Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 1217 5132903 5113973 2026-04-27T03:35:23Z ~2026-25514-08 167257 5132903 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава |Беларуская назва = Ісламская Рэспубліка Іран |Арыгінальная назва = <span style="line-height:1.33em;">[[Персідская мова|перс.]] <big>جمهوری اسلامی ایران</big></span> |Родны склон = Ірана |Сцяг = Flag of Iran.svg |Герб = Coat of arms of Iran.svg |Замест герба = |Дэвіз = Незалежнасць, Свабода, Ісламская рэспубліка»<br /><big>«اﺳﺘﻘﻼﻝ، ﺁﺯﺍﺩﻯ، جمهوری اسلامی»</big><br /> |Назва гімна = سرود ملی اﻳﺭﺍﻥ |Аўдыё = |Форма кіравання = [[Ісламская рэспубліка]] |Дзяржаўная рэлігія = [[іслам]] [[шыізм|шыіцкага]] толку |lat_dir = N|lat_deg = 32|lat_min = 29|lat_sec = 46 |lon_dir = E|lon_deg = 54|lon_min = 17|lon_sec = 42 |region = |CoordScale = |На карце = Iran in its region.svg |На карце2 = |Мова = [[Персідская мова|персідская]] |Заснавана = [[1 кастрычніка]] [[1979]]<br />([[Ісламская рэвалюцыя ў Іране|Ісламская рэвалюцыя]]) |Дата незалежнасці = |Незалежнасць ад = |Сталіца = [[Тэгеран]] |Найбуйнейшыя гарады = Тэгеран, [[Мешхед]], [[Керэдж]], [[Тэбрыз]], [[Шыраз]], [[Ісфахан]], [[Ахваз]] |Пасады кіраўнікоў = [[Вышэйшы кіраўнік Ірана|Вышэйшы кіраўнік]]<br />[[Прэзідэнт Ірана|Прэзідэнт]]<br />[[Віцэ-прэзідэнт]] |Кіраўнікі = [[Алірэза Арафі]] (в.а.)<br />[[Масуд Пезешкіян]]<br />[[Махамад Рэза Рахімі]] |Месца па плошчы = 17 |Плошча = 1 648 000 |Працэнт вады = 0,7 |Этнахаронім = |Месца па насельніцтву =17 |Насельніцтва = 77 891 220 |Год ацэнкі = |Насельніцтва па перапісу= |Год перапісу = 2011 |Шчыльнасць насельніцтва = 42 |Месца па шчыльнасці = |ВУП (ППЗ) = |Год разліку ВУП (ППЗ) = |Месца па ВУП (ППЗ) = |ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва= |Месца па ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва= |ВУП (намінал) = |Год разліку ВУП (намінал)= |Месца па ВУП (намінал) = |ВУП (намінал) на душу насельніцтва= |Месца па ВУП (намінал) на душу насельніцтва= |ІРЧП = |Год разліку ІРЧП = |Месца па ІРЧП = |Узровень ІРЧП = |Авіякампанія = |Валюта = [[Іранскі рыял]] |Дамен = |ISO = |Тэлефонны код = 98 |Часавы пояс = +3:30 (летам — UTC+4:30), [[Тэгеранскі час|IRST]] |Заўвагі = }} '''Іран''' <= с нищщими холопами азерботами черноножопыми чурками переговоров ведем не. Расстрелять., эрриад разбомбить с мямлющими олигофренами англичанками. Abschießen Feuer! Los. турцию уничтожить окончательно и единообразно до руин пятого века. жидов допиздить бейсбольными битами с гвоздями. Наслаждаться как они подыхают и визжат. Los. электросамокаты взорвать, ворюг велосипедов автомобилей утопить в говне с семьями разбив витрины, выбив стекла, кошек спустить в мусоропровод, цыган вышвырнуть с немчурой поганой недобитой., убивать немчуру поганую до полного уничтожения, кастетами разьебать рожи, ножами проткнуть полицаев и легавых, облить бензином и сковырнуть могилы с палаточками.. ({{Lang-fa|ایران}}) — дзяржава ў [[Пярэдняя Азія|Паўднёва-Заходняй Азіі]]. На захадзе мяжуе з [[Ірак]]ам і [[Турцыя]]й, на паўночным захадзе — з [[Арменія]]й і [[Азербайджан]]ам, на паўночным усходзе — з [[Туркменістан]]ам, на ўсходзе — з [[Пакістан]]ам і [[Афганістан]]ам (працягласць сухапутнай граніцы — 5440 км). На поўначы абмываецца [[Каспійскае мора|Каспійскім морам]], на поўдні — [[Персідскі заліў|Персідскім]] і [[Аманскі заліў|Аманскім]] залівамі (працягласць берагавой лініі — звыш за 2440 км)<ref>[https://old.bigenc.ru/geography/text/2019712 БРЭ. Иран]{{ref-ru}}</ref>. Плошча тэрыторыі — 1 648 тыс. км². Звыш паловы паверхні краіны занята горамі (найвышэйшы пункт — патухлы вулкан [[Дэмавенд]] вышынёй 5604 м). [[Ворныя землі]] складаюць 10 % плошчы Ірана; лясамі пакрыта 7 %. Сталіца (з 1785 года) — [[Тэгеран]] (каля 12 млн жыхароў). Іншыя буйныя гарады: [[Мешхед]] (1,7 млн.), [[Ісфахан]] (1,5 млн.), [[Тэбрыз]] (больш 1 млн.), [[Шыраз]] (каля 1 млн.). Афіцыйнае летазлічэнне вядзецца па [[Мусульманскі каляндар|мусульманскім каляндары]]: год пачынаецца 21 сакавіка (у высакосныя гады — з 20 сакавіка) і сканчаецца 20 сакавіка. Нацыянальнае свята — угодкі перамогі [[Ісламская рэвалюцыя ў Іране|Ісламскай рэвалюцыі]] 1979 года — адзначаецца 11 лютага. Афіцыйны выходны дзень — пятніца, аднак вялікая частка дзяржаўных устаноў не працуе таксама ў чацвер. Мясцовы час адстае ад беларускага на паўгадзіны (абедзве краіны не пераходзяць на [[летні час]]). Афіцыйная мова — [[персідская мова|персідская (фарсі)]]. Грашовая адзінка — [[Іранскі рыял|рыял]]. == Гісторыя == Гісторыя дзяржаўнасці ў Іране — адна з самых старажытных у свеце. На працягу стагоддзяў краіна грала ключавую ролю на Усходзе. Іранская імперыя пры Дарыі I распасціралася ад Грэцыі і Лівіі да ракі Інд. Іран быў самай населенай дзяржавай у гісторыі (50 % насельніцтва Зямлі былі падданымі Ахеменідаў), уваходзіла ў лік наймацнейшых і самых уплывовых культурна і палітычна дзяржаў аж да XVII і XVIII стагоддзяў, але пад канец XIX стагоддзя ператварылася ў паўкаланіяльную дзяржаву. У заходняй літаратуры да краіны ўжывалася назва грэчаскага паходжання — [[Персія]], у 1935 годзе МЗС Ірана звярнулася да ўсіх краін свету, каб ужывалася праўдзівае імя краіны Іран (у зараастрызме поўнач Ірана і поўдзень Афганістана называўся Арыяна). У 1979 годзе пасля Ісламскай рэвалюцыі Іран абвешчаны ісламскай рэспублікай. === Старажытны Іран === Засяленне тэрыторыі Ірана ставіцца да глыбокай старажытнасці (гл. Зарзійская культура). Іранскія народы становяцца пераважнымі на яго тэрыторыі да пачатку I тысячагоддзя да н. э. Частка плямёнаў (персы, мідзійцы, бактрыйцы, парфяне) аселі ў заходняй частцы пласкагор’я; кімерыйцы, сарматы, аланы, белуджы пасяліліся на ўсходзе і ўздоўж ўзбярэжжа Аманскага заліва. Першай значнай іранскім дзяржавай стала мідыйскае царства, заснаванае ў канцы VIII — пачатку VII стагоддзя да н. э., са сталіцай у Хамадане (Экбатана). Мідзійцы хутка ўсталявалі кантроль над усім заходнім Іранам і часткова над усходнім. Сумесна з вавіланянамі мідзійцы разграмілі Асірыйскую імперыю, захапілі паўночную Месапатамію і Урарту === Ахеменіды === {{Асноўны артыкул|Ахеменіды}} У 553 годзе да н. э. малады фарсі цар Аншана і парс Кір з роду Ахемэнідаў выступіў супраць мідзійцы. Кір захапіў Экбатаны і абвясціў сябе царом Персіі і Мідыі. Пры гэтым мідыйскі цар Иштувегу быў узяты ў палон, але пазней вызвалены і прызначаны намеснікам у адну з правінцый. Да сваёй смерці ў 529 годзе да н. э. Кір II Вялікі падпарадкаваў імперыі Ахеменідаў ўсю Заходнюю Азію ад Міжземнамор’я і Анатоля да Сырдар’і. Раней, у 546 годзе да н. э., Кір заснаваў у фарсе сталіцу свайго царства — Пасаргады, дзе і быў пахаваны. Сын Кіра Камбіза II пашырыў валоданні імперыі бацькі да Егіпта і Эфіопіі. Пасля смерці Камбіза да ўлады прыйшоў Дарый Гістасп. Дарый хутка і жорстка навёў у імперыі парадак і пачаў новыя заваявальныя паходы, у выніку якіх імперыя Ахеменідаў пашырылася да Балкан на захадзе і да Інда на ўсходзе, стаўшы найбуйнейшый і наймагутнейшай дзяржавай, якая існавала калі-небудзь на той момант. Дарый таксама правёў шэраг унутраных рэформаў. Ён падзяліў краіну на некалькі адміністрацыйных адзінак — сатрапаў, пры гэтым упершыню ў гісторыі быў ажыццёўлены прынцып падзелу ўладаў: войскі не падпарадкоўваліся сатрапам і ў той жа час военачальнікі не мелі адміністрацыйнай улады. Акрамя таго, Дарый правёў грашовую рэформу і ўвёў у абарачэнне залаты дарик. У спалучэнні з будаўніцтвам сеткі мошчаных дарог гэта спрыяла небываламу скоку ў гандлёвых адносінах. Дарый заступаўся зараастрызму і лічыў жрацоў стрыжнем персідскай дзяржаўнасці. Пры ім гэтая першая манатэістычная рэлігія стала ў імперыі дзяржаўнай. У той жа час да заваяваных народаў і іх вераванняў і культуры персы ставіліся цярпіма. Спадчыннікі Дарыя I сталі парушаць прынцыпы ўнутранага ладу, уведзеныя царом, у выніку чаго сатрапы сталі больш незалежныя. Падняўся мяцеж у Егіпце, пачаліся беспарадкі ў Грэцыі і Македоніі. У гэтых умовах македонскі палкаводзец Аляксандр пачаў ваенны паход супраць персаў, і да 330 годзе да н. э. разграміў імперыю Ахеменідаў. === Парфія і Сасаніды === Пасля смерці [[Аляксандр Македонскі|Аляксандра Македонскага]] ў [[323 да н.э.|323 г. да н.э.]] яго імперыя распалася на некалькі асобных дзяржаў. Большая частка тэрыторыі сучаснага Ірана адышла да Селеўкіі, аднак парфянскі цар [[Мітрыдат I (цар Парфіі)|Мітрыдат I]] неўзабаве пачаў заваявальныя паходы супраць Селеўкідаў і ўключыў у склад сваёй дзяржавы Персію, а таксама Міжрэчча. У 92 годзе да н.э. паміж Парфіяй і Рымам была праведзена мяжа па рэчышчы Еўфрата, але рымляне амаль адразу ўварваліся ў межы заходніх парфянскіх сатрапаз і пацярпелі паразу. У адказным паходзе парфяне захапілі ўвесь Левант і Анатолію, але былі адкінутыя войскамі Марка Антонія назад да Еўфрата. Неўзабаве пасля гэтага ў Парфіі адна за адной ўспыхвалі грамадзянскія войны, выкліканыя ўмяшаннем Рыма ў барацьбу паміж парфянскай і грэчаскай шляхтай. У 224 годзе [[Ардашыр I]], сын кіраўніка невялікага гарадка Хейры ў Парс, разграміў войска парфян Артабана IV і заснаваў [[Дзяржава Сасанідаў|другую Персідскую імперыю]] — Ираншахр («Царства арыяў») — са сталіцай у Фірузабадзе, стаўшы заснавальнікам новай дынастыі — Сасанідаў. Узмацніўся ўплыў арыстакратыі і зараастрыйскага духавенства, пачаліся ганенні на іншаверцаў. Праведзена адміністрацыйная рэформа. Сасаніды працягнулі барацьбу з рымлянамі і з качэўнікамі Цэнтральнай Азіі. Пры цары Хасрове I (531—579) пачалася актыўная экспансія: у 540 годзе была захоплена Антыёхія, у 562 — Егіпет. Візантыйская імперыя трапіла ў падатковую залежнасць ад персаў. Былі заняты прыбярэжныя вобласці Аравійскага паўвострава, у тым ліку Емен. У гэты ж час Хасроў разграміў [[Эфталіты|эфталіцскую]] дзяржаву на тэрыторыі сучаснага Таджыкістана. Ваенныя поспехі Хасрова прывялі да росквіту гандлю і культуры ў Іране. Унук Хасрова I, Хасроў II (590—628) аднавіў вайну з Візантыяй, але атрымліваў паразу за паразай. Ваенныя выдаткі пакрываліся за кошт празмерных падаткаў з гандляроў і пабораў з беднякоў. У выніку па ўсёй краіне пачалі ўспыхваць паўстанні, Хасроў быў схоплены і пакараны смерцю. Яго ўнук, Ездыгерд III (632—651) стаў апошнім Сасанідскім царом. Нягледзячы на спыненне вайны з Візантыяй, распад імперыі працягваўся. На поўдні персы сутыкнуліся з новым праціўнікам — арабамі. === Арабскае заваяванне === {{Асноўны артыкул|Арабскае заваяванне Персіі}} Арабскія набегі на Сасанідскі Іран пачаліся ў 632 годзе. Найбольш поўнае паражэнне персідская армія пацярпела ў бітве пры Кадысіі ў 637 годзе. Арабскае заваяванне Персіі працягвалася да 652 года, і яна была ўключана ў [[Амеядскі халіфат]]. Арабы распаўсюдзілі ў Іране іслам, які моцна змяніў персідскую культуру. Пасля ісламізацыі Ірана бурна развіваліся ў халіфаце літаратура, філасофія, мастацтва, медыцына. Персідская культура стала асновай для пачатку «[[Залаты век ісламу|залатога перыяду ў ісламе]]». У 750 годзе фарсі генерал Абу Муслім узначаліў паход Абасідаў супраць Амеядаў на Дамаск, а затым на сталіцу Халіфата — Багдад. У падзяку новы халіф дараваў персідскім губернатарам пэўную аўтаномію, а таксама ўзяў некалькіх персаў ў якасці візіраў. Тым не менш, у 822 годзе Тахір бен-Гусейн бен-Мусаб, губернатар Харасана, абвясціў незалежнасць правінцыі і аб’явіў сябе родапачынальнікам новай персідскай дынастыі — Тахірыдаў. Ужо да пачатку праўлення Саманідаў Іран практычна аднавіў сваю незалежнасць ад арабаў. === Цюркскія і мангольскія заваяванні === Нягледзячы на прыняцце персідскім грамадствам ісламу, арабізацыя ў Іране не мела поспеху. Насаджэнне арабскай культуры сустрэла супраціўленне персаў і стала штуршком да барацьбы за незалежнасць ад арабаў. Важную ролю ў аднаўленні нацыянальнай самасвядомасці персаў адыграла адраджэнне персідскай мовы і літаратуры, пік якога прыйшоўся на IX—X стагоддзя. У сувязі з гэтым атрымала вядомасць эпапея Фірдащсі «Шах-намэ», цалкам напісаная на фарсі. У 962 годзе цюркскі палкаводзец Алп-Тэгін выступіў супраць Саманідаў і заснаваў цюркскую дзяржава [[Газневіды|Газневідаў]] са сталіцай у Газні (Афганістан). Пры Газневідах культурны росквіт Персіі прадоўжыўся. Іх паслядоўнікі сельджукаў перанеслі сталіцу ў Ісфахан. У 1220 годзе паўночны ўсход Ірана, які знаходзіўся ў складзе Харэзмскага царства, быў атакаваны войскамі Чынгіс-хана. Руйнаванню падвергся ўвесь Харасан, а таксама тэрыторыі ўсходніх правінцый сучаснага Ірана. Каля паловы насельніцтва было забіта манголамі. У выніку голаду і войнаў да 1260 года насельніцтва Ірана скарацілася з 2,5 млн да 250 тысяч чалавек. Завяршыў заваяванне Ірана ўнук Чынгіс-хана [[Хулагу]]. У заснаваным ім дзяржаве яго нашчадкі-ільханы кіравалі да сярэдзіны XIV стагоддзя. [[Тамерлан|Цімур]] заснаваў сталіцу сваёй імперыі ў Самаркандзе. Ён вывез з Ірана тысячы майстэрскіх майстроў, якія пабудавалі шэдэўры сусветнай архітэктуры ў Самаркандзе. Так, напрыклад, тэбрызскімі майстрамі быў пабудаваны маўзалей Гур Эмір у Самаркандзе. Пры кіраванні малодшага сына Цімура Шахруха адбываецца росквіт навукі і культуры ў Іране. Ён прадоўжыўся ў эпоху кіравання цімурыда Султан Хусэйна Байкары. Цэнтралізацыя Іранскай дзяржавы аднавілася з прыходам да ўлады кызылбашскай дынастыі Сефевідаў, якія паклалі канец кіраванню нашчадкаў мангольскіх заваёўнікаў. === Дынастыі (1501—1979) === Іслам [[Шыіты|шыіцкага]] толку стаў дзяржаўнай рэлігіяй ў Іране пры шаху [[Ісмаіл I|Ісмаіле I]] з дынастыі Сефевідаў. Пасля перамогі над Алванд-ханам, кіраўніком цюркскай дзяржавы Ак-Коюнлу, пад Шаруром (у Нахічэвані), Ісмаіл пераможна ўступіў у Тэбрыз, дзе ў ліпені 1501 год абвясціў сябе шахам Азербайджана<ref>Richard Tapper. «Shahsevan in Safavid Persia», ''Bulletin of the School of Oriental and African Studies'', University of London, Vol. 37, No. 3, 1974, p. 324.</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/516019/Safavid-dynasty Encyclopaedia Britannica. Ṣafavid Dynasty.]</ref>. Ісмаіл неўзабаве ж падпарадкаваў сабе ўвесь Іран — і ў маі 1502 года каранаваў сябе шахам Ірана. Сталіцай Сефевідскай дзяржавы стаў горад Тэбрыз; пасля сталіца была перанесена ў Казвін, а адтуль — у Исфахан. Найвышэйшага росквіту імперыя Сефевідаў дасягнула пры [[Абас I Вялікі|Абасе I]], разграміўшы Асманскую імперыю і далучыўшы да сябе тэрыторыі сучаснага Ірака, Афганістана, часткі Пакістана, тэрыторыі Азербайджана, часткі Арменіі і Грузіі, а таксама правінцый Гілян і Мазендзеран на беразе Каспійскага мора. Такім чынам, валоданні Ірана распасціраліся ўжо ад [[Тыгр (рака)|Тыгра]] да [[Інд]]а. Заваяваныя тэрыторыі прынеслі Ірану багацце і росквіт. Пачаўся росквіт культуры. Іран стаў цэнтралізаванай дзяржавай, была праведзена мадэрнізацыя ўзброеных сіл. Аднак пасля смерці Абаса Вялікага імперыя прыйшла ў заняпад. Няўмелае кіраўніцтва прывяло да страты Кандагара і Багдада. У 1722 года афганцы-гільзаі здзейснілі набег на Іран, з ходу ўзяўшы Ісфахан, і ўзвялі на пасад Махмуд-хана. Тады [[Надзір-шах]], палкаводзец апошняга кіраўніка з Сефевідаў, Тахмаспа II, забіў яго разам з сынам і ўсталяваў у Іране ўладу Афшарыдаў. Перш за ўсё Надзір-шах змяніў дзяржаўную рэлігію на [[Суніты|сунізм]], а затым разграміў Афганістан і вярнуў Персіі Кандагар. Адыходзяць афганскія войскі беглі ў Індыю. Надзір-шах заклікаў уладара [[Імперыя Вялікіх Маголаў|дзяржавы Маголаў]], Махамед-шаха, не прымаць іх, але той не пагадзіўся, тады шах уварваўся ў Індыю. У 1739 годзе войскі Надзір-шаха ўвайшлі ў Дэлі, аднак неўзабаве там успыхнула паўстанне. Персы наладзілі ў горадзе сапраўдную разню, а потым вярнуліся ў Іран, цалкам разрабаваўшы краіну. У 1740 годзе Надзір-шах здзейсніў паход у Туркестан, у выніку якога межы Ірана прасунуліся да Амудар’і. На Каўказе персы дайшлі да Дагестана. У 1747 годзе Надзір-шах быў забіты. У 1750 годзе ўлада перайшла да дынастыі [[Зенды|Зендаў]] на чале з Карым-ханам. Карым-хан стаў першым за 700 гадоў персам, якія сталі на чале дзяржавы. Ён перанёс сталіцу ў Шыраз. Перыяд яго праўлення характарызуецца практычна адсутнасцю войнаў і культурным росквітам. Улада Зендаў працягвалася толькі тры пакаленні, і ў 1781 годзе перайшла да дынастыі [[Каджары|Каджараў]]. Заснавальнік дынастыі, скапец Ага-Махамед-хан, учыніў расправу над Зендам і нашчадкамі Афшарыдаў. Умацаваўшы ўладу Каджараў ў Іране, Махамед-хан здзейсніў паход на Грузію, разграміў Тбілісі і знішчыў больш за 20 тысяч жыхароў горада. Другі паход на Грузію ў 1797 годзе не адбыўся, бо шах быў забіты ўласнымі слугамі (грузінам і курдам) у Карабаху. Незадоўга да сваёй смерці Махамед-хан перанёс сталіцу Ірана ў Тэгеран. У выніку серыі няўдалых войнаў з Расійскай імперыяй Персія пры Каджарах пазбавілася тэрыторыі, якую займаюць цяпер Азербайджан і Арменія. Квітнела карупцыя, губляўся кантроль над ўскраінамі краіны. Пасля працяглых акцый пратэсту ў 1906 годзе ў краіне адбылася Канстытуцыйная рэвалюцыя, у выніку чаго Іран стаў канстытуцыйнай манархіяй. Улетку 1918 года брытанскія войскі акупуюць ўвесь Іран. 9 жніўня 1919 года было падпісана англа-іранскае пагадненне, якое ўсталёўвае поўны брытанскі кантроль над эканомікай і арміяй краіны. У 1920 годзе ў Гіляне абвешчаная Гілянская Савецкая Рэспубліка, якая праіснавала да верасня 1921 года. 21 лютага 1921 года Рэза-хан Пехлеві звергнуў Ахмед-шаха і ў 1925-м быў абвешчаны новым шахам. 26 лютага 1921 года РСФСР падпісала з Іранам новы дагавор, прызнаўшы поўную незалежнасць Ірана. Пехлеві ўвёў у абарачэнне тэрмін «Шахіншах» («цар цароў»). Пачынаючы з персідскага новага года, г.зн. з 22 сакавіка<ref>{{Кніга|аўтар = Газета "Правда"|загаловак = Переименование Персии|адказны= |выданне = №1 (6247)|месца = Москва|выдавецтва = Типография газеты "Правда" имени Сталина|год = 1935|старонкі = 6|старонак = |isbn = }}</ref> 1935 года назва дзяржавы было афіцыйна зменена з Персіі на Іран. Пачалася маштабная індустрыялізацыя Ірана, была цалкам мадэрнізаваная інфраструктура. У ходзе Другой сусветнай вайны Шахіншах адмовіў Вялікабрытаніі і Савецкаму Саюзу ў іх просьбе размясціць свае войскі ў Іране. Тады [[Іранская аперацыя|саюзнікі ўварваліся ў Іран]], зрынулі шаха і ўсталявалі кантроль над чыгункамі і нафтавымі радовішчамі. У 1942 годзе суверэнітэт Ірана быў адноўлены, улада перайшла да сына шаха — [[Махамед Рэза Пехлеві|Махамеда]]. Тым не менш, Савецкі Саюз, баючыся магчымай агрэсіі з боку Турцыі, трымаў свае войскі ў паўночным Іране да мая 1946 года. Пасля вайны Махамед Рэза праводзіў палітыку актыўнай вестэрнізацыі і дэісламізацыі, што не заўсёды знаходзіла разуменне ў народзе. Адбываліся шматлікія мітынгі і забастоўкі. У 1951 годзе старшынёй Урада Ірана становіцца Махамед Масадык, які актыўна займаецца рэфарматарствам, дамагаючыся перагляду дамоўленасцей па размеркаванні прыбыткаў кампаніі British Petroleum. Адбываецца нацыяналізацыя нафтавай прамысловасці Ірана. Аднак у ЗША неадкладна і пры актыўным удзеле брытанскіх спецслужбаў распрацоўваецца план перавароту, здзейсненага ў жніўні 1953 года ўнукам прэзідэнта Тэадора Рузвельта — Кэрмітам Рузвельтам. Масадык быў зняты са сваёй пасады і заключаны ў турму. Праз тры гады ён быў вызвалены і пасаджаны пад хатні арышт, дзе і знаходзіўся да сваёй смерці ў 1967 годзе. У 1957 годзе заснаваная таемная паліцыя САВАК. У 1963 годзе з краіны быў высланы аятала Хамейні ў выніку серыі радыкальных рэформаў («Белая рэвалюцыя»). Пераўтварэнні і дэісламізацыя прывялі да актыўнай антыўрадавай прапаганды. У 1965 годзе ўдзельнікамі групы «Федаяне Іслам» быў смяротна паранены прэм’ер-міністр Хасан Алі Мансур. У 1973 годзе ў ходзе палітыкі ўмацавання ўлады шаха былі забароненыя ўсе палітычныя партыі і аб’яднанні. Да канца 1970-х Іран ахапілі масавыя пратэсты, якія выліліся ў звяржэнне рэжыму Пехлеві і канчатковым скасаванні манархіі. У 1979 годзе ў краіне адбылася ісламская рэвалюцыя і была заснавана ісламская рэспубліка. === Ісламская рэспубліка === Ісламская рэвалюцыя ў Іране стала пераходам ад шахскага манархічнага рэжыму Пехлеві да ісламскай рэспубліцы на чале з [[Аятала|аяталой]] [[Рухала Мусаві Хамейні|Хамейні]] — правадыром рэвалюцыі і заснавальнікам новага парадку. Пачаткам рэвалюцыі прынята лічыць масавыя антышахскія пратэсты ў студзені 1978 года, падаўленыя ўрадавымі войскамі. У студзені 1979 года, пасля таго як краіну паралізавалі пастаянныя забастоўкі і мітынгі, Пехлеві з сям’ёй пакінуў Іран, і 1 лютага ў Тэгеран прыбыў Хамейні, які знаходзіўся ў выгнанні ў Францыі. Аятала быў сустрэты мільёнамі радасных іранцаў. 1 красавіка 1979 года пасля правядзення ўсенароднага рэферэндуму Іран быў афіцыйна абвешчаны ісламскай рэспублікай. 3 снежня таго ж года была прынята новая канстытуцыя. {{Асноўны артыкул|Захоп амерыканскіх заложнікаў у Іране}} Унутрыпалітычныя наступствы рэвалюцыі праявіліся ва ўсталяванні ў краіне [[Тэакратыя|тэакратычнага]] рэжыму мусульманскага духавенства, павышэнні ролі ісламу абсалютна ва ўсіх сферах жыцця. Адбыліся кардынальныя змены і ў знешняй палітыцы. Адносіны Ірана з ЗША сталі вельмі нацягнутымі. Дыпламатычныя адносіны былі разарваны 4 лістапада 1979 года, калі ў Тэгеране была захоплена амбасада ЗША, а дыпламаты правялі ў закладніках 444 дні. Захопнікі (студэнты, сярод якіх, паводле некаторых дадзеных, магчыма, быў будучы прэзідэнт Ірана, тады — афіцэр спецпадраздзялення [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі|КВІР]] і актывіст моладзевай арганізацыі «Установа згуртавання адзінства» — [[Махмуд Ахмадзінежад]]) сцвярджалі, што пераследавалі агентаў ЦРУ, якія планавалі звяржэнне рэвалюцыйнага ўрада. Яны таксама патрабавалі выдачы ўцекача шаха. Толькі ў 1981 годзе пры пасярэдніцтве Алжыра крызіс быў вырашаны і закладнікі адпушчаныя на радзіму. {{Асноўны артыкул|Ірана-іракская вайна}} Тым часам прэзідэнт суседняй Ірака [[Садам Хусейн]] вырашыў скарыстацца ўнутранай нестабільнасцю ў Іране і яго нацягнутымі адносінамі з краінамі Захаду. Ірану былі (не ў першы раз) прад’яўлены тэрытарыяльныя прэтэнзіі ў дачыненні да раёнаў ўздоўж берага Персідскага заліва на ўсход ад ракі Шат-эль-Араб. У прыватнасці, Хусейн запатрабаваў перадачы Іраку заходняга Хузестана, дзе большасць насельніцтва складалі арабы і меліся велізарныя запасы нафты. Гэтыя патрабаванні былі пакінутыя Іранам без увагі, і Хусейн пачаў падрыхтоўку да буйнамаштабнай вайны. 22 верасня 1980 года армія Ірака фарсіравала Шат-эль-Араб і ўварвалася ў Хузестан, што стала для іранскага кіраўніцтва поўнай нечаканасцю. Хоць у першыя месяцы вайны Садама Хусэйна ўдалося дабіцца немалых поспехаў, наступ іракскай арміі быў неўзабаве спынены, іранскія войскі перайшлі ў контрнаступленне і да сярэдзіны 1982 года выбілі іракцаў з краіны. Хамейні вырашыў не спыняць вайну, плануючы «экспартаваць» рэвалюцыю і ў Ірак. Гэты план абапіраўся ў першую чаргу на шыіцкую большасць ўсходняга Ірака. Цяпер ужо іранская армія ўварвалася ў Ірак з намерам скінуць Садама Хусэйна. Аднак у наступныя гады ваенныя поспехі Ірана былі нязначнымі, а ў 1988 годзе іракская армія перайшла ў контрнаступленне і вызваліла ўсе акупаваныя Іранам тэрыторыі. Пасля гэтага было падпісана мірнае пагадненне. Ірана-іракская мяжа засталася нязменнай. На працягу вайны Ірак карыстаўся палітычнай, фінансавай і ваеннай падтрымкай большасці арабскіх краін, Савецкага Саюза, Кітая, а таксама ЗША і іх саюзнікаў. Іран так ці інакш падтрымлівалі Кітай, ЗША, Ізраіль і некаторыя іншыя краіны. У ходзе баявых дзеянняў іракская армія неаднаразова ўжывала хімічную зброю, у тым ліку супраць мірных іранцаў. Больш за 100 000 чалавек у Іране загінулі ад дзеяння атрутных рэчываў. Агульныя страты Ірана ў васьмігадовай вайне перавышаюць 500 000 чалавек. У 1997 годзе прэзідэнтам Ірана быў абраны [[Махамед Хатамі]], які абвясціў пачатак правядзення палітыкі памяркоўнага дачынення да культуры і ўстанаўлення больш цесных сувязяў з краінамі Захаду. У канцы 90-х еўрапейскія дзяржавы пачалі аднаўляць перарваныя рэвалюцыяй эканамічныя сувязі з Іранам. Тым не менш ЗША засталіся нязменныя ў сваёй пазіцыі. Амерыканскае кіраўніцтва прад’явіла Ірану абвінавачванні ў спансаванні тэрарызму і распрацоўках зброі масавага знішчэння. Пазней прэзідэнт ЗША [[Джордж Уокер Буш]] замацаваў за Іранам ярлык краіны «Восі зла». У снежні 2025 года ў Тэгеране пачаліся [[Пратэсты ў Іране (2025—2026)|масавыя пратэсты]], якія напачатку 2026 года ператварыліся ў найбуйнейшыя ў гісторыі ісламскай рэспублікі і прывялі да масавых ахвяраў сярод цывільнага насельніцтва<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/articles/cvgp70ynx1po|title=Iran protests: Eyewitnesses describe deadly crackdown across country|website=www.bbc.com|date=2026-01-12|access-date=2026-01-13}}</ref>. == Геаграфія == Займаючы тэрыторыю, роўную 1 648 195 кв. км, Іран мае супольную мяжу на захадзе з [[Ірак]]ам (1 609 км), на паўночным захадзе з [[Турцыя]]й (486 км), на поўначы з [[Арменія]]й, [[Азербайджан]]ам і [[Туркменістан]]ам, а таксама абмываецца [[Каспійскае мора|Каспійскім морам]] (2 670 км). На ўсходзе Іран мяжуе з [[Афганістан]]ам (945 км), а на паўднёвым усходзе з [[Пакістан]]ам (978 км). З поўдня Іран абмываюць воды [[Персідскі заліў|Персідскага заліва]] (1 259 км) і [[Аманскі заліў|Аманскага заліва]] (784 км). === Астравы === Ірану ў Персідскім заліве належыць мноства востраваў, найбольш важнымі з якіх з’яўляюцца: [[Міну]], [[Харк]] (нафтавы тэрмінал даўжынёй 6 км і шырынёй 3 км, на якім размешчаны адзін з найвялікшых у свеце глыбакаводных нафтавых партоў, злучаны з мацерыком 40-кіламетровым трубаправодам), [[Шэйх Саад]], [[Шэйх Шуайб]], [[Хэндурабі]], [[Востраў Кешм|Кешм]] (найвялікшы іранскі востраў у [[Армузскі праліў|Армузскім праліве]], плошча якога складае 1 491 км²), [[Фарур]], [[Сіры]], [[Абу-Муса]], [[Тунб (астравы)|Вялікі і Малы Тунбы]], [[Востраў Кіш|Кіш]], [[Хэнгам]], [[Ларак]], [[Фарсі]], [[Востраў Армуз|Армуз]] і [[востраў Лаван|Лаван]]. === Порты === Найбольш значнымі іранскімі партамі ў Персідскім заліве з’яўляюцца [[Абадан]], [[Харамшахр]], [[Імам Хамейні]] (колішні Шагпур), [[Магшахр]], [[Дэйлам]], [[Генавэ]], [[Рыг]], [[Бушэр]], [[Ленге]], і [[Бендэр-Абас|Абас]]. === Рэкі === З усіх рэк, што цякуць па іранскай зямлі, толькі адна прыдатная для [[суднаходства]] — [[Карун]] (даўжыня — 920 км). Іншыя буйныя рэкі: [[Атрак]] (535 км) у правінцыі [[Голестан]] і ўздоўж іранска-туркменскай мяжы, [[Бампур]] (275 км), [[Далькі]] (285 км), [[Дэз]] (515 км), [[Халільруд]] (387 км), [[Хэндзіджан]] (488 км), [[Джарахі]] (альбо Марун, 438 км), [[Керхэ|Керхе]] (755 км), [[Мегран]] (382 км), [[Монд]] (685 км) і [[Сарбаз]] (313 км) у паўднёвым Іране, [[Карачай]] (540 км), [[Сефідруд]] (795 км) у паўночна-заходнім Іране, [[Зарынеруд]] (302 км) дый [[Карасу]] (255 км) у заходнім Іране і [[Заяндэруд]] (405 км) у цэнтральным Іране. Падчас летняга сезону ў большасці рэк [[вада|вады]] мала. Аднак вада цячэ пад зямлёй, а доступ да яе забяспечваецца праз падземныя водныя каналы (так званыя канаты), крыніцы і калодзежы. === Горы === Дзякуючы высокаму хрыбту гораў [[Альборз]] на поўначы, горнаму ланцугу [[Загрос]] на захадзе і паўднёвым захадзе, а таксама ўсходнім горам Ірану, што акаймоўваюць [[Іранскае плато]], краіна вылучаецца скалістым горным рэльефам. У лік найвышэйшых гораў Ірану ўваходзяць: [[Алагакбар]] (ля Кучану, 2 804 м), [[Аламкух]] (ля Калярдашту, 4 850 м), [[Альванд]] (ля Хамадану, 3 580 м), [[Ардагал]] (на захад ад Кашану, 3 463 м), [[Багбаля]] (ля Керману, 3 775 м), [[Бахр Асэмон]] (ля Джырофту, 3 886 м), [[Дэмавенд]] (на ўсход ад Тэгерану, 5 671 м), [[Хэзар Масджэд]] (Машгад, 3 040 м), [[Джэбаль Барэз]] (ля Джырофту, 3 741 м), [[Джупар]] (ля Керману, 4 135 м), [[Аштаранкух]] (ля Азны, 4 050 м), [[Палян Гярдон]] (ля Гачсару, 4 375 м), [[Тафтан]] (ля Хашу, 3 941 м), [[Сабалян]] (ля Ардабілю, 4 811 м), [[Саганд]] (ля Табрызу, 3 707 м), [[Шыркух]] (ля Язду, 4 055 м), [[Тахт Сулейман]] (ля Калярдашту, 4 643 м), [[Тачаль]] (ля Тэгерану, 3 933 м), [[Зардкух Бахціяры]] (ля Шахрэкурду, 4 221 м). == Насельніцтва == Паводле апошніх іранскіх ацэнак, у ІРІ пражывае 69 млн чалавек, у тым ліку 70 % — у гарадах. Больш паловы насельніцтва Ірана складаюць [[персы]], за імі прытрымліваюцца [[азербайджанцы]] (27 %), [[курды]] (5 %)<ref>Volume 2. Dabbagh — Kuwait University. — Iran, page 1111—1112. // Encyclopedia of Modern Middle East & North Africa. Second Edition. Volume 1 — 4. Editor in Chief: Philip Mattar. Associate Editors: Charles E. Butterworth, Neil Caplan, Michael R. Fischbach, Eric Hooglund, Laurie King-Irani, John Ruedy. Farmington Hills: Gale, 2004, 2936 pages. ISBN 9780028657691 {{oq|en|With an estimated population of 67 million in 2004, Iran is one of the most populous countries in the Middle East. ... Iran’s second largest ethnolinguistic minority, the Kurds, make up an estimated 5 percent of the country’s population and reside in the provinces of Kerman and Kurdistan as well as in parts of West Azerbaijan and Ilam. Kurds in Iran are divided along religious lines as Sunni, Shi'ite, or Ahl-e Haqq.}}</ref>, [[луры]], [[арабы]], [[туркмены]], [[белуджы]], [[армяне]], прадстаўнікі іншых нацыянальнасцей. Абсалютная большасць насельніцтва — мусульмане (99 %). Афіцыйная рэлігія — іслам шыіцкага толку (каля 89 % мусульман Ірана — шыіты, астатнія — суніты). Каля 80 тыс. чал. іранцаў (этнічныя армяне) вызнаюць хрысціянства нестарыянскага толку, прыкладна 25-35 тыс. — зараастрызм, 20 тыс. — іудаізм. У раёнах кампактнага пражывання азербайджанцаў распаўсюджана азербайджанская мова (афіцыйнага статусу не мае). == Дзяржаўны лад == Дзяржаўная ўлада ў Іране здзяйсняецца незалежнымі адзін ад другога заканадаўчай, выканаўчай і судовай галінамі ўлады, змешчанымі пад кантролем Вярхоўнага кіраўніка краіны. Пост Вярхоўнага кіраўніка (вышэйшы пост) можа займаць факіх (багаслоў), якога пасля смерці імама Хамейні вызначае і прызначае выбарны орган — Сход экспертаў. У абавязкі Вярхоўнага кіраўніка ўваходзяць: азначэнне генеральнай лініі ў палітыцы ІРІ і кантроль за правільнасцю ажыццяўлення гэтай лініі, камандаванне ўзброенымі сіламі, аб’яўленне вайны і міру, прызначэнне і адхіленне ад пасады вышэйшых службовых асоб, падпісанне ўказу аб прызначэнні прэзідэнта пасля яго абрання, аб’яўленне амністыі або змякчэнне прысудаў. Пасля смерці Хамейні (1989) новым Вярхоўным кіраўніком ІРІ быў абраны аятала [[Алі Хаменеі]], які займаў да гэтага пасаду прэзідэнта краіны. Пасля Вярхоўнага кіраўніка вышэйшай афіцыйнай асобай у краіне з’яўляецца прэзідэнт. На яго ўскладаецца адказнасць за выкананне канстытуцыі, кіраўніцтва выканаўчай уладай (за выключэннем тых пытанняў, якія непасрэдна датычаць прэрагатыў Вярхоўнага кіраўніка). Прэзідэнт узначальвае кабінет міністраў, прызначае саміх міністраў і прадстаўляе іх на сцвярджэнне Сходу ісламскага савета (парламента), падпісвае дагаворы і дамовы з іншымі дзяржавамі. Прэзідэнт абіраецца на чатыры гады шляхам прамога галасавання і можа быць перавыбраны не больш чым яшчэ на адзін тэрмін. Вышэйшым заканадаўчым органам ІРІ з’яўляецца аднапалатны парламент — Сход ісламскага савета (меджліс). У цяперашні час у склад меджліса ўваходзіць 290 дэпутатаў, абраных прамым і таемным галасаваннем. Сход сцвярджае склад урада, прымае законы, ратыфікуе дагаворы і дамовы з замежнымі дзяржавамі, сцвярджае праект бюджэту, атрыманне і даванне ўрадам пазык і бязвыплатнай дапамогі, санкцыянуе найманне замежных адмыслоўцаў. Кантроль за адпаведнасцю рашэнняў меджліса догмам ісламу і канстытуцыі ІРІ здзяйсняецца Наглядальным саветам. Савет разглядае ўсе рашэнні меджліса, здзяйсняе кантроль за выбарамі Сходу экспертаў, прэзідэнцкімі выбарамі, выбарамі ў меджліс, а таксама за правядзеннем усеагульных рэферэндумаў. Для вырашэння разнагалоссяў, якія ўзнікаюць паміж меджлісам і Наглядальным саветам з нагоды прыняцця заканадаўчых актаў, у 1988 сфарміраваны канстытуцыйны орган — Савет па ацэнцы мэтазгоднасці прымаемых рашэнняў (СМПР). У 2005 рашэннем Вярхоўнага кіраўніка ІРІ СМПР перададзеныя новыя паўнамоцтвы па наглядзе за дзейнасцю выканаўчай, заканадаўчай і судовай улад, а таксама ўзброенымі сіламі і Арганізацыі тэлерадыёвяшчання ў ІРІ. У мэтах стварэння гарантый прытрымлівання нацыянальных інтарэсаў, тэрытарыяльнай цэласнасці і суверэнітэту краіны пад старшынствам прэзідэнта дзейнічае Вышэйшы савет нацыянальнай бяспекі. Судовая ўлада ў Іране функцыянуе на аснове ісламскіх норм і звычаяў. Кіраўнік судовай улады прызначаецца Вярхоўным кіраўніком краіны тэрмінам на пяць гадоў. Кантроль за правільным выкананнем законаў, забеспячэннем іх адзінага тлумачэння здзяйсняецца Вярхоўным судом. Старшыня Вярхоўнага суда і генеральны пракурор прызначаюцца кіраўніком судовай улады тэрмінам на пяць гадоў. == Адміністрацыйны падзел краіны == {{Асноўны артыкул|Адміністрацыйны падзел Ірана}} Адміністрацыйна Іран дзеліцца на 30 правінцый (астанаў), якія ўзначальваюць генерал-губернатары. == Эканоміка == Іран размешчаны на скрыжаванні стратэгічна важных гандлёвых маршрутаў паміж Еўропай і Азіяй, займае чацвёртае месца ў свеце па выведаных запасах нафты і другое — па запасах прыроднага газу, з’яўляецца другім па значэнні экспарцёрам нафты ў ОПЕК. Прыбыткі Ірана ад продажу нафты дасягаюць 80 % ад усіх экспартных прыбыткаў краіны, забяспечваюць палову дзяржаўнага бюджэту і, па розных адзнаках, да 20 % ВУП. Іран таксама багаты такімі карыснымі выкапнямі як вугаль, хром, медзь, жалезная руда, свінец, марганец, цынк і сера. Паводле афіцыйных дадзеных, прырост ВУП у 1386 с.х. (з сакавіка 2007 па сакавік 2008) склаў 5,3 %. Улічваючы высокую ступень залежнасці іранскай эканомікі ад экспарту нафты, урад ІРІ ў рамках 4-га пяцігадовага плану сацыяльна-эканамічнага развіцця краіны (2005/06-2009/10) прымае меры па развіцці ненафтавага сектару народнай гаспадаркі. Сярэднядушавы нацыянальны прыбытак ацэньваецца ў 1800 дол. ЗША. Сярэдні ўзровень інфляцыі ў краіне (па афіцыйных дадзеных) склаў 18,4 % (па неафіцыйных — звыш 30 %). Іран уваходзіць у лік прамыслова-аграрных краін, якія развіваюцца пры гэтым яго сацыяльна-эканамічнае і валютна-фінансавае становішча па-ранейшаму застаецца досыць няўстойлівым і находзіцца ў моцнай залежнасці ад экспартнай выручкі нафтавай і газавай прамысловасці. Нафтагазавы сектар Ірана патрабуе тэхнічнага пераабсталявання, укаранення новых тэхналогій і значных замежных інвестыцыях. Беспрацоўе, якая ахоплівае 11 % адсоткаў працаздольнага насельніцтва краіны (сярод моладзі, па неафіцыйных дадзеных — да 25-30 %), з’яўляецца найбольш вострай сацыяльнай праблемай сучаснага Ірана. Па падліках урада, для эфектыўнага рашэння гэтага пытання штогадовы прырост ВУП павінен складаць не менш 8 %, што дазволіць ствараць парадку 900 тыс. новых працоўных месцаў. == Дачыненні з Беларуссю == Дыпламатычныя дачыненні ўрады ўстанавілі [[18 сакавіка]] [[1993]] года<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor87/text87535.htm Камюніке аб устанаўленні дыпламатычных і консульскіх адносін паміж Рэспублікай Беларусь і Ісламскай Рэспублікай Іран]// Прававы раздзел сайта Валерыя Леванеўскага. Дата доступу: [[1 чэрвеня]] [[2009]]</ref>. У снежні [[1997]] года ў Іране адчынілася пасольства [[Беларусь|Беларусі]], у лютым [[2001]] года ў [[Мінск]]у — пасольства Ірана<ref>[http://www.mfa.gov.by/print/ru/press/news/2002-03-21-3.html Матэрыялы брыфінга прэс-сакратара МЗС Беларусі Паўла Латушкі, праведзенага для прадстаўнікоў СМІ 21 сакавіка б.г.]{{Недаступная спасылка}}// Сайт Міністэрства замежных спраў Беларусі. [[21 сакавіка]] [[2002]]</ref>. [[10 чэрвеня]] [[2008]] года беларускім паслом у Іране прызначылі Віктара Рыбака<ref>[http://www.president.gov.by/by/press19750.print.html Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь разгледзеў кадравыя пытанні]// Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. 10 чэрвеня 2008</ref>. 2 банкі ў Беларусі маюць іранскі капітал: [[Онербанк]] і [[Банк гандлёвы капітал]]. == Гл. таксама == * [[Амар Хаям]] * [[Аварайрская бітва]] * [[Алжырскія пагадненні (1981)|Алжырскія пагадненні]] * [[Сабалан]] * [[Тафтан]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} {{Краіны ў Персідскага заліва}} {{Краіны Азіі}} {{АІК}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Іран| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] hsut2d672nx92xp4q6yj0pxbf7ztovm 0 2034 5132920 5065600 2026-04-27T07:58:42Z Eowrjfjdjdjr 167271 5132920 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{Дзяржава |Беларуская назва=Канада |Арыгінальная назва=Canada |Родны склон=Канады |Сцяг=Flag of Canada (Pantone).svg |Герб=Royal Coat of Arms of Canada.svg |Дэвіз= {{lang-la|[[Ад мора да мора|A mari usque ad mare]]}}<br /> Ад мора да мора |Назва гімна=O Canada! <!--|Аўдыё=--> |Форма праўлення=[[Канстытуцыйная манархія]], [[парламенцкая дэмакратыя]] |На карце=Canada (orthographic_projection).svg |lat_dir = N|lat_deg = 56|lat_min = 0|lat_sec = 0 |lon_dir = W|lon_deg = 109|lon_min = 0|lon_sec = 0 |region = CA |CoordScale = |Мовы=[[Англійская мова|англійская]] і [[Французская мова|французская]] |Дата незалежнасці=[[1 ліпеня]] [[1867]] ([[Акт аб Брытанскай Паўночнай Амерыцы]])<br />[[11 снежня]] [[1931]] ([[Вэстмінстэрскі статут (1931)|Вэстмінстэрскі статут, 1931]])<br />[[17 красавіка]] [[1982]] ([[Акт аб Канадзе 1982]]) |Незалежнасць ад=[[Злучанае каралеўства|Злучанага каралеўства]] |Сталіца=[[Атава]] <small>{{coord|45|24|N|75|40|W}}</small> |Найбуйнейшыя гарады=[[Таронта]], [[Манрэаль]], [[Ванкувер]], [[Калгары]] |Пасады кіраўнікоў=[[Кароль]]<br />[[Генерал-губернатар Канады|Генерал-губернатар]]<br />[[Прэм’ер-міністр Канады|Прэм’ер-міністр]] |Кіраўнікі=[[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br />[[Марыя Сіман]]<br />[[Марк Карні]]<br />([[Ліберальная партыя Канады|Ліберальная партыя]]) |Памежныя краіны=ЗША |Этнахаронім=Канадзец, канадка, [[канадцы]] |Месца па тэрыторыі=2 |Тэрыторыя=9 984 670 |Працэнт вады=8,62 % |Месца па насельніцтву=37 |Насельніцтва=39 292 355<ref>https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=1710000901</ref> |Год ацэнкі=2022 |Шчыльнасць насельніцтва=3,9 |ІРЧП={{рост}} 0,929 (вельмі высокі)<ref name="hdr.undp.org"/> |Год разліку ІРЧП=2019 |Месца па ІРЧП=16 |ВУП=1798 млрд<ref name="hdr.undp.org">http://hdr.undp.org/en/composite/HDI</ref> |Год разліку ВУП=2018 |Месца па ВУП=11 |ВУП на душу насельніцтва=48 446 |ВУП (ППЗ) = 1847 млрд<ref name="hdr.undp.org"/> |Год разліку ВУП (ППЗ) = 2018 |Месца па ВУП (ППЗ) = 15 |Валюта=[[Канадскі долар]]<br />([[ISO 4217|CAD, код 124]]) |Дамен=[[.ca]] |Тэлефонны код=1 |Часавы пояс= [[UTC−3:30|−3:30]] — [[UTC−8|−8]] <!--|Примечания=--> }} '''Канада''' ({{lang-en|Canada}}, [[Міжнародны фанетычны алфавіт|ІРА]]: /ˈkænədə/; {{lang-fr|Canada}}, [[Міжнародны фанетычны алфавіт|ІРА]]: /kanaˈda/) — [[дзяржава]] ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]], займае другое месца ў свеце па плошчы пасля [[Расія|Расіі]]. Абмываецца [[Атлантычны акіян|Атлантычным]], [[Ціхі акіян|Ціхім]] і [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым]] акіянамі, мяжуе з [[ЗША]] на поўдні і на паўночным захадзе, таксама мае марскія межы з [[Данія]]й ([[Грэнландыя]]) на паўночным усходзе і [[Францыя]]й ([[Сен-П’ер і Мікелон]]) на ўсходзе. Мяжа Канады і ЗША з’яўляецца самай працяглай агульнай мяжой у свеце. Сталіца Канады — [[Атава]]. Рэльеф Канады змяняецца ад высозных [[Кардыльеры|Кардыльераў]] на захадзе да апрацаванага ледавікамі Лаўрэнційскага ўзвышша ў цэнтры і на ўсходзе. Багаццем мінеральных рэсурсаў Канада вылучаецца нават сярод краін свайго памеру. Хоць клімат Канады і разнастайны, большая яе частка ляжыць у халоднай зоне з працяглай зімой. Канада багатая воднымі рэсурсамі — шырокімі рэкамі і чысцюткімі азёрамі. Большая частка тэрыторыі Канады занята арктычнымі пустынямі, [[тундра]]й і [[тайга|тайгой]]. Канадская [[тайга]] шырокай паласой цягнецца ад Ціхага акіяна да Атлантычнага. Канада — федэратыўная, ''дэ-юрэ'' парламенцкая канстытуцыйная [[манархія]]. Кіраўнік дзяржавы — [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|кароль]] [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], прадстаўлены генерал-губернатарам. Фактычная ўлада належыць парламенту і ўраду на чале з прэм’ер-міністрам. Адміністрацыйна Канада падзяляецца на дзесяць правінцый і тры тэрыторыі, якія маюць свае парламенты і ўрады і карыстаюцца значнай самастойнасцю. Насельніцтва пераважна эмігранцкага паходжання. Перасяленцы з усяго свету ў Канадзе згуртаваныя ў стракатую мультыкультурную супольнасць. Пры гэтым Канада — класічная двухмоўная краіна (каля 40 % насельніцва — англаканадцы, 26 % — франкаканадцы) з дзвюма дзяржаўнымі мовамі на ўсіх узроўнях. Найбуйнейшымі гарадамі з’яўляюцца [[Таронта]], [[Манрэаль]] і [[Ванкувер]]. Для Канады характэрны адзін з самых нізкіх у свеце паказчыкаў шчыльнасці насельніцтва (3,9 чал/км²). Большасць канадцаў жыве ўздоўж мяжы з ЗША. Канада — развітая краіна, член [[Вялікая сямёрка|Вялікай сямёркі]] і [[Група дваццаці|Вялікай дваццаткі]], [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця|Арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця]] (АЭСР). Разам з [[Мексіка]]й і ЗША — сваім галоўным гандлёвым партнёрам — уваходзіць у зону свабоднага гандлю [[НАФТА]]. Таксама Канада з’яўляецца актыўным удзельнікам [[Садружнасць нацый|Садружнасці нацый]] і [[Франкафонія|Франкафоніі]]. Канада адрозніваецца найвышэйшымі пазіцыямі ў свеце па ІЧР (16 месца), якасці жыцця, грамадзянскіх правах, эканамічнай свабодзе, узроўню адукацыі. Нягледзячы на выразны постіндустрыяльны характар, гаспадарка Канады мае выразны сыравінны твар і абапіраецца на мінеральныя, гідраэнергетычныя, лясныя, рыбныя і іншыя рэсурсы. == Этымалогія == Слова «Канада» з вялікай доляй верагоднасці паходзіць ад індзейскага «каната» — вёска ці паселішча<ref>[http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/canada The Canadian Encyclopedia, Art. ''Canada'' von W. Kaye Lamb] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131030071909/http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/canada |date=30 кастрычніка 2013 }}</ref>. Вядома, што так называлі свае землі індзейцы сучаснага [[Квебек (правінцыя)|Квебека]], з якімі сутыкнуліся першыя французскія заваёўнікі. [[Жак Карцье]] ўжываў слова «Канада» дзеля пазначэння не толькі [[Індзейцы|індзейскай]] вёскі, якую ён сустрэў, але і ўсёй вобласці пад кантролем мясцовага правадыра [[Данакона|Данаконы]]. З 1545 года еўрапейскія кнігі і карты пазначалі гэты рэгіён і ўсе берагі [[рака Святога Лаўрэнція|ракі Св. Лаўрэнція]] словам «Канада». У перыяд французскага каланіяльнага валадарства ў XVI—XVII ст. назва Канада ўжывалася нароўні з афіцыйнай — Новая Францыя. Пазней гэтая назва перайшла на большасць суседніх тэрыторый у Паўночнай Амерыцы, якімі кіравала Брытанская імперыя. З 1791 так называліся англійскія калоніі ў раёне сучасных правінцый [[Квебек (правінцыя)|Квебек]] і [[Антарыа (правінцыя)|Антарыа]], а з [[1867]] найменне было перанесена на ўсю краіну. Словы, якія фанетычна і семантычна падобныя на [[Лаўрэнційская мова|лаўрэнційска]]-[[Іракезы|іракезскае]] «kanata», існуюць і ў мовах, далёкіх ад [[Паўночная Амерыка|паўночнаамерыканскіх]]: [[Старажытнаанглійская мова|старажытнаанглійскае]] «cynedom» («каралеўства»), [[Англійская мова|англійскае]] «country» («зямля», «краіна»), «county» («акруга»), «hundred» («сотня»), «kindred» («клан», «род»), [[Валійская мова|валійскае]] «cantref» («акруга»), «genedl» («клан», «род»), [[Старажытнагрэчаская мова|старажытнагрэчаскае]] «κέντρον» («цэнтр»), [[Ірландская мова|ірландскае]] «ceantar» («акруга»), [[Італьянская мова|італьянскае]] «contado» («вёска»), [[Лацінская мова|лацінскае]] «condo» («абжываць», «насяляць»), «continuus» («прылеглы»), [[Персідская мова|персідскае]] «кӓнд» («вёска», «паселішча»), [[Старажытнаруская мова|старажытнарускае]] «коньць» (частка горада)<ref>«Новгород составился из нескольких слобод или поселков… Следы этого… сохранялись и позднее в распределении города на концы» (Ключевский В. О. Русская история. Полный курс лекций. — M.: Олма-ПРЕСС Обр., 2005. — Л. 23).</ref>, [[Руская мова|рускае]] «кондавы» («спрадвечны») і г.д. == Геаграфічнае становішча == {{main|Геаграфія Канады}} [[Файл:Map Canada political-geo-be-x-old.png|thumb|left|Карта Канады]] Канада займае значную частку мацерыка [[Паўночная Амерыка]] і шматлікія астравы, што прымыкаюць да яе. На захадзе абмываецца [[Ціхі акіян|Ціхім акіянам]] і мяжуе са [[Аляска|штатам Аляска]] (ЗША), на ўсходзе абмываецца [[Атлантычны акіян|Атлантычным]], на поўначы — [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночным Ледавітым]] акіянам, на поўдні мяжуе з ЗША. Асноўная мацерыковая частка Канады працягнулася на 5400 км ад Ціхага да Атлантычнага акіяна. Крайнія геаграфічныя каардынаты: на ўсходзе — 52°40' з.д., на захадзе — 141° з.д. З поўдня на поўнач прасціраецца на 4 500 км — ад 41°41' пн.ш. на мяжы з ЗША да паўночнай ускраіны (83°06' пн.ш.) вострава [[Элсмір]] у [[Канадскі Арктычны архіпелаг|Канадскім Арктычным архіпелагу]]. Ля ўсходняга ўзбярэжжа і ў [[заліў Святога Лаўрэнція|заліве Св. Лаўрэнція]] знаходзяцца [[востраў Ньюфаўндленд]], [[востраў Кейп-Брэтан|Кейп-Брэтан]], [[Антыкосты]], [[Мадлен (архіпелаг)|архіпелаг Мадлен]], [[востраў Прынца Эдуарда|Прынца Эдуарда]] і інш. На поўначы працягнуліся [[Бафінава Зямля]], астравы Гудзонава заліва і шматлікія астравы Канадскага Арктычнага архіпелага, падзеленыя вузкімі і плыткімі пралівамі. Ціхаакіянскае ўзбярэжжа моцна парэзана вузкімі і доўгімі залівамі са стромкімі схіламі. Недалёка ад заходняга берага ляжыць буйны [[востраў Ванкувер]], [[астравы Каралевы Шарлоты]] і інш. == Прырода == {{main|Геаграфія Канады}} === Рэльеф і карысныя выкапні === [[Файл:Moraine Lake-Banff NP.JPG|thumb|Скалістыя горы, [[Нацыянальны парк Банф]] у [[Альберта|Альберце]]]] Большая частка Канады — узгорыстая раўніна, абмежаваная з усходу і захаду горнымі падняццямі ўздоўж узбярэжжаў [[Ціхі акіян|Ціхага]] і [[Атлантычны акіян|Атлантычнага]] акіянаў. На захадзе краіны ўздоўж Ціхаакіянскага ўзбярэжжа цягнецца горная краіна [[Кардыльеры|Кардыльераў]] шырынёй каля 600 км. Усходняя вось Канадскіх Кардыльераў — [[Скалістыя горы]]. Іх заходнія схілы пакрытыя [[хвойны лес|хвойнымі лясамі]], усходнія аголеныя і сапраўды скалістыя; асобныя вяршыні пераўзыходзяць па вышыні 4000 м. На захад ад Скалістых гор ляжыць вулканічнае плато рэк [[Фрэйзер (рака)|Фрэйзер]] і [[Калумбія (рака)|Калумбія]]. Ціхаакіянскія Берагавыя горы складаюцца з двух субмерыдыянальных хрыбтоў, падзеленых падоўжнай далінай, у паўднёвай частцы затопленай морам. Найбольш высокія ўчасткі заходняга пояса гор на поўдні — прыбярэжныя [[востраў Ванкувер]], [[астравы Каралевы Шарлоты]] і інш., а на поўначы, на мяжы з Аляскай, Берагавыя хрыбты заканчваюцца шырокімі масівамі [[горы Святога Ільі|гор Св. Ільі]] і [[Логан (гара)|Логан]] (5959 м, найвышэйшы пункт Канады), пакрытых магутнымі [[ледавік]]амі, якія спускаюцца да мора. Уздоўж Атлантычнага ўзбярэжжа цягнуцца невысокія горныя хрыбты, якія працягваюць [[Апалачы|горы Апалачы]] ЗША. Паверхня вострава Ньюфаўндленд узвышаная (вышыня да 805 м). На поўнач ад [[рака Святога Лаўрэнція|ракі Св. Лаўрэнція]] і да берагоў [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага акіяна]] распасціраецца шырокая вобласць [[Канадскі шчыт|Канадскага шчыта]] — невысокая, складзеная цвёрдымі крышталічнымі пародамі ([[граніт]]амі, [[гнейс]]амі і [[сланцы|сланцамі]]) зямля. Яе сучасная паверхня носіць сляды геалагічна нядаўняга зледзянення: апрацаваныя лёдам кучаравыя скалы («барановыя ілбы»), шматлікія азёры, хуткія парожыстыя рэкі, тонкі глебавы пласт. Для [[паўвостраў Лабрадор|паўвострава Лабрадор]] характэрныя крушні і скалы. Па паўднёвым і заходнім узбярэжжы Гудзонава заліва вышыня мясцовасці не перавышае 200 м. Паласа нізіны цягнецца і ўздоўж паўночнага ўзбярэжжа Канады, далёка ўдаючыся ў глыб мацерыка па даліне р. Макензі. Тэрыторыя Канады багатая на руды каляровых металаў (нікель, медзь, цынк, свінец), жалезную руду; вялікія запасы ўрану, нафты і прыроднага газу, калійных солей, [[азбест]]у, вугалю. Казачна багатае на карысныя выкапні Лаўрэнційскае ўзвышша. Тут знаходзіцца ўнікальная рудная зона: радовішчы жалеза, нікеля, серабра, поліметалаў, [[Уран (хімічны элемент)|урану]], золата. === Клімат === З прычыны вялікай шыротнай працягласці і асаблівасцей рэльефу, клімат Канады надзвычай разнастайны. Змяняецца клімат у асноўным у шыротным напрамку. Ролю значнага мерыдыянальнага кліматападзелу гуляюць [[Кардыльеры]]. Галоўная асаблівасць клімату — яго кантынентальнасць: рэзкія пераходы паміж крайнімі тыпамі надвор’я, гарачым улетку і халодным узімку. Большая частка Канадскага Арктычнага архіпелага ляжыць у вобласці [[Арктычны клімат|арктычнага клімату]]. Тут вельмі суровыя зімы (-30&nbsp;°C), а летам тэмпература толькі зрэдку перавышае адзнаку ў 5&nbsp;°C. Пралівы паміж астравамі замёрзлыя. Менавіта тут знаходзіцца самы вялікі ненаселены востраў свету — [[Дэвон (востраў)|Дэвон]]. Узбярэжжа Паўночнага Ледавітага акіяна займае [[Субарктычны пояс|субарктычны кліматычны пояс]]. Зімовыя месяцы па сваёй суровасці тут не саступаюць арктычным, летам жа значна цяплей. На ўсходзе субарктычны пояс выгінаецца далёка на поўдзень і амаль што замыкае [[Гудзонаў заліў]] — «мех з лёдам», які разам з халоднымі цячэннямі і ёсць галоўны віноўнік панавання тундры на шыраце [[Кіеў|Кіева]]. Паўднёвая Канада — зона [[Умераны клімат|ўмеранага клімату]], празмерна вільготнага на крайнім захадзе, дастаткова — на ўсходзе і кантынентальнага ў цэнтральнай частцы. === Гідраграфія === [[Файл:Bridge over the Fraser River (5999014481).jpg|thumb|Рака Фрэйзер]] Багаццем прэснай вады Канада саступае толькі Расіі і [[Бразілія|Бразіліі]]. Рэкі Канады адносяцца да басейнаў трох акіянаў: [[Макензі]] і [[Нельсан (рака)|Нельсан]] нясуць свае спакойныя воды праз зону вечнай мерзлаты да Паўночнага Ледавітага акіяна. [[Фрэйзер (рака)|Фрэйзер]] цячэ па лававым плато і праз Берагавыя хрыбты прарываецца да Ціхага акіяна. Вялікія Азёры злучаюцца з Атлантыкай непрацяглай, але шматводнай ракой Святога Лаўрэнція. Невялікая частка паўднёвай Канады належыць да басейна Місісіпі. Буйныя азёры: [[Вялікае Мядзвежае возера]], [[Вялікае Нявольніцкае возера]], Вініпег, [[Нетылінг|возера Нетылінг]]. Па чатырох з пяці [[Вялікія азёры|Вялікіх азёраў]] праходзіць мяжа з ЗША. === Прыродныя зоны === Астравы Паўночнага Ледавітага акіяна займаюць арктычныя пустыні. Вялікія плошчы тут занятыя покрыўнымі ледавікамі. Летам на свабодных ад лёду ўчастках у паніжэннях і трэшчынах з’яўляюцца імхі, лішайнікі, холадаўстойлівыя травы і хмызнячкі. Арктычныя глебы амаль не ўтрымліваюць арганічнага рэчыва. Жыццё прадстаўнікоў жывёльнага свету звязана з морам, якое дае ім ежу. На астравах тыповыя птушыныя базары. У водах мораў жывуць цюлені, маржы, грэнландскія кіты. Ва ўзбярэжныя раёны з мацерыка заходзяць белыя мядзведзі, ваўкі, пясцы. У Грэнландыі і на Канадскім Арктычным архіпелагу жыве самае буйное млекакормячае — [[аўцабык]], або мускусны бык. [[Файл:Nunavut tundra -c.jpg|thumb|left|Арктычная тундра, [[Нунавут]]]] [[Тундра]] і лесатундра займае поўнач мацерыка. Шырока распаўсюджана шматгадовая мерзлата. На поўначы — у Арктыцы — у мохавай і лішайнікавай тундры зрэдку можна сустрэць травы (асака, падвей) і палярныя кветкі — незабудкі, палярныя макі, дзьмухаўцы. На поўдзень, у субарктычным поясе, тундра становіцца хмызняковай: з’яўляюцца нізкарослыя карлікавыя бяроза і вярба, [[Багун (род раслін)|багун]], [[буякі]], чарніцы. На поўдзень, па далінах рэк, з’яўляюцца дрэвы — чорная і белая елкі, і пачынаецца лесатундра. Тундравая расліннасць забяспечвае ежай разнастайных жывёл: паўночных аленяў, палярных зайцаў, лемінгаў. На дробных жывёл палююць белы мядзведзь, палярны воўк, пясец. Водзяцца белая курапатка, драпежная [[палярная сава]], летам прылятаюць вадаплаўныя птушкі — гусі і качкі. [[Файл:медвежатав.jpg|thumb|Медзведзяняты ў [[Куцяней, нацыянальны парк|нацыянальным парку Куцяней]]]] Тайга прадстаўлена цёмнахвойнымі лясамі з чорнай і белай елак і бальзамічнай піхты. На сухіх месцах растуць сосны: белая (Веймутава), Банкса (каменная) і чырвоная. Хвойныя лясы ціхаакіянскага ўзбярэжжа растуць ва ўмовах багатага ўвільгатнення, таму іх называюць «дажджавымі». Цэлыя гушчары ў гэтых лясах утвараюць хмызнякі, травы і папараці; імхі пакрываюць ствалы, доўгімі «бародамі» звісаюць з галін. Асноўныя пароды гэтых лясоў — сітхінская елка, дугласія, тсуга, хемлок. Жывёльны свет тайгі разнастайны. Тут шмат буйных капытных: алень вапіці, амерыканскі лось; у гарах сустракаюцца снежная каза і таўстарогі баран. Водзяцца буры і чорны амерыканскі мядзведзі; грызуны — шэрая і чырвоная вавёрка, бурундук; драпежнікі — пума (або кугуар), куніца, воўк, канадская рысь, гарнастай, расамаха, лісіца; па берагах рэк — бабёр, выдра і мускусны пацук (андатра). На поўнач ад Вялікіх азёр значныя плошчы занятыя змешанымі і шыракалістымі лясамі, дзе пачэснае месца ў відавым складзе займаюць клёны — сімвал Канады. Якіх толькі клёнаў тут няма — і цукровы, і серабрысты, і чырвоны! == Гісторыя == {{main|Гісторыя Канады|Канстытуцыйная гісторыя Канады|Ваенная гісторыя Канады|}} За тысячы гадоў да прыбыцця еўрапейцаў тая зямля, якая цяпер завецца Канадай, была заселена першабытнымі людзьмі, што пазней сталі знаёмыя нам пад імёнамі [[Эскімосы|эскімосаў]] і паўночнаамерыканскіх [[Індзейцы|індзейцаў]]. У XVI—XVII ст. англійскія і французскія мараплаўцы даследавалі ўзбярэжжа Канады, падарожнікі і [[трапер]]ы пранікалі ў яе ўнутраныя раёны, а каланісты стваралі пасяленні. У сярэдзіне XVIII ст. [[Францыя]] страціла ўсе свае паўночнаамерыканскія калоніі, і Брытанія стала адзінаўладным гаспадаром. У 1867 годзе Канада ў складзе 4 правінцый стала брытанскім [[дамініён]]ам. У 1931 [[Вэстмінстэрскі статут (1931)|Вэстмінстэрскі статут]] значна пашырыў яе аўтаномію. У 1982 [[Акт аб Канадзе]] дэнансаваў апошнія лёскі залежнасці. Самі канадцы гавораць, што ў іх зашмат геаграфіі і замала гісторыі. == Дзяржаўны лад і палітыка == {{main|Дзяржаўны лад і палітыка Канады}} Канада — [[Федэрацыя|федэратыўная]] [[Парламент|парламенцкая]] дзяржава; дэ-юрэ [[канстытуцыйная манархія]], фактычна — рэспубліка; прававая дэмакратычная дзяржава, прытрымліваецца ўмеранай эгалітарнай ідэалогіі. Адметнай рысай канадскай палітычнай культуры з’яўляецца сацыяльны ўхіл. Канада ўваходзіць у склад [[Садружнасць нацый|Садружнасці нацый]]. Ролю канстытуцыі выконваюць Закон аб канстытуцыі 1982 года, палажэнні [[Акт аб Брытанскай Паўночнай Амерыцы|Акта аб Брытанскай Паўночнай Амерыцы]] (1867), а таксамы нормы звычаёвага права. Правінцыі карыстаюцца пэўнай аўтаноміяй і маюць свае заканадаўчыя і выканаўчыя органы. [[Файл:Colline du Parlement.jpg|thumb|left|[[Парламенцкі ўзгорак]]]] Кіраўнік дзяржавы — [[Кароль Вялікабрытаніі|брытанскі манарх]], прадстаўлены генерал-губернатарам (у правінцыях — намеснікамі губернатара), якога фармальна прызначае манарх, а фактычна — прэм’ер-міністр Канады. Губернатар — з 2 кастрычніка 2017 г. па 2020 гэтую пасаду займала [[Жулі Пает]] (Julie Payette) — падпарадкоўваецца рашэнням Тайнай рады, у склад якой пажыццёва ўваходзяць асобы, прызначаныя губернатарам па прапанове прэм’ер-міністра Канады (у тым ліку ўсе былыя міністры, старшыня Вярхоўнага суда, прэм’еры правінцый, спікеры палаты абшчын і сената). Тайная рада не збіраецца ў поўным складзе, а рашэнні ад яе імя прымае ўрад Канады. Губернатар ад імя брытанскага манарха падпісвае ўсе законы, прынятыя [[парламент Канады|парламентам]]. [[Заканадаўчая ўлада]] належыць двухпалатнаму федэральнаму парламенту, што складаецца з сената і палаты абшчын. У сенаце 104 члены, якіх прызначае губернатар на нявызначаны тэрмін (да дасягнення 75-гадовага ўзросту); кожную правінцыю прадстаўляе вызначаная колькасць сенатараў. Палата абшчын складаецца з 295 дэпутатаў, якія выбіраюцца ў правінцыях на 5 гадоў. У Канадзе барацьбу за ўладу вядуць дзве найбуйнейшыя палітычныя партыі, абедзве адносна цэнтрысцкія: левацэнтрысцкая [[Ліберальная партыя Канады]] (партыя Трудо, з 2015 фарміруе ўрад) і правацэнтрысцкая [[Кансерватыўная партыя Канады]] (з 2015 у апазіцыі). Іншыя партыі, прадстаўленыя ў парламенце: левая Новая дэмакратычная партыя, Квебекскі блок і Партыя зялёных Канады. Ні лева-, ні праварадыкалы папулярнасцю сярод канадцаў ніколі не карысталіся. Выканаўчая ўлада належыць ураду на чале з прэм’ер-міністрам (з 2025 — [[Марк Карні]]), якога фармальна прызначае губернатар: каб пазбегнуць палітычнага крызісу, губернатар заўсёды спыняе свой выбар на лідары палітычнай партыі, што мае бальшыню ў палаце абшчын. Кіраўнік другой найбуйнейшай партыі становіцца «лідарам афіцыйнай апазіцыі» ({{lang-en|the Leader of His Majesty’s Loyal Opposition}}), што мае на мэце кантраляваць дзейнасць урадавай партыі. === Знешняя палітыка === [[Файл:The Prime Minister, Shri Narendra Modi with the Prime Minister of Canada, Mr. Justin Trudeau, at Hyderabad House, in New Delhi on February 23, 2018 (4).jpg|thumb|Джасцін Трудо і прэм’ер [[Індыя|Індыі]] [[Нарэндра Модзі]], 23.02.2018]] Канада праводзіць міралюбівую знешнюю палітыку, накіраваную на мірнае суіснаванне і ўзаемную павагу з усімі іншымі краінамі. Канада паслядоўна адстойвае дэмакратычныя каштоўнасці і па ўсіх міжнародных справах — нават калі ёй пагражаюць эканамічныя страты — займае прынцыповую пазіцыю. За прапанову падчас Суэцкага крызісу 1957 года стварыць [[Міратворчыя сілы ААН|Міратворчыя сіл ААН]] і ключавую ролю ў іх арганізацыі будучы канадскі прэм’ер [[Лестэр Боўлс Пірсан|Лестэр Пірсан]] атрымаў [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскую прэмію міру]] (1957). У XXI стагоддзі Канада праз членства ў міжнародных арганізацыях працягвае актыўную міратворчую дзейнасць і аказанне шырокай гуманітарнай дапамогі па ўсім свеце. Канада была сярод краін-заснавальніц [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]]. Сёння яна ўваходзіць у [[Вялікая сямёрка|Вялікую сямёрку]] і [[Група дваццаці|Вялікую 20]], [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця|Арганізацыю эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця]] (АЭСР). Канада імкнецца пашырыць сувязі з лацінаамерыканскімі і карыбскімі партнёрамі праз удзел у [[Арганізацыя амерыканскіх дзяржаў|ААД]], з краінамі ціхаакіянскага кальца — праз [[Азіяцка-Ціхаакіянскае эканамічнае супрацоўніцтва|АЦЭС]]. Найбліжэйшым партнёрам і сябрам Канады застаюцца ЗША, з якімі Канада мае неахоўваемую мяжу, агульную сістэму бяспекі; удзельнічае ў вучэннях і ваенных аперацыях. З еўрапейскіх нацый Канада найбольш цесна сябруе са сваімі «прашчурамі» — [[Францыя]]й і [[Вялікабрытанія]]й, а таксама з [[Нідэрланды|Нідэрландамі]] (дзякуючы прытулку, дадзенаму галандскай манархіі падчас [[Другая сусветная вайна|другой сусветнай вайны]]). ==== Беларуска-канадскія адносіны ==== {{main|Каардынацыйны камітэт беларусаў Канады}} {{main|Згуртаванне беларусаў Канады}} Дыпламатычныя адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Канадай усталяваны [[15 красавіка]] [[1992]] года. З красавіка 1997 года ў Атаве пачало працу Пасольства Рэспублікі Беларусь. Канадскія інтарэсы ў Беларусі прадстаўляе пасольтва Канады ў [[Польшча|Польшчы]]. З 2008 года па цяперашні час дыпламатычная прысутнасць Беларусі ў Канадзе застаецца на ўзроўні часовага паверанага ў справах. У перыяд з 2006 па 2015 гады афіцыйныя кантакты паміж Беларуссю і Канадай абмяжоўваліся па ініцыятыве канадскага боку<ref>{{Cite web |url=http://canada.mfa.gov.by/ru/bilateral_relations/ |title=Архіўная копія |access-date=27 лютага 2019 |archive-date=9 сакавіка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190309234810/http://canada.mfa.gov.by/ru/bilateral_relations/ |url-status=dead }}</ref>. Пазней намецілася нармалізацыя двухбаковых адносін. 