СССР]]
{{DEFAULTSORT:Брагінскі Эміль Веньямінавіч}}</text>
      <sha1>3p8l190x5i14xbog3yv8ldlwpxowx36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арфаграфія беларускай мовы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806699</id>
    <revision>
      <id>5131216</id>
      <parentid>5130438</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jaŭhien</username>
        <id>59102</id>
      </contributor>
      <comment>Палажэнні правапісу 1930 года</comment>
      <origin>5131216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33216" sha1="m94osopau7ymdkit3i5t15npggccebd" xml:space="preserve">'''Арфагра́фія белару́скай мо́вы''' — сістэма агульнапрынятых правіл напісання слоў [[Беларуская мова|беларускай мовы]].

Асноўныя задачы беларускай [[Арфаграфія|арфаграфіі]] — рэгламентацыя графічнага ўзнаўлення гукавога складу [[слова]]; злітнага, паўзлітнага ([[дэфіс]]нага) і раздзельнага напісання; пераносу слоў, а таксама правілы афармлення [[Абрэвіятура|абрэвіятур]], умоўных скарачэнняў&lt;ref name=&quot;БелЭн&quot;&gt;{{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Арфаграфія|том=1|старонкі=516}}&lt;/ref&gt;.

== Гісторыя ==
Беларуская арфаграфія фарміравалася на працягу доўгага часу. Ужо ў ранніх помніках беларускага пісьменства XIV—XV стагоддзяў, у якіх пераважна захоўваліся традыцыйныя нормы [[Старажытнаруская мова|старажытнарускага]] правапісу, знаходзілі адлюстраванне найбольш яркія рысы [[Беларуская фанетыка|беларускай фанетыкі]] (ацвярдзенне [р], шыпячых і [ц], пераход [в] у [ў] у пэўным становішчы, зрэдку — [[аканне]])&lt;ref name=&quot;БМ:Эн&quot;&gt;{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Арфаграфія|старонкі=49—50}}&lt;/ref&gt;.

З XIX стагоддзя, калі жывая [[Дыялекты беларускай мовы|народная гаворка]] стала асновай [[Сучасная беларуская літаратурная мова|беларускай літаратурнай мовы]], складваюцца і замацоўваюцца найважнейшыя рысы беларускай арфаграфіі, пашыраецца фанетычны прынцып напісання. Напрыклад, у ананімных паэмах «[[Энеіда навыварат]]» (1845) і «[[Тарас на Парнасе]]» (1889) адлюстравана аканне (''паклон, чаўнок''), [[дзеканне]] і [[цеканне]] (''дзе, будзеце, уцяклі''), наяўнасць гука [ў] (''Саўка, казаў''){{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=32}}.

З сярэдзіны XIX стагоддзя пачалося станаўленне тэорыі беларускай арфаграфіі — найперш у даследаваннях па беларускай граматыцы [[Павел Міхайлавіч Шпілеўскі|П. Шпілеўскага]] і К. Нядзведскага{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=32—33}}.

На пачатку XX стагоддзя фарміраванню арфаграфічных нормаў садзейнічала навуковая распрацоўка беларускай мовы [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я. Карскім]], першыя беларускія газеты — «[[Наша доля]]» (1906), «[[Наша Ніва (1906)|Наша ніва]]» (1906—15), дзейнасць выдавецкага таварыства «[[Загляне сонца і ў наша аконца]]», легальныя і нелегальныя выданні твораў [[Францішак Багушэвіч|Ф. Багушэвіча]], [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]], [[Янка Купала|Я. Купалы]], [[Якуб Колас|Я. Коласа]] і іншых&lt;ref name=&quot;БМ:Эн&quot; /&gt;.

Станаўленне правапісу ў гэты перыяд мела дынамічны характар і праходзіла, галоўным чынам, стыхійна, непасрэдна ў практыцы кнігадрукавання. У беларускай арфаграфіі акрэсліліся наступныя тэндэнцыі{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}:
* арыентацыя на агульнанацыянальныя сродкі;
* пашырэнне фанетычнага прынцыпу пры напісанні [[Галосныя|галосных]] (вынік — дастаткова паслядоўнае адлюстраванне акання) і некаторых [[Зычныя|зычных]] (перадача дзекання, цекання, цвёрдасці шыпячых і [р], падаўжэння зычных, пераходу [л] і [в] у [ў]): ''дзве, цябе, нажыў, Дрыбін, Залужжа, далоў, доўга'';
* адсутнасць перадачы на пісьме [[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асіміляцыі]] па глухасці-звонкасці і шыпячасці-свісцячасці, нязменнае напісанне спалучэнняў на стыках [[Корань (мовазнаўства)|кораня]] і [[суфікс]]а: ''сведкі, дарожка, лодка'', а таксама [[Прыстаўка (мова)|прыставак]] і [[прыназоўнік]]аў на '''б, д''': ''абсыхае, адказаў''.

Першыя спробы стабілізацыі беларускага правапісу рабіліся пераважна ў межах граматыкі. Вынікам стала выданне шэрага арыгінальных прац беларускімі мовазнаўцамі: «Jak prawilna pisać pa biełarusku» [[Антон Луцкевіч|А. Луцкевіча]] ([[Вільня]], 1917), «[[Беларуская граматыка Пачобкі|Hramatyka biełaruskaj mowy]]» [[Баляслаў Пачопка|Б. Пачобкі]] (Вільня, 1918), «Biełaruski prawapis» [[Ян Станкевіч|Я. Станкевіча]], А. Луцкевіча (Вільня, 1918), «Pròsty spòsab stàcca ŭ karòtkim čase hràmatnym» [[Рудольф Абіхт|Р. Абіхта]], Я. Станкевіча ([[Брэслаў]], 1918).

Праца «[[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|Беларуская граматыка для школ]]» [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Б. Тарашкевіча]] (Вільня, 1918) стала першым выданнем, у якім навукова карэктна асвятляліся такія нераспрацаваныя галіны беларускага мовазнаўства, як [[фанетыка]], [[граматыка]], [[словаўтварэнне]] і [[Сінтаксіс мовы|сінтаксіс]]. Граматыка была напісана з захаваннем лепшых традыцый тагачаснага ўсходнеславянскага мовазнаўства і апорай на даследаванні акадэмікаў [[Аляксей Аляксандравіч Шахматаў|А. Шахматава]] і Я. Карскага{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}.

Прынцыпы «Беларускай граматыкі для школ» Б. Тарашкевіча былі наступныя{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}:
* у аснове правапісу — фанетычна-граматычныя асаблівасці [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]];
* для напісання галосных выкарыстоўваецца пераважна фанетычны прынцып (перадача акання / [[Яканне|якання]]), для адлюстравання зычных — марфалагічны (выключэнні: адлюстраванне дзекання, цекання, зацвярдзелага [р], [[Прыстаўныя гукі|прыстаўных гукаў]], асіміляцыйнай мяккасці);
* словы іншамоўнага паходжання пішуцца ў адпаведнасці з іх вымаўленнем у той мове-крыніцы, адкуль яны былі [[Запазычанне|запазычаны]]: ''літэратура, монолёг, інспэктар''.

Дзякуючы гэтаму даследаванню, быў ліквідаваны разнабой у школьным навучанні, выдавецкай і навуковай дзейнасці. Аднак сістэмнага вырашэння не атрымалі наступныя праблемы: напісанне запазычаных і [[Складанае слова|складаных слоў]], уласных назваў{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}.

Нормы беларускай арфаграфіі развівалі многія іншыя аўтары падручнікаў і граматык беларускай мовы 1920—1930-х гадоў: [[Анатоль Васілевіч Багдановіч|А. Багдановіч]], [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Я. Лёсік]], Н. Шэўчык і А. Саломенік, І. Пратасевіч і І. Самковіч, В. Рэверэлі і Р. Папіш{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}.

У лістападзе 1926 года ў [[Менск]]у была склікана [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі]], удзел у якой прынялі каля 70 беларускіх і замежных навукоўцаў, выкладчыкаў, грамадскіх дзеячаў{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}.

На канферэнцыі абмяркоўваліся найбольш спрэчныя пытанні беларускага правапісу{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}:
* перадача акання / якання ў словах іншамоўнага паходжання;
* выкарыстанне [[Мяккі знак|мяккага знака]] для абазначэння асіміляцыйнай мяккасці зычных (напісанні тыпу ''сьнег, зьзяць, дзьве, калосьсе'');
* пераход на [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацініцу]] і інш.

Даклады, прысвечаныя правапісу, былі абмеркаваны ўдзельнікамі канферэнцыі, а асноўныя ідэі адносна рэфармавання арфаграфіі сістэматызаваліся спецыяльна створанай у кастрычніку 1927 года Правапіснай камісіяй ([[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|С. Некрашэвіч]], А. Багдановіч, Я. Лёсік, [[Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскі]], [[Пётр Апанасавіч Бузук|П. Бузук]], [[Іван Кандратавіч Бялькевіч|І. Бялькевіч]], І. Луцэвіч (Я. Купала), [[Уладзіслаў Вікенцьевіч Чаржынскі|У. Чаржынскі]]){{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}.

Камісія правяла больш за 30 пасяджэнняў, у выніку якіх у 1930 годзе быў падрыхтаваны «[[Праект рэформы беларускага правапісу 1930 года|Беларускі правапіс (праект)]]». Яго асноўныя палажэнні:
* не пашыраць фанетычны прынцып на напісанне зычных;
* галосныя няверхняга пад’ёму пасля мяккіх зычных перадаваць на пісьме праз '''я''' толькі ў першым складзе перад [[націск]]ам;
* словы ''няма'' і ''няхай'' перадаваць праз '''я''';
* гукі [й] і [ў] у пачатку слоў, а таксама пасля слоў, якія заканчваюцца на галосны, перадаваць з дапамогай літар '''і''' і '''у''' адпаведна.

Ва ўмовах нарастання [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|палітычных рэпрэсій]] гэты праект не быў зацверджаны, а замест яго калектывам супрацоўнікаў [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытута мовазнаўства Беларускай Акадэміі навук]] быў падрыхтаваны новы «Праект спрашчэння беларускага правапісу» (1933). У істотна перапрацаваным і абагульненым выглядзе ён быў зацверджаны пастановай [[Савет Народных Камісараў БССР|СНК БССР]] ад 26 жніўня 1933 года «[[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|Аб зменах і спрашчэнні беларускага правапісу]]»{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}.

Асноўныя змены заключаліся ў наступным{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34—35}}:
* перадача акання ў пачатку і сярэдзіне іншамоўных слоў: ''арганізацыя, калектыў'';
* аканне ў «інтэрнацыянальна-рэвалюцыйных словах» і вытворных ад іх не перадавалася: ''рэволюцыя, совет, большэвік, комуна, соцыялізм, пролетарый'';
* іншамоўныя ўласныя назвы перадаваліся ў адпаведнасці з іх правапісам у мове-крыніцы і захоўвалі ненаціскныя '''э, е''': ''Шэўчэнка, Терэхаў, Чэрнышэўскі, Плеханаў, Егор’еўск, Белінскі, Владзівасток, Орджонікідзе, Жэлезноў'';
* ненаціскны [э] пасля мяккіх зычных у спрадвечна беларускіх словах абазначаўся літарай '''я''' толькі ў першым складзе перад націскам, у іншых складах '''е''' захоўвалася і не пад націскам: ''лес — лясу́н — лесаві́к'';
* у часціцы ''не'' і прыназоўніку ''без'' нязменна пісалася літара '''е''': ''без меры, не без вынікаў'';
* ліквідавалася абазначэнне на пісьме асіміляцыйнай мяккасці: ''смех, збег, жыццё'';
* уводзілася нязменнае перадача на пісьме спалучэнняў ''дс, жс, зс, кс, шс'' на стыку апошняга зычнага кораня з суфіксальным '''с''': ''выбаргскі, чэшскі, французскі'';
* не перадавалася цвёрдасць зычных перад галоснымі пярэдняга рада ў словах іншамоўнага паходжання: ''марксізм, сістэма, універсітэт'' і інш.

У 1934 годзе на аснове пастановы Савета Народных Камісараў Інстытут мовазнаўства Беларускай Акадэміі навук пад кіраўніцтвам [[Андрэй Іванавіч Александровіч|А. Александровіча]] падрыхтаваў і выдаў «Правапіс беларускай мовы»{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}.

У 30—40-я гады практыка выкладання мовы ў школе, друкарская практыка выявілі шмат нявырашаных праблем правапісу, многія правілы патрабавалі перагляду. У 1951 годзе Арфаграфічнай камісіяй на чале з Я. Коласам быў падрыхтаваны праект змяненняў беларускага правапісу, вытрыманы ў кірунку далейшага збліжэння беларускай мовы з [[Руская мова|рускай]] (напрыклад, прапаноўвалася поўнасцю адмовіцца ад перадачы якання). Аднак пасля грамадскага абмеркавання праект быў адхілены{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}.

11 мая 1957 года [[Савет Міністраў БССР]] зацвердзіў новы праект Арфаграфічнай камісіі пры [[АН БССР]] «[[Беларускі правапіс (1959)|Аб удакладненні і частковых зменах існуючага беларускага правапісу]]». Прапаноўваліся наступныя змены{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}:
* напісанне '''а''' на месцы '''о''' не пад націскам пашыралася на ўсе словы, незалежна ад іх паходжання (за выключэннем слоў тыпу ''трыо, Антарыо''): ''рэвалюцыя, савет, Арджанікідзе'';
* уводзілася напісанне '''а''' ('''я''') у першым складзе перад націскам ва ўласных назвах славянскага паходжання (а таксама ў даўно запазычаных — неславянскага): ''Дзяніс, Пячора, Шаўчэнка'';
* пашыралася адлюстраванне дзекання і цекання пры перадачы на пісьме ўласных найменняў: ''Цімафееў'' замест ''Тімафееў'';
* сістэматызаваўся правапіс раздзяляльнага мяккага знака і [[апостраф]]а, складаных слоў, падоўжаных зычных, асобных формаў [[назоўнік]]аў, [[Дзеяслоў|дзеясловаў]] і [[лічэбнік]]аў.

У адпаведнасці з зацверджаным праектам у 1959 годзе Інстытут мовазнаўства АН БССР пад кіраўніцтвам [[Кандрат Крапіва|К. Атраховіча]] (К. Крапівы) і [[Пятро Глебка|П. Глебкі]] падрыхтаваў «Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі»{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}. Аднак і яны не ахоплівалі усіх спрэчных і няясных выпадкаў, таму праца па ўдасканаленні правілаў беларускай арфаграфіі працягнулася.

Пасля прыняцця Закона «Аб мовах у Беларускай ССР» у 1990 годзе і набыцця [[Беларусь|Беларуссю]] дзяржаўнага суверэнітэту зноў паўстала пытанне аб рэфармаванні існуючага правапісу. У жніўні 1993 года была прынята пастанова [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] «Аб удасканаленні правапісу беларускай літаратурнай мовы», у адпаведнасці з якой стваралася Дзяржаўная камісія па ўдакладненні беларускай арфаграфіі на чале з [[Ніл Гілевіч|Н. Гілевічам]]{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}.

Камісія прызнала, што існуючыя правілы беларускага правапісу ў цэлым забяспечваюць функцыянаванне пісьмовай мовы ва ўсіх сферах выкарыстання, не патрабуюць кардынальных змен, і рэкамендавала [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]] і [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству адукацыі Рэспублікі Беларусь]] падрыхтаваць да выдання новую рэдакцыю «Правіл беларускай арфаграфіі і пунктуацыі», дзе былі б улічаны выказаныя прапановы, а таксама патрэбы моўнай практыкі. У прыватнасці, было рэкамендавана{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}:
* пашырыць фанетычны прынцып пісьма як у [[Беларуская лексіка|спрадвечна беларускай лексіцы]] (напісанне мяккага знака для перадачы асіміляцыйнай мяккасці, падпарадкаванне правілу якання слоў тыпу ''дзевяты''), так і ў словах іншамоўнага паходжання (перадача канцавых спалучэнняў ''-эр'', ''-эл''(''ь'') у ненаціскным становішчы праз ''-ар'', ''-ал''(''ь''));
* напісанне '''ў''' у выпадках тыпу ва ''ўніверсітэце, правесці ўніфікацыю'';
* пашырыць напісанне мяккага знака: ''сьведчыць, астраханьскі, разьюшаны'' і інш.

У 1997 годзе быў створаны калектыў па распрацоўцы правіл арфаграфіі і пунктуацыі ([[Аляксандр Іосіфавіч Падлужны|А. Падлужны]], [[Аляксандр Антонавіч Крывіцкі|А. Крывіцкі]], [[Арнольд Яфімавіч Міхневіч|А. Міхневіч]], [[Павел Паўлавіч Шуба|П. Шуба]], [[Міхаіл Станіслававіч Яўневіч|М. Яўневіч]]), які на працягу 1997—1998 гадоў падрыхтаваў праект новай рэдакцыі «Правіл». Аднак праца была неадназначна ацэнена грамадскасцю{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}.

Канчатковы варыянт новай рэдакцыі «Правіл» распрацавала рабочая група пад кіраўніцтвам [[Віктар Іванавіч Іўчанкаў|В. Іўчанкава]] і [[Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец|А. Лукашанца]], якая была створана ў студзені 2008 года Міністэрствам адукацыі Рэспублікі Беларусь. Вынікам стала падпісанне [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] 23 ліпеня 2008 года Закона «[[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|Аб правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]», які ўступіў у дзеянне з 1 верасня 2010 года{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}.

Асноўныя новаўвядзенні ў сферы беларускага правапісу наступныя{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}:
* напісанне '''а''' ў частках складанаскарочаных слоў тыпу ''газпрам, выканкам, прафкам'';
* напісанне '''а''' ў ненаціскным становішчы на канцы запазычаных слоў тыпу ''адажыа, імпрэсарыа, какава'';
* напісанне '''а''' не пад націскам у фіналях запазычаных слоў: ''грэйдар, лідар, камп’ютар, шніцаль'';
* пашырэнне напісання '''я''' ў першым складзе перад націскам: ''дзявяты, сямнаццаць, пяцьдзясят'';
* пашырэнне напісання '''ў''' у словах іншамоўнага паходжання: ''для ўніята, ва ўніверсітэце, раўнд'';
* пашырэнне напісання прыстаўкі ''су-'' ў словах са значэннем сумеснасці, узаемнай сувязі з тым, што названа матывавальнай асновай: ''суграмадзянін, суродзіч, сунаймальнік, супалімер'';
* пашырэнне ўжывання суфікса ''-ава-'' (''-ява-'') у дзеясловах і адпаведных аддзеяслоўных назоўніках: ''анатаваць, забетанаваць, рэтушаваць'';
* пашырэнне ўжывання вялікай літары ў назвах органаў дзяржаўнай улады, вышэйшых дзяржаўных і рэлігійных пасад, а таксама ў назвах знамянальных падзей і дат: ''Старшыня Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь, Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь, Далай-Лама; Нараджэнне Хрыстова, Дзяды'';
* спрашчэнне правіл пераносу: ''дзя-цінства, дзя-цін-ства, дзя-цінс-тва, дзя-цінст-ва'' і інш.

Усяго прапанавана прыблізна каля дваццаці новаўвядзенняў{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}.

== Прынцыпы арфаграфіі ==
Сучасная беларуская арфаграфія грунтуецца на двух асноўных прынцыпах — фанетычным (захаванне асаблівасцей вымаўлення) і марфалагічным (захаванне нязменнымі асобных марфалагічных частак слова)&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot;&gt;{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Арфаграфія|том=1|старонкі=218}}&lt;/ref&gt;.

Паводле фанетычнага прынцыпу перадаюцца спецыфічныя асаблівасці беларускай мовы: аканне і яканне, дзеканне і цеканне, цвёрдасць шыпячых, [ц] і [р], падаўжэнне зычных і інш&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

Паводле марфалагічнага прынцыпу на пісьме аднастайна перадаюцца ўсе значымыя часткі слова ([[Марфема|марфемы]]) незалежна ад іх вымаўлення ў розных фанетычных пазіцыях: [с’ц’эшка] — ''сцежка'', [п’ашчаны] — ''пясчаны'', [γрамацтва] — ''грамадства''&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

Традыцыйны прынцып арфаграфіі прадугледжвае захаванне напісанняў, якія не могуць быць растлумачаны з пункту гледжання сучаснага вымаўлення і марфалагічнай будовы слова. Па традыцыі, напрыклад, з вялікай літары пішацца новы радок у вершаваным творы&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;. У паэтычнай арфаграфіі замест '''ў''' можа ўжывацца '''у''' і наадварот, а замест '''й''' — '''і''' і наадварот&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Арфаграфія паэтычная|том=1|старонкі=218}}&lt;/ref&gt;.

Дыферэнцыяльны прынцып арфаграфіі патрабуе адрознення ў напісанні малой і вялікай літары, слоў асобна, разам і праз злучок, якія маюць аднолькавае гучанне, але рознае значэнне: ''чарот — Чарот, па волі — паволі'', у правапісе прыставак ''з-'' або ''с-'' у словах, утвораных ад дзеяслова ''ісці'' (''зыходзіць з меркаванняў'' і ''сыходзіць з ганка'')&lt;ref name=&quot;Культура Беларусі&quot; /&gt;.

== Арфаграфічныя нормы ==
Арфаграфічная норма — гэта найбольш пашыранае і агульнапрынятае напісанне слоў і іх частак, што адпавядае прынцыпам беларускай арфаграфіі, а таксама замацаванай у моўнай практыцы грамадства традыцыі.

Правапіс галосных '''о, э, а''' ў словах заснаваны на аканні. У спрадвечнабеларускіх і даўно запазычаных іншамоўных словах '''о, э''' пішуцца толькі пад націскам: ''го́лас — галасы́, го́рад — гарады́, чэ́рап — чарапы́, шэ́ры — шарава́тасць''. Ненаціскное '''э''' ў беларускім літаратурным вымаўленні захоўваецца ў іншамоўных неславянскіх словах перад націскным складам і пасля яго, што перадаецца на пісьме: ''экза́мен, рэфо́рма, о́рдэн, эква́тар, экало́гія''.

У першым складзе перад націскам замест '''е, ё''' пішацца літара '''я''', а ва ўсіх астатніх ненаціскных складах захоўваецца '''е''': ''лес — лясы́, вёска — вяско́вы, ве́цер, землетрасе́нне''. У словах іншамоўнага (неславянскага) паходжання '''е''' захоўваецца незалежна ад націску: ''семе́стр, кефі́р, Гера́сім, Егі́пет, секу́нда, сезо́н, метро́, герой, Еўро́па''.

Ва ўласных назвах '''ў''' у пачатку ніколі не пішацца: ''за Украінай, да Узды, Галіна Уланава''.

Калі ў спалучэнні галосных у сярэдзіне запазычаных слоў першым галосным з’яўляецца '''і''' або '''ы''', то паміж ім і наступным галосным узнікае зычны гук [й]: ''дыета, біёграф, рэквіем, варыянт, авіяцыя, біёлаг''.

На марфалагічным прынцыпе заснавана напісанне прыставак на ''-д-'' (''ад-, над-, пад-, перад-'') і ''аб-'', звонкіх зычных у канцы слова і іншае. Адначасова існуюць шматлікія правілы правапісу зычных, заснаваныя на фанетычным прынцыпе, напрыклад, напісанне прыставак на ''-з-''.

Асіміляцыйная мяккасць, што ўзнікае пад уплывам наступных мяккіх зычных, на пісьме не абазначаецца: ''змена, цвісці, дзве''.

== Гл. таксама ==
* [[Арфаэпія беларускай мовы]]
* [[Гісторыя беларускай мовы]]
* [[Сучасная беларуская літаратурная мова]]
* [[Наркамаўка]]
* [[Тарашкевіца]]
* [[Дзеясловіца]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4|ref=БМ:ЭД}}

{{Беларуская мова}}
[[Катэгорыя:Беларуская мова]]</text>
      <sha1>m94osopau7ymdkit3i5t15npggccebd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806707</id>
    <revision>
      <id>5131090</id>
      <parentid>5130458</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:20:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <origin>5131090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2638" sha1="7eyvik1a017rk4qj19mbikg5citwqcs" xml:space="preserve">У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]]» з горада [[Магілёў]] прымаў удзел:
* [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ('''4-е месца'''),
* [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]] ({{Ср}}'''Фіналіст''')..

== Склад каманды ==
* Андрэй Кажуроў (1988)
* Максім Цыганкоў (1988)
* Руслан Навуменка (1992)
* Віталь Разгонаў (1988)
* [[Алег Аляксандравіч Астрашапкін|Алег Астрашапкін]] (1992)
* Генадзь Жура (1990)
* Аляксандр Дамянікоў (1992)
* [[Антон Цыганкоў]] (1992)
* [[Сяргей Жыркевіч]] (1982)
* Антон Цярэнька (1982)
* Леанід Цітоў (1989)
* Аляксей Засімовіч (1992)
* [[Антон Анатолевіч Ладуцька|Антон Ладуцька]] (1987)
* [[Дзмітрый Поляк]] (1982, [[Украіна]])
* [[Дзмітрый Бабічаў]] (1984)
* Аляксей Арцёмаў (1992)
* Ігар Поух (1992)
* [[Вадзім Лісіца]] (1982)
* Кірыл Багатыроў (1992)
* Яўген Бараўской (1992)
* [[Аляксандр Падасінаў|Падасінаў]]
* Несцярэнка

== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг Беларусі}} [[Леанід Іванавіч Бразінскі|Леанід Бразінскі]] (галоўны трэнер)
* {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (трэнер)

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2009/2010 ГК Машэка Магілёў]]
* [[Сезон 2011/2012 ГК Машэка Магілёў]]

== Спасылкі ==
* [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля ]
* [https://pressball.by/blog/pressball/67372/ Анонс. Восемь пишем, один в уме]
[[Катэгорыя:Сезоны ГК Машэка Магілёў|2010/2011]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|ГК Машэка Магілёў]]
[[Катэгорыя:2010 год у Магілёве]]
[[Катэгорыя:2011 год у Магілёве]]</text>
      <sha1>7eyvik1a017rk4qj19mbikg5citwqcs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сезон 2010/2011 ГК Мяшкоў Брэст</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806712</id>
    <revision>
      <id>5130976</id>
      <parentid>5130442</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <origin>5130976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2936" sha1="h72feg3g7jiclhu0zpi8cys0efh7bet" xml:space="preserve">{{дапісаць}}
У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел:
* [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ({{Ср}}'''Срэбраны прызёр '''),
* [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]] ({{Зл}}'''Уладальнік''').

== Склад каманды ==
* [[Андрэй Віктаравіч Крайноў|Андрэй  Крайноў]] (1978)
* [[Віталь Міхайлавіч Чарапенька|Віталь  Чарапенька]] (1984)
* Вадзім Котаў (1989)
* Раман Калеснеў (1983)
* Андрэй Вахновіч (1988)
* [[Юрый Татарын]] (1985, [[Расія]])
* [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] (1988)
* [[Павел Яўгенавіч Башкін|Павел Башкін]] (1978, [[Расія]])
* Антон Рубізаў (1982, [[Расія]])
* [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] (1988)
* [[Юрый Грамыка]] (1984)
* Андрэй Філіпаў (1980, [[Расія]])
* Артур Барзенкоў (1987)
* [[Антон Генадзевіч Пракапеня|Антон Пракапеня]] (1988)
* Міхал Рэвін (1984, [[Расія]])
* [[Рыгор Благанадзеждзін]] (1981, [[Расія]])
* Аляксей  Грыгор’еў (1983, [[Расія]])
* [[Васіль Уладзіміравіч Астроўскі|Васіль  Астроўскі]] (1981)
* Аляксандр Кірыленка (1986, [[Украіна]])
* Жыгяліс
 
== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг Літвы}} [[Гінтарас Савукінас]] (галоўны трэнер)
* {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (трэнер)

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2009/2010 ГК Мяшкоў Брэст]]
* [[Сезон 2011/2012 ГК Мяшкоў Брэст]]

== Спасылкі ==
* [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля]
* [https://pressball.by/blog/pressball/68490/ “Аркатрон” идет!]
* [https://pressball.by/blog/pressball/67372/ Анонс. Восемь пишем, один в уме]
[[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2010/2011]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|БГК імя Мяшкова]]
[[Катэгорыя:2010 год у Брэсце]]
[[Катэгорыя:2011 год у Брэсце]]</text>
      <sha1>h72feg3g7jiclhu0zpi8cys0efh7bet</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5130977</id>
      <parentid>5130976</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:04:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <origin>5130977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2915" sha1="2enpy328o6eq0a80ef23ctbv1omtvji" xml:space="preserve">У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел:
* [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ({{Ср}}'''Срэбраны прызёр '''),
* [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]] ({{Зл}}'''Уладальнік''').

== Склад каманды ==
* [[Андрэй Віктаравіч Крайноў|Андрэй  Крайноў]] (1978)
* [[Віталь Міхайлавіч Чарапенька|Віталь  Чарапенька]] (1984)
* Вадзім Котаў (1989)
* Раман Калеснеў (1983)
* Андрэй Вахновіч (1988)
* [[Юрый Татарын]] (1985, [[Расія]])
* [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] (1988)
* [[Павел Яўгенавіч Башкін|Павел Башкін]] (1978, [[Расія]])
* Антон Рубізаў (1982, [[Расія]])
* [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] (1988)
* [[Юрый Грамыка]] (1984)
* Андрэй Філіпаў (1980, [[Расія]])
* Артур Барзенкоў (1987)
* [[Антон Генадзевіч Пракапеня|Антон Пракапеня]] (1988)
* Міхал Рэвін (1984, [[Расія]])
* [[Рыгор Благанадзеждзін]] (1981, [[Расія]])
* Аляксей  Грыгор’еў (1983, [[Расія]])
* [[Васіль Уладзіміравіч Астроўскі|Васіль  Астроўскі]] (1981)
* Аляксандр Кірыленка (1986, [[Украіна]])
* Жыгяліс
 
== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг Літвы}} [[Гінтарас Савукінас]] (галоўны трэнер)
* {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (трэнер)

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2009/2010 ГК Мяшкоў Брэст]]
* [[Сезон 2011/2012 ГК Мяшкоў Брэст]]

== Спасылкі ==
* [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля]
* [https://pressball.by/blog/pressball/68490/ “Аркатрон” идет!]
* [https://pressball.by/blog/pressball/67372/ Анонс. Восемь пишем, один в уме]
[[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2010/2011]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|БГК імя Мяшкова]]
[[Катэгорыя:2010 год у Брэсце]]
[[Катэгорыя:2011 год у Брэсце]]</text>
      <sha1>2enpy328o6eq0a80ef23ctbv1omtvji</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5130980</id>
      <parentid>5130977</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Склад каманды */</comment>
      <origin>5130980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2918" sha1="qf61h0jexsq8qwkry7xwzo4bp48i9q1" xml:space="preserve">У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел:
* [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ({{Ср}}'''Срэбраны прызёр '''),
* [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]] ({{Зл}}'''Уладальнік''').

== Склад каманды ==
* [[Андрэй Віктаравіч Крайноў|Андрэй  Крайноў]] (1978)
* [[Віталь Міхайлавіч Чарапенька|Віталь  Чарапенька]] (1984)
* [[Вадзім Котаў]] (1989)
* Раман Калеснеў (1983)
* Андрэй Вахновіч (1988)
* [[Юрый Татарын]] (1985, [[Расія]])
* [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] (1988)
* [[Павел Яўгенавіч Башкін|Павел Башкін]] (1978, [[Расія]])
* Антон Рубізаў (1982, [[Расія]])
* [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] (1988)
* [[Юрый Грамыка]] (1984)
* Андрэй Філіпаў (1980, [[Расія]])
* Артур Барзенкоў (1987)
* [[Антон Генадзевіч Пракапеня|Антон Пракапеня]] (1988)
* Міхал Рэвін (1984, [[Расія]])
* [[Рыгор Благанадзеждзін]] (1981, [[Расія]])
* Аляксей  Грыгор’еў (1983, [[Расія]])
* [[Васіль Уладзіміравіч Астроўскі|Васіль  Астроўскі]] (1981)
* Аляксандр Кірыленка (1986, [[Украіна]])
* Жыгяліс

== Трэнеры каманды ==
* {{Сцяг Літвы}} [[Гінтарас Савукінас]] (галоўны трэнер)
* {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (трэнер)

== Гл. таксама ==
* [[Сезон 2009/2010 ГК Мяшкоў Брэст]]
* [[Сезон 2011/2012 ГК Мяшкоў Брэст]]

== Спасылкі ==
* [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля]
* [https://pressball.by/blog/pressball/68490/ “Аркатрон” идет!]
* [https://pressball.by/blog/pressball/67372/ Анонс. Восемь пишем, один в уме]
[[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2010/2011]]
[[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|БГК імя Мяшкова]]
[[Катэгорыя:2010 год у Брэсце]]
[[Катэгорыя:2011 год у Брэсце]]</text>
      <sha1>qf61h0jexsq8qwkry7xwzo4bp48i9q1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Станіслаў Пігань</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806753</id>
    <revision>
      <id>5131400</id>
      <parentid>5130914</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T08:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aliaksei Lastouski</username>
        <id>75892</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5131400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28194" sha1="k4358a56emutwut6lcaj904e12seikq" xml:space="preserve">{{Вучоны
| Выява = [[File:Stanisław Pigoń.png|thumb]]
}}
'''Станіслаў Пігань''' (нарадзіўся [[27 верасня]] [[1885|1885 г.]] у Камборні {{Sfn|Kłak|1983}}, памёр [[18 снежня]] [[1968|1968 г.]] у [[Кракаў|Кракаве]] ) — гісторык [[Польская літаратура|польскай літаратуры]], рэдактар, педагог, у 1926–1928 гадах [[рэктар]] [[Віленскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pisarzeibadacze.ibl.edu.pl/haslo/3536/pigon-stanislaw|title=PIGOŃ Stanisław|website=Polscy pisarze i badacze literatury XX i XXI wieku}}&lt;/ref&gt;

Прафесар гісторыі польскай літаратуры ў Віленскім універсітэце імя Стэфана Баторыя (1921–1930), а затым у [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце]] (1931–1960; з перапынкам 1939–1945).

== Біяграфія ==
Паходзіў з беднай сялянскай сям'і. Яго шлях да прафесарскай пасады быў доўгім і поўным перашкод; сям'я неахвотна ўспрыняла яго рашэнне паступіць ва ўніверсітэт (галоўнай праблемай былі яго абмежаваныя фінансы). Дайшло нават да таго, што Станіслаў кінуў вучобу. Нарэшце, пасля заканчэння гімназіі ў 1906 г., яму ўдалося паехаць у Кракаў і пачаць вучобу. У 1906–1912 гадах вывучаў польскую філалогію ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце]]. З 1 верасня 1908 г. па 31 жніўня 1909 г. праходзіў абавязковую вайсковую службу ў [[Сухапутныя сілы Аўстра-Венгрыі|аўстрыйскай арміі]]  тэрмінам адзін год. 

У 1911 г. атрымаў доктарскую ступень у Ягелонскім універсітэце пад кіраўніцтвам Ігнацыя Хшаноўскага &lt;ref name=&quot;ibl&quot;&gt;{{Cite web|url=https://pisarzeibadacze.ibl.edu.pl/haslo/3536/pigon-stanislaw|title=Pigoń Stanisław|first=Marlena|last=Sęczek|website=pisarzeibadacze.ibl.edu.pl}}&lt;/ref&gt; .

Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ваяваў у шэрагах свайго галоўнага палка. Удзельнічаў, сярод іншага, ва ўзяцці бельгійскай крэпасці [[Намюр]]. 

Пасля вяртання на радзіму, з лістапада 1918 па жнівень 1919 года ўдзельнічаў як афіцэр польскага войска ў баях за Львоў і Перамышль. У верасні 1919 года заняў пасаду дацэнта гісторыі польскай літаратуры ў [[Універсітэт імя Адама Міцкевіча ў Познані|Познаньскім універсітэце]].

Тады ж наладзіў супрацоўніцтва з «Кур'ерам Познаньскім» (1919–1921), адным з вядучых выданняў [[Польская нацыянал-дэмакратыя|польскай нацыянал-дэмакратыі]]. 

У 1920 годзе ваяваў у [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайне]], удзельнічаў у [[Варшаўская бітва (1920)|Варшаўскай бітве]]. 

У 1921 годзе абараніў хабілітацыю ў Ягелонскім універсітэце на падставе працы «''З эпохі Міцкевіча. Даследаванні і нарысы''» і ў тым жа годзе пераехаў у Вільню.

=== Віленскі перыяд ===
У якасці намесніка прафесара ўзначаліў кафедру гісторыі польскай літаратуры Універсітэта Стэфана Баторыя (УСБ). Неўзабаве быў прызначаны надзвычайным прафесарам, а ў 1924 годзе — звычайным прафесарам УСБ. У 1921/22 навучальным годзе выкладаў польскую мову ў [[Дзяржаўная гімназія імя Э. Ажэшкі ў Вільні|Дзяржаўнай гімназіі імя Э. Ажэшкі ў Вільні]].

У 1922 годзе стаў намеснікам старшыні аддзела I Таварыства сяброў навукі ў Вільні (з 1926 года — сакратар) і куратарам Кола паланістаў-слухачоў УСБ (з 1925 года — ганаровы член).

У сувязі з даследаваннямі творчасці [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] выязджаў у Парыж (1922, 1927, 1929). Выконваў абавязкі старшыні Прафесійнага саюза польскіх літаратараў у Вільні. Разам з [[Марыян Здзяхоўскі|Марыянам Здзяхоўскім]] арганізаваў у 1926 годзе дыскусійны клуб пад назвай «Літаратурныя серады» (з 1929 года сустрэчы праходзілі ў так званай Келлі Канрада ў [[Базыльянскія муры (Вільня)|былым кляштары айцоў базыльянаў]]). У 1927–1928/29 быў рэктарам, а ў 1928/29–1929/30 — прарэктарам УСБ. Рэдагаваў серыю «Бібліятэка паланістычных прац» (1928–1930), якую выдавала Кола паланістаў-слухачоў УСБ; уваходзіў у рэдакцыйны камітэт часопіса, прысвечанага рэгіянальнай культуры былога Вялікага Княства Літоўскага, «Крыніца моцы» (1930–1931; з 1927 года публікаваў тут артыкулы).

У Вільні замацаваўся абраны Піганоўскім кірунак даследаванняў: Міцкевіч і віленскае асяроддзе паэта. Пашырыліся таксама кантэксты, якія вызначалі генезіс яго творчасці. Гэты кірунак узбагаціўся рэаліямі і рознымі літаратурнымі і культурнымі фактамі, атрыманымі з архіваў і бібліятэк.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Артыкул|спасылка=https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/handle/item/85003|аўтар=Tadeusz Bujnicki|загаловак=Od celi Konrada : wileńskie badania i emocje Stanisława Pigonia|год=2018|doi=10.24425/rl.2018.124776}}&lt;/ref&gt;

Пасля сыходу [[Вінцэнт Лютаслаўскі|Вінцэнта Лютаслаўскага]]  узначаліў [[Вільня|віленскую]] частку Элеўсінскага руху.

=== Спрэчка пра &quot;Келлю Канрада&quot; ===
Першы яе след можна знайсці ў «Віленскіх лістах» ад 19 мая 1921 года. Станіслаў Пігань, апісваючы сход Таварыства аматараў Вільні, пісаў пра выяўленую на ім «пачварную справу» — «збэшчанне» Келлі Канрада, занятай разам з кляштарнымі базыльянскімі будынкамі «паводле ўказа» [[Віленская беларуская гімназія|беларускай гімназіяй]]. Пігань, вызначаючы на падставе III часткі «Дзядоў» месцазнаходжанне келлі, нагадвае нерэалізаванае пастанову Гарадской рады Вільні аб наладжванні там пакоя міцкевічаўскіх рэліквій. Затым у тоне эмацыйнага ўзбурэння піша: &lt;blockquote&gt;У пастанове [...] перад Польшчай было ўтоена, які цяперашні выгляд гэтай келлі [...] Пра гэта выразна сказаў п. [[Вацлаў Студніцкі|В. Студніцкі]] на апошнім сходзе Тав. Аматараў Вільні і яшчэ раз нагадаў пра пачварную мярзоту збэшчання, якое было дапушчана адносна гэтай рэліквіі польскага пакутніцтва. Трэба, каб гэты голас разнёсся паўсюдна, каб даведалася ўся Польшча, што Келлю Канрада, Келлю Вялікай імправізацыі, ператварылі ў прыбіральню.&lt;/blockquote&gt;Паводле здагадак Піганя, гэта было свядомым намерам, якое «выклюнулася» ў «чорнай душы» [[Іосіф (Сямашка)|Сямашкі]] (рэнегата, прыгнятальніка Уніі і польскасці). 

У 1921 годзе публікуе дваццацістаронкавую брашуру, пад назвай «''Келля Канрада. Дадатак да тапаграфіі «Дзядоў», часткі III''». У тым жа годзе выдае таксама артыкул пра келлю ў «''Тыднёвіку ілюстраваным''». У брашуры Пігань праводзіць дэтэктыўнае філалагічнае «расследаванне» для ўстанаўлення ўласнай тапаграфіі турэмных келляў і гіпатэтычнага вызначэння келлі Міцкевіча. Прымаючы дапушчэнне пра дакладнасць запомненых паэтам дэталяў, Пігань адказвае на пытанне пра месцазнаходжанне пралогу і трох першых сцэн драмы. І на падставе аналізу тэксту і яго суастаўлення з тапаграфіяй кляштара даследчык выдвігае тэзу, што «гэта крайняя келля правага крыла на першым паверсе»&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

[[Антон Луцкевіч]] апублікаваў абвяржэнне абвінавачванняў у прафанацыі беларусамі міцкевічаскіх святынь і з уласнай лакалізацыяй &quot;келлі Канрада&quot;.  Паколькі &quot;Тыднёвік ілюстраваны&quot; адмовіўся браць яго артыкул для публікацыі, то Луцкевіч апублікаваў сваё абвярджэнне ў 1923 годзе ў “Заходняй Беларусі”, а таксама выдаў асобнымі брашурамі па-беларуску (“''Вязьніца Адама Міцкевіча''”)&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://be.wikisource.org/wiki/%D0%92%D1%8F%D0%B7%D1%8C%D0%BD%D1%96%D1%86%D0%B0_%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%9C%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0|title=Вязьніца Адама Міцкевіча — Вікікрыніцы|website=be.wikisource.org|access-date=2026-04-23}}&lt;/ref&gt; і па-польску (“''Prawda o celi Konrada: W setną rocznic''ę ''procesu filomatów”''). Ён даводзіў, што вязніца Мясцкевіча і філаматаў знаходзілася ў разбураным пазней будынку, які прылягаў непасрэдна да царквы Святой Троіцы ў Базыльянскіх мурах. Тое ж памяшканне, дзе месціліся клазэты, было прыбудаванае да кляштарных муроў праз колькі дзясяткаў гадоў пасля арышту філаматаў&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/96242|title=Анатоль Сідарэвіч. Вучаніца і настаўнікі|website=Наша Ніва|date=2002-04-12|access-date=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;.