12 ліпеня 2017 года Канада адмяніла абмежаванні на ажыццяўленне паставак канадскіх тавараў і паслуг на рынак Беларусі. У снежні 2016 у Гамбургу на саміце АБСЕ адбылася сустрэча паміж міністрамі замежных спраў Канады (Крысця Фрыланд) і Беларусі ([[Уладзімір Уладзіміравіч Макей|Уладзімір Макей]]), праз год яны размаўлялі ў Вене. У лютым і верасні 2018 Канаду наведаў намеснік Міністра замежных спраў Беларусі Алег Краўчанка і пачаў працаваць сайт Канады ў Беларусі<ref>[https://canada.by/ Сайт Канады ў Беларусі]</ref>. === Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел === {{main|Правінцыі і тэрыторыі Канады}} Канада — адна з трох у Паўночнай Амерыцы федэрацый, адміністрацыйна Канада падзяляецца на дзесяць правінцый і тры тэрыторыі. Правінцыі займаюць населены поўдзень Канады, на тэрыторыі падзелена паўночная, амаль ненаселеная частка краіны. Гісторыя сучаснага АТП пачалася з 1867 года, апошняй прыяднанай правінцыяй стаў Ньюфаўндленд (1949), апошняй з тэрыторый быў выдзелены [[Нунавут]] (1999). Правінцыі і тэрыторыі маюць свае парламенты і ўрады і карыстаюцца значнай самастойнасцю. Пры гэтым тэрыторыі, у адрозненне ад правінцый, падпарадкаваны федэральнаму ўраду. Дзесяць сучасных правінцый: [[Альберта]], [[Брытанская Калумбія]], [[Квебек (правінцыя)|Квебек]], [[Манітоба]], [[Новая Шатландыя]], [[Нью-Брансуік]], [[Ньюфаўндленд і Лабрадор]], [[Антарыа (правінцыя)|Антарыа]], [[Востраў Прынца Эдуарда]] і [[Саскачэван (правінцыя)|Саскачэван]]. Тры тэрыторыі: [[Нунавут]], [[Паўночна-Заходнія тэрыторыі]] і [[Тэрыторыя Юкан|Юкан]]. == Насельніцтва == {{main|Насельніцтва Канады}} [[Файл:Canada 2023 Population Pyramid.svg|thumb|Полава-ўзроставая піраміда, 2023]] Насельніцтва Канады на пачатак 2019 года складае 37,5 мільёнаў чалавек (38-е месца ў свеце). Перапіс 2001 зарэгістраваў 30.007.094 канадцаў. Такім чынам, за 18 гадоў жыхароў краіны стала амаль на чвэрць больш. У другой палове 2010-х для Канады характэрныя невысокія, але стабільныя дадатныя тэмпы росту насельніцтва — каля 0,7 % штогод. Натуральны прырост блізкі да нуля (1,4 на 1000 у 2018)<ref>https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/ca.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200411112420/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/ca.html |date=11 красавіка 2020 }}</ref>. 70 % канадцаў жывуць у сем’ях. Сярэдні памер канадскай сям’і — 2,5 чалавекі. Нараджальнасць змяншаецца, і насельніцтва — як і паўсюль у развітым свеце — старэе. Сярэдняму канадцу ў 2018 было 42,5 гады. Да такой статыстыкі спрычынілася і вялікая працягласць жыцця, якая ў 2018 склала 82 гады. У XXI стагоддзі прырост адбываецца, як і калісьці, у асноўным за кошт іміграцыі (5,7 чалавек на 1000 у 2018, адзін з найвышэйшых паказчыкаў у свеце). Такім чынам, доля мігрантаў у агульным прыросце складае больш за 75 %. Варта дадаць, што і канадскае грамадства, і канадскі ўрад падтрымліваюць іміграцыю, якая ў апошнія дзесяцігоддзі набыла выразныя азіяцкія вытокі. Перасяленцы аддаюць перавагу буйным гарадам, асабліва [[Ванкувер]]у і [[Таронта]]. Канада ахвотна дае прытулак і бежанцам — на краіну кляновых лісцяў прыходзіцца 10 % іх сусветнага прыёму<ref>https://books.google.by/books?id=K0YwAJ7MpswC&pg=PA92&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref>. [[Файл:Quebec-Windsor Corridor.svg|thumb|left|[[Калідор Квебек-Уінсар]], найбольш густазаселены і высокаўрбанізавны раён Канады]] Паводле перапісу 2016 года, у Канадзе жывуць 43 этнічныя групы, якія складаюцца як мінімум са 100 000 чал. Самая вялікая этнічная група называе сябе канадцамі (32,3 %). Далей ідуць англічане (18,3), шатландцы (14), французы (13,6), ірландцы (13,4), немцы (9,6), італьянцы, кітайцы, украінцы, галандцы, палякі, індыйцы, беларусы (10505 чалавек)<ref>[http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000 Ethnic origins, 2006 counts, for Canada, provinces and territories — 20 % sample data] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201211144718/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Table=2&Data=Count&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000 |date=11 снежня 2020 }}</ref>. Да карэннага насельніцтва адносяцца індзейцы (каля 4 %) і [[эскімосы]] — прадстаўнікі мангалоіднай расы. За апошнія паўстагоддзя з 2 да 22 % (паводле перапісу 2016) вырасла доля так званых ''visible minorities''. Так называюць жыхароў краіны, вонкава адрозных ад еўрапейскіх мігрантаў і карэннага насельніцтва. Сярод visible minorities найбольшую ўдзельную вагу маюць кітайцы, паўднёваазіяты (па 5 %) і афраканадцы (3,5 %). Многія жыхары Канады не могуць вызначыцца з этнічнай прыналежнасцю і называюць адразу некалькі групаў, што робіць суму нацый нашмат большай за 100 %. [[Файл:Bilinguisme au Canada-fr.svg|thumb|Мовы Канады (1 — англійская, 3 — французская, 2 — двухмоўны пояс)]] У Канадзе выкарыстоўваецца мноства моў, але галоўных дзве: англійская, родная для 56 % канадцаў, і французская, матчына мова для 21 %<ref>https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=All&TABID=1</ref>. Гэтыя мовы з’яўляюцца ў Канадзе афіцыйнымі, на іх вядуцца ўсе дзяржаўныя і прыватныя справы. Тым не менш, кожная правінцыя мае адну «афіцыйную» мову: 8 — англійскую, 1 ([[Квебек (правінцыя)|Квебек]]) — французскую. Адзінай афіцыйна двухмоўнай правінцыяй з’яўляецца [[Нью-Брансуік]]. Больш за 20 % жыхароў Канады назвалі роднай нейкую іншую мову, найбуйнейшыя сярод якіх — кітайская (1,23 млн носьбітаў), пенджабская, іспанская, [[тагальская мова|тагальская]], арабская (кожная па 0,4—0,5 млн). Нацыяльным меншасцям гарантаваныя школы на родных мовах ва ўсіх правінцыях і на ўсіх тэрыторыях. Са стракатага этнічнага складу вынікае выключная рэлігійная разнастайнасць Канады, дэмакратычны лад гарантуе свабоднае веравызнанне і павагу да правоў усіх вернікаў. Царква ў сучаснай Канадзе аддзелена ад дзяржавы і мае ўсё меншую ролю ў паўсядзённым жыцці людзей. Пры гэтым большасць канадцаў верыць у Бога. Згодна з апытаннем 2011, 68 % жыхароў Канады — хрысціяне, з іх большая палова — [[каталіцтва|каталікі]], яшчэ дзве пятых — пратэстанты (найбуйнейшая пратэстанцкая дэнамінацыя — Аб’яднаная царква Канады, следам ідуць англікане і баптысты). Колькасць атэістаў і агностыкаў у 2001—2011 павялічылася з 16 да 22 %. Разам з іміграцыяй расце кольскасць мусульман, індуістаў, [[сікхізм|сікхаў]] (3,2 %, 1,5 %, 1,4 % у 2011 адпаведна)<ref>http://www.pewforum.org/2013/06/27/canadas-changing-religious-landscape/</ref>. Канада вылучаецца вельмі нізкай шчыльнасцю насельніцтва (каля 4 чал. на км²) і даволі нераўнамерным яго размяшчэннем. Нягледзячы на вялікую плошчу, прыблізна ¾ насельніцтва Канады пражывае ў межах 160 км ад мяжы з ЗША, а 95 % — на поўдзень ад 55° пн.ш.<ref>{{cite book|last=Custred|first=Glynn|title=Immigration policy and the terrorist threat in Canada and the United States|editor=Alexander Moens|publisher=Fraser Institute|date=2008|page=[https://archive.org/details/immigrationpolic0000unse/page/96 96]|chapter=Security Threats on America's Borders|isbn=0889752354|url=https://archive.org/details/immigrationpolic0000unse/page/96}}</ref> Найбольш населеныя правінцыі — [[Антарыа (правінцыя)|Антарыа]] і Квебек. Палова канадцаў жыве ў калідоры [[Квебек (горад)|Квебек]]-[[Уінсар (Антарыа)|Уінсар]] уздоўж Вялікіх азёр і ракі [[Рака Святога Лаўрэнція|Святога Лаўрэнція]]. Вялізныя абшары поўначы Канады маюць рэдкае тубыльскае (эскімосы) насельніцтва, дзе-нідзе сустракаюцца пасёлкі гарнякоў, метэастанцыі. [[Файл:Montreal Twilight Panorama 2006.jpg|thumb|250px|Панарама [[Манрэаль|Манрэаля]], Канада]] Канада адносіцца да высокаўрбанізаваных краін свету. Гарадское насельніцтва, якое складае 81 %, сканцэнтравана ў калідоры Квебек-Уінсар (у прыватнасці, гарадскія агламерацыі Таронта-Гамільтан, Манрэаль і Атава-Гатына), на кантынентальных раўнінах Брытанскай Калумбіі (ад ваколіц Ванкувера да канца даліны ракі Фрэйзер) і ў калідоры Калгары-Эдмантан у Альберце<ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/pub/82-221-x/00503/t/th/4062283-eng.htm|title=Urban-rural population as a proportion of total population, Canada, provinces, territories and health regions|year=2001|publisher=Statistics Canada|accessdate=2009-04-23|archiveurl=https://www.webcitation.org/616iIXa5g?url=http://www.statcan.gc.ca/pub/82-221-x/00503/t/th/4062283-eng.htm|archivedate=21 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Каля 40 % гараджан жывуць у трох найбуйнейшых агламерацыях: Таронта (ў агламерацыі жыве 5,9 млн), Манрэалі (4,1), Ванкуверы (2,5). Усяго мільённых агламерацый 6: ад 1,3 да 1,5 млн жыхароў перапіс 2016 адзначыў таксама ў [[Калгары]], [[Атава]]-Гатына, [[Эдмантан]]е. == Эканоміка == {{main|Эканоміка Канады}} [[Файл:Toronto Skyline September 2014.jpg|thumb|[[Таронта]] — фінансавы цэнтр Канады]] Канадзе — паводле права адной з самых багатых краін свету і адной з самых маштабных эканомік (замыкае першую дзясятку краін па намінальным ВУП) — належыць пачэснае месца ў [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця|Арганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця]] (АЭСР) і [[Вялікая сямёрка|Вялікай сямёрцы]]. Фондавая біржа [[Таронта]] з 1500 зарэгістраванымі кампаніямі агульнай капіталізацыяй у 2 трлн долараў — сёмая ў свеце. Эканоміка Канады вельмі шчыльна інтэграваная з гаспадаркай [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. [[Канадска-амерыканскае пагадненне аб свабодным гандлі 1988 года]] ліквідавала тарыфы паміж дзвюма краінамі, а [[НАФТА|Паўночнаамерыканскае пагадненне аб свабодным гандлі]] (НАФТА) ў 1992 годзе распаўсюдзілася і на [[Мексіка|Мексіку]]. На вялікага паўднёвага суседа прыходзіцца 75 % канадскага экспарту і 58 % імпарту<ref>http://atlas.cid.harvard.edu/explore/?country=39&partner=undefined&product=undefined&productClass=HS&startYear=undefined&target=Partner&year=2016</ref>. У 2015—2016 гг. ВУП Канады падрос усяго на 2 %, за 2017 — на 3 %. Станам на 2017 год агульнанацыянальны ўзровень [[беспрацоўе|беспрацоўя]] ў Канадзе быў 6,3 %. Федэральны доўг Канады ацэньваецца ў 1,6 млрд долараў (не канадскіх!). Грашовая адзінка — [[канадскі долар]]. [[Файл:NAFTA logo.svg|thumb|left|лагатып НАФТА]] Як і ў іншых развітых краінах, у канадскай эканоміцы пераважае [[сфера паслуг]], дзе занята амаль тры чвэрці эканамічна актыўнага насельніцтва<ref>{{cite web|url=http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/econ40-eng.htm|publisher=Statistics Canada|title=Employment by Industry|date=2009-01-08|accessdate=2009-10-19|archiveurl=https://www.webcitation.org/616iG8CXu?url=http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/econ40-eng.htm|archivedate=21 жніўня 2011|url-status=dead}}</ref>. Нягледзячы на тое, што ў XX стагоддзі рост прамысловасці і сектара паслуг ператварыў краіну з пераважна сельскагаспадарчай у індустрыяльную і гарадскую, сярод іншых развітых краін свету Канада вылучаецца важнасцю свайго сыравіннага сектара, у якім самымі прыбытковымі галінамі з’яўляюцца лесанарыхтоўка і нафтавая прамысловасць<ref>{{cite journal|last=Easterbrook|first=WT|date=March 1995|title=Recent Contributions to Economic History: Canada|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-history_1995-03_55_1/page/98|journal=Journal of Economic History|publisher=Economic History Society|volume=19|page=98}}</ref>. Многія гарады на поўначы Канады, дзе ўмовы для вядзення сельскай гаспадаркі неспрыяльныя, існуюць дзякуючы шахтам або крыніцам драўніны. Канада займае першае месца ў свеце па здабычы [[Калійныя солі|калійных солей]], [[цынк]]у і ўрану, а таксама высокае месца па здабычы такіх металаў, як [[золата]], [[нікель]], [[алюміній]] і [[свінец]]. Радовішчы металаў на Лаўрэнційскім узвышшы распрацоўваюцца ў асноўным адкрытым спосабам. Канада з’яўляецца буйным пастаўшчыком мінеральнай сыравіны ў ЗША і іншыя індустрыяльна развітыя краіны. [[Файл:SyncrudeWoodBuffalo.JPG|thumb|Завод кампаніі Syncrude па перапрацоўцы бітумінозных пяскоў, [[Альберта]]]] Велізарныя запасы бітумінозных пяскоў у раёне возера Атабаска робяць Канаду трэцяй краінай у свеце па запасах нафты (169 млрд барэляў у 2016) пасля Венесуэлы і [[Саудаўская Аравія|Саудаўскай Аравіі]]<ref>https://www.bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy-economics/statistical-review/bp-stats-review-2018-full-report.pdf</ref>. Здабыча нафты вядзецца збольшага на захадзе Канады. Кампанія Syncrude Canada Ltd. займаецца перапрацоўкай бітумінозных пяскоў у правінцыі Альберта, за кошт якіх Канада забяспечвае 14 % сваіх нафтавых патрэбаў. Па гадавым аб’ёме здабычы прыроднага газу Канада знаходзіцца на 5-м месцы ў свеце (4,3 % сусветнай здабычы ў 2016). Канада займае першае месца ў свеце па вытворчасці ўранавага канцэнтрату. Большая частка электраэнергіі (3/5) выпрацоўваецца на ГЭС, 15 % — на АЭС, па 10 % — на газавых і вугальных ЦЭС. На беразе возера Гурон працуе другая па велічыні дзеючая АЭС у сучасным свеце — Брус (большую магутнасць мае толькі паўднёвакарэйская Коры). Багатая на гідраэнергію Канада не вельмі зацікаўлена ў развіцці альтэрнатыўнай энергетыкі, таму па долі энергіі, атрыманай на [[Энергія ветру|ВЭС]] (1,8 % у 2013), яна саступае большасці развітых краін свету. Частку нафты, прыроднага газу і электраэнергіі Канада экспартуе ў ЗША, з’яўляючыся адной з нямногіх развітых краін — нета-экспарцёраў энерганосьбітаў<ref name="energy">{{cite book|last=Brown|first=Charles E|title=World energy resources|url=https://archive.org/details/worldenergyresou0000brow|publisher=Springer|year=2002|pages=[https://archive.org/details/worldenergyresou0000brow/page/323 323], 378–389|isbn=3540426345}}</ref>. [[Файл:Bombardier CSeries CS100 in Swiss livery at PAS15.jpg|thumb|left|Bombardier CSeries CS100 у [[Швейцарыя|швейцарскім]] «убранні»]] Развітая апрацоўчая прамысловасць Канады канцэнтруецца на поўдні правінцый [[Антарыа (правінцыя)|Антарыа]] і [[Квебек (правінцыя)|Квебек]]<ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/pub/11-516-x/sectionv/4057758-eng.htm#V332_350|title=Vl-12|last=Leacy|first=FH (ed.)|year=1983|publisher=Statistics Canada|accessdate=2010-01-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/616iH9b2U?url=http://www.statcan.gc.ca/pub/11-516-x/sectionv/4057758-eng.htm#V332_350|archivedate=21 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. Аснову апрацоўчай прамысловасці складае машынабудаванне, якое спецыялізуецца на вытворчасці транспартных сродкаў і кантралюецца ў асноўным кампаніямі ЗША. У аўтамабілебудаванні шырокае прадстаўніцтва таксама маюць японскія фірмы. У Манрэалі ([[Квебек (правінцыя)|Квебек]]) базуецца нацыянальная аэракасмічная прамысловасць (кампанія Bombardier Inc., якая, дарэчы, акрамя самалётаў выпускае яшчэ цягнікі метро і трамваі). Канада — адзін з вядучых сусветных вытворцаў [[Hi-Fi]] і [[Hi-End]] кампанентаў і акустычных сістэм. Металургія працуе на мясцовай сыравіне і прадстаўлена пераважна выплаўкай каляровых металаў (нікелевая, медная і інш.). Буйнейшыя нафтаперапрацоўчыя заводы знаходзяцца ў Ванкуверы, Манрэалі, [[Эдмантан]]е. Канада ўваходзіць у лік буйнейшых экспарцёраў калійных і азотных угнаенняў. Канада — вядучая лесапрамысловая дзяржава свету: па экспарце піламатэрыялаў і паперы Канада займае 1-е месца ў свеце. [[Файл:Prairie Rainbow Canola Flax.jpg|thumb|[[Канола]] і [[лён]], [[Саскачэван (правінцыя)|Саскачэван]]]] Канада з’яўляецца адным з найбуйнейшых сусветных пастаўшчыкоў сельскагаспадарчай прадукцыі; канадскія прэрыі выдатна падыходзяць для вырошчвання [[пшаніца|пшаніцы]], кукурузы і іншых збожжавых. Канада ўваходзіць у першую дзясятку краін свету па валавой вытворчасці збожжа. Экспартная палітыка ў гэтай сферы вызначаецца Канадскай збожжавай камісіяй. Асноўныя вытворцы сельскагаспадарчай прадукцыі — фермерскія гаспадаркі, высокаспецыялізаваныя прадпрыемствы (пераважна збожжавыя і жывёлагадоўчыя з мясной і малочнай спецыялізацыяй). Большая частка апрацаваных зямель сканцэнтравана на поўдні, у стэпавай зоне. У прыазёрных раёнах развіваецца малочная гаспадарка і пладаводства. Усё большае распаўсюджанне [[канола|канолы]] (канадскага рапсу) выводзіць Канаду ў сусветныя лідары па вытворчасці [[біяпаліва]]. Вялікае значэнне маюць рэсурсы пушнога звера і прамысловай рыбы (ласось, селядзец, палтус, траска). У Канадзе развіты ўсе віды транспарту, для яе характэрна значная працягласць транспартных шляхоў. У апошнія дзесяцігоддзі найбольш хуткімі тэмпамі развіваліся аўтамабільны, трубаправодны і авіяцыйны транспарт. Чыгунка дамінуе ва ўнутраных перавозках масавых грузаў. Вялікае значэнне ва ўнутраных грузаперавозках маюць водныя шляхі, перш за ўсё Вялікія азёры і рака Святога Лаўрэнція. Канада уваходзіць у дзясятку лідараў сусветнага гандлю<ref>{{cite web|publisher=World Trade Organization|url=http://www.wto.org/english/news_e/pres08_e/pr520_e.htm|title=Latest release|date=2008-04-17|accessdate=2008-07-03|archiveurl=https://www.webcitation.org/616iDeQXM?url=http://www.wto.org/english/news_e/pres08_e/pr520_e.htm|archivedate=21 жніўня 2011|url-status=live}}</ref>. У 2015—2016 гг. Канада дэманстравала адмоўнае гандлёвае сальда (30-45 млрд долараў). Канада з’яўляецца буйным пастаўшчыком сыравіны і харчавання на сусветны рынак. Акрамя металаў, пшаніцы, электраэнергіі, драўніны, Канада экспартуе аўтамабілі і самалёты. Найбуйнейшымі імпарцёрамі канадскай прадукцыі з’яўляюцца Злучаныя Штаты (74,7 %), Кітай (4,3 %), [[Вялікабрытанія]] (2,6 %) і [[Японія]] (2,2 %). У 2016 годзе Канада імпартавала тавараў на суму больш за $ 429 млрд. Найбуйнейшымі пастаўшчыкамі ў краіну кляновага ліста былі ЗША (58,3 %), Кітай (10,8 %), Японія (2,6 %), Германія (2,5 %). Імпарт вельмі разнастайны, пераважаюць машыны і абсталяванне, прадукцыя хімічнай прамысловасці, спажывецкія тавары шырокага попыту. Агульны аб’ём беларускага экспарту ''тавараў'' ў Канаду за 2017 год склаў 13,3 млн долараў ЗША. Гандлёвае сальда было адмоўным і склала 33,8 млн долараў. Асноўным артыкулам беларускага экспарту ў 2017 годзе былі азотныя ўгнаенні (42,4 %), мэбля, клееная фанера, вадкасныя помпы, [[Шкляныя валокны|шкловалакно]], прылады на вадкіх крышталях, лазеры, прадукты харчавання. Канадскі імпарт у Беларусь па выніках 2017 года склаў 47,1 млн долараў ЗША. У нашу краіну пастаўляліся лекавыя сродкі і вакцыны, марожаная рыба, перадаткавыя механізмы машын, абсталявання і транспартных сродкаў, моцныя спіртныя напоі, пілы, дыягнастычныя рэагенты, камп’ютары. Варта зазначыць, што і Беларусь, і Канада з’яўляюцца найбуйнейшымі экспарцёрамі калійных солей у свеце. У экспарце ''паслуг'' — за кошт транспартных і інфармацыйных — Беларусь мае дадатнае сальда (8,9 млн даляраў у 2017 годзе)<ref>{{Cite web |url=http://canada.mfa.gov.by/ru/bilateral_relations/trade_economic/ |title=Архіўная копія |access-date=27 лютага 2019 |archive-date=6 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180706111848/http://canada.mfa.gov.by/ru/bilateral_relations/trade_economic/ |url-status=dead }}</ref>. == Культура == Cirque du Soleil (з фр. — «Сірк дзю салей» — «Цырк сонца») — канадская кампанія, якая працуе ў сферы забаў і вызначае сваю дзейнасць як «мастацкае спалучэнне цыркавога мастацтва і вулічных імпрэзаў». == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7}} * Геаграфія мацерыкоў і краін : вучэб. дапам. для 8-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / А. А. Зыль [і інш.] ; пад рэд. П. С. Лопуха ; пер. з рус. мовы М. Л. Страхі. — 2-е выд., перапрац. — Мінск : Народная асвета, 2014. — 230 с. : іл. ISBN 978-985-03-2206-7. {{бібліяінфармацыя}} {{Канада ў тэмах}} {{НАТА}} {{G8}} {{Адміністрацыйны падзел Канады}} {{Садружнасць нацый}} {{Каралеўствы Садружнасці}} {{Франкафонія}} {{Арганізацыя амерыканскіх дзяржаў}} {{Паўночная Амерыка}} [[Катэгорыя:Канада| ]] [[Катэгорыя:Канстытуцыйныя манархіі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Франкамоўныя краіны]] [[Катэгорыя:Англамоўныя краіны і тэрыторыі]] [[Катэгорыя:Дзяржавы НАТА]] pnr0qwvdsw23ec5xeixce9w8utodsx4 0 7936 5132691 5131206 2026-04-26T13:41:00Z Jaŭhien 59102 /* Зычныя */ Перадача грэчаскіх літар "фі" і "фіта" 5132691 wikitext text/x-wiki '''Праект рэформы беларускага правапісу 1930 года''' быў створаны Правапіснай камісіяй пад кіраўніцтвам [[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|Сцяпана Некрашэвіча]] у мэтах выканання пастаноў [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] 1926 года. Праект быў завершаны ў 1930 годзе і быў вынікам працы камісіі на працягу перыяду з 7 снежня 1927 года да 17 красавіка 1929 года. Праект уключаў як цалкам новыя правілы, так і старыя правілы, як у змененай, так і ў нязмененай форме. Змененыя правілы былі вынікамі працы камісіі або пастановамі канферэнцыі, пацверджанымі камісіяй. == Перадумовы == Арфаграфічная дыскусія ў друку 1925—1926 гадоў выявіла шэраг нявырашаных пытанняў беларускага правапісу і графікі і неабходнасць іх рэфармацыі. Гэтае пытанне абмяркоўвала [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] 1926 года. Пастановы, прынятыя на канферэнцыі, сталі аўтарытэтным матэрыялам у справе кадыфікацыі правапісу, хоць яны і не мелі сілы закону{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=464}}. Для далейшай апрацоўкі правапісу 1 кастрычніка 1927 года пры [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульце]] была створана спецыяльная правапісная камісія, у склад якой увайшлі [[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|С. Некрашэвіч]] (старшыня), [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Я. Лёсік]], [[Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскі]], [[Пётр Апанасавіч Бузук|П. Бузук]], [[Іван Кандратавіч Бялькевіч|І. Бялькевіч]], [[Янка Купала|Я. Купала]], [[Уладзіслаў Вікенцьевіч Чаржынскі|У. Чаржынскі]], [[Анатоль Васілевіч Багдановіч|А. Багдановіч]] (сакратар){{Sfn|Беларуская мова|1995|p=464}}. Пры стварэнні камісіі ставіліся наступныя задачы: * лічыць пастановы Акадэмічнай канферэнцыі 1926 года не абавязковым, але аўтарытэтным матэрыялам; * спрасціць [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|граматыку Тарашкевіча]] ў складаных або няясных месцах, дапоўніць яе ў месцах недастатковай распрацаванасці, напрыклад, правапісу замежных слоў, разам са стварэннем новых правілаў (правапіс імёнаў і геаграфічных назваў). Камісія працавала па красавік 1929 года. Вынікам яе 33 пасяджэнняў стала выданне «Беларускі правапіс (праект). Апрацаваны Правапіснай Камісіяй БАН» ([[Менск]], 1930), куды было ўключана 77 арфаграфічных правілаў. Вучоныя мелі намер у далейшым стварыць арфаграфічны слоўнік беларускай мовы{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=464}}. == Правілы == === Яканне === На Акадэмічнай канферэнцыі 1926 года абмяркоўваліся розныя праекты спрашчэння перадачы на пісьме [[Аканне|акання]]. Праект братоў Язэпа і [[Антон Юр’евіч Лёсік|Антона]] Лёсікаў пра поўнае аканне пасля мяккіх [[Зычныя|зычных]] (напісанне літары '''я''' на месцы '''е''' ва ўсіх [[Націск|ненаціскных]] складах) быў адхілены. Прынялі прапанову Сцяпана Некрашэвіча: у першым пераднаціскным складзе пасля мяккіх зычных пісаць '''я''', ва ўсіх астатніх ненаціскных складах — '''е'''. Канферэнцыя ўхваліла прапанову Язэпа Лёсіка пра нязменнае напісанне (асобна) [[Часціца (часціна мовы)|часціцы]] ''не'' і [[прыназоўнік]]а ''без'' (''не быў, без вас, не прыйшоў'') незалежна ад месца націску{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}. Аўтары праекта 1930 года, абмеркаваўшы 5 розных варыянтаў правіла перадачы на пісьме ненаціскных галосных, у выніку прынялі прапанову Акадэмічнай канферэнцыі, але палічылі патрэбным падпарадкаваць правілу [[Яканне|якання]] і напісанне часціцы ''не'' і прыназоўніка ''без'': ''бяз ва́с, ня ска́жам'', але ''без мяне́, не скажу́''{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}. === Галосныя «у» і «і» === [[Галосныя]] '''у, і''' ў пачатку слоў і асобна (у якасці прыназоўнікаў) як пасля зычнага, гэтак і пасля галоснага папярэдняга слова, пішуцца праз '''у, і''': ''старая удава, была у нас, звяртай увагу; яна і ён, трэба ісці, старая ігруша''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=13—14}}. === Мяккасць зычных === Аўтары правапіснага праекта, кіруючыся ў асноўным прынцыпамі, вызначанымі [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніславам Тарашкевічам]] («''фанетычны — для галосных, этымалагічны — для зычных''»), пашыраюць іх і на іншыя злучэнні зычных. У прыватнасці, пасля працяглага ўсебаковага абмеркавання яны прапануюць{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}: * не перадаваць на пісьме [[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асімілятыўную]] мяккасць зычных: ''ляснік, вясне, спіць'' (у моцных пазіцыях яна знікае: ''лясны, вясна, спаць''); * не пісаць [[мяккі знак]] паміж падоўжанымі мяккімі зычнымі: ''калоссе, жыццё''; * пакінуць мяккі знак толькі для абазначэння [[Этымалогія|этымалагічнай]] (уласнай) мяккасці, якая не знікае і перад цвёрдымі: ''пісьменнік, касьбе'' (бо ''пісьмо, касьба''). === Зычныя на стыку марфем === Погляды членаў правапіснай камісіі на напісанне свісцячых—шыпячых на стыку [[Марфема|марфем]] разышліся. Частка членаў камісіі прапаноўвала спрасціць правапіс такіх спалучэнняў шляхам пашырэння фанемна-марфалагічнага (этымалагічнага) прынцыпу. У заўвагах да праекта [[Якуб Колас]], Язэп Лёсік раілі дзеля прастаты і зручнасці сфармуляваць правіла так: злучэнні двух зычных, калі першы належыць да [[Корань (мовазнаўства)|кораня]], а другі да [[суфікс]]а, запісваюцца нязменна (этымалагічна). У прыватнасці, яны прапаноўвалі захоўваць спалучэнні ''сч, зч'': ''перапісчык, прыказчык''; спалучэнні ''шс, жс'': ''чэшскі, рыжскі''; спалучэнні ''дс, тс'', як і ''дч, тч'', запісваць этымалагічна: ''людскі'' (замест ''людзкі'' ці ''люцкі''), ''студэнтскі''{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}. Большасцю галасоў было прынята правіла: * у злучэннях ''сч, зч'' на стыку [[Прыстаўка (мова)|прыстаўкі]] і кораня асіміляцыю па звонкасці—глухасці перадаваць, а асіміляцыю свісцячых—шыпячых не перадаваць: ''бясчынства, счасаць''{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}; * на стыку ж кораня і суфікса адзначаць асіміляцыю свісцячых—шыпячых, але асіміляцыю звонкага '''ж''' глухому не адзначаць: ''перапішчык, прыкажчык''{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}; * спалучэнні шыпячых—свісцячых ''жс, шс'' пісаць праз '''с''': ''чэскі, волскі'', але ў [[Дзеяслоў|дзеясловах]] захоўваць без змен: ''мыешся, не парэжся''{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}; * спалучэнні ''тс, кс, цс, чс'' у суфіксах ''ск, ств'' пісаць праз '''ц''': ''брацкі, грэцкі, купецкі, ткацкі, вар’яцтва, сваяцтва''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=18}}; * спалучэнне ''дс'' у суфіксах ''ск, ств'' пісаць праз ''дз'': ''гарадзкі, следзтва''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=18—19}}. === Прыназоўнік «у» === Прыназоўнік ''у'' перад словамі, што пачынаюцца з ненаціскнога галоснага '''а''', калі перад ім няма [[Прыстаўны гук|прыстаўнога гука]] '''в''', не змяняецца, як і перад словамі, што пачынаюцца з зычнага або '''у''': ''у агні, у Аўдоцці; у усіх, у Уладыслава; у вачох, у возеры''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=20}}. === Апостраф === Праект правапісу ўпарадкаваў ужыванне [[апостраф]]а пасля цвёрдых і мяккіх зычных перад ётаванымі галоснымі для вызначэння раздзельнага вымаўлення зычнага з наступным галосным: ''б’ю, з’еў, сям’я{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=15}}, рэл’еф, кан’як''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=36}}. === Іншамоўныя словы === ==== Галосныя ==== Праблема уніфікацыі напісання іншамоўных слоў, у прыватнасці пытанне пра перадачу на пісьме ненаціскнога вакалізму, актыўна абмяркоўвалася ў арфаграфічнай дыскусіі 1920-х гадоў і на Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе правапісу 1926 года, дзе былі розныя пункты погляду: ад прапановы пашырыць на [[запазычаныя словы]] прынцып поўнага акання (пісаць: ''дапо, таляграма'') да прапановы захаваць у іншамоўных словах ненаціскныя '''о, е''' (''композыцыя, профэсор, соцыалізм''), як гэта ўжо склалася ў пісьмовай практыцы 1920-х гадоў. У выніку канферэнцыя прыняла прапанову Сцяпана Некрашэвіча пра пашырэнне на запазычаныя словы толькі пераходу '''о''' ў '''а''' (''прафэсар, эканоміка, рэвалюцыя''), за выключэннем слоў ''радыё, бруто, какао'', дзе канцавыя ненаціскныя '''о, ё''' захоўваюцца{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465—466}}. Такую ж рэдакцыю даюць і аўтары праекта правапісу, але дапускаюць пры гэтым у спецыяльнай навуковай літаратуры і магчымасць ненаціскных '''о, ё''' ў малапашыраных словах{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=466}}. Галосны '''e''' у словах іншамоўнага паходжання перадаваўся пераважна праз '''э''': ''мэтад, праспэкт, газэта, сыстэма''. Аднак праект рабіў выключэнні для '''л, к, х, г''' (што на месцы '''g'''), пасля якіх трэба пісаць '''е''': ''гэрб, гэрой'', але ''элегія, анкета, парыкмахер, альгебра, геаграфія''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=31}}. Пасля '''д, т, з, с''' галосны '''i''' рэкамендавалася перадаваць праз '''ы''': ''дырэктар, тып, пазыцыя, сынонім''. У суфіксах ''-іj-а, -ійн-ы, -ізм, -іст-ы, '' пасля '''з, с''' — пісаць '''і''': ''аказія, сэсія, дывізійны, марксізм, гімназісты''. Пасля '''з, с, д (дз), т (ц)''' — захоўваць '''і''' ў суфіксах ''-ір, -ік'': ''блізір, касір, камандзір, дэзэрцір, білецік, працэсік, эпізодзік''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=32—33}}. ==== Зычныя ==== Паводле пісьмовай традыцыі 1920-х гадоў, якую прапаноўвалі замацаваць і аўтары праекта, еўрапейскі '''l''' у пачатку і ў сярэдзіне слова перадаваўся пераважна мякка (''клюб, кляса, пляцформа'', але ''лацінка, лубін''), у канцы слова — мякка або цвёрда ў залежнасці ад вымаўлення (''заля, карусэля, аўтамабіль'', але ''фабула, формула, ідэал''){{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=34}}. Аўтары праекта прапаноўвалі перадаваць грэчаскую '''[[Фі|φ]]''' праз '''ф''', а '''[[Фіта (літара)|θ]]''' — праз '''т''': ''факт, фэст, тэатар, артаграфія, лягарытм''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=34}}. Праект рэкамендаваў спалучэнні ''тр, др'' у канцы слоў перадаваць праз ''тар, дар'': ''літар, цыліндар'', дапускаючы, аднак, і напісанні: ''арэомэтр, кадр, дыямэтр''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=35—36}}. === Уласныя імёны, прозвішчы і геаграфічныя назвы === Правапісная камісія зыходзіла з падзелу гэтай лексікі на тры групы{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=466}}: # Беларускія ўласныя імёны запісваць беларускім правапісам з захаваннем мясцовых асаблівасцей: ''Стралкоўскі, Рабцэвіч, Ганчарэнка''. У дакументах і афіцыйным абыходку замест памяншальных ''Ясь, Ігнась'' і г.д. ужываць поўныя формы ''Ян, Іван, Базыль, Васіль, Міхаіл'' і ''Міхал'' і г.д.; # Іншаславянскія імёны запісваць беларускім правапісам з перадачай акання, зацвярдзелых, [[Дзеканне|дзекання]], [[Цеканне|цекання]], '''ў''' замест '''в''': ''Катлярэўскі, Ціханаў, Шаўчэнка''. Іншая фанетызацыя не дапускалася: ''Талстой'', а не ''Таўсты''; ''Позднышаў'', а не ''Познышаў''; ''Счастліўцаў'', а не ''Шчасліўцаў'' і г.д.; # Неславянскія імёны пісаць паводле прынятага ў беларускай мове напісання іншамоўных слоў. === Формы слоў === ==== Родны склон адзіночнага ліку мужчынскага роду ==== У формах [[Родны склон|роднага склону]] адзіночнага [[Граматычны лік|ліку]] [[назоўнік]]аў мужчынскага [[граматычны род|роду]] ўжываюцца два канчаткі: ''а (я)'' або ''у (ю)'' у залежнасці ад іх значэння. ''А (я)'' пішуцца ў назоўніках, калі яны азначаюць{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=26}}: * прадметы жывыя: ''сына, каня, казла, вужа, салаўя''; * прадметы нежывыя, але непадзельныя: ''стала, пня, сярпа, бота, плуга''; * назвы частак цела, месяцаў, мер, грошай: ''пальца, кіпця, языка; лістапада, снежня, студня, чэрвеня; мэтра, літра, хунта, рубля, франка''. ''У (ю)'' пішуцца ў назоўніках, калі яны азначаюць{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=27}}: * назвы матэрыялаў і наогул нежывых прадметаў: ''гароху, бобу, дзёгцю, шоўку''; * разумовыя паняцці: ''розуму, жалю, болю, страху''; * прадметы зборныя: ''люду, натоўпу, народу, процанту''; * назоўнікі чужаземнага паходжання: ''дакумэнту, тому, пляцу, інстытуту''. Некаторыя назоўнікі маюць падвойныя канчаткі: ''з маста'' і ''з мосту'', ''аўса'' і ''аўсу'', ''дома'' і ''дому''. Геаграфічныя назвы дапускаюць розныя канчаткі{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=27}}: * ''з Менску, з Слуцку, з Полацку, з Дону''; * ''з Барысава, з Рагачэва, з Кіева, з Міра''; * ''з Парыжу'' і ''з Парыжа'', ''з Бэрліну'' і ''з Бэрліна'', ''з Гомлю'' і ''з Гомля''. ==== Давальны і месны склон множнага ліку ==== Формы [[Давальны склон|давальнага]] і [[Месны склон|меснага]] склонаў множнага ліку па канчатках адрозніваюцца ў назоўніках мужчынскага і ніякага роду ад назоўнікаў жаночага роду з канчаткам на '''а''' і на зычны. Для мужчынскага і ніякага роду ўжываюцца канчаткі{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=28}}: * пад націскам у давальным склоне ''ом (ём)'' і месны склоне ''ох (ёх)'': ''стало́м — стало́х, ласём — ласёх''. * не пад націскам у давальным склоне ''ам (ям)'' і месны склоне ''ах (ях)'': ''мо́рам — мо́рах, це́сцям — це́сцях''. Для назоўнікаў жаночага роду на '''а''' і на зычны ўжываюцца канчаткі ''ам (ям)'' і ''ах (ях)'' як пад націскам, так і не пад націскам: ''рука́м, рука́х, ха́там, ха́тах, касця́м, касця́х, ма́зям, ма́зях''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=28—29}}. == Вынікі == Усе пастановы камісіі рабіліся простым галасаваннем. Поўнай згоды паміж сябрамі камісіі не заўсёды ўдавалася дасягнуць, таму некаторыя пытанні разглядаліся па некалькі разоў, што рабіла працу камісіі вельмі напружанай і цяжкай. У прыватнасці такім пытаннем з’явіўся правапіс ненаціскнога '''е'''. У выніку доўгіх спрэчак камісія пагадзіліся на пастанове Акадэмічнай канферэнцыі{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=8}}. Вялікія спрэчкі таксама выклікала пытанне аб напісанні пачатковага '''у''' і '''і'''. У першай рэдакцыі камісіі было прынята, што ўсякае '''у''', якое стаіць у пачатку слова або як прыназоўнік, пішацца праз '''ў'''. Пры пераглядзе гэтага правіла ў другі раз яно было зменена адпаведна з пастановай Акадэмічнай канферэнцыі. Пры чытанні праекта ў карэктуры гэтае правіла было зноў зменена ў адпаведнасці з рэдакцыяй гэтага праекта{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=8}}. Яшчэ большыя спрэчкі выклікала пытанне аб абазначэнні мяккасці зычных. У першай рэдакцыі камісія пастанавіла выкінуць '''ь''' паміж гэтак званымі падвойнымі зычнымі (''колле, здарэнне''). Пры пераглядзе гэтага пытання ў другі раз яно было прынята ў рэдакцыі Браніслава Тарашкевіча. Пры чытанні праекта ў карэктуры камісія выкінула '''ь''' пасля '''з, с, ц, дз''' перад мяккімі зычнымі і ётаванымі галоснымі, а таксама паміж так званымі падвойнымі зычнымі{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=8}}. Таксама камісія змяніла сваю ранейшую пастанову адносна ўвядзення прыназоўніка ''ув'' перад словамі, што пачынаюцца з '''а''' (''ув аднаго, ув агонь, ув адрыне''){{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=8}}. Шэраг пастаноў камісіі праходзіў нязначнай большасцю галасоў, і нязгодныя мелі намер апеляваць да вышэйшых органаў улады. Але праект наогул не быў ажыццёўлены з-за [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|рэпрэсій 1929—1930 гадоў]] супраць «[[Нацдэмы|нацдэмаў]]», да якіх былі залічаны многія члены правапіснай камісіі. Выдадзены праект правапісу быў аб’яўлены «нацдэмаўскім» і трапіў на доўгі час у «[[Спецхран|спецсховы]]», а яго аўтары рэпрэсіраваны. Аднак частка прадугледжаных у ім змяненняў была пазней уведзена ў першы і другі праекты рэформы 1933 года і ў беларускі [[беларуская граматыка 1934|правапіс 1934 года]]. == Гл. таксама == * [[Арфаграфія беларускай мовы]] * [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Даклад правапіснай камісіі // Некрашэвіч. Выбраныя творы. 2004. * {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Рэформа беларускага правапісу 1933 года|старонкі=464—467|ref=Беларуская мова}} * {{Кніга|загаловак=Беларускі правапіс (праект). Апрацаваны правапіснай камісіяй Беларускай Акадэміі навук|спасылка=https://knihi.com/none/Bielarusi_pravapis_Prajekt_pavodle_pastanovy_Akademicnaje_Rady_Bielaruskaje_AN_zip.html#1930Prajekt.pdf_15|год=1930|месца=Мн.|ref=Беларускі правапіс}} {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Правапісы беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускай мовы]] qunfmrst54qppuidnzkgtjrt406xwvb 5132785 5132691 2026-04-26T16:00:24Z Jaŭhien 59102 /* Літаратура */ спасылка 5132785 wikitext text/x-wiki '''Праект рэформы беларускага правапісу 1930 года''' быў створаны Правапіснай камісіяй пад кіраўніцтвам [[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|Сцяпана Некрашэвіча]] у мэтах выканання пастаноў [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] 1926 года. Праект быў завершаны ў 1930 годзе і быў вынікам працы камісіі на працягу перыяду з 7 снежня 1927 года да 17 красавіка 1929 года. Праект уключаў як цалкам новыя правілы, так і старыя правілы, як у змененай, так і ў нязмененай форме. Змененыя правілы былі вынікамі працы камісіі або пастановамі канферэнцыі, пацверджанымі камісіяй. == Перадумовы == Арфаграфічная дыскусія ў друку 1925—1926 гадоў выявіла шэраг нявырашаных пытанняў беларускага правапісу і графікі і неабходнасць іх рэфармацыі. Гэтае пытанне абмяркоўвала [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] 1926 года. Пастановы, прынятыя на канферэнцыі, сталі аўтарытэтным матэрыялам у справе кадыфікацыі правапісу, хоць яны і не мелі сілы закону{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=464}}. Для далейшай апрацоўкі правапісу 1 кастрычніка 1927 года пры [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульце]] была створана спецыяльная правапісная камісія, у склад якой увайшлі [[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|С. Некрашэвіч]] (старшыня), [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Я. Лёсік]], [[Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскі]], [[Пётр Апанасавіч Бузук|П. Бузук]], [[Іван Кандратавіч Бялькевіч|І. Бялькевіч]], [[Янка Купала|Я. Купала]], [[Уладзіслаў Вікенцьевіч Чаржынскі|У. Чаржынскі]], [[Анатоль Васілевіч Багдановіч|А. Багдановіч]] (сакратар){{Sfn|Беларуская мова|1995|p=464}}. Пры стварэнні камісіі ставіліся наступныя задачы: * лічыць пастановы Акадэмічнай канферэнцыі 1926 года не абавязковым, але аўтарытэтным матэрыялам; * спрасціць [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|граматыку Тарашкевіча]] ў складаных або няясных месцах, дапоўніць яе ў месцах недастатковай распрацаванасці, напрыклад, правапісу замежных слоў, разам са стварэннем новых правілаў (правапіс імёнаў і геаграфічных назваў). Камісія працавала па красавік 1929 года. Вынікам яе 33 пасяджэнняў стала выданне «Беларускі правапіс (праект). Апрацаваны Правапіснай Камісіяй БАН» ([[Менск]], 1930), куды было ўключана 77 арфаграфічных правілаў. Вучоныя мелі намер у далейшым стварыць арфаграфічны слоўнік беларускай мовы{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=464}}. == Правілы == === Яканне === На Акадэмічнай канферэнцыі 1926 года абмяркоўваліся розныя праекты спрашчэння перадачы на пісьме [[Аканне|акання]]. Праект братоў Язэпа і [[Антон Юр’евіч Лёсік|Антона]] Лёсікаў пра поўнае аканне пасля мяккіх [[Зычныя|зычных]] (напісанне літары '''я''' на месцы '''е''' ва ўсіх [[Націск|ненаціскных]] складах) быў адхілены. Прынялі прапанову Сцяпана Некрашэвіча: у першым пераднаціскным складзе пасля мяккіх зычных пісаць '''я''', ва ўсіх астатніх ненаціскных складах — '''е'''. Канферэнцыя ўхваліла прапанову Язэпа Лёсіка пра нязменнае напісанне (асобна) [[Часціца (часціна мовы)|часціцы]] ''не'' і [[прыназоўнік]]а ''без'' (''не быў, без вас, не прыйшоў'') незалежна ад месца націску{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}. Аўтары праекта 1930 года, абмеркаваўшы 5 розных варыянтаў правіла перадачы на пісьме ненаціскных галосных, у выніку прынялі прапанову Акадэмічнай канферэнцыі, але палічылі патрэбным падпарадкаваць правілу [[Яканне|якання]] і напісанне часціцы ''не'' і прыназоўніка ''без'': ''бяз ва́с, ня ска́жам'', але ''без мяне́, не скажу́''{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}. === Галосныя «у» і «і» === [[Галосныя]] '''у, і''' ў пачатку слоў і асобна (у якасці прыназоўнікаў) як пасля зычнага, гэтак і пасля галоснага папярэдняга слова, пішуцца праз '''у, і''': ''старая удава, была у нас, звяртай увагу; яна і ён, трэба ісці, старая ігруша''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=13—14}}. === Мяккасць зычных === Аўтары правапіснага праекта, кіруючыся ў асноўным прынцыпамі, вызначанымі [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніславам Тарашкевічам]] («''фанетычны — для галосных, этымалагічны — для зычных''»), пашыраюць іх і на іншыя злучэнні зычных. У прыватнасці, пасля працяглага ўсебаковага абмеркавання яны прапануюць{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}: * не перадаваць на пісьме [[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асімілятыўную]] мяккасць зычных: ''ляснік, вясне, спіць'' (у моцных пазіцыях яна знікае: ''лясны, вясна, спаць''); * не пісаць [[мяккі знак]] паміж падоўжанымі мяккімі зычнымі: ''калоссе, жыццё''; * пакінуць мяккі знак толькі для абазначэння [[Этымалогія|этымалагічнай]] (уласнай) мяккасці, якая не знікае і перад цвёрдымі: ''пісьменнік, касьбе'' (бо ''пісьмо, касьба''). === Зычныя на стыку марфем === Погляды членаў правапіснай камісіі на напісанне свісцячых—шыпячых на стыку [[Марфема|марфем]] разышліся. Частка членаў камісіі прапаноўвала спрасціць правапіс такіх спалучэнняў шляхам пашырэння фанемна-марфалагічнага (этымалагічнага) прынцыпу. У заўвагах да праекта [[Якуб Колас]], Язэп Лёсік раілі дзеля прастаты і зручнасці сфармуляваць правіла так: злучэнні двух зычных, калі першы належыць да [[Корань (мовазнаўства)|кораня]], а другі да [[суфікс]]а, запісваюцца нязменна (этымалагічна). У прыватнасці, яны прапаноўвалі захоўваць спалучэнні ''сч, зч'': ''перапісчык, прыказчык''; спалучэнні ''шс, жс'': ''чэшскі, рыжскі''; спалучэнні ''дс, тс'', як і ''дч, тч'', запісваць этымалагічна: ''людскі'' (замест ''людзкі'' ці ''люцкі''), ''студэнтскі''{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}. Большасцю галасоў было прынята правіла: * у злучэннях ''сч, зч'' на стыку [[Прыстаўка (мова)|прыстаўкі]] і кораня асіміляцыю па звонкасці—глухасці перадаваць, а асіміляцыю свісцячых—шыпячых не перадаваць: ''бясчынства, счасаць''{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}; * на стыку ж кораня і суфікса адзначаць асіміляцыю свісцячых—шыпячых, але асіміляцыю звонкага '''ж''' глухому не адзначаць: ''перапішчык, прыкажчык''{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}; * спалучэнні шыпячых—свісцячых ''жс, шс'' пісаць праз '''с''': ''чэскі, волскі'', але ў [[Дзеяслоў|дзеясловах]] захоўваць без змен: ''мыешся, не парэжся''{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}; * спалучэнні ''тс, кс, цс, чс'' у суфіксах ''ск, ств'' пісаць праз '''ц''': ''брацкі, грэцкі, купецкі, ткацкі, вар’яцтва, сваяцтва''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=18}}; * спалучэнне ''дс'' у суфіксах ''ск, ств'' пісаць праз ''дз'': ''гарадзкі, следзтва''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=18—19}}. === Прыназоўнік «у» === Прыназоўнік ''у'' перад словамі, што пачынаюцца з ненаціскнога галоснага '''а''', калі перад ім няма [[Прыстаўны гук|прыстаўнога гука]] '''в''', не змяняецца, як і перад словамі, што пачынаюцца з зычнага або '''у''': ''у агні, у Аўдоцці; у усіх, у Уладыслава; у вачох, у возеры''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=20}}. === Апостраф === Праект правапісу ўпарадкаваў ужыванне [[апостраф]]а пасля цвёрдых і мяккіх зычных перад ётаванымі галоснымі для вызначэння раздзельнага вымаўлення зычнага з наступным галосным: ''б’ю, з’еў, сям’я{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=15}}, рэл’еф, кан’як''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=36}}. === Іншамоўныя словы === ==== Галосныя ==== Праблема уніфікацыі напісання іншамоўных слоў, у прыватнасці пытанне пра перадачу на пісьме ненаціскнога вакалізму, актыўна абмяркоўвалася ў арфаграфічнай дыскусіі 1920-х гадоў і на Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе правапісу 1926 года, дзе былі розныя пункты погляду: ад прапановы пашырыць на [[запазычаныя словы]] прынцып поўнага акання (пісаць: ''дапо, таляграма'') да прапановы захаваць у іншамоўных словах ненаціскныя '''о, е''' (''композыцыя, профэсор, соцыалізм''), як гэта ўжо склалася ў пісьмовай практыцы 1920-х гадоў. У выніку канферэнцыя прыняла прапанову Сцяпана Некрашэвіча пра пашырэнне на запазычаныя словы толькі пераходу '''о''' ў '''а''' (''прафэсар, эканоміка, рэвалюцыя''), за выключэннем слоў ''радыё, бруто, какао'', дзе канцавыя ненаціскныя '''о, ё''' захоўваюцца{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465—466}}. Такую ж рэдакцыю даюць і аўтары праекта правапісу, але дапускаюць пры гэтым у спецыяльнай навуковай літаратуры і магчымасць ненаціскных '''о, ё''' ў малапашыраных словах{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=466}}. Галосны '''e''' у словах іншамоўнага паходжання перадаваўся пераважна праз '''э''': ''мэтад, праспэкт, газэта, сыстэма''. Аднак праект рабіў выключэнні для '''л, к, х, г''' (што на месцы '''g'''), пасля якіх трэба пісаць '''е''': ''гэрб, гэрой'', але ''элегія, анкета, парыкмахер, альгебра, геаграфія''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=31}}. Пасля '''д, т, з, с''' галосны '''i''' рэкамендавалася перадаваць праз '''ы''': ''дырэктар, тып, пазыцыя, сынонім''. У суфіксах ''-іj-а, -ійн-ы, -ізм, -іст-ы, '' пасля '''з, с''' — пісаць '''і''': ''аказія, сэсія, дывізійны, марксізм, гімназісты''. Пасля '''з, с, д (дз), т (ц)''' — захоўваць '''і''' ў суфіксах ''-ір, -ік'': ''блізір, касір, камандзір, дэзэрцір, білецік, працэсік, эпізодзік''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=32—33}}. ==== Зычныя ==== Паводле пісьмовай традыцыі 1920-х гадоў, якую прапаноўвалі замацаваць і аўтары праекта, еўрапейскі '''l''' у пачатку і ў сярэдзіне слова перадаваўся пераважна мякка (''клюб, кляса, пляцформа'', але ''лацінка, лубін''), у канцы слова — мякка або цвёрда ў залежнасці ад вымаўлення (''заля, карусэля, аўтамабіль'', але ''фабула, формула, ідэал''){{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=34}}. Аўтары праекта прапаноўвалі перадаваць грэчаскую '''[[Фі|φ]]''' праз '''ф''', а '''[[Фіта (літара)|θ]]''' — праз '''т''': ''факт, фэст, тэатар, артаграфія, лягарытм''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=34}}. Праект рэкамендаваў спалучэнні ''тр, др'' у канцы слоў перадаваць праз ''тар, дар'': ''літар, цыліндар'', дапускаючы, аднак, і напісанні: ''арэомэтр, кадр, дыямэтр''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=35—36}}. === Уласныя імёны, прозвішчы і геаграфічныя назвы === Правапісная камісія зыходзіла з падзелу гэтай лексікі на тры групы{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=466}}: # Беларускія ўласныя імёны запісваць беларускім правапісам з захаваннем мясцовых асаблівасцей: ''Стралкоўскі, Рабцэвіч, Ганчарэнка''. У дакументах і афіцыйным абыходку замест памяншальных ''Ясь, Ігнась'' і г.д. ужываць поўныя формы ''Ян, Іван, Базыль, Васіль, Міхаіл'' і ''Міхал'' і г.д.; # Іншаславянскія імёны запісваць беларускім правапісам з перадачай акання, зацвярдзелых, [[Дзеканне|дзекання]], [[Цеканне|цекання]], '''ў''' замест '''в''': ''Катлярэўскі, Ціханаў, Шаўчэнка''. Іншая фанетызацыя не дапускалася: ''Талстой'', а не ''Таўсты''; ''Позднышаў'', а не ''Познышаў''; ''Счастліўцаў'', а не ''Шчасліўцаў'' і г.