Да пытання лакалізацыі Келлі Канрада, Пігань вярнуўся яшчэ раз у брашуры «''Няпраўда і праўда пра Келлю Канрада. Палемічны ліст''» (1924). Адрасатам палемікі з'яўляецца Антон Луцкевіч. Аднак галоўнай мэтай Піганя была не столькі спрэчка з беларускім дзеячом, колькі ўнясенне  на падставе знойдзеных крыніц (інвентароў)  паправак да ранейшых высноў. Яны ўказваюць на істотныя змены ў перабудове кляштара і пазнейшай дабудове той злашчаснай прыбіральні. На падставе знойдзеных дакументаў даследчык сцвярджаў: &lt;blockquote&gt;Келляй Канрада была [...] зала «музея», самая аддаленая, найбуйнейшая, адзіная з двума вокнамі на вызначаным адрэзку паверха. [...] Уваходзілі ў яе, як і ва ўсе іншыя келлі, з калідора направа, вокны яе выходзілі на сад. Адносна прыбіральні, якую лакалізавала камісія летам 1921 года, разгляданая келля знаходзіцца на два вокны бліжэй да лесвічнай клеткі, адсунутая на адзін пакой на захад&lt;ref&gt;S. Pigoń, Nieprawda i prawda o celi Konrada. Pismo polemiczne, Wilno 1924. S. 19.&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;Пігань змяніў сваё стаўленне да беларусаў, якіх раней трактаваў з відавочнай непрыязнасцю. Цяпер ён прызнаваў, што «''...у эмацыйных адносінах да Міцкевіча, у прызнанні пашаны матэрыяльных памятак па ім мы сыходзімся і разумеем адно аднаго''». І далей даследчык падкрэсліваў: «''Прызнаючы гэта, шчыра хацелася б злучыць узаемныя пачуцці і жаданні ў адзінства згоднай волі [...] З жалем гляджу сёння на свае вострыя словы ў брашуры 1921 года пра нядбайнасць у павазе да келлі. Яны былі балючымі, але не былі справядлівымі''»&lt;ref&gt;S. Pigoń, Nieprawda i prawda o celi Konrada, s. 21.&lt;/ref&gt;. Паводле Тадэвуша Буйніцкага, сутыкненне Піганя з шматэтнічным і шматкультурным абшарам Віленшчыны змяніла яго ранейшую «палонацэнтрычную» перспектыву&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. 

Даследаванні пра размяшчэнне Келлі Канрада мелі таксама практычную мэту. Ва ўсіх выступленнях Піганя паўтараўся заклік выкарыстаць яе як музейнае памяшканне або прызначыць для культурных мэтаў. Гэта патрабавала, аднак, вырашэння пытання правоў уласнасці.

Падчас урачыстасцей 350-годдзя УСБ 10 кастрычніка 1929 года ўлады ваяводства перадалі віленскаму аддзелу Прафесійнага саюза польскіх літаратараў крыло былога кляштара базыльянаў, у якім паводле апошняй версіі Піганя знаходзілася Келля Канрада. На адкрыцці выступіў тагачасны старшыня віленскага Саюза літаратараў — Станіслаў Пігань. У гэтым выступленні асабліва выразна праявілася асабістае стаўленне вучонага да гэтай падзеі.&lt;blockquote&gt;З глыбокім, няздольным стрымацца хваляваннем прымаю гэтую частку будынка, перададзеную Абласной управай у карыстанне Саюзу польскіх літаратараў. Не ўтаю, што гэтае хваляванне мае таксама асабісты падтэкст. Праз столькі гадоў лёс гэтай келлі, дзе ў 1823–24 гадах трымалі пад вартай Міцкевіча, лёс гэтага памятнага месца, не ахопленага дагэтуль належнай пашанай, не акружанага агульнай і відавочнай глыбокай павагай, балеў мне як знявага, нанесеная памяці мінулага. Занепакоенасці з-за гэтай нядбайнасці, жалю з-за адмовы ад таго, што нам навязвалася як просты абавязак, я некалькі разоў паводле сіл даваў выраз.&lt;/blockquote&gt;У сваім выступе Пігань звяртаўся да творцаў, каб яны зрабілі гэтае месца сваім «домам». У Келлю Канрада перабраліся з факультэта выяўленчых мастацтваў «Літаратурныя серады», тут праходзілі сходы саюза польскіх літаратараў, нарэшце паўстаў мастацкі кабарэт «Смаргонія», які спадкаваў традыцыі віленскіх [[Таварыства шубраўцаў|шубраўцаў]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Спрэчка пра Дзядзы ===
Важная дыскусія ў вывучэнні спадчыны Адама Міцкевіча таксама разгарнулася датычна наконт свята Дзядоў. Пігань у катэгарычнай форме вызначыў месца Дзядоў у традыцыйным абрадавым календары: “&lt;blockquote&gt;Не можа падвяргацца сумненню тое, што [[Радаўніца]] — гэта абрад, які Міцкевіч бачыў у маладосці і які ўзяў за зыходную базу для сваёй паэмы. Але яна ў тыя часы адзначалася калектыўна, на могілках. Толькі ў ёй удзельнічаў ксёндз. Гэта менавіта так.&lt;ref&gt;Pigoń, Stanisław. Wołyńskie przewody – wiosenne święto zmarłych  // Pigon S. Drzewiej i wczoraj: wśród zagadnień kultury i literatury. Kraków: Wydawnictwo Literackiew, 1966. S. 61-75.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Мяркуючы па форме і змесце абраду, прадстаўленага ў “Дзядах”, яны могуць адносіцца, на думку Піганя, толькі да беларускай вясенняй Радаўніцы і да аналагічных з ёю валынскіх “провадаў”, якія адзначаліся ў перыяд, блізкі да першай нядзелі пасля Вялікадня.

У сваю чаргу [[Алімпія Свяневіч]] сцвярджала, што абрад Радаўніцы быў уведзены расійскімі ўладамі на беларускіх землях, што ён меў больш праваслаўны характар і павінен быў служыць аб’яднанню ўніятаў і праваслаўных. Яна лічыць, што крыніцаў абраду для Міцкевіча сталі восеньскія Дзяды, якія больш блізкія народнай, беларускай і ўніяцкай рэлігійнасці на гэтых землях&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.polskieradio.pl/396/7811/artykul/3083421,%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D0%B0-%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%BD%D1%8B-%D1%9E%D0%BF%D0%BB%D1%8B%D1%9E-%D0%BD%D0%B0-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%8E-%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D1%83-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B0-%D0%BC%D1%96%D1%86%D0%BA%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87%D0%B0|title=Беларуская мова мела значны ўплыў на польскую мову Адама Міцкевіча - Беларуская Служба|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://prenumeruj.forumakademickie.pl/fa/2019/05/dziady-raz-jeszcze/|title=„Dziady” raz jeszcze|author=Marcin Lutomierski|website=Forum Akademickie}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=pl|url=https://culture.pl/pl/superartykul/bialoruskie-dziady-mickiewicza-czyli-historia-po-drugiej-stronie-lustra|title=Białoruskie Dziady Mickiewicza, czyli historia po drugiej stronie lustra|website=Culture.pl|access-date=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;''.''  

Гэтай пазіцыі прытрымліваюцца і сучасныя беларускія этнолагі. С. Быліна мяркуе, што апісаны ў А. Міцкевіча абрад трэба звязваць з асеннімі святкаваннямі, якія былі ўведзеныя з прыняццем хрысціянства дзеля выцяснення язычніцкіх звычаяў&lt;ref&gt;Быліна С. «Дзяды» Адама Міцкевіча і балта-славянскія вераванні // Адам Міцкевіч і сусветная культура: у 5 кн. – Мінск, 1998. – Кн. 4. – С. 71—78.&lt;/ref&gt;. Этнограф В. Ліцвінка таксама прымяркоўвае міцкевічаўскае дзеянне менавіта да Змітраўскіх Дзядоў&lt;ref&gt;Ліцвінка В. А. Святы і абрады беларусаў. – Мінск, 1998. С. 153-154.&lt;/ref&gt;.

=== Другая сусветная вайна і пасляваенны перыяд ===
На пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] быў арыштаваны ў складзе ''Sonderaktion Krakau'' разам з групай кракаўскіх прафесараў і зняволены ў нямецкім канцэнтрацыйным лагеры Заксенхаўзен. апісаў свой досвед у лагеры ва ''«Успамінах з лагера Заксенхаўзен 1939–40''». Заставаўся там да лютага 1940 года, адкуль вярнуўся ў Кракаў у першым эшалоне вызваленых прафесараў. У лагеры ў яго развілася сур'ёзная хвароба сэрца, якая пераследвала яго да канца жыцця. Вясной наступнага года пачаў падпольную выкладчыцкую дзейнасць. 

Быў членам [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] і Польскай акадэміі навук і мастацтваў. Апісаў сваё жыццё ў мемуарах ''«З Камборні ў свет»'' і « ''З пражы памяці:'' ''фрагменты ўспамінаў».''

Пігонь засяроджваўся на літаратуры як сродку перадачы значных пазнавальных, ідэалагічных, адукацыйных і філасофскіх пасланняў, а таксама на яе ролі ў фарміраванні польскай нацыянальнай свядомасці. Ён быў дбайным даследчыкам і выдаўцом тэкстаў, якія маюць вырашальнае значэнне для разумення жыцця і творчасці вялікіх пісьменнікаў. Яго асабліва цікавілі перыяды [[Рамантызм|рамантызму]] і мадэрнізму, і перш за ўсё постаць і творчасць [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]]. Пігонь таксама адкрыў для сябе творчасць карэнных сялянскіх пісьменнікаў; ён засяродзіўся на культуры польскай вёскі.

Пасля смерці кніжная калекцыя Станіслава Пігоня, якая налічвала 9351 том, была перададзена Педагагічнаму ўніверсітэту ў Жэшуве ў адпаведнасці з яго завяшчаннем. 

У 1913 годзе ажаніўся з Геленай Дулоўскай ( ''1891–1972'' ) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://krakowsalwator.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&amp;idg=7349|title=Śp. Helena Pigoń. Cmentarz Parafialny w Krakowie|website=Grobonet. Ogólnopolska wyszukiwarka osób pochowanych}}&lt;/ref&gt;, з якой працаваў у рэдакцыі часопіса «Іскра». Іх сынамі былі Кшыштаф (хімік, памёр у 2001 годзе) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://krakowsalwator.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&amp;idg=14642|title=Śp. Krzysztof Pigoń. Cmentarz Parafialny w Krakowie|website=Grobonet. Ogólnopolska wyszukiwarka osób pochowanych}}&lt;/ref&gt; і Анджэй (біёлаг).

Памёр у Кракаве і быў пахаваны на могілках Сальватар (сектар SC2, шэраг 8, магіла нумар 17) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://krakowsalwator.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&amp;idg=6859|title=Śp. Stanisław Pigoń. Cmentarz Parafialny w Krakowie|website=Grobonet. Ogólnopolska wyszukiwarka osób pochowanych}}&lt;/ref&gt; .

== Крыніцы ==
[[Файл:Grób_prof._Stanisława_Pigonia.jpg|міні|Магіла прафесара Станіслава Пігоня на могілках Сальватар у Кракаве]]

[[Катэгорыя:Памерлі ў 1968 годзе]]
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Ягелонскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Вязні канцлагера Заксенгаўзен]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1885 годзе]]
[[Катэгорыя:Кавалеры ордэна «Сцяг Працы» I ступені]]
[[Катэгорыя:Правадзейныя члены Польскай Акадэміі навук]]
[[Катэгорыя:Члены Польскай акадэміі ведаў]]
&lt;references /&gt;
[[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскага ўніверсітэта]]
[[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы]]
[[Катэгорыя:Філолагі]]
[[Катэгорыя:Памерлі ў Кракаве]]</text>
      <sha1>k4358a56emutwut6lcaj904e12seikq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Стэфанія Міхайлаўна Шабатура</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806763</id>
    <revision>
      <id>5130932</id>
      <timestamp>2026-04-23T12:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Culamar</username>
        <id>102133</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/47920442|Шабатура Стефанія Михайлівна]]»</comment>
      <origin>5130932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19566" sha1="b9m4kh43vgtyw7cbfdyg186k16vykw3" xml:space="preserve">{{Мастак}}
[[Файл:Stephanie_Sabatra.jpg|справа|міні|314x314пкс|Надмагілле Стэфаніі Шабатуры на полі 67 [[Лычакіўскія могілкі|Лычакіўскіх могілак]] у [[Львоў|Львове]].]]
[[Файл:Будинок_в_родинному_селі_Стефанії_Шабатури.jpg|міні|Дом у сямейнай вёсцы Стэфаніі і Ганны Шабатур.]]
[[Файл:Відкриття_виставки_&quot;Світло_Стефанії_Шабатури&quot;.jpg|міні|Адкрыццё выставы «Святло Стэфаніі Шабатуры» ў Цярнопальскім гісторыка-мемарыяльным музеі палітычных зняволеных.]]
'''Стэфанія Міхайлаўна Шабатура''' ({{Lang-uk|Стефа́нія Миха́йлівна Шабату́ра}}; {{ВД-Прэамбула}}) — украінская мастачка дываноў, палітзняволеная ў савецкія часы, член [[Украінская хельсінкская група|Украінскай Хельсінкскай групы]]. Дачка [[Ганна Міхайлаўна Шабатура|Ганны Шабатуры]].

== Біяграфія ==
Стэфанія Шабатура нарадзілася 5 лістапада 1938 года ў вёсцы Іване-Залатое Цярнопальскай вобласці&lt;ref name=&quot;УП&quot;&gt;[http://www.istpravda.com.ua/short/2014/12/18/146108 У Львові померла Стефанія Шабатура&amp;nbsp;— мисткиня та громадська діячка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150210201557/http://www.istpravda.com.ua/short/2014/12/18/146108/}} // Історична правда.&amp;nbsp;— 2014.&amp;nbsp;— 18 грудня.&lt;/ref&gt;. Бацька Стэфаніі Шабатуры загінуў на вайне. Маці Ганна — вядомая народная мастачка і рамесніца&lt;ref name=&quot;ПЛУ&quot;&gt;''Ірина Рапп, Василь Овсієнко.'' [http://khpg.org/index.php?id=1418826113 Померла Стефанія Шабатура] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150102161942/http://khpg.org/index.php?id=1418826113}} // Права людини в Україні.&amp;nbsp;— 2014.&amp;nbsp;— 17 грудня.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://naive.in.ua/author/shabatura-ganna/|title=Шабатура Ганна|website=ФЕСТИВАЛЬ НАЇВНОГО МИСТЕЦТВА|archive-url=https://web.archive.org/web/20210913215113/https://naive.in.ua/author/shabatura-ganna/|archive-date=13 вересня 2021|access-date=2021-09-13}}&lt;/ref&gt;.

Скончыла [[Львоўскі дзяржаўны каледж дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва|Львоўскае мастацкае вучылішча]] (1961) і [[Львоўская нацыянальная акадэмія мастацтваў|Львоўскі інстытут прыкладнога і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] (1967).

Працавала мастачкай у тэкстыльнай прамысловасці. Распрацоўвала і ткала [[Габелен|габелены]], удзельнічала ў шматлікіх выставах, у тым ліку ў Рэспубліканскай выставе-кірмашы 1971 года ў Кіеве. Яе творчасць апісана ў 6-м томе «Гісторыі мастацтва Украіны».

Член [[Нацыянальны саюз мастакоў Украіны|Саюза мастакоў Украіны]] ў 1969—1972 гадах&lt;ref&gt;[http://main.nshu.org.ua/katalog-cleniv-spilki/castina6/2695 Шабатура Стефанія Михайлівна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150406123951/http://main.nshu.org.ua/katalog-cleniv-spilki/castina6/2695|date=6 квітня 2015}} // Національна Спілка Художників України.&lt;/ref&gt;.

Удзельнічала ў працы Львоўскага клуба творчай моладзі «Пралісок» (КТМ), распаўсюджвала самвыдат&lt;ref name=&quot;УП&quot;&gt;[http://www.istpravda.com.ua/short/2014/12/18/146108 У Львові померла Стефанія Шабатура&amp;nbsp;— мисткиня та громадська діячка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150210201557/http://www.istpravda.com.ua/short/2014/12/18/146108/|date=10 лютого 2015}} // Історична правда.&amp;nbsp;— 2014.&amp;nbsp;— 18 грудня.&lt;/ref&gt;. У 1970 годзе разам з групай львоўскіх пісьменнікаў і мастакоў выступіла ў абарону [[Валянцін Якаўлевіч Мароз|Валянціна Мароза]] і дамаглася дазволу прысутнічаць на яго судзе&lt;ref name=&quot;ПЛУ&quot;&gt;''Ірина Рапп, Василь Овсієнко.'' [http://khpg.org/index.php?id=1418826113 Померла Стефанія Шабатура] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150102161942/http://khpg.org/index.php?id=1418826113|date=2 січня 2015}} // Права людини в Україні.&amp;nbsp;— 2014.&amp;nbsp;— 17 грудня.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Любов Крупник.'' [http://dspace.nbuv.gov.ua/bitstream/handle/123456789/26406/30-Krupnyk.pdf?sequence=1 Львівська художниця Стефанія Шабатура&amp;nbsp;— учасниця українського дисидентського руху 60-80-х років ХХ ст.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150404172610/http://dspace.nbuv.gov.ua/bitstream/handle/123456789/26406/30-Krupnyk.pdf?sequence=1|date=4 квітня 2015}}&lt;/ref&gt;.

Была членам [[Украінская хельсінкская група|Украінскай Хельсінкскай групы]]&lt;ref&gt;[http://archive.khpg.org/index.php?id=1114001603&amp;w Шабатура Стефанія Михайлівна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405012407/http://archive.khpg.org/index.php?id=1114001603&amp;w|date=5 квітня 2015}} // Дисидентський рух в Україні.&amp;nbsp;— 2005.&amp;nbsp;— 20 квітня.&lt;/ref&gt; і суаўтарам лістоў і зваротаў у міжнародныя і савецкія арганізацыі.

12 студзеня 1972 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі СССР|КДБ]] арыштаваў С. Шабатуру па падазрэнні ў «антысавецкай дзейнасці» (разам з [[Ірына Ануфрыеўна Калінец|Ірынай Калінец]], [[Міхайла Рыгоравіч Асадчы|Міхаілам Асадчым]], [[Вячаслаў Максімавіч Чарнавол|Вячаславам Чарнаволам]]).

5 сакавіка 1972 года на пасяджэнні праўлення Львоўскай арганізацыі Саюза мастакоў Украіны С. Шабатура была выключана з Саюза мастакоў&lt;ref&gt;''Богдан Сорока.'' [http://zbruc.eu/node/10242 Спогади] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141217192432/http://zbruc.eu/node/10242|date=17 грудня 2014}} // Збруч.&amp;nbsp;— 2013.&amp;nbsp;— 17 липня.&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Shabatura-stefaniya.jpg|злева|міні|350x350пкс|Стэфанія Шабатура і Уладзімір Вятровіч, верасень 2011 года.]]
У тым жа годзе яна была асуджаная ў Львове за «антысавецкую агітацыю і прапаганду» паводле артыкула 62, часткі 1 Крымінальнага кодэкса Украінскай ССР на 5 гадоў лагераў строгага рэжыму і 3 гады ссылкі. Пакаранне адбывала ў жаночым канцэнтрацыйным лагеры № 3-4 ([[Мардоўская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Мардоўская АССР]]), у выгнанні — у вёсцы Макушына [[Курганская вобласць|Курганскай вобласці]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://chortkiv.city/articles/57125/volodimir-marmus-rozpoviv-pro-bagatorichnogo-politvyaznya-radyanskih-chasiv|title=Володимир Мармус розповів про багаторічного політв'язня радянських часів|website=Чортків.City|access-date=2023-12-11}}&lt;/ref&gt;.

Актыўна ўдзельнічала ў пратэстах супраць зняволеных.

[[Камітэт дзяржаўнай бяспекі СССР|КДБ]] знішчыў 70 [[Экслібрыс|экслібрысаў]] і больш за 150 малюнкаў Шабатуры.

2 снежня 1979 года скончылася ссылка Стэфаніі Шабатуры, і яна вярнулася ва Украіну. Жыла ў Львове пад адміністрацыйным наглядам. У канцы 1980-х гадоў была актывісткай львоўскіх арганізацый [[Мемарыял (арганізацыя)|«Мемарыял»]] і [[Народны Рух Украіны|«Народны рух Украіны»]], удзельнічала ў барацьбе за адраджэнне рэпрэсаванай [[Украінская грэка-каталіцкая царква|УГКЦ]].

У перыяд з 1990 па 1995 год была дэпутатам першага дэмакратычнага склікання [[Львоўскі гарадскі савет|Львоўскага гарадскога савета]]. Менавіта савет гэтага склікання 3 красавіка 1990 года прыняў рашэнне ўзняць сіне-жоўты сцяг на будынку [[Львоўская ратуша|гарадской ратушы]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk-ua|url=https://wz.lviv.ua/news/487619-nad-lvivskoiu-ratushoiu-pidnialy-natsionalnyi-prapor|title=Над львівською Ратушею підняли національний прапор (ВІДЕО) — Високий Замок|author=|first=|website=wz.lviv.ua|date=2023-04-03|access-date=2024-02-28}}&lt;/ref&gt;. Сцяг урачыста ўзнялі дэпутаты Стэфанія Шабатура, Зеновій Саляк і Яўген Шмаргун.

З 1991 года ўзначальвала Марыйскае таварыства «Міласэрнасць»&lt;ref&gt;''Козирєва Т.'' [http://m.day.kiev.ua/uk/article/cuspilstvo/podvig-shabaturi У Львові відзначили ювілей талановитої художниці й однієї з організаторів дисидентського руху в Україні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405013538/http://m.day.kiev.ua/uk/article/cuspilstvo/podvig-shabaturi|date=5 квітня 2015}} // День.&amp;nbsp;— 2013.&amp;nbsp;— 8 листопада.&lt;/ref&gt;.

Памерла 17 снежня 2014 года ва ўзросце 76 гадоў у Львове, пахавана 19 снежня на полі 67 [[Лычакіўскія могілкі|Лычакіўскіх могілак.]]

== Працы ==
І. Калинець, І. Сеник, С. Шабатура. Нездоланний дух: Вірші. — Балтимор: Смолоскип, 1977.

== Дзяржаўныя ўзнагароды ==

* [[Ордэн «За мужнасць»]] I (8 лістапада 2006) — ''за грамадзянскую мужнасць, самаадданасць у барацьбе за ўмацаванне ідэалаў свабоды і дэмакратыі і з нагоды 30-годдзя стварэння Украінскай грамадскай групы садзейнічання выкананню Хельсінкскіх пагадненняў''&lt;ref&gt;{{Указ прэзідэнта Украіны|937/2006|8 листопада 2006|Про відзначення державними нагородами України засновників та активістів Української Громадської Групи сприяння виконанню Гельсінкських угод}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ордэн княгіні Вольгі]] II (23 чэрвеня 2009) — ''за значны асабісты ўклад у развіццё канстытуцыйных асноў украінскай дзяржаўнасці, шматгадовую добрасумленную працу і высокі прафесіяналізм у абароне канстытуцыйных правоў і свабод чалавека і грамадзяніна''&lt;ref&gt;{{Указ прэзідэнта Украіны|475/2009|23 червня 2009|Про відзначення державними нагородами України з нагоди Дня Конституції України}}&lt;/ref&gt;.
* Ордэн княгіні Вольгі III (4 сакавіка 1999) — ''за самаадданую працу, высокія прафесійныя навыкі і актыўную грамадзянскую пазіцыю''&lt;ref&gt;{{Указ прэзідэнта Украіны|231/99|4 березня 1999|Про відзначення нагородами України з нагоди Міжнародного жіночого дня 8 березня}}&lt;/ref&gt;.

[[Файл:Стефанія_Шабатура_Нескорений_дух_творчості.jpg|справа|міні|284x284пкс|Вокладка альбома «Стэфанія Шабатура: Непераможны дух творчасці» (Выдавецтва «Смаласкіп», 2017).]]

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==

* {{Крыніцы/Энцыклапедыя ўкраіназнаўства}}
* Рух опору в Україні: 1960—1990. Енциклопедичний довідник / Передм. Осипа Зінкевича, Олеся Обертаса. — К. : Смолоскип, 2010. — С. 714—715; 2-ге вид., 2012. — С. 805—806.
* Українська Гельсінкська Група. До 20-ліття створення. — К. : УРП, 1996. — С. 26—27.
* Вісник репресій в Україні. Закордонне представництво Української Гельсінської групи / Редактор-упорядник Надія Світлична. — Нью-Йорк. 1980—1985 рр. — 1980: 2-19, 7-13, 10-30; 1981: 1, 2, 3, 5, 6, 8.
* Барвиста творчість стражденого життя [Текст]: [вшанування художниці-килимарки С. Шабатури у Заліщиках] // Колос. — 2023. — № 24 (24 листоп.). — С. 1, 4: фот. — (Видатні особистості).
* Листи Василя Стуса до Стефи Шабатури [Текст] / підгот. Ігор Калинець // Дзвін. — 2015. — № 9. — С. 166—171.
* Презентували … долю нашої землячки Стефанії Шабатури [Текст]: [життєвий та творчий шлях художниці С. Шабатури; презентація в б-ці-музеї «Літературне Тернопілля» альбому «Стефанія Шабатура: нескорений дух творчості» та кн. «Стефанія Шабатура: вибрана палітра кольорів з мозаїки життя і творчості», укладених С. Дяків] / Г. Вандзеляк // Свобода. — 2018. — № 85 (26 жовт.). — С. 3: фот. — (До 80-річчя від дня народження).
* Стефанія Шабатура: вибрана палітра кольорів з мозаїки життя і творчості / Упорядник Соломія Дяків. — К. : Смолоскип, 2016.
* Стефанія Шабатура: життя окрилене стремлінням духу // Спогади. Вибрані статті / Упор. Соломія Дяків. — Жовква : Місіонер, 2021. — 472 с.
* Сторінками життя Стефанії Шабатури [Текст]: [у Заліщ. міськ. б-ці відбулася конф., присвячена 85-річчю від дня народж. С. Шабатури] / О. Дяків // Сільський господар плюс Тернопільщина. — 2023. — № 47 (29 листоп.). — С. 6: фот.
* [https://poglyad.te.ua/personaliyi/strong-10-rokiv-z-daty-smerti-talanovytoyi-ta-neperesichnoyi-gromadskoyi-diyachky-stefaniyi-shabatury-strong.html 10 років з дати смерті талановитої та непересічної громадської діячки Стефанії Шабатури]
* «Нескорений дух палаючого серця» [Текст]: [під такою назвою в музеї нац.-визвольної боротьби Тернопільщини відбувся вечір-портрет видатної художниці С. Шабатури] / З. Деркач // Сільський господар плюс Тернопільщина. — 2024. — № 46 (13 листоп.). — С. 3: фот.

== Спасылкі ==

* [https://archive.today/20121225090238/www.zal-library.narod.ru/shabat.html Шабатура Стефанія]
* [https://web.archive.org/web/20100319200246/http://khpg.org/archive/index.php?id=1114001603 Шабатура Стефанія Михайлівна] // Дисидентський рух в Україні.
* ''Овсяник Ю.'' [http://zbruc.eu/node/15046 Львівська Касандра] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131105221449/http://zbruc.eu/node/15046|date=5 листопада 2013}} / Юлія Овсяник // Збруч. — 2013. — 5 листопада.
* [https://www.youtube.com/watch?v=cWYVQUBuHZU Виставка «Світло Стефанії Шабатури»].
* [https://teren.in.ua/news/zolota-dytyna-z-ivanya-zolotogo_48167.html Золота дитина з Іваня-Золотого]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Xz7gRqeivSw «Нескорений дух палаючого серця»: у Тернополі відбувся вечір присвячений творчості Стефанії Шабатури]
* [https://www.youtube.com/watch?v=W3NZl36dJhg 40 років з моменту створення Української Гельсінської групи]
{{Українська Гельсінська група}}{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Лычакаўскіх могілках]]
[[Катэгорыя:Мастакі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>b9m4kh43vgtyw7cbfdyg186k16vykw3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5130935</id>
      <parentid>5130932</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T12:22:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Culamar</username>
        <id>102133</id>
      </contributor>
      <origin>5130935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18508" sha1="m4seztixurferajht67ya14ymhgofl2" xml:space="preserve">{{Мастак}}
[[Файл:Stephanie_Sabatra.jpg|справа|міні|314x314пкс|Надмагілле Стэфаніі Шабатуры на полі 67 [[Лычакіўскія могілкі|Лычакіўскіх могілак]] у [[Львоў|Львове]].]]
[[Файл:Будинок_в_родинному_селі_Стефанії_Шабатури.jpg|міні|Дом у сямейнай вёсцы Стэфаніі і Ганны Шабатур.]]
[[Файл:Відкриття_виставки_&quot;Світло_Стефанії_Шабатури&quot;.jpg|міні|Адкрыццё выставы «Святло Стэфаніі Шабатуры» ў Цярнопальскім гісторыка-мемарыяльным музеі палітычных зняволеных.]]
'''Стэфанія Міхайлаўна Шабатура''' ({{Lang-uk|Стефа́нія Миха́йлівна Шабату́ра}}; {{ВД-Прэамбула}}) — украінская мастачка дываноў, палітзняволеная ў савецкія часы, член [[Украінская хельсінкская група|Украінскай Хельсінкскай групы]]. Дачка [[Ганна Міхайлаўна Шабатура|Ганны Шабатуры]].

== Біяграфія ==
Стэфанія Шабатура нарадзілася 5 лістапада 1938 года ў вёсцы Іване-Залатое Цярнопальскай вобласці&lt;ref name=&quot;УП&quot;&gt;[http://www.istpravda.com.ua/short/2014/12/18/146108 У Львові померла Стефанія Шабатура&amp;nbsp;— мисткиня та громадська діячка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150210201557/http://www.istpravda.com.ua/short/2014/12/18/146108/}} // Історична правда.&amp;nbsp;— 2014.&amp;nbsp;— 18 грудня.&lt;/ref&gt;. Бацька Стэфаніі Шабатуры загінуў на вайне. Маці Ганна — вядомая народная мастачка і рамесніца&lt;ref name=&quot;ПЛУ&quot;&gt;''Ірина Рапп, Василь Овсієнко.'' [http://khpg.org/index.php?id=1418826113 Померла Стефанія Шабатура] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150102161942/http://khpg.org/index.php?id=1418826113}} // Права людини в Україні.&amp;nbsp;— 2014.&amp;nbsp;— 17 грудня.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://naive.in.ua/author/shabatura-ganna/|title=Шабатура Ганна|website=ФЕСТИВАЛЬ НАЇВНОГО МИСТЕЦТВА|archive-url=https://web.archive.org/web/20210913215113/https://naive.in.ua/author/shabatura-ganna/|archive-date=13 вересня 2021|access-date=2021-09-13}}&lt;/ref&gt;.

Скончыла [[Львоўскі дзяржаўны каледж дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва|Львоўскае мастацкае вучылішча]] (1961) і [[Львоўская нацыянальная акадэмія мастацтваў|Львоўскі інстытут прыкладнога і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]] (1967).

Працавала мастачкай у тэкстыльнай прамысловасці. Распрацоўвала і ткала [[габелен]]ы, удзельнічала ў шматлікіх выставах, у тым ліку ў Рэспубліканскай выставе-кірмашы 1971 года ў Кіеве. Яе творчасць апісана ў 6-м томе «Гісторыі мастацтва Украіны».

Член [[Нацыянальны саюз мастакоў Украіны|Саюза мастакоў Украіны]] ў 1969—1972 гадах&lt;ref&gt;[http://main.nshu.org.ua/katalog-cleniv-spilki/castina6/2695 Шабатура Стефанія Михайлівна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150406123951/http://main.nshu.org.ua/katalog-cleniv-spilki/castina6/2695|date=6 квітня 2015}} // Національна Спілка Художників України.&lt;/ref&gt;.

Удзельнічала ў працы Львоўскага клуба творчай моладзі «Пралісок» (КТМ), распаўсюджвала самвыдат&lt;ref name=&quot;УП&quot;/&gt;. У 1970 годзе разам з групай львоўскіх пісьменнікаў і мастакоў выступіла ў абарону [[Валянцін Якаўлевіч Мароз|Валянціна Мароза]] і дамаглася дазволу прысутнічаць на яго судзе&lt;ref name=&quot;ПЛУ&quot;/&gt;&lt;ref&gt;''Любов Крупник.'' [http://dspace.nbuv.gov.ua/bitstream/handle/123456789/26406/30-Krupnyk.pdf?sequence=1 Львівська художниця Стефанія Шабатура&amp;nbsp;— учасниця українського дисидентського руху 60-80-х років ХХ ст.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150404172610/http://dspace.nbuv.gov.ua/bitstream/handle/123456789/26406/30-Krupnyk.pdf?sequence=1|date=4 квітня 2015}}&lt;/ref&gt;.

Была членам [[Украінская хельсінкская група|Украінскай Хельсінкскай групы]]&lt;ref&gt;[http://archive.khpg.org/index.php?id=1114001603&amp;w Шабатура Стефанія Михайлівна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405012407/http://archive.khpg.org/index.php?id=1114001603&amp;w|date=5 квітня 2015}} // Дисидентський рух в Україні.&amp;nbsp;— 2005.&amp;nbsp;— 20 квітня.&lt;/ref&gt; і суаўтарам лістоў і зваротаў у міжнародныя і савецкія арганізацыі.

12 студзеня 1972 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі СССР|КДБ]] арыштаваў С. Шабатуру па падазрэнні ў «антысавецкай дзейнасці» (разам з [[Ірына Ануфрыеўна Калінец|Ірынай Калінец]], [[Міхайла Рыгоравіч Асадчы|Міхаілам Асадчым]], [[Вячаслаў Максімавіч Чарнавол|Вячаславам Чарнаволам]]).

5 сакавіка 1972 года на пасяджэнні праўлення Львоўскай арганізацыі Саюза мастакоў Украіны С. Шабатура была выключана з Саюза мастакоў&lt;ref&gt;''Богдан Сорока.'' [http://zbruc.eu/node/10242 Спогади] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141217192432/http://zbruc.eu/node/10242|date=17 грудня 2014}} // Збруч.&amp;nbsp;— 2013.&amp;nbsp;— 17 липня.&lt;/ref&gt;.
[[Файл:Shabatura-stefaniya.jpg|злева|міні|350x350пкс|Стэфанія Шабатура і Уладзімір Вятровіч, верасень 2011 года.]]
У тым жа годзе яна была асуджаная ў Львове за «антысавецкую агітацыю і прапаганду» паводле артыкула 62, часткі 1 Крымінальнага кодэкса Украінскай ССР на 5 гадоў лагераў строгага рэжыму і 3 гады ссылкі. Пакаранне адбывала ў жаночым канцэнтрацыйным лагеры № 3-4 ([[Мардоўская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Мардоўская АССР]]), у выгнанні — у вёсцы Макушына [[Курганская вобласць|Курганскай вобласці]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk|url=https://chortkiv.city/articles/57125/volodimir-marmus-rozpoviv-pro-bagatorichnogo-politvyaznya-radyanskih-chasiv|title=Володимир Мармус розповів про багаторічного політв'язня радянських часів|website=Чортків.City|access-date=2023-12-11}}&lt;/ref&gt;.

Актыўна ўдзельнічала ў пратэстах супраць зняволеных.

[[Камітэт дзяржаўнай бяспекі СССР|КДБ]] знішчыў 70 [[Экслібрыс|экслібрысаў]] і больш за 150 малюнкаў Шабатуры.

2 снежня 1979 года скончылася ссылка Стэфаніі Шабатуры, і яна вярнулася ва Украіну. Жыла ў Львове пад адміністрацыйным наглядам. У канцы 1980-х гадоў была актывісткай львоўскіх арганізацый «[[Мемарыял (арганізацыя)|Мемарыял]]» і «[[Народны Рух Украіны|Народны рух Украіны]]», удзельнічала ў барацьбе за адраджэнне рэпрэсаванай [[Украінская грэка-каталіцкая царква|УГКЦ]].

У перыяд з 1990 па 1995 год была дэпутатам першага дэмакратычнага склікання [[Львоўскі гарадскі савет|Львоўскага гарадскога савета]]. Менавіта савет гэтага склікання 3 красавіка 1990 года прыняў рашэнне ўзняць сіне-жоўты сцяг на будынку [[Львоўская ратуша|гарадской ратушы]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=uk-ua|url=https://wz.lviv.ua/news/487619-nad-lvivskoiu-ratushoiu-pidnialy-natsionalnyi-prapor|title=Над львівською Ратушею підняли національний прапор (ВІДЕО) — Високий Замок|author=|first=|website=wz.lviv.ua|date=2023-04-03|access-date=2024-02-28}}&lt;/ref&gt;. Сцяг урачыста ўзнялі дэпутаты Стэфанія Шабатура, Зеновій Саляк і Яўген Шмаргун.

З 1991 года ўзначальвала Марыйскае таварыства «Міласэрнасць»&lt;ref&gt;''Козирєва Т.'' [http://m.day.kiev.ua/uk/article/cuspilstvo/podvig-shabaturi У Львові відзначили ювілей талановитої художниці й однієї з організаторів дисидентського руху в Україні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405013538/http://m.day.kiev.ua/uk/article/cuspilstvo/podvig-shabaturi|date=5 квітня 2015}} // День.&amp;nbsp;— 2013.&amp;nbsp;— 8 листопада.&lt;/ref&gt;.

Памерла 17 снежня 2014 года ва ўзросце 76 гадоў у Львове, пахавана 19 снежня на полі 67 [[Лычакіўскія могілкі|Лычакіўскіх могілак.]]

== Працы ==
І. Калинець, І. Сеник, С. Шабатура. Нездоланний дух: Вірші. — Балтимор: Смолоскип, 1977.

== Дзяржаўныя ўзнагароды ==

* [[Ордэн «За мужнасць»]] I (8 лістапада 2006) — ''за грамадзянскую мужнасць, самаадданасць у барацьбе за ўмацаванне ідэалаў свабоды і дэмакратыі і з нагоды 30-годдзя стварэння Украінскай грамадскай групы садзейнічання выкананню Хельсінкскіх пагадненняў''&lt;ref&gt;{{Указ прэзідэнта Украіны|937/2006|8 листопада 2006|Про відзначення державними нагородами України засновників та активістів Української Громадської Групи сприяння виконанню Гельсінкських угод}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ордэн княгіні Вольгі]] II (23 чэрвеня 2009) — ''за значны асабісты ўклад у развіццё канстытуцыйных асноў украінскай дзяржаўнасці, шматгадовую добрасумленную працу і высокі прафесіяналізм у абароне канстытуцыйных правоў і свабод чалавека і грамадзяніна''&lt;ref&gt;{{Указ прэзідэнта Украіны|475/2009|23 червня 2009|Про відзначення державними нагородами України з нагоди Дня Конституції України}}&lt;/ref&gt;.
* Ордэн княгіні Вольгі III (4 сакавіка 1999) — ''за самаадданую працу, высокія прафесійныя навыкі і актыўную грамадзянскую пазіцыю''&lt;ref&gt;{{Указ прэзідэнта Украіны|231/99|4 березня 1999|Про відзначення нагородами України з нагоди Міжнародного жіночого дня 8 березня}}&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{Крыніцы/Энцыклапедыя ўкраіназнаўства}}
* Рух опору в Україні: 1960—1990. Енциклопедичний довідник / Передм. Осипа Зінкевича, Олеся Обертаса. — К. : Смолоскип, 2010. — С. 714—715; 2-ге вид., 2012. — С. 805—806.
* Українська Гельсінкська Група. До 20-ліття створення. — К. : УРП, 1996. — С. 26—27.
* Вісник репресій в Україні. Закордонне представництво Української Гельсінської групи / Редактор-упорядник Надія Світлична. — Нью-Йорк. 1980—1985 рр. — 1980: 2-19, 7-13, 10-30; 1981: 1, 2, 3, 5, 6, 8.
* Барвиста творчість стражденого життя [Текст]: [вшанування художниці-килимарки С. Шабатури у Заліщиках] // Колос. — 2023. — № 24 (24 листоп.). — С. 1, 4: фот. — (Видатні особистості).
* Листи Василя Стуса до Стефи Шабатури [Текст] / підгот. Ігор Калинець // Дзвін. — 2015. — № 9. — С. 166—171.
* Презентували … долю нашої землячки Стефанії Шабатури [Текст]: [життєвий та творчий шлях художниці С. Шабатури; презентація в б-ці-музеї «Літературне Тернопілля» альбому «Стефанія Шабатура: нескорений дух творчості» та кн. «Стефанія Шабатура: вибрана палітра кольорів з мозаїки життя і творчості», укладених С. Дяків] / Г. Вандзеляк // Свобода. — 2018. — № 85 (26 жовт.). — С. 3: фот. — (До 80-річчя від дня народження).
* Стефанія Шабатура: вибрана палітра кольорів з мозаїки життя і творчості / Упорядник Соломія Дяків. — К. : Смолоскип, 2016.
* Стефанія Шабатура: життя окрилене стремлінням духу // Спогади. Вибрані статті / Упор. Соломія Дяків. — Жовква : Місіонер, 2021. — 472 с.
* Сторінками життя Стефанії Шабатури [Текст]: [у Заліщ. міськ. б-ці відбулася конф., присвячена 85-річчю від дня народж. С. Шабатури] / О. Дяків // Сільський господар плюс Тернопільщина. — 2023. — № 47 (29 листоп.). — С. 6: фот.
* [https://poglyad.te.ua/personaliyi/strong-10-rokiv-z-daty-smerti-talanovytoyi-ta-neperesichnoyi-gromadskoyi-diyachky-stefaniyi-shabatury-strong.html 10 років з дати смерті талановитої та непересічної громадської діячки Стефанії Шабатури]
* «Нескорений дух палаючого серця» [Текст]: [під такою назвою в музеї нац.-визвольної боротьби Тернопільщини відбувся вечір-портрет видатної художниці С. Шабатури] / З. Деркач // Сільський господар плюс Тернопільщина. — 2024. — № 46 (13 листоп.). — С. 3: фот.