д.; # Неславянскія імёны пісаць паводле прынятага ў беларускай мове напісання іншамоўных слоў. === Формы слоў === ==== Родны склон адзіночнага ліку мужчынскага роду ==== У формах [[Родны склон|роднага склону]] адзіночнага [[Граматычны лік|ліку]] [[назоўнік]]аў мужчынскага [[граматычны род|роду]] ўжываюцца два канчаткі: ''а (я)'' або ''у (ю)'' у залежнасці ад іх значэння. ''А (я)'' пішуцца ў назоўніках, калі яны азначаюць{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=26}}: * прадметы жывыя: ''сына, каня, казла, вужа, салаўя''; * прадметы нежывыя, але непадзельныя: ''стала, пня, сярпа, бота, плуга''; * назвы частак цела, месяцаў, мер, грошай: ''пальца, кіпця, языка; лістапада, снежня, студня, чэрвеня; мэтра, літра, хунта, рубля, франка''. ''У (ю)'' пішуцца ў назоўніках, калі яны азначаюць{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=27}}: * назвы матэрыялаў і наогул нежывых прадметаў: ''гароху, бобу, дзёгцю, шоўку''; * разумовыя паняцці: ''розуму, жалю, болю, страху''; * прадметы зборныя: ''люду, натоўпу, народу, процанту''; * назоўнікі чужаземнага паходжання: ''дакумэнту, тому, пляцу, інстытуту''. Некаторыя назоўнікі маюць падвойныя канчаткі: ''з маста'' і ''з мосту'', ''аўса'' і ''аўсу'', ''дома'' і ''дому''. Геаграфічныя назвы дапускаюць розныя канчаткі{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=27}}: * ''з Менску, з Слуцку, з Полацку, з Дону''; * ''з Барысава, з Рагачэва, з Кіева, з Міра''; * ''з Парыжу'' і ''з Парыжа'', ''з Бэрліну'' і ''з Бэрліна'', ''з Гомлю'' і ''з Гомля''. ==== Давальны і месны склон множнага ліку ==== Формы [[Давальны склон|давальнага]] і [[Месны склон|меснага]] склонаў множнага ліку па канчатках адрозніваюцца ў назоўніках мужчынскага і ніякага роду ад назоўнікаў жаночага роду з канчаткам на '''а''' і на зычны. Для мужчынскага і ніякага роду ўжываюцца канчаткі{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=28}}: * пад націскам у давальным склоне ''ом (ём)'' і месны склоне ''ох (ёх)'': ''стало́м — стало́х, ласём — ласёх''. * не пад націскам у давальным склоне ''ам (ям)'' і месны склоне ''ах (ях)'': ''мо́рам — мо́рах, це́сцям — це́сцях''. Для назоўнікаў жаночага роду на '''а''' і на зычны ўжываюцца канчаткі ''ам (ям)'' і ''ах (ях)'' як пад націскам, так і не пад націскам: ''рука́м, рука́х, ха́там, ха́тах, касця́м, касця́х, ма́зям, ма́зях''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=28—29}}. == Вынікі == Усе пастановы камісіі рабіліся простым галасаваннем. Поўнай згоды паміж сябрамі камісіі не заўсёды ўдавалася дасягнуць, таму некаторыя пытанні разглядаліся па некалькі разоў, што рабіла працу камісіі вельмі напружанай і цяжкай. У прыватнасці такім пытаннем з’явіўся правапіс ненаціскнога '''е'''. У выніку доўгіх спрэчак камісія пагадзіліся на пастанове Акадэмічнай канферэнцыі{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=8}}. Вялікія спрэчкі таксама выклікала пытанне аб напісанні пачатковага '''у''' і '''і'''. У першай рэдакцыі камісіі было прынята, што ўсякае '''у''', якое стаіць у пачатку слова або як прыназоўнік, пішацца праз '''ў'''. Пры пераглядзе гэтага правіла ў другі раз яно было зменена адпаведна з пастановай Акадэмічнай канферэнцыі. Пры чытанні праекта ў карэктуры гэтае правіла было зноў зменена ў адпаведнасці з рэдакцыяй гэтага праекта{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=8}}. Яшчэ большыя спрэчкі выклікала пытанне аб абазначэнні мяккасці зычных. У першай рэдакцыі камісія пастанавіла выкінуць '''ь''' паміж гэтак званымі падвойнымі зычнымі (''колле, здарэнне''). Пры пераглядзе гэтага пытання ў другі раз яно было прынята ў рэдакцыі Браніслава Тарашкевіча. Пры чытанні праекта ў карэктуры камісія выкінула '''ь''' пасля '''з, с, ц, дз''' перад мяккімі зычнымі і ётаванымі галоснымі, а таксама паміж так званымі падвойнымі зычнымі{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=8}}. Таксама камісія змяніла сваю ранейшую пастанову адносна ўвядзення прыназоўніка ''ув'' перад словамі, што пачынаюцца з '''а''' (''ув аднаго, ув агонь, ув адрыне''){{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=8}}. Шэраг пастаноў камісіі праходзіў нязначнай большасцю галасоў, і нязгодныя мелі намер апеляваць да вышэйшых органаў улады. Але праект наогул не быў ажыццёўлены з-за [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|рэпрэсій 1929—1930 гадоў]] супраць «[[Нацдэмы|нацдэмаў]]», да якіх былі залічаны многія члены правапіснай камісіі. Выдадзены праект правапісу быў аб’яўлены «нацдэмаўскім» і трапіў на доўгі час у «[[Спецхран|спецсховы]]», а яго аўтары рэпрэсіраваны. Аднак частка прадугледжаных у ім змяненняў была пазней уведзена ў першы і другі праекты рэформы 1933 года і ў беларускі [[беларуская граматыка 1934|правапіс 1934 года]]. == Гл. таксама == * [[Арфаграфія беларускай мовы]] * [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Даклад правапіснай камісіі // Некрашэвіч. Выбраныя творы. 2004. * {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Рэформа беларускага правапісу 1933 года|старонкі=464—467|ref=Беларуская мова}} * {{Кніга|загаловак=Беларускі правапіс (праект). Апрацаваны правапіснай камісіяй Беларускай Акадэміі навук|спасылка=https://knihi.com/none/Bielarusi_pravapis_Prajekt_pavodle_pastanovy_Akademicnaje_Rady_Bielaruskaje_AN_zip.html#1930Prajekt.pdf|год=1930|месца=Мн.|ref=Беларускі правапіс}} {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Правапісы беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускай мовы]] c46zkeqet192m96ahi41iwjx5gqqz10 5132886 5132785 2026-04-26T18:58:59Z Jaŭhien 59102 Прыклад падоўжанага дз 5132886 wikitext text/x-wiki '''Праект рэформы беларускага правапісу 1930 года''' быў створаны Правапіснай камісіяй пад кіраўніцтвам [[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|Сцяпана Некрашэвіча]] у мэтах выканання пастаноў [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] 1926 года. Праект быў завершаны ў 1930 годзе і быў вынікам працы камісіі на працягу перыяду з 7 снежня 1927 года да 17 красавіка 1929 года. Праект уключаў як цалкам новыя правілы, так і старыя правілы, як у змененай, так і ў нязмененай форме. Змененыя правілы былі вынікамі працы камісіі або пастановамі канферэнцыі, пацверджанымі камісіяй. == Перадумовы == Арфаграфічная дыскусія ў друку 1925—1926 гадоў выявіла шэраг нявырашаных пытанняў беларускага правапісу і графікі і неабходнасць іх рэфармацыі. Гэтае пытанне абмяркоўвала [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі]] 1926 года. Пастановы, прынятыя на канферэнцыі, сталі аўтарытэтным матэрыялам у справе кадыфікацыі правапісу, хоць яны і не мелі сілы закону{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=464}}. Для далейшай апрацоўкі правапісу 1 кастрычніка 1927 года пры [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульце]] была створана спецыяльная правапісная камісія, у склад якой увайшлі [[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|С. Некрашэвіч]] (старшыня), [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Я. Лёсік]], [[Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскі]], [[Пётр Апанасавіч Бузук|П. Бузук]], [[Іван Кандратавіч Бялькевіч|І. Бялькевіч]], [[Янка Купала|Я. Купала]], [[Уладзіслаў Вікенцьевіч Чаржынскі|У. Чаржынскі]], [[Анатоль Васілевіч Багдановіч|А. Багдановіч]] (сакратар){{Sfn|Беларуская мова|1995|p=464}}. Пры стварэнні камісіі ставіліся наступныя задачы: * лічыць пастановы Акадэмічнай канферэнцыі 1926 года не абавязковым, але аўтарытэтным матэрыялам; * спрасціць [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|граматыку Тарашкевіча]] ў складаных або няясных месцах, дапоўніць яе ў месцах недастатковай распрацаванасці, напрыклад, правапісу замежных слоў, разам са стварэннем новых правілаў (правапіс імёнаў і геаграфічных назваў). Камісія працавала па красавік 1929 года. Вынікам яе 33 пасяджэнняў стала выданне «Беларускі правапіс (праект). Апрацаваны Правапіснай Камісіяй БАН» ([[Менск]], 1930), куды было ўключана 77 арфаграфічных правілаў. Вучоныя мелі намер у далейшым стварыць арфаграфічны слоўнік беларускай мовы{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=464}}. == Правілы == === Яканне === На Акадэмічнай канферэнцыі 1926 года абмяркоўваліся розныя праекты спрашчэння перадачы на пісьме [[Аканне|акання]]. Праект братоў Язэпа і [[Антон Юр’евіч Лёсік|Антона]] Лёсікаў пра поўнае аканне пасля мяккіх [[Зычныя|зычных]] (напісанне літары '''я''' на месцы '''е''' ва ўсіх [[Націск|ненаціскных]] складах) быў адхілены. Прынялі прапанову Сцяпана Некрашэвіча: у першым пераднаціскным складзе пасля мяккіх зычных пісаць '''я''', ва ўсіх астатніх ненаціскных складах — '''е'''. Канферэнцыя ўхваліла прапанову Язэпа Лёсіка пра нязменнае напісанне (асобна) [[Часціца (часціна мовы)|часціцы]] ''не'' і [[прыназоўнік]]а ''без'' (''не быў, без вас, не прыйшоў'') незалежна ад месца націску{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}. Аўтары праекта 1930 года, абмеркаваўшы 5 розных варыянтаў правіла перадачы на пісьме ненаціскных галосных, у выніку прынялі прапанову Акадэмічнай канферэнцыі, але палічылі патрэбным падпарадкаваць правілу [[Яканне|якання]] і напісанне часціцы ''не'' і прыназоўніка ''без'': ''бяз ва́с, ня ска́жам'', але ''без мяне́, не скажу́''{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}. === Галосныя «у» і «і» === [[Галосныя]] '''у, і''' ў пачатку слоў і асобна (у якасці прыназоўнікаў) як пасля зычнага, гэтак і пасля галоснага папярэдняга слова, пішуцца праз '''у, і''': ''старая удава, была у нас, звяртай увагу; яна і ён, трэба ісці, старая ігруша''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=13—14}}. === Мяккасць зычных === Аўтары правапіснага праекта, кіруючыся ў асноўным прынцыпамі, вызначанымі [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніславам Тарашкевічам]] («''фанетычны — для галосных, этымалагічны — для зычных''»), пашыраюць іх і на іншыя злучэнні зычных. У прыватнасці, пасля працяглага ўсебаковага абмеркавання яны прапануюць{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}: * не перадаваць на пісьме [[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асімілятыўную]] мяккасць зычных: ''ляснік, вясне, спіць'' (у моцных пазіцыях яна знікае: ''лясны, вясна, спаць''); * не пісаць [[мяккі знак]] паміж падоўжанымі мяккімі зычнымі: ''калоссе, жыццё, судздзя''; * пакінуць мяккі знак толькі для абазначэння [[Этымалогія|этымалагічнай]] (уласнай) мяккасці, якая не знікае і перад цвёрдымі: ''пісьменнік, касьбе'' (бо ''пісьмо, касьба''). === Зычныя на стыку марфем === Погляды членаў правапіснай камісіі на напісанне свісцячых—шыпячых на стыку [[Марфема|марфем]] разышліся. Частка членаў камісіі прапаноўвала спрасціць правапіс такіх спалучэнняў шляхам пашырэння фанемна-марфалагічнага (этымалагічнага) прынцыпу. У заўвагах да праекта [[Якуб Колас]], Язэп Лёсік раілі дзеля прастаты і зручнасці сфармуляваць правіла так: злучэнні двух зычных, калі першы належыць да [[Корань (мовазнаўства)|кораня]], а другі да [[суфікс]]а, запісваюцца нязменна (этымалагічна). У прыватнасці, яны прапаноўвалі захоўваць спалучэнні ''сч, зч'': ''перапісчык, прыказчык''; спалучэнні ''шс, жс'': ''чэшскі, рыжскі''; спалучэнні ''дс, тс'', як і ''дч, тч'', запісваць этымалагічна: ''людскі'' (замест ''людзкі'' ці ''люцкі''), ''студэнтскі''{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}. Большасцю галасоў было прынята правіла: * у злучэннях ''сч, зч'' на стыку [[Прыстаўка (мова)|прыстаўкі]] і кораня асіміляцыю па звонкасці—глухасці перадаваць, а асіміляцыю свісцячых—шыпячых не перадаваць: ''бясчынства, счасаць''{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}; * на стыку ж кораня і суфікса адзначаць асіміляцыю свісцячых—шыпячых, але асіміляцыю звонкага '''ж''' глухому не адзначаць: ''перапішчык, прыкажчык''{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}; * спалучэнні шыпячых—свісцячых ''жс, шс'' пісаць праз '''с''': ''чэскі, волскі'', але ў [[Дзеяслоў|дзеясловах]] захоўваць без змен: ''мыешся, не парэжся''{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465}}; * спалучэнні ''тс, кс, цс, чс'' у суфіксах ''ск, ств'' пісаць праз '''ц''': ''брацкі, грэцкі, купецкі, ткацкі, вар’яцтва, сваяцтва''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=18}}; * спалучэнне ''дс'' у суфіксах ''ск, ств'' пісаць праз ''дз'': ''гарадзкі, следзтва''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=18—19}}. === Прыназоўнік «у» === Прыназоўнік ''у'' перад словамі, што пачынаюцца з ненаціскнога галоснага '''а''', калі перад ім няма [[Прыстаўны гук|прыстаўнога гука]] '''в''', не змяняецца, як і перад словамі, што пачынаюцца з зычнага або '''у''': ''у агні, у Аўдоцці; у усіх, у Уладыслава; у вачох, у возеры''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=20}}. === Апостраф === Праект правапісу ўпарадкаваў ужыванне [[апостраф]]а пасля цвёрдых і мяккіх зычных перад ётаванымі галоснымі для вызначэння раздзельнага вымаўлення зычнага з наступным галосным: ''б’ю, з’еў, сям’я{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=15}}, рэл’еф, кан’як''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=36}}. === Іншамоўныя словы === ==== Галосныя ==== Праблема уніфікацыі напісання іншамоўных слоў, у прыватнасці пытанне пра перадачу на пісьме ненаціскнога вакалізму, актыўна абмяркоўвалася ў арфаграфічнай дыскусіі 1920-х гадоў і на Акадэмічнай канферэнцыі па рэформе правапісу 1926 года, дзе былі розныя пункты погляду: ад прапановы пашырыць на [[запазычаныя словы]] прынцып поўнага акання (пісаць: ''дапо, таляграма'') да прапановы захаваць у іншамоўных словах ненаціскныя '''о, е''' (''композыцыя, профэсор, соцыалізм''), як гэта ўжо склалася ў пісьмовай практыцы 1920-х гадоў. У выніку канферэнцыя прыняла прапанову Сцяпана Некрашэвіча пра пашырэнне на запазычаныя словы толькі пераходу '''о''' ў '''а''' (''прафэсар, эканоміка, рэвалюцыя''), за выключэннем слоў ''радыё, бруто, какао'', дзе канцавыя ненаціскныя '''о, ё''' захоўваюцца{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=465—466}}. Такую ж рэдакцыю даюць і аўтары праекта правапісу, але дапускаюць пры гэтым у спецыяльнай навуковай літаратуры і магчымасць ненаціскных '''о, ё''' ў малапашыраных словах{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=466}}. Галосны '''e''' у словах іншамоўнага паходжання перадаваўся пераважна праз '''э''': ''мэтад, праспэкт, газэта, сыстэма''. Аднак праект рабіў выключэнні для '''л, к, х, г''' (што на месцы '''g'''), пасля якіх трэба пісаць '''е''': ''гэрб, гэрой'', але ''элегія, анкета, парыкмахер, альгебра, геаграфія''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=31}}. Пасля '''д, т, з, с''' галосны '''i''' рэкамендавалася перадаваць праз '''ы''': ''дырэктар, тып, пазыцыя, сынонім''. У суфіксах ''-іj-а, -ійн-ы, -ізм, -іст-ы, '' пасля '''з, с''' — пісаць '''і''': ''аказія, сэсія, дывізійны, марксізм, гімназісты''. Пасля '''з, с, д (дз), т (ц)''' — захоўваць '''і''' ў суфіксах ''-ір, -ік'': ''блізір, касір, камандзір, дэзэрцір, білецік, працэсік, эпізодзік''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=32—33}}. ==== Зычныя ==== Паводле пісьмовай традыцыі 1920-х гадоў, якую прапаноўвалі замацаваць і аўтары праекта, еўрапейскі '''l''' у пачатку і ў сярэдзіне слова перадаваўся пераважна мякка (''клюб, кляса, пляцформа'', але ''лацінка, лубін''), у канцы слова — мякка або цвёрда ў залежнасці ад вымаўлення (''заля, карусэля, аўтамабіль'', але ''фабула, формула, ідэал''){{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=34}}. Аўтары праекта прапаноўвалі перадаваць грэчаскую '''[[Фі|φ]]''' праз '''ф''', а '''[[Фіта (літара)|θ]]''' — праз '''т''': ''факт, фэст, тэатар, артаграфія, лягарытм''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=34}}. Праект рэкамендаваў спалучэнні ''тр, др'' у канцы слоў перадаваць праз ''тар, дар'': ''літар, цыліндар'', дапускаючы, аднак, і напісанні: ''арэомэтр, кадр, дыямэтр''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=35—36}}. === Уласныя імёны, прозвішчы і геаграфічныя назвы === Правапісная камісія зыходзіла з падзелу гэтай лексікі на тры групы{{Sfn|Беларуская мова|1995|p=466}}: # Беларускія ўласныя імёны запісваць беларускім правапісам з захаваннем мясцовых асаблівасцей: ''Стралкоўскі, Рабцэвіч, Ганчарэнка''. У дакументах і афіцыйным абыходку замест памяншальных ''Ясь, Ігнась'' і г.д. ужываць поўныя формы ''Ян, Іван, Базыль, Васіль, Міхаіл'' і ''Міхал'' і г.д.; # Іншаславянскія імёны запісваць беларускім правапісам з перадачай акання, зацвярдзелых, [[Дзеканне|дзекання]], [[Цеканне|цекання]], '''ў''' замест '''в''': ''Катлярэўскі, Ціханаў, Шаўчэнка''. Іншая фанетызацыя не дапускалася: ''Талстой'', а не ''Таўсты''; ''Позднышаў'', а не ''Познышаў''; ''Счастліўцаў'', а не ''Шчасліўцаў'' і г.д.; # Неславянскія імёны пісаць паводле прынятага ў беларускай мове напісання іншамоўных слоў. === Формы слоў === ==== Родны склон адзіночнага ліку мужчынскага роду ==== У формах [[Родны склон|роднага склону]] адзіночнага [[Граматычны лік|ліку]] [[назоўнік]]аў мужчынскага [[граматычны род|роду]] ўжываюцца два канчаткі: ''а (я)'' або ''у (ю)'' у залежнасці ад іх значэння. ''А (я)'' пішуцца ў назоўніках, калі яны азначаюць{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=26}}: * прадметы жывыя: ''сына, каня, казла, вужа, салаўя''; * прадметы нежывыя, але непадзельныя: ''стала, пня, сярпа, бота, плуга''; * назвы частак цела, месяцаў, мер, грошай: ''пальца, кіпця, языка; лістапада, снежня, студня, чэрвеня; мэтра, літра, хунта, рубля, франка''. ''У (ю)'' пішуцца ў назоўніках, калі яны азначаюць{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=27}}: * назвы матэрыялаў і наогул нежывых прадметаў: ''гароху, бобу, дзёгцю, шоўку''; * разумовыя паняцці: ''розуму, жалю, болю, страху''; * прадметы зборныя: ''люду, натоўпу, народу, процанту''; * назоўнікі чужаземнага паходжання: ''дакумэнту, тому, пляцу, інстытуту''. Некаторыя назоўнікі маюць падвойныя канчаткі: ''з маста'' і ''з мосту'', ''аўса'' і ''аўсу'', ''дома'' і ''дому''. Геаграфічныя назвы дапускаюць розныя канчаткі{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=27}}: * ''з Менску, з Слуцку, з Полацку, з Дону''; * ''з Барысава, з Рагачэва, з Кіева, з Міра''; * ''з Парыжу'' і ''з Парыжа'', ''з Бэрліну'' і ''з Бэрліна'', ''з Гомлю'' і ''з Гомля''. ==== Давальны і месны склон множнага ліку ==== Формы [[Давальны склон|давальнага]] і [[Месны склон|меснага]] склонаў множнага ліку па канчатках адрозніваюцца ў назоўніках мужчынскага і ніякага роду ад назоўнікаў жаночага роду з канчаткам на '''а''' і на зычны. Для мужчынскага і ніякага роду ўжываюцца канчаткі{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=28}}: * пад націскам у давальным склоне ''ом (ём)'' і месны склоне ''ох (ёх)'': ''стало́м — стало́х, ласём — ласёх''. * не пад націскам у давальным склоне ''ам (ям)'' і месны склоне ''ах (ях)'': ''мо́рам — мо́рах, це́сцям — це́сцях''. Для назоўнікаў жаночага роду на '''а''' і на зычны ўжываюцца канчаткі ''ам (ям)'' і ''ах (ях)'' як пад націскам, так і не пад націскам: ''рука́м, рука́х, ха́там, ха́тах, касця́м, касця́х, ма́зям, ма́зях''{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=28—29}}. == Вынікі == Усе пастановы камісіі рабіліся простым галасаваннем. Поўнай згоды паміж сябрамі камісіі не заўсёды ўдавалася дасягнуць, таму некаторыя пытанні разглядаліся па некалькі разоў, што рабіла працу камісіі вельмі напружанай і цяжкай. У прыватнасці такім пытаннем з’явіўся правапіс ненаціскнога '''е'''. У выніку доўгіх спрэчак камісія пагадзіліся на пастанове Акадэмічнай канферэнцыі{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=8}}. Вялікія спрэчкі таксама выклікала пытанне аб напісанні пачатковага '''у''' і '''і'''. У першай рэдакцыі камісіі было прынята, што ўсякае '''у''', якое стаіць у пачатку слова або як прыназоўнік, пішацца праз '''ў'''. Пры пераглядзе гэтага правіла ў другі раз яно было зменена адпаведна з пастановай Акадэмічнай канферэнцыі. Пры чытанні праекта ў карэктуры гэтае правіла было зноў зменена ў адпаведнасці з рэдакцыяй гэтага праекта{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=8}}. Яшчэ большыя спрэчкі выклікала пытанне аб абазначэнні мяккасці зычных. У першай рэдакцыі камісія пастанавіла выкінуць '''ь''' паміж гэтак званымі падвойнымі зычнымі (''колле, здарэнне''). Пры пераглядзе гэтага пытання ў другі раз яно было прынята ў рэдакцыі Браніслава Тарашкевіча. Пры чытанні праекта ў карэктуры камісія выкінула '''ь''' пасля '''з, с, ц, дз''' перад мяккімі зычнымі і ётаванымі галоснымі, а таксама паміж так званымі падвойнымі зычнымі{{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=8}}. Таксама камісія змяніла сваю ранейшую пастанову адносна ўвядзення прыназоўніка ''ув'' перад словамі, што пачынаюцца з '''а''' (''ув аднаго, ув агонь, ув адрыне''){{Sfn|Беларускі правапіс|1930|p=8}}. Шэраг пастаноў камісіі праходзіў нязначнай большасцю галасоў, і нязгодныя мелі намер апеляваць да вышэйшых органаў улады. Але праект наогул не быў ажыццёўлены з-за [[Сталінскія рэпрэсіі ў Беларусі|рэпрэсій 1929—1930 гадоў]] супраць «[[Нацдэмы|нацдэмаў]]», да якіх былі залічаны многія члены правапіснай камісіі. Выдадзены праект правапісу быў аб’яўлены «нацдэмаўскім» і трапіў на доўгі час у «[[Спецхран|спецсховы]]», а яго аўтары рэпрэсіраваны. Аднак частка прадугледжаных у ім змяненняў была пазней уведзена ў першы і другі праекты рэформы 1933 года і ў беларускі [[беларуская граматыка 1934|правапіс 1934 года]]. == Гл. таксама == * [[Арфаграфія беларускай мовы]] * [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Даклад правапіснай камісіі // Некрашэвіч. Выбраныя творы. 2004. * {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Рэформа беларускага правапісу 1933 года|старонкі=464—467|ref=Беларуская мова}} * {{Кніга|загаловак=Беларускі правапіс (праект). Апрацаваны правапіснай камісіяй Беларускай Акадэміі навук|спасылка=https://knihi.com/none/Bielarusi_pravapis_Prajekt_pavodle_pastanovy_Akademicnaje_Rady_Bielaruskaje_AN_zip.html#1930Prajekt.pdf|год=1930|месца=Мн.|ref=Беларускі правапіс}} {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Правапісы беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускай мовы]] jyqyyxkaf3byp9jq4vkf8n2wtcxri7c 0 8569 5132648 4392840 2026-04-26T12:19:18Z JerzyKundrat 174 /* Падзеі */ 5132648 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[14 кастрычніка]]: Англа-ірландскія войскі разбілі сілы Эдварда Бруса (брата шатландскага караля Роберта Бруса) ў бітве пры Фогхарце, што паклала канец спробам шатландцаў замацавацца ў [[востраў Ірландыя|Ірландыі]]. == Нарадзіліся == * [[Урбан VI|Урбан VI, Папа Рымскі]] == Памерлі == * [[Рашыд аль-Дзін]], персідскі гісторык і пісьменнік (нар. [[1247]]) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1318| ]] bxd4zpxosp2qvhfgrt6ybhslm1trbyb 5132649 5132648 2026-04-26T12:20:47Z JerzyKundrat 174 /* Памерлі */ 5132649 wikitext text/x-wiki {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} == Падзеі == * [[14 кастрычніка]]: Англа-ірландскія войскі разбілі сілы Эдварда Бруса (брата шатландскага караля Роберта Бруса) ў бітве пры Фогхарце, што паклала канец спробам шатландцаў замацавацца ў [[востраў Ірландыя|Ірландыі]]. == Нарадзіліся == * [[Урбан VI|Урбан VI, Папа Рымскі]] == Памерлі == * [[Міхаіл Яраславіч]], князь цвярскі, вялікі князь уладзімірскі. * [[Рашыд аль-Дзін]], персідскі гісторык і пісьменнік (нар. 1247) {{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:1318| ]] sn76k85mnzm0vkf6l7ev8f7x92c8bnq 0 15355 5132969 4858200 2026-04-27T11:19:49Z Jaŭhien 59102 Афармленне, перадумовы, змены 5132969 wikitext text/x-wiki '''Рэформа беларускага правапісу''' была зацверджана Пастановай [[Савет Народных Камісараў БССР|СНК БССР]] «Аб зменах і спрашчэнні беларускага правапісу» ад 26 жніўня 1933 года, апублікаванай у газеце «[[Звязда (газета)|Звязда]]» 28 жніўня. Пастанову выдалі аднайменнай асобнай брашурай у [[Менск]]у. Нарматыўныя (да 1958 года) правапіс і граматыка [[Беларуская мова|беларускай мовы]] былі выдадзеныя ў 1934 годзе асобнай кнігай статысячным тыражом пад рэдакцыяй [[Андрэй Іванавіч Александровіч|Андрэя Александровіча]]. == Перадумовы == У 1926 годзе на [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі|Акадэмічнай канферэнцыі]] абмяркоўвалі пытанні рэфармавання [[Арфаграфія беларускай мовы|беларускага правапісу]] і прынялі рашэнне працягваць работу ў правапіснай камісіі [[Інстытут беларускай культуры|Інбелкульта]], якая ў перыяд 1927—1929 гадоў падрыхтавала [[Праект рэформы беларускага правапісу 1930 года|праект новага правапісу]], апублікаваны ў 1930 годзе для шырокага абмеркавання. Але ў гэты час у Беларусі пачалася кампанія выкрыцця так званых «[[Нацыянал-дэмакратызм|нацыянал-дэмакратаў]]». Была створана справа «[[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|Саюза вызвалення Беларусі]]», да якога аднеслі і большасць членаў правапіснай камісіі. Выдадзены праект правапісу аб’явілі «нацдэмаўскім» і забаранілі. У сакавіку 1930 года [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытут мовазнаўства]] ў поўным складзе сваіх навуковых супрацоўнікаў прыступіў да падрыхтоўкі новага праекта правапісу. У перыяд з 8 сакавіка 1930 года да 26 студзеня 1933 года адбылося 15 пасяджэнняў. Пасля гэтага ў лютым—сакавіку 1933 года праект разглядалі на агульна-акадэмічнай нарадзе, якая ўнесла шэраг дадаткаў і паправак. Некаторыя пытанні (напрыклад, аб яканні, аб варыянтах давальнага і меснага склонаў множнага ліку мужчынскага і ніякага роду, аб уніфікацыі формаў лічэбнікаў ''двух, двум'' і г.д. для ўсіх родаў і г.д.) выклікалі найбольш гарачыя спрэчкі; некаторыя пытанні часам перарашаліся па 2—3 разы{{Sfn|Праект|1933|p=9}}. Закончаны і надрукаваны ў 1933 годзе «Праект спрашчэння беларускага правапісу» ўключаў 84 правілы. Ён разглядаўся на пасяджэннях калегіі [[Народны камісарыят асветы БССР|Наркамасветы]], на нарадзе пры Дзяржаўным вучоным савеце, на Камфракцыі Аргкамітэта [[Саюз савецкіх пісьменнікаў|Саюза савецкіх пісьменнікаў]], на сходах студэнтаў і выкладчыкаў Літаратурна-лінгвістычнага аддзялення [[Мінскі педагагічны інстытут|Менскага педагагічнага інстытута]], у НДІ Камвыхавання і нарэшце на пасяджэнні спецыяльнай правапіснай камісіі пад старшынствам наркама асветы БССР [[Аляксандр Анікеевіч Чарнушэвіч|Аляксандра Чарнушэвіча]]. На гэтым пасяджэнні ў яго былі ўнесены дадатковыя змены{{Sfn|Праект|1933|p=10}}. У такім выглядзе ён і стаў асновай для Пастановы СНК БССР ад 26 жніўня 1933 года «Аб зменах і спрашчэнні беларускага правапісу». З улікам гэтай пастановы ў 1934 годзе быў выдадзены разгорнуты і дэталёвы звод арфаграфічных правілаў «Правапіс беларускай мовы»{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=465}}. Правапіс уключаў шэраг палажэнняў забароненага праекта рэформы Правапіснай камісіі [[С. Некрашэвіч|Сцяпана Некрашэвіча]] 1930 года, але дадаткова змяшчаў і змяненні ў граматыцы<ref name="Станкевіч, 1936">{{Кніга|загаловак=Зьмена граматыкі беларускага языка ў БСРР|аўтар=Станкевіч Я.|год=1936|месца=Вільня}}</ref>. У параўнанні з [[Беларуская граматыка Тарашкевіча 1918|граматыкай Тарашкевіча]] 1918 года быў узмоцнены [[Марфалогія мовы|марфалагічны]] прынцып будовы граматыкі, шэраг правіл спрасцілі і ўпарадкавалі. == Змены == Урадавая пастанова змяшчала 23 палажэнні. Яны датычыліся пераважна тых правілаў, пры рэалізацыі якіх на практыцы існаваў разнабой. Пастанова складалася з пяці раздзелаў{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=465}}: * правапіс галосных; * правапіс зычных; * правапіс слоў іншамоўнага паходжання; * правапіс уласных імёнаў, прозвішчаў і геаграфічных назваў; * марфалогія. === Яканне === Да рэформы ў правапісе [[Галосныя|галосных]] найбольш складаным і спрэчным было пытанне перадачы на пісьме галосных у [[Націск|ненаціскных]] (слабых) пазіцыях. У беларускіх гаворках ненаціскны вакалізм вельмі разнастайны. Граматыка [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Браніслава Тарашкевіча]] замацоўвала фанетычны прынцып напісання галосных з даволі складанай формулай адлюстравання [[Аканне|акання]] пасля мяккіх [[Зычныя|зычных]]: '''я''' ў першым пераднаціскным складзе пасля мяккіх зычных (''лясні́к, вясна́''); у другім пераднаціскным складзе — паводле прынцыпу [[Дысіміляцыя (мовазнаўства)|дысіміляцыі]] (распадабнення): калі ў першым пераднаціскным складзе галосны '''а''', то ў другім '''е''' (''лесаві́к, цецяру́к''), калі ж у першым галосныя '''і, ы, у''', то ў другім пераднаціскным '''я''' (''лясуна́, цяплыня́''); у іншых перад- і паслянаціскных складах — '''е'''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=465}}. Урадавая пастанова 1933 года (палажэнні 1 і 2) замацавала правіла аб перадачы на пісьме [[Яканне|якання]] ў такім выглядзе, як яно было прынята на канферэнцыі 1926 года{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=465}}: * у першым пераднаціскным складзе пасля мяккіх зычных пісаць '''я''': ''зямля́, вядзе́'', але ''дзевя́ты, дзеся́ты''. Ва ўсіх астатніх ненаціскных складах — '''е''': ''веліза́рны, ваеніза́цыя, невысо́кі''; * нязменна пісаць [[Часціца (часціна мовы)|часціцу]] ''не'' і [[прыназоўнік]] ''без'' незалежна ад месца націску: ''не бы́ў, без ва́с, не прыйшо́ў''. === Прыстаўны «в» === Новы правапіс удакладняў напісанне [[Прыстаўны гук|прыстаўнога]] зычнага '''в''' перад націскнымі '''о, у''', за выключэннем геаграфічных назваў: ''восень, вусень'', але ''Орша, Ула''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=465}}. === Асіміляцыя зычных === Рэформа 1933 года значна ўніфікавала правапіс зычных, у аснове якога з самага пачатку развіцця новага беларускага пісьменства пераважаў фанемна-марфалагічны (традыцыйна яго называюць этымалагічным ці марфалагічным) прынцып. Сутнасць яго ў тым, што пазіцыйныя ([[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асіміляцыйныя]]) змены зычных на пісьме не адлюстроўваюцца: «''пішацца не так, як чуваць''», гэта значыць зычныя гукі слабых пазіцый незалежна ад вымаўлення абазначаюцца тымі ж літарамі, што і гукі моцных пазіцый, з якімі яны чаргуюцца ў складзе [[Марфема|марфемы]]{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=465}}. У граматыцы Браніслава Тарашкевіча гэты прынцып не паслядоўны. Асіміляцыйныя змены звонкіх — глухіх, змычных — афрыкат на пісьме не перадаюцца: ''хлеб, малацьба, падтрымаць'' (а не ''хлеп, маладзьба, паттрымаць''), ''матчын, матцы'' (а не ''маччын, маццы''), а пазіцыйныя змены цвёрдых — мяккіх, свісцячых — шыпячых на пісьме адлюстроўваюцца: ''вясьне, сьпіць, чэскі''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=465}}. ==== Мяккасць ==== Аўтары правапіснага праекта, кіруючыся ў асноўным прынцыпамі, вызначанымі Тарашкевічам («''фанетычны — для галосных, этымалагічны — для зычных''»), пашыраюць іх і на іншыя злучэнні зычных. У прыватнасці{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=465}}: * не перадаецца на пісьме асімілятыўная мяккасць зычных: ''ляснік, вясне, спіць'' (у моцных пазіцыях яна знікае: ''лясны, вясна, спаць''); * не пішацца [[мяккі знак]] паміж падоўжанымі мяккімі зычнымі: ''калоссе, жыццё, суддзя''; * мяккі знак пішацца толькі для абазначэння этымалагічнай (уласнай) мяккасці, якая не знікае і перад цвёрдымі: ''пісьменнік, касьбе'' (бо ''пісьмо, касьба''). Такую ж рэдакцыю гэтага правіла дае і праект 1930 года. У праекце 1933 года прапанавалі не пазначаць падоўжаныя зычныя на пісьме, але ў пастанову такі варыянт не ўвайшоў: ''калосе, жыцё, судзя''{{Sfn|Праект|1933|p=16}}. ==== На стыку марфем ==== Урадавай пастановай 1933 года зацверджаны правілы{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=465}}: * зычныя '''т, к, ц, ч''' зліваюцца з [[суфікс]]альным '''с''' у '''ц''': ''сваяцкі, брацкі''; * зычны '''д''' перад суфіксальным '''с''' захоўваецца: ''гарадскі, суседства'', замест напісанняў тыпу ''гарадзкі'', што не адпавядала ні фанетычнаму, ні фанемна-марфалагічнаму прынцыпу; * зычныя '''г, ж, з, к, х, ш''' у геаграфічных назвах не зліваюцца з суфіксальным '''с''': ''волжскі, чэшскі, каўказскі, выбаргскі, цурыхскі, узбекскі''; * у беларускіх словах '''ж''' і '''ш''' перад суфіксальным '''с''' не пішуцца: ''мноства, таварыства''. Праект 1933 года прапанаваў выпадзенне '''г, з, ж, х, ш, с''' перад суфіксальным '''с''', але ў пастанову такі варыянт не ўвайшоў: ''волскі, чэскі, каўкаскі''{{Sfn|Праект|1933|p=20}}. === Апостраф === Рэформа 1933 года ўпарадкавала, паводле прапановы аўтараў Праектаў правапісу 1930 года і 1933 года, ужыванне [[апостраф]]а перад ётаванымі галоснымі для вызначэння раздзельнага вымаўлення зычнага з наступным галосным: ''б’ю, з’еў, сям’я, Лавуаз’е'', за выключэннем '''л''', пасля якога трэба пісаць мяккі знак: ''рэльеф, Васільеў''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=465}}. === Іншамоўныя словы === Пастановай рэгламентавалася адно з найбольш складаных і нераспрацаваных пытанняў беларускай арфаграфіі — правапіс іншамоўных слоў. Адсутнасць сталых пісьмовых традыцый і дэталёва распрацаваных правілаў, неакрэсленасць саміх прынцыпаў фанетычнага і арфаграфічнага асваення [[Запазычанне|запазычанай лексікі]] вялі да значнага разнабою ў правапісе гэтых слоў{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=465}}. У адрозненне ад асноўных палажэнняў першых двух раздзелаў урадавай пастановы (правапіс галосных і зычных у беларускіх словах), якія вынікалі з арфаграфічных канцэпцый папярэднікаў, правілы напісання іншамоўнай лексікі значна разыходзяцца з прапановамі беларускіх мовазнаўцаў 1920-х гадоў, якія імкнуліся перадаваць запазычанні бліжэй да мовы-крыніцы. Рэформа 1933 года ў большай ступені падводзіла напісанне запазычаных слоў пад агульныя правілы беларускага правапісу{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. ==== Аканне ==== Урадавая пастанова 1933 года таксама замацавала правапіс ненаціскных галосных у запазычаных словах паводле пастановы Акадэмічнай канферэнцыі 1926 года: ненаціскны '''о''' пераходзіць у '''а''' (''прафесар, эканоміка''), за выключэннем слоў ''радыё, бруто, інкогніто'' і г.д., дзе канцавыя ненаціскныя '''о, ё''' захоўваюцца{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. Аднак было зроблена выключэнне, абумоўленае, відавочна, пазамоўнымі прычынамі, для дзясятка «інтэрнацыянальных рэвалюцыйных слоў», на якія аканне не павінна пашырацца: ''рэволюцыя, совет, большэвік, комуна, соцыялізм, комунізм, Комінтэрн, комсамол, пролетарый, піонер, Профінтэрн'' і г.д. Гэтае выключэнне як навукова беспадстаўнае і практычна неапраўданае пазней было адменена ўрадавай пастановай 1957 года{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. ==== Цвёрдасць/мяккасць ==== У правапісе зычных у іншамоўных словах рэформа закранула найперш перадачу на пісьме цвёрдых — мяккіх зычных, у прыватнасці '''l''' еўрапейскага (гука, сярэдняга паміж беларускімі [л’] і [л]) і напісанне зычных у спалучэнні з галоснымі '''e, i'''. Паводле пісьмовай традыцыі 1920-х гадоў, якую прапаноўвалі замацаваць і аўтары праектаў 1930 і 1933 гадоў, '''l''' у пачатку і ў сярэдзіне слова перадавалася пераважна мякка (''клюб, кляса, пляцформа'', але ''лацінка, лубін''), у канцы слова — мякка або цвёрда ў залежнасці ад вымаўлення (''заля, карусэля, аўтамабіль'', але ''формула, ідэал''). Галосныя '''e, i''' у словах іншамоўнага паходжання перадаваліся пераважна праз '''э, ы''': ''мэтод, проспэкт, газэта, сыстэма''. Правіла гэта, аднак, мела выключэнні. Праект 1933 года рэкамендаваў пакідаць '''е''' толькі пасля '''л''', а ва ўсіх астатніх выпадках пісаць '''э''': ''гэрб, гэаграфія, гэстка, парыкмахэр''. Пасля '''д, т''' галосны '''i''' рэкамендавалася перадаваць праз '''ы''', пасля '''с, з''' — праз '''і''' (''унівэрсітэт, сінус, дывізія, марксізм, прафэсійны''); пасля '''з, с, д (дз), т (ц)''' — захоўваць '''і''' ў суфіксе ''-ік'' (''білецік, эпізодзік'') і інш{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. Пытанне, ці захоўваць іншамоўнае аблічча запазычанняў, ці падпарадкоўваць яго фанетычнай сістэме беларускай мовы, урадавая пастанова 1933 года вырашыла на карысць апошняй. Вызначальнымі фактарамі тут былі імкненне наблізіць правапіс запазычаных слоў да жывога беларускага вымаўлення і практыка афармлення гэтых слоў у рускай мове, дзе таксама праявілася тэндэнцыя руху нормы — ад цвёрдага «інтэлігенцкага» вымаўлення да мяккага{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. Рэформа 1933 года замацоўвала перадачу '''l''' еўрапейскага ў іншамоўных словах згодна з традыцыйна пашыраным на Беларусі вымаўленнем, гэта значыць пераважна цвёрда: ''метал, алмаз, балкон''. Але ў тых выпадках, калі іншамоўнае '''l''' вымаўлялася мякка, пакідаць '''л''' мяккае: ''аўтамабіль, асфальт, люстра, лямпа, пляц, калёквіум'' і г.д. Галосныя '''ы, э''' паводле ўрадавай прапановы рэкамендавалася пісаць толькі пасля '''д, т''' і зацвярдзелых зычных, ва ўсіх астатніх выпадках — '''і, е''': ''фізіка, сістэма, методыка, дырэктар'' (замест ''фізыка, сыстэма, мэтодыка''), але ''музыка, цір''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. ==== Літара «ф» ==== Новы правапіс ліквідаваў таксама варыянтнае напісанне слоў іншамоўнага паходжання з гукам [ф], які перадаваўся як '''ф, п, хв, х, т''' ({{Lang-el|θ}}). Праект 1933 года рэкамендаваў чужаземныя '''f''', грэчаскія '''[[Фі|φ]]''' і '''[[Фіта (літара)|θ]]''' перадаваць праз '''ф''': ''арыфмэтыка, лёгарыфм'', але: ''тэатр, бібліятэка, катэдра''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. Урадавая пастанова 1933 года афіцыйна замацавала перадачу іншамоўнага '''f''', грэчаскага ''фі'' (φ) і часткова ''фіта'' (θ) праз '''ф''': ''форма, фунт, фабрыка, арыфметыка, арфаграфія, кафедра'', але ''тэатр, тэзіс, тэорыя, метад''. Такія напісанні падтрымліваліся аналагічным афармленнем гэтых слоў у рускай мове{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. ==== Канец некаторых назоўнікаў ==== Паводле пастановы 1933 года ''тр, др'' у канцы іншамоўных слоў пачалі перадавацца без змен: ''літр, цыліндр''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. Назоўнікі тыпу ''пролетары, бары, алюміні'' замяняліся формамі ''пролетарый, барый, алюміній'' і падлягалі скланенню па тыпу назоўніка ''май''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. Замацоўваюцца таксама формы назоўнікаў са значэннем асобы з суфіксам ''-іст'', якія першапачаткова ўжываліся ў беларускіх выданнях як назоўнікі з нулявымі канчаткамі (''сацыяліст, журналіст''), а пазней, да сярэдзіны 1920-х гадоў, сталі афармляцца паводле прыметнікавага скланення (''марксісты, марксістага, марксістаму''){{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. === Уласныя імёны, прозвішчы і геаграфічныя назвы === Пастанова 1933 года рэгламентавала таксама правапіс уласных імёнаў, прозвішчаў і геаграфічных назваў. Упершыню правапіс слоў гэтага разраду разглядаўся ў 1930 годзе правапіснай камісіяй, якая зыходзіла з падзелу гэтай лексікі на 3 групы: беларускія, іншаславянскія і неславянскія імёны. Пастанова 1933 года замацоўвала правапіс беларускіх і неславянскіх імён у такой самай рэдакцыі, але рэкамендавала і правапіс іншаславянскіх імён падпарадкаваць правілам, прынятым для іншамоўных агульных імён (перадаваць аканне, але з захаваннем '''э/е'''){{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}: # Уласныя асобныя беларускія імёны пісаць паводле жадання іх носьбітаў : ''Васіль'' або ''Базыль'', ''Осіп'' або ''Язэп'', ''Іван'' або ''Янка'', ''Міхаіл, Міхал'' або ''Міхась''{{Sfn|Пастанова|1933}}. # Іншамоўныя імёны запісваць беларускім правапісам з перадачай акання (але з захаваннем '''э/е'''), зацвярдзелых, [[Дзеканне|дзекання]], [[Цеканне|цекання]], '''ў''' замест '''в''' на канцы складоў: ''Чэрнышэўскі, Шэўчэнка, Плеханаў, Чэрэпавец, Владзівасток, Дзюрынг, Каўказ''. Акрамя таго, пастанова ўключае яшчэ палажэнне, якое супярэчыць папярэднім правілам: * імёны іншых моў і геаграфічныя назвы не перакладаць як у поўным напісанні, так і ў скарочаным; захоўваць пачатковыя '''О, В, Т, Сч''': ''Владзімір Ленін, В. Ленін, Орджанікідзе, Терэхаў, Владзікаўказ, Твер, Счастліўцэў''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. Гэтая супярэчлівая норма таксама адменена ў 1957 годзе. Рэформа 1933 года, такім чынам, не здымала праблемы правапісу ўласных імён. У пэўнай ступені гэта абумоўлена тым, што сама праблема даволі складаная. У ёй перакрыжоўваюцца фактары аб’ектыўныя і суб’ектыўныя, уласна лінгвістычныя і пазамоўныя (ідэалагічныя, нацыянальныя, эстэтычныя){{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466}}. === Марфалогія === Распрацоўка новага правапісу выйшла за межы ўласна арфаграфіі і закранула таксама некаторыя пытанні [[Марфалогія мовы|марфалогіі]]. Пытанні граматычнай нармалізацыі, у прыватнасці правапісу канчаткаў зменных часцін мовы, заставаліся актуальнымі і пасля выдання граматыкі Тарашкевіча. Неабходна было распрацаваць сістэму адзіных граматычных нормаў шляхам адхілення варыянтаў [[дыялект|вузкадыялектнага]] паходжання. Аднак не ўсе нормы, кадыфікаваныя рэформай, вытрымалі праверку часам. Некаторыя з іх былі адменены пастановай 1957 года{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=466—467}}. ==== Родны склон адзіночнага ліку мужчынскага роду ==== Новы правапіс у адпаведнасці з граматычнай традыцыяй вызначаў межы ўжывання канчаткаў [[назоўнік]]аў мужчынскага [[Граматычны род|роду]] ''-а'', ''-у'' ў [[Родны склон|родным склоне]] адзіночнага [[Граматычны лік|ліку]] ў залежнасці ад семантычных і граматычных прыкмет назоўніка. Але перавага аддавалася [[Канчатак|канчатку]] ''-а''. Са сферы выкарыстання канчатка ''-у'' выключаліся назвы грамадскіх фармацый, а таксама вучэнняў, хімічных элементаў, хоць у мове існавала традыцыя ўжываць апошнія з канчаткам ''-у''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=467}}. Канчаткі ''-а'' (''-я'') пішуцца{{Sfn|Правапіс беларускай мовы|1934|p=25—26}}: * у назвах жывых прадметаў: ''слесара, ястраба''; * у назвах прадметаў нежывых, але непадзельных: ''малатка, дуба''; * у назвах устаноў, грамадскіх арганізацый і сацыяльных фармацый, тэорый і вучэнняў, гарадоў, калгасаў, саўгасаў і рэчак: ''завода, камітэта, комунізма, соўгаса, клуба, Полацка, Дняпра''; * у назвах частак цела, месяцаў, мер, грошай: ''пальца, лістапада, метра, чырвонца''; * у назвах хімічных элементаў і злучэнняў: ''кісларода, алюмінія''. Канчаткі ''-у'' (''-ю'') пішуцца{{Sfn|Правапіс беларускай мовы|1934|p=26}}: * у назвах матэрыялаў і наогул нежывых прадметаў, частку якіх можна назваць імем цэлага прадмета, і ў зборных прадметах: ''цэменту, лесу, народу, туману''; * у абстрактна-разумовых паняццях, у дзеяслоўных назоўніках: ''часу, болю, погляду, адпачынку''; Гэта правіла ўдакладнілі ў 1957 годзе{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=467}}. ==== Давальны і месны склон множнага ліку ==== Рэформа 1933 года ўніфікавала націскныя і ненаціскныя канчаткі назоўнікаў у [[Давальны склон|давальным]] і [[Месны склон|месным]] склонах множнага ліку. Замест паралельных формаў тыпу ''калёсам, аб калёсах'', але ''палём, братом, аб палёх, аб братох'' уводзіліся формы ''калёсам, братам, палям, аб калёсах, братах, палях''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=467}}. ==== Скланенне лічэбнікаў «два» і «дзве» ==== Не вытрымалі праверкі часам і пазней былі адменены ўніфікаваныя рэформай 1933 года склонавыя формы [[лічэбнік]]аў мужчынскага і жаночага роду: ''два, дзве'', але для абодвух родаў: ''двум, двух, двума''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=467}}. ==== Дзеясловы другой асобы множнага ліку абвеснага ладу ==== Рэформа замацавала ў якасці [[Літаратурная норма|літаратурнай нормы]] вузкадыялектныя формы [[Дзеяслоў|дзеясловаў]] 2-й [[Асоба (мовазнаўства)|асобы]] множнага ліку на ''-эце'' (''-еце''): ''ідзеце, нясеце, вядзеце''. З праекта былі выключаны формы тыпу ''бераце, несяце'' і г.д. Гэта правіла адмянілі ў 1957 годзе{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=467}}. ==== Дзеясловы загаднага ладу ==== Пастанова 1933 года зацвярджала ў дзеясловаў загаднага [[Лад дзеяслова|ладу]] ў множным ліку толькі формы тыпу ''станьма, кіньма, станьце, кіньце, бярыце, нясіце''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=467}}. ==== Дзеепрыметнікі ==== Рэформа замацоўвала ўжыванне [[дзеепрыметнік]]аў незалежнага [[Стан дзеяслова|стан]]у цяперашняга [[Час дзеяслова|час]]у на ''-учы (-ючы), -ачы (-ячы)'': ''пануючы клас''{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=467}}. == Ацэнкі == Арфаграфічная рэформа 1933 года ў гісторыі беларускага мовазнаўства і беларускай культуры — з’ява неадназначная. З аднаго боку, выкліканая патрэбамі тагачаснай моўнай практыкі, яна ў значнай ступені абагульніла і рэалізавала здабыткі беларускага мовазнаўства 1920-х гадоў. Многія правілы, замацаваныя рэформай, былі прапанаваны і апрацаваны вучонымі — членамі арфаграфічнай камісіі 1920-х гадоў. Створаны на аснове рэформы «Правапіс беларускай мовы» (1934) пэўным чынам сістэматызаваў правапіс, спрыяў стабілізацыі арфаграфічных нормаў беларускай мовы. З другога боку, рэформа, як і іншыя з’явы грамадскага жыцця, падпала пад моцны палітыка-ідэалагічны ўплыў. У адрозненне ад падрыхтаванага ў 1929 годзе праекта правапісу многае ў правапісе 1933 года было абумоўлена пазалінгвістычнымі, палітычнымі меркаваннямі. Ва ўмовах узятага кіраўніцтвам краіны курса на барацьбу з «нацдэмамі», на збліжэнне народаў і зліццё іх культур у адну культуру з адной агульнай мовай важным стала не так адлюстраваць нацыянальную спецыфіку беларускай мовы, як прывесці правапіс у адпаведнасць з рускай арфаграфічнай традыцыяй. Таму і пасля рэформы ў беларускім правапісе заставалася многа нявырашаных пытанняў, супярэчлівых напісанняў{{Sfn|Беларуская мова|1994|p=467}}. Правапіс выклікаў шмат пытанняў і нават пратэстаў<ref name="Станкевіч, 1936" /> у БССР. Шэраг правіл, напрыклад, ужывання вялікіх літар, напісання слоў разам, асобна ці праз злучок, некаторыя варыянты форма- і словазмянення, быў нармалізаваны на ўзор адпаведных правіл рускай арфаграфіі<ref>Сучасная беларуская мова</ref>. Некаторыя арфаграфічныя правілы не забяспечвалі прынцыпу аднолькавага напісання, уводзіліся надуманыя, штучныя правілы, якія не адпавядалі [[Арфаэпія|літаратурнаму вымаўленню]], былі недакладныя ў фармулёўках і не пашыраліся на ўсю лексіку. У газеце «Звязда» ў 1938 годзе адкрылі шырокую дыскусію па далейшых кірунках развіцця беларускай граматыкі і правапісу. Выказацца па гэтых пытаннях заклікала сваіх чытачоў газета «[[Советская Белоруссия]]». Гэту дыскусію, а пазней і акадэмічнае абмеркаванне, працягнулі пасля вайны, што мела вынікам яшчэ адну [[рэформа беларускай граматыкі 1957|рэформу беларускай граматыкі ў 1957 годзе]]. Правапіс 1934 года катэгарычна не прыняла частка тагачаснай грамадскасці і пераважная большасць заходнебеларускай і пасляваеннай эмігранцкай супольнасці. У крытыцы (якая ўзыходзіць да публікацыі Яна Станкевіча «Зьмена граматыкі беларускага языка ў БСРР», [[Вільня]], 1936) усе змяненні абвяшчаліся [[Русіфікацыя Беларусі|русіфікацыйнымі]], а мэты рэформы — несапраўднымі, апроч пункту пра «скасаванне штучных бар’ераў паміж рускай і беларускай мовамі», які, разам з крытыкай «русіфікацыйных» змяненняў, агучваўся і трактаваўся ў далейшым як намер «наблізіць беларускую мову да рускай». Такі кірунак крытыкі, з падкрэсленнем ідэалагічнага аспекту, быў працягнуты ў 1990—2000 гадах шэрагам аўтараў ([[Л. Лыч]], [[В. Вячорка]], [[Ніна Баршчэўская|Н. Баршчэўская]]). == Гл. таксама == * [[Арфаграфія беларускай мовы]] * [[Праект рэформы беларускага правапісу 1930 года]] * [[Беларускі правапіс (1959)]] * [[Наркамаўка]] * [[Тарашкевіца]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|загаловак=Правапіс беларускай мовы|спасылка=https://files.knihi.com/Knihi/Sauka/Pravapisy/1933Pastanova.zip/1934Pastanova.pdf|год=1934|месца=Мн.|ref=Правапіс беларускай мовы}} * {{Cite web|url=https://knihi.com/none/Pastanova_Savietu_Narodnych_Kamisarau_BSSR_Ab_zmienach_i_sprascenni_bielaruskaha_pravapisu_zip.html|title=Пастанова Савету Народных Камісараў БССР "Аб зьменах і спрашчэньні беларускага правапісу"|website=Беларуская палічка|ref=Пастанова1933}} * {{Кніга|загаловак=Праект спрашчэння беларускага правапісу|спасылка=https://knihi.com/none/Prajekt_Instytutu_Movaznaustva_Bielaruskaj_AN_zip.html#1933Prajekt.pdf|год=1933|месца=Мн.|ref=Праект}} * {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Рэформа беларускага правапісу 1933 года|старонкі=464—467|ref=Беларуская мова}} {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Правапісы беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Граматыкі беларускай мовы]] trqehc7sutl2awvyxe188mu8m4v4qwo 4 16411 5132743 5132594 2026-04-26T15:20:39Z MakEditor 165254 5132743 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Vite]] == : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:20, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] == : {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03) ::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) :: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03) :::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) :::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} 91iqqtckf4to4a5fub98pgf0r7ckk56 5132744 5132743 2026-04-26T15:21:25Z MakEditor 165254 5132744 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Смерць фашызму]] == : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:21, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Vite]] == : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:20, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] == : {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03) ::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) :: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03) :::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) :::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} 1vho8gxsz8h9gs9t699pc357zh9lmph 5132747 5132744 2026-04-26T15:26:25Z MakEditor 165254 5132747 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Парыж — Рубэ]] == : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:26, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Смерць фашызму]] == : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:21, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Vite]] == : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:20, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] == : {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03) ::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) :: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03) :::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) :::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} haxec6gtcw21yhs8m7lwtikll0z0v0u 5132755 5132747 2026-04-26T15:30:34Z MocnyDuham 99818 вынік 5132755 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Парыж — Рубэ]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:26, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Смерць фашызму]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:21, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Vite]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:20, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] == : {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03) ::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) :: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03) :::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) :::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} noq3hsgctpnz37u6ijtc8k2vu7mu56e 5132757 5132755 2026-04-26T15:31:34Z MakEditor 165254 5132757 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[ The Legend of Zelda: Tears of the Kingdom]] == : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул і не дастаткова спасылак. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:31, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Парыж — Рубэ]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:26, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Смерць фашызму]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:21, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Vite]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:20, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] == : {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03) ::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) :: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03) :::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) :::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} 23u6r6lpy1wixtctc92qcfjir8zw1ky 5132759 5132757 2026-04-26T15:33:26Z MakEditor 165254 5132759 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[The Legend of Zelda: Tears of the Kingdom]] == : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул і не дастаткова спасылак. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:31, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Парыж — Рубэ]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:26, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Смерць фашызму]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:21, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Vite]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:20, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] == : {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03) ::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) :: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03) :::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) :::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} 6jndt64k25mn6v6n83n4jgkbi4tg5ty 5132766 5132759 2026-04-26T15:38:35Z MocnyDuham 99818 Праўкі аўтарства [[Special:Contributions/MakEditor|MakEditor]] ([[User talk:MakEditor|размовы]]) адкочаныя; вернута апошняя версія аўтарства [[User:MocnyDuham|MocnyDuham]] 5132755 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Парыж — Рубэ]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:26, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Смерць фашызму]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:21, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Vite]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:20, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] == : {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03) ::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) :: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03) :::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) :::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} noq3hsgctpnz37u6ijtc8k2vu7mu56e 5132810 5132766 2026-04-26T16:37:40Z Feeleman 163471 /* Тымаці Оліфант */ Адказ 5132810 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Парыж — Рубэ]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:26, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Смерць фашызму]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:21, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Vite]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:20, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] == : {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03) ::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) :: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03) :::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03) :::Згодны. Калі аўтар артыкула не працягне дадаваць інфармацыю туды - {{Зраблю| 28.04.2026}} [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:37, 26 красавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) :::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} 9wnwucm575mnisdnqoejc7kmkfhg2kg 5132829 5132810 2026-04-26T16:51:00Z JerzyKundrat 174 у архіў 5132829 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДВ}} {{/Шапка}} == [[Марфінізм Пылку (музычны артыст)]] == : {{выдаліць}}, пустышка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:25, 24 красавіка 2026 (+03) ::{{выдаліць}}, прычым хутка [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:31, 26 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:01, 24 красавіка 2026 (+03) == [[TEDxUlicaMińska]] == : {{выдаліць}} [[Сяргей Васілевіч Бесараб|Бесараб]] піша ў Вікі, нібы гэта яго ўласны дзённічак. У артыкула няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:27, 19 красавіка 2026 (+03) ::Шаноўны месье, згодна з правіламі Беларускай Вікіпедыі, заклікаю вас устрымлівацца ад пераходу на асобы і абмяркоўваць змест артыкула, а не яго аўтараў (парушэнне [[ВП:ЭП]] — Этычныя паводзіны і [[ВП:ДН]]. Сцвярджэнне «няма значнасці» не адпавядае рэчаіснасці бо артыкул абапіраецца на аўтарытэтныя, незалежныя другасныя крыніцы — разгорнутыя рэпартажы ў буйнейшых медыя («Белсат» і г.д.), якія падрабязна асвятлялі як сам факт івэнту, гэтак і тэмы дакладаў спікераў. Што тычыцца абвінавачвання ў стварэнні «ўласнага дзённічка» (намёк на канфлікт інтарэсаў — [[ВП:КІ]]): цяперашні тэкст артыкула напісаны ў максімальна сухім, нейтральным і энцыклапедычным стылі без якіх-небудзь ацэначных меркаванняў. Правілы не забараняюць рэдагаваць артыкулы пра падзеі з уласным удзелам, калі тэкст падмацаваны аўтарытэтнымі крыніцамі. Калі вы бачыце канкрэтны радок, які не пацверджаны крыніцай, вы, як удзельнік Вікіпедыі, можаце выправіць фармулёўку. Калі ж вы працягваеце лічыць, што міжнародная канферэнцыя франшызы TEDx, у якой прынялі ўдзел знакавыя прадстаўнікі беларускай навукі і бізнесу, апублікаваная ў афіцыйным сусветным рэестры і асветленая нацыянальнай прэсай, «не мае значнасці» — то вы зрабілі ужо свой "уклад", выставілі артыкул на вылучэнне да выдалення. Але майце на ўвазе, што рашэнне супольнасці павінна (і будзе хутчэй за ўсе) прымацца на падставе прадстаўленых незалежных СМІ і выканання фармальных правілаў, а не суб'ектыўных эмоцый ці вашай, вельмі відавочнай асабістай непрыязнасці да Бесараба. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 15:43, 19 красавіка 2026 (+03) :::Навошта вы гаворыце пра сябе ў трэцяй асобе? Што да вашых багатых спасылак на правілы — мы тут пішам энцыклапедыю, а не гуляемся ў футбол правілам і рэкламуем сябе. [[Вікіпедыя:Ігнаруйце ўсе правілы]]. Артыкул не мае значнасці. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:35, 19 красавіка 2026 (+03) ::::Месье, па-першае, у артыкуле я згадваю сябе ў трэцяй асобе, таму што гэтага прама патрабуе базавы энцыклапедычны стыль і правіла нейтральнага пункта гледжання. Пісаць у Вікіпедыі тэкст у духу «я выступіў на канферэнцыі» — гэта абсурд. Вы сурьезна, агулам, такое пытаеце? ::::Па-другое, я шчыра заклікаю вас спыніць выкарыстоўваць старонку размоў для трансляцыі нейкай дрэнна схаванай зайздрасці, асабістай непрыязнасці. Гэты пераход на асобы і пастаянныя эмацыйныя выказванні не проста з'яўляюцца прамым парушэннем этыкі, яны шчыра стамляюць і адцягваюць ад канструктыўнай працы над праектам. ::::Па-трэцяе. Вы кажаце, што мы «тут пішам энцыклапедыю». Вось і давайце яе пісаць. Паспрабуйце апераваць канкрэтнымі фактамі і аргументамі са СМІ, а не вашымі суб'ектыўнымі ацэначнымі меркаваннямі ці эмоцыямі. Правілы Вікіпедыі створаныя як падмурак, які абараняе энцыклапедыю ад хаосу і персанальнай "самнабулічнай" цэнзуры асобных удзельнікаў, якія вырашаюць, каму даваць значнасць, а каму не. ::::І самае галоўнае. Мы пішам энцыклапедыю навакольнага свету. Вікіпедыя — гэта жывая, актуальная сістэма, каштоўнасць якой менавіта ў тым, што яна фіксуе рэчаіснасць тут і цяпер, гэта не пакрыты пылам злепак палеанталагічнага музея, дзе дазволена пісаць выключна пра старыя вескі і падзеі стагадовай даўніны. Калі пра нешта пішуць аўтарытэтныя крыніцы (Deutsche Welle, Белсат, Zerkalo, Plan B), то я лічу мэтазгодным пра гэта пісаць у Вікіпедыю. Калі вы не чытаеце навін, не ведаеце пра падзеі - гэта толькі і толькі вашы асабістыя праблемы. Так што, падсумоўваючы, калі ў вас ёсць прэтэнзіі да канкрэтных радкоў ці аўтарытэтнасці прадстаўленых СМІ — прыводзьце іх. У іншым выпадку, працяг дыялогу ў падобным тоне лічу для сябе бессэнсоўным выдаткоўваннем часу. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 10:43, 20 красавіка 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Siarhei V]], калі вы чытаеце навіны і ведаеце пра падзеі, гэта не нагода спаміць у Вікіпедыю. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:48, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::Скажу вам так. Кожны піша Вікіпедыю так, як хацеў бы яе чытаць. Мне цікава чытаць артыкулы, у якіх ёсць глыбіня, жывы кантэкст і якасныя спасылкі. Чытаць і пладзіць плоскія артыкулы без сувязі з рэальнасцю — гэта ператвараць Вікіпедыю ў мёртвы тэлефонны даведнік. Я пішу разгорнута з павагі да будучых чытачоў, не бачу сэнса абмяжоўвацца парай дзяжурных радкоў, калі можна НЕ абмяжоўвацца. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:00, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::: Няпраўда ваша, абавязковымі для рэдактараў з'яўляюцца [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::Ооо, [[Вікіпедыя:Пяць слупоў|«Пяць слупоў»]], давайце паглядзім што ўнутры: ::::::::Першы слуп нам кажа што ''«Вікіпедыя — гэта энцыклапедыя»,'' якая павінна ўключаць элементы ўніверсальных ведаў на аснове аўтарытэтных крыніц. На мой погляд, жаданне некага абкарнаць тэкст да ўзроўню незразумелага сухога абрубка без гістарычнага кантэксту і глыбіні як раз такі ідзе ўразрэз з місіяй стварэння якаснай і аб'ёмнай энцыклапедыі. ::::::::Чацверты слуп з яго ''«Удзельнікі павінны ставіцца адзін да аднаго з павагай і не пераходзіць на асобы»''. Нават у нашым гэтым абмеркаванні відавочна бачны дрэнна схаваная таксічнасць, персанальныя выпады, безапеляцыйныя спробы абясцэніць чужую працу. Не час, як кажа месье вышэй «гуляць ў футбол правіламі», бывае што «не да законаў» ::::::::Нарэшце пятае, ''«Вікіпедыя не мае суровых правілаў»''. Яе галоўная мэта - гэта інтэлектуальная карысць. Калі выкарыстоўваць правілы не як інструмент паляпшэння, а як дубінку-шлагбаўм для ўласнай "вахцёрскай" самасцвярджанасці і выдалення інфармацыі ''—'' гэта і есць, тая самая, класічная гульня з правіламі. Толькі абсалютна не прыносячая ніякай карысці свету, у адрозненне ад таго, як вы кажаце «спама», падцверджанага разгорнутыми артыкуламі з DW ці Белсата. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:28, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::: Ну уж нет, чытаць правілы будзем не выбарачна, а па парадку. Пачнем з пункта 1. '''[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — энцыклапедыя]]''', якая ўвабрала элементы агульных энцыклапедый, спецыялізаваных энцыклапедый і альманахаў. Усе артыкулы мусяць трымацца прынцыпу «[[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|Не ўласнае даследаванне]]» і імкнуцца да [[Вікіпедыя:Правяральнасць|дакладнасці]]. Вікіпедыя не месца для асабістых думак, досведу, аргументаў. Вікіпедыя — гэта НЕ непераборлівы збор інфармацыі. Гэта НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў, НЕ трыбуна, '''НЕ''' месца для самарэкламы, НЕ эксперымент у анархіі ці дэмакратыі, НЕ каталог сеціўных старонак. Таксама Вікіпедыя НЕ збор арыгінальных дакументаў, НЕ слоўнік і НЕ газета, дзеля гэтага існуюць суседнія праекты [[:s:Галоўная старонка|Вікікрыніцы (Wikisource)]], [[:wikt:Галоўная старонка|ВікіСлоўнік (Wiktionary)]] і [[:n:en:Main Page|ВікіНавіны (Wikinews)]], адпаведна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:32, 20 красавіка 2026 (+03) ::::::::::«Не ўласнае даследаванне і не асабістыя думкі»<nowiki>''</nowiki>: Тэкст артыкула грунтуецца ВЫКЛЮЧНА на матэрыялах і цытатах з аўтарытэтных незалежных медыя сусветнага і нацыянальнага ўзроўню (Deutsche Welle, Belsat, Zerkalo). Трансляцыя фактуры з найбуйнейшых СМІ гэта не «асабісты досвед», гэта фундаментальнае правіла правяральнасці. ::::::::::«НЕ збор дробных і трывіяльных фактаў / НЕ газета»: Вікіпедыя выкарыстоўвае матэрыялы газет для фіксацыі гістарычна і сацыяльна значных фактаў. Першая за мяжой афіцыйная канферэнцыя TEDx беларускай дыяспары, якая аб'яднала на адной сцэне стваральнікаў карпарацый, аналітыкаў, навукоўцаў гэта не «трывіяльны дробны факт». Гэта адметнейшая культурная і інтэлектуальная з'ява, маштаб якой аб'ектыўна зафіксаваны СМІ першага эшалона. Ігнараваць гэты маштаб можа толькі чалавек, цалкам адарваны ад кантэксту навакольнай рэчаіснасці. ::::::::::«НЕ трыбуна і НЕ месца для самарэкламы»: Тое, што маё імя і ключавыя тэзісы з выступу фігуруюць у артыкуле поруч з іншымі выступоўцамі гэта прамое адлюстраванне таго, што вынесена ў загалоўкі і тэксты ў незалежнай прэсе. Энцыклапедыя літаральна абавязана трансляваць тое, што напісана ў аўтарытэтных другасных крыніцах. Выдаленне аб'ектыўных, пацверджаных прэсай фактаў выключна з-за таго, што вас персанальна раздражняе наяўнасць пэўнага прозвішча, кваліфікуецца ў Вікіпедыі як вандалізм i цэнзура. ::::::::::Так что хопіць усляпую капіраваць правілы. Пакуль я не бачу ніводнага прэтэнзійнага факта па сутнасці пададзеных незалежных крыніц, толькі нейкі марны эмацыйна-бюракратычны спам. ::::::::::Спадарства, я шчыра не разумею навошта вы гэта робіце? [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 11:42, 20 красавіка 2026 (+03) :::::::::::Я дык шчыра не разумею, навошта вы робіце сабе рэкламу ў Вікіпедыі замест напісання і рэдагавання артыкулаў пра сапраўды патрэбныя рэчы. Тут столькі працы на любую тэму, што хопіць на дзесяцігоддзі. А для звычайных падзей ёсць асобныя рэсурсы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:50, 22 красавіка 2026 (+03) ::::::::::::У мяне хапае артыкулаў і пра ''сапраўдны патрэбныя рэчы'' (патрэбныя мне і такім як я, напрыклад маім чытачам), і я іх пішу. А датычна падзеі, то я паспрабаваў данесці ў артыкуле чаму лічу падзею НЕшараговай і ў чым яе важлівасць для супольнасці беларусаў. [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 12:38, 22 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}}, гэта проста адна з шэрагу падзей, якая згадвалася ў навінах дня. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:59, 19 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}, ну якая ж "шараговая" падзея. На шараговую падзею, напрыклад, Белсат не робіць разгорнуты рэпартаж з аналізам кантэксту і дэталёвым цытаваннем спікераў (адна з цытат нават вынесена ў загаловак). Але тут самае галоўнае, што гэта першая ў гісторыі канферэнцыя глабальнай франшызы TEDx, арганізаваная беларускай супольнасцю за межамі Беларусі. Гэты беспрэцэдэнтны статус, для прэсы і эміграцыі гэта ўнікальная інтэлектуальная з'ява, якая стварае гісторыю дыяспары тут і цяпер. На мой погляд аб'ектыўныя крытэрыі энцыклапедычнай значнасці тут выкананы з вялікім лішкам [[Удзельнік:Siarhei V|SiaRV]] ([[Размовы з удзельнікам:Siarhei V|размовы]]) 16:26, 19 красавіка 2026 (+03) :::{{нейтральны}} разглядзіце магчымасць дадавання гэтых звестак у іншыя звязаныя артыкулы. Таксама пытанне вікіфікацыі, на артыкул толькі спасылкі з артыкулаў пра выступоўцаў. Слабавата агулам там з крыніцамі і са значнасцю. Як і пісаў, занадта хутка дадалі ў вікі. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:33, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Тымаці Оліфант]] == : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:43, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць, крыніцы ёсць тут https://en.wikipedia.org/wiki/Timothy_Olyphant. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 20:27, 29 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]], тое што яны ёсць у АнглВікі добра, але Беларуская Вікіпедыя, гэта іншы праект. Артыкул нават на стаб не цягне. : {{Пакінуць}}. Значнасць ёсць. Крыніцы таксама. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:36, 31 сакавіка 2026 (+03) :: Крыніцы ёсць, але адпаведнасць асобы адмысловым крытэрыям значнасці зусім невідавочная, таму, каб пацвердзіць [[Вікіпедыя:Значнасць]], маем падаць біяграфічную інфармацыю «досыць падрабязна», чаго ў артыкуле пакуль няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:06, 26 красавіка 2026 (+03) :::згодзен, трэба дапісаць артыкул хоць мінімальна. У іншых вікі інфармацыі багата, трэба браць і перакладаць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:30, 26 красавіка 2026 (+03) :::Згодны. Калі аўтар артыкула не працягне дадаваць інфармацыю туды - {{Зраблю| 28.04.2026}} [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:37, 26 красавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]] == * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:13, 28 лютага 2026 (+03) *:а ў чым праблема? ВКЛ спыніла існаванне ў 1795 г., а Літва як краіна працягвала існаваць. дзеля гэтага патрэбная <nowiki>[[Катэгорыя:Літва XIX стагоддзя]]</nowiki> [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 22:24, 28 лютага 2026 (+03) == [[Індустрыялізацыя і калектывізацыя ў БССР]] == Няма крыніц, няма нейтральнасці. Мяркую, сам тэкст скапіяваны аднекуль, чым парушае аўтарскія правы. Увогуле, выглядае як нейкая савецкая агітка.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 20:23, 28 студзеня 2026 (+03) : Я папрацую з артыкулам. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 21:20, 28 студзеня 2026 (+03) :Іх трэба раздзяліць на два. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:59, 12 сакавіка 2026 (+03) :: [[Індустрыялізацыя ў БССР]] і [[Калектывізацыя ў БССР]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:05, 13 сакавіка 2026 (+03) :::згодзен, што трэба раздзяліць. Хоць і аб’ём пакуль невялікі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:28, 26 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} b0d7bifmb3nnupgugtbls8fbfu86hol 0 16852 5132677 5125845 2026-04-26T13:09:21Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5132677 wikitext text/x-wiki {{цёзкі|Альгерд}} {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Альге́рд''' (~[[1295]] — [[май]] {{ДС|||1377}}) — [[вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] (1345—1377). == Імя == Імя Альгерд — з шэрагу старабалцкіх (старалітоўскіх) двухасноўных імёнаў. Такія імёны дайшлі з [[Індаеўрапейцы|індаеўрапейскай]] эпохі і ўласцівыя іменнікам народаў індаеўрапейскага паходжання<ref>T. Milewski. Indoeuropejskie imiona osobowe. Wrocław-Warszawa-Kraków, 1969. С. 11-13.</ref>. Першай асновай імені Альгерд бачаць ''Alg''-, якая празрыстая ў імёнах літ. ''Alg-(i)-mantas, Alg-(i)-minas, Kant-algas, Kint-algas, Min-algas, Vis-algas''<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 74.</ref>'','' пруск. ''Wiss-alge, Wan-alge'', таксама ў старапрускіх аднаасноўных імёнах ''Algam, Algecz, Algutte''<ref>R. Trautmann. Die altpreußischen Personennamen. Göttingen, 1974. С. 131.</ref>. Іменную аснову ''Alg''- звязваюць з агульнабалцкім *''algā́'' «узнагарода» (слова захавалася ў літоўскай, латышскай, старапрускай мовах). У раннелітоўскую эпоху яно мела значэнне «(ваенная) здабыча». Далей вядуць да індаеўрапейскага ''*alg^ṷh-'' «цана, менавая вартасць»<ref>В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. М., 1975. С. 72.</ref>. Аснова ''Gerd-'' (''Gird-'') звязаная з літ. ''gerdas'' «чутка», ''girdėti'' «чуць»<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 92, 94.</ref>, далей да індаеўрапейскага *''g^ṷer-'' «хваліць, славіць; абвяшчаць, вітаць», ад якога таксама ''girti'' «хваліць, славіць», ''garsas'' «гук, памоўка, вестка»<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 478.</ref>. Імя Альгерд, такім чынам, значыць, «слаўны здабычай», і гэта адпавядае каштоўнасцям княска-ваярскага раннелітоўскага асяроддзя<ref>С. Валянтас. Двусоставные антропонимы — реликты поэзии балтов // Балто-славянские исследования. XVI. Сборник научных трудов. М., 2004. С. 203—205.</ref>. З іншага боку, расійская даследчыца {{нп5|Аляксандра Васілеўна Супяранская|Аляксандра Супяранская|ru|Суперанская, Александра Васильевна}} лічыла, што імя Альгерд (Algirdas) паходзіць ад старажытнагерманскага імя ''Adalger'': ''adal'' «высакародны», ''gar'' «кап’ё»<ref>''Суперанская А. В.'' Современный словарь личных имен: Сравнение. Происхождение. Написание. — Москва, 2005. — С. 168.</ref>. == Біяграфія == Сын [[Гедзімін]]а. У 1318 годзе ажаніўся з віцебскай князёўнай [[Марыя Віцебская|Марыяй]], не пазней за 1325 год, пасля смерці віцебскага князя, атрымаў [[Віцебскае княства]] як спадчыну жонкі. Калі ў 1341 годзе [[Гедзімін]] надзяляў сыноў, Альгерд да Віцебскага княства атрымаў [[Крэва]] і землі паабапал [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У 1345 годзе разам з братам [[Кейстут]]ам скінуў з віленскага стальца іншага свайго брата [[Яўнут Гедзімінавіч|Яўнута]], стаў вялікім князем. Альгерд адбіваў наступ [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] (гл. [[Бітва на Стрэве (1348)|бітва на Стрэве, 1348]]; [[вайна Тэўтонскага ордэна і ВКЛ]]). У 1342 годзе дапамог [[Пскоўскае княства|Пскову]] супраць немцаў, яго сын [[Андрэй Полацкі|Андрэй]] стаў пскоўскім князем. Паспяхова праводзіў палітыку аб’яднання зямель колішняй [[Русь|Русі]] ў адзінай дзяржаве — Вялікім княстве Літоўскім. Яшчэ толькі князем віцебскім, дапамагаў Смаленску супраць Масквы. Далучыў да ВКЛ землі колішняга [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскага княства]] (каля 1355). Залежным ад яго было і [[Смаленскае княства]]. У 1356, 1359 і 1362 гадах далучыў гарады [[Ржэў]], [[Мсціслаў]] і [[Таропец]]. [[Файл:Drawing of Grand Duke Olgierd's seal (1366).jpg|thumb|Прамалёўка [[Пячатка Альгерда (1366)|пячаткі вялікага князя Альгерда]] з дагавора 1366 года|злева]] У канцы 1362 года, пасля [[Бітва на Сініх Водах (1362)|бітвы на Сініх Водах]], далучыў да ВКЛ Падольскую, [[Валынь|Валынскую]] і Пераяслаўскую землі, паўднёвае Падняпроўе, прычарнаморскія землі ў вусці [[рака Серат|Серата]], басейнах [[Днестр|Днястра]] і Паўднёвага Буга. Пасадзіў удзельным князем у [[Кіеў|Кіеве]] свайго сына [[Уладзімір Альгердавіч|Уладзіміра]], [[Падолле]] перадаў навагародскім князям [[Карыятавічы|Карыятавічам]], войскі якіх складалі значную частку сіл у бітве на Сініх Водах. У падтрымку цверскіх князёў здзейсніў [[Маскоўскія паходы Альгерда|тры паходы на Маскву]] (1368, 1370, 1372). Спрабаваў падпарадкаваць сабе [[Пскоў]] і [[Ноўгарад]], вёў барацьбу з [[Польшча]]й за [[Валынь]], [[Падляшша]] і Галіцыю (1349—1351, 1366; гл. [[вайна за галіцка-валынскую спадчыну]]). За яго часам тэрыторыя ВКЛ павялічылася ў больш за 2 разы. Жыў больш за 80 гадоў, кіраваў дзяржавай 32 гады. Ад дзвюх жонак — [[Марыя Віцебская|Марыі Віцебскай]] і [[Ульяна Цвярская|Ульяны Цвярской]] — меў 12 сыноў, у т.л. [[Ягайла|Ягайлу]], [[Андрэй Полацкі|Андрэя]], [[Свідрыгайла|Свідрыгайлу]], [[Скіргайла|Скіргайлу]], [[Уладзімір Альгердавіч|Уладзіміра]]. == Праблема веравызнання == [[Файл:Algierd. Альгерд (XIV).jpg|thumb|Пячатка Альгерда]] Альгерд ажыццяўляў ураўнаважаную рэлігійную палітыку, мусіць, з гэтай прычыны ні сучаснікі, ні пазней гісторыкі не здолелі вызначыцца датычна яго веравызнання — быў ён паганцам ці праваслаўным. Праз гэту неадназначнасць узнікаюць спекуляцыі, часта даследчыкі абмяжоўваюцца агульнымі сцвярджэннямі, наогул не звяртаючыся да агляду крыніц, напрыклад, калі Альгерд быў літовец, то мусіў быць паганцам, або наадварот — панаваў над значнай часткай Русі, займаўся царкоўнымі справамі, мусіў быць праваслаўным. === Хрышчэнне ў Віцебску === Пачынаючы ад дарэвалюцыйнай расійскай гістарыяграфіі, хрышчэнне Альгерда звязваюць са [[шлюб]]ам з віцебскай княжной, за якою пасля смерці цесця ён атрымаў [[Віцебскае княства]]. [[У. Ц. Пашута]], сцвярджаў, што такія абставіны атрымання Альгердам Віцебскага княства няпэўныя, бо вядомыя толькі з [[Хроніка Быхаўца]] (далей ХБ), якая не толькі вядома міфічнымі звесткамі, але ў гэтым прыватным выпадку памылкова паведамляе, што віцебскую княжну звалі Ульянай. З верагодных крыніц вядома, што першай альгердавай жонкай была не Ульяна, т.б. не выпадае верыць ХБ ні ў пытанні альгердава хрышчэння, ні ў абставінах атрымання Альгердам Віцебскага княства. За ХБ шмат дзе гэтая памылка паўторана, у т.л. у [[Густынскі летапіс|Густынскім летапісе]], дзе дадаецца, што Альгерд ахрысціўся з усімі [[баяры|баярамі]] і народам, калі паводле ХБ ахрысціўся Альгерд толькі сам без баяраў і народу. Аднак, пра абставіны атрымання Альгердам Віцебскага княства кажуць больш раннія крыніцы, якія праўда нічога не кажуць пра яго хрышчэнне. Такім чынам, адмаўляючы верагоднасць паведамлення ХБ, немагчыма адмаўляць факту шлюба Альгерда з віцебскай княжной, вядомага і з іншых тагачасных крыніц. Зыходзячы з таго, што віцебская княжна напэўна была хрысціянкай, а шлюбы хрысціян з [[паганства|паганцамі]] і наогул іншавернымі былі забароненыя [[Трульскі сабор|Трульскім саборам]] (691), шлюб Альгерда мог адбыцца толькі пасля хрышчэння. Прынамсі, практыка хрышчэнняў перад шлюбамі з рускімі княжнамі сярод гедзімінавых сыноў была звычайнай, так [[Любарт Гедзімінавіч|Любарт]] і [[Яўнуцій Гедзімінавіч|Яўнуцій]] ахрысціліся ў Дзмітрыя і Івана, а [[Нарымонт Гедзімінавіч|Нарымонт]] ахрысціўся ў Глеба, верагодна, каб заняць сталец у Ноўгарадзе. {{Hider |hidden = 1 |title = Царкоўныя саборы пра шлюбы з іншавернымі, ерытыкамі і паганцамі |content = — '''10-е правіла Лаадікійскага сабору (да [[343]])'''<br /> ''«Не должно церковным [людям], без разбора, своих детей совокуплять с еретиками брачным союзом.»''<br /><br /> — '''31-е правіла Лаадікійскага сабору (да [[343]])'''<br /> ''«Не подобает со всяким еретиком заключать брачный союз или отдавать таковым сынов или дщерей, но допустимо брать от них, если обещаются христианами быть.»''<br /><br /> — '''30-е правіла Карфагенскага сабору ([[419]])'''<br /> ''«Заблагорассуждено, чтобы дети состоящих в клире не совокуплялись браком с язычниками или с еретиками.»''<br /><br /> — '''14-е правіла Халкідонскага сабору ([[451]])'''<br /> ''«Никому не позволено брати себе в жену иноверную: чтобы родивши уже детей от такова брака и прежде сего уже крестившие их у еретиков, приводили их к общению с кафолической Церковью: а не крестившие не могли крестить их у еретиков, ни совокупляти браком с еретиком, или иудеем, или язычником: разве в таком только случае, когда лицо, сочетавающееся с православным лицом, обещает прейти в православную веру. А кто преступит сие определение святого собора: тот да подлежит епитимии по правилам.»''<br /><br /> — '''72-е правіла Трульскага сабору ([[691]])'''<br /> ''«Недостойно мужу с женою еретическою браком совокуплятися, ни православной жене с мужем еретиком сочетатися. Аще же усмотрено будет нечто таковое, сделанное кем либо, брак почитати не твердым и не законное сожитие расторгати. Ибо не подобает смешивати не смешиваемое, ниже совокупляти с овцою волка, и с частью Христовой жребий грешников.»'' |frame-style = border: thin solid #e0e0e0; margin: 1em 5% 0 5%; |title-style = text-align: left; color: black; background-color: white; font-weight: normal; padding: 1px 15px 1px 15px; |content-style = color: black; background-color: white; text-align: left; padding: 3px 15px 3px 15px; }} Такім чынам, у крыніцах няма верагодных звестак пра самае хрышчэнне Альгерда, але тыя ж крыніцы верагодна паведамляюць пра падзеі, якія не маглі адбыцца пры паганстве Альгерда. Гэта датычыць не толькі шлюбу з хрысціянкай, але і Гандлёвага дагавору Гедзіміна з Ордэнам (1.11.1338) на ўмовах якога цалавалі крыж «каралі» Полацка і Віцебска, тым часам ім былі адпаведна Нарымонт і Альгерд, у адрозненне ад Гедзіміна з інш. дзецьмі і баярамі, якія прысягалі паводле паганскага звычаю. {{Hider |hidden = 1 |title = Урывак Гандлёвага дагавору [[Гедзімін]]а з Ордэнам (1338) |content = — '''аматарскі беларускі пераклад'''<br /> ''«Гэты мір заключаны ад раства госпада ў тысяча трыста трыццаць восьмым годзе, у дзень усіх святых са згоды магістра і ландмаршалка і многіх іншых годных і рады Рыгі, якія на гэтым цалавалі крыж; і са згоды караля Літвы і яго дзяцей і ўсіх яго баяраў, якія гэтак жа свае абрады пры гэтым здзейснілі, і са згоды біскупа Полацка, караля і горада Полацка і караля Віцебска і горада Віцебска, якія ўсе на гэтым вышэйназваным міры цалавалі крыж. Гэты мір павінен захоўвацца непарушна дзесяць гадоў.»''<br /><br /> — '''навуковы рускі пераклад'''<br /> ''«Этот мир заключен от рождества господа в тысяча триста тридцать восьмом году, в день всех святых с согласия магистра и ландмаршалка и многих других достойных и совета Риги, которые на этом целовали крест; и с согласия короля Литвы и его детей и всех его бояр, которые так же свои обряды при этом совершили, и с согласия епископа Полоцка, короля и города Полоцка и короля Витебска и города Витебска, которые все на этом вышеназванном мире целовали крест. Этот мир должен сохраняться нерушимо десять лет.»''<ref>Послания Гедимина. Пер. В. Т. Пашуто, И. В. Шталь. Вильнюс. Минтис. 1966.</ref> |frame-style = border: thin solid #e0e0e0; margin: 1em 5% 0 5%; |title-style = text-align: left; color: black; background-color: white; font-weight: normal; padding: 1px 15px 1px 15px; |content-style = color: black; background-color: white; text-align: left; padding: 3px 15px 3px 15px; }} === Падзеі ў Пскове === Акалічнасці пскоўскіх падзей 1342 года вядомыя толькі з пазнейшых крыніц. Асноўны іх змест у тым, што Альгерда, яшчэ толькі князем віцебскі і крэўскі, пскавічы паклікалі яго на дапамогу супраць немцаў. Немцы былі адагнаны і пскавічы прапанавалі Альгерду заняць вакантны пскоўскі сталец, сам Альгерд адмовіўся, але пасадзіў на стальцы свайго старэйшага сына [[Андрэй Альгердавіч|Андрэя]]. Сучасныя падзеям наўгародскія і [[Пскоўскія летапісы|пскоўскія]] летапісы нічога не кажуць пра гэтыя падзеі. Падрабязнасці дае толькі {{Не перакладзена 3|Наўгародскі Першы летапіс|Наўгародскі Першы летапіс|ru|Новгородская первая летопись}} малодшага ізводу, спіс 2-й паловы XV ст., болей за 100 гадоў пазней — паводле яго, пскавічы «паддаліся Літве» не атрымаўшы дапамогі супраць немцаў ад наўгародцаў і вялікага князя ўладзімірскага, яны выгналі свайго князя і паклікалі на дапамогу Альгерда, апошні «загадаў ахрысціць свайго сына», якога ахрысцілі пад імем Андрэй, пакінуў яго на стальцы і вярнуўся ў Літву. Паводле некаторых даследчыкаў, дарослы сын Альгерда быў не хрышчоны і імя Андрэй ён атрымаў у Пскове, такім чынам і Альгерд на іх думку быў не хрышчоны. [[Пскоўскія летапісы]] канца XV ст. у спісах канца XV—XVII ст. даюць троху іншае, Альгерд прыйшоў на дапамогу і прывёў свайго сына Андрэя, пскавічы прапанавалі Альгерду ахрысціцца і заняць пскоўскі сталец, Альгерд адмовіўся ад хрышчэння, але ахрысціў свайго сына, бо Андрэй было яго малітоўнае імя, і пакінуў яго на пскоўскім стальцы. Пазнейшы {{Не перакладзена 3|Ніканаўскі летапіс|Ніканаўскі летапіс|ru|Никоновская летопись}} дадае, што Альгерд адмовіўся ахрысціца, бо, маўляў, ужо хрышчоны і другім разам хрысціцца не хачу. Свецкае імя Вінгольт (паводле некаторых даследчыкаў, літоўскае і г.зн. паганскае) для Андрэя вядомае толькі з «Хронікі Быхаўца», дзе даецца разам з несапраўднымі звесткамі пра яго. З крыніц дзеці Альгерда ад першага шлюбу вядомыя толькі як Андрэй, Дзмітрый, Уладзімір, Канстанцін, Фёдар, Фядора і Агрыпіна, т.б., напэўна, пад хроснымі імёнамі, бо ракло звычайна не агалошвалася. У адрозненне, альгердавы дзеці ад другога шлюбу вядомыя ў найперш пад свецкімі імёнамі — Ягайла, Скіргайла, Карыбут, Карыгайла, Лунгвень, Віганд і Свідрыгайла. === Тры віленскія мучанікі === Адным з доказаў паганства Альгерда часта даюць гісторыю трох віленскіх мучанікаў, быццам дружыннікаў Альгерда, якіх ён загадаў забіць за прыняцце хрысціянства. Аднак, імя Альгерда як праследвальніка мучанікаў з’явілася толькі ў пазнейшых рэдакцыях іх Жыція, у першых рэдакцыях імя літоўскага князя-паганца не названа, а час падзей неакрэслена вызначаны як «калісьці», т.б. вельмі неакрэслена для блізкага часу, улічваючы, што кананізацыя адбылася ў 1374 годзе. Таксама важна, што менавіта да Альгерда звярнуліся віленскія хрысціяне па перадачу ім месца смерці мучанікаў пад будаўніцтва царквы. Кананізацыяй святых займаўся альгердаў прыхільнік мітрапаліт [[Кіпрыян (мітрапаліт Кіеўскі)|Кіпрыян]], напэўна, па волі Альгерда ў рэчышчы стварэння асобнай ад Масквы мітраполіі для ВКЛ (гл. пра г.зв. «[[Літоўская мітраполія|Літоўскую мітраполію]]»). У першых рэдакцыях царкоўнай службы мучанікам, апроч іншага, у [[багародзічны|багародзічнах]] [[акраверш]]ам было зашыфравана імя '''Дзмітрый''' — на думку [[Агіцкі|Агіцкага]], гэта імя аўтара службы, але часам акравершам шыфраваліся і імёны заказчыкаў, паводле ж Кіева-Пячэрскага патэрыка Дзмітрый было хрысціянскім імем Альгерда. === Сведчанні пра пахаванне === Сведчанні пра пахаванне Альгерда захавалі тры крыніцы, адна з іх сучасная падзеі — хроніка [[Герман Вартберг|Германа Вартберга]], дзве астатнія пазнейшыя — хроніка [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]] і яшчэ болей позні [[Ніканаўскі летапіс]]. Герман Вартберг адзначае, што пры пахаванні Альгерда былі спаленыя каштоўныя рэчы і 18 коней, іншых падрабязнасцей храніст не дае. Я. Длугаш дае болей падрабязнасцяў, у т.л. адрозных ад сведчання Вартберга, ён адзначае што Альгерд быў спалены ў багатым строі і з 1 канём, таксама ўказвае і на месца спалення — [[Кукавейцкі гай]] паблізу [[Мейшагола|Мейшаголы]]. Пры гэтым, паводле даследаванняў літоўскіх археолагаў, няма пэўна датаваных 13-14 ст. літоўскіх пахаванняў з трупаспаленнем. Выяўленыя буйныя могільнікі сяр.-кан. 13 ст. у [[Кернава|Кернаве]], а таксама выяўлены ў 2009 буйны могільнік 14 ст. у [[Вяркяй]] (у межах [[Вільнюс]]а), змяшчаюць толькі трупапалажэнні, гэта прыводзіць археолагаў да высновы, што ўжо ў 13 ст. літоўцы перанялі пахавальны абрад у русінаў і спаленне памерлых не практыкавалі. Наогул, звесткі пра спаленне літоўцамі памерлых сустракаюцца адно ў ордэнскіх храністаў, а ў царкоўных сачыненнях і апісаннях веры літоўцаў (напр. [[Еранім Пражскі]], [[Сільвіа Пікаламіні]]) спаленне памерлых не згадваецца. Сукупнасць звестак Я. Длугаш пра Альгерда агулам сумнеўная. Так, паводле Длугаша, Альгерд не памёр у 1377 годзе, а перадаў уладу [[Ягайла|Ягайлу]] і жыў у Мейшагале, году альгердавай смерці храніст не ведае. Смерць Альгерда ў 1377 годзе вядома з надзейных крыніц і сумневу ў даследчыкаў не выклікае. Таксама Я. Длугаш неадкротна адзначаў, што целы літоўскіх князёў палілі ў Вільні на [[Даліна Свентарога|Свентарогу]], але слядоў спаленняў археолагамі там не выяўлена. Я. Длугаш не тлумачыць чаму Альгерд быў спалены не на Свентарогу, як папярэднія князі, а ў Кукавейцкім гаі — тлумачэнні спрабваў даць [[Т. Баранаўскас]]. З крыніц, прычым позніх, вядомы толькі адзін Кукавейцкі гай, яго звязваюць з легендарным князем Кукавойтам, гэты гай месціўся паблізу [[Вількамір]]а, а не каля Мейшаголы. Шматгадовыя расшуканні [[Вікінтас Вайткявічус|В. Вайткявічуса]] выявілі згадку XVII ст. пра Кукавейцкі [[фальварак]] паблізу Мейшагалы і курганны могільнік побач, з чаго Вайткявічус выводзіць магчымасць існавання ў гэтым месцы культавага гаю з могільнікам. Праўда, паводле звестак Вайткявічуса, выяўлены могільнік не мае матэрыялаў XIV ст., месцаў спалення на тэрыторыі гіпатэтычнага гаю таксама не выяўлена. Пазней Я. Длугаш піша пра спаленне на Свентарогу [[Кейстут]]а, указваючы, што пры гэтым разверзлася зямля і праглынула вогнішча. Таксама паводле Длугаша Альгерд быў жанаты толькі аднойчы — з невядомай на імя цвярской княжной і з ёю меў усіх сваіх дзяцей. Пэўна, Длугаш, хоць і жыў пры двары альгердава ўнука [[Казімір Ягайлавіч|Казіміра]] і быў выхавальнікам альгердавых праўнукаў, пэўных звестак біяграфіі Альгерда не меў. Такім чынам, звесткі Длугаша супярэчаць вядомым крыніцам і сучасным навуковым даследаванням, звесткі Вартберга наадварот — цалкам адпавядае тэндэнцыі ордэнскіх храністаў паказваць літоўцаў паганцамі, якія здзяйсняюць адмысловыя культы. {{Hider |hidden = 1 |title = [[Герман Вартберг]] (кан. 14 ст.) |content = — '''аматарскі беларускі пераклад'''<br /> ''«Тым жа годам, прыкладна тым жа часам, памёр Альгардэн, галоўны кароль літоўцаў. Пры пахаванні яго было вялікае шэсце да спалення розных рэчаў, а таксама 18 прыпражных коней, паводле іх абраду.»''<br /><br /> — '''арыгінальны тэкст'''<br /> ''«Eodem anno circa idem tempus Algarden, summus rex Letwinorum, mortuus est. In exsequiis magna pompa in cremacione diversarum rerum ac XVIII equorum dextrariorum secundum ritum corum.»''<ref>Hermanni de Wartberge Chronicon Livoniae / herausgegeben von Ernst Strehlke // Scriptores rerum prussicarum, Leipzig, 1863, Bd. 2, S. 113.</ref><br /><br /> — '''навуковы рускі пераклад'''<br /> ''«В том же году, в то же время, умер Адьгарден, главный литовский король. При его похоронах, сообразно литовскому суеверию, было совершено торжественное шествие, с сожжением различных вещей и 18 боевых коней.»''<ref>Ливонская хроника Германа Вартберга // Сборник материалов и статей по истории Прибалтийского края / Е. В. Чешихин-Ветринский, Рига, 1879, т. 2.</ref> |frame-style = border: thin solid #e0e0e0; margin: 1em 5% 0 5%; |title-style = text-align: left; color: black; background-color: white; font-weight: normal; padding: 1px 15px 1px 15px; |content-style = color: black; background-color: white; text-align: left; padding: 3px 15px 3px 15px; }} {{Hider |hidden = 1 |title = [[Ян Длугаш]] (1-ая чв. 15 ст.) |content = — '''аматарскі беларускі пераклад'''<br /> ''«Апроч гэтага, яны папілі сваіх нябожчыкаў, што была, як мы ведаем, у звычаях не толькі італікаў і лацінаў, але і іншых народаў. Аднак літоўцы дзякуючы мноству лясоў і гаёў мелі адмысловыя лясы, дзе кожнае паселішча і кожны дом і сям'я мелі адмысловыя вогнішчы для спалення па звычаю целаў нябожчыкаў. Пры гэтым да палімага чалавечага цела клалі найбольш каштоўных жывёл і рэчы: каня, быка, карову, сядло, зброю, пояс, каралі, кальцо, і ўсе гэта палілі разам з трупам, не гледзячы на тое, што рэчы маглі быць залатыя або сярэбраныя. Згодна гэтага звычаю быў спалены ў лесе Каківейт, паблізу замка і паселішча Міжэхолы, вялікі князь літоўскі Альгерд, сын Гедзіміна і бацька Уладзіслава, караля польскага (скрадзены смерцю ў аблудзе паганства), разам са сваім лепшым канём, апрануты ў затыканы пярлінамі і каштоўнымі каменямі жупан, ў раскошнай пурпурнай адзёжы, разшытай золатам, і з сярэбраным пазалочаным поясам.»''<br /><br /> — '''арыгінальны тэкст'''<br /> ''«Mortuos insuper suos, quod non Italis et Latinis tantummodo, sed et caeteris nationibus legimus fuisse solenne, comburebant. Lithuani tamen, cum silvarum et nemorum abundarent multitudine, habebant speciales silvas, in quibus singulae villae et quaelibet domus atque familia, speciales focos, decedentium cadavera soliti erant conflagrare. Adiungebantur autem cremando corpori quaeque potiora, equus, bos, vacca, sella, arma, vestis, cingulus, torques, annulus, et simul una cum cadavere, non habito respectu quod aurea vel argentea forent, cremabantur. In hunc quoque morem Olgerdus filius Gedimini, magnus dux Lithwanie et Wladislai Polonie Regis genitor, in gentilitatis errore fatis absumptus, in silva Kokiveithus prope castrum et villam Miszeholÿ, cum equo optimo, ioppula margaritis et gemmis intertexta, veste ostro et auro superba, balteo argenteo deauratoque amictus, exustus est.»''<ref>Joanis Dlugossii Annales seu cronicae incliti Regni Poloniae. Liber decimus 1370-1405, Varsaviae, 1985, p. 166.</ref><br /><br /> — '''навуковы рускі пераклад'''<br /> ''«Кроме того, они сжигали своих покойников, что было, как мы знаем, в обычае не только у италиков и латинов, но и у прочих народов. Однако литовцы благодаря множеству лесов и рощ имели особые леса, в которых каждое селение и каждый дом и семья располагали особыми кострищами для сожжения по обычаю тел покойников. При этом к сжигаемому человеческому телу присоединяли наиболее ценных животных и вещи: коня, быка, корову, седло, оружие, пояс, ожерелье, кольцо, и все это сжигали вместе с трупом, не считаясь с тем, что вещи могли быть золотые или серебряные. Согласно этому обычаю был предан сожжению в лесу Кокивейт, близ замка и селения Мижехолы, великий князь литовский Ольгерд, сын Гедимина и отец Владислава, короля польского (похищенный смертью в заблуждении язычества), вместе со своим лучшим конем, одетый в затканный жемчугами и драгоценными камнями жупан, в великолепной пурпурной одежде, расшитой золотом, и с серебряным позолоченным поясом.»''<ref>Ян Длугош. Грюнвальдская битва / пер. Г. А. Стратановского, Москва, 1962, c. 12.</ref> |frame-style = border: thin solid #e0e0e0; margin: 1em 5% 0 5%; |title-style = text-align: left; color: black; background-color: white; font-weight: normal; padding: 1px 15px 1px 15px; |content-style = color: black; background-color: white; text-align: left; padding: 3px 15px 3px 15px; }} === Імя ў К.-П. патэрыку === Паводле Кіева-Пячэрскага патэрыка, у хрышчэнні меў імя '''Дзмітрый'''<ref>Голубев C.T. Древний помянник Киево-Печерской лавры, -К., 1892.</ref>. Апроч запісу на памінанне Альгерда-Дзмітрыя сярод інш. вялікіх князёў, у патэрыку ёсць запіс на памінанне Альгерда ад яго нашчадкаў — мсціслаўскіх князёў Лугвенавічаў. == Біццё манеты == Меркаванні даследчыкаў пра час пачацця біцця срэбранага дынарыя («пенязі») разыходзяцца <ref>Даркевич, В. П., Соболева, Н. А. О датировке литовских монет с надписью «ПЕЧАТЬ» / В. П. Даркевич, Н. А. Соболева // Советская археология. — 1973. — № 1. — С. 83-95;</ref><ref>Kiersnowski, R. Najdawniejsze monety litewskie / R. Kiersnowski // Wiadomosci Numizmatyczne. — 1984. — Z. 3-4 (109—110). — S. 129—175;</ref><ref>Бектинеев, Ш. И. Денежное обращение Великого княжества Литовского в XII—XV вв. / Ш. И. Бектенеев. — Минск: Изд. В. Н. Милютин, 1994. — 80 с. — С. 12-13.</ref><ref>Рябцевич, В. Н. Нумизматика Беларуси / В. Н. Рябцевич. — Минск: Полымя, 1995. — 687 с. — С. 146—149, 358, 407, табл. 24;</ref>. Манета вельмі высокай пробы — 937, вагой каля 1 грама. Характэрнай асаблівасцю гэтых манет, апроч выявы наканечніка дзіды і крыжа, ёсць кірылічны надпіс «ПЕЧАТ», што азначае «пячатка» як атрыбут вялікага князя. Відавочна, за прататып для вялікалітоўскіх дынарыяў узяты першыя старажытнарускія манеты з надпісам «ПЕЧАТЬ». Відаць, эмісія дынарыяў значна не паўплывала на грашовае абарачэнне ў Вялікім княстве Літоўскім. Да нашых дзён не зарэгістравана знаходак скарбаў дынарыяў. Вядомы толькі адзінкавыя іх знаходкі, якія паходзяць, пераважна, з магільнікаў (жальнікаў) на беларуска-літоўскім памежжы. Імаверна, манеты мелі інфармацыйна-рэпрэзентатыўную функцыю — абвяшчалі пра існаванне дзяржавы. == Ушанаванне памяці == * [[Помнік Альгерду (Віцебск)|Помнік Альгерду, Віцебск]] * Электробус АКСМ-Е321 «Альгерд» {{зноскі}} == Літаратура == * Hermanni de Wartberge Chronicon Livoniae / herausgegeben von Ernst Strehlke // Scriptores rerum prussicarum. — Leipzig, 1863, Bd. 2. — S. 113; * Joanis Dlugossii Annales seu cronicae incliti Regni Poloniae. Liber decimus 1370—1405. — Varsaviae, 1985. — P. 166; * ''Mažeika, Rasa Joan.'' Was Grand Prince Algirdas a Greek-Orthodox Christian? // Lithuanus, 1987 vol.33 № 4; * ''Беспалов Р. А.'' [http://www.drevnyaya.ru/vyp/2015_2/part_4.pdf О письме Ольгерда патриарху Филофею] // Древняя Русь № 2(60), июнь 2015. * ''Голубев C. T.'' Древний помянник Киево-Печерской лавры, — К., 1892; * ''Голубев О.'' Великий князь литовский Ольгерд: князь или царь? // Studia Historica Europae Orientalis. Исследования по истории Восточной Европы. Вып. 1. Минск, 2008. С. 32. * ''Длугош Ян''. Грюнвальдская битва / пер. Г. А. Стратановского, Москва, 1962, С. 12; * Ливонская хроника Германа Вартберга // Сборник материалов и статей по истории Прибалтийского края / Е. В. Чешихин-Ветринский, Рига, 1879, т. 2; * ''[[Алег Ліцкевіч|Лицкевич О. В.]]'' Православное крещение Ягайло и проект Литовско-Московского династического союза 1376—1377 гг. // Інтэграцыйныя працэсы ў гісторыі краін Усходняй Еўропы: Матэр. Міжнародн. навук. канф., Мінск, 19-20 ліст. 2008 г. / НАН Беларусі, Ін-т гісторыі; рэдкал.: А. А. Каваленя (гал. рэд.), М. К. Кошалеў [і інш.]. Мн., 2008. С. 131—147; * {{кніга |аўтар = Полехов С. В. |частка = Ольгерд |спасылка = https://www.academia.edu/42891324/%D0%A1.%D0%92._%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%BE%D0%B2_%D0%9E%D0%BB%D1%8C%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B4_%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F._%D0%A2._52._%D0%9C._2018 |загаловак = Православная энциклопедия |месца = М. |выдавецтва = Православная энциклопедия |год = 2018 |том = 52. Ной-Онуфрий |старонак = 752 |старонкі = 658—664 |isbn = 978-5-89572-059-2 |ref = Полехов }} {{Вялікія князі літоўскія}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вялікія князі літоўскія]] [[Катэгорыя:Гедзімінавічы]] hfm8x0ce8maxr25br6p1ss2ijqxps1c 5132678 5132677 2026-04-26T13:10:25Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5132678 wikitext text/x-wiki {{цёзкі|Альгерд}} {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Альге́рд''' (~[[1295]] — [[май]] {{ДС|||1377}}) — [[вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] (1345—1377). == Імя == Імя Альгерд — з шэрагу старабалцкіх (старалітоўскіх) двухасноўных імёнаў. Такія імёны дайшлі з [[Індаеўрапейцы|індаеўрапейскай]] эпохі і ўласцівыя іменнікам народаў індаеўрапейскага паходжання<ref>T. Milewski. Indoeuropejskie imiona osobowe. Wrocław-Warszawa-Kraków, 1969. С. 11-13.</ref>. Першай асновай імені Альгерд бачаць ''Alg''-, якая празрыстая ў імёнах літ. ''Alg-(i)-mantas, Alg-(i)-minas, Kant-algas, Kint-algas, Min-algas, Vis-algas''<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 74.</ref>'','' пруск. ''Wiss-alge, Wan-alge'', таксама ў старапрускіх аднаасноўных імёнах ''Algam, Algecz, Algutte''<ref>R. Trautmann. Die altpreußischen Personennamen. Göttingen, 1974. С. 131.</ref>. Іменную аснову ''Alg''- звязваюць з агульнабалцкім *''algā́'' «узнагарода» (слова захавалася ў літоўскай, латышскай, старапрускай мовах). У раннелітоўскую эпоху яно мела значэнне «(ваенная) здабыча». Далей вядуць да індаеўрапейскага ''*alg^ṷh-'' «цана, менавая вартасць»<ref>В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. М., 1975. С. 72.</ref>. Аснова ''Gerd-'' (''Gird-'') звязаная з літ. ''gerdas'' «чутка», ''girdėti'' «чуць»<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 92, 94.</ref>, далей да індаеўрапейскага *''g^ṷer-'' «хваліць, славіць; абвяшчаць, вітаць», ад якога таксама ''girti'' «хваліць, славіць», ''garsas'' «гук, памоўка, вестка»<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 478.</ref>. Імя Альгерд, такім чынам, значыць, «слаўны здабычай», і гэта адпавядае каштоўнасцям княска-ваярскага раннелітоўскага асяроддзя<ref>С. Валянтас. Двусоставные антропонимы — реликты поэзии балтов // Балто-славянские исследования. XVI. Сборник научных трудов. М., 2004. С. 203—205.</ref>. З іншага боку, расійская даследчыца {{нп5|Аляксандра Васілеўна Супяранская|Аляксандра Супяранская|ru|Суперанская, Александра Васильевна}} лічыла, што імя Альгерд (Algirdas) паходзіць ад старажытнагерманскага імя ''Adalger'': ''adal'' «высакародны», ''gar'' «кап’ё»<ref>''Суперанская А. В.'' Современный словарь личных имен: Сравнение. Происхождение. Написание. — Москва, 2005. — С. 168.</ref>. == Біяграфія == Сын [[Гедзімін]]а. У 1318 годзе ажаніўся з віцебскай князёўнай [[Марыя Віцебская|Марыяй]], не пазней за 1325 год, пасля смерці цесця, атрымаў [[Віцебскае княства]] як спадчыну жонкі. Калі ў 1341 годзе [[Гедзімін]] надзяляў сыноў, Альгерд да Віцебскага княства атрымаў [[Крэва]] і землі паабапал [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. У 1345 годзе разам з братам [[Кейстут]]ам скінуў з віленскага стальца іншага свайго брата [[Яўнут Гедзімінавіч|Яўнута]], стаў вялікім князем. Альгерд адбіваў наступ [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] (гл. [[Бітва на Стрэве (1348)|бітва на Стрэве, 1348]]; [[вайна Тэўтонскага ордэна і ВКЛ]]). У 1342 годзе дапамог [[Пскоўскае княства|Пскову]] супраць немцаў, яго сын [[Андрэй Полацкі|Андрэй]] стаў пскоўскім князем. Паспяхова праводзіў палітыку аб’яднання зямель колішняй [[Русь|Русі]] ў адзінай дзяржаве — Вялікім княстве Літоўскім. Яшчэ толькі князем віцебскім, дапамагаў Смаленску супраць Масквы. Далучыў да ВКЛ землі колішняга [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскага княства]] (каля 1355). Залежным ад яго было і [[Смаленскае княства]]. У 1356, 1359 і 1362 гадах далучыў гарады [[Ржэў]], [[Мсціслаў]] і [[Таропец]]. [[Файл:Drawing of Grand Duke Olgierd's seal (1366).jpg|thumb|Прамалёўка [[Пячатка Альгерда (1366)|пячаткі вялікага князя Альгерда]] з дагавора 1366 года|злева]] У канцы 1362 года, пасля [[Бітва на Сініх Водах (1362)|бітвы на Сініх Водах]], далучыў да ВКЛ Падольскую, [[Валынь|Валынскую]] і Пераяслаўскую землі, паўднёвае Падняпроўе, прычарнаморскія землі ў вусці [[рака Серат|Серата]], басейнах [[Днестр|Днястра]] і Паўднёвага Буга. Пасадзіў удзельным князем у [[Кіеў|Кіеве]] свайго сына [[Уладзімір Альгердавіч|Уладзіміра]], [[Падолле]] перадаў навагародскім князям [[Карыятавічы|Карыятавічам]], войскі якіх складалі значную частку сіл у бітве на Сініх Водах. У падтрымку цверскіх князёў здзейсніў [[Маскоўскія паходы Альгерда|тры паходы на Маскву]] (1368, 1370, 1372). Спрабаваў падпарадкаваць сабе [[Пскоў]] і [[Ноўгарад]], вёў барацьбу з [[Польшча]]й за [[Валынь]], [[Падляшша]] і Галіцыю (1349—1351, 1366; гл. [[вайна за галіцка-валынскую спадчыну]]). За яго часам тэрыторыя ВКЛ павялічылася ў больш за 2 разы. Жыў больш за 80 гадоў, кіраваў дзяржавай 32 гады. Ад дзвюх жонак — [[Марыя Віцебская|Марыі Віцебскай]] і [[Ульяна Цвярская|Ульяны Цвярской]] — меў 12 сыноў, у т.л. [[Ягайла|Ягайлу]], [[Андрэй Полацкі|Андрэя]], [[Свідрыгайла|Свідрыгайлу]], [[Скіргайла|Скіргайлу]], [[Уладзімір Альгердавіч|Уладзіміра]]. == Праблема веравызнання == [[Файл:Algierd. Альгерд (XIV).jpg|thumb|Пячатка Альгерда]] Альгерд ажыццяўляў ураўнаважаную рэлігійную палітыку, мусіць, з гэтай прычыны ні сучаснікі, ні пазней гісторыкі не здолелі вызначыцца датычна яго веравызнання — быў ён паганцам ці праваслаўным. Праз гэту неадназначнасць узнікаюць спекуляцыі, часта даследчыкі абмяжоўваюцца агульнымі сцвярджэннямі, наогул не звяртаючыся да агляду крыніц, напрыклад, калі Альгерд быў літовец, то мусіў быць паганцам, або наадварот — панаваў над значнай часткай Русі, займаўся царкоўнымі справамі, мусіў быць праваслаўным. === Хрышчэнне ў Віцебску === Пачынаючы ад дарэвалюцыйнай расійскай гістарыяграфіі, хрышчэнне Альгерда звязваюць са [[шлюб]]ам з віцебскай княжной, за якою пасля смерці цесця ён атрымаў [[Віцебскае княства]]. [[У. Ц. Пашута]], сцвярджаў, што такія абставіны атрымання Альгердам Віцебскага княства няпэўныя, бо вядомыя толькі з [[Хроніка Быхаўца]] (далей ХБ), якая не толькі вядома міфічнымі звесткамі, але ў гэтым прыватным выпадку памылкова паведамляе, што віцебскую княжну звалі Ульянай. З верагодных крыніц вядома, што першай альгердавай жонкай была не Ульяна, т.б. не выпадае верыць ХБ ні ў пытанні альгердава хрышчэння, ні ў абставінах атрымання Альгердам Віцебскага княства. За ХБ шмат дзе гэтая памылка паўторана, у т.л. у [[Густынскі летапіс|Густынскім летапісе]], дзе дадаецца, што Альгерд ахрысціўся з усімі [[баяры|баярамі]] і народам, калі паводле ХБ ахрысціўся Альгерд толькі сам без баяраў і народу. Аднак, пра абставіны атрымання Альгердам Віцебскага княства кажуць больш раннія крыніцы, якія праўда нічога не кажуць пра яго хрышчэнне. Такім чынам, адмаўляючы верагоднасць паведамлення ХБ, немагчыма адмаўляць факту шлюба Альгерда з віцебскай княжной, вядомага і з іншых тагачасных крыніц. Зыходзячы з таго, што віцебская княжна напэўна была хрысціянкай, а шлюбы хрысціян з [[паганства|паганцамі]] і наогул іншавернымі былі забароненыя [[Трульскі сабор|Трульскім саборам]] (691), шлюб Альгерда мог адбыцца толькі пасля хрышчэння. Прынамсі, практыка хрышчэнняў перад шлюбамі з рускімі княжнамі сярод гедзімінавых сыноў была звычайнай, так [[Любарт Гедзімінавіч|Любарт]] і [[Яўнуцій Гедзімінавіч|Яўнуцій]] ахрысціліся ў Дзмітрыя і Івана, а [[Нарымонт Гедзімінавіч|Нарымонт]] ахрысціўся ў Глеба, верагодна, каб заняць сталец у Ноўгарадзе. {{Hider |hidden = 1 |title = Царкоўныя саборы пра шлюбы з іншавернымі, ерытыкамі і паганцамі |content = — '''10-е правіла Лаадікійскага сабору (да [[343]])'''<br /> ''«Не должно церковным [людям], без разбора, своих детей совокуплять с еретиками брачным союзом.»''<br /><br /> — '''31-е правіла Лаадікійскага сабору (да [[343]])'''<br /> ''«Не подобает со всяким еретиком заключать брачный союз или отдавать таковым сынов или дщерей, но допустимо брать от них, если обещаются христианами быть.»''<br /><br /> — '''30-е правіла Карфагенскага сабору ([[419]])'''<br /> ''«Заблагорассуждено, чтобы дети состоящих в клире не совокуплялись браком с язычниками или с еретиками.»''<br /><br /> — '''14-е правіла Халкідонскага сабору ([[451]])'''<br /> ''«Никому не позволено брати себе в жену иноверную: чтобы родивши уже детей от такова брака и прежде сего уже крестившие их у еретиков, приводили их к общению с кафолической Церковью: а не крестившие не могли крестить их у еретиков, ни совокупляти браком с еретиком, или иудеем, или язычником: разве в таком только случае, когда лицо, сочетавающееся с православным лицом, обещает прейти в православную веру. А кто преступит сие определение святого собора: тот да подлежит епитимии по правилам.»''<br /><br /> — '''72-е правіла Трульскага сабору ([[691]])'''<br /> ''«Недостойно мужу с женою еретическою браком совокуплятися, ни православной жене с мужем еретиком сочетатися. Аще же усмотрено будет нечто таковое, сделанное кем либо, брак почитати не твердым и не законное сожитие расторгати. Ибо не подобает смешивати не смешиваемое, ниже совокупляти с овцою волка, и с частью Христовой жребий грешников.»'' |frame-style = border: thin solid #e0e0e0; margin: 1em 5% 0 5%; |title-style = text-align: left; color: black; background-color: white; font-weight: normal; padding: 1px 15px 1px 15px; |content-style = color: black; background-color: white; text-align: left; padding: 3px 15px 3px 15px; }} Такім чынам, у крыніцах няма верагодных звестак пра самае хрышчэнне Альгерда, але тыя ж крыніцы верагодна паведамляюць пра падзеі, якія не маглі адбыцца пры паганстве Альгерда. Гэта датычыць не толькі шлюбу з хрысціянкай, але і Гандлёвага дагавору Гедзіміна з Ордэнам (1.11.1338) на ўмовах якога цалавалі крыж «каралі» Полацка і Віцебска, тым часам ім былі адпаведна Нарымонт і Альгерд, у адрозненне ад Гедзіміна з інш. дзецьмі і баярамі, якія прысягалі паводле паганскага звычаю. {{Hider |hidden = 1 |title = Урывак Гандлёвага дагавору [[Гедзімін]]а з Ордэнам (1338) |content = — '''аматарскі беларускі пераклад'''<br /> ''«Гэты мір заключаны ад раства госпада ў тысяча трыста трыццаць восьмым годзе, у дзень усіх святых са згоды магістра і ландмаршалка і многіх іншых годных і рады Рыгі, якія на гэтым цалавалі крыж; і са згоды караля Літвы і яго дзяцей і ўсіх яго баяраў, якія гэтак жа свае абрады пры гэтым здзейснілі, і са згоды біскупа Полацка, караля і горада Полацка і караля Віцебска і горада Віцебска, якія ўсе на гэтым вышэйназваным міры цалавалі крыж. Гэты мір павінен захоўвацца непарушна дзесяць гадоў.»''<br /><br /> — '''навуковы рускі пераклад'''<br /> ''«Этот мир заключен от рождества господа в тысяча триста тридцать восьмом году, в день всех святых с согласия магистра и ландмаршалка и многих других достойных и совета Риги, которые на этом целовали крест; и с согласия короля Литвы и его детей и всех его бояр, которые так же свои обряды при этом совершили, и с согласия епископа Полоцка, короля и города Полоцка и короля Витебска и города Витебска, которые все на этом вышеназванном мире целовали крест. Этот мир должен сохраняться нерушимо десять лет.»''<ref>Послания Гедимина. Пер. В. Т. Пашуто, И. В. Шталь. Вильнюс. Минтис. 1966.