== Спасылкі ==
* [https://archive.today/20121225090238/www.zal-library.narod.ru/shabat.html Шабатура Стефанія]
* [https://web.archive.org/web/20100319200246/http://khpg.org/archive/index.php?id=1114001603 Шабатура Стефанія Михайлівна] // Дисидентський рух в Україні.
* ''Овсяник Ю.'' [http://zbruc.eu/node/15046 Львівська Касандра] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131105221449/http://zbruc.eu/node/15046|date=5 листопада 2013}} / Юлія Овсяник // Збруч. — 2013. — 5 листопада.
* [https://www.youtube.com/watch?v=cWYVQUBuHZU Виставка «Світло Стефанії Шабатури»].
* [https://teren.in.ua/news/zolota-dytyna-z-ivanya-zolotogo_48167.html Золота дитина з Іваня-Золотого]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Xz7gRqeivSw «Нескорений дух палаючого серця»: у Тернополі відбувся вечір присвячений творчості Стефанії Шабатури]
* [https://www.youtube.com/watch?v=W3NZl36dJhg 40 років з моменту створення Української Гельсінської групи]

{{Вонкавыя спасылкі}}
{{DEFAULTSORT:Шабатура Стэфанія Міхайлаўна}}
[[Катэгорыя:Пахаваныя на Лычакаўскіх могілках]]
[[Катэгорыя:Мастакі паводле алфавіта]]
[[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]]</text>
      <sha1>m4seztixurferajht67ya14ymhgofl2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Інжынерная вуліца (Мінск)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806764</id>
    <revision>
      <id>5130945</id>
      <timestamp>2026-04-23T12:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Вуліца Мінска  |назва              = Інжынерная  |арыгінальная назва =   |ранейшыя назвы     =   |статус             =   |на карце           =    |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec =    |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec =   |фота               = Inžyniernaja street (Minsk, Belarus) p1.jpg  |памер фота         =   |подпіс             =   |раё...»</comment>
      <origin>5130945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2995" sha1="gh1yuienv4nejzht2upb818eo70hxga" xml:space="preserve">{{Вуліца Мінска
 |назва              = Інжынерная
 |арыгінальная назва = 
 |ранейшыя назвы     = 
 |статус             = 
 |на карце           = 
  |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec = 
 |фота               = Inžyniernaja street (Minsk, Belarus) p1.jpg
 |памер фота         = 
 |подпіс             = 
 |раён               = [[Заводскі раён (Мінск)|Заводскі]]
 |гістарычны раён    = [[Шабаны (жылы раён)|Шабаны]]
 |электрычка         = 
 |трамвай            = 
 |тралейбус          = 
 |аўтобус            = 58&lt;ref name=&quot;geodzen&quot;&gt;Паводле [https://geodzen.com/by/minsk/inzyniernaja базы Геадзэн]&lt;/ref&gt;
 |метро              =  {{minskmetro|2}} [[Магілёўская (станцыя метро)|Магілёўская]]
 |індэкс             = 220075&lt;ref&gt;Згодна [https://belpost.by/Uznatpochtovyykod28indek?search=%D0%98%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%8F%20%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA Сайту Белпошты]&lt;/ref&gt;
 |тэлефоны           = 
 |шырыня             = 
 |працягласць        = 2,5 км&lt;ref name=&quot;geodzen&quot;/&gt;
 |пакрыццё           = 
 |рух                = двухбаковы
 |класіфікатар       = 
 |на карце openstreetmap    
 |на карце яндэкс    = https://yandex.by/maps/157/minsk/geo/31325500/?ll=27.680728%2C53.839976&amp;z=14
 |на карце гугл      = 
 |Commons            = Inžyniernaja Street, Minsk
 |sort               = 
}}
'''Інжынерная''' — [[вуліца]] ў прамысловай зоне [[Шабаны (жылы раён)|Шабаноў]][[Заводскі раён (Мінск)|Заводскага раёна]] [[Мінск]]а. Ідзе ад скрыжавання са [[Свіслацкая вуліца (Мінск)|Свіслацкай вуліцай]] да [[Магістраль М9|МКАД]]&lt;ref name=&quot;geodzen&quot;/&gt;. Забудова вуліцы носіць прамысловы характар&lt;ref name=&quot;geodzen&quot;/&gt;.

== Славутасці ==
* Дом 1 — Мінская ачыстная станцыя&lt;ref&gt;Паводле [https://photobuildings.com/list.php?uid=57329 архітэктурнай базы Photobuildings]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
{{Commons}}
* [https://ato.by/street/390 Інжынерная вуліца на АТО.ВУ]
* [https://geodzen.com/by/minsk/inzyniernaja Інжынерная вуліца ў базе дадзеных Геадзэн]
* [https://photobuildings.com/list.php?uid=57329 Інжынерная вуліца ў архітэктурнай базе Photobuildings]
{{Вуліцы Мінска:Заводскі}}
[[Катэгорыя:Заводскі раён (Мінск)]]</text>
      <sha1>gh1yuienv4nejzht2upb818eo70hxga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вадзім Котаў</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806765</id>
    <revision>
      <id>5130984</id>
      <timestamp>2026-04-23T14:18:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Гандбаліст2}} '''Вадзім Котаў''' (нар. {{ДН|23|6|1989}}, [[Чачэрск]], [[Беларусь]]) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]], [[брамнік (гандбол)|брамнік]].  == Кар’ера ==   {{Зноскі}}  == Спасылкі == * [https://history.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2010-11/player/531036/VadzimKotau Vadzim Kotau] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT...»</comment>
      <origin>5130984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="551" sha1="sarf77t370imp2srxdlcq2ixrdqeeqv" xml:space="preserve">{{Гандбаліст2}}
'''Вадзім Котаў''' (нар. {{ДН|23|6|1989}}, [[Чачэрск]], [[Беларусь]]) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]], [[брамнік (гандбол)|брамнік]].

== Кар’ера ==
 
{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://history.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2010-11/player/531036/VadzimKotau Vadzim Kotau]
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Котаў Вадзім}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]]</text>
      <sha1>sarf77t370imp2srxdlcq2ixrdqeeqv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5130986</id>
      <parentid>5130984</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:19:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <origin>5130986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="578" sha1="po4nb0403onj59p1ueuo5nt3ejkm3rs" xml:space="preserve">{{Гандбаліст2}}
{{цёзкі2|Котаў}}
'''Вадзім Котаў''' (нар. {{ДН|23|6|1989}}, [[Чачэрск]], [[Беларусь]]) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]], [[брамнік (гандбол)|брамнік]].

== Кар’ера ==
 
{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://history.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2010-11/player/531036/VadzimKotau Vadzim Kotau]
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Котаў Вадзім}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]]</text>
      <sha1>po4nb0403onj59p1ueuo5nt3ejkm3rs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131046</id>
      <parentid>5130986</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T16:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <origin>5131046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="808" sha1="5zazwpgqdnftzvj9mgqc7fg48pebv9i" xml:space="preserve">{{Гандбаліст2}}
{{цёзкі2|Котаў}}
'''Вадзім Котаў''' (нар. {{ДН|23|6|1989}}, [[Чачэрск]], [[Беларусь]]) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]], [[брамнік (гандбол)|брамнік]].

== Кар’ера ==
 
{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://history.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2010-11/player/531036/VadzimKotau Vadzim Kotau]
* [https://pressball.by/blog/pressball/108675/ Вадим Котов. «Лучше играть, чем работать на стройке». От ухода из гандбола до сборной за четыре года]
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Котаў Вадзім}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]]</text>
      <sha1>5zazwpgqdnftzvj9mgqc7fg48pebv9i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131080</id>
      <parentid>5131046</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <origin>5131080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1183" sha1="j9l1k5w78btzw15pzpa6xy4hnw42jhg" xml:space="preserve">{{Гандбаліст2}}
{{цёзкі2|Котаў}}
'''Вадзім Котаў''' (нар. {{ДН|23|6|1989}}, [[Чачэрск]], [[Беларусь]]) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]], [[брамнік (гандбол)|брамнік]].

== Кар’ера ==
Выступаў за «Машэку», «[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]]», «[[ГК Кронан Гродна|Кронан]]», [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК]], [[ГК імя Лёвіна Наваполацк|ГК імя Левіна]], «[[ГК Віцязь-Леон|Віцязь]]». Дэбютаваў за зборную у 2020 годзе.
{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://history.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2010-11/player/531036/VadzimKotau Vadzim Kotau]
* [https://pressball.by/blog/pressball/108675/ Вадим Котов. «Лучше играть, чем работать на стройке». От ухода из гандбола до сборной за четыре года]
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Котаў Вадзім}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]]</text>
      <sha1>j9l1k5w78btzw15pzpa6xy4hnw42jhg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131083</id>
      <parentid>5131080</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:07:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>/* Кар’ера */</comment>
      <origin>5131083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1220" sha1="78juihnadifiibvaw156361dh2k1lhy" xml:space="preserve">{{Гандбаліст2}}
{{цёзкі2|Котаў}}
'''Вадзім Котаў''' (нар. {{ДН|23|6|1989}}, [[Чачэрск]], [[Беларусь]]) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]], [[брамнік (гандбол)|брамнік]].

== Кар’ера ==
Выступаў за «[[ГК Машэка Магілёў|Машэку]]», «[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон]]», «[[ГК Кронан Гродна|Кронан]]», [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК]], [[ГК імя Лёвіна Наваполацк|ГК імя Левіна]], «[[ГК Віцязь-Леон|Віцязь]]». Дэбютаваў за зборную у 2020 годзе.
{{Зноскі}}

== Спасылкі ==
* [https://history.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2010-11/player/531036/VadzimKotau Vadzim Kotau]
* [https://pressball.by/blog/pressball/108675/ Вадим Котов. «Лучше играть, чем работать на стройке». От ухода из гандбола до сборной за четыре года]
{{Бібліяінфармацыя}}
{{DEFAULTSORT:Котаў Вадзім}}
[[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]]</text>
      <sha1>78juihnadifiibvaw156361dh2k1lhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Крэйг Дэвiд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806766</id>
    <revision>
      <id>5130987</id>
      <timestamp>2026-04-23T14:19:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Following My Intuition</username>
        <id>155381</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Музыкант | Імя = Крэйг Дэвiд | Подпіс = Craig David | Апісанне_фота = Крэйг Дэвід на канцэрце ў 2018 годзе | Фота = Craig David (at The Queen's Birthday Party) (cropped) (1).jpg | Сучаснасць_імя = Крэйг Эшлі Дэвид | Імя пры нараджэння = Craig Ashley David | Дата нараджэння = 05.05.1981 | Дата_смерці =  | Месца нара...»</comment>
      <origin>5130987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13276" sha1="7qw86jlcz7j5gjbxr1znb2a62zbmynj" xml:space="preserve">{{Музыкант
| Імя = Крэйг Дэвiд
| Подпіс = Craig David
| Апісанне_фота = Крэйг Дэвід на канцэрце ў 2018 годзе
| Фота = Craig David (at The Queen's Birthday Party) (cropped) (1).jpg
| Сучаснасць_імя = Крэйг Эшлі Дэвид
| Імя пры нараджэння = Craig Ashley David
| Дата нараджэння = 05.05.1981
| Дата_смерці = 
| Месца нараджэння = 
| Месца_смерці = 
| Краіна = Великобритания
| Прафесія = [[спявак]], [[рэп]]ер, [[кампазітар]], [[музычны прадзюсар]], аўтар песень
| Гады = 1997—цяперашні час
| Жанры = [[поп-музыка]], [[соўл]], [[рытм-н-блюз]], [[гэрыдж]], [[хіп-хоп]], [[танцавальная музыка]]
| Пеўчы голас = [[тэнар]]
| Псеўданімы =
| Калектывы =
| Супрацоўніцтва = 
| Лэйбл = [[Atlantic Records]], Telstar, Teacup, Warner Bros., UMTV, UMPG, Reprise, Insanity, Speakerbox, BMG, [[RCA Records|RCA]], незалежны
| Сайт =  [http://www.craigdavid.com/афіцыйны сайт]
}}
'''Крэйг Эшлі Дэвід''' ({{lang-en|Craig Ashley David}}; нар. [[5 мая]] [[1981]], [[Саўтгемптан]], [[Хэмпшыр]], [[Англія]], [[Вялікабрытанія]]) — брытанскі [[спявак]], аўтар песень, лаўрэат прэмій [[MTV Europe Music Awards]] і [[MOBO Awards]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrug.tv/person/show/craig_david/|title=Крейг Дэвид|access-date=2023-03-24|archive-date=2023-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324071548/https://www.vokrug.tv/person/show/craig_david/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Дэвід пачаў займацца музыкай з ранняга ўзросту. Першыя ўрокі ігры на гітары яму даў бацька, які сам займаўся музыкай і граў у музычным гурце, які называўся Ebony Rockers. Ужо падлеткам Крэйг пачаў складаць уласныя песні, а ва ўзросце 14 гадоў стаў дыджэем на пірацкай радыёстанцыі. Адначасова ён гуляў у мясцовым клубе.

Ён вучыўся ў школе Беллемур і Гарадскім каледжы Саўтгемптана. Дэвід падвяргаўся здзекам з боку іншых вучняў у школе&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mather |first=Rachel |date=2022-04-25 |title=Craig David's early life in Southampton and his ordeal with school bullies |url=https://www.hampshirelive.news/news/hampshire-news/craig-davids-early-life-southampton-6994633 |access-date=2024-08-13 |website=Hampshire Live |lang=en}}&lt;/ref&gt;. У 2005 годзе ён напісаў і выпусціў песню «Johnny», у якой распавёў пра свае ўспаміны пра здзекі&lt;ref&gt;The David's Album &quot;The Story Goes...&quot; released on 6 September 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-10-28 |title=国内洋楽チャート2位! クレイグが衝撃の告白！実はいじめられっ子だった!! {{!}} Craig David / クレイグ・デイヴィッド {{!}} Warner Music Japan |url=https://wmg.jp/craig-david/news/2261/ |access-date=2022-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028145217/https://wmg.jp/craig-david/news/2261/ |archive-date=2021-10-28 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-09-13 |title=『ザ・ストーリー・ゴーズ…』クレイグ・デイヴィッドが語る、過去と現在 INTERVIEW編 {{!}} BARKS |url=https://www.barks.jp/news/?id=1000010911 |access-date=2022-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220913153715/https://www.barks.jp/news/?id=1000010911 |archive-date=2022-09-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-10-19 |title=クレイグ・デイヴィッド：「僕にとって故郷は&quot;神聖な場所!&quot;で、&quot;心のよりどころ&quot;なんだ」(前編) |url=https://okjapan.jp/exclusive/2021/06/22/craig-david1/ |access-date=2022-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019184822/https://okjapan.jp/exclusive/2021/06/22/craig-david1/ |archive-date=2021-10-19 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Першым прыкметным поспехам для Крэйга стала перамога на нацыянальным конкурсе з кампазіцыяй «I’m Ready». Пасля гэтага Крэйг пачаў працаваць сумесна з Маркам Хілам з дуэта [[Artful Dodger]]. Крэйг удзельнічаў у запісе альбома дуэта, уключаючы паспяховы сінгл «[[Re-Rewind (The Crowd Say Bo Selecta)|Re-Rewind]]». У далейшым Марк Хіл дапамог яму запісаць сольны альбом ''[[Born to Do It]]'', выпушчаны ў 2000 годзе. Ужо першы сінгл з гэтага альбома, «[[Fill Me In]]», зрабіў Крэйга Дэвіда самым маладым брытанскім музыкам, які займаў першы радок Нацыянальнага хіт-параду. Іншыя вядомыя сінглы Крэйга Дэвіда з альбома ''Born to Do It'' — «[[7 Days]]» і «[[Walking Away]]». Гэтыя кампазіцыі зрабілі яго папулярным ва ўсім свеце.

Пасля Крэйг Дэвід запісаў альбомы ''[[Slicker Than Your Average]]'' (2002), ''[[The Story Goes...]]'' (2005), ''[[Trust Me]]'' (2007), аднак яны не былі гэтак паспяховымі, як першы. Адным з яго буйных хітоў быў дуэт са [[Стынг]]ам, «[[Rise &amp; Fall]]» 2003 года, які заняў 2-е месца ў Вялікабрытаніі.

У 2006 годзе ў якасці спецыяльнага госця выступіў на конкурсе маладых выканаўцаў папулярнай музыкі «Новая хваля» ў [[Юрмала|Юрмале]] ў канцэртнай зале «Дзінтары»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/693306|title=В Юрмале легкое волнение|lang=ru|access-date=2023-12-18|archive-date=2023-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20231218002708/https://www.kommersant.ru/doc/693306|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2009 года альбом ''Born to Do It'' заняў другое месца ў апытанні MTV UK на званне «найвялікшы альбом усіх часоў», атрымаўшы больш за 40 000 галасоў, саступіўшы альбому [[Майкл Джэксан|Майкла Джэксана]] ''[[Thriller]]''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.co.uk/entertainment/greatest-album-ever/competition/mtvs-greatest-album-ever|title=MTV's Greatest Album Ever – The Results |work=MTV UK |archive-url=https://web.archive.org/web/20090604040312/http://www.mtv.co.uk/entertainment/greatest-album-ever/competition/mtvs-greatest-album-ever|archive-date=2009-06-04}}&lt;/ref&gt;. 14 мая 2009 года Дэвід прыняў удзел у футбольным матчы памяці ахвяр трагедыі на «Хілзбара» на «Энфiлдзе». 26 ліпеня 2009 года Дэвід прыняў удзел у матчы за Кубак сэра Бобі Робсана на «[[Сент-Джэймс Парк]]», гуляючы разам са сваім кумірам дзяцінства [[Алан Шырэр|Аланам Шырэрам]].

У 2010 годзе быў выпушчаны альбом ''[[Signed Sealed Delivered]]'', а ў 2016 годзе альбом ''[[Following My Intuition]]''.

У 2011, 2013 і 2014 гадах выступіў на цырымоніі ўручэння прэміі Муз-ТБ&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://riamediabank.ru/media/2444531.html|title=Премия &quot;Муз-ТВ-2014. Эволюция&quot;}}&lt;/ref&gt;.

8 кастрычніка 2011 года Крэйг выступіў на канцэрце памяці [[Майкл Джэксан|Майкла Джэксана]], які адбыўся ў [[Кардыф]]е на стадыёне «[[Міленіум (стадыён)|Мiленiум]]»&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.nme.com/news/craig-david/58491|magazine=[[NME]]|title=Craig David: &quot;I've been booked for Michael Jackson tribute concert&quot;|access-date=2011-08-07|archive-date=2012-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120706161313/http://www.nme.com/news/craig-david/58491|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У чэрвені 2022 года Дэвід выступіў на плацінавай вечарыне ў палацы&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/life-style/royal-family/craig-david-prince-george-platinum-party-b2227292.html|title=Prince George 'went crazy' for Craig David's Platinum Party outfit|work=The Independent|first=Kate|last=Ng|date=2022-11-17|access-date=2023-05-23|archive-date=2023-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523051143/https://www.independent.co.uk/life-style/royal-family/craig-david-prince-george-platinum-party-b2227292.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У жніўні таго ж года ён выканаў песні «[[7 Days]]», «[[The Time Is Now|Live in the Moment]]» і «[[Fill Me In]]» разам з гуртом [[Coldplay]] на стадыёне «[[Уэмблі]]».

6 кастрычніка 2022 года выпусціў сваю першую кнігу пад назвай «What’s Your Vibe?»; абвяшчаючы выхад кнігі, Крэйг заявіў: «апошнія 2 гады я працаваў над гэтай кнігай, якая не з'яўляецца тыповымі мемуарамі і кіраўніцтвам па самадапамозе, а хутчэй месцам, дзе я магу падзяліцца некаторымі ўрокамі, якія я засвоіў за гэтыя гады і якія дапамаглі мне справіцца з паўсядзённым жыццём»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://craigdavid.com/announcing-my-book-whats-your-vibe/|title=Announcing my book &quot;What's Your Vibe?&quot;|work=Craig David |access-date=2022-05-25|date=2022-05-25|archive-date=2022-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703174926/https://craigdavid.com/announcing-my-book-whats-your-vibe/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

23 лютага 2023 года выйшла юбілейнае выданне яго другога альбома ''Slicker Than Your Average'', прысвечанае 20-годдзю&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://craigdavid.com/slicker-than-your-average-20th-anniversary-vinyl/|title=Slicker Than Your Average (20th Anniversary Vinyl)|access-date=2023-02-23|date=2023-02-23|archive-date=2024-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240603102504/https://craigdavid.com/slicker-than-your-average-20th-anniversary-vinyl/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Крэйг мае [[Яўрэі|яўрэйскае]] паходжанне (па маці), па бацьку — [[Грэнада|грэнадзец]].
==Дыскаграфія==
'''Студыйныя альбомы:'''
* 2000 — ''[[Born to Do It]]''
* 2002 — ''[[Slicker Than Your Average]]''
* 2005 — ''[[The Story Goes…]]''
* 2007 — ''[[Trust Me]]''
* 2010 — ''[[Signed Sealed Delivered]]''
* 2016 — ''[[Following My Intuition]]''
* 2018 — ''[[The Time Is Now]]''
* 2022 — ''[[22 (альбом)|22]]''
* 2025 — ''[[Commitment]]''

'''Зборнік:'''
* 2001 — ''Remixes &amp; Live''
* 2008 — ''[[Greatest Hits (альбом Крэйга Дэвiда)|Greatest Hits]]''
* 2017 — ''Rewind — The Collection''
==Узнагароды==
30 снежня 2020 года было аб'яўлена, што ў навагоднім спісе каралевы Дэвід быў удастоены звання Ордэна Брытанскай імперыі ў знак прызнання яго заслуг у галіне музыкі. Яго менеджэр Колін Лестэр таксама быў удастоены звання Ордэна Брытанскай імперыі ў знак прызнання яго заслуг перад музычнай індустрыяй і дабрачыннасцю&lt;ref&gt;{{cite web |title=Craig David and Colin Lester named in New Year Honours List |url=https://www.musicweek.com/talent/read/craig-david-and-colin-lester-named-in-new-year-honours-list/082298 |website=[[Music Week]] |access-date=2020-12-30 |archive-date=2024-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603102504/https://www.musicweek.com/talent/read/craig-david-and-colin-lester-named-in-new-year-honours-list/082298 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Дэвід атрымаў сваю ўзнагароду ў Віндзорскім замку 15 снежня 2021 года.
{{Зноскі}}
==Спасылкі==
* [http://www.craigdavid.com/афіцыйны сайт]</text>
      <sha1>7qw86jlcz7j5gjbxr1znb2a62zbmynj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131025</id>
      <parentid>5130987</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:53:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Following My Intuition</username>
        <id>155381</id>
      </contributor>
      <origin>5131025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13281" sha1="r5gq77qjg0rtfiyezndauuuul7nrxrw" xml:space="preserve">{{Музыкант
| Імя = Крэйг Дэвiд
| Подпіс = Craig David
| Апісанне_фота = Крэйг Дэвід на канцэрце ў 2018 годзе
| Фота = Craig David (at The Queen's Birthday Party) (cropped) (1).jpg
| Сучаснасць_імя = Крэйг Эшлі Дэвид
| Імя пры нараджэння = Craig Ashley David
| Дата нараджэння = 05.05.1981
| Дата_смерці = 
| Месца нараджэння = 
| Месца_смерці = 
| Краіна = {{Вялікабрытанія}}
| Прафесія = [[спявак]], [[рэп]]ер, [[кампазітар]], [[музычны прадзюсар]], аўтар песень
| Гады = 1997—цяперашні час
| Жанры = [[поп-музыка]], [[соўл]], [[рытм-н-блюз]], [[гэрыдж]], [[хіп-хоп]], [[танцавальная музыка]]
| Пеўчы голас = [[тэнар]]
| Псеўданімы =
| Калектывы =
| Супрацоўніцтва = 
| Лэйбл = [[Atlantic Records]], Telstar, Teacup, Warner Bros., UMTV, UMPG, Reprise, Insanity, Speakerbox, BMG, [[RCA Records|RCA]], незалежны
| Сайт =  [http://www.craigdavid.com/афіцыйны сайт]
}}
'''Крэйг Эшлі Дэвід''' ({{lang-en|Craig Ashley David}}; нар. [[5 мая]] [[1981]], [[Саўтгемптан]], [[Хэмпшыр]], [[Англія]], [[Вялікабрытанія]]) — брытанскі [[спявак]], аўтар песень, лаўрэат прэмій [[MTV Europe Music Awards]] і [[MOBO Awards]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrug.tv/person/show/craig_david/|title=Крейг Дэвид|access-date=2023-03-24|archive-date=2023-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324071548/https://www.vokrug.tv/person/show/craig_david/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Дэвід пачаў займацца музыкай з ранняга ўзросту. Першыя ўрокі ігры на гітары яму даў бацька, які сам займаўся музыкай і граў у музычным гурце, які называўся Ebony Rockers. Ужо падлеткам Крэйг пачаў складаць уласныя песні, а ва ўзросце 14 гадоў стаў дыджэем на пірацкай радыёстанцыі. Адначасова ён гуляў у мясцовым клубе.

Ён вучыўся ў школе Беллемур і Гарадскім каледжы Саўтгемптана. Дэвід падвяргаўся здзекам з боку іншых вучняў у школе&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mather |first=Rachel |date=2022-04-25 |title=Craig David's early life in Southampton and his ordeal with school bullies |url=https://www.hampshirelive.news/news/hampshire-news/craig-davids-early-life-southampton-6994633 |access-date=2024-08-13 |website=Hampshire Live |lang=en}}&lt;/ref&gt;. У 2005 годзе ён напісаў і выпусціў песню «Johnny», у якой распавёў пра свае ўспаміны пра здзекі&lt;ref&gt;The David's Album &quot;The Story Goes...&quot; released on 6 September 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-10-28 |title=国内洋楽チャート2位! クレイグが衝撃の告白！実はいじめられっ子だった!! {{!}} Craig David / クレイグ・デイヴィッド {{!}} Warner Music Japan |url=https://wmg.jp/craig-david/news/2261/ |access-date=2022-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028145217/https://wmg.jp/craig-david/news/2261/ |archive-date=2021-10-28 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-09-13 |title=『ザ・ストーリー・ゴーズ…』クレイグ・デイヴィッドが語る、過去と現在 INTERVIEW編 {{!}} BARKS |url=https://www.barks.jp/news/?id=1000010911 |access-date=2022-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220913153715/https://www.barks.jp/news/?id=1000010911 |archive-date=2022-09-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-10-19 |title=クレイグ・デイヴィッド：「僕にとって故郷は&quot;神聖な場所!&quot;で、&quot;心のよりどころ&quot;なんだ」(前編) |url=https://okjapan.jp/exclusive/2021/06/22/craig-david1/ |access-date=2022-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019184822/https://okjapan.jp/exclusive/2021/06/22/craig-david1/ |archive-date=2021-10-19 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Першым прыкметным поспехам для Крэйга стала перамога на нацыянальным конкурсе з кампазіцыяй «I’m Ready». Пасля гэтага Крэйг пачаў працаваць сумесна з Маркам Хілам з дуэта [[Artful Dodger]]. Крэйг удзельнічаў у запісе альбома дуэта, уключаючы паспяховы сінгл «[[Re-Rewind (The Crowd Say Bo Selecta)|Re-Rewind]]». У далейшым Марк Хіл дапамог яму запісаць сольны альбом ''[[Born to Do It]]'', выпушчаны ў 2000 годзе. Ужо першы сінгл з гэтага альбома, «[[Fill Me In]]», зрабіў Крэйга Дэвіда самым маладым брытанскім музыкам, які займаў першы радок Нацыянальнага хіт-параду. Іншыя вядомыя сінглы Крэйга Дэвіда з альбома ''Born to Do It'' — «[[7 Days]]» і «[[Walking Away]]». Гэтыя кампазіцыі зрабілі яго папулярным ва ўсім свеце.

Пасля Крэйг Дэвід запісаў альбомы ''[[Slicker Than Your Average]]'' (2002), ''[[The Story Goes...]]'' (2005), ''[[Trust Me]]'' (2007), аднак яны не былі гэтак паспяховымі, як першы. Адным з яго буйных хітоў быў дуэт са [[Стынг]]ам, «[[Rise &amp; Fall]]» 2003 года, які заняў 2-е месца ў Вялікабрытаніі.

У 2006 годзе ў якасці спецыяльнага госця выступіў на конкурсе маладых выканаўцаў папулярнай музыкі «Новая хваля» ў [[Юрмала|Юрмале]] ў канцэртнай зале «Дзінтары»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/693306|title=В Юрмале легкое волнение|lang=ru|access-date=2023-12-18|archive-date=2023-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20231218002708/https://www.kommersant.ru/doc/693306|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2009 года альбом ''Born to Do It'' заняў другое месца ў апытанні MTV UK на званне «найвялікшы альбом усіх часоў», атрымаўшы больш за 40 000 галасоў, саступіўшы альбому [[Майкл Джэксан|Майкла Джэксана]] ''[[Thriller]]''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.co.uk/entertainment/greatest-album-ever/competition/mtvs-greatest-album-ever|title=MTV's Greatest Album Ever – The Results |work=MTV UK |archive-url=https://web.archive.org/web/20090604040312/http://www.mtv.co.uk/entertainment/greatest-album-ever/competition/mtvs-greatest-album-ever|archive-date=2009-06-04}}&lt;/ref&gt;. 14 мая 2009 года Дэвід прыняў удзел у футбольным матчы памяці ахвяр трагедыі на «Хілзбара» на «Энфiлдзе». 26 ліпеня 2009 года Дэвід прыняў удзел у матчы за Кубак сэра Бобі Робсана на «[[Сент-Джэймс Парк]]», гуляючы разам са сваім кумірам дзяцінства [[Алан Шырэр|Аланам Шырэрам]].

У 2010 годзе быў выпушчаны альбом ''[[Signed Sealed Delivered]]'', а ў 2016 годзе альбом ''[[Following My Intuition]]''.

У 2011, 2013 і 2014 гадах выступіў на цырымоніі ўручэння прэміі Муз-ТБ&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://riamediabank.ru/media/2444531.html|title=Премия &quot;Муз-ТВ-2014. Эволюция&quot;}}&lt;/ref&gt;.

8 кастрычніка 2011 года Крэйг выступіў на канцэрце памяці [[Майкл Джэксан|Майкла Джэксана]], які адбыўся ў [[Кардыф]]е на стадыёне «[[Міленіум (стадыён)|Мiленiум]]»&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.nme.com/news/craig-david/58491|magazine=[[NME]]|title=Craig David: &quot;I've been booked for Michael Jackson tribute concert&quot;|access-date=2011-08-07|archive-date=2012-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120706161313/http://www.nme.com/news/craig-david/58491|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У чэрвені 2022 года Дэвід выступіў на плацінавай вечарыне ў палацы&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/life-style/royal-family/craig-david-prince-george-platinum-party-b2227292.html|title=Prince George 'went crazy' for Craig David's Platinum Party outfit|work=The Independent|first=Kate|last=Ng|date=2022-11-17|access-date=2023-05-23|archive-date=2023-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523051143/https://www.independent.co.uk/life-style/royal-family/craig-david-prince-george-platinum-party-b2227292.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У жніўні таго ж года ён выканаў песні «[[7 Days]]», «[[The Time Is Now|Live in the Moment]]» і «[[Fill Me In]]» разам з гуртом [[Coldplay]] на стадыёне «[[Уэмблі]]».

6 кастрычніка 2022 года выпусціў сваю першую кнігу пад назвай «What’s Your Vibe?»; абвяшчаючы выхад кнігі, Крэйг заявіў: «апошнія 2 гады я працаваў над гэтай кнігай, якая не з'яўляецца тыповымі мемуарамі і кіраўніцтвам па самадапамозе, а хутчэй месцам, дзе я магу падзяліцца некаторымі ўрокамі, якія я засвоіў за гэтыя гады і якія дапамаглі мне справіцца з паўсядзённым жыццём»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://craigdavid.com/announcing-my-book-whats-your-vibe/|title=Announcing my book &quot;What's Your Vibe?&quot;|work=Craig David |access-date=2022-05-25|date=2022-05-25|archive-date=2022-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703174926/https://craigdavid.com/announcing-my-book-whats-your-vibe/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

23 лютага 2023 года выйшла юбілейнае выданне яго другога альбома ''Slicker Than Your Average'', прысвечанае 20-годдзю&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://craigdavid.com/slicker-than-your-average-20th-anniversary-vinyl/|title=Slicker Than Your Average (20th Anniversary Vinyl)|access-date=2023-02-23|date=2023-02-23|archive-date=2024-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240603102504/https://craigdavid.com/slicker-than-your-average-20th-anniversary-vinyl/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Крэйг мае [[Яўрэі|яўрэйскае]] паходжанне (па маці), па бацьку — [[Грэнада|грэнадзец]].

==Дыскаграфія==
'''Студыйныя альбомы:'''
* 2000 — ''[[Born to Do It]]''
* 2002 — ''[[Slicker Than Your Average]]''
* 2005 — ''[[The Story Goes…]]''
* 2007 — ''[[Trust Me]]''
* 2010 — ''[[Signed Sealed Delivered]]''
* 2016 — ''[[Following My Intuition]]''
* 2018 — ''[[The Time Is Now]]''
* 2022 — ''[[22 (альбом)|22]]''
* 2025 — ''[[Commitment]]''

'''Зборнік:'''
* 2001 — ''Remixes &amp; Live''
* 2008 — ''[[Greatest Hits (альбом Крэйга Дэвiда)|Greatest Hits]]''
* 2017 — ''Rewind — The Collection''
==Узнагароды==
30 снежня 2020 года было аб'яўлена, што ў навагоднім спісе каралевы Дэвід быў удастоены звання Ордэна Брытанскай імперыі ў знак прызнання яго заслуг у галіне музыкі. Яго менеджэр Колін Лестэр таксама быў удастоены звання Ордэна Брытанскай імперыі ў знак прызнання яго заслуг перад музычнай індустрыяй і дабрачыннасцю&lt;ref&gt;{{cite web |title=Craig David and Colin Lester named in New Year Honours List |url=https://www.musicweek.com/talent/read/craig-david-and-colin-lester-named-in-new-year-honours-list/082298 |website=[[Music Week]] |access-date=2020-12-30 |archive-date=2024-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603102504/https://www.musicweek.com/talent/read/craig-david-and-colin-lester-named-in-new-year-honours-list/082298 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Дэвід атрымаў сваю ўзнагароду ў Віндзорскім замку 15 снежня 2021 года.
{{Зноскі}}
==Спасылкі==
* [http://www.craigdavid.com/афіцыйны сайт]</text>
      <sha1>r5gq77qjg0rtfiyezndauuuul7nrxrw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131026</id>
      <parentid>5131025</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Following My Intuition</username>
        <id>155381</id>
      </contributor>
      <origin>5131026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13314" sha1="9rlhcpadzl3ezxrg8geaf1530h0mb7h" xml:space="preserve">{{Музыкант
| Імя = Крэйг Дэвiд
| Подпіс = Craig David
| Апісанне_фота = Крэйг Дэвід на канцэрце ў 2018 годзе
| Фота = Craig David (at The Queen's Birthday Party) (cropped) (1).jpg
| Сучаснасць_імя = Крэйг Эшлі Дэвид
| Імя пры нараджэння = Craig Ashley David
| Дата нараджэння = 05.05.1981
| Дата_смерці = 
| Месца нараджэння = 
| Месца_смерці = 
| Краіна = {{Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія]]
| Прафесія = [[спявак]], [[рэп]]ер, [[кампазітар]], [[музычны прадзюсар]], аўтар песень
| Гады = 1997—цяперашні час
| Жанры = [[поп-музыка]], [[соўл]], [[рытм-н-блюз]], [[гэрыдж]], [[хіп-хоп]], [[танцавальная музыка]]
| Пеўчы голас = [[тэнар]]
| Псеўданімы =
| Калектывы =
| Супрацоўніцтва = 
| Лэйбл = [[Atlantic Records]], Telstar, Teacup, Warner Bros., UMTV, UMPG, Reprise, Insanity, Speakerbox, BMG, [[RCA Records|RCA]], незалежны
| Сайт =  [http://www.craigdavid.com/афіцыйны сайт]
}}
'''Крэйг Эшлі Дэвід''' ({{lang-en|Craig Ashley David}}; нар. [[5 мая]] [[1981]], [[Саўтгемптан]], [[Хэмпшыр]], [[Англія]], [[Вялікабрытанія]]) — брытанскі [[спявак]], аўтар песень, лаўрэат прэмій [[MTV Europe Music Awards]] і [[MOBO Awards]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrug.tv/person/show/craig_david/|title=Крейг Дэвид|access-date=2023-03-24|archive-date=2023-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324071548/https://www.vokrug.tv/person/show/craig_david/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Дэвід пачаў займацца музыкай з ранняга ўзросту. Першыя ўрокі ігры на гітары яму даў бацька, які сам займаўся музыкай і граў у музычным гурце, які называўся Ebony Rockers. Ужо падлеткам Крэйг пачаў складаць уласныя песні, а ва ўзросце 14 гадоў стаў дыджэем на пірацкай радыёстанцыі. Адначасова ён гуляў у мясцовым клубе.

Ён вучыўся ў школе Беллемур і Гарадскім каледжы Саўтгемптана. Дэвід падвяргаўся здзекам з боку іншых вучняў у школе&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mather |first=Rachel |date=2022-04-25 |title=Craig David's early life in Southampton and his ordeal with school bullies |url=https://www.hampshirelive.news/news/hampshire-news/craig-davids-early-life-southampton-6994633 |access-date=2024-08-13 |website=Hampshire Live |lang=en}}&lt;/ref&gt;. У 2005 годзе ён напісаў і выпусціў песню «Johnny», у якой распавёў пра свае ўспаміны пра здзекі&lt;ref&gt;The David's Album &quot;The Story Goes...&quot; released on 6 September 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-10-28 |title=国内洋楽チャート2位! クレイグが衝撃の告白！実はいじめられっ子だった!! {{!}} Craig David / クレイグ・デイヴィッド {{!}} Warner Music Japan |url=https://wmg.jp/craig-david/news/2261/ |access-date=2022-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028145217/https://wmg.jp/craig-david/news/2261/ |archive-date=2021-10-28 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-09-13 |title=『ザ・ストーリー・ゴーズ…』クレイグ・デイヴィッドが語る、過去と現在 INTERVIEW編 {{!}} BARKS |url=https://www.barks.jp/news/?id=1000010911 |access-date=2022-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220913153715/https://www.barks.jp/news/?id=1000010911 |archive-date=2022-09-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-10-19 |title=クレイグ・デイヴィッド：「僕にとって故郷は&quot;神聖な場所!&quot;で、&quot;心のよりどころ&quot;なんだ」(前編) |url=https://okjapan.jp/exclusive/2021/06/22/craig-david1/ |access-date=2022-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019184822/https://okjapan.jp/exclusive/2021/06/22/craig-david1/ |archive-date=2021-10-19 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Першым прыкметным поспехам для Крэйга стала перамога на нацыянальным конкурсе з кампазіцыяй «I’m Ready». Пасля гэтага Крэйг пачаў працаваць сумесна з Маркам Хілам з дуэта [[Artful Dodger]]. Крэйг удзельнічаў у запісе альбома дуэта, уключаючы паспяховы сінгл «[[Re-Rewind (The Crowd Say Bo Selecta)|Re-Rewind]]». У далейшым Марк Хіл дапамог яму запісаць сольны альбом ''[[Born to Do It]]'', выпушчаны ў 2000 годзе. Ужо першы сінгл з гэтага альбома, «[[Fill Me In]]», зрабіў Крэйга Дэвіда самым маладым брытанскім музыкам, які займаў першы радок Нацыянальнага хіт-параду. Іншыя вядомыя сінглы Крэйга Дэвіда з альбома ''Born to Do It'' — «[[7 Days]]» і «[[Walking Away]]». Гэтыя кампазіцыі зрабілі яго папулярным ва ўсім свеце.

Пасля Крэйг Дэвід запісаў альбомы ''[[Slicker Than Your Average]]'' (2002), ''[[The Story Goes...]]'' (2005), ''[[Trust Me]]'' (2007), аднак яны не былі гэтак паспяховымі, як першы. Адным з яго буйных хітоў быў дуэт са [[Стынг]]ам, «[[Rise &amp; Fall]]» 2003 года, які заняў 2-е месца ў Вялікабрытаніі.

У 2006 годзе ў якасці спецыяльнага госця выступіў на конкурсе маладых выканаўцаў папулярнай музыкі «Новая хваля» ў [[Юрмала|Юрмале]] ў канцэртнай зале «Дзінтары»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/693306|title=В Юрмале легкое волнение|lang=ru|access-date=2023-12-18|archive-date=2023-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20231218002708/https://www.kommersant.ru/doc/693306|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2009 года альбом ''Born to Do It'' заняў другое месца ў апытанні MTV UK на званне «найвялікшы альбом усіх часоў», атрымаўшы больш за 40 000 галасоў, саступіўшы альбому [[Майкл Джэксан|Майкла Джэксана]] ''[[Thriller]]''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.co.uk/entertainment/greatest-album-ever/competition/mtvs-greatest-album-ever|title=MTV's Greatest Album Ever – The Results |work=MTV UK |archive-url=https://web.archive.org/web/20090604040312/http://www.mtv.co.uk/entertainment/greatest-album-ever/competition/mtvs-greatest-album-ever|archive-date=2009-06-04}}&lt;/ref&gt;. 14 мая 2009 года Дэвід прыняў удзел у футбольным матчы памяці ахвяр трагедыі на «Хілзбара» на «Энфiлдзе». 26 ліпеня 2009 года Дэвід прыняў удзел у матчы за Кубак сэра Бобі Робсана на «[[Сент-Джэймс Парк]]», гуляючы разам са сваім кумірам дзяцінства [[Алан Шырэр|Аланам Шырэрам]].

У 2010 годзе быў выпушчаны альбом ''[[Signed Sealed Delivered]]'', а ў 2016 годзе альбом ''[[Following My Intuition]]''.

У 2011, 2013 і 2014 гадах выступіў на цырымоніі ўручэння прэміі Муз-ТБ&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://riamediabank.ru/media/2444531.html|title=Премия &quot;Муз-ТВ-2014. Эволюция&quot;}}&lt;/ref&gt;.

8 кастрычніка 2011 года Крэйг выступіў на канцэрце памяці [[Майкл Джэксан|Майкла Джэксана]], які адбыўся ў [[Кардыф]]е на стадыёне «[[Міленіум (стадыён)|Мiленiум]]»&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.nme.com/news/craig-david/58491|magazine=[[NME]]|title=Craig David: &quot;I've been booked for Michael Jackson tribute concert&quot;|access-date=2011-08-07|archive-date=2012-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120706161313/http://www.nme.com/news/craig-david/58491|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У чэрвені 2022 года Дэвід выступіў на плацінавай вечарыне ў палацы&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/life-style/royal-family/craig-david-prince-george-platinum-party-b2227292.html|title=Prince George 'went crazy' for Craig David's Platinum Party outfit|work=The Independent|first=Kate|last=Ng|date=2022-11-17|access-date=2023-05-23|archive-date=2023-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523051143/https://www.independent.co.uk/life-style/royal-family/craig-david-prince-george-platinum-party-b2227292.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У жніўні таго ж года ён выканаў песні «[[7 Days]]», «[[The Time Is Now|Live in the Moment]]» і «[[Fill Me In]]» разам з гуртом [[Coldplay]] на стадыёне «[[Уэмблі]]».