</ref> |frame-style = border: thin solid #e0e0e0; margin: 1em 5% 0 5%; |title-style = text-align: left; color: black; background-color: white; font-weight: normal; padding: 1px 15px 1px 15px; |content-style = color: black; background-color: white; text-align: left; padding: 3px 15px 3px 15px; }} === Падзеі ў Пскове === Акалічнасці пскоўскіх падзей 1342 года вядомыя толькі з пазнейшых крыніц. Асноўны іх змест у тым, што Альгерда, яшчэ толькі князем віцебскі і крэўскі, пскавічы паклікалі яго на дапамогу супраць немцаў. Немцы былі адагнаны і пскавічы прапанавалі Альгерду заняць вакантны пскоўскі сталец, сам Альгерд адмовіўся, але пасадзіў на стальцы свайго старэйшага сына [[Андрэй Альгердавіч|Андрэя]]. Сучасныя падзеям наўгародскія і [[Пскоўскія летапісы|пскоўскія]] летапісы нічога не кажуць пра гэтыя падзеі. Падрабязнасці дае толькі {{Не перакладзена 3|Наўгародскі Першы летапіс|Наўгародскі Першы летапіс|ru|Новгородская первая летопись}} малодшага ізводу, спіс 2-й паловы XV ст., болей за 100 гадоў пазней — паводле яго, пскавічы «паддаліся Літве» не атрымаўшы дапамогі супраць немцаў ад наўгародцаў і вялікага князя ўладзімірскага, яны выгналі свайго князя і паклікалі на дапамогу Альгерда, апошні «загадаў ахрысціць свайго сына», якога ахрысцілі пад імем Андрэй, пакінуў яго на стальцы і вярнуўся ў Літву. Паводле некаторых даследчыкаў, дарослы сын Альгерда быў не хрышчоны і імя Андрэй ён атрымаў у Пскове, такім чынам і Альгерд на іх думку быў не хрышчоны. [[Пскоўскія летапісы]] канца XV ст. у спісах канца XV—XVII ст. даюць троху іншае, Альгерд прыйшоў на дапамогу і прывёў свайго сына Андрэя, пскавічы прапанавалі Альгерду ахрысціцца і заняць пскоўскі сталец, Альгерд адмовіўся ад хрышчэння, але ахрысціў свайго сына, бо Андрэй было яго малітоўнае імя, і пакінуў яго на пскоўскім стальцы. Пазнейшы {{Не перакладзена 3|Ніканаўскі летапіс|Ніканаўскі летапіс|ru|Никоновская летопись}} дадае, што Альгерд адмовіўся ахрысціца, бо, маўляў, ужо хрышчоны і другім разам хрысціцца не хачу. Свецкае імя Вінгольт (паводле некаторых даследчыкаў, літоўскае і г.зн. паганскае) для Андрэя вядомае толькі з «Хронікі Быхаўца», дзе даецца разам з несапраўднымі звесткамі пра яго. З крыніц дзеці Альгерда ад першага шлюбу вядомыя толькі як Андрэй, Дзмітрый, Уладзімір, Канстанцін, Фёдар, Фядора і Агрыпіна, т.б., напэўна, пад хроснымі імёнамі, бо ракло звычайна не агалошвалася. У адрозненне, альгердавы дзеці ад другога шлюбу вядомыя ў найперш пад свецкімі імёнамі — Ягайла, Скіргайла, Карыбут, Карыгайла, Лунгвень, Віганд і Свідрыгайла. === Тры віленскія мучанікі === Адным з доказаў паганства Альгерда часта даюць гісторыю трох віленскіх мучанікаў, быццам дружыннікаў Альгерда, якіх ён загадаў забіць за прыняцце хрысціянства. Аднак, імя Альгерда як праследвальніка мучанікаў з’явілася толькі ў пазнейшых рэдакцыях іх Жыція, у першых рэдакцыях імя літоўскага князя-паганца не названа, а час падзей неакрэслена вызначаны як «калісьці», т.б. вельмі неакрэслена для блізкага часу, улічваючы, што кананізацыя адбылася ў 1374 годзе. Таксама важна, што менавіта да Альгерда звярнуліся віленскія хрысціяне па перадачу ім месца смерці мучанікаў пад будаўніцтва царквы. Кананізацыяй святых займаўся альгердаў прыхільнік мітрапаліт [[Кіпрыян (мітрапаліт Кіеўскі)|Кіпрыян]], напэўна, па волі Альгерда ў рэчышчы стварэння асобнай ад Масквы мітраполіі для ВКЛ (гл. пра г.зв. «[[Літоўская мітраполія|Літоўскую мітраполію]]»). У першых рэдакцыях царкоўнай службы мучанікам, апроч іншага, у [[багародзічны|багародзічнах]] [[акраверш]]ам было зашыфравана імя '''Дзмітрый''' — на думку [[Агіцкі|Агіцкага]], гэта імя аўтара службы, але часам акравершам шыфраваліся і імёны заказчыкаў, паводле ж Кіева-Пячэрскага патэрыка Дзмітрый было хрысціянскім імем Альгерда. === Сведчанні пра пахаванне === Сведчанні пра пахаванне Альгерда захавалі тры крыніцы, адна з іх сучасная падзеі — хроніка [[Герман Вартберг|Германа Вартберга]], дзве астатнія пазнейшыя — хроніка [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]] і яшчэ болей позні [[Ніканаўскі летапіс]]. Герман Вартберг адзначае, што пры пахаванні Альгерда былі спаленыя каштоўныя рэчы і 18 коней, іншых падрабязнасцей храніст не дае. Я. Длугаш дае болей падрабязнасцяў, у т.л. адрозных ад сведчання Вартберга, ён адзначае што Альгерд быў спалены ў багатым строі і з 1 канём, таксама ўказвае і на месца спалення — [[Кукавейцкі гай]] паблізу [[Мейшагола|Мейшаголы]]. Пры гэтым, паводле даследаванняў літоўскіх археолагаў, няма пэўна датаваных 13-14 ст. літоўскіх пахаванняў з трупаспаленнем. Выяўленыя буйныя могільнікі сяр.-кан. 13 ст. у [[Кернава|Кернаве]], а таксама выяўлены ў 2009 буйны могільнік 14 ст. у [[Вяркяй]] (у межах [[Вільнюс]]а), змяшчаюць толькі трупапалажэнні, гэта прыводзіць археолагаў да высновы, што ўжо ў 13 ст. літоўцы перанялі пахавальны абрад у русінаў і спаленне памерлых не практыкавалі. Наогул, звесткі пра спаленне літоўцамі памерлых сустракаюцца адно ў ордэнскіх храністаў, а ў царкоўных сачыненнях і апісаннях веры літоўцаў (напр. [[Еранім Пражскі]], [[Сільвіа Пікаламіні]]) спаленне памерлых не згадваецца. Сукупнасць звестак Я. Длугаш пра Альгерда агулам сумнеўная. Так, паводле Длугаша, Альгерд не памёр у 1377 годзе, а перадаў уладу [[Ягайла|Ягайлу]] і жыў у Мейшагале, году альгердавай смерці храніст не ведае. Смерць Альгерда ў 1377 годзе вядома з надзейных крыніц і сумневу ў даследчыкаў не выклікае. Таксама Я. Длугаш неадкротна адзначаў, што целы літоўскіх князёў палілі ў Вільні на [[Даліна Свентарога|Свентарогу]], але слядоў спаленняў археолагамі там не выяўлена. Я. Длугаш не тлумачыць чаму Альгерд быў спалены не на Свентарогу, як папярэднія князі, а ў Кукавейцкім гаі — тлумачэнні спрабваў даць [[Т. Баранаўскас]]. З крыніц, прычым позніх, вядомы толькі адзін Кукавейцкі гай, яго звязваюць з легендарным князем Кукавойтам, гэты гай месціўся паблізу [[Вількамір]]а, а не каля Мейшаголы. Шматгадовыя расшуканні [[Вікінтас Вайткявічус|В. Вайткявічуса]] выявілі згадку XVII ст. пра Кукавейцкі [[фальварак]] паблізу Мейшагалы і курганны могільнік побач, з чаго Вайткявічус выводзіць магчымасць існавання ў гэтым месцы культавага гаю з могільнікам. Праўда, паводле звестак Вайткявічуса, выяўлены могільнік не мае матэрыялаў XIV ст., месцаў спалення на тэрыторыі гіпатэтычнага гаю таксама не выяўлена. Пазней Я. Длугаш піша пра спаленне на Свентарогу [[Кейстут]]а, указваючы, што пры гэтым разверзлася зямля і праглынула вогнішча. Таксама паводле Длугаша Альгерд быў жанаты толькі аднойчы — з невядомай на імя цвярской княжной і з ёю меў усіх сваіх дзяцей. Пэўна, Длугаш, хоць і жыў пры двары альгердава ўнука [[Казімір Ягайлавіч|Казіміра]] і быў выхавальнікам альгердавых праўнукаў, пэўных звестак біяграфіі Альгерда не меў. Такім чынам, звесткі Длугаша супярэчаць вядомым крыніцам і сучасным навуковым даследаванням, звесткі Вартберга наадварот — цалкам адпавядае тэндэнцыі ордэнскіх храністаў паказваць літоўцаў паганцамі, якія здзяйсняюць адмысловыя культы. {{Hider |hidden = 1 |title = [[Герман Вартберг]] (кан. 14 ст.) |content = — '''аматарскі беларускі пераклад'''<br /> ''«Тым жа годам, прыкладна тым жа часам, памёр Альгардэн, галоўны кароль літоўцаў. Пры пахаванні яго было вялікае шэсце да спалення розных рэчаў, а таксама 18 прыпражных коней, паводле іх абраду.»''<br /><br /> — '''арыгінальны тэкст'''<br /> ''«Eodem anno circa idem tempus Algarden, summus rex Letwinorum, mortuus est. In exsequiis magna pompa in cremacione diversarum rerum ac XVIII equorum dextrariorum secundum ritum corum.»''<ref>Hermanni de Wartberge Chronicon Livoniae / herausgegeben von Ernst Strehlke // Scriptores rerum prussicarum, Leipzig, 1863, Bd. 2, S. 113.</ref><br /><br /> — '''навуковы рускі пераклад'''<br /> ''«В том же году, в то же время, умер Адьгарден, главный литовский король. При его похоронах, сообразно литовскому суеверию, было совершено торжественное шествие, с сожжением различных вещей и 18 боевых коней.»''<ref>Ливонская хроника Германа Вартберга // Сборник материалов и статей по истории Прибалтийского края / Е. В. Чешихин-Ветринский, Рига, 1879, т. 2.</ref> |frame-style = border: thin solid #e0e0e0; margin: 1em 5% 0 5%; |title-style = text-align: left; color: black; background-color: white; font-weight: normal; padding: 1px 15px 1px 15px; |content-style = color: black; background-color: white; text-align: left; padding: 3px 15px 3px 15px; }} {{Hider |hidden = 1 |title = [[Ян Длугаш]] (1-ая чв. 15 ст.) |content = — '''аматарскі беларускі пераклад'''<br /> ''«Апроч гэтага, яны папілі сваіх нябожчыкаў, што была, як мы ведаем, у звычаях не толькі італікаў і лацінаў, але і іншых народаў. Аднак літоўцы дзякуючы мноству лясоў і гаёў мелі адмысловыя лясы, дзе кожнае паселішча і кожны дом і сям'я мелі адмысловыя вогнішчы для спалення па звычаю целаў нябожчыкаў. Пры гэтым да палімага чалавечага цела клалі найбольш каштоўных жывёл і рэчы: каня, быка, карову, сядло, зброю, пояс, каралі, кальцо, і ўсе гэта палілі разам з трупам, не гледзячы на тое, што рэчы маглі быць залатыя або сярэбраныя. Згодна гэтага звычаю быў спалены ў лесе Каківейт, паблізу замка і паселішча Міжэхолы, вялікі князь літоўскі Альгерд, сын Гедзіміна і бацька Уладзіслава, караля польскага (скрадзены смерцю ў аблудзе паганства), разам са сваім лепшым канём, апрануты ў затыканы пярлінамі і каштоўнымі каменямі жупан, ў раскошнай пурпурнай адзёжы, разшытай золатам, і з сярэбраным пазалочаным поясам.»''<br /><br /> — '''арыгінальны тэкст'''<br /> ''«Mortuos insuper suos, quod non Italis et Latinis tantummodo, sed et caeteris nationibus legimus fuisse solenne, comburebant. Lithuani tamen, cum silvarum et nemorum abundarent multitudine, habebant speciales silvas, in quibus singulae villae et quaelibet domus atque familia, speciales focos, decedentium cadavera soliti erant conflagrare. Adiungebantur autem cremando corpori quaeque potiora, equus, bos, vacca, sella, arma, vestis, cingulus, torques, annulus, et simul una cum cadavere, non habito respectu quod aurea vel argentea forent, cremabantur. In hunc quoque morem Olgerdus filius Gedimini, magnus dux Lithwanie et Wladislai Polonie Regis genitor, in gentilitatis errore fatis absumptus, in silva Kokiveithus prope castrum et villam Miszeholÿ, cum equo optimo, ioppula margaritis et gemmis intertexta, veste ostro et auro superba, balteo argenteo deauratoque amictus, exustus est.»''<ref>Joanis Dlugossii Annales seu cronicae incliti Regni Poloniae. Liber decimus 1370-1405, Varsaviae, 1985, p. 166.</ref><br /><br /> — '''навуковы рускі пераклад'''<br /> ''«Кроме того, они сжигали своих покойников, что было, как мы знаем, в обычае не только у италиков и латинов, но и у прочих народов. Однако литовцы благодаря множеству лесов и рощ имели особые леса, в которых каждое селение и каждый дом и семья располагали особыми кострищами для сожжения по обычаю тел покойников. При этом к сжигаемому человеческому телу присоединяли наиболее ценных животных и вещи: коня, быка, корову, седло, оружие, пояс, ожерелье, кольцо, и все это сжигали вместе с трупом, не считаясь с тем, что вещи могли быть золотые или серебряные. Согласно этому обычаю был предан сожжению в лесу Кокивейт, близ замка и селения Мижехолы, великий князь литовский Ольгерд, сын Гедимина и отец Владислава, короля польского (похищенный смертью в заблуждении язычества), вместе со своим лучшим конем, одетый в затканный жемчугами и драгоценными камнями жупан, в великолепной пурпурной одежде, расшитой золотом, и с серебряным позолоченным поясом.»''<ref>Ян Длугош. Грюнвальдская битва / пер. Г. А. Стратановского, Москва, 1962, c. 12.</ref> |frame-style = border: thin solid #e0e0e0; margin: 1em 5% 0 5%; |title-style = text-align: left; color: black; background-color: white; font-weight: normal; padding: 1px 15px 1px 15px; |content-style = color: black; background-color: white; text-align: left; padding: 3px 15px 3px 15px; }} === Імя ў К.-П. патэрыку === Паводле Кіева-Пячэрскага патэрыка, у хрышчэнні меў імя '''Дзмітрый'''<ref>Голубев C.T. Древний помянник Киево-Печерской лавры, -К., 1892.</ref>. Апроч запісу на памінанне Альгерда-Дзмітрыя сярод інш. вялікіх князёў, у патэрыку ёсць запіс на памінанне Альгерда ад яго нашчадкаў — мсціслаўскіх князёў Лугвенавічаў. == Біццё манеты == Меркаванні даследчыкаў пра час пачацця біцця срэбранага дынарыя («пенязі») разыходзяцца <ref>Даркевич, В. П., Соболева, Н. А. О датировке литовских монет с надписью «ПЕЧАТЬ» / В. П. Даркевич, Н. А. Соболева // Советская археология. — 1973. — № 1. — С. 83-95;</ref><ref>Kiersnowski, R. Najdawniejsze monety litewskie / R. Kiersnowski // Wiadomosci Numizmatyczne. — 1984. — Z. 3-4 (109—110). — S. 129—175;</ref><ref>Бектинеев, Ш. И. Денежное обращение Великого княжества Литовского в XII—XV вв. / Ш. И. Бектенеев. — Минск: Изд. В. Н. Милютин, 1994. — 80 с. — С. 12-13.</ref><ref>Рябцевич, В. Н. Нумизматика Беларуси / В. Н. Рябцевич. — Минск: Полымя, 1995. — 687 с. — С. 146—149, 358, 407, табл. 24;</ref>. Манета вельмі высокай пробы — 937, вагой каля 1 грама. Характэрнай асаблівасцю гэтых манет, апроч выявы наканечніка дзіды і крыжа, ёсць кірылічны надпіс «ПЕЧАТ», што азначае «пячатка» як атрыбут вялікага князя. Відавочна, за прататып для вялікалітоўскіх дынарыяў узяты першыя старажытнарускія манеты з надпісам «ПЕЧАТЬ». Відаць, эмісія дынарыяў значна не паўплывала на грашовае абарачэнне ў Вялікім княстве Літоўскім. Да нашых дзён не зарэгістравана знаходак скарбаў дынарыяў. Вядомы толькі адзінкавыя іх знаходкі, якія паходзяць, пераважна, з магільнікаў (жальнікаў) на беларуска-літоўскім памежжы. Імаверна, манеты мелі інфармацыйна-рэпрэзентатыўную функцыю — абвяшчалі пра існаванне дзяржавы. == Ушанаванне памяці == * [[Помнік Альгерду (Віцебск)|Помнік Альгерду, Віцебск]] * Электробус АКСМ-Е321 «Альгерд» {{зноскі}} == Літаратура == * Hermanni de Wartberge Chronicon Livoniae / herausgegeben von Ernst Strehlke // Scriptores rerum prussicarum. — Leipzig, 1863, Bd. 2. — S. 113; * Joanis Dlugossii Annales seu cronicae incliti Regni Poloniae. Liber decimus 1370—1405. — Varsaviae, 1985. — P. 166; * ''Mažeika, Rasa Joan.'' Was Grand Prince Algirdas a Greek-Orthodox Christian? // Lithuanus, 1987 vol.33 № 4; * ''Беспалов Р. А.'' [http://www.drevnyaya.ru/vyp/2015_2/part_4.pdf О письме Ольгерда патриарху Филофею] // Древняя Русь № 2(60), июнь 2015. * ''Голубев C. T.'' Древний помянник Киево-Печерской лавры, — К., 1892; * ''Голубев О.'' Великий князь литовский Ольгерд: князь или царь? // Studia Historica Europae Orientalis. Исследования по истории Восточной Европы. Вып. 1. Минск, 2008. С. 32. * ''Длугош Ян''. Грюнвальдская битва / пер. Г. А. Стратановского, Москва, 1962, С. 12; * Ливонская хроника Германа Вартберга // Сборник материалов и статей по истории Прибалтийского края / Е. В. Чешихин-Ветринский, Рига, 1879, т. 2; * ''[[Алег Ліцкевіч|Лицкевич О. В.]]'' Православное крещение Ягайло и проект Литовско-Московского династического союза 1376—1377 гг. // Інтэграцыйныя працэсы ў гісторыі краін Усходняй Еўропы: Матэр. Міжнародн. навук. канф., Мінск, 19-20 ліст. 2008 г. / НАН Беларусі, Ін-т гісторыі; рэдкал.: А. А. Каваленя (гал. рэд.), М. К. Кошалеў [і інш.]. Мн., 2008. С. 131—147; * {{кніга |аўтар = Полехов С. В. |частка = Ольгерд |спасылка = https://www.academia.edu/42891324/%D0%A1.%D0%92._%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%BE%D0%B2_%D0%9E%D0%BB%D1%8C%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B4_%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F._%D0%A2._52._%D0%9C._2018 |загаловак = Православная энциклопедия |месца = М. |выдавецтва = Православная энциклопедия |год = 2018 |том = 52. Ной-Онуфрий |старонак = 752 |старонкі = 658—664 |isbn = 978-5-89572-059-2 |ref = Полехов }} {{Вялікія князі літоўскія}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вялікія князі літоўскія]] [[Катэгорыя:Гедзімінавічы]] b6wp77vi2kxokowzqdxm75ltqyoiem6 5132679 5132678 2026-04-26T13:12:26Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5132679 wikitext text/x-wiki {{цёзкі|Альгерд}} {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Альге́рд''' (~[[1295]] — [[май]] {{ДС|||1377}}) — [[вялікія князі літоўскія|вялікі князь літоўскі]] (1345—1377). == Імя == Імя Альгерд — з шэрагу старабалцкіх (старалітоўскіх) двухасноўных імёнаў. Такія імёны дайшлі з [[Індаеўрапейцы|індаеўрапейскай]] эпохі і ўласцівыя іменнікам народаў індаеўрапейскага паходжання<ref>T. Milewski. Indoeuropejskie imiona osobowe. Wrocław-Warszawa-Kraków, 1969. С. 11-13.</ref>. Першай асновай імені Альгерд бачаць ''Alg''-, якая празрыстая ў імёнах літ. ''Alg-(i)-mantas, Alg-(i)-minas, Kant-algas, Kint-algas, Min-algas, Vis-algas''<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 74.</ref>'','' пруск. ''Wiss-alge, Wan-alge'', таксама ў старапрускіх аднаасноўных імёнах ''Algam, Algecz, Algutte''<ref>R. Trautmann. Die altpreußischen Personennamen. Göttingen, 1974. С. 131.</ref>. Іменную аснову ''Alg''- звязваюць з агульнабалцкім *''algā́'' «узнагарода» (слова захавалася ў літоўскай, латышскай, старапрускай мовах). У раннелітоўскую эпоху яно мела значэнне «(ваенная) здабыча». Далей вядуць да індаеўрапейскага ''*alg^ṷh-'' «цана, менавая вартасць»<ref>В. Н. Топоров. Прусский язык. A-D. М., 1975. С. 72.</ref>. Аснова ''Gerd-'' (''Gird-'') звязаная з літ. ''gerdas'' «чутка», ''girdėti'' «чуць»<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 92, 94.</ref>, далей да індаеўрапейскага *''g^ṷer-'' «хваліць, славіць; абвяшчаць, вітаць», ад якога таксама ''girti'' «хваліць, славіць», ''garsas'' «гук, памоўка, вестка»<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 478.</ref>. Імя Альгерд, такім чынам, значыць, «слаўны здабычай», і гэта адпавядае каштоўнасцям княска-ваярскага раннелітоўскага асяроддзя<ref>С. Валянтас. Двусоставные антропонимы — реликты поэзии балтов // Балто-славянские исследования. XVI. Сборник научных трудов. М., 2004. С. 203—205.</ref>. З іншага боку, расійская даследчыца {{нп5|Аляксандра Васілеўна Супяранская|Аляксандра Супяранская|ru|Суперанская, Александра Васильевна}} лічыла, што імя Альгерд (Algirdas) паходзіць ад старажытнагерманскага імя ''Adalger'': ''adal'' «высакародны», ''gar'' «кап’ё»<ref>''Суперанская А. В.'' Современный словарь личных имен: Сравнение. Происхождение. Написание. — Москва, 2005. — С. 168.</ref>. == Біяграфія == Сын [[Гедзімін]]а. У 1318 годзе ажаніўся з віцебскай князёўнай [[Марыя Віцебская|Марыяй]], не пазней за 1325 год, пасля смерці цесця, атрымаў [[Віцебскае княства]] як спадчыну жонкі. Калі ў 1341 годзе [[Гедзімін]] надзяляў сыноў, Альгерд да Віцебскага княства атрымаў [[Крэва]] і землі паабапал [[Бярэзіна|Бярэзіны]]. Пасля смерці бацькі, у 1345 годзе разам з братам [[Кейстут]]ам скінуў з віленскага стальца іншага свайго брата [[Яўнут Гедзімінавіч|Яўнута]], стаў вялікім князем. Альгерд адбіваў наступ [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскага ордэна]] (гл. [[Бітва на Стрэве (1348)|бітва на Стрэве, 1348]]; [[вайна Тэўтонскага ордэна і ВКЛ]]). У 1342 годзе дапамог [[Пскоўскае княства|Пскову]] супраць немцаў, яго сын [[Андрэй Полацкі|Андрэй]] стаў пскоўскім князем. Паспяхова праводзіў палітыку аб’яднання зямель колішняй [[Русь|Русі]] ў адзінай дзяржаве — Вялікім княстве Літоўскім. Яшчэ толькі князем віцебскім, дапамагаў Смаленску супраць Масквы. Далучыў да ВКЛ землі колішняга [[Чарнігаўскае княства|Чарнігаўскага княства]] (каля 1355). Залежным ад яго было і [[Смаленскае княства]]. У 1356, 1359 і 1362 гадах далучыў гарады [[Ржэў]], [[Мсціслаў]] і [[Таропец]]. [[Файл:Drawing of Grand Duke Olgierd's seal (1366).jpg|thumb|Прамалёўка [[Пячатка Альгерда (1366)|пячаткі вялікага князя Альгерда]] з дагавора 1366 года|злева]] У канцы 1362 года, пасля [[Бітва на Сініх Водах (1362)|бітвы на Сініх Водах]], далучыў да ВКЛ Падольскую, [[Валынь|Валынскую]] і Пераяслаўскую землі, паўднёвае Падняпроўе, прычарнаморскія землі ў вусці [[рака Серат|Серата]], басейнах [[Днестр|Днястра]] і Паўднёвага Буга. Пасадзіў удзельным князем у [[Кіеў|Кіеве]] свайго сына [[Уладзімір Альгердавіч|Уладзіміра]], [[Падолле]] перадаў навагародскім князям [[Карыятавічы|Карыятавічам]], войскі якіх складалі значную частку сіл у бітве на Сініх Водах. У падтрымку цверскіх князёў здзейсніў [[Маскоўскія паходы Альгерда|тры паходы на Маскву]] (1368, 1370, 1372). Спрабаваў падпарадкаваць сабе [[Пскоў]] і [[Ноўгарад]], вёў барацьбу з [[Польшча]]й за [[Валынь]], [[Падляшша]] і Галіцыю (1349—1351, 1366; гл. [[вайна за галіцка-валынскую спадчыну]]). За яго часам тэрыторыя ВКЛ павялічылася ў больш за 2 разы. Жыў больш за 80 гадоў, кіраваў дзяржавай 32 гады. Ад дзвюх жонак — [[Марыя Віцебская|Марыі Віцебскай]] і [[Ульяна Цвярская|Ульяны Цвярской]] — меў 12 сыноў, у т.л. [[Ягайла|Ягайлу]], [[Андрэй Полацкі|Андрэя]], [[Свідрыгайла|Свідрыгайлу]], [[Скіргайла|Скіргайлу]], [[Уладзімір Альгердавіч|Уладзіміра]]. == Праблема веравызнання == [[Файл:Algierd. Альгерд (XIV).jpg|thumb|Пячатка Альгерда]] Альгерд ажыццяўляў ураўнаважаную рэлігійную палітыку, мусіць, з гэтай прычыны ні сучаснікі, ні пазней гісторыкі не здолелі вызначыцца датычна яго веравызнання — быў ён паганцам ці праваслаўным. Праз гэту неадназначнасць узнікаюць спекуляцыі, часта даследчыкі абмяжоўваюцца агульнымі сцвярджэннямі, наогул не звяртаючыся да агляду крыніц, напрыклад, калі Альгерд быў літовец, то мусіў быць паганцам, або наадварот — панаваў над значнай часткай Русі, займаўся царкоўнымі справамі, мусіў быць праваслаўным. === Хрышчэнне ў Віцебску === Пачынаючы ад дарэвалюцыйнай расійскай гістарыяграфіі, хрышчэнне Альгерда звязваюць са [[шлюб]]ам з віцебскай княжной, за якою пасля смерці цесця ён атрымаў [[Віцебскае княства]]. [[У. Ц. Пашута]], сцвярджаў, што такія абставіны атрымання Альгердам Віцебскага княства няпэўныя, бо вядомыя толькі з [[Хроніка Быхаўца]] (далей ХБ), якая не толькі вядома міфічнымі звесткамі, але ў гэтым прыватным выпадку памылкова паведамляе, што віцебскую княжну звалі Ульянай. З верагодных крыніц вядома, што першай альгердавай жонкай была не Ульяна, т.б. не выпадае верыць ХБ ні ў пытанні альгердава хрышчэння, ні ў абставінах атрымання Альгердам Віцебскага княства. За ХБ шмат дзе гэтая памылка паўторана, у т.л. у [[Густынскі летапіс|Густынскім летапісе]], дзе дадаецца, што Альгерд ахрысціўся з усімі [[баяры|баярамі]] і народам, калі паводле ХБ ахрысціўся Альгерд толькі сам без баяраў і народу. Аднак, пра абставіны атрымання Альгердам Віцебскага княства кажуць больш раннія крыніцы, якія праўда нічога не кажуць пра яго хрышчэнне. Такім чынам, адмаўляючы верагоднасць паведамлення ХБ, немагчыма адмаўляць факту шлюба Альгерда з віцебскай княжной, вядомага і з іншых тагачасных крыніц. Зыходзячы з таго, што віцебская княжна напэўна была хрысціянкай, а шлюбы хрысціян з [[паганства|паганцамі]] і наогул іншавернымі былі забароненыя [[Трульскі сабор|Трульскім саборам]] (691), шлюб Альгерда мог адбыцца толькі пасля хрышчэння. Прынамсі, практыка хрышчэнняў перад шлюбамі з рускімі княжнамі сярод гедзімінавых сыноў была звычайнай, так [[Любарт Гедзімінавіч|Любарт]] і [[Яўнуцій Гедзімінавіч|Яўнуцій]] ахрысціліся ў Дзмітрыя і Івана, а [[Нарымонт Гедзімінавіч|Нарымонт]] ахрысціўся ў Глеба, верагодна, каб заняць сталец у Ноўгарадзе. {{Hider |hidden = 1 |title = Царкоўныя саборы пра шлюбы з іншавернымі, ерытыкамі і паганцамі |content = — '''10-е правіла Лаадікійскага сабору (да [[343]])'''<br /> ''«Не должно церковным [людям], без разбора, своих детей совокуплять с еретиками брачным союзом.»''<br /><br /> — '''31-е правіла Лаадікійскага сабору (да [[343]])'''<br /> ''«Не подобает со всяким еретиком заключать брачный союз или отдавать таковым сынов или дщерей, но допустимо брать от них, если обещаются христианами быть.»''<br /><br /> — '''30-е правіла Карфагенскага сабору ([[419]])'''<br /> ''«Заблагорассуждено, чтобы дети состоящих в клире не совокуплялись браком с язычниками или с еретиками.»''<br /><br /> — '''14-е правіла Халкідонскага сабору ([[451]])'''<br /> ''«Никому не позволено брати себе в жену иноверную: чтобы родивши уже детей от такова брака и прежде сего уже крестившие их у еретиков, приводили их к общению с кафолической Церковью: а не крестившие не могли крестить их у еретиков, ни совокупляти браком с еретиком, или иудеем, или язычником: разве в таком только случае, когда лицо, сочетавающееся с православным лицом, обещает прейти в православную веру. А кто преступит сие определение святого собора: тот да подлежит епитимии по правилам.»''<br /><br /> — '''72-е правіла Трульскага сабору ([[691]])'''<br /> ''«Недостойно мужу с женою еретическою браком совокуплятися, ни православной жене с мужем еретиком сочетатися. Аще же усмотрено будет нечто таковое, сделанное кем либо, брак почитати не твердым и не законное сожитие расторгати. Ибо не подобает смешивати не смешиваемое, ниже совокупляти с овцою волка, и с частью Христовой жребий грешников.»'' |frame-style = border: thin solid #e0e0e0; margin: 1em 5% 0 5%; |title-style = text-align: left; color: black; background-color: white; font-weight: normal; padding: 1px 15px 1px 15px; |content-style = color: black; background-color: white; text-align: left; padding: 3px 15px 3px 15px; }} Такім чынам, у крыніцах няма верагодных звестак пра самае хрышчэнне Альгерда, але тыя ж крыніцы верагодна паведамляюць пра падзеі, якія не маглі адбыцца пры паганстве Альгерда. Гэта датычыць не толькі шлюбу з хрысціянкай, але і Гандлёвага дагавору Гедзіміна з Ордэнам (1.11.1338) на ўмовах якога цалавалі крыж «каралі» Полацка і Віцебска, тым часам ім былі адпаведна Нарымонт і Альгерд, у адрозненне ад Гедзіміна з інш. дзецьмі і баярамі, якія прысягалі паводле паганскага звычаю. {{Hider |hidden = 1 |title = Урывак Гандлёвага дагавору [[Гедзімін]]а з Ордэнам (1338) |content = — '''аматарскі беларускі пераклад'''<br /> ''«Гэты мір заключаны ад раства госпада ў тысяча трыста трыццаць восьмым годзе, у дзень усіх святых са згоды магістра і ландмаршалка і многіх іншых годных і рады Рыгі, якія на гэтым цалавалі крыж; і са згоды караля Літвы і яго дзяцей і ўсіх яго баяраў, якія гэтак жа свае абрады пры гэтым здзейснілі, і са згоды біскупа Полацка, караля і горада Полацка і караля Віцебска і горада Віцебска, якія ўсе на гэтым вышэйназваным міры цалавалі крыж. Гэты мір павінен захоўвацца непарушна дзесяць гадоў.»''<br /><br /> — '''навуковы рускі пераклад'''<br /> ''«Этот мир заключен от рождества господа в тысяча триста тридцать восьмом году, в день всех святых с согласия магистра и ландмаршалка и многих других достойных и совета Риги, которые на этом целовали крест; и с согласия короля Литвы и его детей и всех его бояр, которые так же свои обряды при этом совершили, и с согласия епископа Полоцка, короля и города Полоцка и короля Витебска и города Витебска, которые все на этом вышеназванном мире целовали крест. Этот мир должен сохраняться нерушимо десять лет.»''<ref>Послания Гедимина. Пер. В. Т. Пашуто, И. В. Шталь. Вильнюс. Минтис. 1966.</ref> |frame-style = border: thin solid #e0e0e0; margin: 1em 5% 0 5%; |title-style = text-align: left; color: black; background-color: white; font-weight: normal; padding: 1px 15px 1px 15px; |content-style = color: black; background-color: white; text-align: left; padding: 3px 15px 3px 15px; }} === Падзеі ў Пскове === Акалічнасці пскоўскіх падзей 1342 года вядомыя толькі з пазнейшых крыніц. Асноўны іх змест у тым, што Альгерда, яшчэ толькі князем віцебскі і крэўскі, пскавічы паклікалі яго на дапамогу супраць немцаў. Немцы былі адагнаны і пскавічы прапанавалі Альгерду заняць вакантны пскоўскі сталец, сам Альгерд адмовіўся, але пасадзіў на стальцы свайго старэйшага сына [[Андрэй Альгердавіч|Андрэя]]. Сучасныя падзеям наўгародскія і [[Пскоўскія летапісы|пскоўскія]] летапісы нічога не кажуць пра гэтыя падзеі. Падрабязнасці дае толькі {{Не перакладзена 3|Наўгародскі Першы летапіс|Наўгародскі Першы летапіс|ru|Новгородская первая летопись}} малодшага ізводу, спіс 2-й паловы XV ст., болей за 100 гадоў пазней — паводле яго, пскавічы «паддаліся Літве» не атрымаўшы дапамогі супраць немцаў ад наўгародцаў і вялікага князя ўладзімірскага, яны выгналі свайго князя і паклікалі на дапамогу Альгерда, апошні «загадаў ахрысціць свайго сына», якога ахрысцілі пад імем Андрэй, пакінуў яго на стальцы і вярнуўся ў Літву. Паводле некаторых даследчыкаў, дарослы сын Альгерда быў не хрышчоны і імя Андрэй ён атрымаў у Пскове, такім чынам і Альгерд на іх думку быў не хрышчоны. [[Пскоўскія летапісы]] канца XV ст. у спісах канца XV—XVII ст. даюць троху іншае, Альгерд прыйшоў на дапамогу і прывёў свайго сына Андрэя, пскавічы прапанавалі Альгерду ахрысціцца і заняць пскоўскі сталец, Альгерд адмовіўся ад хрышчэння, але ахрысціў свайго сына, бо Андрэй было яго малітоўнае імя, і пакінуў яго на пскоўскім стальцы. Пазнейшы {{Не перакладзена 3|Ніканаўскі летапіс|Ніканаўскі летапіс|ru|Никоновская летопись}} дадае, што Альгерд адмовіўся ахрысціца, бо, маўляў, ужо хрышчоны і другім разам хрысціцца не хачу. Свецкае імя Вінгольт (паводле некаторых даследчыкаў, літоўскае і г.зн. паганскае) для Андрэя вядомае толькі з «Хронікі Быхаўца», дзе даецца разам з несапраўднымі звесткамі пра яго. З крыніц дзеці Альгерда ад першага шлюбу вядомыя толькі як Андрэй, Дзмітрый, Уладзімір, Канстанцін, Фёдар, Фядора і Агрыпіна, т.б., напэўна, пад хроснымі імёнамі, бо ракло звычайна не агалошвалася. У адрозненне, альгердавы дзеці ад другога шлюбу вядомыя ў найперш пад свецкімі імёнамі — Ягайла, Скіргайла, Карыбут, Карыгайла, Лунгвень, Віганд і Свідрыгайла. === Тры віленскія мучанікі === Адным з доказаў паганства Альгерда часта даюць гісторыю трох віленскіх мучанікаў, быццам дружыннікаў Альгерда, якіх ён загадаў забіць за прыняцце хрысціянства. Аднак, імя Альгерда як праследвальніка мучанікаў з’явілася толькі ў пазнейшых рэдакцыях іх Жыція, у першых рэдакцыях імя літоўскага князя-паганца не названа, а час падзей неакрэслена вызначаны як «калісьці», т.б. вельмі неакрэслена для блізкага часу, улічваючы, што кананізацыя адбылася ў 1374 годзе. Таксама важна, што менавіта да Альгерда звярнуліся віленскія хрысціяне па перадачу ім месца смерці мучанікаў пад будаўніцтва царквы. Кананізацыяй святых займаўся альгердаў прыхільнік мітрапаліт [[Кіпрыян (мітрапаліт Кіеўскі)|Кіпрыян]], напэўна, па волі Альгерда ў рэчышчы стварэння асобнай ад Масквы мітраполіі для ВКЛ (гл. пра г.зв. «[[Літоўская мітраполія|Літоўскую мітраполію]]»). У першых рэдакцыях царкоўнай службы мучанікам, апроч іншага, у [[багародзічны|багародзічнах]] [[акраверш]]ам было зашыфравана імя '''Дзмітрый''' — на думку [[Агіцкі|Агіцкага]], гэта імя аўтара службы, але часам акравершам шыфраваліся і імёны заказчыкаў, паводле ж Кіева-Пячэрскага патэрыка Дзмітрый было хрысціянскім імем Альгерда. === Сведчанні пра пахаванне === Сведчанні пра пахаванне Альгерда захавалі тры крыніцы, адна з іх сучасная падзеі — хроніка [[Герман Вартберг|Германа Вартберга]], дзве астатнія пазнейшыя — хроніка [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]] і яшчэ болей позні [[Ніканаўскі летапіс]]. Герман Вартберг адзначае, што пры пахаванні Альгерда былі спаленыя каштоўныя рэчы і 18 коней, іншых падрабязнасцей храніст не дае. Я. Длугаш дае болей падрабязнасцяў, у т.л. адрозных ад сведчання Вартберга, ён адзначае што Альгерд быў спалены ў багатым строі і з 1 канём, таксама ўказвае і на месца спалення — [[Кукавейцкі гай]] паблізу [[Мейшагола|Мейшаголы]]. Пры гэтым, паводле даследаванняў літоўскіх археолагаў, няма пэўна датаваных 13-14 ст. літоўскіх пахаванняў з трупаспаленнем. Выяўленыя буйныя могільнікі сяр.-кан. 13 ст. у [[Кернава|Кернаве]], а таксама выяўлены ў 2009 буйны могільнік 14 ст. у [[Вяркяй]] (у межах [[Вільнюс]]а), змяшчаюць толькі трупапалажэнні, гэта прыводзіць археолагаў да высновы, што ўжо ў 13 ст. літоўцы перанялі пахавальны абрад у русінаў і спаленне памерлых не практыкавалі. Наогул, звесткі пра спаленне літоўцамі памерлых сустракаюцца адно ў ордэнскіх храністаў, а ў царкоўных сачыненнях і апісаннях веры літоўцаў (напр. [[Еранім Пражскі]], [[Сільвіа Пікаламіні]]) спаленне памерлых не згадваецца. Сукупнасць звестак Я. Длугаш пра Альгерда агулам сумнеўная. Так, паводле Длугаша, Альгерд не памёр у 1377 годзе, а перадаў уладу [[Ягайла|Ягайлу]] і жыў у Мейшагале, году альгердавай смерці храніст не ведае. Смерць Альгерда ў 1377 годзе вядома з надзейных крыніц і сумневу ў даследчыкаў не выклікае. Таксама Я. Длугаш неадкротна адзначаў, што целы літоўскіх князёў палілі ў Вільні на [[Даліна Свентарога|Свентарогу]], але слядоў спаленняў археолагамі там не выяўлена. Я. Длугаш не тлумачыць чаму Альгерд быў спалены не на Свентарогу, як папярэднія князі, а ў Кукавейцкім гаі — тлумачэнні спрабваў даць [[Т. Баранаўскас]]. З крыніц, прычым позніх, вядомы толькі адзін Кукавейцкі гай, яго звязваюць з легендарным князем Кукавойтам, гэты гай месціўся паблізу [[Вількамір]]а, а не каля Мейшаголы. Шматгадовыя расшуканні [[Вікінтас Вайткявічус|В. Вайткявічуса]] выявілі згадку XVII ст. пра Кукавейцкі [[фальварак]] паблізу Мейшагалы і курганны могільнік побач, з чаго Вайткявічус выводзіць магчымасць існавання ў гэтым месцы культавага гаю з могільнікам. Праўда, паводле звестак Вайткявічуса, выяўлены могільнік не мае матэрыялаў XIV ст., месцаў спалення на тэрыторыі гіпатэтычнага гаю таксама не выяўлена. Пазней Я. Длугаш піша пра спаленне на Свентарогу [[Кейстут]]а, указваючы, што пры гэтым разверзлася зямля і праглынула вогнішча. Таксама паводле Длугаша Альгерд быў жанаты толькі аднойчы — з невядомай на імя цвярской княжной і з ёю меў усіх сваіх дзяцей. Пэўна, Длугаш, хоць і жыў пры двары альгердава ўнука [[Казімір Ягайлавіч|Казіміра]] і быў выхавальнікам альгердавых праўнукаў, пэўных звестак біяграфіі Альгерда не меў. Такім чынам, звесткі Длугаша супярэчаць вядомым крыніцам і сучасным навуковым даследаванням, звесткі Вартберга наадварот — цалкам адпавядае тэндэнцыі ордэнскіх храністаў паказваць літоўцаў паганцамі, якія здзяйсняюць адмысловыя культы. {{Hider |hidden = 1 |title = [[Герман Вартберг]] (кан. 14 ст.) |content = — '''аматарскі беларускі пераклад'''<br /> ''«Тым жа годам, прыкладна тым жа часам, памёр Альгардэн, галоўны кароль літоўцаў. Пры пахаванні яго было вялікае шэсце да спалення розных рэчаў, а таксама 18 прыпражных коней, паводле іх абраду.»''<br /><br /> — '''арыгінальны тэкст'''<br /> ''«Eodem anno circa idem tempus Algarden, summus rex Letwinorum, mortuus est. In exsequiis magna pompa in cremacione diversarum rerum ac XVIII equorum dextrariorum secundum ritum corum.»''<ref>Hermanni de Wartberge Chronicon Livoniae / herausgegeben von Ernst Strehlke // Scriptores rerum prussicarum, Leipzig, 1863, Bd. 2, S. 113.</ref><br /><br /> — '''навуковы рускі пераклад'''<br /> ''«В том же году, в то же время, умер Адьгарден, главный литовский король. При его похоронах, сообразно литовскому суеверию, было совершено торжественное шествие, с сожжением различных вещей и 18 боевых коней.»''<ref>Ливонская хроника Германа Вартберга // Сборник материалов и статей по истории Прибалтийского края / Е. В. Чешихин-Ветринский, Рига, 1879, т. 2.</ref> |frame-style = border: thin solid #e0e0e0; margin: 1em 5% 0 5%; |title-style = text-align: left; color: black; background-color: white; font-weight: normal; padding: 1px 15px 1px 15px; |content-style = color: black; background-color: white; text-align: left; padding: 3px 15px 3px 15px; }} {{Hider |hidden = 1 |title = [[Ян Длугаш]] (1-ая чв. 15 ст.) |content = — '''аматарскі беларускі пераклад'''<br /> ''«Апроч гэтага, яны папілі сваіх нябожчыкаў, што была, як мы ведаем, у звычаях не толькі італікаў і лацінаў, але і іншых народаў. Аднак літоўцы дзякуючы мноству лясоў і гаёў мелі адмысловыя лясы, дзе кожнае паселішча і кожны дом і сям'я мелі адмысловыя вогнішчы для спалення па звычаю целаў нябожчыкаў. Пры гэтым да палімага чалавечага цела клалі найбольш каштоўных жывёл і рэчы: каня, быка, карову, сядло, зброю, пояс, каралі, кальцо, і ўсе гэта палілі разам з трупам, не гледзячы на тое, што рэчы маглі быць залатыя або сярэбраныя. Згодна гэтага звычаю быў спалены ў лесе Каківейт, паблізу замка і паселішча Міжэхолы, вялікі князь літоўскі Альгерд, сын Гедзіміна і бацька Уладзіслава, караля польскага (скрадзены смерцю ў аблудзе паганства), разам са сваім лепшым канём, апрануты ў затыканы пярлінамі і каштоўнымі каменямі жупан, ў раскошнай пурпурнай адзёжы, разшытай золатам, і з сярэбраным пазалочаным поясам.»''<br /><br /> — '''арыгінальны тэкст'''<br /> ''«Mortuos insuper suos, quod non Italis et Latinis tantummodo, sed et caeteris nationibus legimus fuisse solenne, comburebant. Lithuani tamen, cum silvarum et nemorum abundarent multitudine, habebant speciales silvas, in quibus singulae villae et quaelibet domus atque familia, speciales focos, decedentium cadavera soliti erant conflagrare. Adiungebantur autem cremando corpori quaeque potiora, equus, bos, vacca, sella, arma, vestis, cingulus, torques, annulus, et simul una cum cadavere, non habito respectu quod aurea vel argentea forent, cremabantur. In hunc quoque morem Olgerdus filius Gedimini, magnus dux Lithwanie et Wladislai Polonie Regis genitor, in gentilitatis errore fatis absumptus, in silva Kokiveithus prope castrum et villam Miszeholÿ, cum equo optimo, ioppula margaritis et gemmis intertexta, veste ostro et auro superba, balteo argenteo deauratoque amictus, exustus est.»''<ref>Joanis Dlugossii Annales seu cronicae incliti Regni Poloniae. Liber decimus 1370-1405, Varsaviae, 1985, p. 166.</ref><br /><br /> — '''навуковы рускі пераклад'''<br /> ''«Кроме того, они сжигали своих покойников, что было, как мы знаем, в обычае не только у италиков и латинов, но и у прочих народов. Однако литовцы благодаря множеству лесов и рощ имели особые леса, в которых каждое селение и каждый дом и семья располагали особыми кострищами для сожжения по обычаю тел покойников. При этом к сжигаемому человеческому телу присоединяли наиболее ценных животных и вещи: коня, быка, корову, седло, оружие, пояс, ожерелье, кольцо, и все это сжигали вместе с трупом, не считаясь с тем, что вещи могли быть золотые или серебряные. Согласно этому обычаю был предан сожжению в лесу Кокивейт, близ замка и селения Мижехолы, великий князь литовский Ольгерд, сын Гедимина и отец Владислава, короля польского (похищенный смертью в заблуждении язычества), вместе со своим лучшим конем, одетый в затканный жемчугами и драгоценными камнями жупан, в великолепной пурпурной одежде, расшитой золотом, и с серебряным позолоченным поясом.»''<ref>Ян Длугош. Грюнвальдская битва / пер. Г. А. Стратановского, Москва, 1962, c. 12.</ref> |frame-style = border: thin solid #e0e0e0; margin: 1em 5% 0 5%; |title-style = text-align: left; color: black; background-color: white; font-weight: normal; padding: 1px 15px 1px 15px; |content-style = color: black; background-color: white; text-align: left; padding: 3px 15px 3px 15px; }} === Імя ў К.-П. патэрыку === Паводле Кіева-Пячэрскага патэрыка, у хрышчэнні меў імя '''Дзмітрый'''<ref>Голубев C.T. Древний помянник Киево-Печерской лавры, -К., 1892.</ref>. Апроч запісу на памінанне Альгерда-Дзмітрыя сярод інш. вялікіх князёў, у патэрыку ёсць запіс на памінанне Альгерда ад яго нашчадкаў — мсціслаўскіх князёў Лугвенавічаў. == Біццё манеты == Меркаванні даследчыкаў пра час пачацця біцця срэбранага дынарыя («пенязі») разыходзяцца <ref>Даркевич, В. П., Соболева, Н. А. О датировке литовских монет с надписью «ПЕЧАТЬ» / В. П. Даркевич, Н. А. Соболева // Советская археология. — 1973. — № 1. — С. 83-95;</ref><ref>Kiersnowski, R. Najdawniejsze monety litewskie / R. Kiersnowski // Wiadomosci Numizmatyczne. — 1984. — Z. 3-4 (109—110). — S. 129—175;</ref><ref>Бектинеев, Ш. И. Денежное обращение Великого княжества Литовского в XII—XV вв. / Ш. И. Бектенеев. — Минск: Изд. В. Н. Милютин, 1994. — 80 с. — С. 12-13.</ref><ref>Рябцевич, В. Н. Нумизматика Беларуси / В. Н. Рябцевич. — Минск: Полымя, 1995. — 687 с. — С. 146—149, 358, 407, табл. 24;</ref>. Манета вельмі высокай пробы — 937, вагой каля 1 грама. Характэрнай асаблівасцю гэтых манет, апроч выявы наканечніка дзіды і крыжа, ёсць кірылічны надпіс «ПЕЧАТ», што азначае «пячатка» як атрыбут вялікага князя. Відавочна, за прататып для вялікалітоўскіх дынарыяў узяты першыя старажытнарускія манеты з надпісам «ПЕЧАТЬ». Відаць, эмісія дынарыяў значна не паўплывала на грашовае абарачэнне ў Вялікім княстве Літоўскім. Да нашых дзён не зарэгістравана знаходак скарбаў дынарыяў. Вядомы толькі адзінкавыя іх знаходкі, якія паходзяць, пераважна, з магільнікаў (жальнікаў) на беларуска-літоўскім памежжы. Імаверна, манеты мелі інфармацыйна-рэпрэзентатыўную функцыю — абвяшчалі пра існаванне дзяржавы. == Ушанаванне памяці == * [[Помнік Альгерду (Віцебск)|Помнік Альгерду, Віцебск]] * Электробус АКСМ-Е321 «Альгерд» {{зноскі}} == Літаратура == * Hermanni de Wartberge Chronicon Livoniae / herausgegeben von Ernst Strehlke // Scriptores rerum prussicarum. — Leipzig, 1863, Bd. 2. — S. 113; * Joanis Dlugossii Annales seu cronicae incliti Regni Poloniae. Liber decimus 1370—1405. — Varsaviae, 1985. — P. 166; * ''Mažeika, Rasa Joan.'' Was Grand Prince Algirdas a Greek-Orthodox Christian? // Lithuanus, 1987 vol.33 № 4; * ''Беспалов Р. А.'' [http://www.drevnyaya.ru/vyp/2015_2/part_4.pdf О письме Ольгерда патриарху Филофею] // Древняя Русь № 2(60), июнь 2015. * ''Голубев C. T.'' Древний помянник Киево-Печерской лавры, — К., 1892; * ''Голубев О.'' Великий князь литовский Ольгерд: князь или царь? // Studia Historica Europae Orientalis. Исследования по истории Восточной Европы. Вып. 1. Минск, 2008. С. 32. * ''Длугош Ян''. Грюнвальдская битва / пер. Г. А. Стратановского, Москва, 1962, С. 12; * Ливонская хроника Германа Вартберга // Сборник материалов и статей по истории Прибалтийского края / Е. В. Чешихин-Ветринский, Рига, 1879, т. 2; * ''[[Алег Ліцкевіч|Лицкевич О. В.]]'' Православное крещение Ягайло и проект Литовско-Московского династического союза 1376—1377 гг. // Інтэграцыйныя працэсы ў гісторыі краін Усходняй Еўропы: Матэр. Міжнародн. навук. канф., Мінск, 19-20 ліст. 2008 г. / НАН Беларусі, Ін-т гісторыі; рэдкал.: А. А. Каваленя (гал. рэд.), М. К. Кошалеў [і інш.]. Мн., 2008. С. 131—147; * {{кніга |аўтар = Полехов С. В. |частка = Ольгерд |спасылка = https://www.academia.edu/42891324/%D0%A1.%D0%92._%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%BE%D0%B2_%D0%9E%D0%BB%D1%8C%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%B4_%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F._%D0%A2._52._%D0%9C._2018 |загаловак = Православная энциклопедия |месца = М. |выдавецтва = Православная энциклопедия |год = 2018 |том = 52. Ной-Онуфрий |старонак = 752 |старонкі = 658—664 |isbn = 978-5-89572-059-2 |ref = Полехов }} {{Вялікія князі літоўскія}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вялікія князі літоўскія]] [[Катэгорыя:Гедзімінавічы]] ajcdrdq07t9a43r2gwt7zns6qhd8sj6 0 18042 5132924 4985509 2026-04-27T08:17:24Z Voūk12 159072 /* Літаратура */ 5132924 wikitext text/x-wiki {{узброены канфлікт |праціўнік1 = [[Рэч Паспалітая]] |праціўнік2 = [[Швецыя]] }} [[Файл:Pieter Snayers - Battle of Kircholm, 1605.jpg|450 px|right|thumb|Карціна Пітара Снаерса «Бітва пад Кірхгольмам» (1630).]] '''Бітва пад Кірхгольмам''' 17 [[27 верасня|(27) верасня]] [[1605]] года — баявое сутыкненне шведскіх (кам. [[Карл IX (кароль Швецыі)|Карл IX]]; ~11—14 тыс., 11 гармат) і [[Рэч Паспалітая|рэчыпаспалітаўскіх]] войск (кам. [[Ян Караль Хадкевіч|Ян Хадкевіч]]; ~3,9 тыс., 7 гармат; {{таксама}}: [[#Сілы бакоў|сілы бакоў]]) падчас [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1629)|вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600—1629 гадоў]] каля Кірхгольма (цяпер [[Саласпілс]], [[Латвія]]). Поўную перамогу ў бітве ўзялі войскі Рэчы Паспалітай. У выніку знята [[Аблога Рыгі (1605)|аблога Рыгі]], а шведы адступілі з ужо занятых імі зямель [[Інфлянты|Інфлянтаў]]. Аднак, з прычыны памылак вышэйшага камандавання Рэчы Паспалітай перамога, пры ўсёй сваёй значнасці, не мела карысных стратэгічных наступстваў. Бітва ўваходзіць у лік вядомых поўных перамог меншымі сіламі, а таксама ў лік значных перамог войск Вялікага Княства Літоўскага (бач [[#сілы бакоў|сілы бакоў]]) і ў лік бітваў, дзе вырашальную ролю адыграла [[гусарыя]]. Гістарычная спадчына бітвы — прадмет дыскусій беларускіх, літоўскіх і польскіх гісторыкаў. == Перад падзеямі == Галоўнаю падставай бітвы была шведская аблога Рыгі (з 23.9.1605), узяцце якой дазволіла б шведам амаль без перашкод заняць Інфлянты цалкам. === Марш на Рыгу === Гетман Я. К. Хадкевіч сабраў войска РП у табары пад [[Дорпат]]ам, і раніцай 25 верасня вывеў войска фарсіраваным маршам на Рыгу. Двухдзённы 80-кіламетровы марш скончыўся вечарам 26 верасня недалёка ад Кірхгольма, і быў сам сабою беспрэцэдэнтным дасягненнем, асабліва для войска, у складзе якога былі пяхота і артылерыя, і якое рухалася, між іншым, па цяжкапраходных лясных дарогах. === Шведскі марш === Шведы прыбылі пад Рыгу двума шляхамі: на караблях і маршам з Парнавы па ўзбярэжжы пад прыкрыццём карабельнай артылерыі. Шведскі кароль даведаўся 26 верасня пра надыход войска РП і асабіста, і насуперак думцы многіх шведскіх камандзіраў, вывеў, у ноч на 27 верасня, амаль усё сваё войска насустрач Хадкевічу, пакідаючы пад Рыгай толькі невялікую сілу для падтрымання аблогі. Адзначаецца, што моцны лівень апоўначы моцна змучыў шведскае войска на маршы. == Сілы бакоў == У бітве, якая, паводле планаў абодвух камандуючых, мелася быць вырашальнай, інфлянцкія кантынгенты Швецыі і РП удзельнічалі амаль поўным складам. === Шведскія войскі === Распаўсюджаная ацэнка колькасці шведскіх войск пад Кірхгольмам — 11 тысяч чалавек. Таксама ёсць ацэнкі колькасці шведскіх войск, роўныя або амаль роўныя колькасці ўсіх шведскіх войск пад Рыгай (12—14 тыс.), напрыклад, такую лічбу дае сам Ян Хадкевіч у справаздачы каралю, пісанай 30 верасня з-пад Рыгі. У гістарыяграфіі замацаваны розныя меркаванні пра суадносіны шведскай пяхоты і кавелерыі — 7,8 і 2,2 тыс., 6 і 5 тыс., 11 і 3 тыс. Вядома, што на полі бою шведскія войскі арганізацыйна складалася з 13 батальёнаў (рэгіментаў) пяхоты і 11 эскадронаў кавалерыі, з 11 гарматамі. Пяхота была як наёмнай, арганізаванай на 2/3 з [[мушкецёр]]аў і на 1/3 з [[пікінёр]]аў, так і шведскай, у якой пікінёраў было значна меней. Кавалерыя складалася з [[райтарыя|райтарыі]]. === Войскі Рэчы Паспалітай === У войску РП пяхота і конніца складалі, паводле розных ацэнак, прыблізна 1000—1300 і 2900—2500, адпаведна. Большасць з іх складалі прадстаўнікі ўласна ВКЛ, былі таксама і атрады польскіх добраахвотнікаў. Асноўнай ударнай сілай войск РП была [[гусарыя]], якой было да 1,7—2,1 тыс. Амаль перад бітвай падышлі курляндскія падмацаванні — 300 рэйтараў. Было 7 гармат<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI – пачатку XVII ст. — Вільня: Ciklonas, 2024. — с.227-228, 309-310 (план бітвы)}}</ref>. == Бітва == Раніцай 27 верасня абодва войскі занялі зручныя для абароны пазіцыі. Шведы стаялі фронтам шырынёй да 800 м на ўзгорку за ручаём, з апорай левага крыла на балоцістую мясцовасць, а правага — на ўзгорак і вёску Кірхгольм. Іх сілы былі пастаўленыя ў 4 лініі, лініі пяхоты і кавалерыі па чарзе. Перад першай лініяй была выстаўлена артылерыя. Войска РП стаяла на процілеглым узгорку, абапіраючыся левым крылом на ўмацаваны табар над Дзвіной. Я. К. Хадкевіч так паставіў свае войскі, каб скрыта ад праціўніка забяспечыць значную колькасную перавагу, асабліва ў гусарыі, на сваім левым крыле. Апроч таго, Хадкевіч загадаў сваім атрадам стаяць як мага цясней, каб здавалася, што іх яшчэ меней, чым было. 5 гармат былі пастаўлены з пяхотай у першай лініі, рэшта артылерыі была пакінутая ў табары. Пасля шыхтоўкі гетман вывеў на далёкі пагорак частку табарнай чэлядзі і распаўсюдзіў чутку пра падыход падмацавання з ВКЛ. Моцны вецер быў са спіны войска ВКЛ і гнаў у вочы шведскіх мушкецёраў пясок, для ўзмацнення эфекту чаляднікі спецыяльна палілі вогнішчы і ламалі борці чым выключылі магчымасць прыцэльнай стральбы. Праціўнікаў падзяляла каля да 1,5 км нізіны, якую дзяліла высахлае старое рэчышча Дзвіны з невялікім ручаём. Каб выцягнуць шведаў з іх абароннай пазіцыі, Хадкевіч з раніцы высылаў на поле [[гарцоўнікі|гарцоўнікаў]], але да полудня сітуацыя не мянялася. Тады Хадкевіч ужыў ваенную хітрасць, загадаўшы гарцоўнікам уцякаць з поля так, каб гэта выглядала як агульнае адступленне ўсяго войска. Карл IX няправільна ацаніў сітуацыю і загадаў наступаць першым дзвюм лініям (7 батальёнаў пяхоты ад Ленартсанам, 6 эскадронаў райтарыі пад Брантам (злева) і Мансфельдам (справа)) наступаць на пазіцыі сіл РП. Такім чынам, шведскае войска раздзялілася на дзве аддаленыя часткі, і войскі РП атрымалі магчымасць змагацца толькі з паловай шведаў за раз. Перайшоўшы ручай, шведы пачалі падымацца на ўзгорак, і былі сустрэты стралковым і артылерыйскім агнём. Пяхота затрымалася, і была атакавана гусарскімі харугвамі [[Вінцэнт Война|Вінцэнта Войны]] (300 гусараў) і курляндскімі рэйтарамі Кетлера (300 рэйтараў). Злева шведскую пяхоту абышла ўдарная групоўка ([[гуф]]) Тамаша Дубровы (900 гусараў) і ў сустрэчным баі разбіла райтарыю Мансфельда, якая прыкрывала тыл пяхоты. Скіраваўшы ў пагоню за разбітымі райтарамі лёгкія харугвы, Т. Дуброва павярнуў свой гуф на пяхоту. Амаль адначасова на правым крыле гуф Яна Пятра Сапегі (700 гусараў) здолеў разбіць і пагнаць колькасна мацнейшую райтарыю Бранта (1200 рэйтараў). Тым часам, гуфы Войны і Кетлера вязалі боем шведскую пяхоту. Такім чынам, шведы трапілі ў цяжкае становішча: палова іх конніцы была разбітая, а палова пяхоты трапіла ў акружэнне з трох бакоў. Тады Карл IX скіраваў супраць гуфа Я. П. Сапегі рэшту сваёй кавалерыі, з 4-й лініі, а адагнаная райтарыя Бранта здолела затрымацца, упарадкавацца і ўдарыла на гуф Я. П. Сапегі з фланга. Зараз у цяжкім становішчы апынуўся гуф Я. П. Сапегі. Тады Я. К. Хадкевіч, бачачы, што Карл IX ужо не мае рэзерваў, скіраваў свой рэзервовы гуф Тэадора Ляцкага (200 гусараў) шырокім абходным рухам, каб ударыць з флангу па райтарыі, якая білася з гуфам Я. П. Сапегі. Атака ўдалася, райтарыя была разбітая і хутка пачала ўцякаць. Пасля гэтага гусарыя Я. П. Сапегі і Т. Ляцкага і гетмана ВКЛ атакавала левы фланг 1-й лініі шведскай пяхоты, якая ўсё яшчэ абаранялася, і разбіла шведскія баявыя парадкі, прымусіўшы ўцякаць і пяхоту. На гэтым лёс бітвы быў вырашаны. Шведы кінуліся ў агульныя ўцёкі, за імі гналіся і секлі на працягу 9 км. Сам Карл IX з рэшткамі войска ледзьве здолеў уцячы на караблі і адплысці. Войска РП узяло 60 сцягоў і 11 гармат<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI – пачатку XVII ст. — Вільня: Ciklonas, 2024. с. 229-230}}</ref>. == Страты бакоў == Страты шведаў былі нечувана вялікімі, і дасягалі 9 тыс. ч. (82 % асабістага складу) Страты войска РП былі, наадварот вельмі малымі, і складалі 100 чалавек забітымі і 200 чалавек параненымі. Рэшткі шведаў ці адплылі ў Швецыю, ці адышлі да Парнавы. Войскі ВКЛ, якія хранічна не атрымоўвалі аплаты за службу і галадалі, аб’явілі канфедэрацыю і зышлі з тэатру баявых дзеянняў у Брэсцкую і Гродзенскую эканомію. == Цікавыя факты == Згадваецца ў п’есе [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]] «[[Пінская шляхта (п’еса)|Пінская шляхта]]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://knihi.com/Vincent_Dunin-Marcinkievic/Pinskaja_slachta.html|title=Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч. Пінская шляхта|website=knihi.com|access-date=2025-04-29}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI – пачатку XVII ст. Вільня: Ciklonas, 2024 * Cichowski J, Szulczynski F. Husaria. — Warszawa, WMON, 1977 * Balcerek, M. Ordre de Bataille armii walczących pod Kircholmem dnia 27 września 1605 r. // Do szarży marsz, marsz…Studia z dziejów kawalerii. – T. 4. Toruń, 2013  - s. 27-62 * Podhorodecki L. Slawni hetmani Rzeczy Pospolitej. Warszawa, 1994 * Naruszewicz A. Historyja J.K. Chodkiewicza Wojewody wileńskiego hetmana WXL. Warszawa, 1805. Т. 1 * Korrespodencye Jana Karola Chodkiewicza / Opracował i opisał W.Chomętowski. Warszawa, 1875 * Roberts, M. The Early Vasas: A History of Sweden 1523—1611. — Cambridge : Uniwersity Press, 1968. == Спасылкі == * {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кірхгольм 1605}} [[Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Бітвы Швецыі]] [[Катэгорыя:Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)]] [[Катэгорыя:Бітвы XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Бітвы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1605 года]] [[Катэгорыя:Бітвы Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:1605 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:Саласпілс]] [[Катэгорыя:Верасень 1605 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 27 верасня]] 8a3sp8oaj7uuts8ref0nnhekqoiy9nw 0 19484 5132732 4047571 2026-04-26T14:53:14Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132732 wikitext text/x-wiki '''Белару́ская вучнёўская грамада́''' — грамадская арганізацыя, дзейнічала ў [[Калуга|Калузе]] ([[Расія]]). Існавала ў [[1918]] годзе. Была заснавана вучнямі навучальных устаноў, эвакуіраваных з тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] ў час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. 18 чэрвеня 1918 года зарэгістравана [[Беларускі нацыянальны камісарыят|Беларускім нацыянальным камісарыятам]]. Асноўная мэта — аб’яднанне вучняў-беларусаў усіх навучальных устаноў на нацыянальнай культурна-асветніцкай глебе. Вышэйшы орган — агульны сход сяброў, выканаўчы — выбарнае праўленне (5 членаў і 2 кандыдаты). Старшыня праўлення — [[П. Сліжэўскі]], сакратар — [[А. Раманчук]], актывісты — [[Л. Сушко]], [[В. Кузьміцкая]]. Арганізоўвала лекцыі і даклады, праводзіла культурныя мерапрыемствы. Працавалі літаратурныя і драматычныя секцыі, бібліятэка. Мела аддзелы пры паасобных навучальных установах<ref>''Ю. Р. Васілеўскі''. Беларуская вучнёўская грамада // {{Крыніцы/ЭГБ|1к}} — С. 370.