6 кастрычніка 2022 года выпусціў сваю першую кнігу пад назвай «What’s Your Vibe?»; абвяшчаючы выхад кнігі, Крэйг заявіў: «апошнія 2 гады я працаваў над гэтай кнігай, якая не з'яўляецца тыповымі мемуарамі і кіраўніцтвам па самадапамозе, а хутчэй месцам, дзе я магу падзяліцца некаторымі ўрокамі, якія я засвоіў за гэтыя гады і якія дапамаглі мне справіцца з паўсядзённым жыццём»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://craigdavid.com/announcing-my-book-whats-your-vibe/|title=Announcing my book &quot;What's Your Vibe?&quot;|work=Craig David |access-date=2022-05-25|date=2022-05-25|archive-date=2022-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703174926/https://craigdavid.com/announcing-my-book-whats-your-vibe/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

23 лютага 2023 года выйшла юбілейнае выданне яго другога альбома ''Slicker Than Your Average'', прысвечанае 20-годдзю&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://craigdavid.com/slicker-than-your-average-20th-anniversary-vinyl/|title=Slicker Than Your Average (20th Anniversary Vinyl)|access-date=2023-02-23|date=2023-02-23|archive-date=2024-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240603102504/https://craigdavid.com/slicker-than-your-average-20th-anniversary-vinyl/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Крэйг мае [[Яўрэі|яўрэйскае]] паходжанне (па маці), па бацьку — [[Грэнада|грэнадзец]].

==Дыскаграфія==
'''Студыйныя альбомы:'''
* 2000 — ''[[Born to Do It]]''
* 2002 — ''[[Slicker Than Your Average]]''
* 2005 — ''[[The Story Goes…]]''
* 2007 — ''[[Trust Me]]''
* 2010 — ''[[Signed Sealed Delivered]]''
* 2016 — ''[[Following My Intuition]]''
* 2018 — ''[[The Time Is Now]]''
* 2022 — ''[[22 (альбом)|22]]''
* 2025 — ''[[Commitment]]''

'''Зборнік:'''
* 2001 — ''Remixes &amp; Live''
* 2008 — ''[[Greatest Hits (альбом Крэйга Дэвiда)|Greatest Hits]]''
* 2017 — ''Rewind — The Collection''
==Узнагароды==
30 снежня 2020 года было аб'яўлена, што ў навагоднім спісе каралевы Дэвід быў удастоены звання Ордэна Брытанскай імперыі ў знак прызнання яго заслуг у галіне музыкі. Яго менеджэр Колін Лестэр таксама быў удастоены звання Ордэна Брытанскай імперыі ў знак прызнання яго заслуг перад музычнай індустрыяй і дабрачыннасцю&lt;ref&gt;{{cite web |title=Craig David and Colin Lester named in New Year Honours List |url=https://www.musicweek.com/talent/read/craig-david-and-colin-lester-named-in-new-year-honours-list/082298 |website=[[Music Week]] |access-date=2020-12-30 |archive-date=2024-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603102504/https://www.musicweek.com/talent/read/craig-david-and-colin-lester-named-in-new-year-honours-list/082298 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Дэвід атрымаў сваю ўзнагароду ў Віндзорскім замку 15 снежня 2021 года.
{{Зноскі}}
==Спасылкі==
* [http://www.craigdavid.com/афіцыйны сайт]</text>
      <sha1>9rlhcpadzl3ezxrg8geaf1530h0mb7h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131077</id>
      <parentid>5131026</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T18:41:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Following My Intuition</username>
        <id>155381</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дыскаграфія */</comment>
      <origin>5131077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13261" sha1="ca9fvjipvokxg149temoxg1gz0mlgym" xml:space="preserve">{{Музыкант
| Імя = Крэйг Дэвiд
| Подпіс = Craig David
| Апісанне_фота = Крэйг Дэвід на канцэрце ў 2018 годзе
| Фота = Craig David (at The Queen's Birthday Party) (cropped) (1).jpg
| Сучаснасць_імя = Крэйг Эшлі Дэвид
| Імя пры нараджэння = Craig Ashley David
| Дата нараджэння = 05.05.1981
| Дата_смерці = 
| Месца нараджэння = 
| Месца_смерці = 
| Краіна = {{Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія]]
| Прафесія = [[спявак]], [[рэп]]ер, [[кампазітар]], [[музычны прадзюсар]], аўтар песень
| Гады = 1997—цяперашні час
| Жанры = [[поп-музыка]], [[соўл]], [[рытм-н-блюз]], [[гэрыдж]], [[хіп-хоп]], [[танцавальная музыка]]
| Пеўчы голас = [[тэнар]]
| Псеўданімы =
| Калектывы =
| Супрацоўніцтва = 
| Лэйбл = [[Atlantic Records]], Telstar, Teacup, Warner Bros., UMTV, UMPG, Reprise, Insanity, Speakerbox, BMG, [[RCA Records|RCA]], незалежны
| Сайт =  [http://www.craigdavid.com/афіцыйны сайт]
}}
'''Крэйг Эшлі Дэвід''' ({{lang-en|Craig Ashley David}}; нар. [[5 мая]] [[1981]], [[Саўтгемптан]], [[Хэмпшыр]], [[Англія]], [[Вялікабрытанія]]) — брытанскі [[спявак]], аўтар песень, лаўрэат прэмій [[MTV Europe Music Awards]] і [[MOBO Awards]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrug.tv/person/show/craig_david/|title=Крейг Дэвид|access-date=2023-03-24|archive-date=2023-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324071548/https://www.vokrug.tv/person/show/craig_david/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Дэвід пачаў займацца музыкай з ранняга ўзросту. Першыя ўрокі ігры на гітары яму даў бацька, які сам займаўся музыкай і граў у музычным гурце, які называўся Ebony Rockers. Ужо падлеткам Крэйг пачаў складаць уласныя песні, а ва ўзросце 14 гадоў стаў дыджэем на пірацкай радыёстанцыі. Адначасова ён гуляў у мясцовым клубе.

Ён вучыўся ў школе Беллемур і Гарадскім каледжы Саўтгемптана. Дэвід падвяргаўся здзекам з боку іншых вучняў у школе&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mather |first=Rachel |date=2022-04-25 |title=Craig David's early life in Southampton and his ordeal with school bullies |url=https://www.hampshirelive.news/news/hampshire-news/craig-davids-early-life-southampton-6994633 |access-date=2024-08-13 |website=Hampshire Live |lang=en}}&lt;/ref&gt;. У 2005 годзе ён напісаў і выпусціў песню «Johnny», у якой распавёў пра свае ўспаміны пра здзекі&lt;ref&gt;The David's Album &quot;The Story Goes...&quot; released on 6 September 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-10-28 |title=国内洋楽チャート2位! クレイグが衝撃の告白！実はいじめられっ子だった!! {{!}} Craig David / クレイグ・デイヴィッド {{!}} Warner Music Japan |url=https://wmg.jp/craig-david/news/2261/ |access-date=2022-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028145217/https://wmg.jp/craig-david/news/2261/ |archive-date=2021-10-28 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-09-13 |title=『ザ・ストーリー・ゴーズ…』クレイグ・デイヴィッドが語る、過去と現在 INTERVIEW編 {{!}} BARKS |url=https://www.barks.jp/news/?id=1000010911 |access-date=2022-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220913153715/https://www.barks.jp/news/?id=1000010911 |archive-date=2022-09-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-10-19 |title=クレイグ・デイヴィッド：「僕にとって故郷は&quot;神聖な場所!&quot;で、&quot;心のよりどころ&quot;なんだ」(前編) |url=https://okjapan.jp/exclusive/2021/06/22/craig-david1/ |access-date=2022-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019184822/https://okjapan.jp/exclusive/2021/06/22/craig-david1/ |archive-date=2021-10-19 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Першым прыкметным поспехам для Крэйга стала перамога на нацыянальным конкурсе з кампазіцыяй «I’m Ready». Пасля гэтага Крэйг пачаў працаваць сумесна з Маркам Хілам з дуэта [[Artful Dodger]]. Крэйг удзельнічаў у запісе альбома дуэта, уключаючы паспяховы сінгл «[[Re-Rewind (The Crowd Say Bo Selecta)|Re-Rewind]]». У далейшым Марк Хіл дапамог яму запісаць сольны альбом ''[[Born to Do It]]'', выпушчаны ў 2000 годзе. Ужо першы сінгл з гэтага альбома, «[[Fill Me In]]», зрабіў Крэйга Дэвіда самым маладым брытанскім музыкам, які займаў першы радок Нацыянальнага хіт-параду. Іншыя вядомыя сінглы Крэйга Дэвіда з альбома ''Born to Do It'' — «[[7 Days]]» і «[[Walking Away]]». Гэтыя кампазіцыі зрабілі яго папулярным ва ўсім свеце.

Пасля Крэйг Дэвід запісаў альбомы ''[[Slicker Than Your Average]]'' (2002), ''[[The Story Goes...]]'' (2005), ''[[Trust Me]]'' (2007), аднак яны не былі гэтак паспяховымі, як першы. Адным з яго буйных хітоў быў дуэт са [[Стынг]]ам, «[[Rise &amp; Fall]]» 2003 года, які заняў 2-е месца ў Вялікабрытаніі.

У 2006 годзе ў якасці спецыяльнага госця выступіў на конкурсе маладых выканаўцаў папулярнай музыкі «Новая хваля» ў [[Юрмала|Юрмале]] ў канцэртнай зале «Дзінтары»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/693306|title=В Юрмале легкое волнение|lang=ru|access-date=2023-12-18|archive-date=2023-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20231218002708/https://www.kommersant.ru/doc/693306|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2009 года альбом ''Born to Do It'' заняў другое месца ў апытанні MTV UK на званне «найвялікшы альбом усіх часоў», атрымаўшы больш за 40 000 галасоў, саступіўшы альбому [[Майкл Джэксан|Майкла Джэксана]] ''[[Thriller]]''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.co.uk/entertainment/greatest-album-ever/competition/mtvs-greatest-album-ever|title=MTV's Greatest Album Ever – The Results |work=MTV UK |archive-url=https://web.archive.org/web/20090604040312/http://www.mtv.co.uk/entertainment/greatest-album-ever/competition/mtvs-greatest-album-ever|archive-date=2009-06-04}}&lt;/ref&gt;. 14 мая 2009 года Дэвід прыняў удзел у футбольным матчы памяці ахвяр трагедыі на «Хілзбара» на «Энфiлдзе». 26 ліпеня 2009 года Дэвід прыняў удзел у матчы за Кубак сэра Бобі Робсана на «[[Сент-Джэймс Парк]]», гуляючы разам са сваім кумірам дзяцінства [[Алан Шырэр|Аланам Шырэрам]].

У 2010 годзе быў выпушчаны альбом ''[[Signed Sealed Delivered]]'', а ў 2016 годзе альбом ''[[Following My Intuition]]''.

У 2011, 2013 і 2014 гадах выступіў на цырымоніі ўручэння прэміі Муз-ТБ&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://riamediabank.ru/media/2444531.html|title=Премия &quot;Муз-ТВ-2014. Эволюция&quot;}}&lt;/ref&gt;.

8 кастрычніка 2011 года Крэйг выступіў на канцэрце памяці [[Майкл Джэксан|Майкла Джэксана]], які адбыўся ў [[Кардыф]]е на стадыёне «[[Міленіум (стадыён)|Мiленiум]]»&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.nme.com/news/craig-david/58491|magazine=[[NME]]|title=Craig David: &quot;I've been booked for Michael Jackson tribute concert&quot;|access-date=2011-08-07|archive-date=2012-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120706161313/http://www.nme.com/news/craig-david/58491|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У чэрвені 2022 года Дэвід выступіў на плацінавай вечарыне ў палацы&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/life-style/royal-family/craig-david-prince-george-platinum-party-b2227292.html|title=Prince George 'went crazy' for Craig David's Platinum Party outfit|work=The Independent|first=Kate|last=Ng|date=2022-11-17|access-date=2023-05-23|archive-date=2023-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523051143/https://www.independent.co.uk/life-style/royal-family/craig-david-prince-george-platinum-party-b2227292.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У жніўні таго ж года ён выканаў песні «[[7 Days]]», «[[The Time Is Now|Live in the Moment]]» і «[[Fill Me In]]» разам з гуртом [[Coldplay]] на стадыёне «[[Уэмблі]]».

6 кастрычніка 2022 года выпусціў сваю першую кнігу пад назвай «What’s Your Vibe?»; абвяшчаючы выхад кнігі, Крэйг заявіў: «апошнія 2 гады я працаваў над гэтай кнігай, якая не з'яўляецца тыповымі мемуарамі і кіраўніцтвам па самадапамозе, а хутчэй месцам, дзе я магу падзяліцца некаторымі ўрокамі, якія я засвоіў за гэтыя гады і якія дапамаглі мне справіцца з паўсядзённым жыццём»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://craigdavid.com/announcing-my-book-whats-your-vibe/|title=Announcing my book &quot;What's Your Vibe?&quot;|work=Craig David |access-date=2022-05-25|date=2022-05-25|archive-date=2022-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703174926/https://craigdavid.com/announcing-my-book-whats-your-vibe/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

23 лютага 2023 года выйшла юбілейнае выданне яго другога альбома ''Slicker Than Your Average'', прысвечанае 20-годдзю&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://craigdavid.com/slicker-than-your-average-20th-anniversary-vinyl/|title=Slicker Than Your Average (20th Anniversary Vinyl)|access-date=2023-02-23|date=2023-02-23|archive-date=2024-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240603102504/https://craigdavid.com/slicker-than-your-average-20th-anniversary-vinyl/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Крэйг мае [[Яўрэі|яўрэйскае]] паходжанне (па маці), па бацьку — [[Грэнада|грэнадзец]].

==Дыскаграфія==
'''Студыйныя альбомы:'''
* 2000 — ''[[Born to Do It]]''
* 2002 — ''[[Slicker Than Your Average]]''
* 2005 — ''[[The Story Goes…]]''
* 2007 — ''[[Trust Me]]''
* 2010 — ''[[Signed Sealed Delivered]]''
* 2016 — ''[[Following My Intuition]]''
* 2018 — ''[[The Time Is Now]]''
* 2022 — ''[[22 (альбом)|22]]''
* 2025 — ''[[Commitment]]''

'''Зборнік:'''
* 2001 — ''Remixes &amp; Live''
* 2008 — ''[[Greatest Hits]]''
* 2017 — ''Rewind — The Collection''

==Узнагароды==
30 снежня 2020 года было аб'яўлена, што ў навагоднім спісе каралевы Дэвід быў удастоены звання Ордэна Брытанскай імперыі ў знак прызнання яго заслуг у галіне музыкі. Яго менеджэр Колін Лестэр таксама быў удастоены звання Ордэна Брытанскай імперыі ў знак прызнання яго заслуг перад музычнай індустрыяй і дабрачыннасцю&lt;ref&gt;{{cite web |title=Craig David and Colin Lester named in New Year Honours List |url=https://www.musicweek.com/talent/read/craig-david-and-colin-lester-named-in-new-year-honours-list/082298 |website=[[Music Week]] |access-date=2020-12-30 |archive-date=2024-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603102504/https://www.musicweek.com/talent/read/craig-david-and-colin-lester-named-in-new-year-honours-list/082298 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Дэвід атрымаў сваю ўзнагароду ў Віндзорскім замку 15 снежня 2021 года.
{{Зноскі}}
==Спасылкі==
* [http://www.craigdavid.com/афіцыйны сайт]</text>
      <sha1>ca9fvjipvokxg149temoxg1gz0mlgym</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131190</id>
      <parentid>5131077</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:26:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <origin>5131190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13340" sha1="93eefag9k9o631z624djimt9i6pcjcg" xml:space="preserve">{{Музыкант
| Імя = Крэйг Дэвiд
| Подпіс = Craig David
| Апісанне_фота = Крэйг Дэвід на канцэрце ў 2018 годзе
| Фота = Craig David (at The Queen's Birthday Party) (cropped) (1).jpg
| Сучаснасць_імя = Крэйг Эшлі Дэвид
| Імя пры нараджэння = Craig Ashley David
| Дата нараджэння = 05.05.1981
| Дата_смерці = 
| Месца нараджэння = 
| Месца_смерці = 
| Краіна = {{Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія]]
| Прафесія = [[спявак]], [[рэп]]ер, [[кампазітар]], [[музычны прадзюсар]], аўтар песень
| Гады = 1997—цяперашні час
| Жанры = [[поп-музыка]], [[соўл]], [[рытм-н-блюз]], [[гэрыдж]], [[хіп-хоп]], [[танцавальная музыка]]
| Пеўчы голас = [[тэнар]]
| Псеўданімы =
| Калектывы =
| Супрацоўніцтва = 
| Лэйбл = [[Atlantic Records]], Telstar, Teacup, Warner Bros., UMTV, UMPG, Reprise, Insanity, Speakerbox, BMG, [[RCA Records|RCA]], незалежны
}}
'''Крэйг Эшлі Дэвід''' ({{lang-en|Craig Ashley David}}; нар. [[5 мая]] [[1981]], [[Саўтгемптан]], [[Хэмпшыр]], [[Англія]], [[Вялікабрытанія]]) — брытанскі [[спявак]], аўтар песень, лаўрэат прэмій [[MTV Europe Music Awards]] і [[MOBO Awards]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrug.tv/person/show/craig_david/|title=Крейг Дэвид|access-date=2023-03-24|archive-date=2023-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324071548/https://www.vokrug.tv/person/show/craig_david/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Дэвід пачаў займацца музыкай з ранняга ўзросту. Першыя ўрокі ігры на гітары яму даў бацька, які сам займаўся музыкай і граў у музычным гурце, які называўся Ebony Rockers. Ужо падлеткам Крэйг пачаў складаць уласныя песні, а ва ўзросце 14 гадоў стаў дыджэем на пірацкай радыёстанцыі. Адначасова ён гуляў у мясцовым клубе.

Ён вучыўся ў школе Беллемур і Гарадскім каледжы Саўтгемптана. Дэвід падвяргаўся здзекам з боку іншых вучняў у школе&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mather |first=Rachel |date=2022-04-25 |title=Craig David's early life in Southampton and his ordeal with school bullies |url=https://www.hampshirelive.news/news/hampshire-news/craig-davids-early-life-southampton-6994633 |access-date=2024-08-13 |website=Hampshire Live |lang=en}}&lt;/ref&gt;. У 2005 годзе ён напісаў і выпусціў песню «Johnny», у якой распавёў пра свае ўспаміны пра здзекі&lt;ref&gt;The David’s Album «The Story Goes…» released on 6 September 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-10-28 |title=国内洋楽チャート2位! クレイグが衝撃の告白！実はいじめられっ子だった!! {{!}} Craig David / クレイグ・デイヴィッド {{!}} Warner Music Japan |url=https://wmg.jp/craig-david/news/2261/ |access-date=2022-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028145217/https://wmg.jp/craig-david/news/2261/ |archive-date=2021-10-28 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-09-13 |title=『ザ・ストーリー・ゴーズ…』クレイグ・デイヴィッドが語る、過去と現在 INTERVIEW編 {{!}} BARKS |url=https://www.barks.jp/news/?id=1000010911 |access-date=2022-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220913153715/https://www.barks.jp/news/?id=1000010911 |archive-date=2022-09-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-10-19 |title=クレイグ・デイヴィッド：「僕にとって故郷は&quot;神聖な場所!&quot;で、&quot;心のよりどころ&quot;なんだ」(前編) |url=https://okjapan.jp/exclusive/2021/06/22/craig-david1/ |access-date=2022-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019184822/https://okjapan.jp/exclusive/2021/06/22/craig-david1/ |archive-date=2021-10-19 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Першым прыкметным поспехам для Крэйга стала перамога на нацыянальным конкурсе з кампазіцыяй «I’m Ready». Пасля гэтага Крэйг пачаў працаваць сумесна з Маркам Хілам з дуэта [[Artful Dodger]]. Крэйг удзельнічаў у запісе альбома дуэта, уключаючы паспяховы сінгл «[[Re-Rewind (The Crowd Say Bo Selecta)|Re-Rewind]]». У далейшым Марк Хіл дапамог яму запісаць сольны альбом ''[[Born to Do It]]'', выпушчаны ў 2000 годзе. Ужо першы сінгл з гэтага альбома, «[[Fill Me In]]», зрабіў Крэйга Дэвіда самым маладым брытанскім музыкам, які займаў першы радок Нацыянальнага хіт-параду. Іншыя вядомыя сінглы Крэйга Дэвіда з альбома ''Born to Do It'' — «[[7 Days]]» і «[[Walking Away]]». Гэтыя кампазіцыі зрабілі яго папулярным ва ўсім свеце.

Пасля Крэйг Дэвід запісаў альбомы ''[[Slicker Than Your Average]]'' (2002), ''[[The Story Goes...]]'' (2005), ''[[Trust Me]]'' (2007), аднак яны не былі гэтак паспяховымі, як першы. Адным з яго буйных хітоў быў дуэт са [[Стынг]]ам, «[[Rise &amp; Fall]]» 2003 года, які заняў 2-е месца ў Вялікабрытаніі.

У 2006 годзе ў якасці спецыяльнага госця выступіў на конкурсе маладых выканаўцаў папулярнай музыкі «Новая хваля» ў [[Юрмала|Юрмале]] ў канцэртнай зале «Дзінтары»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/693306|title=В Юрмале легкое волнение|lang=ru|access-date=2023-12-18|archive-date=2023-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20231218002708/https://www.kommersant.ru/doc/693306|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2009 года альбом ''Born to Do It'' заняў другое месца ў апытанні MTV UK на званне «найвялікшы альбом усіх часоў», атрымаўшы больш за 40 000 галасоў, саступіўшы альбому [[Майкл Джэксан|Майкла Джэксана]] ''[[Thriller]]''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.co.uk/entertainment/greatest-album-ever/competition/mtvs-greatest-album-ever|title=MTV's Greatest Album Ever – The Results |work=MTV UK |archive-url=https://web.archive.org/web/20090604040312/http://www.mtv.co.uk/entertainment/greatest-album-ever/competition/mtvs-greatest-album-ever|archive-date=2009-06-04}}&lt;/ref&gt;. 14 мая 2009 года Дэвід прыняў удзел у футбольным матчы памяці ахвяр трагедыі на «Хілзбара» на «Энфiлдзе». 26 ліпеня 2009 года Дэвід прыняў удзел у матчы за Кубак сэра Бобі Робсана на «[[Сент-Джэймс Парк]]», гуляючы разам са сваім кумірам дзяцінства [[Алан Шырэр|Аланам Шырэрам]].

У 2010 годзе быў выпушчаны альбом ''[[Signed Sealed Delivered]]'', а ў 2016 годзе альбом ''[[Following My Intuition]]''.

У 2011, 2013 і 2014 гадах выступіў на цырымоніі ўручэння прэміі Муз-ТБ&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://riamediabank.ru/media/2444531.html|title=Премия &quot;Муз-ТВ-2014. Эволюция&quot;}}&lt;/ref&gt;.

8 кастрычніка 2011 года Крэйг выступіў на канцэрце памяці [[Майкл Джэксан|Майкла Джэксана]], які адбыўся ў [[Кардыф]]е на стадыёне «[[Міленіум (стадыён)|Мiленiум]]»&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.nme.com/news/craig-david/58491|magazine=[[NME]]|title=Craig David: &quot;I've been booked for Michael Jackson tribute concert&quot;|access-date=2011-08-07|archive-date=2012-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120706161313/http://www.nme.com/news/craig-david/58491|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У чэрвені 2022 года Дэвід выступіў на плацінавай вечарыне ў палацы&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/life-style/royal-family/craig-david-prince-george-platinum-party-b2227292.html|title=Prince George 'went crazy' for Craig David's Platinum Party outfit|work=The Independent|first=Kate|last=Ng|date=2022-11-17|access-date=2023-05-23|archive-date=2023-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523051143/https://www.independent.co.uk/life-style/royal-family/craig-david-prince-george-platinum-party-b2227292.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У жніўні таго ж года ён выканаў песні «[[7 Days]]», «[[The Time Is Now|Live in the Moment]]» і «[[Fill Me In]]» разам з гуртом [[Coldplay]] на стадыёне «[[Уэмблі]]».

6 кастрычніка 2022 года выпусціў сваю першую кнігу пад назвай «What’s Your Vibe?»; абвяшчаючы выхад кнігі, Крэйг заявіў: «апошнія 2 гады я працаваў над гэтай кнігай, якая не з’яўляецца тыповымі мемуарамі і кіраўніцтвам па самадапамозе, а хутчэй месцам, дзе я магу падзяліцца некаторымі ўрокамі, якія я засвоіў за гэтыя гады і якія дапамаглі мне справіцца з паўсядзённым жыццём»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://craigdavid.com/announcing-my-book-whats-your-vibe/|title=Announcing my book &quot;What's Your Vibe?&quot;|work=Craig David |access-date=2022-05-25|date=2022-05-25|archive-date=2022-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703174926/https://craigdavid.com/announcing-my-book-whats-your-vibe/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

23 лютага 2023 года выйшла юбілейнае выданне яго другога альбома ''Slicker Than Your Average'', прысвечанае 20-годдзю&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://craigdavid.com/slicker-than-your-average-20th-anniversary-vinyl/|title=Slicker Than Your Average (20th Anniversary Vinyl)|access-date=2023-02-23|date=2023-02-23|archive-date=2024-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240603102504/https://craigdavid.com/slicker-than-your-average-20th-anniversary-vinyl/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Крэйг мае [[Яўрэі|яўрэйскае]] паходжанне (па маці), па бацьку — [[Грэнада|грэнадзец]].

== Дыскаграфія ==
'''Студыйныя альбомы:'''
* 2000 — ''[[Born to Do It]]''
* 2002 — ''[[Slicker Than Your Average]]''
* 2005 — ''[[The Story Goes…]]''
* 2007 — ''[[Trust Me]]''
* 2010 — ''[[Signed Sealed Delivered]]''
* 2016 — ''[[Following My Intuition]]''
* 2018 — ''[[The Time Is Now]]''
* 2022 — ''[[22 (альбом)|22]]''
* 2025 — ''[[Commitment]]''

'''Зборнік:'''
* 2001 — ''Remixes &amp; Live''
* 2008 — ''[[Greatest Hits]]''
* 2017 — ''Rewind — The Collection''

== Узнагароды ==
30 снежня 2020 года было аб’яўлена, што ў навагоднім спісе каралевы Дэвід быў удастоены звання Ордэна Брытанскай імперыі ў знак прызнання яго заслуг у галіне музыкі. Яго менеджэр Колін Лестэр таксама быў удастоены звання Ордэна Брытанскай імперыі ў знак прызнання яго заслуг перад музычнай індустрыяй і дабрачыннасцю&lt;ref&gt;{{cite web |title=Craig David and Colin Lester named in New Year Honours List |url=https://www.musicweek.com/talent/read/craig-david-and-colin-lester-named-in-new-year-honours-list/082298 |website=[[Music Week]] |access-date=2020-12-30 |archive-date=2024-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603102504/https://www.musicweek.com/talent/read/craig-david-and-colin-lester-named-in-new-year-honours-list/082298 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Дэвід атрымаў сваю ўзнагароду ў Віндзорскім замку 15 снежня 2021 года.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://www.craigdavid.com/афіцыйны сайт]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Дэвiд Крэйг}}</text>
      <sha1>93eefag9k9o631z624djimt9i6pcjcg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131236</id>
      <parentid>5131190</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Following My Intuition</username>
        <id>155381</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спасылкі */</comment>
      <origin>5131236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13777" sha1="17yrp0489pf0tpwzp3sfj34b2j1oxrn" xml:space="preserve">{{Музыкант
| Імя = Крэйг Дэвiд
| Подпіс = Craig David
| Апісанне_фота = Крэйг Дэвід на канцэрце ў 2018 годзе
| Фота = Craig David (at The Queen's Birthday Party) (cropped) (1).jpg
| Сучаснасць_імя = Крэйг Эшлі Дэвид
| Імя пры нараджэння = Craig Ashley David
| Дата нараджэння = 05.05.1981
| Дата_смерці = 
| Месца нараджэння = 
| Месца_смерці = 
| Краіна = {{Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія]]
| Прафесія = [[спявак]], [[рэп]]ер, [[кампазітар]], [[музычны прадзюсар]], аўтар песень
| Гады = 1997—цяперашні час
| Жанры = [[поп-музыка]], [[соўл]], [[рытм-н-блюз]], [[гэрыдж]], [[хіп-хоп]], [[танцавальная музыка]]
| Пеўчы голас = [[тэнар]]
| Псеўданімы =
| Калектывы =
| Супрацоўніцтва = 
| Лэйбл = [[Atlantic Records]], Telstar, Teacup, Warner Bros., UMTV, UMPG, Reprise, Insanity, Speakerbox, BMG, [[RCA Records|RCA]], незалежны
}}
'''Крэйг Эшлі Дэвід''' ({{lang-en|Craig Ashley David}}; нар. [[5 мая]] [[1981]], [[Саўтгемптан]], [[Хэмпшыр]], [[Англія]], [[Вялікабрытанія]]) — брытанскі [[спявак]], аўтар песень, лаўрэат прэмій [[MTV Europe Music Awards]] і [[MOBO Awards]]&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vokrug.tv/person/show/craig_david/|title=Крейг Дэвид|access-date=2023-03-24|archive-date=2023-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230324071548/https://www.vokrug.tv/person/show/craig_david/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

== Біяграфія ==
Дэвід пачаў займацца музыкай з ранняга ўзросту. Першыя ўрокі ігры на гітары яму даў бацька, які сам займаўся музыкай і граў у музычным гурце, які называўся Ebony Rockers. Ужо падлеткам Крэйг пачаў складаць уласныя песні, а ва ўзросце 14 гадоў стаў дыджэем на пірацкай радыёстанцыі. Адначасова ён гуляў у мясцовым клубе.

Ён вучыўся ў школе Беллемур і Гарадскім каледжы Саўтгемптана. Дэвід падвяргаўся здзекам з боку іншых вучняў у школе&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mather |first=Rachel |date=2022-04-25 |title=Craig David's early life in Southampton and his ordeal with school bullies |url=https://www.hampshirelive.news/news/hampshire-news/craig-davids-early-life-southampton-6994633 |access-date=2024-08-13 |website=Hampshire Live |lang=en}}&lt;/ref&gt;. У 2005 годзе ён напісаў і выпусціў песню «Johnny», у якой распавёў пра свае ўспаміны пра здзекі&lt;ref&gt;The David’s Album «The Story Goes…» released on 6 September 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-10-28 |title=国内洋楽チャート2位! クレイグが衝撃の告白！実はいじめられっ子だった!! {{!}} Craig David / クレイグ・デイヴィッド {{!}} Warner Music Japan |url=https://wmg.jp/craig-david/news/2261/ |access-date=2022-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028145217/https://wmg.jp/craig-david/news/2261/ |archive-date=2021-10-28 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-09-13 |title=『ザ・ストーリー・ゴーズ…』クレイグ・デイヴィッドが語る、過去と現在 INTERVIEW編 {{!}} BARKS |url=https://www.barks.jp/news/?id=1000010911 |access-date=2022-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220913153715/https://www.barks.jp/news/?id=1000010911 |archive-date=2022-09-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-10-19 |title=クレイグ・デイヴィッド：「僕にとって故郷は&quot;神聖な場所!&quot;で、&quot;心のよりどころ&quot;なんだ」(前編) |url=https://okjapan.jp/exclusive/2021/06/22/craig-david1/ |access-date=2022-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019184822/https://okjapan.jp/exclusive/2021/06/22/craig-david1/ |archive-date=2021-10-19 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Першым прыкметным поспехам для Крэйга стала перамога на нацыянальным конкурсе з кампазіцыяй «I’m Ready». Пасля гэтага Крэйг пачаў працаваць сумесна з Маркам Хілам з дуэта [[Artful Dodger]]. Крэйг удзельнічаў у запісе альбома дуэта, уключаючы паспяховы сінгл «[[Re-Rewind (The Crowd Say Bo Selecta)|Re-Rewind]]». У далейшым Марк Хіл дапамог яму запісаць сольны альбом ''[[Born to Do It]]'', выпушчаны ў 2000 годзе. Ужо першы сінгл з гэтага альбома, «[[Fill Me In]]», зрабіў Крэйга Дэвіда самым маладым брытанскім музыкам, які займаў першы радок Нацыянальнага хіт-параду. Іншыя вядомыя сінглы Крэйга Дэвіда з альбома ''Born to Do It'' — «[[7 Days]]» і «[[Walking Away]]». Гэтыя кампазіцыі зрабілі яго папулярным ва ўсім свеце.

Пасля Крэйг Дэвід запісаў альбомы ''[[Slicker Than Your Average]]'' (2002), ''[[The Story Goes...]]'' (2005), ''[[Trust Me]]'' (2007), аднак яны не былі гэтак паспяховымі, як першы. Адным з яго буйных хітоў быў дуэт са [[Стынг]]ам, «[[Rise &amp; Fall]]» 2003 года, які заняў 2-е месца ў Вялікабрытаніі.

У 2006 годзе ў якасці спецыяльнага госця выступіў на конкурсе маладых выканаўцаў папулярнай музыкі «Новая хваля» ў [[Юрмала|Юрмале]] ў канцэртнай зале «Дзінтары»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/693306|title=В Юрмале легкое волнение|lang=ru|access-date=2023-12-18|archive-date=2023-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20231218002708/https://www.kommersant.ru/doc/693306|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У красавіку 2009 года альбом ''Born to Do It'' заняў другое месца ў апытанні MTV UK на званне «найвялікшы альбом усіх часоў», атрымаўшы больш за 40 000 галасоў, саступіўшы альбому [[Майкл Джэксан|Майкла Джэксана]] ''[[Thriller]]''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mtv.co.uk/entertainment/greatest-album-ever/competition/mtvs-greatest-album-ever|title=MTV's Greatest Album Ever – The Results |work=MTV UK |archive-url=https://web.archive.org/web/20090604040312/http://www.mtv.co.uk/entertainment/greatest-album-ever/competition/mtvs-greatest-album-ever|archive-date=2009-06-04}}&lt;/ref&gt;. 14 мая 2009 года Дэвід прыняў удзел у футбольным матчы памяці ахвяр трагедыі на «Хілзбара» на «Энфiлдзе». 26 ліпеня 2009 года Дэвід прыняў удзел у матчы за Кубак сэра Бобі Робсана на «[[Сент-Джэймс Парк]]», гуляючы разам са сваім кумірам дзяцінства [[Алан Шырэр|Аланам Шырэрам]].

У 2010 годзе быў выпушчаны альбом ''[[Signed Sealed Delivered]]'', а ў 2016 годзе альбом ''[[Following My Intuition]]''.

У 2011, 2013 і 2014 гадах выступіў на цырымоніі ўручэння прэміі Муз-ТБ&lt;ref&gt;{{Cite web|lang=ru|url=https://riamediabank.ru/media/2444531.html|title=Премия &quot;Муз-ТВ-2014. Эволюция&quot;}}&lt;/ref&gt;.

8 кастрычніка 2011 года Крэйг выступіў на канцэрце памяці [[Майкл Джэксан|Майкла Джэксана]], які адбыўся ў [[Кардыф]]е на стадыёне «[[Міленіум (стадыён)|Мiленiум]]»&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.nme.com/news/craig-david/58491|magazine=[[NME]]|title=Craig David: &quot;I've been booked for Michael Jackson tribute concert&quot;|access-date=2011-08-07|archive-date=2012-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120706161313/http://www.nme.com/news/craig-david/58491|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

У чэрвені 2022 года Дэвід выступіў на плацінавай вечарыне ў палацы&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/life-style/royal-family/craig-david-prince-george-platinum-party-b2227292.html|title=Prince George 'went crazy' for Craig David's Platinum Party outfit|work=The Independent|first=Kate|last=Ng|date=2022-11-17|access-date=2023-05-23|archive-date=2023-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523051143/https://www.independent.co.uk/life-style/royal-family/craig-david-prince-george-platinum-party-b2227292.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. У жніўні таго ж года ён выканаў песні «[[7 Days]]», «[[The Time Is Now|Live in the Moment]]» і «[[Fill Me In]]» разам з гуртом [[Coldplay]] на стадыёне «[[Уэмблі]]».

6 кастрычніка 2022 года выпусціў сваю першую кнігу пад назвай «What’s Your Vibe?»; абвяшчаючы выхад кнігі, Крэйг заявіў: «апошнія 2 гады я працаваў над гэтай кнігай, якая не з’яўляецца тыповымі мемуарамі і кіраўніцтвам па самадапамозе, а хутчэй месцам, дзе я магу падзяліцца некаторымі ўрокамі, якія я засвоіў за гэтыя гады і якія дапамаглі мне справіцца з паўсядзённым жыццём»&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://craigdavid.com/announcing-my-book-whats-your-vibe/|title=Announcing my book &quot;What's Your Vibe?&quot;|work=Craig David |access-date=2022-05-25|date=2022-05-25|archive-date=2022-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703174926/https://craigdavid.com/announcing-my-book-whats-your-vibe/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

23 лютага 2023 года выйшла юбілейнае выданне яго другога альбома ''Slicker Than Your Average'', прысвечанае 20-годдзю&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://craigdavid.com/slicker-than-your-average-20th-anniversary-vinyl/|title=Slicker Than Your Average (20th Anniversary Vinyl)|access-date=2023-02-23|date=2023-02-23|archive-date=2024-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240603102504/https://craigdavid.com/slicker-than-your-average-20th-anniversary-vinyl/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Крэйг мае [[Яўрэі|яўрэйскае]] паходжанне (па маці), па бацьку — [[Грэнада|грэнадзец]].

== Дыскаграфія ==
'''Студыйныя альбомы:'''
* 2000 — ''[[Born to Do It]]''
* 2002 — ''[[Slicker Than Your Average]]''
* 2005 — ''[[The Story Goes…]]''
* 2007 — ''[[Trust Me]]''
* 2010 — ''[[Signed Sealed Delivered]]''
* 2016 — ''[[Following My Intuition]]''
* 2018 — ''[[The Time Is Now]]''
* 2022 — ''[[22 (альбом)|22]]''
* 2025 — ''[[Commitment]]''

'''Зборнік:'''
* 2001 — ''Remixes &amp; Live''
* 2008 — ''[[Greatest Hits]]''
* 2017 — ''Rewind — The Collection''

== Узнагароды ==
30 снежня 2020 года было аб’яўлена, што ў навагоднім спісе каралевы Дэвід быў удастоены звання Ордэна Брытанскай імперыі ў знак прызнання яго заслуг у галіне музыкі. Яго менеджэр Колін Лестэр таксама быў удастоены звання Ордэна Брытанскай імперыі ў знак прызнання яго заслуг перад музычнай індустрыяй і дабрачыннасцю&lt;ref&gt;{{cite web |title=Craig David and Colin Lester named in New Year Honours List |url=https://www.musicweek.com/talent/read/craig-david-and-colin-lester-named-in-new-year-honours-list/082298 |website=[[Music Week]] |access-date=2020-12-30 |archive-date=2024-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603102504/https://www.musicweek.com/talent/read/craig-david-and-colin-lester-named-in-new-year-honours-list/082298 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Дэвід атрымаў сваю ўзнагароду ў Віндзорскім замку 15 снежня 2021 года.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [http://www.craigdavid.com/афіцыйны сайт]

{{Бібліяінфармацыя}}

{{DEFAULTSORT:Дэвiд Крэйг}}
[[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы Вялікабрытаніі]]
[[Катэгорыя:Выканаўцы рытм-н-блюза]]
[[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ў жанры соўл]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся 5 мая]]
[[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе]]</text>
      <sha1>17yrp0489pf0tpwzp3sfj34b2j1oxrn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Радыус-FM</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806767</id>
    <revision>
      <id>5130988</id>
      <timestamp>2026-04-23T14:21:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Радыёстанцыя | назва = Радыус-FM | лагатып =  | горад =  | краіна = [[Беларусь]] | слоган = «100% хитов!» | фармат = Urban Hits Contemporary | час_вяшчання = кругласутачна | зона_вяшчання =  | створана = [[12 ліпеня]] [[2003]] года | заснавальнік =  | уладальнік = Нацыянальная дзяржаўная т...»</comment>
      <origin>5130988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4121" sha1="s3nrpk6km4vo9ecwyy5ob12fj60q6ux" xml:space="preserve">{{Радыёстанцыя
| назва = Радыус-FM
| лагатып = 
| горад = 
| краіна = [[Беларусь]]
| слоган = «100% хитов!»
| фармат = Urban Hits Contemporary
| час_вяшчання = кругласутачна
| зона_вяшчання = 
| створана = [[12 ліпеня]] [[2003]] года
| заснавальнік = 
| уладальнік = [[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь]]
| галоўны офіс = [[Мінск]], [[Чыгуначная вуліца (Мінск)|вул. Чыгуначная]], 27В
| кіраўнікі = 
| сайт = https://radiusfm.by/
| on-line_трансляция = 
}}

'''Радыус-FM''' — беларуская дзяржаўная рускамоўная [[радыёстанцыя]], якая пачала вяшчаць [[12 ліпеня]] [[2003]] года. Пазіцыянуе сябе як &quot;першая FM-радыёстанцыя з вяшчаннем па ўсёй тэрыторыі Беларусі&lt;ref&gt;[https://news.by/radio/radius-fm Радиус FM на News.by]&lt;/ref&gt;&quot;. Паводле звестак [[Белтэлекам]]а на 01.11.2025 «Радыус-FM» ахопліваў 99,48% насельніцтва краіны&lt;ref&gt;[https://beltelecom.by/business/tv/sound-broadcasting-in-the-vhf-band Охват населения Республики Беларусь радиовещанием на 01.11.2025 г.] // [[Белтэлекам]]&lt;/ref&gt;.Пачынала з акцэнту на папулярную танцавальную музыку для маладых слухачоў. З 2005 г. 75% музычнага кантэнту станцыі стала звязаным з беларускімі творцамі і творцамі беларускага паходжання адпаведна [[Квота беларускай музыкі ў радыёэфіры|міністэрскай квоце]]. З [[1 кастрычніка]] [[2009]] г. фармат станцыі змяніўся з музычнага на інфармацыйна-музычны, а з 1 верасня 2016 г. фармат абнавілі на Contemporary Hit Radio&lt;ref&gt;Згодна [https://radiusfm.by/about/ сайту радыёстанцыі]&lt;/ref&gt;.