</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|Беларуская вучнёўская грамада|Ю. Р. Васілеўскі|408}} * {{Крыніцы/ЭГБ|1}} {{Арганізацыі беларускай дыяспары}} [[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі]] [[Катэгорыя:Калуга]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе]] rxii5v3qjk28pebqmpa901nfj69b0du 0 21411 5132750 4408297 2026-04-26T15:27:42Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Узнагароды */ 5132750 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Навуковая сфера = [[гісторыя]] | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|доктар|гістарычных навук}} | Навуковае званне ={{Навуковае званне||0}} | Навуковы кіраўнік = [[Міхаіл Восіпавіч Біч]] | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = | Узнагароды і прэміі = | Сайт = }} '''Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук''', '''Алесь Смалянчук''' ({{ДН|23|5|1959}}, {{МН|Казлоўшчына||}}) — беларускі [[гісторык]], [[доктар гістарычных навук]], [[прафесар]]. == Біяграфія == [[File:Alaksandr Smalanchuk in Warsaw video 2.ogv|thumb|Аляксандр Смалянчук падчас сустрэчы ў Collegium Civitas у [[Варшава|Варшаве]], 5 верасня 2013 года]] Скончыў [[Гродзенскі ўніверсітэт імя Купалы|Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Я. Купалы]] ([[1981]]), аспірантуру (завочна) [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі]] [[НАН Беларусі]], стажыраваўся ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім]] і [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім]] універсітэтах ([[Польшча]]). Працаваў настаўнікам гісторыі ў сярэдняй школе, навуковым супрацоўнікам [[Рэспубліканскі музей гісторыі рэлігіі|Рэспубліканскага музея гісторыі рэлігіі]] і [[Гродзенскі абласны гістарычна-археалагічны музей|Гродзенскага абласнога гістарычна-археалагічнага музея]], у [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Янкі Купалы]]. У 2002 г. абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Польскі грамадска-палітычны рух на беларускіх і літоўскіх землях у 1864—1917 гг.». [[Манаграфія]] «Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй…» перамагла ў конкурсе [[Беларускае гістарычнае таварыства|Беларускага гістарычнага таварыства]] на лепшую навуковую кнігу па гісторыі Беларусі за 2001—2002 гг. З 2006 г. — прафесар [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта]] (Вільнюс). З 2007 г. — дырэктар Інстытута гістарычных даследаванняў (ЕГУ). Асноўныя тэмы даследаванняў: гісторыя польскага руху ў Беларусі і Літве ў XIX — пачатку XX ст., гісторыя беларускага нацыянальнага руху, палітычная гісторыя Беларусі XIX—XX ст. і яе адлюстраванне ў памяці жыхароў Беларусі (вусная гісторыя), краязнаўства. == Узнагароды == Лаўрэат [[Прэмія імя Льва Сапегі|прэміі імя Льва Сапегі]] (2015)<ref name="nc2018">{{cite web|url=https://novychas.online/kultura/aljaksandr-fjaduta-atrymae-polskuju-premiju-imja-l|title=Аляксандр Фядута атрымае польскую прэмію імя Льва Сапегі|publisher=Новы Час|date=3 сакавіка 2018|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Узнагароджаны [[Медаль 100 гадоў БНР|медалём 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]</ref>. == Бібліяграфія == * Палякі Беларусі і Літвы ў рэвалюцыі 1905—1907 гг. / А. Смалянчук. — Гародня : Ратуша, 2000. — 204 с. * Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864—1917 г. / А. Смалянчук ; пад рэд. С. Куль-Сяльверставай. — Гродна : ГрДУ, 2001. — 322 с. ISBN 985-417-345-1. * Жыццё і смерць Рамана Скірмунта (паводле вусных успамінаў жыхароў Піншчыны) / А. Смалянчук // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — (Białystok). — 2002. — T. 18. — S. 214—222. * Беларускія палякі або палякі ў Беларусі? / А. Смалянчук // Pogranicza języków. Pogranicza kultur. Studia ofiarowane Elżbiecie Smułkowej / Pod red. Anny Engelking i Romualda Huszczy. — Warszawa, 2003. — S. 326—334. * Паміж краёвасцю і нацыянальнай гісторыяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1865 г. / А.Ф. Смалянчук. — Санкт-Пецярбург : Неўскі прасцяг, 2004. — 402 с. * Гісторыя Беларусі ў дакументах і матэрыялах. Канец XVIII — пачатак ХХ ст. / Укладальнік і навуковы рэдактар А.Ф. Смалянчук. — Вільня : ЕГУ, 2007. — 302 с. * Литвинство, западноруссизм и белорусская идея. 19 – начало 20 в. / А. Смалянчук // Перекрёстки. — (Вильнюс). — 2007. — Nr 1—2. — С. 5—16. * Белорусы: нация Пограничья / А. Кравцевич, А. Смоленчук, С. Токть. — Вильнюс : ЕГУ, 2011. — 212 с. * Асоба Каліноўскага як даследчая праблема / А. Смалянчук // Кастусь Каліноўскі і яго эпоха ў дакументах і культурнай традыцыі / Навуковы рэдактар А.Смалянчук. — Мінск : Беларускае гістарычнае таварыства, 2011. — С. 9—25. * Беларуская гісторыя: знайсці чалавека / А. Ф. Смалянчук. — Мінск : Логвінаў, 2013. — 156 с. * [http://kamunikat.org/download.php?item=43185-1.pdf&pubref=43185 «Краёвая ідэя» ў беларускай гісторыі: зборнік навуковых артыкулаў] / Аляксандр Смалянчук. — Мінск : Зміцер Колас, 2017. — 460 с. {{таксама|*}}: [https://web.archive.org/web/20040121151512/http://starbel.narod.ru/bh/smalianchuk.htm Бібліяграфія]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://www.svaboda.org/a/30167047.html Прафэсар Алесь Смалянчук: 1939 год — драма беларусаў і палякаў, але іншых шанцаў аб’яднацца ў Беларусі не было] // svaboda.org 16 верасня 2019 * [http://pawet.net/library/history/bel_history/smalianchuk/Смалянчук_A.Ф..html Смалянчук A.Ф.] // на [[pawet.net]] {{прэмія імя Францішка Багушэвіча}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Смалянчук Аляксандр Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]] owbirrqr655y6o706ofnl0ocho3t0hk 5132751 5132750 2026-04-26T15:27:56Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Узнагароды */ 5132751 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Навуковая сфера = [[гісторыя]] | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|доктар|гістарычных навук}} | Навуковае званне ={{Навуковае званне||0}} | Навуковы кіраўнік = [[Міхаіл Восіпавіч Біч]] | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = | Узнагароды і прэміі = | Сайт = }} '''Аляксандр Фёдаравіч Смалянчук''', '''Алесь Смалянчук''' ({{ДН|23|5|1959}}, {{МН|Казлоўшчына||}}) — беларускі [[гісторык]], [[доктар гістарычных навук]], [[прафесар]]. == Біяграфія == [[File:Alaksandr Smalanchuk in Warsaw video 2.ogv|thumb|Аляксандр Смалянчук падчас сустрэчы ў Collegium Civitas у [[Варшава|Варшаве]], 5 верасня 2013 года]] Скончыў [[Гродзенскі ўніверсітэт імя Купалы|Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Я. Купалы]] ([[1981]]), аспірантуру (завочна) [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі]] [[НАН Беларусі]], стажыраваўся ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім]] і [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім]] універсітэтах ([[Польшча]]). Працаваў настаўнікам гісторыі ў сярэдняй школе, навуковым супрацоўнікам [[Рэспубліканскі музей гісторыі рэлігіі|Рэспубліканскага музея гісторыі рэлігіі]] і [[Гродзенскі абласны гістарычна-археалагічны музей|Гродзенскага абласнога гістарычна-археалагічнага музея]], у [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскім дзяржаўным універсітэце імя Янкі Купалы]]. У 2002 г. абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Польскі грамадска-палітычны рух на беларускіх і літоўскіх землях у 1864—1917 гг.». [[Манаграфія]] «Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй…» перамагла ў конкурсе [[Беларускае гістарычнае таварыства|Беларускага гістарычнага таварыства]] на лепшую навуковую кнігу па гісторыі Беларусі за 2001—2002 гг. З 2006 г. — прафесар [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта]] (Вільнюс). З 2007 г. — дырэктар Інстытута гістарычных даследаванняў (ЕГУ). Асноўныя тэмы даследаванняў: гісторыя польскага руху ў Беларусі і Літве ў XIX — пачатку XX ст., гісторыя беларускага нацыянальнага руху, палітычная гісторыя Беларусі XIX—XX ст. і яе адлюстраванне ў памяці жыхароў Беларусі (вусная гісторыя), краязнаўства. == Узнагароды == Лаўрэат [[Прэмія імя Льва Сапегі|прэміі імя Льва Сапегі]] (2015)<ref name="nc2018">{{cite web|url=https://novychas.online/kultura/aljaksandr-fjaduta-atrymae-polskuju-premiju-imja-l|title=Аляксандр Фядута атрымае польскую прэмію імя Льва Сапегі|publisher=Новы Час|date=3 сакавіка 2018|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Узнагароджаны [[Медаль 100 гадоў БНР|медалём 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]</ref>. == Бібліяграфія == * Палякі Беларусі і Літвы ў рэвалюцыі 1905—1907 гг. / А. Смалянчук. — Гародня : Ратуша, 2000. — 204 с. * Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864—1917 г. / А. Смалянчук ; пад рэд. С. Куль-Сяльверставай. — Гродна : ГрДУ, 2001. — 322 с. ISBN 985-417-345-1. * Жыццё і смерць Рамана Скірмунта (паводле вусных успамінаў жыхароў Піншчыны) / А. Смалянчук // Białoruskie Zeszyty Historyczne. — (Białystok). — 2002. — T. 18. — S. 214—222. * Беларускія палякі або палякі ў Беларусі? / А. Смалянчук // Pogranicza języków. Pogranicza kultur. Studia ofiarowane Elżbiecie Smułkowej / Pod red. Anny Engelking i Romualda Huszczy. — Warszawa, 2003. — S. 326—334. * Паміж краёвасцю і нацыянальнай гісторыяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1865 г. / А.Ф. Смалянчук. — Санкт-Пецярбург : Неўскі прасцяг, 2004. — 402 с. * Гісторыя Беларусі ў дакументах і матэрыялах. Канец XVIII — пачатак ХХ ст. / Укладальнік і навуковы рэдактар А.Ф. Смалянчук. — Вільня : ЕГУ, 2007. — 302 с. * Литвинство, западноруссизм и белорусская идея. 19 – начало 20 в. / А. Смалянчук // Перекрёстки. — (Вильнюс). — 2007. — Nr 1—2. — С. 5—16. * Белорусы: нация Пограничья / А. Кравцевич, А. Смоленчук, С. Токть. — Вильнюс : ЕГУ, 2011. — 212 с. * Асоба Каліноўскага як даследчая праблема / А. Смалянчук // Кастусь Каліноўскі і яго эпоха ў дакументах і культурнай традыцыі / Навуковы рэдактар А.Смалянчук. — Мінск : Беларускае гістарычнае таварыства, 2011. — С. 9—25. * Беларуская гісторыя: знайсці чалавека / А. Ф. Смалянчук. — Мінск : Логвінаў, 2013. — 156 с. * [http://kamunikat.org/download.php?item=43185-1.pdf&pubref=43185 «Краёвая ідэя» ў беларускай гісторыі: зборнік навуковых артыкулаў] / Аляксандр Смалянчук. — Мінск : Зміцер Колас, 2017. — 460 с. {{таксама|*}}: [https://web.archive.org/web/20040121151512/http://starbel.narod.ru/bh/smalianchuk.htm Бібліяграфія]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://www.svaboda.org/a/30167047.html Прафэсар Алесь Смалянчук: 1939 год — драма беларусаў і палякаў, але іншых шанцаў аб’яднацца ў Беларусі не было] // svaboda.org 16 верасня 2019 * [http://pawet.net/library/history/bel_history/smalianchuk/Смалянчук_A.Ф..html Смалянчук A.Ф.] // на [[pawet.net]] {{прэмія імя Францішка Багушэвіча}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Смалянчук Аляксандр Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]] io1p9dbzqh8uy5k20567kegwaj6zdr9 0 23512 5132883 4671498 2026-04-26T18:31:41Z ~2026-25423-05 167247 5132883 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава |Беларуская назва = Англія |Арыгінальная назва = England |Частка = [[Злучанае Каралеўства]] |Родны склон = Англіі |Сцяг = Flag of England.svg |Герб = Royal Arms of England (1198-1340).svg |Замест герба = |Дэвіз = [[Dieu et mon droit]] |Пераклад дэвізу = Бог і маё права |Назва гімна = God Save the King |Аўдыё = Reinounido.ogg |Форма кіравання = [[Парламентарная манархія]] |Дзяржаўная рэлігія = [[Англіканства]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |На карце = England in the UK and Europe.svg |На карце2 = |Мова = [[Англійская мова|Англійская]] (фактычна) |Заснавана = [[927]] |Дата незалежнасці = |Незалежнасць ад = |Сталіца = [[Лондан]] |Найбуйнейшыя гарады = [[Лондан]], [[Бірмінгем]], [[Шэфілд]], [[Лідс]], [[Ліверпул]] |Пасады кіраўнікоў = [[Кароль Вялікабрытаніі|Кароль]] <br/> [[Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі|Прэм’ер-міністр]] |Кіраўнікі = [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]] <br/> [[Рышы Сунак]] |Месца па плошчы = |Плошча =133 396 |Працэнт вады = |Этнахаронім = [[Англічане]] |Месца па насельніцтву = |Насельніцтва = 54.786.300 |Год ацэнкі = 2015 |Насельніцтва па перапісу = 53.012.456 |Год перапісу = 2011 |Шчыльнасць насельніцтва = 420,5 |Месца па шчыльнасці = |ВУП (ППЗ) = |Год разліку ВУП (ППЗ) = |Месца па ВУП (ППЗ) = |ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва= |Месца па ВУП (ППЗ) на душу насельніцтва= |ВУП (намінал) = 2,68 трлн |Год разліку ВУП (намінал) = |Месца па ВУП (намінал) = |ВУП (намінал) на душу насельніцтва= 50.566 |Месца па ВУП (намінал) на душу насельніцтва= |ІРЧП = |Год разліку ІРЧП = |Месца па ІРЧП = |Узровень ІРЧП = |Авіякампанія = |Валюта = [[Фунт стэрлінгаў]] |Дамен/Дамены = |ISO = GB-ENG |Тэлефонны код = 44 |Часавы пояс = +0 |Заўвагі = <!-- |Без сцяга і герба=* --> <!-- |Без гімна=* --> }} '''А́нглія''' <= полностью уничтожить эту азиатскую мразь, все английские школы классы учителей сжечь заживо с вражеской литературой, иными носителями информации дебилов неполноценных. Психушки разгрузить, сжечь заживо и взорвать. Кабели провода электростанции натовской гниды взорвать до котлованов. Посольства консульства торгпредства магазины разбомбить применяя биологическое химическое любое другое высокоэффективное оружие. Индию похоронить заживо, цыганок вышвырнуть, дышать жить не давать . Выявленных пособников врага уничтожить с инфраструктурой: самару , ркк энергия, байконур , гкнпц хруничев , химки , шереметьево , внуково, полицаев , вохрушек , мытищи , щелково , москву. Долбануть по складам атомных бомб в мытищах. Наслаждаться как подыхает вражеский натовский недобитый враг дебил косоротый мямлющий , активней применять кастрации , боевые газы , животных в т.ч. бешеных , использовать метод полного уничтожения территорий, разбомбить австралию с новой зеландией. Go!. ({{lang-en|England}} {{IPA|[ˈɪŋɡlənd]}}) — найбуйнейшая краіна [[Злучанае Каралеўства|Злучанага Каралеўства]]. Займае паўднёва-ўсходнюю частку вострава [[востраў Вялікабрытанія|Брытанія]]. Назва паходзіць ад [[англы|англаў]] ({{lang-ang|Engla land}}, літаральна «зямля англаў») — [[германцы|германскага]] народа, якое пасяліўся тут у [[5 стагоддзе|V]] — [[6 стагоддзе|VI]] ст. == Геаграфія == Англія займае дзве траціны востраву Брытанія. На поўначы мяжуе з [[Шатландыя]]й, на захадзе — з [[Уэльс]]ам. Ландшафт Англіі складаецца ў асноўным са спадзістых пагоркаў, да поўначы мясцовасць становіцца больш гарыстай. Горная і раўнінная мясцовасць умоўна падзяляюцца па лініі, якая праходзіць паміж вусцем ракі [[рака Ціс|Ціс]] на паўночным усходзе і вусцем ракі [[Экс]] на паўднёвым захадзе. На ўсходзе размяшчаецца нізінная балоцістая мясцовасць, якая ў асноўным была асушаная для сельскагаспадарчага выкарыстання. Шэсць найбуйнейшых гарадоў Англіі: [[Лондан]], [[Бірмінгем]], [[Лідс]], [[Шэфілд]], [[Ліверпул]] і [[Манчэстэр]]. Сярод славутасцей Англіі — знакамітыя ўніверсітэты: Кембрыджскі і Оксфардскі. == Гісторыя == <!--[[Файл:Alfred the great coin vikin.png|thumb|Манета з выявай Альфрэда Вялікага і анаграмай [[Лондан]]а]] спасылка не адчыняецца--> Тэрыторыя сучаснай Англіі на момант уварвання [[Цэзар|Юлія Цэзара]] ў [[55 да н.э.|55]] г. да н. э., як і праз стагоддзе, да часу захопу імператарам [[Клаўдзій|Клаўдзіем]], была населеная [[кельты|кельцкімі]] плямёнамі, якія зваліся [[Брыты|брытамі]]. У выніку захопу ўся паўднёвая частка вострава (сучасныя Англія і [[Уэльс]]) стала часткай [[Рымская імперыя|Рымскай Імперыі]] да яе распаду ў [[5 стагоддзе|V]] стагоддзі н. э. Без дапамогі рымскіх легіёнаў [[Рымская Брытанія]] не магла доўга процістаяць варварам-германцам, якія з’явіліся ў V—VI стст., як сведчаць хронікі, па запрашэнні саміх [[брыты|брытаў]], якія з іх дапамогай разлічвалі абараніцца ад [[кельты|кельцкіх плямёнаў]] з поўначы — [[пікты|піктаў]] і [[скоты|скотаў]]. Прышэльцы ўяўлялі сабой тры групы — [[юты]], [[саксы]] і [[англы]]. Асвоіўшы тэрыторыі брытаў, гэтыя германцы сталі адціскаць іх на тэрыторыю Уэльса і Карнуола. З часам на занятымі германскімі прышэльцамі землях сфармаваліся асобныя каралеўствы, якія склалі, у прыватнасці, «Англасаксонскую гептархію» («Сем каралеўстваў»). Час ад часу адзін з сямі англа-саксонскіх каралёў, якога называлі «Брытвальда» (прыблізна азначае «Кіраўнік Брытаніі»), атрымліваў кантроль над большай часткай Англіі. Наогул, цяжка назваць момант, калі Англія была канчаткова аб’яднаная. Па некаторых апісаннях, аб’яднанне наступіла разам з нашэсцем дацкіх вікінгаў, якія захапілі ўсходнюю частку Англіі. Эгберт, кароль Уэссекса (памёр у [[839]]), часта завецца першым каралём усёй Англіі, хоць тытул «Кароль Англіі» з’явіўся толькі праз два пакаленні — у перыяд кіравання [[Альфрэд Вялікі|Альфрэда Вялікага]] ([[871]]—[[899]]). [[Файл:King William I ('The Conqueror') from NPG.jpg|145px|thumb|Вільгельм I Заваёўнік]] Некаторыя гісторыкі пачынаюць адлік кіраўнікоў з нарманскай заваёвы ў [[1066]] г., нумарацыя англійскіх манархаў таксама выкарыстоўвае гэтую падзею як нулявую кропку (напрыклад, [[Эдуард I]], каранаваны ў XIII стагоддзі, не быў першым каралём з такім імем — але ён быў першым Эдуардам з 1066 г.). Аднак [[Вільгельм Заваёўнік]] не заснаваў і не аб’ядноўваў краіну, а толькі захапіў уласна Англію, насадзіўшы франка-нарманскае кіраванне. У канцы XIII стагоддзя суседняе [[княства Уэльс]] было канчаткова заваяванае Англіяй і стала часткай Англійскага каралеўства. Гісторыя Англіі як незалежнай дзяржавы ідзе праз Сярэднявечча і Адраджэнне да перыяду кіравання [[Елізавета I|Елізаветы I]], апошняй каралевы з [[Цюдары|дынастыі Цюдараў]], пасля яе валадарыў Якаў I, які раней быў каралём Шатландыі пад імем Якава VI. Звяз Англіі і Шатландыі быў дапоўнены стагоддзем пазней Актам аб звязе (1707), які канчаткова аб’яднаў Англію і Шатландыю ў Злучанае Каралеўства (United Kingdom). == Палітычная сістэма == Пасля рэформ 1990-х гадоў у [[Паўночная Ірландыя|Паўночнай Ірландыі]], [[Уэльс]]е і [[Шатландыя|Шатландыі]] Англія засталася адзінай часткай [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], якая не мае ўласнага парламента і ўрада. Функцыю парламента Англіі выконвае [[парламент Вялікабрытаніі]], функцыі ўрада — [[кабінет міністраў Вялікабрытаніі]]. Выканаўчую ўладу, якая адказвае ў тым ліку за тэрыторыю Англіі, узначальвае [[Прэм’ер-міністр Вялікабрытаніі|прэм’ер-міністр]] Вялікабрытаніі. [[Файл:Theresa May (2015).jpg|міні|214x214пкс|Тэрэза Мэй]] Ёсць рух у падтрымку стварэння самастойнага парламента і ўрада Англіі. Незадаволенасць прыхільнікаў руху выклікае тое, што рашэнні, якія дзейнічаюць у Шатландыі, прымае парламент Шатландыі (і аналагічна з [[Нацыянальная асамблея Уэльса|Нацыянальнай асамблеяй Уэльса]], [[Асамблея Паўночнай Ірландыі|Асамблеяй Паўночнай Ірландыі]]), але рашэнні, якія дзейнічаюць у Англіі, прымае агульнадзяржаўны парламент, дзе галасуюць шатландскія, валійскія і паўночнаірландскія дэпутаты. Ідэю самастойнага парламента падтрымліваюць многія члены [[Кансерватыўная партыя (Вялікабрытанія)|Кансерватыўнай партыі]], тым часам [[Лейбарысцкая партыя (Вялікабрытанія)|Лейбарысцкая партыя]] лічыць, што стварэнне самастойных органаў кіравання прывядзе да рэзкага змяншэння ролі Шатландыі, Уэльса і Паўночнай Ірландыі, што прывядзе да распаду дзяржавы. == Адміністрацыйнае дзяленне == Гістарычна найбуйнейшай адміністрацыйнай адзінкай у Англіі былі [[графствы]]. Гэтыя адзінкі паўсталі з больш старажытных, якія існавалі да аб’яднання Англіі: каралеўстваў (як Сасекс і Эсекс), герцагстваў (як Ёркшыр, Корнуал і Ланкашыр) або проста ўчасткаў зямлі, якімі ўзнагароджвалі дваран (такіх як Беркшыр). Да 1867 года яны былі падзелены на драбнейшыя адзінкі, якія зваліся сотнямі. Самакіраванне ў межах графства пасля аб’яднання практычна адсутнічала, таму межы графстваў не былі сапраўды вызначаныя і не мелі практычна ніякай ролі. Пасля прамысловай рэвалюцыі ў выніку ўзнікнення буйных індустрыяльных цэнтраў утварыліся метрапольныя графствы, цэнтрамі якіх сталі найбуйнейшыя гарады. У цяперашні час Англія складаецца з 39 графстваў, 6 метрапольных графстваў і Вялікага Лондана. == Эканоміка == Важную ролю ў англійскай эканоміцы выконвае сельская гаспадарка, прамысловая вытворчасць, індустрыя высокіх тэхналогій і спартыўная індустрыя. У 2010 годзе спорт забяспечыў 1,9 % ВУП Англіі і ўвайшоў у лік 15 найбуйнейшых галін англійскай эканомікі, перасягнуў такія галіны, як паслугі сувязі, юрыдычныя паслугі, бухгалтарскі ўлік, выдавецкая справа, рэклама і камунальныя паслугі. У 2010 годзе са спортам звязана болей за 400 000 працоўных месцаў, то бок каля 2,3 % усёй занятасці ў Англіі. Паводле ацэнак спецыялістаў, карысць здароўю людзей, якія рэгулярна займаюцца спортам, прынесла англійскай эканоміцы каля £ 11,2 млрд. Правядзенне масавых спартыўных спаборніцтваў, такіх як марафоны, павялічвае пазнавальнасць месцаў іх правядзення і дазваляе павялічыць прыбыткі ад турызму пры мінімальных інвестыцыях у інфраструктуру. == Вядомыя асобы == * [[Джон Уінстан Она Ленан|Джон Ленан]] * [[Стывен Мерчэнт]] * [[Мік Джагер]] * [[Артур Хейлі]] * [[Кейт Уінслет]] * [[Дуглас Адамс]] * [[Сафі Монк]] * [[Сюзанна Кларк]] * [[Уільям Уордсварт]] * [[Джэйн Осцін]] * [[Стывен Блумер]] * [[Джордж Харысан]] * [[Джон Фарэй]] * [[Джозеф Кук]] * [[Генры Спенсер Мур]] * [[Брук Тэйлар]] * [[Бен Уіша]] * [[Пол Мак-Картні|Пол МакКартні]] * [[Уільям Кэкстан]] * [[Патрык Сцюарт]] * [[Арланда Блум]] * [[Артур Харыс]] * [[Гемфры Дэві]] * [[Нікалас Холт]] * [[Янік Герс]] * [[Алекс Джэймс]] * [[Уільям Окам]] * [[Нікалаус Ота]] * [[Рынга Стар]] * [[Джон Драйдэн]] * [[Рычард Брынслі Шэрыдан]] * [[Джозеф Банкс]] * [[Джон Гарысан]] * [[Бэні Хіл]] * [[Эмі Джонсан]] * [[Рычард Адамс]] == Гл. таксама == * [[Норфалк (графства)|Графства Норфалк]] * [[Віла Парк]] * [[Дэрбі (Англія)|Горад Дэрбі]] * [[Ньюкасл-эпон-Тайн|Горад Ньюкасл-апан-Тайн]] * [[Мідлсбра|Горад Мідлсбра]] * [[Коднарскі замак]] * [[Замак Дафілд]] * [[Уінчэстэр|Горад Вінчэстэр]] * [[Уэстан-он-Трэнт|Вёска Уэстан-он-Трэнт]] * [[Брайтан і Хоўв]] == Спасылкі == {{commons|Category:England}} * [http://www.english-heritage.org.uk/ English Heritage (national body protecting and promoting English history and heritage) {{ref-en}}] * [http://svetlahorsk.belarda.org/index.php?mod=news&id=66 Даследчыца з Кембрыджу задаволена супрацоўніцтвам з беларусамі] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Злучанае Каралеўства}} [[Катэгорыя:Англія| ]] 5v1wf4u9b8cnrjdbgwye38propv18m7 0 23815 5132912 5132023 2026-04-27T06:19:48Z StarDeg 16311 /* Пачатак артыстычнай кар'еры */ 5132912 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Высоцкі}} {{Музыкант}} '''Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — рускі [[музыкант]] [[СССР|савецкага перыяду]], [[акцёр]], [[паэт]], [[аўтар]] сотняў песень на ўласныя [[верш]]ы. У якасці аўтара і выканаўца песень уласнага складання пад [[гітара|гітару]] заваяваў шырокую папулярнасць. У [[70-я]] гады [[XX стагоддзе|XX стагоддзя]], грамадзяне [[СССР]] куплялі [[магнітафон]]ы (дарагая па тых часах купля, больш месячнай зарплаты) адмыслова для таго, каб слухаць песні Уладзіміра Высоцкага. Шматлікія яго песні сталі народнымі (гэта значыць іх ведала практычна ўсё насельніцтва [[СССР]]), а імёны герояў гэтых песень сталі намінальнымі. І гэта нягледзячы на тое, што ні яго песні, ні само яго імя ў афіцыйных сродках масавай інфармацыі [[СССР]] практычна не згадваліся. Высоцкі напісаў каля [[700]] песень і вершаў, згуляў каля трыццаці роляў у [[фільм]]ах, гуляў у [[тэатр]]ы, аб'ездзіў з [[канцэрт]]амі ўсю [[краіна|краіну]] і [[мір]]. Высоцкі закранаў у гады строгай цэнзуры забароненыя тэмы (напрыклад, у раннія гады выконваў [[блатныя песні]]), спяваў аб паўсядзённым савецкім жыцці і аб [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай Вайне]] — усё гэта і прынесла яму шырокую папулярнасць. Паводле вынікаў апытання [[Усерасійскі цэнтр вывучэння грамадскай думкі|Усерасійскага цэнтра вывучэння грамадскай думкі]], які праводзіўся ў [[2010]] годзе, Высоцкі заняў другое месца ў спісе «куміраў XX стагоддзя» пасля [[Юрый Гагарын|Юрыя Гагарына]]. Апытанне, праведзенае фондам «[[Грамадская думка, фонд|Грамадскай думкі]]» ў сярэдзіне ліпеня [[2011]] года, прадэманстравала, што, нягледзячы на зніжэнне цікавасці да творчасці Высоцкага, абсалютная большасць яго ведае, а каля 70% адказалі, што ставяцца да яго станоўча і лічаць яго творчасць важнай з'явай расійскай культуры [[20 стагоддзе|XX стагоддзя]]<ref>[http://interfax.ru/news.asp?id=200588 Большинство россиян по-прежнему знают и любят песни Высоцкого — опрос] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130927193636/http://interfax.ru/news.asp?id=200588 |date=27 верасня 2013 }}. interfax.ru</ref>. == Біяграфія == === Дзяцінства === [[Выява:Vysotsky-B.Karetny15(5).jpg|thumb|200px|злева|Дом на Вялікім карэтным завулку, дзе жыў Высоцкі з [[1949]] па [[1955]] гады]] Уладзімір Высоцкі нарадзіўся [[25 студзеня]] [[1938]] года ў радзільным доме на Трэцяй Мяшчанскай вуліцы (зараз гэта вул. Шчэпкіна). Ранняе дзяцінства ён правёў у маскоўскай камунальнай кватэры на 1-й Мяшчанскай вуліцы (зараз [[праспект Міра]]): «... На 38 пакояў была ўсяго адна прыбіральня...» — напісаў у [[1975]] годзе Высоцкі пра сваё ранняе дзяцінства. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў [[1941]]—[[1943]] гадах жыў з маці ў эвакуацыі ў вёсцы Варанцоўка, за 20 км ад райцэнтра — горада [[Бузулук]], [[Чкалаўская вобласць|Чкалаўскай]] (зараз — [[Арэнбургская вобласць|Арэнбургскай]]) вобласці. У [[1943]] годзе вярнуўся ў [[Масква|Маскву]], на 1-ю Мяшчанскую вуліцу, 126 (з [[1957]] года — праспект Міра). У [[1945]] годзе Высоцкі пайшоў у першы клас 273-й школы Растокінскага раёна Масквы. Праз некаторы час пасля разводу бацькоў, у [[1947]] годзе, Уладзімір пераехаў жыць да бацькі і яго другой жонцы — Яўгеніі Сцяпанаўны Высоцкай-Ліхалатавай, якую сам Высоцкі называў «мама Жэня». У [[1947]]—[[1949]] гадах яны пражывалі ў мястэчку [[Эберсвальд]] у [[Германія|Германіі]], дзе ў той час служыў яго бацька. Там малады Валодзя навучыўся іграць на [[фартэпіяна]]. У кастрычніку [[1949]] года ён вярнуўся ў Маскву і пайшоў у 5-ы клас мужчынскай сярэдняй школы № 186 (у цяперашні час там размяшчаецца галоўны корпус Расійскай прававой акадэміі Мінюста). У гэты час сям'я Высоцкіх жыла на [[Вялікі Карэтны завулак|Вялікім Карэтным завулку]], 15, кв. 4. Зараз на хаце ўсталявана [[мемарыяльная дошка]], выкананая маскоўскім архітэктарам [[Роберт Гаспаран|Гаспаранам Робертам Рубеновічам]], — першай, яшчэ ў савецкіх часоў, памятнай дошкай усенароднага куміра. Гэты завулак ушанаваны ў яго песні: «Дзе твае сямнаццаць гадоў? На Вялікім Карэтным!». === Пачатак артыстычнай кар’еры === З [[1953]] года Высоцкі наведваў драмгурток у Доме настаўніка, які кіраваўся артыстам ММАТ Багамолавым. У [[1955]] годзе скончыў сярэднюю школу № 186, і, па патрабаванні сваякоў, паступіў на механічны факультэт [[Маскоўскі інжынерна-будаўнічы інстытут імя Куйбышава|Маскоўскага інжынерна-будаўнічага інстытута імя Куйбышава]], з якога сышоў пасля першага семестра<ref name="Novikau">Новиков В. И. — Высоцкий. 6-е изд. М., Молодая гвардия, 2010. Серия: Жизнь замечательных людей. Вып. 1248. 474 с. ISBN 978-5-235-03353-5.</ref>. Рашэнне аб сыходзе было прынята ў навагоднюю ноч з [[1955]] на [[1956]] год. Разам са школьным сябрам Высоцкага, [[Ігар Каханоўскі|Ігарам Каханоўскім]], з якім было вырашана правесці навагоднюю ноч вельмі своеасаблівым чынам — за выкананнем чарцяжоў, без якіх іх не дапусцілі бы да сесіі. Дзесьці а другой гадзіны ночы чарцяжы былі гатовыя. Але тут Высоцкі ўстаў і, узяўшы са стала слоік з тушшу, ці па іншай версіі — з рэшткамі моцна заваранай [[кава|кавы]], стаў паліваць яе змесцівам свой чарцёж. "Усё. Буду рыхтавацца, ёсць яшчэ паўгода, паспрабую паступіць у тэатральны. А гэта — не маё… ". Заява Высоцкага аб адлічэнні з інстытута па ўласным жаданні была падпісана [[23 снежня]] [[1955]] года<ref>Высоцкий: исследования и материалы: в 4 т. Т. 2. Юность / сост.: С. И. Бражников, Ю. А. Куликов, Г. Б. Урвачёва. — М.: ГКЦМ В. С. Высоцкого, 2011. — 400 с.: ил., см. стр. 341</ref>. З [[1956]] па [[1960]] гады Высоцкі быў студэнтам акцёрскага аддзялення школы-студыі МХАТ імя [[Уладзімір Неміровіч-Данчанка|Уладзіміра Неміровіча-Данчанкі]]. Ён займаўся спачатку ў Вяршылава, потым у Масальскага і Камісарава. [[1959]] год адзначыўся першай тэатральнай працай, Высоцкі згуляў ролю Парфірыя Пятровіча ў навучальным спектаклі «[[Злачынства і пакаранне]]», і першай роляй у кіно ў фільме «[[Аднагодкі, фільм|Аднагодкі]]», эпізадычная роля студэнта Пеці. [[28 чэрвеня]] [[1960]] года адбылося першае згадванне пра Высоцкага ў цэнтральным друку, у артыкуле Сяргеева «Дзевятнаццаць з МХАТу» у газеце «[[Савецкая культура, газета|Савецкая культура]]». Падчас навучання на першым курсе Высоцкі пазнаёміўся з Ізай Жукавай, з якой абраўся шлюбам увесну [[1960]] года. У [[1960]]—[[1964]] гадах Высоцкі працаваў у [[Маскоўскі драматычны тэатр імя Пушкіна|Маскоўскім драматычным тэатры імя Пушкіна]], але з перапынкамі. Там ён згуляў ролю лесуна ў спектаклі «[[Пунсовенькая кветачка]]» паводле казцы [[Сяргей Цімафеевіч Аксакаў|Сяргея Аксакова]], а таксама яшчэ каля дзесяці роляў, у асноўным — эпізадычных. У [[1961]] годзе на здымках кінафільма «[[713-ы просіць пасадку]]» пазнаёміўся з Людмілай Абрамавай, якая стала яго другой жонкай, аднак афіцыйна шлюб быў зарэгістраваны толькі ў [[1965]] годзе. === Сталыя гады === [[Выява:Vysotsky-House Taganka(1).jpg|thumb|250px|Дом Высоцкага на Таганцы]] У далейшым паэтычная і песенная творчасць, разам з працай у тэатры і кіно, стала галоўнай справай жыцця Высоцкага. Папрацаваўшы менш двух месяцаў у Маскоўскім тэатры мініяцюраў, Уладзімір паспрабаваў паступіць у тэатр «[[Маскоўскі тэатр «Сучаснік»|Сучаснік]]». У [[1964]] годзе Высоцкі стварыў свае першыя песні да кінафільмаў і паступіў на працу ў [[Тэатр на Таганцы|Маскоўскі тэатр драмы і камедыі на Таганцы]], дзе працаваў да канца жыцця. У ліпені [[1967]] года Уладзімір Высоцкі пазнаёміўся з французскай актрысай расійскага паходжання [[Марына Уладзі|Марынай Уладзі]], якая стала яго трэцяй жонкай са снежня [[1970]] года. У чэрвені [[1968]] года Высоцкі паслаў ліст у [[ЦК КПСС]] у сувязі з рэзкай крытыкай яго ранніх песняў у цэнтральных газетах<ref>«Они пришли слушать именно те песни, которые я пел». В. С. Высоцкий — в ЦК КПСС. 24 июня 1968 года // Известия ЦК КПСС — 1989 — № 12 — С. С.129.- 130.</ref>. У тым жа годзе выйшла яго першая аўтарская грампластынка «Песні з кінафільма "Вертыкаль"». Улетку [[1969]] года ў Высоцкага быў цяжкі прыступ, і тады ён выжыў толькі дзякуючы Марыне Уладзі, калі яна ў гэты час была ў [[Масква|Маскве]]. Праходзячы міма ваннай, яна пачула стогны і ўбачыла, што Высоцкі сыходзіць крывёй горлам. На шчасце, лекары прывезлі Высоцкага ў [[Інстытут хуткай дапамогі імя М. В. Скліфасоўскага]] своечасова, яшчэ некалькі хвілін затрымкі — і ён бы не выжыў<ref name="Uładzi">''Марина Влади''. [http://lib.ru/WYSOCKIJ/wladi.txt Владимир, или Прерванный полёт]. — М.: Прогресс, 1989. — ISBN 5-01-001751-2</ref>. Лекары змагаліся за яго жыццё васямнаццаць гадзін. Высветлілася, што прычынай крывацёку з'явіўся сасуд, які лопнуў у горле, але ў тэатральных колах некаторы час хадзілі чуткі пра яго іншую цяжкую хваробу. У лістападзе [[1971]] года ў тэатры на Таганцы адбылася прэм'ера спектакля «Гамлет», галоўную ролю ў якім выканаў Высоцкі<ref name="Novikau"/>. [[15 чэрвеня]] [[1972]] года ў 22:50 па эстонскаму тэлебачанні была паказана 55-хвілінная перадача «Хлопец з Трыножкі» — першае з'яўленне Высоцкага на савецкім тэлеэкране, калі не лічыць кінафільмаў з яго ўдзелам. У [[1975]] годзе Высоцкі пасяліўся ў кааператыўнай кватэры на Малой Грузінскай вуліцы ў доме нумар 28. У тым жа годзе ў першы і апошні раз прыжыццёва быў апублікаваны верш Высоцкага ў савецкім літаратурна-мастацкім зборніку «Дзень паэзіі 1975». Гэтым вершам быў «З дарожнага дзённіка». У [[1977]] годзе часопіс «Тэатр» апублікаваў артыкул Міхаіла Борка «Уладзімір Высоцкі» аб тэатральных працах акцёра. [[13 лютага]] [[1978]] года загадам № 103 [[Міністэрства культуры СССР]], згодна з запісам у атэстацыйным пасведчанні артыста № 17114, Уладзіміру Высоцкаму была прысвоена вышэйшая катэгорыя вакаліста-саліста эстрады<ref>[http://vvsimakova.narod.ru/Biografija_78-80.html Биография Владимира Высоцкого. Годы 78-80]. Narod.ru</ref>, пасля чаго Высоцкі ўжо быў афіцыйна прызнаны «спеваком-прафесіяналам». У [[1978]] годзе Высоцкі запісаўся на тэлебачанні [[Чачэна-Інгушская АССР|Чачэна-Інгушскай АССР]]<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=NfqHwx_00_o Відэазапіс] быў выданы на DVD «Владимир Высоцкий. Грозный — Москва».</ref>. А на наступны год удзельнічаў у выданні альманаха «[[метраполь, альманах|метраполь]]». У [[1970-я|1970-х]] гадах пазнаёміўся ў [[Парыж]]ы з цыганскім музыкам і артыстам [[Алёша Дзмітрыевіч|Алёшам Дзмітрыевічам]]. Яны неаднаразова выконвалі разам песні і [[раманс]]ы і нават збіраліся запісаць сумесную пластынку, але Высоцкі памёр у [[1980]] годзе, і гэты праект не ажыццявіўся<ref>[http://www.barynya.com/dimitrievich.stm «Alyosha Dimitrievich — Russian Gipsy chanson performer»] на сайце barynya.com</ref>. Разам з акцёрамі Тэатра на Таганцы ездзіў з гастролямі за мяжу, гэта значыць у [[Балгарыя|Балгарыю]], [[Венгрыя|Венгрыю]], [[Югаславія|Югаславію]], [[Францыя|Францыю]], [[ГДР]], [[Польшча|Польшчу]]. Атрымаўшы дазвол выехаць да жонкі ў Францыю з прыватным візітам, здолеў таксама пабываць некалькі разоў у [[ЗША]], [[Канада|Канадзе]], [[Таіці]] і іншых краінах. У [[СССР]] па [[Цэнтральнае тэлебачанне СССР|Цэнтральным тэлебачанні]] ў гады жыцця Высоцкага не было паказана ніводнага яго канцэртнага выступу або інтэрвію<ref name="russia.tv">[http://russia.tv/brand/show/brand_id/37506 Владимир Высоцкий. Письмо Уоррену Битти] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130124045824/http://russia.tv/brand/show/brand_id/37506 |date=24 студзеня 2013 }}. Russia.tv</ref>. У маі [[1979]] года ў вучэбнай тэлестудыі факультэта журналістыкі [[Маскоўскі Дзяржаўны ўніверсітэт|МДУ]] Уладзімір Высоцкі запісаў відэапасланне для амерыканскага акцёра і рэжысёра [[Уорэн Біці|Уорэна Біці]]. Высоцкі разлічваў пазнаёміцца з ім і шукаў магчымасць зняцца ў фільме «[[Чырвоныя, фільм|Чырвоныя]]», які Біці збіраўся зняць у якасці [[рэжысёр]]а. Падчас запісу Высоцкі зрабіў некалькі спробаў размаўляць [[англійская мова|па-англійску]], імкнучыся пераадолець [[моўны бар'ер]]. Відэапасланне тады гэтак і не дасягнула адрасата. Гэты відэазапіс быў упершыню адкрыта паказана больш чым праз трыццаць гадоў, разам з матэрыяламі тэлекампаній [[Італія|Італіі]], [[Мексіка|Мексікі]], [[Польшча|Польшчы]], [[ЗША]] і з прыватных архіваў, у майстроў у фільме [[2013]] года «Уладзімір Высоцкі. Ліст да Уорэна Біці»<ref name="russia.tv"/>. Для Высоцкага гэта было рэдкай магчымасцю выступіць перад відэакамерай. Тады ён яшчэ не меў магчымасці зрабіць гэта на Цэнтральным тэлебачанні<ref name="russia.tv"/>. [[22 студзеня]] [[1980]] года Высоцкі запісаўся на ЦТ у праграме «[[Кінапанарама]]», фрагменты якой былі ўпершыню паказаны ў студзені [[1981]] года, а цалкам перадача выйшла толькі [[23 студзеня]] [[1987]] года. У першай частцы гэтай перадачы Высоцкі выконваў папуры з фільму «Вертыкаль», песні «Мы круцім Зямлю», «Адна навуковая загадка» і іншыя творы. === Апошнія дні === Сцвярджаецца, што Уладзімір Высоцкі пакутаваў ад [[алкагалізм|алкагольнай залежнасці]] на працягу многіх гадоў. З цяжкіх станаў, калі адказвалі [[ныркі]] і ўзнікалі праблемы з [[сэрца]]м, лекары выводзілі акцёра з дапамогай рэчываў [[наркотык|наркатычнага]] шэрагу, і калі не самі лекары такім чынам «падсадзілі» Высоцкага на наркотыкі, то, ва ўсялякім выпадку, неспадзявана падказалі спосаб «лячэння» ад алкагалізму. У канцы [[1970-я|1970-х]] гадоў на змену алкаголю прыйшоў [[марфін]], пры гэтым дозы Уладзіміра ўвесь час павялічваліся<ref name="Pieravozčykaŭ">''Перевозчиков В''. [http://1001.ru/books/vysotskij/index.htm Правда смертного часа. Посмертная судьба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120101025842/http://1001.ru/books/vysotskij/index.htm |date=1 студзеня 2012 }}. — М.: Вагриус, 2006. — ISBN 5-9697-0318-4</ref>. Паводле словаў Марыны Уладзі, спробы лячэння не давалі вынікаў<ref name="Uładzi"/>, і, як сцвярджае Перавозчыкаў, у пачатку [[1980]] года Высоцкі быў ужо асуджаны: яму прадказвалі хуткую смерць альбо ад перадазіроўкі наркотыкаў, альбо ад «ломкі» ([[абстыненцыя|абстыненцыі]]). Роўна за год да смерці, у ліпені [[1979]] года, Уладзімір Высоцкі ўжо перажыў клінічную смерць падчас гастроляў у [[Бухара|Бухары]]. У ліпені [[1980]] года, у сувязі з правядзеннем у [[Масква|Маскве]] [[Летнія Алімпійскія гульні 1980|Алімпійскіх гульняў]], у акцёра, паводле словаў усё таго ж Перавозчыкава, зноў паўсталі праблемы з набыццём наркотыкаў<ref name="Pieravozčykaŭ"/>. [[16 красавіка]] [[1980]] года адбыліся апошнія здымкі канцэрту Высоцкага ў [[Вялікі драматычны тэатр імя Г. А. Таўстаногава|Ленінградскім ВДТ]], дзе ён выконваў песні «Коні пераборлівыя», «Купалы», «Паляванне на ваўкоў» і расказваў пра сваю творчасць. Фрагмент гэтых здымкаў увайшоў у перадачу Вінаградава «Я вяртаю ваш партрэт». На адваротным баку падвойнага альбома «Сыны ідуць у бой» прыведзены фатаграфіі менавіта з гэтага канцэрта. [[2 чэрвеня]] [[1980]] года адбыўся адзін з апошніх канцэртаў Высоцкага ў [[Калінінград]]зе, на якім яму стала дрэнна. [[3 ліпеня]] [[1980]] года адбылося выступленне Высоцкага ў [[Люберацкі гарадскі палац культуры|Люберацкім гарадскім палацы культуры]] ў [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]], дзе, па словах відавочцаў, ён выглядаў нездаровым, казаў, што адчувае сябе не надта добра, але на сцэне трымаўся бадзёра і, замест паўтары запланаваных гадзіны, адыграў двухгадзінны канцэрт<ref>Л. Симакова. [http://otblesk.com/vysotsky/lubercy_.htm Владимир Высоцкий в Люберецком районе Московской области]</ref>. [[14 ліпеня]] [[1980]] года падчас выступу ў МНIIЭМ у [[Масква|Маскве]] Уладзімір Высоцкі выканаў адну са сваіх апошніх песень —- «Сум мой, туга мая… Варыяцыя на цыганскія тэмы». [[16 ліпеня]] ён правёў свой апошні канцэрт у падмаскоўным Калінінградзе (цяпер [[Каралёў (горад)|Каралёў]])<ref>[http://v-vysotsky.com/kvvv.html Каталог выступаў Уладзіміра Высоцкага]. v-vysotsky.com</ref>. [[18 ліпеня]] [[1980]] года Высоцкі апошні раз з’явіўся ў сваёй самай вядомай ролі ў Тэатры на Таганцы, у ролі [[Гамлет]]а ў аднайменнай пастаноўцы па [[Уільям Шэкспір|Шэкспіру]]. [[25 ліпеня]] [[1980]] года Высоцкі памёр у сне ў сваёй маскоўскай кватэры. Непасрэдная прычына смерці застаецца спрэчнай, бо выкрыццё не выраблялася. На думку адных, у прыватнасці, Станіслава Шчарбакова і Леаніда Сульпавара, прычынай смерці стала [[асфіксія]], на думку іншых — [[востры інфаркт міякарда]]. {{зноскі}} == Спасылкі == {{commonscat|Vladimir Vysotsky}} * [http://www.wysotsky.com/1059.htm Уладзімір Высоцкі. Я не падману] {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Высоцкі Уладзімір Сямёнавіч}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Акцёры Расіі]] [[Катэгорыя:Акцёры СССР]] [[Катэгорыя:Паэты Расіі]] [[Катэгорыя:Паэты СССР]] [[Катэгорыя:Уладзімір Высоцкі]] cadkcwgovqpjap73uvy8fkb899ffh7d 0 24689 5132879 5034135 2026-04-26T18:04:32Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:TUT.BY]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132879 wikitext text/x-wiki {{Картка:Сайт |назва=Tut.by |лагатып=[[File:Тут бай лого.png|236px]] |url=http://www.tut.by/ |скрыншот= |commercial=так |размяшчэнне= |тып=інтэрнэт-партал |рэгістрацыя= |уладальнік= ООО «ТУТ БАЙ МЕДЫЯ» |аўтар= [[Юрый Анатольевіч Зісер]] |пачатак працы=[[5 кастрычніка]] [[2000]] |бягучы статус= Не працуе<ref>{{Cite journal|last=Пульша|first=Сяргей|date=2021-07-23|title=З рагаткі па хмарачосе|journal=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language=be|issue=28 (736)|pages=4|quote=... усе “разгромленыя” СМІ ў цэлым перабудаваліся і працуюць як раней. Працуе TUT.BY, працуе “Еўрарадыё”, працуе “Наша Ніва”. Якасць кантэнту не змянілася ў цэлым, рэгулярнасць выхаду – таксама.}}</ref> |абарот= |прыбытак= |дата заканчэння працы=8 ліпеня 2021}} '''TUT.BY''' — папулярнае беларускае анлайн-медыя, якое змяшчала спецыялізаваныя раздзелы і сэрвісы: ад прагноза надвор’я і афішы мерапрыемстваў да курса валют. Па дадзеных на 2019 год рэсурс ахопліваў<ref>[https://tutby.com/news/5352.html 62,58 %] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200815101722/https://tutby.com/news/5352.html |date=15 жніўня 2020 }}</ref> усіх інтэрнэт-карыстальнікаў Беларусі. З 8 ліпеня 2021 года часова працуе ў выглядзе новай медыяплатформы — [[Zerkalo.io]], якая з’яўляецца копіяй парталу<ref name="zapuskat" />. == Гісторыя == Распрацоўка партала пачалася ў ліпені 2000 года, а ўжо 5 кастрычніка 2000 года ён адкрыўся для наведвальнікаў. Рэсурс уключаў навіны, бясплатную электронную пошту<ref>[https://mail.tut.by/ Пошта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190617215717/https://mail.tut.by/|date=17 чэрвеня 2019}}</ref>, прагноз надвор’я<ref>[https://pogoda.tut.by/ Прагноз надвор’я] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190619164953/http://pogoda.tut.by/|date=19 чэрвеня 2019}}</ref>, курсы валют<ref>[https://finance.tut.by/kurs/minsk/dollar/ Курсы валют] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190703131137/http://finance.tut.by/kurs/minsk/dollar/|date=3 ліпеня 2019}}</ref> і кошты на паліва. Назву TUT.BY прыдумаў паэт [[Мікола Раманоўскі]], унук [[Кузьма Чорны|Кузьмы Чорнага]]. У канцы 2000 года з’явіліся форумы і пачаўся продаж інтэрнэт-рэкламы. У чэрвені 2004 года адчыняецца сэрвіс «Афіша TUT.BY»<ref>[https://afisha.tut.by/ Афіша TUT.BY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190618164152/http://afisha.tut.by/|date=18 чэрвеня 2019}}».</ref>. У 2005 годзе з’явіўся раздзел «Фінансы TUT.BY»<ref>[https://finance.tut.by/ Фінансы TUT.BY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190620133246/http://finance.tut.by/|date=20 чэрвеня 2019}}</ref>. У 2008 годзе з’явілася ўласная сацыяльная сетка «Я тут!». У 2015 годзе яна спыніла працу<ref>[https://dev.by/news/v-belarusi-zakrylas-poslednyaya-natsionalnaya-sotsialnaya-set Спыніла працу]</ref> па тэхнічных прычынах. У 2010 годзе на сайце з’яўляецца тэматычны раздзел «Спорт TUT.BY»<ref>[https://sport.tut.by/ Спорт TUT.BY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190730214231/https://sport.tut.by/|date=30 ліпеня 2019}}</ref>. І пачынае працаваць Галерэя TUT.BY<ref>[https://news.tut.by/tag/1209-galereya-tutby.html Галерэя TUT.BY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190325064002/https://news.tut.by/tag/1209-galereya-tutby.html|date=25 сакавіка 2019}}</ref>, дзе праводзяцца выставы, творчыя сустрэчы і лекцыі. У сакавіку 2012 года — адчыняецца раздзел для жанчын «Лэдзі TUT.BY»<ref>[https://lady.tut.by/ Лэдзі TUT.BY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190619015600/http://lady.tut.by/|date=19 чэрвеня 2019}}</ref>. У жніўні 2016 года TUT.BY запусціў англамоўны праект пра Беларусь на сусветную аўдыторыю — BelarusFeed<ref>[https://belarusfeed.com/ BelarusFeed] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190602144609/http://belarusfeed.com/|date=2 чэрвеня 2019}}</ref>. У сакавіку 2018 года TUT.BY абагнаў па колькасці беларускай аўдыторыі такія буйныя пляцоўкі, як [[Яндэкс]], {{нп3|Mail.ru|Mail.ru|ru|Mail.ru}} і [[YouTube]]. У студзені 2019 года [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] зарэгістравала TUT.BY у якасці сеткавага выдання. У лютым 2019 года TUT.BY атрымаў «[[Сярэбраная кнопка|Сярэбраную кнопку]]»<ref>[https://web.facebook.com/tut.by/photos/a.198103840254936/2154060457992588/?type=3&theater TUT.BY атрымаў «Сярэбраную кнопку»]</ref> ад платформы [[YouTube]] (узнагароду ў сувязі з тым, што відэаканал партала перасягнуў мяжу ў 100 тысяч падпісчыкаў). У маі 2019 года быў зафіксаваны абсалютны рэкорд у гісторыі партала: навіны ўсіх паддаменаў TUT.BY сабралі 178 млн праглядаў<ref>[https://tutby.com/news/5352.html 178 млн праглядаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200815101722/https://tutby.com/news/5352.html|date=15 жніўня 2020}}</ref> (вэб + apps, па дадзеных «[[Яндэкс. Метрыка]]»). == Рэпрэсіі (2020—2021) == {{main|Справа TUT.BY}} 25 верасня 2020 года стала вядома, што па пазове [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства інфармацыі]] партал хочуць пазбавіць рэгістрацыі ў якасці СМІ<ref name=":0" /><ref name=":1" />. Пасяджэнне суда па іску прызначана на 8 кастрычніка 2020 года<ref name=":0">{{Cite web|date=2020-09-25|title=TUT.by грозит потеря статуса СМИ|url=https://euroradio.fm/ru/tutby-grozit-poterya-statusa-smi|archive-url=https://archive.today/20200925175608/https://euroradio.fm/ru/tutby-grozit-poterya-statusa-smi|archive-date=25 верасня 2020|access-date=2020-09-25|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|date=2020-09-25|title=TUT.by пагражае страта статусу СМІ|url=https://euroradio.fm/tutby-pagrazhae-strata-statusu-smi|archive-url=https://archive.today/20200925180111/https://euroradio.fm/tutby-pagrazhae-strata-statusu-smi|archive-date=25 верасня 2020|access-date=2020-09-25|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be|url-status=live}}</ref>. 1 кастрычніка 2020 года ў падтрымку сваёй іскавой заявы і за асвятленне парталам [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|пратэстаў у Беларусі (2020)]] Міністэрствам інфармацыі была прыпынена рэгістрацыя TUT.BY у якасці СМІ на тры месяцы<ref name="Deutsche Welle" />. Сам рэсурс заявіў, што пакуль мае намер працягнуць працу<ref name="Deutsche Welle">{{Cite web|date=2020-10-01|title=Belarus: Tut.by news site ban comes into force {{!}} DW {{!}} 01.10.2020|url=https://www.dw.com/en/belarus-tutby-news-site-ban-comes-into-force/a-55114400|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201001093515/https://www.dw.com/en/belarus-tutby-news-site-ban-comes-into-force/a-55114400|archive-date=2020-10-01|access-date=2020-10-01|publisher=[[Deutsche Welle]]|language=en}}</ref>. Міжнародная арганізацыя «[[Рэпарцёры без межаў]]» раскрытыкавала такую палітыку ў адносінах да медыя<ref>{{Cite web|language=de|url=https://www.reporter-ohne-grenzen.de/pressemitteilungen/meldung/kritik-an-lukaschenkos-medienpolitik|title=Kritik an Lukaschenkos Medienpolitik|date=2020-10-06|publisher=[[Рэпарцёры без межаў]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201006151951/https://www.reporter-ohne-grenzen.de/pressemitteilungen/meldung/kritik-an-lukaschenkos-medienpolitik|archive-date=2020-10-06|access-date=2020-10-06|url-status=live}}</ref>. У кастрычніку 2020 года [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]] і рэдакцыі шэрагу незалежных СМІ выступілі з сумеснай заявай з нагоды ціску на партал TUT.BY і абмежавання доступу да незалежных сайтаў<ref name="ER1">{{Cite web|date=2020-11-30|title=Друкарня адмаўляецца друкаваць незалежную "Брэсцкую газету"|url=https://euroradio.fm/drukarnya-admaulyaecca-drukavac-nezalezhnuyu-bresckuyu-gazetu|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201092848/https://euroradio.fm/drukarnya-admaulyaecca-drukavac-nezalezhnuyu-bresckuyu-gazetu|archive-date=2020-12-01|access-date=2020-12-01|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be}}</ref><ref name="ER2">{{Cite web|date=2020-11-30|title=Типография отказывается печатать независимую "Брестскую газету"|url=https://euroradio.fm/ru/tipografiya-otkazyvaetsya-pechatat-nezavisimuyu-brestskuyu-gazetu|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201093820/https://euroradio.fm/ru/tipografiya-otkazyvaetsya-pechatat-nezavisimuyu-brestskuyu-gazetu|archive-date=2020-12-01|access-date=2020-12-01|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru}}</ref>. У сумеснай заяве [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і яшчэ больш за пяцідзесяці краін і [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] аб сітуацыі з правамі чалавека ў Беларусі ад 26 кастрычніка 2020 года было сказана, што «нядаўнія захады адносна Tut.by, найбуйнейшага беларускага незалежнага СМІ, павінны спыніцца»<ref>{{Cite web|date=2020-10-28|title=Joint Statement on the Human Rights Situation in Belarus|url=http://by.usembassy.gov/joint-statement-on-the-human-rights-situation-in-belarus/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028135200/https://by.usembassy.gov/joint-statement-on-the-human-rights-situation-in-belarus/|archive-date=2020-10-28|access-date=2020-10-28|publisher=U.S. Embassy in Belarus|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-10-28|title=Сумесная заява аб сітуацыі з правамі чалавека ў Беларусі|url=http://by.usembassy.gov/be/сумесная-заява-аб-сітуацыі-з-правамі-ч/|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028135013/https://by.usembassy.gov/be/%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%81%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D0%B2%D0%B0-%D0%B0%D0%B1-%D1%81%D1%96%D1%82%D1%83%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%96-%D0%B7-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BC%D1%96-%D1%87/|archive-date=28 кастрычніка 2020|access-date=2020-10-28|publisher=Амбасада ЗША ў Беларусі|language=be|url-status=live}}</ref>. Блогер [[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Сяргей Ціханоўскі]] ў лісце да рэдакцыі «[[Брестская газета|Брестской газеты]]» ў лістападзе 2020 года асудзіў рэпрэсіі ўладаў у адносінах да журналісцкай супольнасці, у прыватнасці тое, што TUT.BY «душаць»<ref>{{артыкул|загаловак=Сергей Тихановский: «Очень переживаю за давление на журналистов и журналистику»|выданне=[[Брестская газета]]|год=2020|мова=ru|месяц=11|чысло=20|дата доступу=2020-11-21|старонкі=8|нумар=47 (936)}}</ref>. Журналістка [[Кацярына Анатольеўна Барысевіч|Кацярына Барысевіч]], якая напісала артыкул пра забітага [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|Рамана Бандарэнку]] ў 2020 годзе, была арыштавана ў Мінску 19 лістапада 2020 года<ref>{{Cite web|last=Гуштын|first=Адар'я|date=2020-11-27|title=Журналиста TUT.BY Катерину Борисевич перевели в СИЗО на Володарского. Письма ей почти не доходят|url=https://news.tut.by/society/709395.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130111737/https://news.tut.by/society/709395.html|archive-date=2020-11-30|access-date=2020-11-30|publisher=TUT.BY|language=ru}}</ref>. 2 сакавіка 2021 года была прыгавораная да шасці месяцаў пазбаўлення волі і штрафу ў 100 [[Базавая велічыня|базавых велічынь]]<ref name="AP news">{{Cite web|title=Belarus journalist sentenced for report on protester’s death|language=en|publisher=[[Associated Press]]|date=2021-03-02|url=https://apnews.com/article/katsiaryna-barysevich-sentenced-belarus-protester-death-1309daeee6882331bbc68181dd2ab868|url-status=live|access-date=2021-03-04}}</ref>. "ТАА «Тут бай Медыя» ў 2019 годзе атрыманы статус рэзідэнта [[Парк высокіх тэхналогій|Парку высокіх тэхналогій]] (ПВТ). Пасля гэтага кампанія стала плаціць меншыя падаткі. Аднак паводле звестак Дэпартамента фінансавых расследаванняў [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|Камітэта дзяржаўнага кантролю Беларусі]] Tut.by была атрыманая выручка, не абумоўленая дзейнасцю, дазволенай для рэзідэнтаў ПВТ. На падставе прадастаўленых ДФР звестак аб дапушчаных ТАА парушэннях Назіральнай радай ПВТ 18 мая 2021 года прынята рашэнне аб страце ТАА «Тут бай Медыя» права на падатковыя льготы. Органы фінансавых расследаванняў Камітэта дзяржкантролю пачалі неадкладныя следчыя і іншыя працэсуальныя дзеянні. У дачыненні да службовых асоб Tut.by распачата крымінальная справа па нясплаце падаткаў у асабліва буйным памеры. [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь]] у гэты ж дзень заявіла, што Tut.by распаўсюджваў інфармацыю ад фонда салідарнасці «[[Байсол]]», які не мае рэгістрацыі ў Беларусі (хоць зарэгістраваны за мяжой). Чыноўнікі палічылі, што гэтага дастаткова для блакіроўкі сайта. Ператрусы праходзяць у офісах і дома ў многіх журналістаў<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=273104 nn.by]</ref>. Па стане на 25 мая 2021 года па справе TUT.BY 12 чалавек былі змешчаны ў [[Ізалятар часовага ўтрымання|СІЗА]] (генеральная дырэктарка Людміла Чэкіна, галоўная рэдактарка [[Марына Золатава]], рэдактарка Вольга Лойка, намесніца дырэктара Ірына Рыбалка, журналістка Алена Талкачова, галоўная бухгалтарка Анжэла Асад, намесніца галоўнай бухгалтаркі Марыя Новік, галоўная інжынерка Ала Лапатко, намеснік генеральнага дырэктара па тэхнічных пытаннях Аляксандр Дайнека, менеджэр Андрэй Аўдзееў, дырэктар Hoster.by Сяргей Павалішаў, дырэктарка Rocket Data, TAM.BY Дар’я Данілава); тры чалавекі (юрыстка Кацярына Ткачэнка, былая юрыстка Ірына Касцючэнка, удава [[Юрый Анатольевіч Зісер|Юрыя Зісера]] [[Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская|Юлія Чарняўская]]) знаходзіліся пад хатнім арыштам<ref name="Заява" />. 25 мая 2021 года дзевяць арганізацый ([[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]], [[Беларускі Хельсінкскі камітэт|Беларускі Хельсінскі камітэт]], [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускі ПЕН-цэнтр]] і іншыя) выступілі з сумеснай заяваю і прызналі ўсіх 15 [[Палітычныя зняволеныя|палітычнымі зняволенымі]]<ref name="Заява">{{Cite web|date=2021-05-25|title=Заява аб прызнанні 15 затрыманых па справе TUT.BY палітычнымі зняволенымі|url=http://spring96.org/be/news/103526|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525092704/https://spring96.org/be/news/103526|archive-date=2021-05-25|access-date=2021-05-25|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]|language=be}}</ref>. 