== Вяшчанне ==
Акрамя вяшчання праз сайты і мабільныя прыкладанні у FM-дыяпазоне радыё працуе:
* [[Мінск]]	103,7
* [[Драгічын]] 102,4
* [[Пінск]] 102,0
* [[Брэст]] 103,7
* [[Ганцэвічы]]	101,3
* [[Пружаны]] 89,7
* [[Орша]]	100,2
* [[Ушачы]]	102,7
* [[Браслаў]] 102,3
* [[Віцебск]] 105,5
* [[Бягомль]] 106,0
* [[Брагін]] 100,8
* [[Гомель]] 100,1
* [[Жлобін]] 100,5
* [[Мазыр]]	104,8
* [[Смятанічы (Петрыкаўскі раён)|Смятанічы]] 103,8
* [[Рэчыца]] 104,0
* [[Геранёны]] 103,3
* [[Гродна]] 100,5
* [[Слонім]] 104,0
* [[Смаргонь]] 101,4
* [[Бярэзіно]] 100,7
* [[Капыль]] 103,9
* [[Мядзел]] 103,9
* [[Салігорск]] 102,8
* [[Бабруйск]] 104,1
* [[Касцюковічы]] 102,2
* [[Магілёў]] 100,9
* [[Мсціслаў]] 102,9
* [[Асіповічы]] 104,9&lt;ref&gt;згодна [https://radiusfm.by/about/ карце зон вяшчання на сайце радыёстанцыі]&lt;/ref&gt;.
== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://radiusfm.by/ Сайт радыёстанцыі]
* [https://vk.com/radio_radiusfm Старонка УКантакце]
* [https://ok.ru/group/57859462594607 Старонка на Аднакласніках]
* [https://www.facebook.com/radiusfm/ Старонка Facebook]
* [https://www.instagram.com/radius_fm/ Instagram]
* [https://www.tiktok.com/@radius_fm TikTok]
* [https://t.me/s/radiusfmofficial Telegram]
{{Радыёстанцыі Беларусі}}
[[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]]</text>
      <sha1>s3nrpk6km4vo9ecwyy5ob12fj60q6ux</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5130989</id>
      <parentid>5130988</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:24:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <comment>/* Вяшчанне */</comment>
      <origin>5130989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4122" sha1="7hcuc7nxf4zzpvk0zojo97pnnhoasdf" xml:space="preserve">{{Радыёстанцыя
| назва = Радыус-FM
| лагатып = 
| горад = 
| краіна = [[Беларусь]]
| слоган = «100% хитов!»
| фармат = Urban Hits Contemporary
| час_вяшчання = кругласутачна
| зона_вяшчання = 
| створана = [[12 ліпеня]] [[2003]] года
| заснавальнік = 
| уладальнік = [[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь]]
| галоўны офіс = [[Мінск]], [[Чыгуначная вуліца (Мінск)|вул. Чыгуначная]], 27В
| кіраўнікі = 
| сайт = https://radiusfm.by/
| on-line_трансляция = 
}}

'''Радыус-FM''' — беларуская дзяржаўная рускамоўная [[радыёстанцыя]], якая пачала вяшчаць [[12 ліпеня]] [[2003]] года. Пазіцыянуе сябе як &quot;першая FM-радыёстанцыя з вяшчаннем па ўсёй тэрыторыі Беларусі&lt;ref&gt;[https://news.by/radio/radius-fm Радиус FM на News.by]&lt;/ref&gt;&quot;. Паводле звестак [[Белтэлекам]]а на 01.11.2025 «Радыус-FM» ахопліваў 99,48% насельніцтва краіны&lt;ref&gt;[https://beltelecom.by/business/tv/sound-broadcasting-in-the-vhf-band Охват населения Республики Беларусь радиовещанием на 01.11.2025 г.] // [[Белтэлекам]]&lt;/ref&gt;.Пачынала з акцэнту на папулярную танцавальную музыку для маладых слухачоў. З 2005 г. 75% музычнага кантэнту станцыі стала звязаным з беларускімі творцамі і творцамі беларускага паходжання адпаведна [[Квота беларускай музыкі ў радыёэфіры|міністэрскай квоце]]. З [[1 кастрычніка]] [[2009]] г. фармат станцыі змяніўся з музычнага на інфармацыйна-музычны, а з 1 верасня 2016 г. фармат абнавілі на Contemporary Hit Radio&lt;ref&gt;Згодна [https://radiusfm.by/about/ сайту радыёстанцыі]&lt;/ref&gt;.

== Вяшчанне ==
Акрамя вяшчання праз сайты і мабільныя прыкладанні у FM-дыяпазоне радыё працуе:
* [[Мінск]]	103,7
* [[Драгічын]] 102,4
* [[Пінск]] 102,0
* [[Брэст]] 103,7
* [[Ганцэвічы]]	101,3
* [[Пружаны]] 89,7
* [[Орша]]	100,2
* [[Ушачы]]	102,7
* [[Браслаў]] 102,3
* [[Віцебск]] 105,5
* [[Бягомль]] 106,0
* [[Брагін]] 100,8
* [[Гомель]] 100,1
* [[Жлобін]] 100,5
* [[Мазыр]]	104,8
* [[Смятанічы (Петрыкаўскі раён)|Смятанічы]] 103,8
* [[Рэчыца]] 104,0
* [[Геранёны]] 103,3
* [[Гродна]] 100,5
* [[Слонім]] 104,0
* [[Смаргонь]] 101,4
* [[Беразіно]] 100,7
* [[Капыль]] 103,9
* [[Мядзел]] 103,9
* [[Салігорск]] 102,8
* [[Бабруйск]] 104,1
* [[Касцюковічы]] 102,2
* [[Магілёў]] 100,9
* [[Мсціслаў]] 102,9
* [[Асіповічы]] 104,9&lt;ref&gt;згодна [https://radiusfm.by/about/ карце зон вяшчання на сайце радыёстанцыі]&lt;/ref&gt;.

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://radiusfm.by/ Сайт радыёстанцыі]
* [https://vk.com/radio_radiusfm Старонка УКантакце]
* [https://ok.ru/group/57859462594607 Старонка на Аднакласніках]
* [https://www.facebook.com/radiusfm/ Старонка Facebook]
* [https://www.instagram.com/radius_fm/ Instagram]
* [https://www.tiktok.com/@radius_fm TikTok]
* [https://t.me/s/radiusfmofficial Telegram]
{{Радыёстанцыі Беларусі}}
[[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]]</text>
      <sha1>7hcuc7nxf4zzpvk0zojo97pnnhoasdf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5130997</id>
      <parentid>5130989</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Андрэй 2403 Б</username>
        <id>152769</id>
      </contributor>
      <comment>/* Крыніцы */</comment>
      <origin>5130997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4271" sha1="s2x5dym99ni2wa83nq3c1xeq3u9ypd7" xml:space="preserve">{{Радыёстанцыя
| назва = Радыус-FM
| лагатып = 
| горад = 
| краіна = [[Беларусь]]
| слоган = «100% хитов!»
| фармат = Urban Hits Contemporary
| час_вяшчання = кругласутачна
| зона_вяшчання = 
| створана = [[12 ліпеня]] [[2003]] года
| заснавальнік = 
| уладальнік = [[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь]]
| галоўны офіс = [[Мінск]], [[Чыгуначная вуліца (Мінск)|вул. Чыгуначная]], 27В
| кіраўнікі = 
| сайт = https://radiusfm.by/
| on-line_трансляция = 
}}

'''Радыус-FM''' — беларуская дзяржаўная рускамоўная [[радыёстанцыя]], якая пачала вяшчаць [[12 ліпеня]] [[2003]] года. Пазіцыянуе сябе як &quot;першая FM-радыёстанцыя з вяшчаннем па ўсёй тэрыторыі Беларусі&lt;ref&gt;[https://news.by/radio/radius-fm Радиус FM на News.by]&lt;/ref&gt;&quot;. Паводле звестак [[Белтэлекам]]а на 01.11.2025 «Радыус-FM» ахопліваў 99,48% насельніцтва краіны&lt;ref&gt;[https://beltelecom.by/business/tv/sound-broadcasting-in-the-vhf-band Охват населения Республики Беларусь радиовещанием на 01.11.2025 г.] // [[Белтэлекам]]&lt;/ref&gt;.Пачынала з акцэнту на папулярную танцавальную музыку для маладых слухачоў. З 2005 г. 75% музычнага кантэнту станцыі стала звязаным з беларускімі творцамі і творцамі беларускага паходжання адпаведна [[Квота беларускай музыкі ў радыёэфіры|міністэрскай квоце]]. З [[1 кастрычніка]] [[2009]] г. фармат станцыі змяніўся з музычнага на інфармацыйна-музычны, а з 1 верасня 2016 г. фармат абнавілі на Contemporary Hit Radio&lt;ref&gt;Згодна [https://radiusfm.by/about/ сайту радыёстанцыі]&lt;/ref&gt;.

== Вяшчанне ==
Акрамя вяшчання праз сайты і мабільныя прыкладанні у FM-дыяпазоне радыё працуе:
* [[Мінск]]	103,7
* [[Драгічын]] 102,4
* [[Пінск]] 102,0
* [[Брэст]] 103,7
* [[Ганцэвічы]]	101,3
* [[Пружаны]] 89,7
* [[Орша]]	100,2
* [[Ушачы]]	102,7
* [[Браслаў]] 102,3
* [[Віцебск]] 105,5
* [[Бягомль]] 106,0
* [[Брагін]] 100,8
* [[Гомель]] 100,1
* [[Жлобін]] 100,5
* [[Мазыр]]	104,8
* [[Смятанічы (Петрыкаўскі раён)|Смятанічы]] 103,8
* [[Рэчыца]] 104,0
* [[Геранёны]] 103,3
* [[Гродна]] 100,5
* [[Слонім]] 104,0
* [[Смаргонь]] 101,4
* [[Беразіно]] 100,7
* [[Капыль]] 103,9
* [[Мядзел]] 103,9
* [[Салігорск]] 102,8
* [[Бабруйск]] 104,1
* [[Касцюковічы]] 102,2
* [[Магілёў]] 100,9
* [[Мсціслаў]] 102,9
* [[Асіповічы]] 104,9&lt;ref&gt;згодна [https://radiusfm.by/about/ карце зон вяшчання на сайце радыёстанцыі]&lt;/ref&gt;.

== Славутасці ==
* [[Oleg Jagger]], вядучы рубрыкі «Прыватная калекцыя з Алегам Джагерам».

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Спасылкі ==
* [https://radiusfm.by/ Сайт радыёстанцыі]
* [https://vk.com/radio_radiusfm Старонка УКантакце]
* [https://ok.ru/group/57859462594607 Старонка на Аднакласніках]
* [https://www.facebook.com/radiusfm/ Старонка Facebook]
* [https://www.instagram.com/radius_fm/ Instagram]
* [https://www.tiktok.com/@radius_fm TikTok]
* [https://t.me/s/radiusfmofficial Telegram]
{{Радыёстанцыі Беларусі}}
[[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]]</text>
      <sha1>s2x5dym99ni2wa83nq3c1xeq3u9ypd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вядомыя асобы Чачэрска</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806768</id>
    <revision>
      <id>5130990</id>
      <timestamp>2026-04-23T14:24:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Паўлюк Шапецька</username>
        <id>37440</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{пералік}}  [[Файл:Coat of Arms of Čačersk, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Чачэрска]]]] Вядомыя ўраджэнцы [[Чачэрск]]а: {{АБВ}}  __NOTOC__ [[Файл:Agranow.gif|thumb|175px|[[Якаў Саулавіч Агранаў|Якаў Агранаў]]]]  == А == * [[Якаў Саулавіч Агранаў]]  (1893—1938) — дзеяч Усерасійская надзвычайная камісія па ба...»</comment>
      <origin>5130990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1481" sha1="onhe1b60s5p5nz474mhdq310rkrrcip" xml:space="preserve">{{пералік}}

[[Файл:Coat of Arms of Čačersk, Belarus.svg|thumb|200px|[[Герб Чачэрска]]]]
Вядомыя ўраджэнцы [[Чачэрск]]а:
{{АБВ}}

__NOTOC__
[[Файл:Agranow.gif|thumb|175px|[[Якаў Саулавіч Агранаў|Якаў Агранаў]]]]

== А ==
* [[Якаў Саулавіч Агранаў]]  (1893—1938) — дзеяч [[Усерасійская надзвычайная камісія па барацьбе з контррэвалюцыяй і сабатажам|УНК]]-АДПУ-[[Народны камісарыят унутраных спраў СССР|НКУС]].

== Б ==
* [[Аляксандр Іванавіч Болсун]]

== К ==
* [[Якаў Навумавіч Каган]]
* [[Уладзімір Аляксандравіч Караткевіч]]
* [[Людміла Канстанцінаўна Корхава]]
* [[Вадзім Котаў]] (нар. 1989) — [[беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]], [[брамнік (гандбол)|брамнік]].
* [[Маркс Аронавіч Крэмень]]

== М ==
* [[Анатоль Іванавіч Машуцін]]
* [[Надзея Міхайлаўна Міхалкова]]

== П ==
* [[Сяргей Васілевіч Пернікаў]]

== Х ==
* [[Герц Ізраілевіч Хайкін]]

== Ч ==
* [[Ігар Мяфодзьевіч Чарняўскі]]

[[Катэгорыя:Постаці Чачэрска]]</text>
      <sha1>onhe1b60s5p5nz474mhdq310rkrrcip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:ФК Тарпеда Масква</title>
    <ns>14</ns>
    <id>806769</id>
    <revision>
      <id>5131004</id>
      <timestamp>2026-04-23T15:18:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Расіі]]»</comment>
      <origin>5131004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114" sha1="phdqp31qe2k0sh0gt5z3z8p36txamnj" xml:space="preserve">{{Асноўны артыкул|}}{{Commonscat}}
[[Катэгорыя:Футбольныя клубы Расіі]]</text>
      <sha1>phdqp31qe2k0sh0gt5z3z8p36txamnj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131005</id>
      <parentid>5131004</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:20:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5131005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="gxexo6d6lqcsasrzhpmr1yzd8kuevep" xml:space="preserve">{{Асноўны артыкул|}}
{{Commonscat}}
[[Катэгорыя:Футбольныя клубы Расіі|Тарпеда]]</text>
      <sha1>gxexo6d6lqcsasrzhpmr1yzd8kuevep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2022 года</title>
    <ns>14</ns>
    <id>806770</id>
    <revision>
      <id>5131033</id>
      <timestamp>2026-04-23T16:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Тэма паводле гадоў|Камп’ютарныя гульні|2022|года}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні XXI стагоддзя|2022]] [[Катэгорыя:Творы 2022 года]]»</comment>
      <origin>5131033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="244" sha1="6xmr1e8n8rlc6d2b9n54ugr7xirty6i" xml:space="preserve">{{Тэма паводле гадоў|Камп’ютарныя гульні|2022|года}}
{{Commonscat}}
[[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні XXI стагоддзя|2022]]
[[Катэгорыя:Творы 2022 года]]</text>
      <sha1>6xmr1e8n8rlc6d2b9n54ugr7xirty6i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Задворны асэсарскі суд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806771</id>
    <revision>
      <id>5131038</id>
      <timestamp>2026-04-23T16:27:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voūk12</username>
        <id>159072</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:pl:Special:Redirect/revision/73148467|Sąd asesorski]]»</comment>
      <origin>5131038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11176" sha1="2qv0uxo4ix7j1xxdgbcrr884xpupbsw" xml:space="preserve">'''Асесарскі суд, Задворны суд'''  (таксама званы ''Асэсорыяй'') — каралеўскі (вялікакняскі, гаспадарскі, дзяржаўны) суд, які функцыянаваў без прысутнасці [[Каралі польскія|караля]] ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Канчаткова вылучыўся з вялікакняскага суда ў сярэдзіне XVI стагоддзя.  У яго кампетэнцыі былі менш значныя справы, бо найбольш важныя разглядаліся манархам і Радай Вялікага княства Літоўскага падчас вальных соймаў ці асобных канвакацый ВКЛ. У XVI стагоддзі насіў назвы: суд дворны, урад дворны судовы, двор гаспадарскі (вялікакняжацкі), суд ураднікаў гаспадарскіх. З канца XVI і ў пачатку XVII стагоддзяў называўся судом задворным, судом задворным асэсарскім, асэсорыяй&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Пазднякоў В. Задворны асесарскі суд // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя у 3 т. — Мінск: БелЭн, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 639-640. — 788 с. — ISBN 985-11-0378-0.}}&lt;/ref&gt;.

Старшынстваваў [[Канцлер вялікі каронны|на ім канцлер]] або, замест яго, [[Падканцлер літоўскі|падканцлер]], а асэсарамі (засядацелямі) былі [[Рэферэндар вялікі літоўскі|рэферэндары]], ўраднікі вялікакняскай канцылярыіі  і ад 3-х да 6-і Паноў Радных (чальцоў Рады (Сенату) ВКЛ). Апошнія прызначаліся манархам на пэўны тэрмін. Разглядаў справы па месцы свайго знаходжання па даручэнні вялікага князя літоўскага, ад імя якога выносіў рашэнні. Часам прасіў у вялікага князя і караля даць &quot;навуку&quot; - інструкцыі па дзейнасці. Апеляцыі на рашэнні дворнага асэсарскага суда падаваліся толькі вялікаму князю, потым ў рэляцыйны суд. З часам апеляцыі на асэсарскі суд былі забароненыя&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Juliusz Bardach, Bogusław Leśnodorski, Michał Pietrzak: Historia ustroju i prawa polskiego. Warszawa: LexisNexis, 2009, s. 266. ISBN 978-83-7620-192-4.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=https://pl.wikisource.org/wiki/O_s%C4%85dach_kanclerskich|загаловак=Jędrzej Kitowicz, O sądach kanclerskich}}&lt;/ref&gt;

Яго юрысдыкцыя была вызначана пры стварэнні Кароннага трыбунала ў 1578 годзе. Пасля стварэння ў 1581 годзе [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Трыбунала Вялікага княства Літоўскага]], у кампетэнцыю якога ўвайшлі справы шляхты, паўнамоцтвы задворнага асэсарскага суда звузіліся да разгляду спраў, якія датычацца дзяржаўных уладанняў, а таксама жыхароў і адміністрацыі магдэбургскіх гарадоў. Ён разглядаў справы, у якіх адказчыкам быў горад, які рэгуляваўся [[Магдэбургскае права|па магдэбургскім або хелмінскім праве,]] або мешчан з такога горада, а таксама справы, якія тычыліся каралеўскіх маёнткаў і даходаў. З прычыны існавання [[Рэферэндарскі суд|рэферэндарскага суда]] задворны асэсарскі суд практычна не займаўся справамі па дзяржаўных сялянах&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Тяжбы литовских крестьян и жителей местечек с управителями имений. — Ч. 1-2. — Вильнюс, 1959—1961}}&lt;/ref&gt;. 

Улічваючы слабасць судовай сістэмы ў былой Рэчы Паспалітай, асэсарскі суд, як адзіны прафесійны суд (сярод іншага, які дапускаў [[Мяшчане|мяшчан]] да [[Адвакатура|палестры]]), лічыўся найбольш кампетэнтным і бесстароннім&lt;ref&gt;{{Кніга|загаловак=Леонтович Ф. И. Суд господарей и их советников в Великом княжестве Литовском до и после Люблинской унии // Журнал Министерства юстиции. — 1909. — № 7}}&lt;/ref&gt;. 

З 1687 года, калі было прынята &quot;ўраўнанне правоў&quot; Вялікага княства Літоўскага з Каралеўствам Польскім, задворны асэсарскі суд дзейнічаў на той жа аснове, што і аналагічны суд у Каралеўстве Польскім. Трыдыцыйна ён склікаўся падчас Соймаў. У 1736 годзе каралём і вялікім князем [[Аўгуст Моцны|Аўгустам ІІІ]] было дазволена праводзіць сесіі суда незалежна ад правядзення Сойма, прычым не толькі ў Варшаве, але і ў Гродне і Брэсце, без удзелу самога манарха.

У 1766 годзе на Сейме быў прыняты статут - «Ардынацыя задворнага асэсарскага суда Вялікага княства Літоўскага», у якім у якасці месцаў правядзення сесіі суда назызваліся [[Варшава]], [[Гродна]], [[Брэст]] і [[Мінск|Менск]]. Суд склікаўся яго кіраўніком - канцлерам або падканцлерам. У яго склад уваходзілі [[Сакратар вялікі літоўскі|сакратар вялікі,]] [[Рэферэндар вялікі літоўскі|рэферэндарый]], [[Пісар вялікі літоўскі|пісар вялікі,]] [[Асэсар|асэсары]] (засядацелі). Права дарадчага голасу мелі [[Інстыгатар вялікі літоўскі|інстыгатар]], віцэ-інстыгатар, [[Рэгент (Вялікае Княства Літоўскае)|рэгенты]] вялікай і малой канцылярый, [[Пісар дэкрэтавы літоўскі|пісар дэкрэтавы]], які загадваў канцылярыяй. Асэсараў выбіралі на Сойме, імі станавіліся 2 сенатары і 10 паслоў (дэпутатаў ад паветаў).

Суд прымаў рашэнні большасцю галасоў. У кампетэнцыю суда пасля 1766 года ўвайшлі ўсе справы, якія не разглядаліся [[Соймавы суд|соймавым судом]], [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Трыбуналам]] і [[Скарбовы Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Скарбавым трыбуналам Вялікага княства Літоўскага]], да іх адносіліся: справы па прывілеях гарадоў, справы паміж мяшчанамі, шляхтай і духоўнымі асобамі, справы дзяржаўных сялян, іх цяжбы з іх царкоўнымі землямі, справы аб ленных маёнтках, справы аб парушэнні правоў манарха шляхціцамі або духоўнымі асобамі, справы беднякоў і іншыя.

Для вырашэння спрэчак суд ствараў спецыяльныя камісіі - [[Камісарскі суд|камісарскія суды]]. У іх склад уваходзілі прадстаўнікі абодвух бакоў. Апеляцыі на рашэнні гэтых судоў падаваліся ў задворны асэсарскі суд, які быў вышэйшай апеляцыйнай інстанцыяй і для [[Магдэбургскія суды|магдэбургскіх судоў]]. Не перадаваліся камісіям справы па спрэчках адміністрацыі дзяржаўных маёнткаў з сялянамі і мяшчанамі.

Сесіі (кадэнцыі) задворнага асэсарскага суда праходзілі з 1 лістапада па 1 траўня. У 1791 годзе, падчас [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовага Сойма]], у склад суда было ўведзена тры асэсары — прадстаўнікі ад мяшчан. У кастрычніку 1791 года быў прыняты закон &quot;Аб парадку гарадскіх судоў і асэсорыі&quot;, паводле якога, задворны асэсарскі суд з'яўляўся вышэйшым апеляцыйным судом па ўсіх справах [[Мяшчане|мяшчан]] магдэбургскіх гарадоў, а справы дзяржаўных сялян былі выключаныя з яго кампетэнцыі. Пастаянным месцам правядзення сесій суда станавілася [[Вільня]]. На [[Гарадзенскі сойм (1793)|Гродзенскім Сойме 1793]] года паўнамоцтвы суда былі адноўленыя ў ранейшым аб'ёме&lt;ref&gt;{{Кніга|спасылка=http://history.org.ua/LiberUA/978-985-11-0394-8/978-985-11-0394-8.pdf|загаловак=Пазднякоў В. Задворны асесарскі суд // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя у 3 т. — Мінск: БелЭн, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 639-640. — 788 с. — ISBN 985-11-0378-0. (бел.)}}&lt;/ref&gt;.

== Зноскі ==
{{Крыніцы}}</text>
      <sha1>2qv0uxo4ix7j1xxdgbcrr884xpupbsw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы з удзельнікам:Ранко Николић</title>
    <ns>3</ns>
    <id>806772</id>
    <redirect title="Размовы з удзельнікам:Ран-кан" />
    <revision>
      <id>5131044</id>
      <timestamp>2026-04-23T16:54:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J ansari</username>
        <id>72858</id>
      </contributor>
      <comment>J ansari перанёс старонку [[Размовы з удзельнікам:Ранко Николић]] у [[Размовы з удзельнікам:Ран-кан]]: Аўтаматычна перанесена старонка пры змене імя ўдзельніка з «[[Special:CentralAuth/Ранко Николић|Ранко Николић]]» на «[[Special:CentralAuth/Ран-кан|Ран-кан]]»</comment>
      <origin>5131044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="257c0gw4rpdqaih975f4iu6m7tovwu2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Размовы з удзельнікам:Ран-кан]]</text>
      <sha1>257c0gw4rpdqaih975f4iu6m7tovwu2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Walking Away</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806773</id>
    <revision>
      <id>5131087</id>
      <timestamp>2026-04-23T19:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Following My Intuition</username>
        <id>155381</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Сінгл | Назва       = Walking Away | Выканаўца    = [[Крэйг Дэвiд|Крэйга Дэвiда]] | Альбом         = [[Born to Do It]] | Выпушчаны        = 20 лістапада 2000 | Бок Б = «Human» | Фармат         = [[CD]] | Запісаны        = 1999 | Жанры           = [[R&amp;B]] | Працягласць   = 3:24 (арыгінальная версія)&lt;br&gt;3:31 новая версія | Лэйб...»</comment>
      <origin>5131087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18853" sha1="pno7fws9t2a6cqohzb1333m80wmsny2" xml:space="preserve">{{Сінгл
| Назва       = Walking Away
| Выканаўца    = [[Крэйг Дэвiд|Крэйга Дэвiда]]
| Альбом         = [[Born to Do It]]
| Выпушчаны        = 20 лістапада 2000
| Бок Б = «Human»
| Фармат         = [[CD]]
| Запісаны        = 1999
| Жанры           = [[R&amp;B]]
| Працягласць   = 3:24 (арыгінальная версія)&lt;br&gt;3:31 новая версія
| Лэйблы          = Wildstar
| Прадзюсар = Марк Хiл
| Аўтары песні = [[Марк Хiл]], [[Крэйг Дэвiд]]
| Папярэдні = [[7 Days]]
| Пап_год = 2000
| Год = 2000
| Наступны = [[Rendezvous]]
| Наст_год = 2001
}}
'''«Walking Away»''' ({{lang-en|Іду прэч}}) — песня брытанскага выканаўцы [[Крэйг Дэвiд|Крэйга Дэвіда]]. Яна была напісана Дэвідам і [[Марк Хiл|Маркам Хілам]] і выпушчана як трэці сінгл з яго дэбютнага студыйнага альбома ''[[Born to Do It]]'' (2000) 20 лістапада 2000 года. Яна заняла трэцяе месца ў Вялікабрытаніі, першае ў Новай Зеландыі, дзе стала самай паспяховай песняй 2001 па версіі Recorded Music NZ.

У 2008 годзе трэк быў перазапісаны для зборніка ''[[Greatest Hits]]'', выпушчанай у лістападзе 2008 года ў Вялікабрытаніі. У кожнай новай версіі прадстаўлены розныя выканаўцы: [[Lynnsha]] у французскай версіі, [[Нек]] у італьянскай версіі, [[Алекс Убага]] ў іспанскай версіі і [[Monrose]] у нямецкай версіі. Версія Monrose была выканана на англійскай, а не на нямецкай, у той час як іншыя артысты спявалі на сваіх родных мовах.
==Музычнае відэа==
===Арыгінальная версія===
Існуе дзве версіі відэа. Еўрапейскае музычнае відэа пачынаецца з таго, што Дэвід са сваёй дзяўчынай садзяцца ў машыну, дзе бачна, як яна крычыць на яго. Ён уключае радыё, і пачынаецца песня. Затым ён выходзіць з машыны, і пейзаж пастаянна мяняецца, паказваючы розныя месцы. Рэжысёрамі кліпа выступілі Max &amp; Dania.

Амерыканская версія пачынаецца з сэмпла акапеллы рэмікса the Ignorants, пераходзячага да самай песні.  На відэа паказана, як ён «сыходзіць» ад непрыемнасцяў у сваім жыцці: затопленай кватэры, пажару ў яго 67 Camaro з адкідным конна, праблем з электрычнасцю на чыгуначнай станцыі і тарнада ў канцы відэа.  Рэжысёрам выступіў Лэні Бас.
===Версія для Greatest Hits===
Новыя версіі песні былі запісаныя і знятыя ў 2008 годзе, і ў іх прадстаўлены [[Lynnsha]] ў французскай версіі, [[Нек]] у італьянскай версіі, [[Алекс Убага]] ў іспанскай версіі і [[Monrose]] у нямецкай версіі. Відэа было знята ў чорна-белым колеры, і ў некаторых сцэнах бачны запрошаны артыст. Часам двух спевакоў можна ўбачыць разам.
==Спіс кампазіцый==
'''UK CD1 and Japanese CD single'''&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Walking Away|others=[[Craig David]]|year=2000|type=UK CD1 liner notes|publisher=[[Telstar Records|Wildstar Records]]|id=CDWILD35}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Walking Away|others=Craig David|year=2001|type=Japanese CD single liner notes|publisher=[[Victor Entertainment]]|id=VICP-35056}}&lt;/ref&gt;
# «Walking Away»
# «Human»
# «[[7 Days]]» (live vibe in Amsterdam)

'''UK CD2'''&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Walking Away|others=Craig David|year=2000|type=UK CD2 liner notes|publisher=Wildstar Records|id=CXWILD35}}&lt;/ref&gt;
# «Walking Away» (radio edit)
# «Walking Away» (Ignorants remix featuring Trell)
# «Walking Away» (DJ Chunky remix featuring MC B-Live)
# «Walking Away» (Treats (Better Day) remix)

'''UK cassette single'''&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Walking Away|others=Craig David|year=2000|type=UK cassette single sleeve|publisher=Wildstar Records|id=CAWILD35}}&lt;/ref&gt;
# «Walking Away»
# «Human»
# «Walking Away» (Ignorants remix featuring Trell)

'''European CD single'''&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Walking Away|others=Craig David|year=2001|type=European CD single liner notes|publisher=Wildstar Records, [[Edel SE &amp; Co. KGaA|Edel]]|id=0122766WST}}&lt;/ref&gt;
# «Walking Away» — 3:27
# «7 Days» (live in Stockholm) — 7:00

'''Australian CD single'''&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Walking Away|others=Craig David|year=2001|type=Australian CD single liner notes|publisher=Wildstar Records, [[Shock Records]]|id=ADICT105CD}}&lt;/ref&gt;
# «Walking Away» — 3:27
# «Human» — 4:01
# «7 Days» (live in Stockholm) — 7:00
# «Walking Away» (Ignorants remix featuring Trell) — 5:16
# «Walking Away» (DJ Chunky remix featuring MC B-Live) — 5:43
# «Walking Away» (Treats Better Day remix) — 5:22

'''US 7-inch single'''&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Walking Away|others=Craig David|year=2002|type=US 7-inch single vinyl disc|publisher=Wildstar Records, [[Atlantic Records]]|id=7-85322}}&lt;/ref&gt;
# «Walking Away»
# «Time to Party»

'''US 12-inch single'''&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Walking Away|others=Craig David|year=2002|type=US 12-inch single vinyl disc|publisher=Wildstar Records, Atlantic Records|id=0-85329}}&lt;/ref&gt;
: A1. «Walking Away» (album version) — 3:26
: A2. «Walking Away» (album instrumental) — 3:26
: A3. «Walking Away» (album acapella) — 3:03
: B1. «Walking Away» (Ignorants remix featuring Trell) — 5:18
: B2. «Walking Away» (Ignorants remix instrumental) — 4:43
: B3. «Walking Away» (Ignorants remix acapella) — 3:56
==Чарты==
===Штотыднёвыя чарты===
{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Чарт (2000—2002)
!Пазіцыя
|-
{{single chart|Australia|5|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true|refname=&quot;aus&quot;}}
|-
{{single chart|Australiadance|2|url=https://webarchive.nla.gov.au/awa/20080222222432/http://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20020221-0000/www.aria.com.au/issue577.pdf|urltitle=Issue 577|rowheader=true|access-date=2023-04-17}}{{cbignore|bot=medic}}
|-
{{single chart|Australiaurban|3|url=https://webarchive.nla.gov.au/awa/20080222222432/http://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20020221-0000/www.aria.com.au/issue587.pdf|access-date=2022-02-27|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Austria|45|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Flanders|21|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Wallonia|18|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
!scope=&quot;row&quot;|Харватыя ([[Croatian Radiotelevision|HRT]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hrt.hr/hr/top20/lista.html|title=HR Top 20 Lista|publisher=[[Croatian Radiotelevision]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20001212023000/http://www.hrt.hr/hr/top20/lista.html|archive-date=2000-12-12|access-date=2024-02-14}}&lt;/ref&gt;
|5
|-
{{single chart|Denmark|14|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
!scope=&quot;row&quot;|Еўропа ([[European Hot 100 Singles|Eurochart Hot 100]])&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/UK/Music-and-Media/00s/2000/MM-2000-12-09.pdf|title=Eurochart Hot 100 Singles|magazine=[[Music &amp; Media]]|volume=17|issue=50|page=15|date=2000-12-09|access-date=2020-02-10|archive-date=2022-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220214035210/https://worldradiohistory.com/UK/Music-and-Media/00s/2000/MM-2000-12-09.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|12
|-
{{single chart|France|22|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Germany|46|artist=Craig David|song=Walking Away|songid=4525|rowheader=true}}
|-
!scope=&quot;row&quot;|Грэцыя ([[IFPI Greece|IFPI]])&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/UK/Music-and-Media/00s/2001/MM-2001-03-03.pdf|title=Top National Sellers|magazine=[[Music &amp; Media]]|volume=18|issue=10|page=13|date=2001-03-03|access-date=2020-06-09|archive-date=2020-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609172126/https://worldradiohistory.com/UK/Music-and-Media/00s/2001/MM-2001-03-03.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|10
|-
!scope=&quot;row&quot;|Венгрыя ([[Association of Hungarian Record Companies|Mahasz]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mahasz.hu/slagerrad.htm|title=Mahasz Top 20 Rádiós Slágerlista|publisher=[[Mahasz]]|language=hu|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20010205154900/http://www.mahasz.hu/slagerrad.htm|archive-date=2001-02-05|access-date=2018-08-24}}&lt;/ref&gt;
|2
|-
!scope=&quot;row&quot;|Ісландыя ([[Íslenski listinn|Íslenski Listinn Topp 40]])&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timarit.is/page/3009991#page/n9/mode/2up|title=Íslenski Listinn Sætin 21 til 40 (22.12–29.12 2000)|newspaper=[[DV (газета)|Dagblaðið Vísir]]|language=is|page=10|date=2000-12-22|access-date=2019-10-07|archive-date=2020-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606135652/https://timarit.is/page/3009991#page/n9/mode/2up|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|24
|-
{{single chart|Ireland2|9|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Italy|15|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Dutch40|7|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Dutch100|11|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true|access-date=2019-10-07}}
|-
{{single chart|New Zealand|1|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Norway|6|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
!scope=&quot;row&quot;|Польшча (''[[Music &amp; Media]]'')&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/UK/Music-and-Media/00s/2001/MM-2001-02-03.pdf|title=Major Market Airplay – Week 06/2001|magazine=Music &amp; Media|volume=18|issue=6|page=23|date=2001-02-03|access-date=2023-02-16|archive-date=2020-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817012726/https://worldradiohistory.com/UK/Music-and-Media/00s/2001/MM-2001-02-03.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|4
|-
!scope=&quot;row&quot;|Польшча ([[Polish Music Charts|Polish Airplay Charts]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pifpaf.com.pl/airplay/lista_50_2000.html|title=Polish Airplay Charts – Lista krajowa 50/2000|publisher=PiF PaF Production|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20010516030829/http://www.pifpaf.com.pl/airplay/lista_50_2000.html|archive-date=2001-05-16|access-date=2018-08-24}}&lt;/ref&gt;
|1
|-
!scope=&quot;row&quot;|Румынія ([[Romanian Top 100]])&lt;ref name=&quot;rt100&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rt100.ro/2001.html|title=Top of the Year 2001|publisher=[[Romanian Top 100]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20021209050311/http://www.rt100.ro/2001.html|archive-date=2002-12-09|access-date=2020-05-03}}&lt;/ref&gt;
|8
|-
{{single chart|Scotland|7|date=2000-12-02|rowheader=true|refname=&quot;Scotland&quot;}}
|-
{{single chart|Spain|22|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true|access-date=2019-10-07}}
|-
{{single chart|Sweden|13|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Switzerland|24|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
{{single chart|UK|3|date=2000-12-02|rowheader=true|refname=&quot;UK&quot;}}
|-
{{single chart|UKrandb|2|date=2000-12-02|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Billboardhot100|44|artist=Craig David|rowheader=true|access-date=2020-06-09}}
|-
{{single chart|Billboardpopsongs|17|artist=Craig David|rowheader=true}}
|}

===Гадавыя чарты===
{|class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Чарт (2000)
!Пазiцыя 
|-
!scope=&quot;row&quot;|Ірландыя (IRMA)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rte.ie/2fm/charts/top100_2000.html|title=Top 100 of 2000|publisher=[[Raidió Teilifís Éireann]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040602112628/http://www.rte.ie/2fm/charts/top100_2000.html|archive-date=2004-06-02|access-date=2022-03-16}}&lt;/ref&gt;
|80
|-
!scope=&quot;row&quot;|UK Singles (OCC)&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Best Sellers of 2000: Singles Top 100|magazine=[[Music Week]]|page=25|date=2001-01-20}}&lt;/ref&gt;
|72
|}
{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Чарт (2001)
!Пазiцыя
|-
!scope=&quot;row&quot;|Аўстралія (ARIA)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aria.com.au/charts/2001/singles-chart|title=ARIA Top 100 Singles for 2001|publisher=[[Australian Recording Industry Association|ARIA]]|access-date=2020-10-07|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924052300/https://www.aria.com.au/charts/2001/singles-chart|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|30
|-
!scope=&quot;row&quot;|Еўропа (Eurochart Hot 100)&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/UK/Music-and-Media/00s/2001/MM-2001-12-22.pdf|title=Year in Review – Eurochart Hot 100 Singles 2001|magazine=[[Music &amp; Media]]|volume=18|issue=52|page=14|date=2001-12-22|access-date=2020-02-10|archive-date=2021-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210704045012/https://worldradiohistory.com/UK/Music-and-Media/00s/2001/MM-2001-12-22.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|69
|-
!scope=&quot;row&quot;|Францыя (SNEP)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://snepmusique.com/les-tops/le-top-de-lannee/top-singles-annee/?annee=2001|title=Tops de L'année {{!}} Top Singles 2001|publisher=[[Syndicat National de l'Édition Phonographique|SNEP]]|language=fr|access-date=2020-10-07|archive-date=2020-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705123606/http://snepmusique.com/les-tops/le-top-de-lannee/top-singles-annee/?annee=2001|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|72
|-
!scope=&quot;row&quot;|Новая Зеландыя (Recorded Music NZ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/index_chart?chart=4108|title=End of Year Charts 2001|publisher=[[Recorded Music NZ]]|access-date=2020-02-10|archive-date=2019-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007221617/https://nztop40.co.nz/chart/index_chart%3Fchart%3D4108|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|1
|-
!scope=&quot;row&quot;|Румынія (Romanian Top 100)&lt;ref name=&quot;rt100&quot; /&gt;
|75
|}
{|class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Чарт (2002)
!Пазiцыя
|-
!scope=&quot;row&quot;|Canada Radio ([[Nielsen BDS]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jamshowbiz.com/JamMusicCharts/100page2_2002.html|title=Top 100 top played radio tracks in Canada in 2002|publisher=[[Jam!]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20040906183811/http://www.jamshowbiz.com/JamMusicCharts/100page2_2002.html|archive-date=2004-09-06|access-date=2022-03-23}}&lt;/ref&gt;
|59
|-
!scope=&quot;row&quot;|US Mainstream Top 40 (''Billboard'')&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Most-Played Mainstream Top 40 Songs of 2002|magazine=[[Airplay Monitor]]|volume=10|issue=51|page=12|date=2002-12-20}}&lt;/ref&gt;
|58
|}
==Храналогія выдання==
{|class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
!scope=&quot;col&quot;|Краіна
!scope=&quot;col&quot;|Дата
!scope=&quot;col&quot;|Формат
!scope=&quot;col&quot;|Лэйбл
!scope=&quot;col&quot;|Спасылка
|-
!scope=&quot;row&quot;| {{Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія]]
|20 лістапада 2000
|CD
|[[Telstar Records|Wildstar]]
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/craig-david-16-1307210|title=Destiny Get in David's Way|website=[[NME]]|date=2000-11-20|access-date=2021-06-07|archive-date=2021-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607141243/https://www.nme.com/news/music/craig-david-16-1307210|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/UK/Music-Week/2000/Music-Week-2000-11-18.pdf|title=New Releases – For Week Starting November 20, 2000: Singles|magazine=[[Music Week]]|page=25|date=2000-11-18|access-date=2021-08-07|archive-date=2021-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210807173701/https://worldradiohistory.com/UK/Music-Week/2000/Music-Week-2000-11-18.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|{{Германія}} [[Германія]]
|28 лiстапада 2000
|Maxi-CD
|[[Edel SE &amp; Co. KGaA|Edel]]
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref name=&quot;aus&quot; /&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;| {{Японія}} [[Японія]]
|24 студзеня 2001
|CD
|[[Victor Entertainment]]
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.oricon.co.jp/prof/63315/products/413928/1/|title=ウォーキング・アウェイ {{!}} クレイグ・デイヴィッド|trans-title=Walking Away {{!}} Craig David|publisher=[[Oricon]]|language=ja|access-date=2023-10-11|archive-date=2024-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240327065007/https://www.oricon.co.jp/prof/63315/products/413928/1/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;3&quot;| {{ЗША}} [[ЗША]]
|25 сакавіка 2002
|[[Rhythmic contemporary]] radio
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Atlantic Records|Atlantic]]
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/Archive-RandR/2000s/2002/RR-2002-03-22.pdf|title=Going for Adds|magazine=[[Radio &amp; Records]]|issue=1445|page=32|date=2002-03-22|access-date=2021-06-07|archive-date=2021-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309131811/https://worldradiohistory.com/Archive-RandR/2000s/2002/RR-2002-03-22.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|1 красавіка 2002
|[[Contemporary hit radio]]
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/Archive-RandR/2000s/2002/RR-2002-03-29.pdf|title=Going for Adds|magazine=Radio &amp; Records|issue=1446|page=32|date=2002-03-29|access-date=2021-06-07|archive-date=2021-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001134816/https://worldradiohistory.com/Archive-RandR/2000s/2002/RR-2002-03-29.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|7 траўня 2002
|[[Hot adult contemporary]] radio
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/Archive-RandR/2000s/2002/RR-2002-05-03.pdf|title=Going for Adds|magazine=Radio &amp; Records|issue=1451|page=30|date=2002-05-03|access-date=2021-06-07|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206121458/https://worldradiohistory.com/Archive-RandR/2000s/2002/RR-2002-05-03.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}
==Крыніцы==
{{Крыніцы}}</text>
      <sha1>pno7fws9t2a6cqohzb1333m80wmsny2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131094</id>
      <parentid>5131087</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:31:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Following My Intuition</username>
        <id>155381</id>
      </contributor>
      <origin>5131094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18856" sha1="fswgdyw1niy0e3wqavm0rk4ir7x42sq" xml:space="preserve">{{Сінгл
| Назва       = Walking Away
| Выканаўца    = [[Крэйг Дэвiд|Крэйга Дэвiда]]
| Альбом         = [[Born to Do It]]
| Выпушчаны        = 20 лістапада 2000
| Бок Б = «Human»
| Фармат         = [[CD]]
| Запісаны        = 1999
| Жанры           = [[R&amp;B]]
| Працягласць   = 3:24 (арыгінальная версія)&lt;br&gt;3:31 (новая версія)
| Лэйблы          = Wildstar
| Прадзюсар = Марк Хiл
| Аўтары песні = [[Марк Хiл]], [[Крэйг Дэвiд]]
| Папярэдні = [[7 Days]]
| Пап_год = 2000
| Год = 2000
| Наступны = [[Rendezvous]]
| Наст_год = 2001
}}
'''«Walking Away»''' ({{lang-en|Іду прэч}}) — песня брытанскага выканаўцы [[Крэйг Дэвiд|Крэйга Дэвіда]]. Яна была напісана Дэвідам і [[Марк Хiл|Маркам Хілам]] і выпушчана як трэці сінгл з яго дэбютнага студыйнага альбома ''[[Born to Do It]]'' (2000) 20 лістапада 2000 года. Яна заняла трэцяе месца ў Вялікабрытаніі, першае ў Новай Зеландыі, дзе стала самай паспяховай песняй 2001 па версіі Recorded Music NZ.

У 2008 годзе трэк быў перазапісаны для зборніка ''[[Greatest Hits]]'', выпушчанай у лістападзе 2008 года ў Вялікабрытаніі. У кожнай новай версіі прадстаўлены розныя выканаўцы: [[Lynnsha]] у французскай версіі, [[Нек]] у італьянскай версіі, [[Алекс Убага]] ў іспанскай версіі і [[Monrose]] у нямецкай версіі. Версія Monrose была выканана на англійскай, а не на нямецкай, у той час як іншыя артысты спявалі на сваіх родных мовах.

==Музычнае відэа==
===Арыгінальная версія===
Існуе дзве версіі відэа. Еўрапейскае музычнае відэа пачынаецца з таго, што Дэвід са сваёй дзяўчынай садзяцца ў машыну, дзе бачна, як яна крычыць на яго. Ён уключае радыё, і пачынаецца песня. Затым ён выходзіць з машыны, і пейзаж пастаянна мяняецца, паказваючы розныя месцы. Рэжысёрамі кліпа выступілі Max &amp; Dania.

Амерыканская версія пачынаецца з сэмпла акапеллы рэмікса the Ignorants, пераходзячага да самай песні.  На відэа паказана, як ён «сыходзіць» ад непрыемнасцяў у сваім жыцці: затопленай кватэры, пажару ў яго 67 Camaro з адкідным конна, праблем з электрычнасцю на чыгуначнай станцыі і тарнада ў канцы відэа.  Рэжысёрам выступіў Лэні Бас.
===Версія для Greatest Hits===
Новыя версіі песні былі запісаныя і знятыя ў 2008 годзе, і ў іх прадстаўлены [[Lynnsha]] ў французскай версіі, [[Нек]] у італьянскай версіі, [[Алекс Убага]] ў іспанскай версіі і [[Monrose]] у нямецкай версіі. Відэа было знята ў чорна-белым колеры, і ў некаторых сцэнах бачны запрошаны артыст. Часам двух спевакоў можна ўбачыць разам.
==Спіс кампазіцый==
'''UK CD1 and Japanese CD single'''&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Walking Away|others=[[Craig David]]|year=2000|type=UK CD1 liner notes|publisher=[[Telstar Records|Wildstar Records]]|id=CDWILD35}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Walking Away|others=Craig David|year=2001|type=Japanese CD single liner notes|publisher=[[Victor Entertainment]]|id=VICP-35056}}&lt;/ref&gt;
# «Walking Away»
# «Human»
# «[[7 Days]]» (live vibe in Amsterdam)

'''UK CD2'''&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Walking Away|others=Craig David|year=2000|type=UK CD2 liner notes|publisher=Wildstar Records|id=CXWILD35}}&lt;/ref&gt;
# «Walking Away» (radio edit)
# «Walking Away» (Ignorants remix featuring Trell)
# «Walking Away» (DJ Chunky remix featuring MC B-Live)
# «Walking Away» (Treats (Better Day) remix)

'''UK cassette single'''&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Walking Away|others=Craig David|year=2000|type=UK cassette single sleeve|publisher=Wildstar Records|id=CAWILD35}}&lt;/ref&gt;
# «Walking Away»
# «Human»
# «Walking Away» (Ignorants remix featuring Trell)

'''European CD single'''&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Walking Away|others=Craig David|year=2001|type=European CD single liner notes|publisher=Wildstar Records, [[Edel SE &amp; Co. KGaA|Edel]]|id=0122766WST}}&lt;/ref&gt;
# «Walking Away» — 3:27
# «7 Days» (live in Stockholm) — 7:00

'''Australian CD single'''&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Walking Away|others=Craig David|year=2001|type=Australian CD single liner notes|publisher=Wildstar Records, [[Shock Records]]|id=ADICT105CD}}&lt;/ref&gt;
# «Walking Away» — 3:27
# «Human» — 4:01
# «7 Days» (live in Stockholm) — 7:00
# «Walking Away» (Ignorants remix featuring Trell) — 5:16
# «Walking Away» (DJ Chunky remix featuring MC B-Live) — 5:43
# «Walking Away» (Treats Better Day remix) — 5:22

'''US 7-inch single'''&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Walking Away|others=Craig David|year=2002|type=US 7-inch single vinyl disc|publisher=Wildstar Records, [[Atlantic Records]]|id=7-85322}}&lt;/ref&gt;
# «Walking Away»
# «Time to Party»

'''US 12-inch single'''&lt;ref&gt;{{cite AV media notes|title=Walking Away|others=Craig David|year=2002|type=US 12-inch single vinyl disc|publisher=Wildstar Records, Atlantic Records|id=0-85329}}&lt;/ref&gt;
: A1. «Walking Away» (album version) — 3:26
: A2. «Walking Away» (album instrumental) — 3:26
: A3. «Walking Away» (album acapella) — 3:03
: B1. «Walking Away» (Ignorants remix featuring Trell) — 5:18
: B2. «Walking Away» (Ignorants remix instrumental) — 4:43
: B3. «Walking Away» (Ignorants remix acapella) — 3:56
==Чарты==
===Штотыднёвыя чарты===
{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Чарт (2000—2002)
!Пазіцыя
|-
{{single chart|Australia|5|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true|refname=&quot;aus&quot;}}
|-
{{single chart|Australiadance|2|url=https://webarchive.nla.gov.au/awa/20080222222432/http://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20020221-0000/www.aria.com.au/issue577.pdf|urltitle=Issue 577|rowheader=true|access-date=2023-04-17}}{{cbignore|bot=medic}}
|-
{{single chart|Australiaurban|3|url=https://webarchive.nla.gov.au/awa/20080222222432/http://pandora.nla.gov.au/pan/23790/20020221-0000/www.aria.com.au/issue587.pdf|access-date=2022-02-27|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Austria|45|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Flanders|21|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Wallonia|18|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
!scope=&quot;row&quot;|Харватыя ([[Croatian Radiotelevision|HRT]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hrt.hr/hr/top20/lista.html|title=HR Top 20 Lista|publisher=[[Croatian Radiotelevision]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20001212023000/http://www.hrt.hr/hr/top20/lista.html|archive-date=2000-12-12|access-date=2024-02-14}}&lt;/ref&gt;
|5
|-
{{single chart|Denmark|14|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
!scope=&quot;row&quot;|Еўропа ([[European Hot 100 Singles|Eurochart Hot 100]])&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/UK/Music-and-Media/00s/2000/MM-2000-12-09.pdf|title=Eurochart Hot 100 Singles|magazine=[[Music &amp; Media]]|volume=17|issue=50|page=15|date=2000-12-09|access-date=2020-02-10|archive-date=2022-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220214035210/https://worldradiohistory.com/UK/Music-and-Media/00s/2000/MM-2000-12-09.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|12
|-
{{single chart|France|22|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Germany|46|artist=Craig David|song=Walking Away|songid=4525|rowheader=true}}
|-
!scope=&quot;row&quot;|Грэцыя ([[IFPI Greece|IFPI]])&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/UK/Music-and-Media/00s/2001/MM-2001-03-03.pdf|title=Top National Sellers|magazine=[[Music &amp; Media]]|volume=18|issue=10|page=13|date=2001-03-03|access-date=2020-06-09|archive-date=2020-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609172126/https://worldradiohistory.com/UK/Music-and-Media/00s/2001/MM-2001-03-03.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|10
|-
!scope=&quot;row&quot;|Венгрыя ([[Association of Hungarian Record Companies|Mahasz]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mahasz.hu/slagerrad.htm|title=Mahasz Top 20 Rádiós Slágerlista|publisher=[[Mahasz]]|language=hu|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20010205154900/http://www.mahasz.hu/slagerrad.htm|archive-date=2001-02-05|access-date=2018-08-24}}&lt;/ref&gt;
|2
|-
!scope=&quot;row&quot;|Ісландыя ([[Íslenski listinn|Íslenski Listinn Topp 40]])&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timarit.is/page/3009991#page/n9/mode/2up|title=Íslenski Listinn Sætin 21 til 40 (22.12–29.12 2000)|newspaper=[[DV (газета)|Dagblaðið Vísir]]|language=is|page=10|date=2000-12-22|access-date=2019-10-07|archive-date=2020-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606135652/https://timarit.is/page/3009991#page/n9/mode/2up|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|24
|-
{{single chart|Ireland2|9|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Italy|15|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Dutch40|7|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Dutch100|11|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true|access-date=2019-10-07}}
|-
{{single chart|New Zealand|1|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Norway|6|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
!scope=&quot;row&quot;|Польшча (''[[Music &amp; Media]]'')&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/UK/Music-and-Media/00s/2001/MM-2001-02-03.pdf|title=Major Market Airplay – Week 06/2001|magazine=Music &amp; Media|volume=18|issue=6|page=23|date=2001-02-03|access-date=2023-02-16|archive-date=2020-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200817012726/https://worldradiohistory.com/UK/Music-and-Media/00s/2001/MM-2001-02-03.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|4
|-
!scope=&quot;row&quot;|Польшча ([[Polish Music Charts|Polish Airplay Charts]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pifpaf.com.pl/airplay/lista_50_2000.html|title=Polish Airplay Charts – Lista krajowa 50/2000|publisher=PiF PaF Production|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20010516030829/http://www.pifpaf.com.pl/airplay/lista_50_2000.html|archive-date=2001-05-16|access-date=2018-08-24}}&lt;/ref&gt;
|1
|-
!scope=&quot;row&quot;|Румынія ([[Romanian Top 100]])&lt;ref name=&quot;rt100&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rt100.ro/2001.html|title=Top of the Year 2001|publisher=[[Romanian Top 100]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20021209050311/http://www.rt100.ro/2001.html|archive-date=2002-12-09|access-date=2020-05-03}}&lt;/ref&gt;
|8
|-
{{single chart|Scotland|7|date=2000-12-02|rowheader=true|refname=&quot;Scotland&quot;}}
|-
{{single chart|Spain|22|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true|access-date=2019-10-07}}
|-
{{single chart|Sweden|13|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Switzerland|24|artist=Craig David|song=Walking Away|rowheader=true}}
|-
{{single chart|UK|3|date=2000-12-02|rowheader=true|refname=&quot;UK&quot;}}
|-
{{single chart|UKrandb|2|date=2000-12-02|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Billboardhot100|44|artist=Craig David|rowheader=true|access-date=2020-06-09}}
|-
{{single chart|Billboardpopsongs|17|artist=Craig David|rowheader=true}}
|}

===Гадавыя чарты===
{|class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Чарт (2000)
!Пазiцыя 
|-
!scope=&quot;row&quot;|Ірландыя (IRMA)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rte.ie/2fm/charts/top100_2000.html|title=Top 100 of 2000|publisher=[[Raidió Teilifís Éireann]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040602112628/http://www.rte.ie/2fm/charts/top100_2000.html|archive-date=2004-06-02|access-date=2022-03-16}}&lt;/ref&gt;
|80
|-
!scope=&quot;row&quot;|UK Singles (OCC)&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Best Sellers of 2000: Singles Top 100|magazine=[[Music Week]]|page=25|date=2001-01-20}}&lt;/ref&gt;
|72
|}
{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Чарт (2001)
!Пазiцыя
|-
!scope=&quot;row&quot;|Аўстралія (ARIA)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aria.com.au/charts/2001/singles-chart|title=ARIA Top 100 Singles for 2001|publisher=[[Australian Recording Industry Association|ARIA]]|access-date=2020-10-07|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924052300/https://www.aria.com.au/charts/2001/singles-chart|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|30
|-
!scope=&quot;row&quot;|Еўропа (Eurochart Hot 100)&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/UK/Music-and-Media/00s/2001/MM-2001-12-22.pdf|title=Year in Review – Eurochart Hot 100 Singles 2001|magazine=[[Music &amp; Media]]|volume=18|issue=52|page=14|date=2001-12-22|access-date=2020-02-10|archive-date=2021-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210704045012/https://worldradiohistory.com/UK/Music-and-Media/00s/2001/MM-2001-12-22.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|69
|-
!scope=&quot;row&quot;|Францыя (SNEP)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://snepmusique.com/les-tops/le-top-de-lannee/top-singles-annee/?annee=2001|title=Tops de L'année {{!}} Top Singles 2001|publisher=[[Syndicat National de l'Édition Phonographique|SNEP]]|language=fr|access-date=2020-10-07|archive-date=2020-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705123606/http://snepmusique.com/les-tops/le-top-de-lannee/top-singles-annee/?annee=2001|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|72
|-
!scope=&quot;row&quot;|Новая Зеландыя (Recorded Music NZ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/index_chart?chart=4108|title=End of Year Charts 2001|publisher=[[Recorded Music NZ]]|access-date=2020-02-10|archive-date=2019-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007221617/https://nztop40.co.nz/chart/index_chart%3Fchart%3D4108|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|1
|-
!scope=&quot;row&quot;|Румынія (Romanian Top 100)&lt;ref name=&quot;rt100&quot; /&gt;
|75
|}
{|class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Чарт (2002)
!Пазiцыя
|-
!scope=&quot;row&quot;|Canada Radio ([[Nielsen BDS]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jamshowbiz.com/JamMusicCharts/100page2_2002.html|title=Top 100 top played radio tracks in Canada in 2002|publisher=[[Jam!]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20040906183811/http://www.jamshowbiz.com/JamMusicCharts/100page2_2002.html|archive-date=2004-09-06|access-date=2022-03-23}}&lt;/ref&gt;
|59
|-
!scope=&quot;row&quot;|US Mainstream Top 40 (''Billboard'')&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Most-Played Mainstream Top 40 Songs of 2002|magazine=[[Airplay Monitor]]|volume=10|issue=51|page=12|date=2002-12-20}}&lt;/ref&gt;
|58
|}
==Храналогія выдання==
{|class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
!scope=&quot;col&quot;|Краіна
!scope=&quot;col&quot;|Дата
!scope=&quot;col&quot;|Формат
!scope=&quot;col&quot;|Лэйбл
!scope=&quot;col&quot;|Спасылка
|-
!scope=&quot;row&quot;| {{Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія]]
|20 лістапада 2000
|CD
|[[Telstar Records|Wildstar]]
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nme.com/news/music/craig-david-16-1307210|title=Destiny Get in David's Way|website=[[NME]]|date=2000-11-20|access-date=2021-06-07|archive-date=2021-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607141243/https://www.nme.com/news/music/craig-david-16-1307210|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/UK/Music-Week/2000/Music-Week-2000-11-18.pdf|title=New Releases – For Week Starting November 20, 2000: Singles|magazine=[[Music Week]]|page=25|date=2000-11-18|access-date=2021-08-07|archive-date=2021-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210807173701/https://worldradiohistory.com/UK/Music-Week/2000/Music-Week-2000-11-18.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|{{Германія}} [[Германія]]
|28 лiстапада 2000
|Maxi-CD
|[[Edel SE &amp; Co. KGaA|Edel]]
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref name=&quot;aus&quot; /&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;| {{Японія}} [[Японія]]
|24 студзеня 2001
|CD
|[[Victor Entertainment]]
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.oricon.co.jp/prof/63315/products/413928/1/|title=ウォーキング・アウェイ {{!}} クレイグ・デイヴィッド|trans-title=Walking Away {{!}} Craig David|publisher=[[Oricon]]|language=ja|access-date=2023-10-11|archive-date=2024-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240327065007/https://www.oricon.co.jp/prof/63315/products/413928/1/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;3&quot;| {{ЗША}} [[ЗША]]
|25 сакавіка 2002
|[[Rhythmic contemporary]] radio
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Atlantic Records|Atlantic]]
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/Archive-RandR/2000s/2002/RR-2002-03-22.pdf|title=Going for Adds|magazine=[[Radio &amp; Records]]|issue=1445|page=32|date=2002-03-22|access-date=2021-06-07|archive-date=2021-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309131811/https://worldradiohistory.com/Archive-RandR/2000s/2002/RR-2002-03-22.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|1 красавіка 2002
|[[Contemporary hit radio]]
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/Archive-RandR/2000s/2002/RR-2002-03-29.pdf|title=Going for Adds|magazine=Radio &amp; Records|issue=1446|page=32|date=2002-03-29|access-date=2021-06-07|archive-date=2021-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001134816/https://worldradiohistory.com/Archive-RandR/2000s/2002/RR-2002-03-29.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|7 траўня 2002
|[[Hot adult contemporary]] radio
|align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://worldradiohistory.com/Archive-RandR/2000s/2002/RR-2002-05-03.pdf|title=Going for Adds|magazine=Radio &amp; Records|issue=1451|page=30|date=2002-05-03|access-date=2021-06-07|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206121458/https://worldradiohistory.com/Archive-RandR/2000s/2002/RR-2002-05-03.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}
==Крыніцы==
{{Крыніцы}}</text>
      <sha1>fswgdyw1niy0e3wqavm0rk4ir7x42sq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы з удзельнікам:Following My Intuition</title>
    <ns>3</ns>
    <id>806774</id>
    <revision>
      <id>5131091</id>
      <timestamp>2026-04-23T19:24:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>Прывітанне</comment>
      <origin>5131091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182" sha1="4g6euwl61qq4efoaje7xfvsnjdhzgro" xml:space="preserve">{{вітаем}}
--[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:24, 23 красавіка 2026 (+03)</text>
      <sha1>4g6euwl61qq4efoaje7xfvsnjdhzgro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Венецыянская біенале</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806775</id>
    <redirect title="Венецыянскае біенале" />
    <revision>
      <id>5131171</id>
      <timestamp>2026-04-23T21:08:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Венецыянская біенале]] у [[Венецыянскае біенале]]: біенале ніякага роду, ніколі не жаночага</comment>
      <origin>5131171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="55m174o6kv9ypi2por5yal1fh01k8zx" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Венецыянскае біенале]]</text>
      <sha1>55m174o6kv9ypi2por5yal1fh01k8zx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Slounik.org</title>
    <ns>10</ns>
    <id>806776</id>
    <revision>
      <id>5131176</id>
      <timestamp>2026-04-23T21:12:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{#if:{{{1|}}}|{{крыніцы/{{#switch: {{{слоўнік|{{{1|}}}}}}  |nazounik2013     =Граматычны слоўнік назоўніка (2013)  |sbm      =Слоўнік беларускай мовы (2012) }}|slounik={{{slounik|{{{2|}}}}}}|артыкул={{{артыкул|{{{4|}}}}}} }}}}&lt;noinclude&gt;{{doc}}[[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы]]&lt;/noinclude&gt;»</comment>
      <origin>5131176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="384" sha1="lzfvuivfgbyqlwse3xk4oa9zwt0aw4l" xml:space="preserve">{{#if:{{{1|}}}|{{крыніцы/{{#switch: {{{слоўнік|{{{1|}}}}}}
 |nazounik2013     =Граматычны слоўнік назоўніка (2013)
 |sbm      =Слоўнік беларускай мовы (2012)
}}|slounik={{{slounik|{{{2|}}}}}}|артыкул={{{артыкул|{{{4|}}}}}}
}}}}&lt;noinclude&gt;{{doc}}[[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lzfvuivfgbyqlwse3xk4oa9zwt0aw4l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131177</id>
      <parentid>5131176</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T21:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5131177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="384" sha1="okom65urbi41yy3dty75m3cuthlrxkf" xml:space="preserve">{{#if:{{{1|}}}|{{крыніцы/{{#switch: {{{слоўнік|{{{1|}}}}}}
 |nazounik2013     =Граматычны слоўнік назоўніка (2013)
 |sbm      =Слоўнік беларускай мовы (2012)
}}|slounik={{{slounik|{{{2|}}}}}}|артыкул={{{артыкул|{{{3|}}}}}}
}}}}&lt;noinclude&gt;{{doc}}[[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>okom65urbi41yy3dty75m3cuthlrxkf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Крыніцы/Граматычны слоўнік назоўніка (2013)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>806777</id>
    <revision>
      <id>5131180</id>
      <timestamp>2026-04-23T21:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{кніга |аўтар          =  |частка         = {{#if:{{{slounik|{{{спасылка|}}}}}}|[{{#if:{{{slounik|}}}|https://slounik.org/search?dict=nazounik2013&amp;search={{{slounik|}}}|{{{спасылка|}}}|}} {{{артыкул|{{{2|}}}}}}]|{{{артыкул|{{{2|}}}}}}}}  |загаловак      = [[Граматычны слоўнік назоўніка (2013)|Граматычны слоўнік назоўніка]] : А - Я |арыгінал...»</comment>
      <origin>5131180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2070" sha1="sj9ofe1idxqopuhgbjcfpyf9vachv2j" xml:space="preserve">{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = {{#if:{{{slounik|{{{спасылка|}}}}}}|[{{#if:{{{slounik|}}}|https://slounik.org/search?dict=nazounik2013&amp;search={{{slounik|}}}|{{{спасылка|}}}|}} {{{артыкул|{{{2|}}}}}}]|{{{артыкул|{{{2|}}}}}}}} 
|загаловак      = [[Граматычны слоўнік назоўніка (2013)|Граматычны слоўнік назоўніка]] : А - Я
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры, Філіял «Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы» ; [укладальнікі: [[Ганна Уладзіміраўна Арашонкава|Г. У. Арашонкава]] і інш. ; навуковы рэдактар [[Валянціна Паўлаўна Русак|В. П. Русак]]&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;
|выданне        = 2-е выд., дапрацаванае
|месца          = Мінск
|выдавецтва     = [[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларуская навука]]
|год            = 2013
|том            = 
|старонкі       = 
|старонак       = 1245
|серыя          = 
|isbn           = 978-985-08-1559-0
|тыраж          = 1000
|ref            = {{{ref|ЭГН}}}
}}&lt;noinclude&gt; 
{{doc-inline}}
&lt;pre&gt;
Выкарыстанне:

 {{крыніцы/Граматычны слоўнік назоўніка (2013)|нумар тома|назва артыкула|нумар старонкі}}
 
 {{Крыніцы/ЭГН (2013)|нумар тома|назва артыкула|нумар старонкі}}

У зносках

 {{sfn|ЭСБМ|2013}}
&lt;/pre&gt;
{{doc-end}}
[[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы|Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (2013)]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sj9ofe1idxqopuhgbjcfpyf9vachv2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Крыніцы/Граматычны слоўнік назоўніка</title>
    <ns>10</ns>
    <id>806778</id>
    <redirect title="Шаблон:Крыніцы/Граматычны слоўнік назоўніка (2008)" />
    <revision>
      <id>5131182</id>
      <timestamp>2026-04-23T21:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Шаблон:Крыніцы/Граматычны слоўнік назоўніка]] у [[Шаблон:Крыніцы/Граматычны слоўнік назоўніка (2008)]]</comment>
      <origin>5131182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="4bmhd7megso99v1rny9kucv8cj2yjto" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Шаблон:Крыніцы/Граматычны слоўнік назоўніка (2008)]]</text>
      <sha1>4bmhd7megso99v1rny9kucv8cj2yjto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы</title>
    <ns>10</ns>
    <id>806779</id>
    <redirect title="Шаблон:Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2012)" />
    <revision>
      <id>5131184</id>
      <timestamp>2026-04-23T21:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Шаблон:Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы]] у [[Шаблон:Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2012)]]</comment>
      <origin>5131184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="a5v8rcbp8eh5vdldnrlkad61kuots6f" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Шаблон:Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2012)]]</text>
      <sha1>a5v8rcbp8eh5vdldnrlkad61kuots6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Крыніцы/Граматычны назоўніка 2008</title>
    <ns>10</ns>
    <id>806780</id>
    <redirect title="Шаблон:Крыніцы/Граматычны слоўнік назоўніка (2008)" />
    <revision>
      <id>5131187</id>
      <timestamp>2026-04-23T21:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Шаблон:Крыніцы/Граматычны слоўнік назоўніка (2008)]]</comment>
      <origin>5131187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="4bmhd7megso99v1rny9kucv8cj2yjto" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Шаблон:Крыніцы/Граматычны слоўнік назоўніка (2008)]]</text>
      <sha1>4bmhd7megso99v1rny9kucv8cj2yjto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Крыніцы/Граматычны назоўніка 2013</title>
    <ns>10</ns>
    <id>806781</id>
    <redirect title="Шаблон:Крыніцы/Граматычны слоўнік назоўніка (2013)" />
    <revision>
      <id>5131188</id>
      <timestamp>2026-04-23T21:24:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Шаблон:Крыніцы/Граматычны слоўнік назоўніка (2013)]]</comment>
      <origin>5131188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="a7sk024s9px64z2y7jj8hypl474swj1" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Шаблон:Крыніцы/Граматычны слоўнік назоўніка (2013)]]</text>
      <sha1>a7sk024s9px64z2y7jj8hypl474swj1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рымская квадрыенале</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806782</id>
    <redirect title="Рымскае квадрыенале" />
    <revision>
      <id>5131196</id>
      <timestamp>2026-04-23T21:39:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Рымская квадрыенале]] у [[Рымскае квадрыенале]]: квадрыенале ніякага роду</comment>
      <origin>5131196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="kzfse2tmqricldyzik7n6ouyis2l8s1" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Рымскае квадрыенале]]</text>
      <sha1>kzfse2tmqricldyzik7n6ouyis2l8s1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бітва на Стрэве (1348)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806783</id>
    <redirect title="Бітва на Стрэве" />
    <revision>
      <id>5131201</id>
      <timestamp>2026-04-23T21:43:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JerzyKundrat</username>
        <id>174</id>
      </contributor>
      <comment>JerzyKundrat перанёс старонку [[Бітва на Стрэве (1348)]] у [[Бітва на Стрэве]]: Уніфікацыя назваў</comment>
      <origin>5131201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="mmt2a7wtaubt25jfbngxqwyi8nn3oo4" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Бітва на Стрэве]]</text>
      <sha1>mmt2a7wtaubt25jfbngxqwyi8nn3oo4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Выстаўка</title>
    <ns>10</ns>
    <id>806784</id>
    <revision>
      <id>5131221</id>
      <timestamp>2026-04-23T22:11:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Картка |назва = Выстаўка |уверсе_клас = fn |уверсе =  {{картка/назва|{{{назва|}}}}} |уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы|{{{арыгінальная_назва|}}}}} |выява = {{wikidata|P18|{{{фота|}}}|size={{{шырыня|}}}|caption={{{подпіс|}}}}}  |загаловак1 = Арганізацыя  |метка2 = Заснавальнік |тэкст2 = {{{заснава...»</comment>
      <origin>5131221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3621" sha1="d42dzn2ks28zkso8uj947szf7bomv4c" xml:space="preserve">{{Картка
|назва = Выстаўка
|уверсе_клас = fn
|уверсе =  {{картка/назва|{{{назва|}}}}}
|уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы|{{{арыгінальная_назва|}}}}}
|выява = {{wikidata|P18|{{{фота|}}}|size={{{шырыня|}}}|caption={{{подпіс|}}}}}

|загаловак1 = Арганізацыя

|метка2 = Заснавальнік
|тэкст2 = {{{заснавальнік|}}}
|вікідадзеныя2      = P112

|метка3 = Арганізатар
|тэкст3 = {{{арганізатар|}}}
|вікідадзеныя3      = P664

|метка4 = Патрон
|тэкст4 = {{{патрон|}}}
|вікідадзеныя4      = P859

|метка5 = Куратар
|тэкст5 = {{{куратар|}}}
|вікідадзеныя5      = P1640

|метка6 = Старшыня журы
|тэкст6 = {{{старшыня_журы|}}}

|загаловак7 = Апісанне

|метка8 = Тып
|тэкст8 = {{{тып|{{{від_выстаўкі|}}}}}}

|метка9 = Жанр
|тэкст9 = {{{жанр|}}}

|метка10 = Перыядычнасць
|тэкст10 = {{{перыядычнасць|}}}

|метка11 = Статус
|тэкст11 = {{{статус|}}}

|метка12 = Галіна
|тэкст12 = {{{галіна|}}}
|вікідадзеныя12      = P452

|загаловак13 = Гісторыя

|метка14 = Дата заснавання
|тэкст14 = {{{дата_заснавання|{{{адкрыта|}}}}}}
|вікідадзеныя14      = P571

|метка15 = Дата адкрыцця
|тэкст15 = {{{дата_адкрыцця|}}}
|вікідадзеныя15      = P1619

|метка16 = Дата закрыцця
|тэкст16 = {{{дата_закрыцця|}}}
|вікідадзеныя16     = P582

|метка17 = Гады дзейнасці
|тэкст17 = {{{гады_дзейнасці|}}}

|метка18 = Папярэдняя
|тэкст18 = {{{папярэдняя|}}}
|вікідадзеныя18     = P155

|метка19 = Наступная
|тэкст19 = {{{наступная|}}}
|вікідадзеныя18     = P156

|загаловак20 = Месца правядзення

|метка21 = Краіна
|тэкст21 = {{{краіна|}}}
|вікідадзеныя21      = P17

|метка22 = Месцазнаходжанне
|тэкст22 = {{{месцазнаходжанне|{{{месца_правядзення|}}}}}}
|вікідадзеныя22      = P131

|метка23 = Пляцоўка
|тэкст23 = {{{пляцоўка|}}}

|загаловак24 = Статыстыка

|метка25 = Удзельнікі
|тэкст25 = {{{удзельнікі|{{{краіны-ўдзельніцы|}}}}}}

|метка26 = Колькасць экспанатаў
|тэкст26 = {{{колькасць_экспанатаў|}}}

|метка27 = Наведвальнікі
|тэкст27 = {{{наведвальнікі|}}}

|метка28 = Бюджэт
|тэкст28 = {{{бюджэт|}}}

|загаловак29 = {{#if:{{{сайт|}}}{{{commons|}}}|Спасылкі}}

|метка30 = Сайт
|тэкст30 = {{{сайт|}}}
|вікідадзеныя30     = P856

|тэкст31          = {{{устаўка|}}}

|унізе            = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}}

}}&lt;!-- каардынаты: --&gt;{{wikidata|p625|from={{{from|}}}}}{{Катэгорыя паводле даты з'яўлення|{{{дата_заснавання|{{{адкрыта|{{{дата_адкрыцця|}}}}}}}}}}}&lt;noinclude&gt;
{{doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d42dzn2ks28zkso8uj947szf7bomv4c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131223</id>
      <parentid>5131221</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:12:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5131223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3661" sha1="osu30uvadl1l47i0d5kqfpgjsw266vi" xml:space="preserve">{{Картка
|назва = Выстаўка
|уверсе_клас = fn
|уверсе =  {{картка/назва|{{{назва|}}}}}
|уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы|{{{арыгінальная_назва|}}}}}
|выява = {{wikidata|P18|{{{фота|}}}|size={{{шырыня|}}}|caption={{{подпіс|}}}}}
|аўтазагалоўкі    = так

|загаловак1 = Арганізацыя

|метка2 = Заснавальнік
|тэкст2 = {{{заснавальнік|}}}
|вікідадзеныя2      = P112

|метка3 = Арганізатар
|тэкст3 = {{{арганізатар|}}}
|вікідадзеныя3      = P664

|метка4 = Патрон
|тэкст4 = {{{патрон|}}}
|вікідадзеныя4      = P859

|метка5 = Куратар
|тэкст5 = {{{куратар|}}}
|вікідадзеныя5      = P1640

|метка6 = Старшыня журы
|тэкст6 = {{{старшыня_журы|}}}

|загаловак7 = Апісанне

|метка8 = Тып
|тэкст8 = {{{тып|{{{від_выстаўкі|}}}}}}

|метка9 = Жанр
|тэкст9 = {{{жанр|}}}

|метка10 = Перыядычнасць
|тэкст10 = {{{перыядычнасць|}}}

|метка11 = Статус
|тэкст11 = {{{статус|}}}

|метка12 = Галіна
|тэкст12 = {{{галіна|}}}
|вікідадзеныя12      = P452

|загаловак13 = Гісторыя

|метка14 = Дата заснавання
|тэкст14 = {{{дата_заснавання|{{{адкрыта|}}}}}}
|вікідадзеныя14      = P571

|метка15 = Дата адкрыцця
|тэкст15 = {{{дата_адкрыцця|}}}
|вікідадзеныя15      = P1619

|метка16 = Дата закрыцця
|тэкст16 = {{{дата_закрыцця|}}}
|вікідадзеныя16     = P582

|метка17 = Гады дзейнасці
|тэкст17 = {{{гады_дзейнасці|}}}

|метка18 = Папярэдняя
|тэкст18 = {{{папярэдняя|}}}
|вікідадзеныя18     = P155

|метка19 = Наступная
|тэкст19 = {{{наступная|}}}
|вікідадзеныя18     = P156

|загаловак20 = Месца правядзення

|метка21 = Краіна
|тэкст21 = {{{краіна|}}}
|вікідадзеныя21      = P17

|метка22 = Месцазнаходжанне
|тэкст22 = {{{месцазнаходжанне|{{{месца_правядзення|}}}}}}
|вікідадзеныя22      = P131

|метка23 = Пляцоўка
|тэкст23 = {{{пляцоўка|}}}

|загаловак24 = Статыстыка

|метка25 = Удзельнікі
|тэкст25 = {{{удзельнікі|{{{краіны-ўдзельніцы|}}}}}}

|метка26 = Колькасць экспанатаў
|тэкст26 = {{{колькасць_экспанатаў|}}}

|метка27 = Наведвальнікі
|тэкст27 = {{{наведвальнікі|}}}

|метка28 = Бюджэт
|тэкст28 = {{{бюджэт|}}}

|загаловак29 = {{#if:{{{сайт|}}}{{{commons|}}}|Спасылкі}}

|метка30 = Сайт
|тэкст30 = {{{сайт|}}}
|вікідадзеныя30     = P856

|тэкст31          = {{{устаўка|}}}

|унізе            = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}}

}}&lt;!-- каардынаты: --&gt;{{wikidata|p625|from={{{from|}}}}}{{Катэгорыя паводле даты з'яўлення|{{{дата_заснавання|{{{адкрыта|{{{дата_адкрыцця|}}}}}}}}}}}&lt;noinclude&gt;
{{doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>osu30uvadl1l47i0d5kqfpgjsw266vi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131224</id>
      <parentid>5131223</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5131224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3802" sha1="9gert9fcmy7hm9jazza7yxnwelum1jl" xml:space="preserve">{{Картка
|назва = Выстаўка
|уверсе_клас = fn
|уверсе =  {{картка/назва|{{{назва|}}}}}
|уверсе2 = {{картка/арыгінал назвы|{{{арыгінальная_назва|}}}}}
|выява = {{wikidata|P154|{{{лагатып|}}}|size={{{шырыня_лагатыпа|}}}|caption={{{подпіс_лагатыпа|}}}}}
|выява2 ={{wikidata|P18|{{{фота|}}}|size={{{шырыня|}}}|caption={{{подпіс|}}}}}
|аўтазагалоўкі    = так

|загаловак1 = Арганізацыя

|метка2 = Заснавальнік
|тэкст2 = {{{заснавальнік|}}}
|вікідадзеныя2      = P112

|метка3 = Арганізатар
|тэкст3 = {{{арганізатар|}}}
|вікідадзеныя3      = P664

|метка4 = Патрон
|тэкст4 = {{{патрон|}}}
|вікідадзеныя4      = P859

|метка5 = Куратар
|тэкст5 = {{{куратар|}}}
|вікідадзеныя5      = P1640

|метка6 = Старшыня журы
|тэкст6 = {{{старшыня_журы|}}}

|загаловак7 = Апісанне

|метка8 = Тып
|тэкст8 = {{{тып|{{{від_выстаўкі|}}}}}}

|метка9 = Жанр
|тэкст9 = {{{жанр|}}}

|метка10 = Перыядычнасць
|тэкст10 = {{{перыядычнасць|}}}

|метка11 = Статус
|тэкст11 = {{{статус|}}}

|метка12 = Галіна
|тэкст12 = {{{галіна|}}}
|вікідадзеныя12      = P452

|загаловак13 = Гісторыя

|метка14 = Дата заснавання
|тэкст14 = {{{дата_заснавання|{{{адкрыта|}}}}}}
|вікідадзеныя14      = P571

|метка15 = Дата адкрыцця
|тэкст15 = {{{дата_адкрыцця|}}}
|вікідадзеныя15      = P1619

|метка16 = Дата закрыцця
|тэкст16 = {{{дата_закрыцця|}}}
|вікідадзеныя16     = P582

|метка17 = Гады дзейнасці
|тэкст17 = {{{гады_дзейнасці|}}}

|метка18 = Папярэдняя
|тэкст18 = {{{папярэдняя|}}}
|вікідадзеныя18     = P155

|метка19 = Наступная
|тэкст19 = {{{наступная|}}}
|вікідадзеныя18     = P156

|загаловак20 = Месца правядзення

|метка21 = Краіна
|тэкст21 = {{{краіна|}}}
|вікідадзеныя21      = P17

|метка22 = Месцазнаходжанне
|тэкст22 = {{{месцазнаходжанне|{{{месца_правядзення|}}}}}}
|вікідадзеныя22      = P131

|метка23 = Пляцоўка
|тэкст23 = {{{пляцоўка|}}}

|загаловак24 = Статыстыка

|метка25 = Удзельнікі
|тэкст25 = {{{удзельнікі|{{{краіны-ўдзельніцы|}}}}}}

|метка26 = Колькасць экспанатаў
|тэкст26 = {{{колькасць_экспанатаў|}}}

|метка27 = Наведвальнікі
|тэкст27 = {{{наведвальнікі|}}}

|метка28 = Бюджэт
|тэкст28 = {{{бюджэт|}}}

|загаловак29 = {{#if:{{{сайт|}}}{{{commons|}}}|Спасылкі}}

|метка30 = Сайт
|тэкст30 = {{{сайт|}}}
|вікідадзеныя30     = P856

|тэкст31          = {{{устаўка|}}}

|унізе            = {{картка/Вікісховішча|from={{{from|}}}}}

}}&lt;!-- каардынаты: --&gt;{{wikidata|p625|from={{{from|}}}}}{{Катэгорыя паводле даты з'яўлення|{{{дата_заснавання|{{{адкрыта|{{{дата_адкрыцця|}}}}}}}}}}}&lt;noinclude&gt;
{{doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9gert9fcmy7hm9jazza7yxnwelum1jl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Выстаўка/Дакументацыя</title>
    <ns>10</ns>
    <id>806785</id>
    <revision>
      <id>5131227</id>
      <timestamp>2026-04-23T22:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «&lt;pre&gt;{{Выстаўка  |назва              =   |арыгінальная_назва =   |выява              =   |подпіс             =   |шырыня             =   |заснавальнік       =   |арганізатар        =   |патрон             =   |куратар            =   |старшыня_журы      =   |тып                =   |жанр               =   |перыядычнасць      =   |статус...»</comment>
      <origin>5131227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1070" sha1="f5p029sue7f1bzguwsoo2sslk5kfklh" xml:space="preserve">&lt;pre&gt;{{Выстаўка
 |назва              = 
 |арыгінальная_назва = 
 |выява              = 
 |подпіс             = 
 |шырыня             = 
 |заснавальнік       = 
 |арганізатар        = 
 |патрон             = 
 |куратар            = 
 |старшыня_журы      = 
 |тып                = 
 |жанр               = 
 |перыядычнасць      = 
 |статус             = 
 |галіна             = 
 |дата_заснавання    = 
 |дата_адкрыцця      = 
 |дата_закрыцця      = 
 |гады_дзейнасці     = 
 |папярэдняя         = 
 |наступная          = 
 |краіна             = 
 |месцазнаходжанне   = 
 |пляцоўка           = 
 |колькасць_экспанатаў = 
 |удзельнікі         = 
 |наведвальнікі      = 
 |бюджэт             = 
 |сайт               = 
 |commons            = 
 |каардынаты         = {{coord||}}
}}&lt;/pre&gt;</text>
      <sha1>f5p029sue7f1bzguwsoo2sslk5kfklh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Трыенале</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806786</id>
    <revision>
      <id>5131242</id>
      <timestamp>2026-04-23T22:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''Трыена{{subst:націск}}ле''' ([[ніякі род|н.]], [[нескланяльныя словы|нескл.]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2024)|трыена́ле|с=811}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Большасць неадушаўлёных нязменных назоўнікаў адносіцца да ніякага роду. Беларуская граматыка, Мінск 1985, ч. 1, с. 58; Кароткая...»</comment>
      <origin>5131242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1289" sha1="i0l8v7zc6uylrwjfda0fgxuso5ea3md" xml:space="preserve">'''Трыена́ле''' ([[ніякі род|н.]], [[нескланяльныя словы|нескл.]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2024)|трыена́ле|с=811}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Большасць неадушаўлёных нязменных назоўнікаў адносіцца да ніякага роду. Беларуская граматыка, Мінск 1985, ч. 1, с. 58; Кароткая граматыка беларускай мовы, Мінск 2007, ч. 1, с. 114.&lt;/ref&gt;; {{lang-it|triennale}}, ад {{lang-la|tres, tria}} = тры + {{lang-la2|аnnus}} = год)&lt;ref&gt;{{verbum|sis2005|трыенале|трыена́ле}}&lt;/ref&gt; — [[выстаўка]], якая адбываецца раз у тры гады. Напрыклад, nрыенаеле графікі ў [[Таяма (горад)|Таяме]] ([[Японія]]) і ў {{нп5|Міжнароднае трыенале графікі ў Кракаве|Кракаве|en|Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie}} ([[Польшча]]){{sfn|БЭ|2002}}.

== Гл. таксама ==
* [[Біенале]]
* [[Квадрыенале]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БЭ|15|Трыена́ле|с=546|ref=БЭ}}</text>
      <sha1>i0l8v7zc6uylrwjfda0fgxuso5ea3md</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131243</id>
      <parentid>5131242</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:43:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Трыенаеле]] у [[Трыенале]] не пакінуўшы перасылкі</comment>
      <origin>5131242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1289" sha1="i0l8v7zc6uylrwjfda0fgxuso5ea3md" xml:space="preserve">'''Трыена́ле''' ([[ніякі род|н.]], [[нескланяльныя словы|нескл.]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2024)|трыена́ле|с=811}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Большасць неадушаўлёных нязменных назоўнікаў адносіцца да ніякага роду. Беларуская граматыка, Мінск 1985, ч. 1, с. 58; Кароткая граматыка беларускай мовы, Мінск 2007, ч. 1, с. 114.&lt;/ref&gt;; {{lang-it|triennale}}, ад {{lang-la|tres, tria}} = тры + {{lang-la2|аnnus}} = год)&lt;ref&gt;{{verbum|sis2005|трыенале|трыена́ле}}&lt;/ref&gt; — [[выстаўка]], якая адбываецца раз у тры гады. Напрыклад, nрыенаеле графікі ў [[Таяма (горад)|Таяме]] ([[Японія]]) і ў {{нп5|Міжнароднае трыенале графікі ў Кракаве|Кракаве|en|Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie}} ([[Польшча]]){{sfn|БЭ|2002}}.