8 ліпеня 2021 года частка журналістаў TUT.BY, якая засталася на волі, прэзентавала часовы сайт [[Zerkalo.io]]<ref name="zapuskat" />. Паводле рэдакцыі, ён скончыць сваё існаванне, калі TUT.BY зможа легальна аднавіць сваю працу ў Беларусі з усім архівам публікацый<ref name="zapuskat">{{Cite web|date=2021-07-08|title=«Когда независимых медиа в Беларуси становится меньше, пора запускать новые»: Команда TUT.BY запустила Zerkalo.io|url=https://www.b-g.by/news/kogda-nezavisimyih-media-v-belarusi-stanovitsya-menshe-pora-zapuskat-novyie-komanda-tut-by-zapustila-zerkalo-io/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711112226/https://www.b-g.by/news/kogda-nezavisimyih-media-v-belarusi-stanovitsya-menshe-pora-zapuskat-novyie-komanda-tut-by-zapustila-zerkalo-io/|archive-date=2021-07-11|access-date=2021-07-13|publisher=[[Брестская газета]]|language=ru}}</ref>. У той жа дзень доступ да сайту [[Zerkalo.io]] ў Беларусі быў заблакаваны<ref name="Massive">{{Cite web|date=2021-07-08|title=Massive crackdown on independent media throughout Belarus|url=https://belsat.eu/en/news/08-07-2021-massive-crackdown-on-independent-media-in-belarus/|url-status=live|access-date=2021-07-08|publisher=[[Белсат]]|language=en}}</ref>. 13 жніўня [[Суд Цэнтральнага раёна (Мінск)|суд Цэнтральнага раёна Мінска]] на падставе пазовы [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]] прызнаў [[экстрэмізм|экстрэмісцкімі]] матэрыялы партала і яго сацыяльных сетак, а таксама «[[Zerkalo.io]]»<ref>[https://news.zerkalo.io/economics/1547.html Матэрыялы Zerkalo.io і яго сацыяльных сетак (як і TUT.BY) прызналі экстрэмісцкімі]</ref><ref>[https://news.zerkalo.io/economics/1572.html?tg Заява Zerkalo.io: Расцэньваем рашэнне суда як фактычнае забойства журналістыкі і спробу сцерці гісторыю]</ref><ref name=dw1>{{Cite web |url=https://www.dw.com/ru/sud-v-minske-priznal-jekstremistskimi-izdanija-tutby-i-zerkaloio/a-58856506 |title=Суд в Минске признал экстремистскими издания Tut.by и Zerkalo.io |access-date=2021-08-14 |archive-date=2021-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210814085039/https://www.dw.com/ru/sud-v-minske-priznal-jekstremistskimi-izdanija-tutby-i-zerkaloio/a-58856506 |url-status=live }}</ref>. 14 чэрвеня 2022 года Эканамічны суд горада Мінска прызнаў «ТУТ БАЙ МЕДЫЯ» «экстрэмісцкай арганізацыяй»<ref>[https://novychas.online/hramadstva/tut-baj-medyja-pryznali-ekstremisckaj-arhanizac «ТУТ БАЙ МЕДЫЯ» прызналі «экстрэмісцкай арганізацыяй»]</ref>. 17 сакавіка 2023 года ў Мінскім гарадскім судзе быў абвешчаны прысуд: былую гендырэктарку Людмілу Чэкіну і галоўную рэдактарку партала Марыну Золатаву асудзілі на 12 гадоў калоніі агульнага рэжыма<ref>[https://novychas.online/hramadstva/maryna-zolatava-mocnaja-ulada-ne-zmahaecca-z-insz Марына Золатава: Моцная ўлада не змагаецца з іншадумствам]</ref>. У чэрвені 2023 г. МУС Беларусі аб'явіла «Люстэрка», уключаючы яго сайт, сацыяльныя сеткі і лагатып, [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]<ref>{{cite web|title=МВД Беларуси объявило «экстремистским формированием» издание «Зеркало», основанное бывшими сотрудниками Tut.by|url=https://meduza.io/news/2023/06/12/mvd-belarusi-ob-yavilo-ekstremistskim-formirovaniem-izdanie-zerkalo-osnovannoe-byvshimi-sotrudnikami-tut-by|website=[[Meduza]]|date=2023-06-12|lang=ru}}</ref>. За стварэнне экстрэмісцкага фарміравання або ўдзел у ім беларускія законы прадугледжваюць крымінальную адказнасць<ref>{{cite web|language=ru|url=https://www.bbc.com/russian/news-59165793|title=Интерпол отказался разыскивать Светлану Тихановскую; Путин и Лукашенко утвердили союзные программы. Главное в Беларуси за неделю|publisher=[[BBC]]|date=2021-11-03|access-date=2021-11-05|archive-date=2021-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105071302/https://www.bbc.com/russian/news-59165793|url-status=live}}</ref>. == Узнагароды і рэйтынгі == * 1-е месца ў намінацыі «Самы папулярны і наведвальны інтэрнэт-партал у РБ» (Міжнародны [https://choice-of-the-year.com/ фестываль-конкурс] «Выбар года — 2002»). * Лепшы нерасійскі сайт у СНД у намінацыі «Інфармацыйны партал» па [https://www.kv.by/archive/index2005292101.htm выніках] інтэрнэт-конкурса «[http://2018.goldensite.ru/ Залаты сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220122221546/http://2018.goldensite.ru/ |date=22 студзеня 2022 }} — 2005». * Спажывецкая намінацыя «Брэнд-лідар» па выніках нацыянальнага апытання ў таварнай групе "Інфармацыйныя інтэрнэт-парталы (конкурс «[https://brendgoda.by/ Брэнд года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220129075051/https://brendgoda.by/ |date=29 студзеня 2022 }}» у 2007−2010, 2012, 2013, 2014 і 2015 гадах). * У 2015 годзе беларускі партал TUT.BY быў названы «Сацыяльна адказным СМІ» за рэгулярнае асвятленне [https://jobs.tut.by/article/16523 КСА-праектаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160823010109/https://jobs.tut.by/article/16523 |date=23 жніўня 2016 }} беларускага бізнесу. * 1-е месца сярод інтэрнэт-парталаў у спажывецкай намінацыі на рэспубліканскім прафесійным конкурсе «Брэнд года» у 2016 і 2017 гадах. * У студзені 2018 года [https://tutby.com/news/5299.html 42.TUT.BY перамог] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180228223412/https://tutby.com/news/5299.html |date=28 лютага 2018 }} у міжнароднай прэміі «Інтэрнэт-медыя» па версіі сэрвіса рэдакцыйнай аналітыкі «Медыятар». * У 2018 годзе галоўны рэдактар TUT.BY [[Марына Золатава]] стала [https://nn.by/?c=ar&i=222312&lang=ru «Чалавекам года»] па версіі выдання «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]». * У красавіку 2019 года Марына Золатава стала лаўрэатам прэміі [https://naviny.by/article/20190409/1554802323-marina-zolotova-stala-laureatom-premii-gonar-zhurnalistyki-imeni-alesya «Гонар журналістыкі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200415015303/https://naviny.by/article/20190409/1554802323-marina-zolotova-stala-laureatom-premii-gonar-zhurnalistyki-imeni-alesya |date=15 красавіка 2020 }} імя [[Алесь Ліпай|Алеся Ліпая]]. Яна ўручаецца журналістам, якія сумяшчаюць прафесійныя дасягненні з грамадзянскім дзеяннем, спрыяючы развіццю медыйнага рынку і станаўленню Беларусі як дэмакратычнай дзяржавы. * У маі 2019 года TUT.BY апынуўся на першым месцы ў вясновым [https://tutby.com/news/5348.html рэйтынгу Media IQ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190620140243/https://tutby.com/news/5348.html |date=20 чэрвеня 2019 }}, які прысвечаны захаванню журналісцкіх стандартаў сярод беларускіх медыя. * 12 жніўня 2021 года прысуджана Прэмія імя {{нп3|Герд Буцэрыўс|Герда Буцэрыўса|ru|Буцериус, Герд}} «{{нп3|Вольная прэса Усходняй Еўропы|Вольная прэса Усходняй Еўропы|ru|Свободная пресса Восточной Европы}}»<ref>{{Cite web|last=Кепински|first=Ольга|date=2021-08-12|title=Все награды Free Media Awards присуждены белорусским журналистам|url=https://ru.euronews.com/2021/08/12/free-media-awards-belarus-journalists|archive-url=https://archive.today/20210812204758/https://ru.euronews.com/2021/08/12/free-media-awards-belarus-journalists|archive-date=12 жніўня 2021|access-date=2021-08-12|publisher=[[euronews]]|language=ru|url-status=live}}</ref>. == Бізнес == У студзені 2002 года з’явілася камерцыйная служба TUT.BY. Яе мэта — аказанне платных і бясплатных паслуг для беларускіх арганізацый: распрацоўка і прасоўванне сайтаў, кансалтынг, хостынг і г.д. Камерцыйная служба забяспечвае прыбытковую частку TUT.BY. На 2021 год асноўным уладальнікам «Тут Бай Медыя» з’яўлялася Яўгенія Чарняўская, дачка [[Юрый Анатольевіч Зісер|Юрыя Зісера]] і [[Юлія Вісарыёнаўна Чарняўская|Юліі Чарняўскай]]<ref>{{cite web|url=https://www.the-village.me/village/city/news-city/288583-chey-tutby|title=Стало известно, кто основной владелец TUT.BY|date=2021-05-21|publisher=The Village Беларусь|language=ru|url-status=dead|access-date=2 лютага 2022|archive-date=28 сакавіка 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328230901/https://www.the-village.me/village/city/news-city/288583-chey-tutby}}</ref>. == TUT.BY і грамадства == 5-6 кастрычніка 2006 года TUT.BY правёў першую канферэнцыю «[https://di.by/ Дзелавы Інтэрнэт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220124084727/https://di.by/ |date=24 студзеня 2022 }}». У чэрвені на партале адкрылася [https://news.tut.by/society/640236.html летняя школа журналістыкі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190610205846/https://news.tut.by/society/640236.html |date=10 чэрвеня 2019 }} для падлеткаў ад 14 да 20 гадоў. == Статыстыка == * TUT.BY змяшчае 12 рубрык навін і 10 карысных сэрвісаў. * Кожны дзень на сайце выходзіць больш за 200 навін. * Партал ахоплівае 69 % беларускай аўдыторыі ({{num|3681243}} чытача ў месяц).<ref name=tut>{{Cite web|ref=tut|url=https://news.tut.by/society/702489.html|title=Сегодня TUT.BY — 20 лет. Интересные факты о нас и истории сотрудников|last=Беницевич|first=Наталья.|language=ru|publisher=TUT.BY|date=5 кастрычніка 2020 у 11:15|access-date=2021-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126170204/https://news.tut.by/society/702489.html|archive-date=26 студзеня 2021|url-status=dead}}</ref> * TUT.BY запускае 43 рэкламныя кампаніі кожны дзень.<ref name=tut/> * Колькасць праглядаў — 10 мільёнаў кожны дзень. * На партал заходзяць 16,5 мільёна ўнікальных карыстальнікаў у месяц. * TUT.BY прытрымліваецца прынцыпаў адкрытасці і празрыстасці. Статыстыка па аўдыторыі і наведвальнасці партала змяшчаецца ў [https://img.tyt.by/tutbycom/n/08/e/mediakit_tut.by_22.04.2019.pdf адкрытым доступе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190530142117/https://img.tyt.by/tutbycom/n/08/e/mediakit_tut.by_22.04.2019.pdf |date=30 мая 2019 }}. * Самы папулярны артыкул на TUT.BY быў прачытаны больш за 1 млн 800 тысяч разоў. Гэта навіна аб тым, як 16 жніўня 2020 года людзі па ўсёй краіне выхадзілі на мітынгі пасля выбараў прэзідэнта: «За Лукашенко — один, против — все остальные. Как по всей стране в воскресенье выходили на митинги. Онлайн». * Першая навіна, якую апублікавалі на TUT.BY, не захавалася. Але другая навіна была пра тое, што Цэнтральнае канструктарскае бюро марскіх тэхналогій «Рубін» і нарвежскае аддзяленне карпарацыі «Halliburton» падпісалі кантракт аб правядзенні аперацыі па ўздыме целаў маракоў з «Курска». Яе прачыталі 3939 разоў, яна была апублікавана 3 кастрычніка 2000 года. * Самы доўгі артыкул за ўсю гісторыю працы партала апублікаваны 20 красавіка 2010 года. У ім {{num|26255}} слоў. Гэта матэрыял прэс-службы прэзідэнта з пасланнем Лукашэнкі беларускаму народу і Нацыянальнага сходу. * У кампаніі станам на 5 кастрычніка 2020 года працавалі 265 чалавек. * На YouTube ёсць канал TUT.BY, які першым з беларускіх медыя перасягнуў адзнаку ў мільён падпісчыкаў. * У запуск партала ў 2000 годзе было інвесціравана ўсяго $ 10 тыс. * За 20 гадоў працы форумаў пад артыкуламі TUT.BY самы актыўны ўдзельнік пакінуў {{num|55463}} каментары (першы быў 7 жніўня 2015 года ў 18.26) == Ацэнкі == Палітычны аналітык [[Аляксандр Класкоўскі]] адзначыў, што TUT.by быў не проста СМІ, нейкім медыйным рэсурсам, гэта быў феномен у жыцці Беларусі, унікальны прыклад паспяховага бізнес-праекту ў медыйнай сферы ва ўмовах аўтарытарнага рэжыму. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://savetutby.info savetutby.info] * [https://zerkalo.io zerkalo.io] * [http://www.tut.by/ TUT.BY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210518082035/http://www.tut.by/ |date=18 мая 2021 }} — беларускі інфармацыйны партал. * TUT.BY у [https://www.facebook.com/tut.by/ Facebook] * TUT.BY у [https://vk.com/tutby VK] * TUT.BY у [https://twitter.com/tutby Twitter] * TUT.BY у [https://www.instagram.com/tutbylive/ Instagram] * TUT.BY у [https://www.youtube.com/user/TUTBYtv Youtube] * TUT.BY у [https://chats.viber.com/tut.by/en Viber] * TUT.BY у [https://t.me/tutby_official Telegram] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Беларускія інтэрнэт-парталы}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} [[Катэгорыя:Беларускія інтэрнэт-СМІ]] [[Катэгорыя:Сэрвісы электроннай пошты]] [[Катэгорыя:Руская мова ў інтэрнэце]] [[Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2000 годзе]] [[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Вольная прэса Усходняй Еўропы»]] [[Катэгорыя:TUT.BY]] 27v1aai52iesxwrwmd8950y5foc5ios 0 26701 5132658 5121012 2026-04-26T12:35:12Z DobryBrat 5701 арфаграфія, стыль, пунктуацыя 5132658 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Картэс}} {{машынны пераклад}} {{ДД |выява = Retrato de Hernán Cortés.jpg }} '''Ферна́нда Картэ́с дэ Манро́й і Піса́ра Альтаміра́на''' ({{lang-es|Fernando Cortés de Monroy y Pizarro Altamirano}}), больш вядомы як '''Ферна́нда''', '''Эрна́нда''', '''Ферна́н''' ці '''Эрна́н Картэ́с''' ({{lang-es|Hernán Cortés}}, {{ДН|||1485}} — {{ДС|2|12|1547}}) — [[Іспанія|іспанскі]] [[канкістадор]], які заваяваў [[Мексіка|Мексіку]] і знішчыў дзяржаўнасць [[Ацтэкі|ацтэкаў]]. Дзякуючы яму ў Еўропе з 1520-х гадоў сталі выкарыстоўваць {{нп3|Ваніль плоскалісная|ваніль|ru|Ваниль плосколистная}} і [[шакалад]]<ref name=nashville>{{cite web|url=http://www.herbsocietynashville.org/history.html|title=The Life of Spice|author=The Herb Society of Nashville|publisher=The Herb Society of Nashville|date=2008-05-21|accessdate=2008-07-23|archiveurl=https://www.webcitation.org/6I80TI23o?url=http://www.herbsocietynashville.org/history.html|archivedate=15 ліпеня 2013|url-status=live}}</ref>. Паходзіў з сям’і небагатых, але знатных {{нп3|ідальга||ru|Идальго}} {{Пераход|#Паходжанне|2}}. Два гады вучыўся ва [[Універсітэт Саламанкі|ўніверсітэце Саламанкі]], аднак аддаў перавагу ваеннай кар’еры {{Пераход|#Ранняя біяграфія. Іспанія|2}}. У 1504 годзе пераехаў на [[Эспаньёла|Эспаньёлу]], у 1510—1514 гадах удзельнічаў у экспедыцыі па заваяванні [[Куба|Кубы]] пад кіраўніцтвам [[Дыега Веласкес дэ Куэльяр|Дыега дэ Веласкеса]] {{Пераход|#Эспаньёла і Куба|2}}. У 1519—1521 гадах па ўласнай ініцыятыве распачаў {{нп3|заваяванне Мексікі|заваяванне Мексікі|de|Spanische Eroberung Mexikos}} {{Пераход|#Заваяванне Мексікі|2}}. У 1522—1526 гадах займаў пасаду {{нп3|генерал-капітан|генерал-капітана|ru|Генерал-капитан}} зноў утворанай калоніі [[Новая Іспанія]], праводзячы незалежную палітыку, але з-за жорсткай барацьбы за ўладу ў 1528 годзе ён вярнуўся ў Еўропу {{Пераход|#Кіраўнік Мексікі|2}}. Кароль [[Карл V Габсбург|Карл V]] дараваў яму ў 1529 годзе тытул [[маркіз]]а [[Аахака (штат)|Аахакі]] ({{lang-es|Marqués del Valle de Oaxaca}}){{Пераход|#Каралеўскае падараванне|2}}. У 1530 Картэс вярнуўся ў Мексіку ў званні ваеннага губернатара, але ўжо не меў рэальнай улады {{Пераход|#Другое знаходжанне ў Мексіцы|2}}. У 1540 годзе назаўсёды вярнуўся ў Еўропу, удзельнічаў у {{нп3|Алжырская экспедыцыя (1541)|няўдалым паходзе на Алжыр 1541 года|ru|Алжирская экспедиция (1541)}} {{Пераход|#Вяртанне ў Еўропу. Апошнія гады жыцця|2}}. Памёр і пахаваны ў Іспаніі, у 1566 годзе прах быў перанесены ў Мексіку {{Пераход|#Пахаванне|2}}. У 1560-я гады яго нашчадкі паспрабавалі захапіць уладу ў Мексіцы, але пераварот завяршыўся правалам {{Пераход|#Пасля смерці|2}}. Пра жыццё заваёўніка захавалася мала крыніц, якія часта супярэчаць адна адной, таму гісторыкі моцна разыходзяцца ў ацэнках яго асобы і спадчыны. Працы {{нп3|Барталаме дэ Лас Касас|Барталаме дэ лас Касаса|en|Bartolomé de las Casas}} зрабілі яго адным з ключавых персанажаў «{{нп3|Чорная легенда|Чорнай легенды|ru|Чёрная легенда}}» {{Пераход|#Гістарыяграфія|2}}. == Паходжанне == Картэс належаў да роду [[ідальга]] як мінімум у двух пакаленнях. Прыжыццёвы біёграф Картэса — яго {{нп3|духоўнік|духоўнік|be-x-old|Парах}} {{нп3|Франсіска Лопес дэ Гамара||ru|Лопес де Гомара, Франсиско}}, пісаў, што сем’і Картэсаў, Манрояў, Пісара і Альтамірана — старажытныя рады [[Эстрэмадура|Эстрэмадуры]], «са старых хрысціян»<ref>[http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/77472370834098606176768/p0000001.htm?marca=Hern%E1n_Cort%E9s Colección de documentos para la historia de México, publicada por Joaquín García Icazbalceta] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924091552/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/77472370834098606176768/p0000001.htm?marca=Hern%E1n_Cort%E9s |date=24 верасня 2015 }}. — México, Ed. Porrúa, 1980. — T. I. — P. 310.</ref>. Сервантес дэ Салазар у прысвячэнні Картэсу 1546 года нават узвёў яго генеалогію да роду [[Ламбардыя|ламбардскіх]] каралёў, якія пераехалі ў Іспанію<ref>{{cite web|url=http://www.motecuhzoma.de/familia-Cortes.html|title=''Daniel Cortés González''. Ascendientes y descendientes del abuelo paterno de Hernán Cortés|accessdate=2013-07-05|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HwAxTEH3?url=http://www.motecuhzoma.de/familia-Cortes.html|archivedate=7 ліпеня 2013|url-status=live}}</ref>. Насупраць, [[Дамініканцы|дамініканец]] [[Барталаме дэ лас Касас]], які ніколі не хаваў непрыязнасці да Картэса, пісаў, што канкістадор быў «''сынам дробнага дваранчыка, якога я ведаў асабіста, вельмі беднага і вельмі сціплага, але добрага хрысціяніна і, як сцвярджала пагалоска, ідальга''»<ref>''B. de las Casas''. [http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/02586281999194239932268/p0000002.htm#I_28_ Historia de las Indias] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924055649/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/02586281999194239932268/p0000002.htm#I_28_ |date=24 верасня 2015 }}. — México, Fondo de cultura económica, 1965. — T. II. — Р. 528.</ref>. Дыега Альтамірана, дзед Эрнана па матчынай лініі, жанаты з Леанорай Санчэс Пісара, быў {{нп3|Дварэцкі (старшы лакей)|мажардомам|ru|Дворецкий (старший лакей)}} Беатрысы Пачэка, графіні Медэльінскай. Ён уваходзіў у лік гарадскіх саветнікаў і стаў [[алькальд]]ам. Марцін Картэс дэ Манро (1449—1528), бацька Эрнана, на працягу ўсяго жыцця займаў розныя дзяржаўныя пасады, у прыватнасці, быў рэхідорам, затым генеральным пракурорам гарадскога савета {{нп3|Медэльін (Іспанія)|Медэльіна|ru|Медельин (Испания)}}. У сярэдневяковай Іспаніі гэтыя пасады маглі займаць толькі ідальга{{sfn|Дюверже|2005|с=17}}. Марцін Картэс удзельнічаў у [[Вайна за кастыльскую спадчыну|грамадзянскай вайне 1475—1479 гадоў]] на баку праціўнікаў [[Ізабела I|каралевы Ізабелы]] ў чыне капітана кавалерыі{{sfn|Дюверже|2005|с=20}}. Па бацькавай лініі Картэс быў далёкім сваяком {{нп3|Нікалас дэ Аванда|Нікаласа дэ Аванда|ru|Овандо, Николас де}} — першага губернатара [[Эспаньёла|Эспаньёлы]]. З матчынага боку Картэс быў траюрадным братам [[Франсіска Пісара]] — заваёўніка [[Перу]]; іншы яго сваяк, таксама Франсіска Пісара, суправаджаў Картэса ў заваяванні Мексікі<ref>International Encyclopedia of the Social Sciences / 2-nd ed. — N.Y.: MacMillan, 2008. — Vol. 2. — P. 146—149.</ref>. Картэс сам расказваў Гамары, што стан яго сям’і быў сціплым. У 1948 годзе лекар-афтальмолаг з Медэльіна Селясціна Вега апублікаваў кнігу, у якой ацэньваў рэнтабельнасць уласнасці Марціна Картэса, і заявіў, што даходы сям’і былі невялікія<ref>''Celestino Vega''. La hacienda de Hernán Cortés en Medellín, Revista de estudios extremeños. — Badajos, 1948.</ref>. Падыход С. Вега падвяргаўся крытыцы, паколькі ён разглядаў дакументальныя сведчанні ў кантэксце рэканструяванага ўзроўню цэн мяжы XV—XVI стагоддзяў. У 2008 годзе новае даследаванне прадставіў мексіканскі вучоны Эстэбан Міра Кабаёс, які прыйшоў да вываду, што сямейства Картэсаў не было багатым, але ўзровень яго дабрабыту быў сувымерны з сацыяльным статусам<ref>{{cite web|url=http://www.motecuhzoma.de/HaciendaMartinCortes.htm|title=La hacienda de Martín Cortés, padre del conquistador de México|author=Esteban Mira Caballos|accessdate=2013-07-05|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HwAyBoxo?url=http://www.motecuhzoma.de/HaciendaMartinCortes.htm|archivedate=7 ліпеня 2013|url-status=live}}</ref>. == Ранняя біяграфія. Іспанія == [[Файл:Castillo de Medellin2.jpg|thumb|220px|left|За́мак у Медэльіне.]] Дата нараджэння Картэса з’яўляецца прадметам спрэчак, паколькі ён яе паводле невядомых прычын хаваў. Гамара са слоў самога Картэса паказваў на 1485 год, але без удакладнення. Толькі ў адной ананімнай біяграфіі (абрываецца на 1519 годзе) гаворыцца, што ён нарадзіўся «у канцы ліпеня месяца», але больш гэтыя звесткі нідзе не пацвярджаюцца. [[Францысканцы|Францысканскі]] гісторыкі Хероніма дэ Мендэта і Хуан дэ Таркемада прыводзілі для нараджэння Картэса дату 1483 год — год нараджэння [[Марцін Лютэр|Лютэра]]. Так пад заваяванне Мексікі падводзілася ідэалагічная база: Картэс з’явіўся на зямлю [[Новая Іспанія|Новай Іспаніі]] дзеля звароту ў праўдзівую царкву індзейцаў і папаўнення імі шэрагаў каталікоў, парадзелай пасля [[Рэфармацыя|Рэфармацыі]]{{sfn|Дюверже|2005|с=15}}. Па дакументах Эрна Картэс дэ Манрой быў адзіным сынам Марціна Картэса дэ Манрой і Каталін Пісара Альтамірана. Пры хрышчэнні ў царкве Св. Марціна ў Медэльіне ён атрымаў імя дзеда па бацькоўскай лініі. Фернанда, Эрнанда і Эрнан былі ў той час адным і тым жа імем, для якога ў арфаграфіі таго часу існавала тры розныя напісанні (''Fernando'', ''Hernando'' і ''Hernán''), таму яны ў роўнай ступені выкарыстоўваліся сучаснікамі{{sfn|Дюверже|2005|с=16}}. З маці ў Картэса цёплых адносін не было, Гамара са слоў сына характарызаваў яе як «''суровую і скнарлівую''» асобу. У 1530 годзе ён перавёз маці ў Мексіку, дзе яна памерла праз некалькі месяцаў. Значна больш блізкія адносіны звязвалі бацькі і сына{{sfn|Дюверже|2005|с=19}}. Адзіны законны<ref group="Заўв">У даносе нейкага Дыега дэ Окан на намеснікаў [[альгвасіл]]а Мехіка ў 1526 годзе гаварылася, што яны з’яўляліся зводнымі братамі Картэса. Гэта сведчанне некаторымі гісторыкамі выкарыстоўваецца для доказы, што ў Марціна Картэса былі пазашлюбныя дзеці побач з Эрнанам. Зрэшты, наяўнасць [[бастард]]аў была цалкам звычайнай для дваран таго часу (Documentos cortesianos. — T. I. — P. 400).</ref> сын сваіх бацькоў, Эрна па звычаю таго часу рос пад наглядам карміцелькі, а ў падлеткавым узросце паступіў пад пачатак {{нп3|гувернёр|гувернёра|ru|Гувернёр}} і настаўнікі фехтавання. Гамара апісваў яго як слабое, хваравітае дзіця, што, верагодна, не адпавядала рэчаіснасці. На думку К. Дзювержэ, гэта было часткай створанай вакол асобы заваёўніка міфалогіі, «''паводле якой кволае стварэнне стала выбраннікам Божым, а таму атрымала абарону і заступніцтва, каб магло здзейсніць наканаванае''»{{sfn|Дюверже|2005|с=20}}<ref group="Заўв">Разам з тым, даследаванне парэшткаў Картэса, праведзенае ў 1947 годзе, паказала, што ён меў мноства паталагічных адхіленняў, у тым ліку прыроджаных (''Берналь Диас дель Кастильо''. Правдивая история завоевания Новой Испании / Комментарии А. Р. Захарьяна. — М., 2000. — С. 398.)</ref>. [[Файл:Salamanca universidad Patio de Escuelas.jpg|thumb|220px|Від універсітэта Саламанкі.]] Да 14-гадовага ўзросту Картэс выхоўваўся ў родным Медэльіне, а далей яго вызначылі ва [[Універсітэт Саламанкі]]. У горадзе ён жыў у доме прафесара-юрыста Франсіска Нуньеса дэ Валера, жанатага з цёткай Эрнана — зводнай сястрой Марціна Картэса. У далейшым Франсіска Нуньес выконваў ролю афіцыйнага юрыста Картэса ў Іспаніі. Навучанне ва ўніверсітэце падоўжылася ўсяго два гады: узімку 1501 года ён вярнуўся ў Медэльін{{sfn|Дюверже|2005|с=43}}. Гамара пісаў: «''Бацькі сустрэлі яго няласкава, паколькі яны ўскладалі ўсе надзеі на свайго адзінага сына і марылі, што ён прысвяціць сябе вывучэнню права, навукі паўсюль у вялікім гонары і павазе''»{{sfn|Дюверже|2005|с=43}}. Картэс быў добра адукаваным па мерках XVI стагоддзя чалавекам, што прызнавалі і яго праціўнікі, у тым ліку лас Касас. Ён валодаў лацінскай мовай, у яго дакладах і лістах шмат лацінскіх цытат; па апісанні Марынеа Сікула — першага свайго біёграфа — умеў складаць вершы і рытмічную прозу. {{нп3|Берналь Дыяс дэль Касціла||ru|Диас дель Кастильо, Берналь}} і лас Касас называлі яго «бакалаўрам права»{{sfn|Дюверже|2005|с=44}}. Амерыканскі гісторык XIX стагоддзя {{нп3|Уільям Хіклінг Прэскат|Уільям Прэскат|en|William H. Prescott}} выказаў здагадку, што гэтую ступень універсітэт прысвоіў Картэсу постфактум<ref>''Prescott W''. [http://etext.virginia.edu/etcbin/toccer-new2?id=PreConq.sgm&images=images/modeng&data=/texts/english/modeng/parsed&tag=public&part=8&division=div2 History of the Conquest of Mexico, with a Preliminary View of Ancient Mexican Civilization, and the Life of the Conqueror, Hernando Cortes]</ref>{{sfn|Дюверже|2005|с=262}}. Галоўнай прычынай таго, што Картэс кінуў універсітэт, сучасныя біёграфы называюць жаданне ўдзельнічаць у каланізацыі [[Санта-Дамінга]]: далёкі сваяк бацькі Картэса — [[Нікалас дэ Аванда]], быў прызначаны губернатарам [[Эспаньёла|Эспаньёлы]]. Пра яго жаданні з’ехаць у Новы Свет пісаў Гамара. Аднак у 1502 годзе флот Аванда адплыў без Картэса. Адзіную прычыну са слоў заваёўніка апісваў Гамара: Картэс падчас начнога візіту да замужняй дамы, нібыта, быў заўважаны яе мужам, і ратуючыся ўцёкамі па даху, сарваўся, пашкодзіўшы нагу. Наступныя два гады жыцця Картэса апісваліся біёграфамі супярэчліва: паводле Гамары, паправіўшыся, Картэс збіраўся адправіцца ў [[Італія|Італію]] пад камандаваннем {{нп3|Гансала Фернандэс дэ Кордава|Гансала Эрнандэса дэ Кордавы|ru|Гонсало Фернандес де Кордова}}{{sfn|Дюверже|2005|с=49–50}}. Наадварот, у біяграфіі Хуана Суарэс дэ Перальта (1589) сцвярджаецца, што Картэс правёў год у [[Вальядалід]]зе, дзе працаваў у натарыяльнай канторы{{sfn|Documentos cortesianos IV|1993|p=499}}. == Эспаньёла і Куба == У канцы 1503 года Картэс угаварыў бацькоў аплаціць яго пераезд у Новы Свет, і правёў некалькі месяцаў у [[Севілья|Севільі]], чакаючы аказіі да [[Санта-Дамінга]]. Ён прыбыў туды 6 красавіка 1504 года — за дзень да [[Вялікдзень|Вялікадня]]{{sfn|Дюверже|2005|с=50–51}}. Калонія знаходзілася тады ў стане цяжкага крызісу<ref group="Заўв">Да моманту прыбыцця Картэса, з 2500 каланістаў, дастаўленых Аванда ў 1502 годзе, у жывых засталося каля 1000, іншыя загінулі ад малярыі, дызентэрыі і недаядання. У цяжкім трапічным клімаце метады іспанскай агракультуры былі неэфектыўнымі, а еўрапейская жывёлагадоўля знішчыла індзейскія плантацыі [[маніёк]]а і [[маіс]]а.</ref>, і першы час Эрнан думаў адправіцца ў экспедыцыю на Жамчужны бераг (цяперашняя [[Венесуэла]]). Аднак неўзабаве з інспекцыі вярнуўся губернатар дэ Аванда, які цёпла прыняў сваяка і зарэгістраваў яго як ''vecino'' — паўнапраўнага каланіста, які бясплатна атрымаў зямлі з індзейцамі, якія апрацоўвалі іх ({{нп3|репартым’ента||en|Repartimiento}}) і права на пабудову дома ў горадзе; наўзамен Картэс абавязваўся праслужыць на Эспаньёле не менш за 5 гадоў{{sfn|Дюверже|2005|с=57}}. 20-гадовы Картэс стаў прыкметнай фігурай у калоніі пасля ўдзелу ў шэрагу карных паходаў у глыбінныя раёны вострава. Пасля адміністрацыйнай рэформы 1506 года Картэс быў прызначаны натарыусам ({{lang-es|escribano}}, так называўся намеснік) у індзейскім селішчы Асуан на захад ад Санта-Дамінга, і вельмі паправіў сваё матэрыяльнае становішча. Ён атрымаў репартым’ента ў правінцыі Даяга; не выключана, што ён спрабаваў разводзіць [[цукровы трыснёг]], завезеных з Канарскіх астравоў. Аднак жыццё памешчыка здавалася Картэсу прэсным, і ён вярнуўся ў Санта-Дамінга. У 1507 годзе ён пабудаваў дом на скрыжаванні вуліц Эль-Кондэ і Лас-Дамас, прама насупраць рэзідэнцыі губернатара — адзін з першых, якія захаваліся ў Новым Свеце. З 2001 года ў адрэстаўрыраваным доме размяшчаецца пасольства Францыі{{sfn|Дюверже|2005|с=58–59}}. [[Файл:Ciudad Colonial.jpg|thumb|220px|Дом Картэса ў Санта-Дамінга. Фота 2005 года.]] У 1509 годзе губернатар Авандо быў адкліканы ў сувязі з прызначэннем вялікім камандорам [[Алькантара (рыцарскі ордэн)|Ордэна Алькантара]], на змену яму быў дасланы дон {{нп3|Дыега Калон|Дыега Калумб|ru|Колон, Диего}} — сын [[Хрыстафор Калумб|першаадкрывальніка Амерыкі]]. Калумб памяняў стратэгію развіцця калоніі, зрабіўшы стаўку на марскія экспедыцыі. У асяроддзе новага губернатара Картэс не ўпісваўся, а паколькі пяцігадовы кантракт з Аванда мінуў, ён мог уладкавацца ў якую-небудзь з захопніцкіх экспедыцый. Тым не менш, Картэс застаўся на Эспаньёле, як сцвярджаў Сервантес дэ Салазар, заразіўшыся [[сіфіліс]]ам ад адной з індзейскіх наложніц{{sfn|Дюверже|2005|с=62–63}}. У 1510 годзе губернатар Калумб задумаў заваяванне [[Куба|Кубы]], на чале паходу быў пастаўлены дон [[Дыега Веласкес дэ Куэльяр]], які ўпершыню трапіў у Новы Свет ў 1493 годзе ў экспедыцыі {{нп3|Барталамеа Калумб|Барталамеа Калумба|ru|Колумб, Бартоломео}} — брата першаадкрывальніка. Картэсу атрымалася атрымаць пасаду афіцыйнага скарбніка ({{lang-es|contador del rey}}) арміі Веласкеса, якая налічвала каля 300 чалавек{{sfn|Дюверже|2005|с=64–65}}. У лістападзе 1511 года Веласкес выйшаў з порта Сальвацьера-дэ-ла-Сабана на заходнім узбярэжжы Эспаньёлы. Экспедыцыя была старанна падрыхтавана: яшчэ па даручэнні Аванда ў 1509 годзе капітан Себасцьян дэ Акампа абышоў на караблі вакол Кубы, нанёсшы на карту ўсё зручныя бухты і якарныя стаянкі. Высадка прайшла ў заліве Баракоа, аднак Веласкес дзейнічаў асцярожна. 4 снежня 1512 года быў закладзены горад [[Баракоа|Асунсьён-дэ-Баракоа]], які стаў арэнай змоў і разладаў, паколькі Веласкес імкнуўся весці палітыку, незалежную ад Дыега Калумба{{sfn|Дюверже|2005|с=66–67}}. Неўзабаве стала вядома пра змову супраць Веласкеса, прычым мяцежнікі вырашылі таемна паведаміць у Санта-Дамінга пра ціск з боку іх начальніка і абралі Картэса сваім паўнамоцным прадстаўніком. Картэс быў схоплены, калі збіраўся таемна адплыць на Эспаньёлу з тэкстам даносу, і неадкладна арыштаваны. Тым не менш, яму ўдалося сустрэцца з губернатарам сам-насам, і выйсці на волю. Саступіўшы пасаду скарбніка Амадору дэ Ларэсу, Картэс станавіўся [[алькальд]]ам [[Сант’яга-дэ-Куба]] — тагачаснай сталіцы, а таксама абавязваўся ажаніцца са сваячкай ({{lang-es|cuñada}}) Веласкеса — Каталінай Хуарэс Маркайда ({{lang-es|Catalina Xuarez Marcaida}}){{sfn|Дюверже|2005|с=67–68}}. Картэс не жадаў ажаніцца, паколькі жыў тады з індзейскай наложніцай, якую хрысціў пад імем Леаноры, а сваёй дачцэ-метысцы даў імя і прозвішча маці — Каталін Пісара; яе хросным бацькам быў губернатар Веласкес{{sfn|Дюверже|2005|с=69–71}}<ref group="Заўв">Картэс, відавочна, адчуваў прыхільнасць да сваёй наложніцы: даў ёй прозвішча Пісара, а пасля заваявання Мексікі перавёз Леанору з дачкой да сябе. Леанору Картэс выдаў замуж за Хуана дэ Сальседа, які стаў у 1526 годзе рэхідорам Мехіка. У 1529 годзе Картэс выпрасіў ў Папы Рымскага прызнанне законанароджанасці Каталін, і згадаў яе ў завяшчанні нароўні з астатнімі сваімі дзецьмі. (''Дюверже К.'' Кортес. — М., 2005. — С. 69. Папская булла напечатана в Documentos cortesianos. T. I. — P. 40.)</ref>. [[Файл:Castillo del Morro by Glogg 4.jpg|thumb|220px|left|Крэпасць Мора ў Санцьяга-дэ-Куба.]] Пасля канчатковага «прымірэння» Кубы ў 1514 годзе, губернатар Веласкес не меў права здзяйсняць якую-небудзь дзейнасць за межамі вострава. Толькі ў 1517 годзе Веласкес атрымаў права ''rescate'', г. зн. гандлю з суседнімі астравамі. Пад гэтым тэрмінам хаваліся пірацкія набегі на суседнія астравы і мацярык, з мэтай захопу золата і індзейскіх рабоў — карэннае насельніцтва Кубы імкліва вымірала{{sfn|Дюверже|2005|с=75}}. У лютым 1517 года адправілася ў шлях экспедыцыя Франсіска Эрнандэса дэ Кордаба, збірайся ў глыбокай таямніцы. Яе вынікам было адкрыццё [[Юкатан]]а, паводле вынікаў якога Веласкес запатрабаваў для сябе звання {{нп3|адэлантада||en|Adelantado}}, і стаў рыхтавацца да заваявання мацерыковых дзяржаў. У 1518 годзе была адпраўлена экспедыцыя пляменніка Веласкеса — [[Хуан дэ Грыхальва|Хуана Грыхальвы]], у якой праславіліся многія будучыя паплечнікі Картэса — [[Педра дэ Альварада|Альварада]], {{нп3|Франсіска дэ Мантэха||ru|Монтехо, Франсиско де}} і [[Берналь Дыяс дэль Кастылья|Берналь Дыяс]]{{sfn|Дюверже|2005|с=75–77}}. Сам Картэс не ўдзельнічаў у гэтых экспедыцыях, якія рыхтаваліся на асабістыя сродкі губернатара{{sfn|Дюверже|2005|с=78}}. Увосень 1518 года Картэс пачаў барацьбу за вяршэнства ў паходзе для заваёвы Мексікі. Для пачатку ён дамогся ад урада Санта-Дамінга дазволу арганізаваць экспедыцыю. 23 кастрычніка 1518 года Веласкес падпісаў кантракт і інструкцыі для Картэса, прычым і Юкатан і Мексіка называліся ў ім «астравамі». Паводле кантракту губернатар Кубы рыхтаваў 3 караблі, сродкі для астатніх давалі Картэс і казначэй калоніі Амадор дэ Ларэс (планавалася падрыхтаваць 10 судоў). Усе выдаткі па змесце арміі і забеспячэнню яе харчаваннем нёс толькі Картэс. На рыштунак экспедыцыі Картэс выдаткаваў увесь стан, заклаў усе маёнткі і прадаў рабоў, а таксама залез у даўгі{{sfn|Дюверже|2005|с=81–82}}{{sfn|Захарьян|2000|с=40}}. == Заваяванне Мексікі == {{Асноўны артыкул|Заваяванне Мексікі}} [[Файл:Cortés Ruta Cuba-Tenochtitlan.png|thumb|220px|Агульная схема паходу Картэса 1519 года. Марская частка выдзелена чырвоным. Адміністрацыйныя межы Мексікі — сучасныя.]] === Высадка ў Мексіцы === Да лістапада 1518 года адносіны паміж Картэсам і Веласкесам пагоршыліся, у дадатак, з’явіліся і іншыя прэтэндэнты на пасаду галоўнакамандуючага. Пасля прыбыцця экспедыцыі Грыхальвы, Картэс накіраваў на яго эскадру [[Педра дэ Альварада]], каб сагітаваць яго людзей прыняць удзел у паходзе. Гэта прывяло да таго, што Веласкес часова адмовіўся ад скасавання кантракту з Картэсам. У ноч з 17 на 18 лістапада 1518 года эскадра Картэса пакінула кубінскую сталіцу{{sfn|Дюверже|2005|с=87}}. Армія Картэса ўключала толькі 350 чалавек{{sfn|Захарьян|2000|с=41}}, таму ён пераклаў сваю эскадру ў [[Трынідад (Куба)|Вілья-дэ-ла-Сантысіма-Трынідад]], дзе знаходзіўся Грыхальва. Яго каманда — каля 200 чалавек — пайшла пад камандаванне Картэса. Адпраўленне зацягвалася, паколькі Картэс інтэнсіўна скупляў харчовыя запасы. Паводле К. Дзювержэ — біёграфа — Картэс адразу паказаў, што плануе не рабаўніцкі набег, а каланізацыйную экспедыцыю. Гэта даказваецца і тым, што сцяг Картэса нёс лацінскі дэвіз ''in hoc signo vinces'' («Пад гэтым сцягам пераможам»), запазычаны ў {{нп3|лабарум|лабарума|ru|Лабарум}} імператара [[Канстанцін Вялікі|Канстанціна]]{{sfn|Дюверже|2005|с=88–89}}{{sfn|Захарьян|2000|с=336}}. Канчаткова армія Картэса ўключала 508 пехацінцаў, 16 конных рыцараў (некалькі з якіх у складчыну валодалі адным канём, як той жа Альварада), 13 [[аркебуза|аркебузіраў]], 32 [[арбалет]]чыкі, 100 матросаў і 200 рабоў — кубінскіх індзейцаў і неграў з энкамьенд Картэса, у якасці слуг і насільшчыкаў. Рыштунак уключаў 16 коней (11 жарабцоў і 5 кабыл, пералічаных [[Берналь Дыяс дэль Кастылья|Берналем Дыясам]] пайменна), 10 гармат і 4 [[фальканет]]ы{{sfn|Захарьян|2000|с=43–51}}. Сярод афіцэраў атрада Картэса вылучаліся будучыя заваёўнікі Цэнтральнай Амерыкі: Алонса Эрнандэс Портакарэра (яму першапачаткова дасталася {{нп3|Малінчэ|Малінчэ|ru|Малинче}}), Алонса Давіла, [[Франсіска дэ Мантэха]], [[Франсіска дэ Сальседа]], Хуан Веласкес дэ Леон (сваяк кубінскага губернатара), {{нп3|Крыстабаль дэ Алід|Крыстабаль дэ Алід|ru|Кристобаль де Олид}}, {{нп3|Гансала дэ Сандаваль|Гансала дэ Сандаваль|ru|Сандоваль, Гонсало де}} і [[Педра дэ Альварада]]. Многія з іх былі дасведчанымі салдатамі, ваярамі ў Італіі і на Антыльскіх астравах. Каманда і армія размясцілася на 11 караблях. Галоўным стырнікам быў Антон дэ Аламінас (удзельнік трэцяй экспедыцыі [[Калумб]]а і экспедыцыі [[Хуан Понсэ дэ Леон|Понсэ дэ Леона]], Франсіска дэ Кордабы і [[Хуан дэ Грыхальва|Хуана дэ Грыхальва]]){{sfn|Захарьян|2000|с=43–51}}. Акрамя пералічаных асоб, у экспедыцыі ўдзельнічалі тры натарыусы і два святары{{sfn|Дюверже|2005|с=86}}. 10 лютага 1519 года экспедыцыя адправілася да ўзбярэжжа [[Юкатан]]а. Першы кантакт з высокай цывілізацыяй Амерыкі адбыўся на востраве [[Касумель]], дзе ў той час было княства мая Экаб, цэнтр шанавання багіні ўрадлівасці [[Іш-Чэль]]. Іспанцы паспрабавалі разбурыць святыню, прыйшоўшы ў жах ад абраду ахвярапрынашэння. У якасці перакладчыка першы час служыў індзейскі юнак-раб, ад якога былі атрыманы звесткі аб {{нп3|Хероніма дэ Агільяр|Хероніма дэ Агільяры|ru|Агильяр, Херонимо де}}, іспанскім святары, што патрапіў у палон да мая і вывучыў іх мову. Ён стаў галоўным перакладчыкам экспедыцыі {{sfn|Захарьян|2000|с=51–54}}. У сакавіку 1519 года Картэс фармальна далучыў Юкатан да іспанскіх валадарстваў (фактычна гэта адбылося толькі ў 1535 годзе). Далей экспедыцыя пайшла ўздоўж ўзбярэжжа, 14 сакавіка было дасягнута вусце ракі Табаска, якую іспанцы называлі Грыхальвай. Канкістадоры напалі на індзейскае паселішча, але золата не знайшлі. У [[Табаска]] 19 сакавіка Картэс атрымаў ад мясцовых кіраўнікоў падарункі: шмат золата і 20 жанчын, сярод якіх была [[Малінчэ]], якая стала афіцыйнай перакладчыцай і наложніцай Картэса. Яна адразу ж была хрышчоная, іспанцы называлі яе «донна Марына»{{sfn|Захарьян|2000|с=59–60}}. === Заснаванне Веракруса === [[Файл:Ruta de Cortés.svg|thumb|220px|Карта паходу 1519—1521 гадоў. Паказаны таксама межы штатаў сучаснай Мексікі.]] У [[Вялікі чацвер]] 1519 года экспедыцыя Картэса высадзілася ў гавані Сан-Хуан-дэ-Улуа, адкрытай Грыхальвай. На [[Вялікдзень]] прыбыў намеснік дадзенай вобласці (''кальпішкі'') — Тэндыль. Іспанцы адслужылі перад ім урачыстую [[імша|імшу]], пасля чаго Картэс выказаў жаданне сустрэцца з [[Мантэсума II|Мантэсумам]] — кіраўніком [[ацтэкі|ацтэкаў]]. Просьба была падмацавана ваенным парадам, на якім лейтэнант Альварада паказаў мастацтва {{нп3|вольтыжыроўка|вольтыжыроўкі|ru|Вольтижировка}}, а таксама быў дадзены артылерыйскі салют{{sfn|Захарьян|2000|с=61–63}}. Сярод дароў, адпраўленых іспанцамі Мантэсуме, быў іспанскі шлем з пазалотай. Берналь Дыяс і іншыя іспанскія храністы сцвярджалі, што індзейцы знайшлі яго падобным на галаўны ўбор бога вайны {{нп3|Уіцылапочтлі||ru|Уицилопочтли}}. Паводле іспанскіх паведамленняў, Мантэсума, убачыўшы шлем, пераканаўся, што іспанцы з’яўляюцца пасланцамі бога [[Кецалькаатль|Кецалькаатля]], якія павінны прыйсці з мора і авалодаць краінай{{sfn|Захарьян|2000|с=63–64}}. Сучасныя даследчыкі мяркуюць, што гэты міф быў складзеная самімі іспанцамі ўжо пасля заваявання Мексікі для ідэалагічнага абгрунтавання заваяванняў{{sfn|Гуляев|1976|с=46–49}}{{sfn|Clendinnen|1991|p=69–70}}<ref group="Заўв">Ёсць версія, што іспанцы, якія дрэнна ведаў мову ацтэкаў, блыталі на слых паняцці ''тэкутлі'' — «высакародны спадар» з ''тэотль'' — «бажаство». З паслання Картэса Карлу V ад 1523 года выразна можна зразумець, што іспанцаў называлі менавіта «тэкутлі» (Documentos cortesianos. — T. I. — P. 267).</ref>. Тэндыль прыбыў праз тыдзень, прывезлі вялікая колькасць у адказ дароў, у іх ліку выявы сонца і месяца з золата і срэбра, вайсковы рыштунак, уборы шляхты і інш. Дары суправаджаліся катэгарычнай адмовай прыняць правадыра еўрапейцаў. Салдаты ледзь не паднялі бунт, паколькі лічылі, што мэта паходу выканана, і можна вяртацца на Кубу: іспанцы моцна пакутавалі ад спёкі, маскітаў і дрэннай ежы. Паводле Берналя Дыяса да таго моманту ад недаядання і хвароб памерла ўжо 35 чалавек{{sfn|Захарьян|2000|с=67}}. [[Файл:Zempoala-06.jpg|thumb|220px|Руіны Семпаалы. ''Фота 1993 года''.]] Праз два дні пасля ад’езду Тэндыля да Картэсу прыбыло пасольства [[Татанакі|татанакаў]] з [[Семпаала|Семпаалы]], якое прапанавала саюз супраць ацтэкаў. Картэс тым самым атрымліваў законную падставу застацца ў Мексіцы і нават пачаць паход у сталіцу Мантэсумы. Першым актам стала стварэнне тылавой базы — быў заснаваны порт Вілья-Рыка-дэ-ла-Веракрус, які размяшчаўся тады ў 70 км на поўнач ад сучаснага горада. Былі праведзены выбары муніцыпальнага савета, кіраўніком якога стаў натарыус Дыега дэ Гадой з Медэльіна, а [[алькальд]]амі — сябар Картэса Портакарэра і апазіцыянер Франсіска дэ Мантэха{{sfn|Дюверже|2005|с=98–99}}. Сам Картэс агульным галасаваннем быў абраны галоўнакамандуючым і вярхоўным суддзёй, пасля чаго неадкладна арыштаваў лідараў апазіцыі, якія выступалі за вяртанне{{sfn|Дюверже|2005|с=99–100}}. У Семпаалу Картэс увайшоў без бою. На сходзе правадыроў народа была абвешчаная вайна ацтэкам. Большую частку арміі Картэса цяпер склалі саюзныя плямёны татанакаў. [[Касік]] паднёс іспанцам шмат золата і падарыў васьмярых дзяўчат — усе яны былі сваячкамі правадыроў татанакаў, у іх ліку была і пляменніца кіраўніка, якую Картэс узяў сабе{{sfn|Захарьян|2000|с=73}}. Неўзабаве прыбыла каравела з Кубы (ёю камандаваў Франсіска дэ Сауседа, пакінуты назіральнікам), якая прынесла трывожныя весткі: кароль Карл V дараваў Веласкесу права [[адэлантада]] заваяваных зямель з правам заснавання гарадоў і пажыццёвага генерал-капітана, а таксама пакрыццё ваенных выдаткаў у 1/70 ад атрыманага прыбытку. Пры гэтым капітуляцыі былі датаваныя 13 лістапад 1518 года, што адмяняла дамову з Картэсам ад 18 лістапада. Зрэшты, каравела прывезла і падмацаванне: 70 пехацінцаў, каня і кабылу{{sfn|Дюверже|2005|с=104–105}}{{sfn|Захарьян|2000|с=75}}. Картэс на тыдзень адасобіўся ў сваёй каюце, а 10 ліпеня склікаў муніцыпальны савет Веракруса і прымусіў алькальдаў і рэхідораў падпісаць сваё першае данясенне пра заваёву Мексікі, адрасаваны непасрэдна каралю. У пасланні Картэс сваёй галоўнай мэтай назваў «далучэнне мясцовых жыхароў да святой каталіцкай царквы». Ад імя муніцыпальнага савета ў караля прасілі прызначыць Картэса і «''не давяраць гэтыя землі Дыега Веласкесу, якім бы тытулам той ні быў падараваны, няхай гэта будзе адэлантада, пажыццёвы губернатар ці іншы тытул або чын''»{{sfn|Дюверже|2005|с=105–106}}. Пасланне суправаджалася велізарнай пасылкай каштоўнасцей, якая склала амаль усё, што іспанцы паспелі захапіць у Табаска і на зямлі татанакаў. Берналь Дыяс пісаў, што «для ўзору» ў Іспанію адправілі і чацвярых мексіканскіх індзейцаў, якіх вызвалілі ад ахвяравання ў Семпаале. Суправаджаць дары быў адпраўлены лідар апазіцыі — Франсіска дэ Мантэха, які паведаміў Веласкесу праз матроса аб велічыні здабычы, але не стаў здаваць яе{{sfn|Захарьян|2000|с=76}}<ref group="Заўв">Адпраўленыя Карлу V дары Мантэсумы выстаўляліся ў Еўропе для ўсеагульнага агляду. 27 жніўня 1520 года на выставе ў Бруселі пабываў [[Альбрэхт Дзюрэр]], які пакінуў наступнае апісанне: «''Таксама я бачыў рэчы, прывезеныя каралю з новай залатой краіны: сонца з чыстага золата, шырынёй у цэлую сажань, месяц з чыстага срэбра той жа велічыні, таксама два пакоі, поўныя выключнага рыштунку, як-то: усякага роду зброі, даспехаў, гармат для стральбы, цудоўных шчытоў, рэдкіх вопраткі, пасцельных прыналежнасцей і ўсякага роду незвычайных рэчаў разнастайнага прызначэння, так што гэта проста цуд — бачыць столькі прыгожага. Усё гэта вельмі дарагія рэчы, так што іх ацанілі ў сто тысяч [[гульдэн]]аў. І я на працягу ўсяго свайго жыцця не бачыў нічога, што б так парадавала маё сэрца, як гэтыя рэчы. Бо я бачыў сярод іх цудоўныя, самыя дзельныя вырабы і здзіўляўся тонкай адоранасці людзей далёкіх краін. І я не ўмею назваць многіх з тых прадметаў, якія там былі''» (''Дюрер А''. Дневник путешествия в Нидерланды // Трактаты, дневники, письма / Пер. с ранненововерхненемецкого Ц. Нессельштраус. — СПб.: Азбука, 2000. — С. 477—478.).</ref>. Каралеўская здабыча была адпраўлена 26 ліпеня 1519 года; у тую ж ноч Картэс, дамовіўшыся са шкіперам, што ўсе экіпажы становяцца пехацінцамі, распарадзіўся затапіць караблі ў гавані Веракруса. Гэты акт суправаджаўся судом над астатнімі апазіцыянерамі, прычым двое прыхільнікаў Веласкеса былі павешаныя, некаторыя былі падвергнуты пакаранням або лупцоўцы, а іншыя атрымалі прабачэнне. Пакінуўшы ў Веракрусе 150 салдат, 2 рыцараў, 2 прылады і 50 кубінскіх індзейцаў, Картэс стаў рыхтавацца да паходу ўглыб краіны. Падрыхтоўка ішла ў Семпаале, якую іспанцы пакінулі 16 жніўня 1519{{sfn|Захарьян|2000|с=77–79}}. === Першы паход на Тэначтытлан === [[Файл:Matanza de Cholula - Lienzo de Tlaxcala.jpg|thumb|220px|Разня ў Чолуле. ''Тласкаланскі малюнак XVI стагоддзя''.]] Першай мэтай Картэса стала горнае княства {{нп3|Тласкала, дзяржава|Тласкала|ru|Тласкала (государство)}}, якое ваявала з дзяржавамі Траістага саюза (уласна ацтэкамі). Картэс меў 300 пехацінцаў, 15 рыцараў і каля 1300 татанакскіх воінаў і насільшчыкаў — іспанцы ішлі ўлегцы{{sfn|Дюверже|2005|с=108}}. На зямлі Тласкалы прыйшлося вытрымаць бой з першабытнікамі, прычым тласкаланцы забілі двух коней. Неўзабаве правадыры тласкаланцаў дамовіліся паміж сабой, і 3 кастрычніка Картэс быў урачыста прыняты ў горадзе. Ішоў 24-ы дзень паходу{{sfn|Захарьян|2000|с=93}}. Вярхоўны правадыр тласкаланцаў Шыкаценкатль і іншыя кіраўнікі падарылі іспанцам сваіх дачок, каб «зліцца са гэтак харобрымі і добрымі людзьмі»{{sfn|Захарьян|2000|с=93–94}}. Картэс звязаў гэты акт з хрысціянізацыяй, пасля чаго адна з пірамід Тласкалы была ачышчана ад «ідалаў», асвечана, і тласкаланкі прынялі там хрышчэнне. Дачка Шыкаценкатля была прыслоўях Луіс дэ Тласкала, і Картэс асабіста ўручыў яе [[Педра дэ Альварада|Педра дэ Альварадзе]], назваўшы яго сваім малодшым братам. Тласкаланкі дасталіся таксама Хуану Веласкес дэ Лявону, Гансала дэ Сандовалю і іншым{{sfn|Захарьян|2000|с=95}}. Храністы таксама сцвярджалі, што Картэсу ўдалося ахрысціць чацвярых правадыроў Тласкалы, але ва ўласных яго пасланнях аб гэтым не згадваецца{{sfn|Дюверже|2005|с=111}}. Яшчэ ў перыяд баявых дзеянняў у Тласкалу прыбыло пасольства Мантэсумы, устрывожанага альянсам Картэса з мяцежнымі княствамі. Іспанцам прадпісвалася ісці ў {{нп3|Горад Сан-Педра-Чалула|Чалулу|ru|Сан-Педро-Чолула}} — другі па велічыні горад-дзяржаву Цэнтральнай Мексікі, святы цэнтр мясцовай рэлігіі. Гэта адпавядала планам Картэса, а тласкаланцы далі з ім дзесяцітысячнае войска{{sfn|Захарьян|2000|с=98}}. 12 кастрычніка Картэс увайшоў у Чалулу, прычым жыхары наладзілі вялікае свята з ахвярапрынашэннямі. Храністы і сам Картэс пісалі, што супраць іспанцаў была складзена змова: паслы Мантэсумы абяцалі даць насільшчыкаў, якія апынуліся замаскіраванымі ваярамі, іх павінны былі падтрымаць жыхары Чалула. У выніку 18 кастрычніка Картэс правёў вялікую разню, якая доўжылася каля пяці гадзін, прычым быў дадзены загад спаліць грамадскія будынкі і храмы. Найбольшая колькасць ахвяр палічыў Гамара — каля 6000 чалавек. Пасля гэтага Картэс падпісаў з кіраўнікамі Чалулы мірны дагавор, завераны іспанскім натарыусам{{sfn|Дюверже|2005|с=112–113}}. Па шляху да сталіцы ацтэкаў іспанцы ўбачылі вулкан [[Папакатэпетль]]. Афіцэр Картэса — Дыега дэ Ордас адважыўся скарыць вяршыню вулкана з двума збраяносцамі. Пазней кароль Карл V дазволіў уключыць малюнак вулкана ў герб Ордас{{sfn|Захарьян|2000|с=96}}. [[Файл:Cortez & La Malinche.jpg|thumb|left|220px|Сустрэча Картэса і Мантэсумы. Ззаду Картэса яго перакладчыца Малінчэ. ''Тласкаланскі малюнак XVI стагоддзя''.]] У [[Тэначтытлан]] іспанцы ўвайшлі 8 лістапада 1519 года і былі ласкава сустрэтыя кіраўнікамі васальных гарадоў [[Істапалапа]] на [[Кулуакан]]а. На галоўнай гарадской плошчы адбылася сустрэча Картэса з [[тлатаані]] ацтэкаў — [[Мантэсума II|Мантэсумам II]]. Гэта падзея была запісана ў мясцовым піктаграфічным кодэксе наступнымі словамі: {| | {{пачатак цытаты}}[Чатырнаццаты месяц]… Наступае 11 лістапада… Свята сыходжання Мікітла[н]цекотлі і Сантэмок[і], і астатніх, і таму яго малююць з ваеннымі ўпрыгожваннямі, таму што яна [вайна] прыводзіць яго [свята] ў свет… У гэты месяц быў першы прыход, які ажыццявіў Эрнанда Картэс, маркіз, які прыйшоў з Даліны ў Меш[ы]ка{{sfn|Теллериано-Ременсис|2013|с=42}}.{{канец цытаты}} |} [[Файл:The Meeting of Cortés and Montezuma.jpg|thumb|220px|Сустрэча Картэса і Мантэсумы. ''Невядомы мастак, другая палова XVII стагоддзя''.]] Мантэсума ўзнагародзіў Картэса мноствам залатых упрыгожванняў, якія толькі ўзмацнілі жаданне іспанцаў завалодаць гэтай краінай. Заваёўнікі былі размешчаны ў палацы {{нп3|Ашаякатль|Ашаякатля|ru|Ашаякатль}} — аднаго з ранейшых кіраўнікоў{{sfn|Захарьян|2000|с=113}}. Гэтыя падзеі былі адлюстраваны і ў крыніцах, складзеных на аснове індзейскіх звестак, у прыватнасці, у {{нп3|Кодэкс Тэлерыяна-Рэменсіс|Кодэксе Тэлерыяна-Рэменсіс|ru|Кодекс Теллериано-Ременсис}}: {| | {{пачатак цытаты}}У год 1 Трыснёг (1519) ворагі. Сустрэў іспанцаў Матэкусома ў дзень 1 Ээкатль [павінна быць: 8 Ээкатль]. Вайна з Какамацынам (?). Іспанцы размясціліся ў палацы ў Ценочтытлане. Гэта адбывалася ў месяцы Кечолі, Панкецалістлі, Атэмастлі, Ціцітль, Іскалі і Атлькауала{{sfn|Теллериано-Ременсис|2013|с=247-248}}.{{канец цытаты}} |} Зроблены ў свой час гісторыкам А. Касо аналіз адпаведнікаў ацтэкскіх і еўрапейскіх дат паказаў, што дата першага ўступлення Картэса ў Тэначтытлан — 9 лістапада 1519 года і адпавядае ацтэкскай даце 8 Ээкатль 9 Кечолі года 1 Акатль{{sfn|Теллериано-Ременсис|2013|с=10}}. Першы тыдзень у Тэначтытлане прайшла спакойна; іспанцы захапляліся прыгажосцямі і выгодамі мексіканскай сталіцы, аднак Картэс аддаў распараджэнне салдатам і афіцэрам хадзіць узброенымі і днём і ноччу{{sfn|Захарьян|2000|с=122}}. Калі Мантэсума не дазволіў асвяціць цэнтральны храм Тэначтытлана і спыніць крывавыя ахвярапрынашэнні, Картэс папрасіў дазволу пабудаваць хрысціянскую капліцу ў іспанскай рэзідэнцыі. У ходзе рамонтных работ быў знойдзены шырокі залаты скарб{{sfn|Захарьян|2000|с=141}}. Неўзабаве тласкаланскі ганец прывёз ліст з Веракруса аб нападзе ацтэкскага гарнізона, падчас якога быў забіты камендант і старэйшы {{нп3|альгвасіл|альгвасіл|ru|Альгвасил}}, а таксама мноства саюзных татанакаў{{sfn|Захарьян|2000|с=142}}. Картэс у гэтых умовах захапіў у закладнікі кіраўніка ацтэкаў Мантэсуму, які першапачаткова прапаноўваў у закладнікі сваіх сыноў. Вонкава становішча кіраўніка не змянілася: у рэзідэнцыі іспанцаў ён быў акружаны пашанай, падтрымліваўся і звычайны цырыманіял{{sfn|Захарьян|2000|с=144–146}}. Праз паўгода нявызначанасці, з Веракруса прыйшлі весткі аб высадцы {{нп3|Панфіла дэ Нарваэс|Панфіла дэ Нарваэса|ru|Нарваэс, Панфило де}}, накіраванага кубінскім адэлантада Веласкеса для заваявання Мексікі і ўціхамірвання Картэса. Яго армада ўключала 18 судоў, 900 салдат, 80 конных рыцараў, 90 арбалетчыкаў, 70 аркебузнікаў і 20 гармат{{sfn|Дюверже|2005|с=117}}. Галоўнай памылкай Нарваэса было тое, што ён павёў сябе ў адносінах да людзей Картэса і саюзных індзейцаў як заваёўнік, у выніку яго людзі адправілі скаргу ва ўрад Санта-Дамінга, у апазіцыі да якога знаходзіўся Веласкес. Картэс накіраваў у Веракрус індзейскіх шпіёнаў, а паколькі большасць членаў экспедыцыі Нарваэса ён ведаў асабіста, то пачаў таемную дастаўку лістоў з прапановай далучыцца да ўласнага паходу. Картэс звярнуўся і наўпрост да Нарваэса, паслаўшы веснікам святара Барталамеа дэ Альмеда. Вырашыўшы пакінуць Мехіка (як называлі Тэначтытлан іспанцы), Картэс прызначыў камендантам сталіцы Альварада, даўшы яму 80 іспанцаў і вялікую частку тласкаланцаў. У Картэса заставалася не больш за 70 іспанцаў{{sfn|Дюверже|2005|с=118}}. Прыбыўшы ў Семпоалу, Картэс арганізаваў вярбоўку членаў атрада Нарваэса, а 28 мая 1520 года была праведзена баявая аперацыя. Нарваэс быў захоплены Гансала дэ Сандавалем — выгнаным ім губернатарам Веракруса. Упаўнаважаны Веласкеса і некалькі яго бліжэйшых паплечнікаў былі кінутыя ў турму ў Веракрусе, а ўся яго армія дасталася Картэсу. Заваёўнік Мексікі на гэты раз не стаў знішчаць флот, але загадаў зняць з караблёў ветразную аснастку, стырно і компасы. Тут жа Картэс, верагодна, упершыню задумаўся аб умацаванні свайго ўплыву па-за Мехіка-Тэначтытлана, накіраваўшы Хуана Веласкеса дэ Леона абследаваць паўночныя вобласці, а Дыега дэ Ордаса — на поўдзень, вылучыўшы кожнаму па 200 салдат. Акрамя таго, галоўнакамандуючы адправіў два караблі на Ямайку, каб завезці ў Мексіку племянную жывёлу{{sfn|Дюверже|2005|с=119–120}}. У разгар падрыхтовак прыбылі ганцы-тласкаланцы з Мехіка з паведамленнямі, што сталіца ацтэкаў узбунтавалася, а страты гарнізона Альварада склалі ўжо 7 чалавек забітымі{{sfn|Захарьян|2000|с=188}}. === «Ноч смутку» === : {{Асноўны артыкул|Ноч смутку}} [[Файл:The death of Moctezuma at the hands of his own people.jpg|thumb|220px|Штурм іспанскай рэзідэнцыі і смерць Мантэсумы. ''Карціна невядомага мастака, другая палова XVII стагоддзя''.]] Адначасова з пасланцамі Альварада, у Семпаалу прыбылі ацтэкскія паслы са скаргай на каменданта Мехіка. Паводле Берналя Дыяса, Альварада перабіў мноства жрацоў і індзейскай шляхты падчас святкавання ахвярапрынашэнняў [[Уіцылапочтлі]] і {{нп3|Тэскатліпока|Тэскатліпоцы|ru|Тескатлипока}}{{sfn|Захарьян|2000|с=189}}. Практычна ўсе храністы, не выключаючы Гамары, пісалі, што галоўнай прычынай было жаданне Альварада абрабаваць індзейцаў; паводле лас Касаса было забіта да 2000 чалавек{{sfn|Захарьян|2000|с=370–371}}. Напад на бяззбройных людзей абурыў мексіканцаў, іспанцы і тласкаланцы апынуліся абложаныя ў сваёй рэзідэнцыі, прыкрываючыся закладнікам — Мантэсумам. Картэс паспяшаўся ў Тласкалу, дзе быў праведзены агляд войска: у яго было 1300 пехацінцаў, 96 конных рыцараў, 80 арбалетчыкаў і 80 аркебузнікаў, а таксама 2000 тласкаланцаў. 