== Гл. таксама ==
* [[Біенале]]
* [[Квадрыенале]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БЭ|15|Трыена́ле|с=546|ref=БЭ}}</text>
      <sha1>i0l8v7zc6uylrwjfda0fgxuso5ea3md</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131245</id>
      <parentid>5131243</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5131245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1612" sha1="5hby8n1w52yfvtl6zayzjiyrvg2spsv" xml:space="preserve">'''Трыена́ле''' ([[ніякі род|н.]], [[нескланяльныя словы|нескл.]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Граматычны назоўніка (2013)|артыкул=трыена́ле|спасылка=https://slounik.org/829009.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2012)|артыкул=трыена́ле|спасылка=https://slounik.org/345267.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2024)|трыена́ле|с=811}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Большасць неадушаўлёных нязменных назоўнікаў адносіцца да ніякага роду. Беларуская граматыка, Мінск 1985, ч. 1, с. 58; Кароткая граматыка беларускай мовы, Мінск 2007, ч. 1, с. 114.&lt;/ref&gt;; {{lang-it|triennale}}, ад {{lang-la|tres, tria}} = тры + {{lang-la2|аnnus}} = год)&lt;ref&gt;{{verbum|sis2005|трыенале|трыена́ле}}&lt;/ref&gt; — [[выстаўка]], якая адбываецца раз у тры гады. Напрыклад, nрыенаеле графікі ў [[Таяма (горад)|Таяме]] ([[Японія]]) і ў {{нп5|Міжнароднае трыенале графікі ў Кракаве|Кракаве|en|Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie}} ([[Польшча]]){{sfn|БЭ|2002}}.

== Гл. таксама ==
* [[Біенале]]
* [[Квадрыенале]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БЭ|15|Трыена́ле|с=546|ref=БЭ}}</text>
      <sha1>5hby8n1w52yfvtl6zayzjiyrvg2spsv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131246</id>
      <parentid>5131245</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:47:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>дададзена [[Катэгорыя:Трыенале]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5131246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1653" sha1="3to6ue0jai05cfe9f3us06d6vlfyeiq" xml:space="preserve">'''Трыена́ле''' ([[ніякі род|н.]], [[нескланяльныя словы|нескл.]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Граматычны назоўніка (2013)|артыкул=трыена́ле|спасылка=https://slounik.org/829009.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2012)|артыкул=трыена́ле|спасылка=https://slounik.org/345267.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2024)|трыена́ле|с=811}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Большасць неадушаўлёных нязменных назоўнікаў адносіцца да ніякага роду. Беларуская граматыка, Мінск 1985, ч. 1, с. 58; Кароткая граматыка беларускай мовы, Мінск 2007, ч. 1, с. 114.&lt;/ref&gt;; {{lang-it|triennale}}, ад {{lang-la|tres, tria}} = тры + {{lang-la2|аnnus}} = год)&lt;ref&gt;{{verbum|sis2005|трыенале|трыена́ле}}&lt;/ref&gt; — [[выстаўка]], якая адбываецца раз у тры гады. Напрыклад, nрыенаеле графікі ў [[Таяма (горад)|Таяме]] ([[Японія]]) і ў {{нп5|Міжнароднае трыенале графікі ў Кракаве|Кракаве|en|Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie}} ([[Польшча]]){{sfn|БЭ|2002}}.

== Гл. таксама ==
* [[Біенале]]
* [[Квадрыенале]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БЭ|15|Трыена́ле|с=546|ref=БЭ}}

[[Катэгорыя:Трыенале]]</text>
      <sha1>3to6ue0jai05cfe9f3us06d6vlfyeiq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131249</id>
      <parentid>5131246</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:49:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5131249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1653" sha1="76xn6r8lrkchvoqa1u56c1ssc6w2i02" xml:space="preserve">'''Трыена́ле''' ([[ніякі род|н.]], [[нескланяльныя словы|нескл.]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Граматычны назоўніка (2013)|артыкул=трыена́ле|спасылка=https://slounik.org/829009.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2012)|артыкул=трыена́ле|спасылка=https://slounik.org/345267.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2024)|трыена́ле|с=811}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Большасць неадушаўлёных нязменных назоўнікаў адносіцца да ніякага роду. Беларуская граматыка, Мінск 1985, ч. 1, с. 58; Кароткая граматыка беларускай мовы, Мінск 2007, ч. 1, с. 114.&lt;/ref&gt;; {{lang-it|triennale}}, ад {{lang-la|tres, tria}} = тры + {{lang-la2|аnnus}} = год)&lt;ref&gt;{{verbum|sis2005|трыенале|трыена́ле}}&lt;/ref&gt; — [[выстаўка]], якая адбываецца раз у тры гады. Напрыклад, nрыенаеле графікі ў [[Таяма (горад)|Таяме]] ([[Японія]]) і ў {{нп5|Міжнароднае трыенале графікі ў Кракаве|Кракаве|pl|Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie}} ([[Польшча]]){{sfn|БЭ|2002}}.

== Гл. таксама ==
* [[Біенале]]
* [[Квадрыенале]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БЭ|15|Трыена́ле|с=546|ref=БЭ}}

[[Катэгорыя:Трыенале]]</text>
      <sha1>76xn6r8lrkchvoqa1u56c1ssc6w2i02</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131251</id>
      <parentid>5131249</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5131251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1668" sha1="iqszf9626n2hu3nsid2jb57dnofr2fk" xml:space="preserve">'''Трыена́ле''' ([[ніякі род|н.]], [[нескланяльныя словы|нескл.]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Граматычны назоўніка (2013)|артыкул=трыена́ле|спасылка=https://slounik.org/829009.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2012)|артыкул=трыена́ле|спасылка=https://slounik.org/345267.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2024)|артыкул=трыена́ле|с=811}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Большасць неадушаўлёных нязменных назоўнікаў адносіцца да ніякага роду. Беларуская граматыка, Мінск 1985, ч. 1, с. 58; Кароткая граматыка беларускай мовы, Мінск 2007, ч. 1, с. 114.&lt;/ref&gt;; {{lang-it|triennale}}, ад {{lang-la|tres, tria}} = тры + {{lang-la2|аnnus}} = год)&lt;ref&gt;{{verbum|sis2005|трыенале|трыена́ле}}&lt;/ref&gt; — [[выстаўка]], якая адбываецца раз у тры гады. Напрыклад, nрыенаеле графікі ў [[Таяма (горад)|Таяме]] ([[Японія]]) і ў {{нп5|Міжнароднае трыенале графікі ў Кракаве|Кракаве|pl|Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie}} ([[Польшча]]){{sfn|БЭ|2002}}.

== Гл. таксама ==
* [[Біенале]]
* [[Квадрыенале]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БЭ|15|Трыена́ле|с=546|ref=БЭ}}

[[Катэгорыя:Трыенале]]</text>
      <sha1>iqszf9626n2hu3nsid2jb57dnofr2fk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131254</id>
      <parentid>5131251</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:55:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>/* Літаратура */</comment>
      <origin>5131254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1805" sha1="6td3knltda0lcc8kwym7o8yzfyeioc6" xml:space="preserve">'''Трыена́ле''' ([[ніякі род|н.]], [[нескланяльныя словы|нескл.]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Граматычны назоўніка (2013)|артыкул=трыена́ле|спасылка=https://slounik.org/829009.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2012)|артыкул=трыена́ле|спасылка=https://slounik.org/345267.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2024)|артыкул=трыена́ле|с=811}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Большасць неадушаўлёных нязменных назоўнікаў адносіцца да ніякага роду. Беларуская граматыка, Мінск 1985, ч. 1, с. 58; Кароткая граматыка беларускай мовы, Мінск 2007, ч. 1, с. 114.&lt;/ref&gt;; {{lang-it|triennale}}, ад {{lang-la|tres, tria}} = тры + {{lang-la2|аnnus}} = год)&lt;ref&gt;{{verbum|sis2005|трыенале|трыена́ле}}&lt;/ref&gt; — [[выстаўка]], якая адбываецца раз у тры гады. Напрыклад, nрыенаеле графікі ў [[Таяма (горад)|Таяме]] ([[Японія]]) і ў {{нп5|Міжнароднае трыенале графікі ў Кракаве|Кракаве|pl|Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie}} ([[Польшча]]){{sfn|БЭ|2002}}.

== Гл. таксама ==
* [[Біенале]]
* [[Квадрыенале]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БЭ|15|Трыена́ле|с=546|ref=БЭ}}

[[Катэгорыя:Трыенале]]
[[Катэгорыя:Мастацкія выстаўкі]]
[[Катэгорыя:Выстаўкі сучаснага мастацтва]]</text>
      <sha1>6td3knltda0lcc8kwym7o8yzfyeioc6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131303</id>
      <parentid>5131254</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T05:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1806" sha1="9exd2vyofqbgdcjiur6itjry2sxsfbe" xml:space="preserve">'''Трыена́ле''' ([[ніякі род|н.]], [[нескланяльныя словы|нескл.]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Граматычны назоўніка (2013)|артыкул=трыена́ле|спасылка=https://slounik.org/829009.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2012)|артыкул=трыена́ле|спасылка=https://slounik.org/345267.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2024)|артыкул=трыена́ле|с=811}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Большасць неадушаўлёных нязменных назоўнікаў адносіцца да ніякага роду. Беларуская граматыка, Мінск 1985, ч. 1, с. 58; Кароткая граматыка беларускай мовы, Мінск 2007, ч. 1, с. 114.&lt;/ref&gt;; {{lang-it|triennale}}, ад {{lang-la|tres, tria}} = тры + {{lang-la2|аnnus}} = год)&lt;ref&gt;{{verbum|sis2005|трыенале|трыена́ле}}&lt;/ref&gt; — [[выстаўка]], якая адбываецца раз у тры гады. Напрыклад, трыенаеле графікі ў [[Таяма (горад)|Таяме]] ([[Японія]]) і ў {{нп5|Міжнароднае трыенале графікі ў Кракаве|Кракаве|pl|Międzynarodowe Triennale Grafiki w Krakowie}} ([[Польшча]]){{sfn|БЭ|2002}}.

== Гл. таксама ==
* [[Біенале]]
* [[Квадрыенале]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

== Літаратура ==
* {{крыніцы/БЭ|15|Трыена́ле|с=546|ref=БЭ}}

[[Катэгорыя:Трыенале]]
[[Катэгорыя:Мастацкія выстаўкі]]
[[Катэгорыя:Выстаўкі сучаснага мастацтва]]</text>
      <sha1>9exd2vyofqbgdcjiur6itjry2sxsfbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Крыніцы/Граматычны назоўніка (2013)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>806787</id>
    <redirect title="Шаблон:Крыніцы/Граматычны слоўнік назоўніка (2013)" />
    <revision>
      <id>5131244</id>
      <timestamp>2026-04-23T22:44:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Шаблон:Крыніцы/Граматычны слоўнік назоўніка (2013)]]</comment>
      <origin>5131244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="a7sk024s9px64z2y7jj8hypl474swj1" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Шаблон:Крыніцы/Граматычны слоўнік назоўніка (2013)]]</text>
      <sha1>a7sk024s9px64z2y7jj8hypl474swj1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Слоўнік беларускай мовы</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806788</id>
    <redirect title="Слоўнік беларускай мовы (2012)" />
    <revision>
      <id>5131248</id>
      <timestamp>2026-04-23T22:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Слоўнік беларускай мовы]] у [[Слоўнік беларускай мовы (2012)]]</comment>
      <origin>5131248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="6izq298rp6al40hfbcfvxwybuk5gh6g" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Слоўнік беларускай мовы (2012)]]</text>
      <sha1>6izq298rp6al40hfbcfvxwybuk5gh6g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2024)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>806789</id>
    <revision>
      <id>5131250</id>
      <timestamp>2026-04-23T22:52:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{кніга |аўтар          =  |частка         = {{#if:{{{спасылка|}}}|[{{{спасылка|}}} {{{артыкул|{{{2|}}}}}}]|{{{артыкул|{{{2|}}}}}}}}  |загаловак      = [[Слоўнік беларускай мовы (2024)|Слоўнік беларускай мовы]] : [каля 150000 слоў] |арыгінал       =  |спасылка       =  |адказны        = Нацыянальная акадэмія на...»</comment>
      <origin>5131250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1634" sha1="my53wrcntllfe1skwojhfkzftv8l5n5" xml:space="preserve">{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = {{#if:{{{спасылка|}}}|[{{{спасылка|}}} {{{артыкул|{{{2|}}}}}}]|{{{артыкул|{{{2|}}}}}}}} 
|загаловак      = [[Слоўнік беларускай мовы (2024)|Слоўнік беларускай мовы]] : [каля 150000 слоў]
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовазнаўства ім. Якуба Коласа ; [укладальнікі: [[Валянціна Паўлаўна Русак|В. П. Русак]] і інш. ; навуковы рэдактар В. П. Русак]
|выданне        = 
|месца          = [[Мінск]]
|выдавецтва     = [[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларуская навука]]
|год            = 2024
|том            = 
|старонкі       = 
|старонак       = 914 
|серыя          = 
|isbn           = 978-985-08-3088-3
|тыраж          = 1000
|ref            = {{{ref|СБМ}}}
}}&lt;noinclude&gt; 
{{doc-inline}}
&lt;pre&gt;
Выкарыстанне:

 {{крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2024)|нумар тома|назва артыкула|нумар старонкі}}
 
 {{Крыніцы/СБМ|нумар тома|назва артыкула|нумар старонкі}}

У зносках

 {{sfn|СБМ|2024}}
&lt;/pre&gt;
{{doc-end}}
[[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы|Слоўнік беларускай мовы (2024)]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>my53wrcntllfe1skwojhfkzftv8l5n5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131252</id>
      <parentid>5131250</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T22:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <origin>5131252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1666" sha1="qrzbclpv197g4roztlw0p4dlm5270zd" xml:space="preserve">{{кніга
|аўтар          = 
|частка         = {{#if:{{{спасылка|}}}|[{{{спасылка|}}} {{{артыкул|{{{2|}}}}}}]|{{{артыкул|{{{2|}}}}}}}} 
|загаловак      = [[Слоўнік беларускай мовы (2024)|Слоўнік беларускай мовы]] : [каля 150000 слоў]
|арыгінал       = 
|спасылка       = 
|адказны        = Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Інстытут мовазнаўства ім. Якуба Коласа ; [укладальнікі: [[Валянціна Паўлаўна Русак|В. П. Русак]] і інш. ; навуковы рэдактар В. П. Русак]
|выданне        = 
|месца          = [[Мінск]]
|выдавецтва     = [[Беларуская навука (выдавецтва)|Беларуская навука]]
|год            = 2024
|том            = 
|старонкі       = {{{старонкі|{{{с|}}}}}}
|старонак       = 914 
|серыя          = 
|isbn           = 978-985-08-3088-3
|тыраж          = 1000
|ref            = {{{ref|СБМ}}}
}}&lt;noinclude&gt; 
{{doc-inline}}
&lt;pre&gt;
Выкарыстанне:

 {{крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2024)|нумар тома|назва артыкула|нумар старонкі}}
 
 {{Крыніцы/СБМ|нумар тома|назва артыкула|нумар старонкі}}

У зносках

 {{sfn|СБМ|2024}}
&lt;/pre&gt;
{{doc-end}}
[[Катэгорыя:Шаблоны:Крыніцы|Слоўнік беларускай мовы (2024)]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qrzbclpv197g4roztlw0p4dlm5270zd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Беларуская граматыка Пачобкі</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806790</id>
    <redirect title="Граматыка беларускай мовы (Пачобка)" />
    <revision>
      <id>5131257</id>
      <timestamp>2026-04-23T23:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Беларуская граматыка Пачобкі]] у [[Граматыка беларускай мовы (Пачобка)]]</comment>
      <origin>5131257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="2hpb7f3aa2f8s5gub8dvkrfzx7ydxnl" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Граматыка беларускай мовы (Пачобка)]]</text>
      <sha1>2hpb7f3aa2f8s5gub8dvkrfzx7ydxnl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Размовы:Беларуская граматыка Пачобкі</title>
    <ns>1</ns>
    <id>806791</id>
    <redirect title="Размовы:Граматыка беларускай мовы (Пачобка)" />
    <revision>
      <id>5131259</id>
      <timestamp>2026-04-23T23:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Размовы:Беларуская граматыка Пачобкі]] у [[Размовы:Граматыка беларускай мовы (Пачобка)]]</comment>
      <origin>5131259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="cm6aw7spabmnzov0lwtcr3v3x79dv65" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Размовы:Граматыка беларускай мовы (Пачобка)]]</text>
      <sha1>cm6aw7spabmnzov0lwtcr3v3x79dv65</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мяэбэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806792</id>
    <revision>
      <id>5131304</id>
      <timestamp>2026-04-24T05:26:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{НП}} '''Мяэбэ''' ({{lang-et|Mäebe}}) — вёска на самым вялікім эстонскім востраве [[Саарэмаа]]. Уваходзіць у склад [[Саарэмаа (воласць)|воласці Саарэмаа]] (да 2017 г.: [[Торгу (воласць)|воласці Торгу]]) ў павеце Саарэмаа.  == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}}...»</comment>
      <origin>5131304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="569" sha1="73tw874hypb7vxjew6e6obdzn8bcjgh" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Мяэбэ''' ({{lang-et|Mäebe}}) — вёска на самым вялікім эстонскім востраве [[Саарэмаа]]. Уваходзіць у склад [[Саарэмаа (воласць)|воласці Саарэмаа]] (да 2017 г.: [[Торгу (воласць)|воласці Торгу]]) ў павеце Саарэмаа.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Саарэмаа}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>73tw874hypb7vxjew6e6obdzn8bcjgh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ыэстэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806793</id>
    <revision>
      <id>5131306</id>
      <timestamp>2026-04-24T05:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{НП}} '''Ыэстэ''' ({{lang-et|Õeste}}) — вёска на самым вялікім эстонскім востраве [[Саарэмаа]]. Уваходзіць у склад [[Саарэмаа (воласць)|воласці Саарэмаа]] (да 2017 г.: [[Лейсі (воласць)|воласці Лейсі]]) ў павеце Саарэмаа.  == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}}...»</comment>
      <origin>5131306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="569" sha1="9bdcmwk5efd07q17f9b74nk1oumnyd4" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Ыэстэ''' ({{lang-et|Õeste}}) — вёска на самым вялікім эстонскім востраве [[Саарэмаа]]. Уваходзіць у склад [[Саарэмаа (воласць)|воласці Саарэмаа]] (да 2017 г.: [[Лейсі (воласць)|воласці Лейсі]]) ў павеце Саарэмаа.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Саарэмаа}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>9bdcmwk5efd07q17f9b74nk1oumnyd4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сайкла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806794</id>
    <revision>
      <id>5131307</id>
      <timestamp>2026-04-24T05:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{НП}} '''Сайкла''' ({{lang-et|Saikla}}) — вёска на самым вялікім эстонскім востраве [[Саарэмаа]]. Уваходзіць у склад [[Саарэмаа (воласць)|воласці Саарэмаа]] (да 2017 г.: [[Орыссаарэ (воласць)|воласці Орыссаарэ]]) ў павеце Саарэмаа.  == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы ==...»</comment>
      <origin>5131307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="587" sha1="rw29w33wayltyaogb3ef3lpo8v5j9sx" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Сайкла''' ({{lang-et|Saikla}}) — вёска на самым вялікім эстонскім востраве [[Саарэмаа]]. Уваходзіць у склад [[Саарэмаа (воласць)|воласці Саарэмаа]] (да 2017 г.: [[Орыссаарэ (воласць)|воласці Орыссаарэ]]) ў павеце Саарэмаа.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Саарэмаа}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>rw29w33wayltyaogb3ef3lpo8v5j9sx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тыру</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806795</id>
    <revision>
      <id>5131308</id>
      <timestamp>2026-04-24T05:39:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{НП}} '''Тыру''' ({{lang-et|Tõru}}) — вёска на самым вялікім эстонскім востраве [[Саарэмаа]]. Уваходзіць у склад [[Саарэмаа (воласць)|воласці Саарэмаа]] (да 2017 г.: [[Ляэнэ-Саарэ]]) ў павеце Саарэмаа.  == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Воласць Саарэмаа}...»</comment>
      <origin>5131308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="534" sha1="2q76uabgjl3nq688lde0idb2on0kwky" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Тыру''' ({{lang-et|Tõru}}) — вёска на самым вялікім эстонскім востраве [[Саарэмаа]]. Уваходзіць у склад [[Саарэмаа (воласць)|воласці Саарэмаа]] (да 2017 г.: [[Ляэнэ-Саарэ]]) ў павеце Саарэмаа.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Саарэмаа}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>2q76uabgjl3nq688lde0idb2on0kwky</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131309</id>
      <parentid>5131308</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T05:40:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="534" sha1="pnic7rd82qcdf9356nbocnqit9aqrjd" xml:space="preserve">{{НП}}
'''Тыру''' ({{lang-et|Tõru}}) — вёска на самым вялікім эстонскім востраве [[Саарэмаа]]. Уваходзіць у склад [[Саарэмаа (воласць)|воласці Саарэмаа]] (да 2017 г.: [[Ляэнэ-Саарэ]]) у павеце Саарэмаа.

== Насельніцтва ==
{{Wikidata/Population}}
== Крыніцы ==
{{Крыніцы}}
{{Воласць Саарэмаа}}

[[Катэгорыя:Населеныя пункты Эстоніі]]</text>
      <sha1>pnic7rd82qcdf9356nbocnqit9aqrjd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Таганрогскі драматычны тэатр імя А. П. Чэхава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806796</id>
    <revision>
      <id>5131310</id>
      <timestamp>2026-04-24T05:53:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''Таганрогскі ордэна Пашаны драматычны тэатр імя А. П. Чэхава''' ({{lang-ru|Таганрогский драматический театр имени А. П. Чехова}}) — драматычны тэатр у [[Таганрог|Таганрозе]]. Заснаваны ў 1827 годзе. Сучасны будынак быў пабудаваны ў 1866 годзе па праекце італьянскаг...»</comment>
      <origin>5131310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="696" sha1="mrkvnc82m8j9txdslqyujla4zdfj5oy" xml:space="preserve">'''Таганрогскі ордэна Пашаны драматычны тэатр імя А. П. Чэхава''' ({{lang-ru|Таганрогский драматический театр имени А. П. Чехова}}) — драматычны тэатр у [[Таганрог|Таганрозе]]. Заснаваны ў 1827 годзе. Сучасны будынак быў пабудаваны ў 1866 годзе па праекце італьянскага архітэктара К. Ландэрона і Н. В. Трусава. У 1944 годзе таганрогскаму тэатру было прысвоена імя [[Антон Паўлавіч Чэхаў|А. П. Чэхава]].</text>
      <sha1>mrkvnc82m8j9txdslqyujla4zdfj5oy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131313</id>
      <parentid>5131310</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T05:55:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="724" sha1="cflf0isckxj0lbhef2hjghok5s1e357" xml:space="preserve">{{Картка:Тэатр}}
'''Таганрогскі ордэна Пашаны драматычны тэатр імя А. П. Чэхава''' ({{lang-ru|Таганрогский драматический театр имени А. П. Чехова}}) — драматычны тэатр у [[Таганрог|Таганрозе]]. Заснаваны ў 1827 годзе. Сучасны будынак быў пабудаваны ў 1866 годзе па праекце італьянскага архітэктара К. Ландэрона і Н. В. Трусава. У 1944 годзе таганрогскаму тэатру было прысвоена імя [[Антон Паўлавіч Чэхаў|А. П. Чэхава]].</text>
      <sha1>cflf0isckxj0lbhef2hjghok5s1e357</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131314</id>
      <parentid>5131313</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T05:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="741" sha1="km1afx7e0miwkzbpvrn8o41ca8bwqe5" xml:space="preserve">{{Картка:Тэатр}}
'''Таганрогскі ордэна Пашаны драматычны тэатр імя А. П. Чэхава''' ({{lang-ru|Таганрогский драматический театр имени А. П. Чехова}}) — драматычны тэатр у [[Таганрог|Таганрозе]]. Заснаваны ў 1827 годзе. Сучасны будынак быў пабудаваны ў 1866 годзе па праекце італьянскага архітэктара К. Ландэрона і Н. В. Трусава. У 1944 годзе таганрогскаму тэатру было прысвоена імя [[Антон Паўлавіч Чэхаў|А. П. Чэхава]].
{{зноскі}}</text>
      <sha1>km1afx7e0miwkzbpvrn8o41ca8bwqe5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Таганрогскі драматычны тэатр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806797</id>
    <redirect title="Таганрогскі драматычны тэатр імя А. П. Чэхава" />
    <revision>
      <id>5131311</id>
      <timestamp>2026-04-24T05:53:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Таганрогскі драматычны тэатр імя А. П. Чэхава]]</comment>
      <origin>5131311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="1xc1oxqtzsehamzick0edmhd6k2z4mj" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Таганрогскі драматычны тэатр імя А. П. Чэхава]]</text>
      <sha1>1xc1oxqtzsehamzick0edmhd6k2z4mj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Іркуцкі акадэмічны драматычны тэатр імя М. П. Ахлопкава</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806798</id>
    <revision>
      <id>5131319</id>
      <timestamp>2026-04-24T06:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''Іркуцкі акадэмічны драматычны тэатр імя М. П. Ахлопкава''' ({{lang-ru|Ирку́тский академи́ческий драмати́ческий теа́тр имени Н. П. Охлопкова}}) — тэатр драмы ў горадзе [[Іркуцк]]у. Адзін са старэйшых драматычных тэатраў [[Расія|Расіі]], заснаваны ў 1850 годзе.  С...»</comment>
      <origin>5131319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1856" sha1="t3bhtdau3gdsj0hu8rv8tu1da409mmx" xml:space="preserve">'''Іркуцкі акадэмічны драматычны тэатр імя М. П. Ахлопкава''' ({{lang-ru|Ирку́тский академи́ческий драмати́ческий теа́тр имени Н. П. Охлопкова}}) — тэатр драмы ў горадзе [[Іркуцк]]у. Адзін са старэйшых драматычных тэатраў [[Расія|Расіі]], заснаваны ў 1850 годзе.

Статус прафесійнага тэатр набыў у 1850 годзе, калі гастралюючая трупа акцёраў засталася ў Іркуцку для пастаяннай працы. Першыя спектаклі былі пастаўлены ў будынку гарадскога Высакароднага сходу.

У 1851 годзе пры папячыцельстве генерал-губернатара Мікалая Мураўёва-Амурскага завяршылася будаўніцтва драўлянага будынка для тэатра, які ўрачыста адкрыўся 22 верасня пастаноўкай п’есы ў 1 дзеянні Мікалая Палявога «Рускі чалавек дабро памятае».

2 лістапада 1967 года Пастановай Савета Міністраў РСФСР тэатру было прысвоена імя расійскага рэжысёра [[Мікалай Паўлавіч Ахлопкаў|М. П. Ахлопкава]], тэатральная дзейнасць якога пачалася на іркуцкай сцэне.

31 жніўня 1999 года загадам Міністра культуры Расійскай Федэрацыі тэатру было прысвоена ганаровае званне «Акадэмічны».</text>
      <sha1>t3bhtdau3gdsj0hu8rv8tu1da409mmx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131321</id>
      <parentid>5131319</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T06:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1884" sha1="9wkxp3kl74cz1gk4gsn84b6rh1bl1ws" xml:space="preserve">{{Картка:Тэатр}}
'''Іркуцкі акадэмічны драматычны тэатр імя М. П. Ахлопкава''' ({{lang-ru|Ирку́тский академи́ческий драмати́ческий теа́тр имени Н. П. Охлопкова}}) — тэатр драмы ў горадзе [[Іркуцк]]у. Адзін са старэйшых драматычных тэатраў [[Расія|Расіі]], заснаваны ў 1850 годзе.

Статус прафесійнага тэатр набыў у 1850 годзе, калі гастралюючая трупа акцёраў засталася ў Іркуцку для пастаяннай працы. Першыя спектаклі былі пастаўлены ў будынку гарадскога Высакароднага сходу.

У 1851 годзе пры папячыцельстве генерал-губернатара Мікалая Мураўёва-Амурскага завяршылася будаўніцтва драўлянага будынка для тэатра, які ўрачыста адкрыўся 22 верасня пастаноўкай п’есы ў 1 дзеянні Мікалая Палявога «Рускі чалавек дабро памятае».

2 лістапада 1967 года Пастановай Савета Міністраў РСФСР тэатру было прысвоена імя расійскага рэжысёра [[Мікалай Паўлавіч Ахлопкаў|М. П. Ахлопкава]], тэатральная дзейнасць якога пачалася на іркуцкай сцэне.

31 жніўня 1999 года загадам Міністра культуры Расійскай Федэрацыі тэатру было прысвоена ганаровае званне «Акадэмічны».</text>
      <sha1>9wkxp3kl74cz1gk4gsn84b6rh1bl1ws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131322</id>
      <parentid>5131321</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T06:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1901" sha1="qiyx371501fk4aqjaptgvsidkf5r6np" xml:space="preserve">{{Картка:Тэатр}}
'''Іркуцкі акадэмічны драматычны тэатр імя М. П. Ахлопкава''' ({{lang-ru|Ирку́тский академи́ческий драмати́ческий теа́тр имени Н. П. Охлопкова}}) — тэатр драмы ў горадзе [[Іркуцк]]у. Адзін са старэйшых драматычных тэатраў [[Расія|Расіі]], заснаваны ў 1850 годзе.

Статус прафесійнага тэатр набыў у 1850 годзе, калі гастралюючая трупа акцёраў засталася ў Іркуцку для пастаяннай працы. Першыя спектаклі былі пастаўлены ў будынку гарадскога Высакароднага сходу.

У 1851 годзе пры папячыцельстве генерал-губернатара Мікалая Мураўёва-Амурскага завяршылася будаўніцтва драўлянага будынка для тэатра, які ўрачыста адкрыўся 22 верасня пастаноўкай п’есы ў 1 дзеянні Мікалая Палявога «Рускі чалавек дабро памятае».

2 лістапада 1967 года Пастановай Савета Міністраў РСФСР тэатру было прысвоена імя расійскага рэжысёра [[Мікалай Паўлавіч Ахлопкаў|М. П. Ахлопкава]], тэатральная дзейнасць якога пачалася на іркуцкай сцэне.

31 жніўня 1999 года загадам Міністра культуры Расійскай Федэрацыі тэатру было прысвоена ганаровае званне «Акадэмічны».
{{зноскі}}</text>
      <sha1>qiyx371501fk4aqjaptgvsidkf5r6np</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Іркуцкі акадэмічны драматычны тэатр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806799</id>
    <redirect title="Іркуцкі акадэмічны драматычны тэатр імя М. П. Ахлопкава" />
    <revision>
      <id>5131320</id>
      <timestamp>2026-04-24T06:22:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Іркуцкі акадэмічны драматычны тэатр імя М. П. Ахлопкава]]</comment>
      <origin>5131320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115" sha1="7j1agh3u6txrqzk1n1279dvij8nwtjo" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Іркуцкі акадэмічны драматычны тэатр імя М. П. Ахлопкава]]</text>
      <sha1>7j1agh3u6txrqzk1n1279dvij8nwtjo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Іркуцкі абласны краязнаўчы музей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806800</id>
    <revision>
      <id>5131328</id>
      <timestamp>2026-04-24T06:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Музей}} '''Іркуцкі абласны краязнаўчы музей імя М. М. Мураўёва-Амурскага''' ({{lang-ru|Иркутский областной краеведческий музей}}) — дзяржаўная аўтаномная ўстанова культуры [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]]. Музей уключае мае 7 экспазіцыйных аддзелаў:...»</comment>
      <origin>5131328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2214" sha1="c3bbdtok96rxi1h9im4pjaeqn0t33qb" xml:space="preserve">{{Музей}}
'''Іркуцкі абласны краязнаўчы музей імя М. М. Мураўёва-Амурскага''' ({{lang-ru|Иркутский областной краеведческий музей}}) — дзяржаўная аўтаномная ўстанова культуры [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]]. Музей уключае мае 7 экспазіцыйных аддзелаў: аддзел гісторыі, аддзел прыроды, выставачны аддзел «Акно ў Азію», выставачны аддзел «Музейная студыя», ледакол «Ангара», музей В. Распуціна, Культурна-асветніцкі цэнтр у вёсцы Анга, а таксама метадычны аддзел, аддзел маркетынгу і інфармацыйнай дзейнасці, навукова-. Пры музеі дзейнічае экскурсійнае бюро, якое прапануе пешаходныя і аўтобусныя экскурсіі па горадзе і наваколлях. Музей арганізуе выставы і экспазіцыі са штогадовай наведвальнасцю да 300 тыс. чалавек. Заснаваны ў 1782 годзе.
У 1879 годзе ў Іркуцку адбыўся пажар, у выніку якога згарэла значная частка горада, у тым ліку будынкі музея і бібліятэкі. Былі страчаны 22 тыс. музейных экспанатаў і 10 тыс. кніг. Новы будынак музея быў пабудаваны на рагу Вялікі і Набярэжнай вуліц. Адкрыццё адбылося 6 (18) лістапада 1883 года. На фасадзе злева была выбіта дата заснавання будынка — 1883 (справа было напісана Год, з 1891 года — 1891).

У 1896 годзе на Ніжагародскай усерасійскай выставе музею быў прысуджаны дыплом 1 ступені.</text>
      <sha1>c3bbdtok96rxi1h9im4pjaeqn0t33qb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131329</id>
      <parentid>5131328</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T06:38:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2231" sha1="k1gf2coldf1praxzdlfhcqin76wx8bw" xml:space="preserve">{{Музей}}
'''Іркуцкі абласны краязнаўчы музей імя М. М. Мураўёва-Амурскага''' ({{lang-ru|Иркутский областной краеведческий музей}}) — дзяржаўная аўтаномная ўстанова культуры [[Іркуцкая вобласць|Іркуцкай вобласці]]. Музей уключае мае 7 экспазіцыйных аддзелаў: аддзел гісторыі, аддзел прыроды, выставачны аддзел «Акно ў Азію», выставачны аддзел «Музейная студыя», ледакол «Ангара», музей В. Распуціна, Культурна-асветніцкі цэнтр у вёсцы Анга, а таксама метадычны аддзел, аддзел маркетынгу і інфармацыйнай дзейнасці, навукова-. Пры музеі дзейнічае экскурсійнае бюро, якое прапануе пешаходныя і аўтобусныя экскурсіі па горадзе і наваколлях. Музей арганізуе выставы і экспазіцыі са штогадовай наведвальнасцю да 300 тыс. чалавек. Заснаваны ў 1782 годзе.
У 1879 годзе ў Іркуцку адбыўся пажар, у выніку якога згарэла значная частка горада, у тым ліку будынкі музея і бібліятэкі. Былі страчаны 22 тыс. музейных экспанатаў і 10 тыс. кніг. Новы будынак музея быў пабудаваны на рагу Вялікі і Набярэжнай вуліц. Адкрыццё адбылося 6 (18) лістапада 1883 года. На фасадзе злева была выбіта дата заснавання будынка — 1883 (справа было напісана Год, з 1891 года — 1891).

У 1896 годзе на Ніжагародскай усерасійскай выставе музею быў прысуджаны дыплом 1 ступені.
{{зноскі}}</text>
      <sha1>k1gf2coldf1praxzdlfhcqin76wx8bw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lumen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806801</id>
    <revision>
      <id>5131330</id>
      <timestamp>2026-04-24T06:41:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Створана перакладам старонкі «[[:ru:Special:Redirect/revision/152843575|Lumen]]»</comment>
      <origin>5131330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4461" sha1="c7szow6svykvuxxrt5stzqd7dw4q86t" xml:space="preserve">{{Музычны калектыў
| Жанры = [[Панк-рок]]&lt;br&gt;[[Поп-рок]]&lt;br&gt;[[Альтернативный рок]]&lt;br&gt;[[Альтернативный метал]]&lt;br&gt;[[Ню-метал]]&lt;br&gt;[[Постгранж]]
| Сайт = [http://lumen.ws официальный сайт]
}}'''Lumen''' ''({{Lang-la|lumen}} «свет»)'' — расійскі рок-гурт з [[Уфа|Уфы]], заснаваны ў 1998 годзе.

Гурт запісаў адзінадцаць студыйных альбомаў, апошні з іх, «Любовь и красота», выйшаў 24 красавіка 2026 года.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rrock.ru/news.rrock?id=67205|title=rRock.ru - &quot;Любовь и красота&quot; от Lumen|website=rrock.ru|access-date=2026-04-24}}&lt;/ref&gt;

== Дыскаграфія ==

=== Студыйныя альбомы ===

* Без консервантов (2003)
* Три пути (2004)
* Свобода (2005)
* Правда? (2007)
* Мир (2009)
* На части (2012)
* Нет времени для любви (2013)
* Хроника бешеных дней (2016)
* Покажите Солнце (2020)
* Диссонанс (2022)
* Любовь и красота (2026)

=== Міні-альбомы ===

* Культ пустоты (2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.intermedia.ru/news/335133|title=Рецензия: «Люмен» — «Культ пустоты»|author=Алексей Мажаев|website=|date=2019-05-10|publisher=[[intermedia.ru]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190513193410/https://www.intermedia.ru/news/335133|archive-date=2019-05-13|access-date=2019-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Над пропастью… (&amp; Orchestra) (2024)

=== Канцэртныя альбомы ===

* Live in Navigator Club (2002)
* Одной крови (2005)
* Дыши (2006)
* Буря (2007)
* Лабиринт (2011)
* Акустика (2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nneformat.ru/reviews/?id=8327|title=LUMEN — «Акустика». Рецензия|author=|website=Наш НеФормат|date=2015-07-08|publisher=www.nneformat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715011846/http://www.nneformat.ru/reviews/?id=8327|archive-date=2019-07-15|access-date=2019-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Всегда 17 — всегда война (2015)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nneformat.ru/reviews/?id=8602|title=LUMEN — «Всегда 17 — Всегда Война». Рецензия|author=Олег Гальченко|website=Наш НеФормат|date=2016-04-11|publisher=www.nneformat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715012420/http://www.nneformat.ru/reviews/?id=8602|archive-date=2019-07-15|access-date=2019-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://newsmuz.com/news/2015/lumen-vsegda-17-vsegda-voyna-34479 Lumen - «Всегда 17 — всегда война»]&lt;/ref&gt;
* XX LIVE (2019)
* Без консервантов. Live (2021)
* Lumen &amp; Orchestra (Live)(2024)
* Три пути. 20 лет (2025)

== Удзельнікі гурта ==

=== Дзеючыя ===

* Рустэм «Тэм» Булатаў — вакал, сэмплы, клавішныя, шумы (1997 — цяперашні час)
* Ігар «Гарык» Мамаеў — гітара, акустычная гітара, бас гітара, клавішныя, праграмаванне, бэк-вакал (1997 — цяперашні час)
* Дзяніс «Дэн» Шаханаў — ударныя (1997 — цяперашні час)
* Яўген «Шмель» Трышын — бас-гітара (2007— цяперашні час)

=== Былыя ===

* Яўген «Джон» Агнёў — гітара (1997—2001); бас-гітара (2001—2007)

=== Тэхнічны персанал ===

* Вадзім Базееў — дырэктар, раней менеджэр і сесійны гітарыст (2005 — цяперашні час)

== Крыніцы ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт}}{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Квартэты]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1998 годзе]]
[[Катэгорыя:Панк-рок-гурты Расіі]]
[[Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага метала Расіі]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы Уфы]]</text>
      <sha1>c7szow6svykvuxxrt5stzqd7dw4q86t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131331</id>
      <parentid>5131330</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T06:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5131331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4515" sha1="fabzpkgbzros48xjo1xl8lbjo824sqa" xml:space="preserve">{{Музычны калектыў
| Жанры = [[Панк-рок]]&lt;br&gt;[[Поп-рок]]&lt;br&gt;[[Альтернативный рок]]&lt;br&gt;[[Альтернативный метал]]&lt;br&gt;[[Ню-метал]]&lt;br&gt;[[Постгранж]]
| Сайт = [http://lumen.ws официальный сайт]
}}'''Lumen''' ''({{Lang-la|lumen}} «свет»)'' — расійскі рок-гурт з [[Уфа|Уфы]], заснаваны ў 1998 годзе.

Гурт запісаў адзінадцаць студыйных альбомаў, апошні з іх, «Любовь и красота», выйшаў 24 красавіка 2026 года.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rrock.ru/news.rrock?id=67205|title=rRock.ru - &quot;Любовь и красота&quot; от Lumen|website=rrock.ru|access-date=2026-04-24}}&lt;/ref&gt;

== Удзельнікі гурта ==

=== Дзеючыя ===

* Рустэм «Тэм» Булатаў — вакал, сэмплы, клавішныя, шумы (1997 — цяперашні час)
* Ігар «Гарык» Мамаеў — гітара, акустычная гітара, бас гітара, клавішныя, праграмаванне, бэк-вакал (1997 — цяперашні час)
* Дзяніс «Дэн» Шаханаў — ударныя (1997 — цяперашні час)
* Яўген «Шмель» Трышын — бас-гітара (2007— цяперашні час)

=== Былыя ===

* Яўген «Джон» Агнёў — гітара (1997—2001); бас-гітара (2001—2007)

=== Тэхнічны персанал ===

* Вадзім Базееў — дырэктар, раней менеджэр і сесійны гітарыст (2005 — цяперашні час)

== Дыскаграфія ==

=== Студыйныя альбомы ===

* Без консервантов (2003)
* Три пути (2004)
* Свобода (2005)
* Правда? (2007)
* Мир (2009)
* На части (2012)
* Нет времени для любви (2013)
* Хроника бешеных дней (2016)
* Покажите Солнце (2020)
* Диссонанс (2022)
* Любовь и красота (2026)

=== Міні-альбомы ===

* Культ пустоты (2019)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.intermedia.ru/news/335133|title=Рецензия: «Люмен» — «Культ пустоты»|author=Алексей Мажаев|website=|date=2019-05-10|publisher=[[intermedia.ru]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190513193410/https://www.intermedia.ru/news/335133|archive-date=2019-05-13|access-date=2019-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Над пропастью… (&amp; Orchestra) (2024)

=== Канцэртныя альбомы ===

* Live in Navigator Club (2002)
* Одной крови (2005)
* Дыши (2006)
* Буря (2007)
* Лабиринт (2011)
* Акустика (2014)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nneformat.ru/reviews/?id=8327|title=LUMEN — «Акустика». Рецензия|author=|website=Наш НеФормат|date=2015-07-08|publisher=www.nneformat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715011846/http://www.nneformat.ru/reviews/?id=8327|archive-date=2019-07-15|access-date=2019-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Всегда 17 — всегда война (2015)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nneformat.ru/reviews/?id=8602|title=LUMEN — «Всегда 17 — Всегда Война». Рецензия|author=Олег Гальченко|website=Наш НеФормат|date=2016-04-11|publisher=www.nneformat.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20190715012420/http://www.nneformat.ru/reviews/?id=8602|archive-date=2019-07-15|access-date=2019-06-22|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://newsmuz.com/news/2015/lumen-vsegda-17-vsegda-voyna-34479 Lumen - «Всегда 17 — всегда война»]&lt;/ref&gt;
* XX LIVE (2019)
* Без консервантов. Live (2021)
* Lumen &amp; Orchestra (Live)(2024)
* Три пути. 20 лет (2025)

== Крыніцы ==
&lt;references /&gt;

== Спасылкі ==

* {{Афіцыйны сайт|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}}{{Вонкавыя спасылкі}}
[[Катэгорыя:Квартэты]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1998 годзе]]
[[Катэгорыя:Панк-рок-гурты Расіі]]
[[Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага метала Расіі]]
[[Катэгорыя:Музычныя калектывы Уфы]]</text>
      <sha1>fabzpkgbzros48xjo1xl8lbjo824sqa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806802</id>
    <revision>
      <id>5131333</id>
      <timestamp>2026-04-24T06:44:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Rymchonak перанёс старонку [[Сар]] у [[Сар (Італія)]]</comment>
      <origin>5131333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="q4dmdakd48n0k02kp8b9rmuus9phwlp" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Сар (Італія)]]</text>
      <sha1>q4dmdakd48n0k02kp8b9rmuus9phwlp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131334</id>
      <parentid>5131333</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T06:45:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Выдалена перасылка на [[Сар (Італія)]]</comment>
      <origin>5131334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="211" sha1="pmv8vr6409nufa0936emt2qno248epe" xml:space="preserve">'''Сар''':

== Прозвішча ==
* [[Эдвін ван дэр Сар]] — нідэрландскі футбаліст

== Тапонім ==
* [[Сар (Італія)]]
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>pmv8vr6409nufa0936emt2qno248epe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Greatest Hits</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806803</id>
    <revision>
      <id>5131337</id>
      <timestamp>2026-04-24T06:57:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Following My Intuition</username>
        <id>155381</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Музычны альбом  | Назва                     = Greatest Hits  | Тып                       = Зборнік найлепшых песень  | Выканаўца                 = [[Крэйг Дэвiд|Крэйга Дэвiда]]  | Год                       = 2008           | Выканаўца ў родным склоне =   | Вокладка                  =   | Працягласць = 61:30  | Выдадзены...»</comment>
      <origin>5131337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11415" sha1="hd7ohldb25301pbvew1g10qm6jwshca" xml:space="preserve">{{Музычны альбом
 | Назва                     = Greatest Hits
 | Тып                       = Зборнік найлепшых песень
 | Выканаўца                 = [[Крэйг Дэвiд|Крэйга Дэвiда]]
 | Год                       = 2008         
 | Выканаўца ў родным склоне = 
 | Вокладка                  = 
 | Працягласць = 61:30
 | Выдадзены                 = [[24 лістапада]] [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]]
 | Запісаны                = 2000—2008
 | Жанр                      = [[тустэп-гэрыдж]], [[хіп-хоп]], [[R&amp;B]]
 | Лэйбл                     = Warner Bros. Records, Sire Records
 | Прадзюсар                 = [[Марк Хiл]], Soulshock and Karlin, [[Джым Бінз]], Marshall &amp; Trell, [[Фрэйзер Сміт]], Браян Роўлінг, Пол Міхан
 | Папярэдні                 = [[Trust Me]]
 | Наступны                  = [[Signed Sealed Delivered]]
}}
'''''Greatest Hits''''' — гэта першы [[зборнік найлепшых песень]] брытанскага выканаўцы [[Крэйг Дэвiд|Крэйга Дэвіда]], выпушчаны 24 лістапада 2008 года.  Ён змяшчае тры новыя песні: «Where’s Your Love», «Insomnia» і «Just My Imagination» (не звязаны з трэкам з [[Signed Sealed Delivered|яго альбома]] 2010 года). «Officially Yours» і «Unbelievable» — адзіныя два сінглы, раней выпушчаныя Дэвідам, якія не ўвайшлі ў альбом.

Альбом дасягнуў 48-га месца ў Вялікабрытаніі, стаўшы такім чынам альбомам Дэвіда з самым нізкім рэйтынгам у чартах на сённяшні дзень.  Ён атрымаў сярэбраны сертыфікат ад [[BPI]].  У 2016 годзе, пасля выхаду ''[[Following My Intuition]]'', ён узняўся на новы пік 28-га месца, упершыню ўвайшоўшы ў топ-40.
==Водгукі крытыкаў==
Меркаванне BBC Music пра альбом:{{cquote|''Гэты зборнік Greatest Hits, служачы напамінкам пра песні, якія былі ў Крэйга ў пачатку 2000-х (дзесяцігоддзі), прынамсі, прыемна слухаць.  Крэйг Дэвід быў вялікай поп-зоркай, якой проста трэба выдаткаваць некаторы час, каб ізноў здабыць каханне да музыкі і ізноў заваяваць сэрцы нацыі.''}}
==Спіс кампазіцый==
{{Track listing
| headline = Дыск першы (CD)
| extra_column = Прадзюсар(ы)
| title1  = [[Fill Me In]]
| writer1 = {{hlist|[[Craig David]]|Mark Hill}}
| extra1  = Mark Hill
| length1 = 4:16
| title2  = [[7 Days]]
| writer2 = {{hlist|David|Hill}}
| extra2  = Mark Hill
| length2 = 3:55
| title3  = [[Rise &amp; Fall]]
| note3   = featuring [[Стынг|Sting]]
| writer3 = {{hlist|David|Dominic Miller|Gordon Sumner}}
| extra3  = Soulshock and Karlin
| length3 = 4:47
| title4  = [[Insomnia]]
| writer4 = {{hlist|David|[[Jim Beanz]]}}
| extra4  = Jim Beanz
| length4 = 3:25
| title5  = [[What’s Your Flava?]]
| writer5 = {{hlist|David|Anthony Marshall|Trevor Henry}}
| extra5  = Marshall &amp; Trell
| length5 = 3:36
| title6  = [[Walking Away]]
| writer6 = {{hlist|David|Hill}}
| extra6  = Mark Hill
| length6 = 3:25
| title7  = [[Where’s Your Love]]
| note7   = featuring [[Цінчы Страйдэр|Tinchy Stryder]] and [[Рыта Ора|Rita Ora]]
| writer7 = {{hlist|David|[[Fraser T Smith]]|June Hamm|[[Stephen Emmanuel]]|Kwasi Danquah III}}
| extra7  = Fraser T Smith
| length7 = 3:35
| title8  = [[You Don’t Miss Your Water (’Til the Well Runs Dry)]]
| writer8 = {{hlist|David|Hill}}
| extra8  = Mark Hill
| length8 = 5:20
| title9  = [[Rendezvous]]
| writer9 = {{hlist|David|Hill}}
| extra9  = Mark Hill
| length9 = 4:37
| title10  = [[Spanish]]
| note10   = featuring Duke One
| writer10 = {{hlist|David|Marshall|Henry}}
| extra10  = Marshall &amp; Trell
| length10 = 5:03
| title11  = [[All the Way]]
| writer11 = {{hlist|David|Hill}}
| extra11  = Mark Hill
| length11 = 3:55
| title12  = Just My Imagination
| writer12 = {{hlist|David|[[Wayne Hector]]}}
| extra12  = {{hlist|Brian Rawling|Paul Meehan}}
| length12 = 4:17
| title13  = [[World Filled With Love]]
| writer13 = {{hlist|David|Smith}}
| extra13  = Fraser T Smith
| length13 = 3:44
| title14  = [[Don’t Love You No More (I’m Sorry)]]
| writer14 = {{hlist|David|Hill}}
| extra14  = Mark Hill
| length14 = 4:04
| title15  = [[6 of 1 Thing]]
| writer15 = {{hlist|David|Smith}}
| extra15  = Fraser T Smith
| length15 = 3:47
| title16  = [[Hidden Agenda]]
| writer16 = {{hlist|David|Hill}}
| extra16  = Mark Hill
| length16 = 3:54
| title17  = [[This Is the Girl]]
| note17   = with [[Kano]]
| writer17 = {{hlist|David|Smith|Kane Robinson}}
| extra17  = Fraser T Smith
| length17 = 4:11
| title18  = [[Re-Rewind (The Crowd Say Bo Selecta)|Rewind]]
| writer18 = {{hlist|David|Hill}}
| extra18  = Mark Hill
| length18 = 5:32
| title19  = [[Hot Stuff (Let’s Dance)]]
| writer19 = {{hlist|David|Smith}}
| extra19  = Fraser T Smith
| length19 = 3:39
}}

* '''Дыск другі (DVD)'''
# «Fill Me In»
# «7 Days»
# «Walking Away»
# «What’s Your Flava?»
# «Rise &amp; Fall» {{small|(featuring [[Стынг|Sting]])}}
# «All the Way»
# «Don’t Love You No More (I’m Sorry)»
# «This Is the Girl» {{small|([[Kano]] featuring Craig David)}}
# «Hot Stuff (Let’s Dance)»
# «Where’s Your Love» {{small|(featuring [[Цінчы Страйдэр|Tinchy Stryder]] and [[Рыта Ора|Rita Ora]])}}
==Чарты==
===Штотыднёвыя чарты===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Штотыднёвыя чарты для ''Greatest Hits''
! scope=&quot;col&quot;| Чарт (2008—2016)
! scope=&quot;col&quot;| Пазiцыя
|-
|Бельгiя, Фляндрыя ([[Ultratop]])
|8
|-
|Бельгiя, Валёнія ([[Ultratop]])
|28
|-
|Італія (FIMI)
|45
|-
!scope=&quot;row&quot;|Japanese Albums ([[Oricon Albums Chart|Oricon]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.oricon.co.jp/prof/63315/products/787448/1/|title=グレイテスト・ヒッツ|language=ja|publisher=[[Oricon]]|access-date=2023-04-14|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170814060323/https://www.oricon.co.jp/prof/63315/products/787448/1/|archive-date=2017-08-14 }}&lt;/ref&gt;
|28
|-
|Шатландыя (OCC Scottish Albums)
|59
|-
|Іспанія (Promusicae)
|24
|-
|Вялікабрытанія (OCC UK Albums)
|28
|-
|Вялікабрытанія (OCC UK R&amp;B Albums)
|3
|}

===Гадавыя чарты===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Чарты года для ''Greatest Hits''
! scope=&quot;col&quot;| Чарт (2009)
! scope=&quot;col&quot;| Пазiцыя
|-
! scope=&quot;row&quot;| Belgian Albums (Ultratop Flanders)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2009&amp;cat=a|title=Jaaroverzichten 2009|publisher=Ultratop|accessdate=2021-10-28|archive-date=2011-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920230031/http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2009&amp;cat=a|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 62
|}
==Храналогія выдання==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|+Гісторыя выпускаў ''Greatest Hits''
! scope=&quot;col&quot;| Краіна
! scope=&quot;col&quot;| Дата
! scope=&quot;col&quot;| Формат
! scope=&quot;col&quot;| Лэйбл
! scope=&quot;col&quot;| Спасылка
|-
! scope=&quot;row&quot;|[[Свет]]
|14 лістапада 2008
|[[Music download|Digital download]]
|Teacup
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://itunes.apple.com/gb/album/craig-david-greatest-hits/id296194387 |title=iTunes - Music - Craig David: Greatest Hits by Craig David |publisher=Itunes.apple.com |date=2008-11-14 |accessdate=2012-01-10 |archive-date=2016-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105917/https://itunes.apple.com/gb/album/craig-david-greatest-hits/id296194387 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://itunes.apple.com/jp/album/craig-david-greatest-hits/id296194387 |title=iTunes - ミュージック - Craig David「Craig David: Greatest Hits」 |publisher=iTunes |date=2008-11-14 |accessdate=2012-01-10 |archive-date=2012-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105121822/https://itunes.apple.com/jp/album/craig-david-greatest-hits/id296194387 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://itunes.apple.com/au/album/craig-david-greatest-hits/id296194387 |title=iTunes - Music - Craig David: Greatest Hits by Craig David |publisher=iTunes |date=2008-11-14 |accessdate=2012-01-10 |archive-date=2016-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010215159/https://itunes.apple.com/au/album/craig-david-greatest-hits/id296194387 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|{{Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія]]
|rowspan=&quot;2&quot;|24 лістапада 2008
|[[Compact Disc + Extended Graphics|CD + DVD]] {{small|(Deluxe)}}
|[[Sire Records|Sire]]
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref name=&quot;amazon1&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.amazon.co.uk/dp/B001IAU4XE |title=Greatest Hits (CD+DVD): Craig David: Amazon.co.uk: Music |publisher=Amazon.co.uk |accessdate=2012-01-10 |archive-date=2024-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127070533/https://www.amazon.co.uk/dp/B001IAU4XE |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|{{Еўропа}} [[Еўропа]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[CD]] {{small|(Standard)}}
|[[Warner Bros. Records|Warner Bros.]]
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.amazon.fr/dp/B001IAGQZ4 |title=CD: Greatest Hits: Amazon.fr: Craig David: Musique |publisher=Amazon.fr |accessdate=2012-01-10}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|{{Японія}} [[Японія]]
|26 лістапада 2008
|[[Warner Bros. Records|Warner Bros. Japan]]
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.amazon.co.jp/dp/B001F4YMMW |title=Amazon.co.jp： グレイテスト・ヒッツ: クレイグ・デイヴィッド, BONNIE PINK, スティング, ティンチィ・ストライダー: 音楽 |publisher=Amazon.co.jp |accessdate=2012-01-10}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|{{Германія}} [[Германія]]
|28 лістапада 2009
|rowspan=&quot;3&quot;|Warner Bros.
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.amazon.de/dp/B001JCZYZO |title=Greatest Hits: Craig David: Amazon.de: Musik |publisher=Amazon.de |date=2009-09-09 |accessdate=2012-01-10}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|{{Аўстралія}} [[Аўстралія]]
|29 лістапада 2008
|CD + DVD {{small|(Deluxe)}}
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sanity.com.au/Search.aspx|title=Search Results - Sanity|access-date=2024-03-27|archive-date=2016-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009184115/http://www.sanity.com.au/Search.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;|{{ЗША}} [[ЗША]]
|2 снежня 2009
|{{hlist|CD|digital download {{small|(Standard)}}}}
| align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.amazon.com/dp/B001IAU4XO |title=Greatest Hits: Craig David: Music |website=Amazon |accessdate=2012-01-10}}&lt;/ref&gt;
|}
==Крыніцы==
{{Крыніцы}}</text>
      <sha1>hd7ohldb25301pbvew1g10qm6jwshca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Он</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806804</id>
    <revision>
      <id>5131339</id>
      <timestamp>2026-04-24T07:01:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''Он''': * [[Он (Вале-д’Аоста)]] * [[Он (літара)]] {{неадназначнасць}}»</comment>
      <origin>5131339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="l89gybcedn8x5g1pva82pq1gh40c26c" xml:space="preserve">'''Он''':
* [[Он (Вале-д’Аоста)]]
* [[Он (літара)]]
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>l89gybcedn8x5g1pva82pq1gh40c26c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806805</id>
    <revision>
      <id>5131343</id>
      <timestamp>2026-04-24T07:03:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''Кар''':  == Лінгвістыка == * [[Кар (літара)]]  == Прозвішча == * [[Эдвард Халет Кар]]  == Тапонім == * [[Кар (Вале-д’Аоста)]] {{неадназначнасць}}»</comment>
      <origin>5131343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="231" sha1="04abjeg12zivx5cdu28pe4cqf85kw0i" xml:space="preserve">'''Кар''':

== Лінгвістыка ==
* [[Кар (літара)]]

== Прозвішча ==
* [[Эдвард Халет Кар]]

== Тапонім ==
* [[Кар (Вале-д’Аоста)]]
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>04abjeg12zivx5cdu28pe4cqf85kw0i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131346</id>
      <parentid>5131343</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:05:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Прозвішча */</comment>
      <origin>5131346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="272" sha1="92na52iquikh9o4qioc61b9e0eyq24m" xml:space="preserve">'''Кар''':

== Лінгвістыка ==
* [[Кар (літара)]]

== Прозвішча ==
* [[Эдвард Халет Кар]] — брытанскі гісторык

== Тапонім ==
* [[Кар (Вале-д’Аоста)]]
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>92na52iquikh9o4qioc61b9e0eyq24m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Конь (значэнні)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806806</id>
    <revision>
      <id>5131347</id>
      <timestamp>2026-04-24T07:13:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «* [[Конь свойскі]] * [[Конь (шахматы)]]  == Прозвішча == * [[Хведар Конь]] -  == Тапонім == * [[Конь (Вале-д’Аоста)]] {{неадназначнасць}}»</comment>
      <origin>5131347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="216" sha1="86r7t9gb9lrjv5u2indduvnp1re7cp5" xml:space="preserve">* [[Конь свойскі]]
* [[Конь (шахматы)]]

== Прозвішча ==
* [[Хведар Конь]] -

== Тапонім ==
* [[Конь (Вале-д’Аоста)]]
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>86r7t9gb9lrjv5u2indduvnp1re7cp5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131349</id>
      <parentid>5131347</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <origin>5131349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="272" sha1="ejlixczv5gf8cv9sbw685heigmvxjrd" xml:space="preserve">* [[Конь свойскі]]

== Прозвішча ==
* [[Хведар Конь]] -

== Спорт ==
* [[Конь (гімнастыка)]]
* [[Конь (шахматы)]]

== Тапонім ==
* [[Конь (Вале-д’Аоста)]]
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>ejlixczv5gf8cv9sbw685heigmvxjrd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131352</id>
      <parentid>5131349</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:15:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Прозвішча */</comment>
      <origin>5131352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="288" sha1="evc0if18l0fk0tqj2rcanvr64gn8h9d" xml:space="preserve">* [[Конь свойскі]]

== Прозвішча ==
* [[Хведар Конь]] — дойлід

== Спорт ==
* [[Конь (гімнастыка)]]
* [[Конь (шахматы)]]

== Тапонім ==
* [[Конь (Вале-д’Аоста)]]
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>evc0if18l0fk0tqj2rcanvr64gn8h9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Папа Францыск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806807</id>
    <redirect title="Францыск (Папа Рымскі)" />
    <revision>
      <id>5131350</id>
      <timestamp>2026-04-24T07:14:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Францыск (Папа Рымскі)]]</comment>
      <origin>5131350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="1ro2xlf0fecz133ibdfggoodbwanz58" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Францыск (Папа Рымскі)]]</text>
      <sha1>1ro2xlf0fecz133ibdfggoodbwanz58</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вайна паміж Ізраілем і ХАМАС (з 2023)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806808</id>
    <redirect title="Вайна Ізраіля з ХАМАС" />
    <revision>
      <id>5131351</id>
      <timestamp>2026-04-24T07:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Вайна Ізраіля з ХАМАС]]</comment>
      <origin>5131351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="7e378qstf4q64jnu9deugnbr5nxsrnc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Вайна Ізраіля з ХАМАС]]</text>
      <sha1>7e378qstf4q64jnu9deugnbr5nxsrnc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Авангард (мастацтва)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806809</id>
    <redirect title="Авангард" />
    <revision>
      <id>5131356</id>
      <timestamp>2026-04-24T07:16:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Авангард]]</comment>
      <origin>5131356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="kdk3glpvu8n1c8skcq175jv04gne6id" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Авангард]]</text>
      <sha1>kdk3glpvu8n1c8skcq175jv04gne6id</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вільнеў (Італія)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806810</id>
    <revision>
      <id>5131361</id>
      <timestamp>2026-04-24T07:19:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Rymchonak перанёс старонку [[Вільнеў (Італія)]] у [[Вільнёў (Італія)]]: памылка</comment>
      <origin>5131361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="t0wtmvv2fs34795uk6ggfmze4ceynvt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Вільнёў (Італія)]]</text>
      <sha1>t0wtmvv2fs34795uk6ggfmze4ceynvt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131362</id>
      <parentid>5131361</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:19:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Выдалена перасылка на [[Вільнёў (Італія)]]</comment>
      <origin>5131362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="2zazzla71mip5lmb9oezewksl7hi2yp" xml:space="preserve">{{хутка выдаліць|памылка}}
#REDIRECT [[Вільнёў (Італія)]]</text>
      <sha1>2zazzla71mip5lmb9oezewksl7hi2yp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Квадрыенале</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806811</id>
    <revision>
      <id>5131364</id>
      <timestamp>2026-04-24T07:22:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Чаховіч Уладзіслаў</username>
        <id>4656</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''Квадрыена́ле''' ([[ніякі род|н.]], [[нескланяльныя словы|нескл.]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Граматычны назоўніка (2013)|артыкул=квадрыена́ле|спасылка=https://slounik.org/805372.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2012)|артыкул=квадрыена́ле|спасылка=https://slounik.org/287366.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крын...»</comment>
      <origin>5131364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1774" sha1="iivj5z4vwvff1g0rwc5qhpqx1rvl7yp" xml:space="preserve">'''Квадрыена́ле''' ([[ніякі род|н.]], [[нескланяльныя словы|нескл.]]&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Граматычны назоўніка (2013)|артыкул=квадрыена́ле|спасылка=https://slounik.org/805372.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2012)|артыкул=квадрыена́ле|спасылка=https://slounik.org/287366.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Крыніцы/Слоўнік беларускай мовы (2024)|артыкул=квадрыена́ле|с=343}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Большасць неадушаўлёных нязменных назоўнікаў адносіцца да ніякага роду. Беларуская граматыка, Мінск 1985, ч. 1, с. 58; Кароткая граматыка беларускай мовы, Мінск 2007, ч. 1, с. 114.&lt;/ref&gt;; {{lang-it|quadriennale}}, ад {{lang-la|quattuor}} = чатыры + {{lang-la2|аnnus}} = год) — [[выстаўка]], якая адбываецца раз у чатыры гады. Напрыклад, {{нп5|Пражскае квадрыенале| квадрыенале сцэнічнага дызайну ў Празе|en|Prague Quadrennial}} ([[Чэхія]]) ці {{нп5|Дзюсельдорфскае квадрыенале|квадрыенале выяўленчых мастацтваў у Дзюсельдорфе|de|Quadriennale Düsseldorf}} ([[Германія]]).

== Гл. таксама ==
* [[Біенале]]
* [[Трыенале]]
* [[Рымскае квадрыенале]]

== Крыніцы ==
{{крыніцы}}

[[Катэгорыя:Мастацкія выстаўкі]]
[[Катэгорыя:Выстаўкі сучаснага мастацтва]]</text>
      <sha1>iivj5z4vwvff1g0rwc5qhpqx1rvl7yp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Insomnia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806812</id>
    <revision>
      <id>5131368</id>
      <timestamp>2026-04-24T07:29:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Following My Intuition</username>
        <id>155381</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Сінгл | Назва       = Insomnia | Выканаўца    = [[Крэйг Дэвiд|Крэйга Дэвiда]] | Альбом         = [[Greatest Hits]] | Выпушчаны        = 17 лістапада 2008 | Бок Б =  | Фармат         = [[Лічбавая дыстрыбуцыя]] | Запісаны        = 2008 | Жанры           = [[R&amp;B]], [[электрапоп]], [[сінці-фанк]], [[дэнс-поп]] | Працяглас...»</comment>
      <origin>5131368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7726" sha1="mm5gbjlmkj17ykq6z64mtl57t3dtv3m" xml:space="preserve">{{Сінгл
| Назва       = Insomnia
| Выканаўца    = [[Крэйг Дэвiд|Крэйга Дэвiда]]
| Альбом         = [[Greatest Hits]]
| Выпушчаны        = 17 лістапада 2008
| Бок Б = 
| Фармат         = [[Лічбавая дыстрыбуцыя]]
| Запісаны        = 2008
| Жанры           = [[R&amp;B]], [[электрапоп]], [[сінці-фанк]], [[дэнс-поп]]
| Працягласць   = 3:25
| Лэйблы          = Warner Bros., Sire
| Прадзюсар = Джым Бінз
| Аўтары песні = [[Джым Бінз]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://listen.tidal.com/artist/12674|title=Try the TIDAL Web Player|website=listen.tidal.com|access-date=2018-06-03}}&lt;/ref&gt;, Крэйг Дэвiд
| Папярэдні = [[Where’s Your Love]]
| Пап_год = 2008
| Год = 2008
| Наступны = [[One More Lie (Standing in the Shadows)]]
| Наст_год = 2010
}}
'''«Insomnia»''' ({{lang-en|Бессань}}) — песня брытанскага спевака [[Крэйг Дэвiд|Крэйга Дэвіда]]. Песня была напісана Дэвідам і [[Джым Бінз|Джымам Бінзам]] і запісана для першага зборніка ''[[Greatest Hits]]'' (2008). Выпушчаны ў якасці вядучага сінгла альбома, ён увайшоў у дзясятку лепшых хітоў Бельгіі і Балгарыі.
==Кампазіцыя==
Песня выконваецца ў танальнасці рэ♯ мінор з тэмпам 125 удараў у хвіліну&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://songkeybpm.com/Info/Insomnia-Craig-David/6YUUQapDEqBF1yP3iHlsut|title=Key and BPM for Insomnia by Craig David {{!}} Song Key BPM|website=Songkeybpm.com|access-date=2018-06-03}}&lt;/ref&gt;.
==Відэакліп==
Рэжысёрам музычнага кліпа на песню «Insomnia» выступіла Сара Чатфілд&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt16899568/?ref_=nm_flmg_act_42|title=Craig David: Insomnia |website=[[IMDb]]|access-date=26 October 2022}}&lt;/ref&gt;.
==Кавер-версіі==
У кастрычніку 2008 года Крэйг Дэвід папрасіў паўднёвакарэйскага спевака [[Хвісан]]а праспяваць карэйскую версію яго песні «Insomnia». Версія Хвісана была выпушчана ў лютым 2009 года&lt;ref name=&quot;imdb&quot;&gt;{{cite web|url=https://open.spotify.com/album/3gDPiZgB3QI9jwDVBDdaQP|title=Insomnia (Korean vers.)|website=[[Spotify]]|access-date=26 October 2022}}&lt;/ref&gt;.
==Спіс кампазіцый==
{{Track listing
| headline = Digital single&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://itunes.apple.com/gb/album/insomnia-ep/id295619016 |title=Insomnia - EP by Craig David on iTunes |website=[[iTunes]] |access-date=2015-03-17 |archive-date=2016-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160626123011/https://itunes.apple.com/gb/album/insomnia-ep/id295619016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| extra_column = Прадзюсар(ы)

| title1 = Insomnia
| note1 = Album Version
| extra1 = {{hlist|Craig David|[[Jim Beanz]]}}
| length1 = 3:25

| title2 = Insomnia
| note2 = Donae’o Remix
| extra2 = {{hlist|David|Beanz|[[Donae’o]]}}
| length2 = 5:48

| title3 = Insomnia
| note3 = Haji and Emmanuel Remix
| extra3 = {{hlist|David|Beanz|Haji and Emmanuel}}
| length3 = 6:40

| title4 = Insomnia
| note4 = Donaeo Vocal Dub
| extra4 = {{hlist|David|Beanz|Donae’o}}
| length4 = 5:47

| title5 = Insomnia
| note5 = Haji and Emmanuel Remix Dub
| extra5 = {{hlist|David|Beanz|Haji and Emmanuel}}
| length5 = 6:13
}}
==Чарты==
===Штотыднёвыя чарты===
{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Штотыднёвыя чарты для «Insomnia»
!scope=&quot;col&quot;|Чарт (2008–09)
!scope=&quot;col&quot;|Найвышэйшая
пазіцыя
|-
!scope=&quot;row&quot;|Аўстралія ([[ARIA Charts|ARIA]])&lt;ref&gt;{{cite Ryan|page=75}}&lt;/ref&gt;
| 89
|-
{{single chart|Flanders|4|artist=Craig David|song=Insomnia|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Wallonia|4|artist=Craig David|song=Insomnia|rowheader=true}}
|-
!scope=&quot;row&quot;|Балгарыя ([[Bulgarian Association of Music Producers|BAMP]])&lt;ref name=&quot;Bulgaria&quot;&gt;{{cite web|url=http://bamp-bg.org/read.php?id=165|title=Airplay Top 10 NMC Week46 (10.11.2008 – 16.11.2008)|website=[[Bulgarian Association of Music Producers]]|language=bg|archive-url=https://web.archive.org/web/20090124035953/http://bamp-bg.org/read.php?id=165|archive-date=24 January 2009|access-date=6 November 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| 8
|-
{{single chart|CIS|5|artist=Craig David|song=Insomnia|songid=15641|rowheader=true|access-date=2 November 2021}}
|-
{{single chart|Denmark|21|artist=Craig David|song=Insomnia|rowheader=true}}
|-
{{single chart|Hungaryradio|18|artist=Craig David|song=Insomnia|year=2009|week=7|rowheader=true|accessdate=2010-12-09}}
|-
!scope=&quot;row&quot;|Японія ([[Japan Hot 100]])&lt;ref&gt;[{{BillboardURLbyName|artist=craig david|chart=Japan Hot 100}} Japan Hot 100]&lt;/ref&gt;
| 11
|-
{{single chart|Dutch100|81|artist=Craig David|song=Insomnia|rowheader=true}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| Russia Airplay ([[TopHit]])&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tophit.com/chart/top/radio/hits/ru/weekly/20090109-20090115|title=Top Radio Hits Russia Weekly Chart: Jan 15, 2009|publisher=[[TopHit]]|access-date=27 April 2024}}&lt;/ref&gt;
| 7
|-
{{single chart|Switzerland|84|artist=Craig David|song=Insomnia|rowheader=true}}
|-
{{single chart|UK|43|date=20081129|rowheader=true}}
|}

===Гадавыя чарты===
{|class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Чарты года для «Insomnia»
!Чарт (2008)
!Пазiцыя
|-
!scope=&quot;row&quot;|СНД (Tophit)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tophit.ru/ru/best-music-2008 |title=Популярные хиты 2008 |publisher=[[Tophit]] |language=ru |trans-title=Popular hits 2008 |access-date=2 November 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029081449/https://tophit.ru/ru/best-music-2008 |archive-date=29 October 2021}}&lt;/ref&gt; 
|align=&quot;center&quot;|153
|-
! scope=&quot;row&quot; | Russia Airplay (TopHit)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tophit.com/chart/top/radio/hits/ru/annual/2008|title=Top Radio Hits Russia Annual Chart: 2008|publisher=[[TopHit]]|access-date=27 April 2024|archive-date=27 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240427112021/https://tophit.com/chart/top/radio/hits/ru/annual/2008|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| 143
|-
!Чарт (2009)
!Пазiцыя
|-
!scope=&quot;row&quot;|Бельгія (Ultratop Flanders)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2009&amp;cat=s|title=Jaaroverzichten 2009|publisher=Ultratop|access-date=8 May 2020}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|50
|-
!scope=&quot;row&quot;|Бельгія (Ultratop Wallonia)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ultratop.be/fr/annual.asp?year=2009&amp;cat=s|title=Rapports Annuels 2009|publisher=Ultratop|access-date=8 May 2020}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|32
|-
!scope=&quot;row&quot;|Венгрыя (Rádiós Top 40)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://slagerlistak.hu/archivum/eves-osszesitett-listak/radios/2009|title=Rádiós Top 100 - hallgatottsági adatok alapján - 2009|access-date=8 May 2020|publisher=[[Mahasz]]}}&lt;/ref&gt;
|align=&quot;center&quot;|68
|-
! scope=&quot;row&quot; | Russia Airplay (TopHit)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://tophit.com/chart/top/radio/hits/ru/annual/2009|title=Top Radio Hits Russia Annual Chart: 2009|publisher=[[TopHit]]|access-date=29 April 2024|archive-date=27 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240427163412/https://tophit.com/chart/top/radio/hits/ru/annual/2009|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;| 100
|}
==Крыніцы==
{{Крыніцы}}</text>
      <sha1>mm5gbjlmkj17ykq6z64mtl57t3dtv3m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гротэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806813</id>
    <revision>
      <id>5131373</id>
      <timestamp>2026-04-24T07:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Rymchonak перанёс старонку [[Гротэ]] у [[Гротэ (Італія)]]</comment>
      <origin>5131373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="d3rnebf0r580jggxlikcs2jvgz695mc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Гротэ (Італія)]]</text>
      <sha1>d3rnebf0r580jggxlikcs2jvgz695mc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131374</id>
      <parentid>5131373</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:35:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Выдалена перасылка на [[Гротэ (Італія)]]</comment>
      <origin>5131374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="156" sha1="9vbu11lsdli43fqopv12sxxmgco57zb" xml:space="preserve">'''Гротэ''':
== Прозвішча ==
* [[Герт Гротэ]]
== Тапонім ==
* [[Гротэ (Італія)]]
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>9vbu11lsdli43fqopv12sxxmgco57zb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131377</id>
      <parentid>5131374</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Прозвішча */</comment>
      <origin>5131377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="204" sha1="ko4twkrd8d47fmxuic5m0176m0tfr9i" xml:space="preserve">'''Гротэ''':
== Прозвішча ==
* [[Герт Гротэ]] — нідэрландскі багаслоў

== Тапонім ==
* [[Гротэ (Італія)]]
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>ko4twkrd8d47fmxuic5m0176m0tfr9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Брантэ (муніцыпалітэт)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806814</id>
    <revision>
      <id>5131379</id>
      <timestamp>2026-04-24T07:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Rymchonak перанёс старонку [[Брантэ (муніцыпалітэт)]] у [[Бронтэ (Італія)]]: памылка</comment>
      <origin>5131379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="kzsufazzxxsbhkbcbvqeslq4tj7owps" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Бронтэ (Італія)]]</text>
      <sha1>kzsufazzxxsbhkbcbvqeslq4tj7owps</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131380</id>
      <parentid>5131379</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Выдалена перасылка на [[Бронтэ (Італія)]]</comment>
      <origin>5131380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="b6dmjjryu52aikvnsoir8ware3lqno4" xml:space="preserve">{{хутка выдаліць|памылка}}
#REDIRECT [[Бронтэ (Італія)]]</text>
      <sha1>b6dmjjryu52aikvnsoir8ware3lqno4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бронтэ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806815</id>
    <revision>
      <id>5131385</id>
      <timestamp>2026-04-24T07:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «'''Бронтэ''':  == Прозвішча == * [[Эмілі Бронтэ]] — англійская пісьменніца * [[Эн Бронтэ]]  == Тапонім == * [[Бронтэ (Італія)]] {{неадназначнасць}}»</comment>
      <origin>5131385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="239" sha1="ijm80kpx82elvgbvb67fy4l90y3dgup" xml:space="preserve">'''Бронтэ''':

== Прозвішча ==
* [[Эмілі Бронтэ]] — англійская пісьменніца
* [[Эн Бронтэ]]

== Тапонім ==
* [[Бронтэ (Італія)]]
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>ijm80kpx82elvgbvb67fy4l90y3dgup</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131386</id>
      <parentid>5131385</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Прозвішча */</comment>
      <origin>5131386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="306" sha1="2v9fasp09rirjo2g708j8cwedwuj1xw" xml:space="preserve">'''Бронтэ''':

== Прозвішча ==
* [[Эмілі Бронтэ]] — англійская пісьменніца
* [[Эн Бронтэ]] — англійская пісьменніца і паэтэса

== Тапонім ==
* [[Бронтэ (Італія)]]
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>2v9fasp09rirjo2g708j8cwedwuj1xw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131397</id>
      <parentid>5131386</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>/* Прозвішча */</comment>
      <origin>5131397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="389" sha1="ioznq3fpxxxi6fxotyi1htp17qa2o36" xml:space="preserve">'''Бронтэ''':

== Прозвішча ==
* [[Шарлота Бронтэ]] — англійская пісьменніца
* [[Эмілі Бронтэ]] — англійская пісьменніца
* [[Эн Бронтэ]] — англійская пісьменніца і паэтэса

== Тапонім ==
* [[Бронтэ (Італія)]]
{{неадназначнасць}}</text>
      <sha1>ioznq3fpxxxi6fxotyi1htp17qa2o36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Торнтан (Заходні Ёркшыр)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806816</id>
    <revision>
      <id>5131391</id>
      <timestamp>2026-04-24T07:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{значэнні2|Торнтан}} {{НП}} '''Торнтан''' ({{lang-en|Thornton}}) — вёска ў [[Англія|Англіі]], [[Уэст-Ёркшыр]], месца нараджэння знакамітых англійскіх раманістак XIX стагоддзя — сясцёр Бронтэ ([[Шарлота Бронтэ|Шарлоты]], [[Эмілі Бронтэ|Эмілі]] і [[Эн Бронтэ|Эн]]).»</comment>
      <origin>5131391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="435" sha1="9qyq34or85d3smyb15imrgn04vh6nzw" xml:space="preserve">{{значэнні2|Торнтан}}
{{НП}}
'''Торнтан''' ({{lang-en|Thornton}}) — вёска ў [[Англія|Англіі]], [[Уэст-Ёркшыр]], месца нараджэння знакамітых англійскіх раманістак XIX стагоддзя — сясцёр Бронтэ ([[Шарлота Бронтэ|Шарлоты]], [[Эмілі Бронтэ|Эмілі]] і [[Эн Бронтэ|Эн]]).</text>
      <sha1>9qyq34or85d3smyb15imrgn04vh6nzw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131393</id>
      <parentid>5131391</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:49:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rymchonak перанёс старонку [[Торнтан (Уэст-Ёркшыр)]] у [[Торнтан (Заходні Ёркшыр)]]</comment>
      <origin>5131391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="435" sha1="9qyq34or85d3smyb15imrgn04vh6nzw" xml:space="preserve">{{значэнні2|Торнтан}}
{{НП}}
'''Торнтан''' ({{lang-en|Thornton}}) — вёска ў [[Англія|Англіі]], [[Уэст-Ёркшыр]], месца нараджэння знакамітых англійскіх раманістак XIX стагоддзя — сясцёр Бронтэ ([[Шарлота Бронтэ|Шарлоты]], [[Эмілі Бронтэ|Эмілі]] і [[Эн Бронтэ|Эн]]).</text>
      <sha1>9qyq34or85d3smyb15imrgn04vh6nzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уэст-Ёркшыр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806817</id>
    <redirect title="Заходні Ёркшыр" />
    <revision>
      <id>5131392</id>
      <timestamp>2026-04-24T07:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Перасылае да [[Заходні Ёркшыр]]</comment>
      <origin>5131392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="r6mim8sd7dikv20513zk1dte8foch4d" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Заходні Ёркшыр]]</text>
      <sha1>r6mim8sd7dikv20513zk1dte8foch4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Торнтан (Уэст-Ёркшыр)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806818</id>
    <redirect title="Торнтан (Заходні Ёркшыр)" />
    <revision>
      <id>5131394</id>
      <timestamp>2026-04-24T07:49:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rymchonak</username>
        <id>22863</id>
      </contributor>
      <comment>Rymchonak перанёс старонку [[Торнтан (Уэст-Ёркшыр)]] у [[Торнтан (Заходні Ёркшыр)]]</comment>
      <origin>5131394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58" sha1="l7dhbwbx3zq05mtddrwt5cmv4c3b4tg" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Торнтан (Заходні Ёркшыр)]]</text>
      <sha1>l7dhbwbx3zq05mtddrwt5cmv4c3b4tg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Ігракі ФК Сеара</title>
    <ns>14</ns>
    <id>806819</id>
    <revision>
      <id>5131404</id>
      <timestamp>2026-04-24T08:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Футбалісты паводле клубаў Бразіліі|Сеара]] [[Катэгорыя:ФК Сеара]]»</comment>
      <origin>5131404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153" sha1="d28awp1mtp3fax8bcd0cjp7xkxfvx4q" xml:space="preserve">{{Commonscat}}
[[Катэгорыя:Футбалісты паводле клубаў Бразіліі|Сеара]]
[[Катэгорыя:ФК Сеара]]</text>
      <sha1>d28awp1mtp3fax8bcd0cjp7xkxfvx4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Ігракі ФК Атромітас Афіны</title>
    <ns>14</ns>
    <id>806820</id>
    <revision>
      <id>5131406</id>
      <timestamp>2026-04-24T08:17:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Футбалісты паводле клубаў Грэцыі|Атромітас]] [[Катэгорыя:ФК Атромітас Афіны]]»</comment>
      <origin>5131406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="176" sha1="87z4j5hvlen5eqrzktwngupk2st1ug1" xml:space="preserve">{{Commonscat}}
[[Катэгорыя:Футбалісты паводле клубаў Грэцыі|Атромітас]]
[[Катэгорыя:ФК Атромітас Афіны]]</text>
      <sha1>87z4j5hvlen5eqrzktwngupk2st1ug1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5131412</id>
      <parentid>5131406</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T08:24:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <origin>5131412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="163" sha1="gwdoorqix1s4uoo7tiwr896i3859hbe" xml:space="preserve">{{Хутка выдаліць|памылкова створаная, патрэбна была існуючая &quot;Ігракі ФК Атрамітас Афіны&quot;}}</text>
      <sha1>gwdoorqix1s4uoo7tiwr896i3859hbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Сцягі 2024 года</title>
    <ns>14</ns>
    <id>806821</id>
    <revision>
      <id>5131419</id>
      <timestamp>2026-04-24T09:03:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Сцягі паводле гадоў|2024]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 2024 годзе]]»</comment>
      <origin>5131419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141" sha1="b0jqcle43zhnjlo0qsn1dn0f7j0g2tn" xml:space="preserve">{{Commonscat}}
[[Катэгорыя:Сцягі паводле гадоў|2024]]
[[Катэгорыя:З’явіліся ў 2024 годзе]]</text>
      <sha1>b0jqcle43zhnjlo0qsn1dn0f7j0g2tn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Айкідо</title>
    <ns>14</ns>
    <id>806822</id>
    <revision>
      <id>5131424</id>
      <timestamp>2026-04-24T09:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Баявыя мастацтвы Японіі]] {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Баявыя мастацтвы]]»</comment>
      <origin>5131424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="172" sha1="oeos4jlcdha5t6n2b4r20fcxp3t5hav" xml:space="preserve">{{Асноўны артыкул|}}
[[Катэгорыя:Баявыя мастацтвы Японіі]]
{{Commonscat}}
[[Катэгорыя:Баявыя мастацтвы]]</text>
      <sha1>oeos4jlcdha5t6n2b4r20fcxp3t5hav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катэгорыя:Балоты Эстоніі</title>
    <ns>14</ns>
    <id>806823</id>
    <revision>
      <id>5131426</id>
      <timestamp>2026-04-24T09:33:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DzBar</username>
        <id>156353</id>
      </contributor>
      <comment>Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} {{commonscat}} [[Катэгорыя:Гідраграфія Эстоніі]] [[Катэгорыя:Балоты паводле краін|Эст]]»</comment>
      <origin>5131426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="179" sha1="hl6s5qvhc9q8fzzl1y5l86f2zts3r29" xml:space="preserve">{{Асноўны артыкул|}}
{{commonscat}}
[[Катэгорыя:Гідраграфія Эстоніі]]
[[Катэгорыя:Балоты паводле краін|Эст]]</text>
      <sha1>hl6s5qvhc9q8fzzl1y5l86f2zts3r29</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>