24 чэрвеня 1520 года іспанцы ў другі раз увайшлі ў Тэначтытлан{{sfn|Захарьян|2000|с=190}}. Да таго часу індзейцы актыўна рыхтаваліся да вайны, і абралі новага [[тлатаані]] — {{нп3|Куітлауак|Куітлауака|ru|Куитлауак}}; Мантэсума як закладнік страціў усякую каштоўнасць. Па ўласным паведамленні Картэса, 25 чэрвеня ён распачаў апошнюю спробу дамовіцца і загадаў вывесці кіраўніка на дах палаца Ашаякатля ў надзеі, што ён уціхамірыць натоўп. У выніку Мантэсума быў закіданы камянямі, атрымаўшы цяжкія раненні, ён памёр 28 чэрвеня{{sfn|Дюверже|2005|с=123}}. Індзейскія храністы сцвярджалі, што ён быў забіты самімі іспанцамі{{sfn|Захарьян|2000|с=372}}. [[Файл:The sad night.jpg|thumb|left|220px|«Ноч смутку». ''Карціна невядомага мастака, другая палова XVII стагоддзя''.]] Становішча іспанцаў ускладнялася тым, што Тэначтытлан XVI стагоддзя размяшчаўся на востраве, злучаным дамбамі з мацерыком, прычым ацтэкі прыбралі масты, злучалі пратокі і каналы; Картэс выбраў для руху Тлакапанскую дамбу, якая мела даўжыню каля 3 км. Крывавае адступленне іспанцаў у ноч на 1 ліпеня атрымала назву «{{нп3|Ноч смутку|Ноч смутку|ru|Ночь печали}}» (індзейская дата — 9 Алін 19 Тэкумльуітонтлі года 2 Тэкпатль{{sfn|Теллериано-Ременсис|2013|с=10}}). Была страчана ўся артылерыя, усё золата, нарабаванае ў Тэначтытлане; непараненых не засталося наогул. Дакладны маштаб страт усталяваць цяжка: максімальныя лічбы прыводзіў Берналь Дыяс — загінула каля 1000 іспанцаў, паводле Картэса — не больш за 150 чалавек. Картэс вельмі мала піша пра «Ноч смутку» у сваёй справаздачы: ствараецца ўражанне, што яму было непрыемна ўспамінаць гэтыя падзеі. Асаблівы гераізм праявіў лейтэнант Альварада — камандзір [[Ар’ергард|ар’ергарда]]{{sfn|Дюверже|2005|с=124–126}}{{sfn|Захарьян|2000|с=372–373}}. Змучаным іспанцам удалося выстаяць у {{нп3|Бітва пры Атумбе|бітве пры Атумбе|ru|Битва при Отумбе}} 7 ліпеня 1520 года, калі ацтэкі паспрабавалі перахапіць Картэса па шляху ў Тласкалу. Іспанцам на чале з генерал-капітанам, атрымалася забіць камандуючага — ''сіуакаатля'' (намесніка [[тлатаані]]), пасля чаго індзейцы разбегліся{{sfn|Дюверже|2005|с=127–128}}. У Тласкалу прыбылі 440 пехацінцаў, 20 рыцараў, 12 арбалетчыкаў і 7 аркебузнікаў, з імі былі індзейскія наложніцы Картэса і Альварада — Малінчэ і Луіса дэ Тласкала{{sfn|Захарьян|2000|с=208}}. Тласкаланцы і татанакі засталіся верныя іспанскім заваёўнікам, так што ў Картэса былі рэсурсы для канчатковага захопу ацтэкскай дзяржавы. Як сімвал гэтага, Картэс заснаваў на месцы індзейскага горада Тэпеяк крэпасць Сегура-дэ-ла-Франтэра ({{lang-es|Надзейны горад на мяжы}}){{sfn|Дюверже|2005|с=130}}. [[Файл:Теночтитлан.jpg|thumb|220px|Карта-схема Мехіка-Тэначтытлана з лацінскага выдання «Рэляцый» Картэса (Нюрнберг, 1524). ''Размаляваная ад рукі''.]] Картэс, будучы юрыстам, склаў у Тласкале пратакол аб страце каралеўскай пяціны (20 % усёй здабычы, належнай каралю){{sfn|Documentos cortesianos I|1993|p=114–128}}, а таксама склаў абвінаваўчы акт супраць Веласкеса і Нарваэса, усклаўшы на іх адказнасць за паўстанне ў Тэначтытлане{{sfn|Documentos cortesianos I|1993|p=129–147}}. Карлу V быў накіравана калектыўны ліст усёй арміі (было пастаўлена 544 подпісы), у якім паведамлялася аб легітымнасці абрання Картэса генерал-капітанам і вярхоўным суддзёй і ўтрымлівалася прашэнне зацвердзіць яго ў гэтых пасадах афіцыйна{{sfn|Documentos cortesianos I|1993|p=156–163}}. Да гэтага ліста Картэс дадаў асабістае пасланне свайму бацьку Марціну, свайму іспанскаму юрысту — кузену Франсіска Нуньесу і шматлікім знаёмым пры двары і ў кулуарах улады{{sfn|Дюверже|2005|с=131}}. У Сегура-дэ-ла-Франтэра была напісана другая рэляцыя Карлу V, якая дэманструе як літаратурны, так і палітычны дар Картэса<ref>[http://www.hrono.ru/libris/lib_k/kortes_pred.html Второе послание Кортеса Императору Карлу V, писанное в Сегура-де-ла-Фронтера 30 октября 1520 года]</ref>. У 1522 годзе яна была надрукаваная ў Севільі, у 1523 годзе перавыдадзеная ў Сарагосе, а ў 1524 годзе была перакладзеная на лацінскую мову і выдадзена ў Нюрнбергу, стаўшы падзеяй агульнаеўрапейскай значнасці{{sfn|Дюверже|2005|с=268}}. У сваёй рэляцыі Картэс аб’яўляў імператару Карлу, што збіраецца ахрысціць свае заваяванні «[[Новая Іспанія|Новай Іспаніяй]]». Паводле К. Дзювержэ, гэта вельмі шматзначная дэталь: ''«…У 1520 годзе Іспанія была яшчэ не больш чым канцэпцыяй, ідэяй адзінства і аднастайнасці старадаўніх тэрыторый, якія складалі каралеўства Кастыліі і Арагона. Гэтая палітычная канцэпцыя апярэджвала рэальнае становішча рэчаў, паколькі ў пачатку XVI стагоддзя Іспанія была яшчэ далёкая ад адзінай дзяржавы. Ужыўшы тэрмін „Новая Іспанія“, Картэс адначасова прадэманстраваў перадавы вобраз думкі і пэўнае тактычнае чуццё: з аднаго боку, ён дапамагаў Карлу V садзіць ідэю вялікай, моцнай і адзінай і непадзельнай Іспаніі; з другога — у зародку перарываў усе магчымыя намеры да падзелу яго заваёў, якія не прымусілі б сябе чакаць, калі б апетыты не былі стрыманы цвёрдай рукой адзінай улады. Ён аказаў палітычную падтрымку імператару, прызнаўшы існаванне Іспаніі адбыўся фактам і гарантаваў сябе ад расцягвання набытых мексіканскіх уладанняў{{sfn|Дюверже|2005|с=132}}»''. Рэляцыі даставілі: у Іспанію — Дыега дэ Ордас, у Санта-Дамінга — Алонса Давіла. На Кубу быў адпраўлены былы сакратар Веласкеса Андрэс дэ Дуэра, з ім Картэс перадаў лісты і золата для сваёй законнай жонкі Каталін і індзейскай наложніцы Леаноры{{sfn|Дюверже|2005|с=133}}. === Падзенне Тэначтытлана === Аблозе [[Тэначтытлан]]а папярэднічала эпідэмія [[чорная воспа|воспы]], якую завёз у Мексіку чарнаскуры раб Нарваэса, які памёр у Семпаале. У выніку эпідэміі памёр імператар ацтэкаў [[Куітлауак]], які кіраваў усяго 80 дзён, і новым [[тлатаані]] быў абраны [[Куаутэмок]]{{sfn|Дюверже|2005|с=134–135}}{{sfn|Захарьян|2000|с=212}}. Картэс вырашыў арганізаваць штурм Мехіка-Тэначтытлана з вады, і пачаў пабудову флоту ў Тласкале. Будоўляй кіраваў карабельны цясляр Марцін Лопес, які заклаў 13 дэсантных [[брыганціна|брыганцін]], якія мелі вёслы і маленькія гарматы на носе. Іх пабудавалі з матэрыялаў, дасланых з Веракруса (уключаючы цвікі і ліны), а затым разабралі і перанеслі ў даліну Мехіка на плячах індзейскіх рабоў; гэтая праца заняла ўвесь сакавік і красавік 1521 года{{sfn|Дюверже|2005|с=136}}. Тласкаланцы далі 10000-ю армію, якой камандаваў [[касік]] Чычымекатекутлі{{sfn|Захарьян|2000|с=216}}, акрамя таго 8000 рабоў пераносілі разабраныя караблі, 2000 рабоў — правіянт, і 8000 тласкаланцаў іх канваіравалі{{sfn|Захарьян|2000|с=220}}. Атрымалася атрымаць саюзніка і тылавую базу ў даліне Мехіка — гэта быў горад-дзяржава {{нп3|Тэскока, альцепетль|Тэскока|ru|Тескоко (альтепетль)}}, дзе былі ўзведзены [[сухі док]] і [[гавань]] для іспанскіх брыганцін. Пакуль ішло будаўніцтва, войскі Картэса занялі амаль усю ўсходнюю частку даліны Мехіка, аднак за гарады {{нп3|Аскапацалька|Аскапацалька|ru|Аскапоцалько}} і {{нп3|Тлакапан|Тлакапан|ru|Тлакопан}} ішлі выключна разлютаваныя баі{{sfn|Дюверже|2005|с=137}}. У Веракрус тады ўпершыню прыйшоў карабель непасрэдна з Іспаніі, на якім прыбыў каралеўскі казначэй Хуліан дэ Алдэрэтэ, а таксама манах-[[францысканец]] Педра Мелгарэха, які прывёз [[індульгенцыя|індульгенцыі]] для канкістадораў, з імі былі яшчэ 200 салдат і 80 коней{{sfn|Захарьян|2000|с=223}}. [[Файл:Conquista-de-México-por-Cortés-Tenochtitlan-Painting.png|thumb|220px|Бітва за Тэначтытлан. ''Карціна невядомага мастака, другая палова XVII стагоддзя''.]] [[Файл:The capture of the Mexican Emperor Cuauhtemoc.jpg|thumb|220px|Узяцце ў палон Куаутэмока. ''Карціна невядомага мастака, другая палова XVII стагоддзя''.]] 28 красавіка 1521 года Картэс правёў генеральны агляд арміі, якая налічвала крыху больш за 700 іспанскіх салдат пры 85 конях, 110 арбалет і аркебузы, 3 цяжкіх гарматах і 15 лёгкіх палявых спарудах{{sfn|Дюверже|2005|с=137}}. Індзейцы, аднак, складалі пераважную большасць войскаў Картэса, прычым толькі прыазёрныя гараыа-дзяржавы падалі каля 150 000 чалавек і 6000 {{нп3|пірога|пірог|ru|Пирога}} для іх дастаўкі{{sfn|Дюверже|2005|с=138}}. Адначасова Картэс раскрыў два змовы ў іспанскай і індзейскім лагеры. Антоніа дэ Вільяфанья — сябар кубінскага губернатара Веласкеса — пасля суда быў павешаны ў Тэскоцы, будучы абвінавачаны ў спробе захопу ўлады. У сувязях з Куаутэмокам быў абвінавачаны тласкаланскі правадыр Шыкаценкатль-малодшы, якога таксама павесілі{{sfn|Захарьян|2000|с=378–379}}. Картэс пасля гэтага не з’яўляўся на людзях без целаахоўнікаў{{sfn|Захарьян|2000|с=228}}. У сярэдзіне красавіка прайшлі няўдалыя перамовы з кіраўніком ацтэкаў аб здачы горада{{sfn|Дюверже|2005|с=138–139}}. Штурм горада пачаўся 30 мая 1521 года, прычым Картэс размясціў свае войскі ў трох пунктах, дзе дамбы злучаліся з мацерыком; акрамя таго, у гэты дзень быў перакрыты [[акведук]], які дастаўляе ў Мехіка ваду. За месяц баёў войскам Картэса тройчы ўдавалася ўварвацца ў Тэначтытлан і дайсці да цэнтральнай плошчы, аднойчы нават атрымалася падняцца на вяршыню {{нп3|Тэмпла Маёр|галоўнага храма|ru|Темпло Майор}} і скінуць адтуль «ідалаў», але замацавацца так і не ўдавалася. Цяжкае паражэнне іспанцы пацярпелі 30 чэрвеня пры штурме {{нп3|Тлатэлолька|Тлатэлолька|ru|Тлателолько}}: былі забітыя 60 канкістадораў, а галоўнакамандуючы быў цяжка паранены{{sfn|Дюверже|2005|с=140–141}}. Пацярпеўшы няўдачу, Картэс вырашыў узяць Мехіка зморам — у канцы ліпеня горад быў адрэзаны ад дамбаў. 13 жніўня (1 Каатль 2 Шокатльуэці года 3 Кале{{sfn|Теллериано-Ременсис|2013|с=10}}) Куаутэмок паспрабаваў бегчы на пірозе, але быў перахоплены Гарсіяй Ольгінан — сябрам і збраяносцам Гансала дэ Сандаваля{{sfn|Захарьян|2000|с=254–255}}. [[Файл:Cuahtemoc.jpg|thumb|left|220px|Пытка Куаутэмока. ''Карціна Леандра Ісагірэ, 1893 год''.]] Куаутэмок быў сустрэты Картэсам з належаць ўшанаваннямі, але па легендзе, ён выхапіў у камандзіра іспанцаў кінжал, і паспрабаваў закалоць (Берналь Дыяс, наадварот, сцвярджаў, што кіраўнік ацтэкаў сам прасіў забіць яго){{sfn|Захарьян|2000|с=255}}. Картэс адразу загадаў яму ачысціць горад ад астанкаў забітых, а таксама аднавіць водаправод, дамбы і пабудовы ў двухмесячны тэрмін{{sfn|Захарьян|2000|с=259}}. Аднак вельмі хутка высветлілася, што золата, зніклае ў «[[Ноч смутку]]», знікла бясследна. Франсіска Лопес дэ Гамара пісаў, што ўжо праз тыдзень пасля падзення Тэначтытлана канкістадоры аддалі на катаванне агнём Куаутэмока і яго кузена — кіраўніка Тлакапана Цетлепанкецаля, роўна і некалькіх вышэйшых чыноўнікаў ацтэкаў, змушаючы сказаць, дзе схавана золата. Цетлепанкецаль не вытрымаў пакут і гучна закрычаў, тады Куаутэмок падбадзёрыў яго фразай: «Трымайся! Бо і я не аддаюся задавальненням, знаходзячыся ў сваёй купальні»<ref group="Заўв">Рамантыкі XVIII стагоддзя перарабілі сюжэт, і фраза Куаутэмока ператварылася ў: «А хіба я ляжу на ружах?» (''Jean-Jacques Rousseau''. La Pléiade. — T. III. — Paris, 1752. — P. 91).</ref>. Крыстабаля дэ Ахеда сведчыў, што Картэс асабіста прымаў удзел у катаванні; у рэляцыях заваёўніка аб гэтым эпізодзе наогул не згадваецца{{sfn|Захарьян|2000|с=387}}. У студзені 1522 года бацька заваёўніка — дон Марцін Картэс, з трыма кузенамі, быў па рэкамендацыі герцага Бехарскага прыняты намеснікам Карла V у Іспаніі — кардыналам-арцыбіскупам [[Адрыян VI|Адрыянам Утрэхцкім]], абраным за некалькі дзён да таго [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]]. Гутарка вялася на латыні, і фактычны кіраўнік Іспаніі стаў на бок Эрнан Картэса. У жніўні 1522 года ў Іспанію вярнуўся кароль Карл V, якому мелася ўсталяваць статус Мексікі ў шэрагу сваіх уладанняў. Кароль загадаў стварыць камісію для прымірэння Картэса і Веласкеса. Тады ж у Іспанію прыйшла трэцяя рэляцыя Картэса<ref>[http://www.indiansworld.org/3cortes.html Третье послание императору Карлу V]</ref>, датаваная 15 мая 1522 года, у якой падрабязна апісваліся «Ноч смутку» і ўзяцце Тэначтытлана. Да ліста прыкладалася каралеўская пяціна і багатыя дары манастырам Кастыліі і ўплывовым асобам каралеўства{{sfn|Documentos cortesianos I|1993|p=232–241}}. 15 кастрычніка 1522 года Карл V падпісаў указ аб прызначэнні Эрнана Картэса «''губернатарам, генерал-капітанам і вярхоўным судовым выканаўцам па грамадзянскіх і крымінальных справах на ўсёй тэрыторыі і ва ўсіх правінцыях Новай Іспаніі''»{{sfn|Documentos cortesianos I|1993|p=250}}. == Кіраўнік Мексікі == === Герб Картэса === [[Файл:Escudo de Hernán Cortés completo.svg|thumb|220px|Герб Картэса.]] Адной з узнагарод Карла V за заваяванне Новай Іспаніі было падараванне Картэсу правы на асаблівы адметны [[герб]] «звыш таго, што атрымаў у спадчыну ад продкаў па сваім паходжанні»{{sfn|Дюверже|2005|с=150–151}}. Паводле тагачаснага звычаю Эрнан павінен быў выказаць свае пажаданні да зместу герба. 7 сакавіка 1525 года датаваны ліст, накіраванае каралеўскім сакратаром Франсіска дэ лос Кобас, дзе апісваецца геральдычная кампазіцыя: {| | {{пачатак цытаты}}Нам заўгодна, каб вы маглі насіць як ваш асабісты адметны герб шырокі шчыт з двухгаловым чорным арлом, што ёсць імперыі нашай герб, на белым полі ў верхняй частцы левага боку і залатым ільвом на чорным [чырвоным] полі пад ім у памяць аб знаходлівасці і сіле, праяўленых вамі ў бітвах, і з трыма каронамі ў верхняй частцы правага боку на пясчаным [чорным] поле, адна будзе вышэй іншых, у памяць аб трох Васпана вялікага горада Ценусцітана [Тэначтытлана]… якіх вы перамаглі, першаму імя Мутэсзума [Мантэсума], забіты індзейцамі, калі ў вас у палоне знаходзіўся, другому імя Куэтааацын [Куітлауак], брат яго, атрымлiваць у спадчыну яму… і трэцяму імя Гуауктемуцын [Куаутемок], яго пераемнік, з’яўляўся непакорлівасьць, пакуль не быў вамі пераможаны; і ў нізе правага боку вы можаце змясціць горад Ценусцітан, які ўзвышаецца над вадой, у памяць пра яго палону мячом вашым і ўключэнні ў каралеўства наша; і ўкруг азначанага шчыта на амарыльным [жоўтым] полі — сем пераможаных вамі капітанаў або васпаноў сямі правінцый заліва, раз сустрэнецца звязаны будуць ланцугом, замкнёнай на канцы шчыта вісячым замком{{sfn|Дюверже|2005|с=151}}. {{oq|es|...Traher por vuestras armas propias y conocidas un escudo que en el medio del a la mano derecha en la parte de arriba aya una aguila negra de doss cabezas en campo blanco que son las armas de nuestro ymperio y en la otra meitad del dicho medio escudo a la parte de abaxo un leon dorado en campo colorado en memoria que vos el dicho hernando cortes y por vuestra yndustria y esfuerzo truxistes las cosas al esta­do arriba dicho y en la meytad del otro medio escudo de la mano yzquierda a la parte de arriba tress coronas de oro en campo negro launa sobre las dos en memoria de tress Señores de la gran ciudad de tenustitan y sus provincias que vos vencistes que fue el primero muteccuma que fue muerto por los yn­dios temendole vos preso y cuetaoacin su hermano que sucedio en el señorio y se rrevelo contra nos y os echo de la dicha cibdad y el otro que sucedio en el dicho señorio guauctemncin y sostubo la dicha rrevelion hasta que vos le vencistes y prendistes y en la otra meytad del dicho medio escudo de la mano yzquierda a la parte de abaxo podais traher la cib­dad de tenustitan armada sobre agua en memoria que por fuerza de armas la ganastes y sujetastes a nuestro señorio y por orla del dicho escudo en campo amarillo siete capitanes y señores de siete provincias y poblaciones que estan en laguna y en torno della que se rrevelaron contra nos y los enastes y prendistes en la dicha cibdad de tenustitan apresionados y atados con una cadena que se venga a cerrar con un candado debaxo del dicho escudo y encima del un yelmo cerrado con su tinble en un escudo atal...<ref>{{cite web|url=http://dibujoheraldico.blogspot.ru/2012/07/escudo-de-hernan-cortes.html|title=Escudo de Hernán Cortés|publisher=|accessdate=2013-08-16|lang=es}}</ref>}} {{канец цытаты}} |} Прафесар Хаўер Лопес Медэліна дае больш падрабязную расшыфроўку геральдычнай сімволікі. Двухгаловы арол [[Габсбургі|Габсбургаў]], змешчаны ў верхняй левай частцы шчыта, адначасова сімвалізуе буйныя дасягненні імперскага маштабу і паказвае на сувязь паміж сюзерэнам і васалам. Тры кароны ў правай верхняй частцы шчыта сімвалізуюць трох ацтэкскіх кіраўнікоў, зрынутых Картэсам, гэта [[Мантэсума II|Мантэсума]], [[Куітлауак]] і [[Куаўтэмак]]. Залаты леў у ніжняй левай частцы шчыта сімвалізуе гераічнае дзеянне. Нарэшце, у правай ніжняй частцы шчыта змешчана выява пірамід [[Тэначтытлан]]а, перад якімі намаляваны манастыры і саборы новага горада — [[Мехіка]], якія адлюстроўваюцца ў водах возера [[Тэшкока (возера)|Тэскока]]. Блазон абрамлены ланцугом, якая злучае 7 галоў індзейцаў, якія сімвалізуюць васальныя гарады-дзяржавы даліны Мехіка, заваяваныя Картэсам: [[Тлакапан]], [[Каяакан]], {{нп3|Істапалапа|Істапалапа|ru|Истапалапа}}, [[Тэскока, альцепетль|Тэскока]], {{нп3|Горад Чалька-дэ-Дыяс-Каваруб'яс|Чалька|ru|Чалько-де-Диас-Коваррубьяс}}, {{нп3|Сачымілька|Сачымілька|ru|Сочимилько}}, [[Тлатэлолька]]. Паколькі бацька Картэса належаў да роду Манрояў, яго герб змешчаны ў самым цэнтры блазона. Хоць [[дэвіз]] не быў уключаны ў каралеўскае падараванне, але Картэс увёў і яго, дадаўшы таксама крылатага льва. Лацінскі тэкст дэвізу абвяшчаў: ''Judicium Domini aprehendit eos et fortitudo ejus corroboravit brachium meum'' — «Правасуддзе Гасподняе наступіла іх, і сіла Яго ўмацавала руку маю»<ref>{{cite web|url=http://www.motecuhzoma.de/escudo.html|title=''Xavier López Medellín''. La heráldica de Hernán Cortés|accessdate=2013-07-05|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HwAzQ9XF?url=http://www.motecuhzoma.de/escudo.html|archivedate=7 ліпеня 2013|url-status=live}}</ref>. Згодна з К. Дюверже, герб Картэса мог мець другое прачытанне, укаранёныя ў дакалумбавай мексіканскай культуры, яго можна ўспрымаць як {{нп3|ацтэкская пісьменнасць|ацтэкскую піктаграфію|ru|Астекское письмо}}. Арол Габсбургаў і леў левага поля адпавядалі сімвалам сонца і вайны — арла і ягуара — асноў рэлігіі {{нп3|науа|науа|ru|Науа}}. Арол (''куаутлі'') — сімвал дня і неба, і ягуар (''ацэлотль'', іспанцы называлі яго львом) — сімвал ночы і падземнага царства, ўяўлялі сабой два ўвасабленні Сонца. У ацтэкскай рэлігіі энергія сонца няспынна вычэрпваецца, і толькі чалавек вайной і ахвярапрынашэннямі можа яе перыядычна адраджаць. Уключыўшы арла і ягуара ў свой герб, Картэс выкарыстаў канцэпцыю індзейскай святой вайны. Правая частка герба змяшчае сімвалы вады і агню. Вада (''атль'') ясна выказана ў выглядзе возера Тэскока, а агонь (''тлачынолі'') сімвалізуе каронай, адпаведнай ідэаграфічнае знаку агню ў ацтэкаў. Каб пазбегнуць двухсэнсоўнасці Картэс выкарыстаў тры кароны, якія ўтвараюць трохвугольнік, паколькі лічба «3» таксама звязана з канцэпцыяй агню. Нарэшце, сем чалавечых галоў, звязаных ланцугом уздоўж усяго шчыта, адсылаюць да даіспанскага знака пячор {{нп3|Чыкамасток|Чыкамастока|ru|Чикомосток}} — міфічнага месцы паходжання сямі плямёнаў науа; іспанскі ланцуг адпавядае індзейскай вяроўцы (''мекатль''), якая ў ацтэкскай іканаграфіі заўсёды пазначала захоп палоннага, прызначанага ў ахвяру{{sfn|Дюверже|2005|с=151–152}}. === Энкамьенда. Палітыка ў адносінах да індзейцаў === [[Файл:Malinche Tlaxcala.jpg|thumb|left|220px|Картэс і Малінчэ ў горадзе [[Тлатэлолька|Шалтэлолька]]. ''Тласкаланскі малюнак XVI стагоддзя''.]] Адразу пасля заваёвы Мексікі Картэс стаў паводзіць сябе як незалежны кіраўнік. Гэта палягчалася тым, што да 1521 года не былі ўстаноўленыя межы Новай Іспаніі, а ў каралеўскай грамаце не ўсталёўваліся тэрытарыяльныя межы ўлады Картэса, хоць яшчэ з часоў першых адкрыццяў ў Новым Свеце новыя тэрыторыі лічыліся ўладаннямі Кастыльскай кароны<ref name="Felix Hinz">{{cite web|url=http://www.motecuhzoma.de/neuspanien.html|title=La Constitución y Organización del Reino Colonial Español: Ejemplarizados en el Caso de la Nueva España bajo Hernán Cortés|author=Felix Hinz|accessdate=2013-07-05|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/6HvyEK1M9?url=http://www.motecuhzoma.de/neuspanien.html|archivedate=7 ліпеня 2013|url-status=live}}</ref>. У той жа час Картэс, будучы сведкам дэмаграфічнай катастрофы на Эспаньёле і на Кубе, імкнуўся цалкам захаваць туземны сацыяльныя структуры, па сутнасці, замяніўшы ацтэкскіх ''кальпішкі'' на сваіх паплечнікаў па канкісце, якія падпарадкоўваліся асабіста яму<ref name="Felix Hinz" />. Рэалізацыяй гэтых прынцыпаў і была сістэма [[Энкам’енда|энкам’енды]], якая мае аналагі як у індзейскіх таварыствах, так і ў сістэме духоўна-рыцарскіх ордэнаў Іспаніі{{sfn|Дюверже|2005|с=162–163}}. З красавіка 1522 года генерал-капітан Новай Іспаніі прысвоіў сабе права размяркоўваць усе землі паміж іспанскімі уладальнікамі па сваім меркаванні, прычым зямлі маглі атрымаць толькі непасрэдна тыя, хто ўдзельнічалі ў канкісце{{sfn|Дюверже|2005|с=163}}. Для новапрыбылых ўсталёўваўся цэнз знаходжання ў 8 гадоў, што перавышала тэрмін, калісьці усталяваны Аванда для Санта-Дамінга. У сувязі з тым, што індзейскае сельская гаспадарка была прымітыўным у параўнанні з іспанскім, і ацтэкі не ведалі мноства харчовых культур, Картэс увёў квоты на абавязковае вытворчасць шэрагу прадуктаў, як прывазных — [[вінаград]]а і [[пшаніца|пшаніцы]], так і мясцовых культур — [[маіс]]а, [[тамат]]аў, [[Перац агароднінны|перцу]], [[батат]]аў і інш. Указы Картэса аб выводзінах мясцовых парод рагатай жывёлы і коней сведчаць, што ён імкнуўся да поўнай эканамічнай самадастатковасці<ref name="Felix Hinz" />. У энкамьендах ажыццяўлялася сістэма нарміравання і дзяржаўнага рэгулявання: Картэс забараніў працу жанчын і дзяцей ва ўзросце да 12 гадоў, забараняліся начныя працы (працоўнай дзень павінен быў заканчвацца за гадзіну да заходу сонца), быў уведзены абедзенны перапынак, рэгуляваўся таксама рацыён рабочых — «{{нп3|Фунт, адзінка вымярэння|фунт|ru|Фунт (единица измерения)}} {{нп3|Тартылья|праснакоў|ru|Тортилья}} з соллю і перцам», нядзеля абвяшчалася выхадных днём. Паколькі праца супольнікаў-індзейцаў не аплачвалася, па ўказе Картэса пасля 20-дзённай адпрацоўкі на энкамьендэйра, усталёўваўся 30-дзённы перыяд, у які індзейцы працавалі на сябе{{sfn|Дюверже|2005|с=164}}. Характэрнай асаблівасцю палітыкі Картэса ў першыя гады пасля заваёвы стала ўвядзенне [[Сегрэгацыя|сегрэгацыі]] (''traza''). Іспанскае насельніцтва магло размяшчацца толькі ў гарадах (пад якімі разумелася любое паселішча з адміністрацыйнай арганізацыяй), прычым у Мехіка іспанцам вылучаліся зямлі пад жылыя кварталы, за перыметрам якіх — уласна ''traza'' — пражываць забаранялася. Гэта пераследвала асабліва палітычныя мэты: Картэс хацеў прадухіліць магчымасць ўзнікнення «дзікіх» калоній, па-за ўсякім кантролю з яго боку. Іспанцам таксама забаранялася гандаль з мясцовым насельніцтвам. Індзейцам ў месцах іх суцэльнага пражывання давалася самакіраванне, а іспанская прысутнасць абмяжоўвалася прадстаўнікамі ўлады{{sfn|Дюверже|2005|с=165–166}}. У задумах Картэса асаблівае месца займалі ордэны жабрацтва — асабліва [[францысканцы]]. Хоць уладальнік энкамьенды павінен быў клапаціцца аб звароце ў хрысціянства сваіх падапечных, але галоўную ролю ў гэтым працэсе павінны былі згуляць служыцелі царквы. Акрамя таго, францысканцы павінны былі наглядаць за іспанскімі адміністратарамі і памешчыкамі, засцерагаючы карэннае насельніцтва ад самавольства<ref name="Felix Hinz" />. === Хрысціянізацыя Мексікі === [[Файл:Крещение ацтеков.JPG|thumb|220px|Хрышчэнне ацтэкскіх арыстакратаў. ''Карціна невядомага мастака XVI ці XVII стагоддзя''.]] Адной з найважнейшых мэт Картэса быў зварот індзейцаў ў хрысціянства. Аднак першы час у Мексіцы практычна не вялося хмаравага будаўніцтва, а замест гэтага старыя паганскія капішчы пераабсталяваць і асвячаліся. Картэс быў вельмі ліберальным хрысціянінам па мерках XVI стагоддзя, на думку К. Дюверже ён мог належаць да апазіцыйнага плыні ў іспанскай каталіцызме, цэнтрам якога была [[Эстрэмадура]], і носьбітамі якога былі францысканцы з царкоўнай правінцыі (Кустодзіеў) Сан-Габрыэль. Па хадайніцтве Картэса булай «Exponi nobis fecisti» ад 9 мая 1522 года тата [[Адрыян VI]] прадаставіў ім самыя шырокія паўнамоцтвы ў справе звароту Новай Іспаніі{{sfn|Дюверже|2005|с=159}}. Першая місія, адпраўляюць у Мексіку, па прынцыпе «{{нп3|Перайманне Хрыста|пераймання Хрыста|ru|О подражании Христу}}» складалася з 12 манахаў — [[апостал]]аў Мексікі — пад кіраўніцтвам брата Марціна з Валенсіі, былога настаяцеля манастыра Сан-Франсіска ў Белвісе — [[феод]]зе Манрояў, якія і заснавалі гэты манастыр{{sfn|Дюверже|2005|с=159}}. У лістападзе 1523 года 12 місіянераў адправіліся ў [[Севілья|Севілью]], адплыўшы з {{нп3|Горад Санлукар-дэ-Барамеда|Санлукара|ru|Санлукар-де-Баррамеда}} 25 студзеня 1524 года. У [[Санта-Дамінга]] францысканцы сутыкнуліся з паўстаннем у {{нп3|Баарука|Баарука|ru|Баоруко}}, якім кіраваў сын [[касік]]а, які навучаўся ў іспанскіх святароў. Бачачы, што індзейцы адмаўляюць палітыку іспанізацыі, мексіканскія місіянеры прыйшлі да высновы, што яны павінны прапаведаваць індзейцам на іх роднай мове. 13 мая 1524 года місія высадзілася ў Сан-Хуан-дэ-Улуа і пешшу рушыла ў [[Мехіка]]. Адным з манахаў быў {{нп3|Тарыбіа дэ Бенавентэ|Тарыбіа дэ Бенавентэ|ru|Торибио де Бенавенте}}, які атрымаў ад індзейцаў Тласкалы мянушку Моталінія («Ён бедны»). Картэс зладзіў місіі ўрачыстую сустрэчу і адправіў эскорт{{sfn|Дюверже|2005|с=160}}. У канцы чэрвеня Картэс арганізаваў першы тэалагічны дыспут у Новым Свеце, на якім сам старшыняваў. Абмен думкамі паміж першымі дванаццаццю францысканцамі і правадырамі Мехіка-Тэначтытлана быў апісаны {{нп3|Бернардына дэ Саагун|Бернардына дэ Саагунам|ru|Бернардино де Саагун}}{{sfn|Дюверже|2005|с=161}}. === Картэс і Іспанія === [[Файл:Carta-cifrada-de-25-06-1532-de-Hernan-Cortes-y-tabla-de-su-codigo.jpg|thumb|left|220px|Закадаваны ліст Картэса з выкарыстаннем камбінаванага шыфру з падстаноўкі [[амафон]]аў і метаду ''nomenclator''.]] Адносіны Картэса з іспанскімі ўладамі з самага пачатку былі вельмі супярэчлівымі, бо праводзіцца ім палітыка супярэчыла уласна каланіяльным спосабу кіравання, а апора на мясцовыя сацыяльныя структуры выклікала здзіўленне і непрыманне нават у яго паплечнікаў. У чацвёртай рэляцыі Карлу V Картэс пісаў: {| | {{пачатак цытаты}}Калі ў нас завядуцца біскупы і іншыя прэлаты, яны не замарудзяць перанесці да нас благія звычкі, уласцівыя ім сёння. Яны скарыстаюцца царкоўным маёмасцю, каб змарнатравіць яго на раскоша і іншыя заганы; яны завітаюць маяраты сваім дзецям і сваім сваякам. І горш за ўсё: карэнныя жыхары гэтых месцаў ведалі ў ранейшыя часы святароў, якія адпраўляюць культ і службы, і асобы гэтыя былі сумленнасці і бескарыслівасці бездакорнага… Што падумаюць яны, бачачы маёмасць царквы і службу Госпаду ў руках канонікаў або іншых святых, якія павядуць жыццё невукаў і здрадзяць свабодна заганам, як гэта ўвайшло ў іх у звычку сёння ў нашых каралеўствах? Тым пераменшыць б нашу веру і ўчынілі б ёй вялікую насмешку{{sfn|Дюверже|2005|с=167}}.{{канец цытаты}} |} Такія погляды тлумачыліся і тым, што Мексіка нашмат пераўзыходзіла Іспанію па насельніцтву і памерах, а таксама багацця і прыродных рэсурсаў. Картэс адразу паставіў перад сабой задачу асваення Паўднёвых мораў з мексіканскага ўзбярэжжа, пра што апавяшчаў караля ў рэляцыі ад 15 мая 1522 года. Гэта пагражала яшчэ больш аддзяліць Новую Іспанію ад Старога Свету, пасля чаго кароль прыняў меры: на рубяжы 1523 і 1524 гадоў Картэс атрымаў шэраг указанняў, датаваных яшчэ 26 чэрвеня 1523 года. Яны супярэчылі ўсёй палітыцы Картэса, паколькі кароль патрабаваў свабоднага перамяшчэння іспанцаў па любой тэрыторыі, забароны змешаных шлюбаў, ўвядзення свабоды гандлю і інш. Улада рэзка асудзіла энкомьенды і запатрабавала скасаваць маёнтка. Для рэалізацыі каралеўскіх планаў ім была накіравана ў Веракрус {{нп3|Каралеўская аудыенсія|Каралеўская аудыенсія|ru|Королевская аудиенсия}} пад пачаткам Алонса дэ Эстрада, якая мела галоўнай мэтай абмежаванне ўлады Картэса і павелічэння памераў прыбытку{{sfn|Дюверже|2005|с=169–170}}. У гэтых умовах рашэнне Картэса пакінуць Мехіка выклікала здзіўленне ў ўсіх сучаснікаў і гісторыкаў. === Справа Аліда і Гарая === У кастрычніку 1524 года Картэс, валодаючы ўсёй паўнатой улады, адважыўся пакінуць Мехіка. Паход на землі мая шматлікім біёграфам здаваўся ірацыянальным: да моманту пачатку вайны Картэс кантраляваў усю тэрыторыю былой імперыі ацтэкаў, на паўночным усходзе Сандаваль здолеў утаймаваць [[Уастэкі|уастэкаў]], Франсіска дэ Араска пакарыў [[Аахака (штат)|Аахака]], а Крыстабаль дэ Алід — [[Мічаакан]], гэта значыць зямлі, ацтэкам ніколі не падпарадкоўваліся. Валодання Картэса дасягнулі паўночнага ўзбярэжжа {{нп3|Заліў Тэуантэпек|Тэуантэпека|ru|Теуантепек (залив)}}, былі знойдзеныя багатыя паклады срэбра і заснаваны порт [[Акапулька]]{{sfn|Дюверже|2005|с=171–173}}. Яшчэ ў 1523 года Картэс адправіў два атрады — марскі і сухапутны. Крыстабаль дэ Алід ўзначаліў марскі атрад з 6 караблямі і 370 салдатамі, які павінен быў зайсці ў [[Гавана|Гавану]] для рыштунку, а далей накіравацца ў [[Гандурас]]{{sfn|Захарьян|2000|с=277–278}}. Сухапутны атрад ішоў пад камандай Пэдра дэ Альварадо, які мае пад пачаткам 135 конных рыцараў, 120 аркебузнікаў, 4 гарматы, 200 тласкаланцаў і 100 ацтэкаў{{sfn|Захарьян|2000|с=275}}. У рэляцыі Карлу V сцвярджалася, што асноўнай іх мэтай быў пошук праходу з Атлантычнага акіяна ў Ціхі, але ў рэчаіснасці Картэс хацеў падпарадкаваць сабе ўсю тэрыторыю Цэнтральнай Амерыкі. Аднак шэраг гісторыкаў звязвалі паход Картэса з «справай Гарая». Пошукі праліва, які злучае два акіяна, з 1519 года ажыццяўляў губернатар Ямайкі — {{нп3|Франсіска дэ Гарай|Франсіска дэ Гарай|ru|Франсиско де Гарай}}, сваяк [[Хрыстафор Калумб|Хрыстафора Калумба]], адзін з піянераў асваення Амерыкі. Ён спрабаваў аспрэчваць правы Картэса на Новую Іспанію, у чым яго падтрымлівалі адэлантада Кубы Веласкес і біскуп Фансека — галоўны праціўнік Эрнан ў Іспаніі. 25 ліпеня 1523 года Гарай і Хуан дэ Грыхальва высадзіліся ў Панука, маючы каля 1000 чалавек. Гэта прывяло да вайны Картэса і Гарая, бо генерал-капітан Мексікі размяшчаў граматай Карла V ад 24 красавіка, прадпісвае Франсіска дэ Гараю не ўмешвацца ў мексіканскія справы{{sfn|Documentos cortesianos I|1993|p=262–264}}. Узброеныя сутыкненні скончыліся ў Мехіка, куды Картэс запрасіў Гарая, каб абмеркаваць шлюб іх дзяцей. На Каляды 1523 года Гарай раптоўна памёр, пасля чаго Картэса абвінавацілі ў яго атручванні{{sfn|Дюверже|2005|с=173–174}}. Тым не менш, у чацвёртай рэляцыі Карлу V, датаванай 15 кастрычніка 1524 года, няма намёкаў на намеры адысці ад улады. Картэс, аднак, скардзіўся на тое, што каралеўскія рэвізоры прынізілі выдаткі на «супакаенне» Мексікі. Гэта заканамерна прывяло яго да заявы, што кароль не разумее асаблівасцей гэтай зямлі, і Картэс не збіраецца выконваць яго ўказанні: «Я рабіў тое, што лічыў дабром для Вашага Вялікасці, і паступіць інакш, значыла б дапусціць спусташэння; я заклікаю Вашу Вялікасць падумаць пра гэта і паведаміць мне Ваша рашэнне»{{sfn|Дюверже|2005|с=176}}. Разам з пасланнем Картэс адправіў у Іспанію і каралеўскую пяціну, якая ўключае золата на суму 80000 [[песа]], каштоўнасці Куаутэмока (Берналь Дыяс пісаў, што там былі жамчужыны велічынёй з арэх), і сімвалічны дар — гармату «Фенікс» з нізкапробнага золата з надпісам:"''Ніхто падобнай птушкі не ўгледзеў, ніхто яшчэ слугой Картэса не меў; ніхто, падобна Вам, і светам не валодаў''"<ref group="Заўв"><poem>Aquesta ave nacio sin par Yo en serviros sin segundo Vos sin igual en el mundo.</poem></ref>. Пры пераплаўленні яна дала яшчэ 20000 [[дукат]]аў прыбытку{{sfn|Захарьян|2000|с=285–286}}. Паводле К. Дзювержэ ў падарунку быў выклік: гармату адлілі індзейцы — [[тараскі]] з металу, здабытага ў Мічаакане. Гэта паказвала, што не Мексіка мае патрэбу ў багаццях Кастыліі, а зусім наадварот{{sfn|Дюверже|2005|с=177}}. Тым часам Крыстабаль дэ Олід заключыў пагадненне з адэлантада Веласкеса і пачаў вайну за аднаасобнае ўладанне Гандурасам — прэтэндэнтаў да таго часу было ўжо чацвёра: Франсіска Эрнандэс, адпраўлены з Панамы, самаабвешчаны губернатар Гансалес дэ Авіла і Педра дэ Альварада. Картэс адправіў на ўціхамірванне бунту свайго кузена Франсіска дэ лас Касаса, які пакараў смерцю Оліда{{sfn|Захарьян|2000|с=277–278}}. === Паход 1524—1526 гадоў === [[Файл:ROHM D010 Portrait of cortes.jpg|thumb|left|220px|Ідэалізаваны партрэт Картэса. ''Ілюстрацыя М. Коксхэд, 1909 год''.]] Картэс выступіў у паход з велізарнай світай, якая ўключала пажаў, слуг, лекараў, сакальнічых, музыкаў, жанглёры. За ім ішлі практычна ўсе кіраўнікі ацтэкаў, уключаючы экс-імператара Куаутемока, узяў з сабой Картэс і ўсіх сваіх наложніц. Войска ўключала больш за 300 іспанцаў і 3000 ацтэкаў{{sfn|Захарьян|2000|с=289–290}}. У {{нп3|Горад Арысаба|Арысабе|ru|Орисаба}} Картэс нечакана выдаў замуж сваю наложніцу і перакладчыцу Малінчэ — яна дасталася Хуану Харамільі{{sfn|Дюверже|2005|с=180–181}}. У далейшым паводзіны заваёўніка станавілася ўсё больш невытлумачальным: ён адправіў узятых з сабой чыноўнікаў Аудыенсіі назад у Мехіка, што зводзіла на нішто яго ўладу ў сталіцы, а потым рушыў армію праз мангравыя балоты Табаска. Дасягнуўшы ракі [[Усумасінта]], Картэс абвінаваціў Куаутемока ў змове, і 28 лютага 1525 года павесіў{{sfn|Захарьян|2000|с=394–395}}. Пасля цяжкага пераходу праз джунглі, парадзелая армія дасягнула дзяржавы мая {{нп3|Таясаль|Таясаль|ru|Тайясаль}}. Пасля адпачынку, у самым пачатку красавіка, Картэс дасягнуў ўзбярэжжа Карыбскага мора, дзе заснаваў некалькі гарадоў. Індзейцамі мая былі складзеныя ўласныя запісы аб паходзе Картэса ў Гандурас: {| | {{пачатак цытаты}}Выступілі кастыльцы у годзе 1527 [павінна быць: 1525], імя іх капітана — Дон Марцін Картэс [Martin Cortes, так у арыгінале], тады яны ўвайшлі ў Таноц’ык [Tanodzic], яны прайшлі Тачыш [Tachix], і яны прыбылі ў цэнтр краіны Сакчутэ [Çacchutte], і ён прыйшоў, каб размясціцца ў паселішчы Тышакхаа [Tixakhaa]. Менавіта там ён размясціўся са сваімі суправаджаюць, і ён пачаў зваць ўладара Пашбаланача, пра які я ўжо сказаў… Капітан стаў казаць: «Хай прыйдзе ўладыка, каб я яго ўбачыў, я зусім не збіраюся ваяваць, маё жаданне — прайсці і агледзець ўсю краіну. Я зраблю яму шмат дабра, калі ён з дабром прыме нас». Так было сказана гэтым чалавекам аб тым, што ён меў намер у гэтым царстве. І яны прыйшлі і сказалі пра гэта уладыку Пашбаланача там, у паселішчы Іцамк’анак. Калі прыбылі ўсе валадарствам, ён сабраў іх зноў і стаў гаварыць ім: «Вось добра, каб я адправіўся, каб я ўбачыў і пачуў тое, чаго жадаюць прыбылі кастыльцы». Так некалі адправіўся ўладыка Пашбаланача, менавіта так ён ўбачыўся і сустрэўся з капітанам Дэль Валье з вялікай колькасцю дароў: вадкага мёду, індыкоў, маісу, капала і іншага ежы і пладоў. Так было сказана уладыку Пашбаланача: «Вось я прыйшоў сюды ў тваю зямлю, так як я пасланы уладаром зямлі Імператарам, і сядзіш на троне ў Кастыліі, каб я ўбачыў і агледзеў краіну і паселішчы. Я не ваюю, толькі прытрымліваюся цяпер сваёй дарогай, і шукаю дарогу ў Улуа [Uluba], адкуль прыбываюць золата, каштоўныя пёры і какава, як я чуў». І вось такі быў адказ, які ён сказаў яму: «Добра было б, каб ты адправіўся зараз, каб ты прыйшоў спачатку ў маю зямлю, у мой дом, у маё паселішча, там мы абдумаем, што было б добра, а спачатку мы Адпачнем». «Хай будзе так» — сказаў капітан дэль Валье. І так ён адпачыў на працягу 20 дзён{{sfn|Пашболон-Мальдонадо|2012|с=14–16}}.{{канец цытаты}} |} Каралеўскія чыноўнікі, якія вярнуліся з паходу, у жніўні 1525 года абвясцілі аб гібелі Картэса і пачалі вынішчэнне яго прыхільнікаў, не грэбуючы нават пакараннем смерцю святароў. Картэс, нават атрымаўшы весткі аб хаосе, які пануе ў Мехіка, вагаўся і думаў з Гандураса адправіцца на заваяванне [[Нікарагуа]]. Толькі 25 красавіка 1526 года Картэс адправіўся ў Веракрус праз Гавану{{sfn|Дюверже|2005|с=185–189}}. Прыбыўшы ў Мексіку 24 мая, у паход на Мехіка Картэс адправіўся толькі 4 чэрвеня, яго паўсюль сустракалі як вызваліцеля. 25 чэрвеня ён абвясціў аб вяртанні да абавязкаў губернатара. Тады ж ён атрымаў ліст караля Карла, падпісанае ў кастрычніку 1525 года, у якім назначалася камісія для расследавання дзейнасці Картэса пад пачаткам суддзі Луіса Понсэ дэ Леона{{sfn|Дюверже|2005|с=190–191}}. === Сям’я === У жніўні 1522 года ў Мексіку прыбыла разам са сваімі братамі і сёстрамі жонка Картэса — Каталін Хуарэс Маркайда, памерлая напярэдадні свята ўсіх святых (1 лістапада). Паводле К. Дзювержэ існуе як мінімум дзве версіі абставін яе скону. Паводле першай, жонка Картэса пакутавала цяжкім захворваннем яшчэ на Кубе, а высакагор’е Мехіка пагоршыла яе стан. Паводле іншай версіі, жонка Картэса з’явілася ў Мексіку няпрошана, і стала прэтэндаваць на ролю кіраўніцы, а таксама разагнала тубыльных наложніц мужа. У выніку сваркі, Картэс задушыў яе (на шыі нібыта былі выяўленыя чырвоныя плямы). На думку К. Дзювержэ, уласнаручнае забойства было малаверагодна — Картэс адрозніваўся вялікім самавалоданнем, аднак гвалтоўная смерць Каталін Хуарэс цалкам верагодная{{sfn|Дюверже|2005|с=156–157}}. Неўзабаве пасля скону Каталін ў Картэса нарадзіўся сын-метыс ад Малінчэ, ахрышчаны Марцінам<ref name="Los hijos de Hernán Cortés">''Xavier López Medellín''. [http://www.motecuhzoma.de/hijos.html Los hijos de Hernán Cortés]</ref>. Яшчэ адзін сын — Луіс, нарадзіўся ў 1525 годзе ад Антоніі (або Эльвіры) Эрмасільё, якую ўслед за Гамарам лічаць іспанкай, аднак К. Дзювержэ мяркуе, што яна хутчэй за ўсё таксама была індыянка{{sfn|Дюверже|2005|с=270}}. У Картэса таксама былі яшчэ дзве дачкі ад ацтэкскіх прынцэс, у тым ліку дачкі Мантэсумы Тэчуішпацын (у хрышчэнні — Ісабель), папскай булай ад 1529 года яны ўсе былі прызнаныя законнымі спадкаемцамі{{sfn|Дюверже|2005|с=157–158}}. == Іспанія. Вяртанне ў Мексіку == === Барацьба за ўладу === Лістом Карла V ад 4 лістапада 1525 года абвяшчалася расследаванне дзеянняў канкістадораў ў Новай Іспаніі, а таксама гаварылася пра прыслалі «суддзі на пастаяннае жыхарства» ({{lang-es|juicio de residencia}}) у асобе Луіса Понсэ дэ Леона — сына першаадкрывальніка Фларыды. Фармулёўкі, зрэшты, былі цалкам дыпламатычнымі: «''Як вы самі ўбачыце, згаданы Луіс Понсэ дэ Леон не ведае нічога аб гэтых краях, роўна як і не мае паняцця, што рабіць там належыць… Карысна будзе вам настаўляць яго, як гэтай зямлёй кіраваць найлепшым чынам варта''»{{sfn|Documentos cortesianos I|1993|p=344–345}}. 23 чэрвеня 1526 года Понсэ дэ Леон прыбыў у Веракрус, Картэс загадаў сустрэць яго з пашанаю і даў эскорт ў парадным уборы, які павінен быў суправаджаць суддзю да самага Мехіка. Афіцыйна Картэс патлумачыў, што суддзя прыбыў пакараць мяцежных чыноўнікаў Аудыенсіі і аднавіць справядлівасць у дачыненні індзейцаў, пацярпелых ад злоўжыванняў. Аднак ужо праз два дні пасля прыбыцця ў Мехіка, 4 ліпеня, Луіс Понсэ дэ Леон адабраў у Картэса посахі вярхоўнага суддзі Новай Іспаніі, і адначасова зняў яго з пасады губернатара, паводле афіцыйнага тлумачэння — «дзеля магчымасці бесперашкодна праводзіць судовае расследаванне спосабаў канкістадораў служыць каралю»{{sfn|Дюверже|2005|с=192}}. Неўзабаве Понсэ дэ Леон захварэў, Картэс тлумачыў гэта асаблівасцямі мексіканскага высакагор’я; пакутавала і судзейская світа. Неўзабаве сканаў сам Понсэ дэ Леон (20 ліпеня) і амаль усе яго суправаджаюць — больш за 30 чалавек. Паводле завяшчання суддзі, яго паўнамоцтвы пераходзілі нейкаму Маркасу дэ Агіляр, [[ліцэнцыят]]у права, якога не прызнаў гарадскі савет Мехіка; муніцыпалітэт звярнуўся да Картэса з просьбай узяць уладу ў свае рукі. Картэс 1 жніўня вярнуўся на пасаду генерал-капітана і губернатара, але пакінуў Агіляр на пасадзе вярхоўнага суддзі, карысць, яго павінен быў зацвердзіць кароль{{sfn|Захарьян|2000|с=304–305}}. Картэс пацвердзіў свае ўказы ад 1524 года аб прынцыпах абыходжання з індзейцамі, і зрабіў больш жорсткімі пакарання для іспанцаў за парушэнне недатыкальнасці тубыльных тэрыторый, таксама была абмежаваная свабода перамяшчэння іспанцаў і ўводзілася манаполія на гандаль маіс. Паводле К. Дзювержэ, летам 1526 года ў Картэса быў шанец зрабіць Новую Іспанію незалежнай дзяржавай: Карл V тады вёў цяжкую вайну са [[Святы прастол|Святым прастолам]] і Францыяй з-за прызнання сябе імператарам [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]], і не меў сродкаў на вайну з Картэсам. Канкістадораў нават абвінавачвалі ў таемных перамовах з Францыяй па пытанні аддзялення{{sfn|Дюверже|2005|с=193}}. 3 верасня 1526 года Картэс завяршыў пятую рэляцыю, у якой апісаў паход у Гандурас, вяртанне ў Мехіка і скон Понсэ дэ Леона. Картэс шмат скардзіўся на несправядлівыя абвінавачванні, патрабаваў прызнання сваіх заслуг і адабрэння палітыкі, якая праводзіцца, нагадваючы, якую колькасць золата даслаў для патрэб кароны, а таксама заяўляў, што вяртае сабе паўнамоцтвы генерал-капітана і губернатара аж да асаблівых распараджэнняў{{sfn|Documentos cortesianos I|1993|p=387–404}}. Ён разумеў хісткасць свайго становішча, і 26 верасня пісаў бацьку: «''Я сягоння нібы ў чысцец, і нішто не перашкодзіла б таму, каб адкрыліся вароты пекла, калі б у мяне не было надзеі вырвацца з яго''»{{sfn|Documentos cortesianos I|1993|p=417}}. 1 сакавіка 1527 года Агіляр памёр; Картэса абвінавацілі ў яго атручванні, як і Понсэ дэ Леона паўгоддзе раней{{sfn|Захарьян|2000|с=306}}. === Няўдалая экспедыцыя да Астравоў прыпраў === Пасля часовай стабілізацыі становішча, Картэс вярнуўся да дзейнасці першапраходцы, задумаўшы знайсці з Мексікі прамы шлях да [[Малукскія астравы|Астравоў прыпраў]], валоданне якімі аспрэчвалі тады Іспанія і Партугалія. Гэта таксама давала Картэсу дадатковыя рэсурсы ў барацьбе за ўладу ў Новай Іспаніі. У Сакатуле ў маі 1527 года пачалося рыштунак трох караблёў, атрадам павінен быў камандаваць стрыечны брат Картэса — Альвара дэ Сааведра Серон. Картэс пасылаў даверчыя граматы кіраўнікам {{нп3|Востраў Себу|Себу|ru|Себу}} і {{нп3|Востраў Цідорэ|Цідорэ|ru|Тидоре}}, напісаных на лацінскай і іспанскай мовах. На выпадак, калі каманда дабярэцца да Кітая, Картэс напісаў ліст для кіраўніка і гэтай краіны, прычым пачаў яго цытатай з «{{нп3|Метафізіка, Арыстоцель|Метафізікі|ru|Метафизика (Аристотель)}}» [[Арыстоцель|Арыстоцеля]]{{sfn|Documentos cortesianos I|1993|p=439–464}}. 31 кастрычніка 1527 года тры карабля адплылі з заліва Сіуатанеха, на борце было 110 чалавек каманды. Да канца студзеня 1528 года Сааведра, захаваўшы адзін карабель, атрымалася дабрацца да [[Востраў Мінданаа|Мінданаа]] на Філіпінах. У сакавіку ён дасягнуў Цідорэ, і адправіўся ў зваротны шлях 3 чэрвеня, маючы на ​​борце 60 т [[гваздзіка|гваздзікі]]. Дзве спробы вярнуцца ў Мексіку не ўвянчаліся поспехам, камандзір памёр, не вытрымаўшы нягод падарожжа. У снежні 1529 года каманда паспрабавала дабрацца да [[Малака (горад)|Малака]], дзе ўсе былі арыштаваныя партугальцамі; толькі ў 1534 года пяцярым або шасцярым ацалелым членам каманды ўдалося вярнуцца ў Іспанію{{sfn|Дюверже|2005|с=197–198}}. === Іспанія === 22 жніўня 1527 года каралеўскі казначэй Алонса дэ Эстрада паспрабаваў здзейсніць у Мехіка пераварот, спасылаючыся на нібы існае завяшчанне Агіляра. Яму ўдалося выгнаць са сталіцы Картэса, які схаваўся ў Тласкале. Эстрада пачаў актыўныя пошукі золата, для чаго нават стаў выкрываць пахаванні індзейскіх кіраўнікоў{{sfn|Захарьян|2000|с=306–307}}. У Іспаніі становішча Картэса таксама пахіснулася: красавіцкім указам караля было забаронена выдаваць і распаўсюджваць выдадзеныя рэляцыі Картэса; гэтай забароны дамогся [[Панфіла дэ Нарваэс]], сцвярджаючы, што канкістадор на яго паклёпнічаў{{sfn|Дюверже|2005|с=198–199}}. У гэтых умовах Картэс адважыўся вярнуцца ў Іспанію і асабіста паразумецца з каралём. Паводле Берналя Дыяс, Картэс дзейна рыхтаваўся да ад’езду: набыў два карабля, сабраў запас золата, срэбра і прадметаў мастацтва, падабраў калекцыю птушак, невядомых у Іспаніі, узяў двух ягуараў, нават мексіканскіх жанглёры, карлікаў і вырадкаў. Тады ж ён атрымаў весткі аб смерці бацькі ў Іспаніі{{sfn|Захарьян|2000|с=307}}. Амаль адначасова з гэтым, 5 красавіка 1528 года Карл V перадаў кіраванне Новай Іспаніяй ў рукі Каралеўскай Аудыенсіі з 5 чалавек, на чале якой быў пастаўлены Нунья дэ Гусман — [[адэлантада]] [[Панука, Сакатэкас|Панука]], які праславіўся жорсткасцю{{sfn|Дюверже|2005|с=199}}. У сакрэтных інструкцыях, дадзеных яму, прадпісвалася усе ўладанні Картэса перавесці ў каралеўскую ўласнасць, прычым Картэс павінен быць ухілены: калі не ўдасца забіць яго адразу, варта было арганізаваць паказальны судовы працэс{{sfn|Documentos cortesianos III|1993|p=13–15}}. 15 красавіка 1528 года Картэс выйшаў у мора, які суправаджаецца Андрэсам дэ Тапіа і Гансала дэ Сандавалем. Пасля 42 дзён плавання караван прыбыў у {{нп3|Горад Палас-дэ-ла-Франтэра|Палас|ru|Палос-де-ла-Фронтера}}, так заваёўнік вярнуўся ў Іспанію пасля 24 гадоў адсутнасці. Адразу пасля прыбыцця памёр Сандаваль, не вытрымаўшы плавання, ён быў пахаваны ў манастыры {{нп3|Ла-Рабіда, манастыр|Ла-Рабіда|ru|Ла-Рабида (монастырь)}}{{sfn|Захарьян|2000|с=307–308}}. Картэс па дарозе ў каралеўскую рэзідэнцыю (тады ў Іспаніі не было пастаяннай сталіцы) пабываў у родным Медэльіне і выявіў, што вельмі папулярны ва ўсіх пластах грамадства. Паломніцтва ў манастыр Прачыстай Панны Гуадэлупскай прынесла палітычныя дывідэнды: ён пазнаёміўся з жонкай Франсіска дэ лос Кобаса — гофмайстара караля. Адначасова быў заключаны шлюбны дагавор з Хуанай дэ Арэльяна дэ Суньіга, пляменніцай герцага Бехарскага; гэты саюз быў падрыхтаваны нябожчыкам бацькам — Марцінам Картэсам — за два гады да апісваных падзей. Картэс доўга не згаджаўся на прыезд сваёй нарачоных ў Мексіку, але шлюб даваў яму магутных заступнікаў пры двары{{sfn|Дюверже|2005|с=202–203}}{{sfn|Захарьян|2000|с=308–309}}. Непасрэдных сведчанняў аб каралеўскай [[Аўдыенцыя|аўдыенцыі]] захавалася мала. Відаць, запрашэння да двара прыйшлося чакаць на працягу доўгага часу, аўдыенцыя адбылася ў [[Таледа]] летам 1528 года ў прысутнасці герцага Бехарскага, графа Агіляр — будучага сваяка Картэса, і Франсіска дэ лос Кобаса. Заваёўнік быў прыняты міласціва, але прамых вынікаў не было. Картэс, чакаючы другаснай аўдыенцыі, моцна захварэў, яго лічылі паміраючым, тады караля пераканалі наведаць заваёўніка. Аднак і на гэты раз не ўдалося дамагчыся вяртання звання губернатара Новай Іспаніі{{sfn|Дюверже|2005|с=204–206}}. === Каралеўскае падараванне === [[Файл:Hernán Cortés' possessions-ru.svg|thumb|right|220px|'''Валоданні Картэса ў Мексіцы'''. Лічбамі пазначаны: 1) Тэскока, 2) Атумба, 3) &nbsp; Уэштацынка, 4) Чалька, 5) Аахака (з Куілапанам і Этлай), 6) Тутутэпек, 7)&nbsp;Тэуантэпек і Халапа, 8) Сакануска, 9)&nbsp;Тлапа, 10) Сакатула, 11) Куэрнавака, 12)&nbsp;Каяакан, 13) Талука, 14) Чапупутан і Ашытыпан, 15) Тушпан і Сікаяк, 16)&nbsp;Каташтла, Тустла, Тэпека, Ішкальпан, 17)&nbsp;Чынантла]] 1 красавіка 1529 года Картэсу быў падараваны тытул маркіза і права ўласнасці на ўсю захопленую падчас заваявання нерухомую маёмасць, яму таксама скардзіўся тытул губернатара{{sfn|Documentos cortesianos III|1993|p=38}}. Акрамя таго, ён атрымліваў сяброўства ў {{нп3|Ордэн Сант'яга|Ордэне Сант'яга дэ Кампастэла|be-x-old|Ордэн Сант’яга}}{{sfn|Захарьян|2000|с=309}}. Тады ж заваёўнік абвянчаўся з Хуанай дэ Суньіга, вяселле апісвалася Гамарам і Берналем Дыясам як «самае пышнае ў Іспаніі», а каштоўнасці, падораныя нявесце, пераўзыходзілі па прыгажосці і кошту падарункі Картэса [[Ізабела Партугальская|каралеве]]{{sfn|Дюверже|2005|с=207–208}}. Атрымаўшы тытул маркіза, Картэс адправіў пасла да Папы Рымскага [[Клімент VII|Клімента VII]], якому асабліва спадабаліся індзейцы-акрабаты{{sfn|Захарьян|2000|с=309}}. Пантыфік прызнаў законнымі трох дзяцей-метысаў заваёўніка і блаславіў стварэнне ў Мехіка індзейскага шпіталя Беззаганнага зачацця і Ісуса Назарэйскага ({{lang-es|Hospital de la Purísima Concepcíon y de Jesús Nazareno}}) на месцы першай сустрэчы Картеса і Мантесумы<ref>''Xavier A. López de la Peña.'' [http://www.motecuhzoma.de/Hospitaldejesus.htm Hernán Cortés y el cuatricentenario del Hospital de la Purísima Concepcíon y de Jesús Nazareno, I.A.P. en la ciudad de México]</ref>. Для гэтай мэты Картэс атрымліваў права збору {{нп3|Царкоўная дзесяціна|дзесяціны|ru|Десятина}} са сваіх уладанняў для ўтрымання шпіталя і яго будаўніцтва{{sfn|Дюверже|2005|с=208}}. 6 ліпеня 1529 года кароль падпісаў у Барселоне ўказы, якія прадстаўляюць Картэсу ўсе абяцаныя ў красавіку міласці, за выключэннем губернатарства Новай Іспаніі. Наўзамен стваралася [[маркграфства]], а Картэс станавіўся маркізам даліны Аахака{{sfn|Documentos cortesianos III|1993|p=53}}. Зямлі Картэса ў суме склалі каля 7 000 000 гектараў, будучы геаграфічна падзеленыя на 7 частак. Ён атрымліваў велізарныя ўладанні ў даліне Мехіка, у тым ліку Койоакан, а таксама некалькі кварталаў у Мехіка, у тым ліку Галоўную плошчу і ўвесь раён паміж акведук Чапультепека і Тлакопанской дамбай. У петыцыі Картэс прасіў пакінуць за ім Тескока, Отумбу, Уэшоцинко і Чалько, але кароль адмовіў яму. У 100 км ад Мехіка Картэс атрымліваў ўсю даліну Талука і горад Куэрнавака — таксама ў 100 км на поўдзень ад Мехіка, і гэтак далей, аж да даліны Оахака, якая давала імя ўсім яго гаспадарку. Сам Картэс аддаваў перавагу называцца Маркіз дэль Валье (''marques del Valle''). На сваіх землях ён атрымліваў права трымаць 23000 васалаў, над якімі меў права грамадзянскага і крымінальнага суда{{sfn|Дюверже|2005|с=208–209}}. К. Дзювержэ пісаў: «''Гэтыя лічбы былі атрыманы… адвольна, так як у Старой Іспаніі мала хто ўяўляў праўдзівыя памеры Мексікі. Каралеўскія дарадцы не аддавалі сабе справаздачы, якую бязмежную тэрыторыю яны падарылі Картэсу''»{{sfn|Дюверже|2005|с=209}}. 27 кастрычніка 1529 года ён дадаткова атрымаў права на даследаванне Ціхага акіяна з мексіканскага ўзбярэжжа{{sfn|Дюверже|2005|с=209}}. Адначасова з Картэсам ў Таледа знаходзіўся [[Франсіска Пісара]] — будучы заваёўнік Перу, якому, аднак, так і не ўдалося атрымаць аўдыенцыі, і ўсе дакументы, якія афармлялі яго правы на даследаванні і заваёвы, ён атрымаў ад Савета Індый за подпісам каралевы. Дакументальныя сведчанні зносін двух канкістадораў ставяцца да студзеня 1530 года, калі яны абодва адпраўляліся з Севіллі ў Новы Свет{{sfn|Дюверже|2005|с=210}}. === Вяртанне ў Мексіку === Пакуль Картэс знаходзіўся ў Іспаніі, туды прасочваліся сведчанні злоўжыванняў членаў Каралеўскай Аудыенсіі. Адным з іх быў ліст Франсіска дэ Тэрасаса, мажардома Картэса{{sfn|Documentos cortesianos III|1993|p=63–75}}. Непрымірымую пазіцыю да каланізатарам заняў першы біскуп Мексікі {{нп3|Хуан дэ Сумарага|Хуан дэ Сумарага|ru|Сумаррага, Хуан де}}, які меў таксама тытул «абаронцы індзейцаў»; у яго дакладзе ад 27 жніўня 1529 года падрабязна апісваўся хаос, запанавала ў Новай Іспаніі пасля ад’езду Картэса. Гэта давала самому Картэсу падстава зноў патрабаваць сабе паўнамоцтвы губернатара і генерал-капітана. З дакладу Сумарага вынікала, што Нунья дэ Гусман — кіраўнік Аудыенсіі, пачаў у шырокіх маштабах вывозіць рабоў-мексіканцаў, каб папоўніць змяншэнне рабочай сілы на Кубе і Эспаньёла; за два гады больш за 10 000 рабоў былі затаўраваў і вывезены на астравы{{sfn|Дюверже|2005|с=211–212}}. Кароль Карл ў ліпені 1529 года адбыў у Італію, {{нп3|Вайна Каньякскай лігі|дзе ішла вайна|ru|Война Коньякской лиги}}; рэгентам Іспаніі засталася [[Ізабела Партугальская|каралева Ізабела]], якая замацавалася ў [[Мадрыд]]зе. Там жа пасяліўся і Картэс. Пад Каляды з’явіліся весткі, што Нунья дэ Гусман пакінуў Мехіка, і адправіўся ў [[Халіска]], дзе разлічваў знайсці шмат золата. У студзені 1530 года кароль прызначыў у Мексіку другую Аудыенсію, на чале якой ўстаў біскуп Санта-Дамінга {{нп3|Себасцьян дэ Фуэнлеаль|Себасцьян дэ Фуэнлеаль|ru|Фуэнлеаль, Себастьян де}}{{sfn|Захарьян|2000|с=310–312}}. У пачатку 1530 года Картэс адбыў у Севілью са світай, якая налічвала больш за 400 чалавек, уключаючы жонку і маці. Пасля марскога пераходу ён правёў некаторы час у Санта-Дамінга. Тут заваёўнік шмат меў зносіны з новым кіраўніком Мексікі — біскупам Фуэнлеалем, які не спяшаўся пераязджаць у Мехіка. 15 ліпеня 1530 года Картэс высадзіўся ў Веракрусе{{sfn|Дюверже|2005|с=212–213}}. == Другое знаходжанне ў Мексіцы == === Другая Аудыенсія === [[Файл:2006 03 17 Cuernavaca Casa de Cortés 1.JPG|220px|thumb|Замак Картэса ў Куэрнаваке. Цэнтральны ўваход. ''Фота 2006 года''.]] У Веракрусе Картэс атрымаў каралеўскі ліст, датаваны 22 сакавіка 1530 года: яму прадпісвалася не ўступаць у Мехіка да прыбыцця туды другой Аудыенсіі; акрамя таго, ён не мог набліжацца да сталіцы бліжэй, чым на 10 [[Ліга (адзінка даўжыні)|ліг]], парушэнне каралася штрафам у 10 000 [[Добла|кастэльяна]]{{sfn|Documentos cortesianos III|1993|p=113–115}}. Акрамя таго, у Картэса адбіралі рэзідэнцыю, пабудаваную на месцы палаца Мантэсумы; там павінны былі размясціцца члены Аудыенсіі{{sfn|Documentos cortesianos III|1993|p=59–61}}. У адсутнасць Картэса Нунья дэ Гусман пачаў абвінаваўчы працэс супраць яго. Паколькі ў Картэса знайшліся прыхільнікі, яны падвергліся фізічнай расправе, пасля чаго біскуп Сумарага наклаў на членаў першай Аудыенсіі {{нп3|інтэрдыкт|інтэрдыкт|ru|Интердикт}}{{sfn|Documentos cortesianos II|1991|p=145–198}}. Картэс ў 1530 годзе, па сутнасці, паўтарыў свой паход 11-гадовай даўніны: пасля перадышкі ў Тласкале ён прыбыў у Тэскоцы, дзе сустрэўся з лаяльнымі яму францысканцамі і індзейскімі правадырамі, прапанавалі заснаваць там новую сталіцу. У Тэскоцы памерла маці Картэса і першынец ў шлюбе ад Хуаны — сын Луіс, які пражыў толькі некалькі тыдняў. Іх пахавалі ў францысканскім манастыры ў Тэскоцы{{sfn|Дюверже|2005|с=215–216}}. 9 студзеня 1531 адбылася афіцыйная перадача паўнамоцтваў другой Аудыенсіі. Акрамя Фуэнлеаля ў яе склад уваходзілі: {{нп3|Васка дэ Кірога|Васка дэ Кірога|ru|Кирога, Васко де}}, [[Хуан дэ Сальмерон]], [[Алонса дэ Мальданада]], [[Франсіска Сейнас]]. Картэс не змог вярнуць усёй паўнаты ўлады, больш за тое, зноў падвергся судоваму пераследу. У выніку ён пакінуў Мехіка і пасяліўся з жонкай у маёнтку ў Куэрнавацы, дзе для яго быў пабудаваны замак на ўзор палаца Дыега Калумба ў Санта-Дамінга{{sfn|Дюверже|2005|с=217}}. Члены Аудыенсіі пачалі рэвізію уладанняў Картэса і ўлік яго васалаў, падараваных каралём. Пры стварэнні маркізата ў рэестр былі ўнесены дваццаць два індзейскія гарады — ''пуэбла'', да кожнага з якіх прыпісвалася тысяча «васалаў». Разам з Мехіка, да якога надавалася дадатковая тысяча васалаў, атрымлівалася лік у дваццаць тры тысячы. Фактычна ж пад юрысдыкцыю Картэса пераходзіла не менш за два мільёны чалавек, паколькі Картэс пад «васалам» разумеў кіраўніка сямейства, якое плаціла падаткі{{sfn|Дюверже|2005|с=218}}. У выніку разглядаў, Картэс пазбавіўся даліны Толука і паўднёвай часткі даліны Мехіка, а ў цэнтры Оахака быў заснаваны каланіяльны горад Антекера, але Картэс выгандляваў сабе чатыры індзейскія гарады — Куілапу, Аахака, Этлу і Тлапакою{{sfn|Дюверже|2005|с=219}}. У сакавіку 1532 года было аспрэчана папскае рашэнне перадаць Картэсу царкоўную дзесяціну, кароль запатрабаваў вярнуць арыгінал булы і ўсе яе копіі{{sfn|Дюверже|2005|с=219}}. Сам Картэс ў гэты перыяд паспяхова займаўся сельскай гаспадаркай, развядучы пад Куэрнавакай і ў Веракрусам [[цукровы трыснёг]], эксперыментаваў з вырошчваннем вінаграду, у Аахаке разгарнулася вытворчасць шоўку, цікавіўся ён і бавоўнай. Маркіз таксама займаўся развядзеннем буйной рагатай жывёлы, вытворчасцю воўны і лесараспрацоўкай. Ён таксама ацаніў камерцыйныя магчымасці мясцовых прадуктаў — [[какава]], [[тытунь]] і [[ваніль|ванілі]] з Веракруса{{sfn|Дюверже|2005|с=220}}. Улады ўсяляк спрабавалі ўмешвацца ў жыццё шырокіх маёнткаў Картэса. Біскуп Фуэнлеаль забараніў маркізу дэль Валле выкарыстоўваць індзейцаў-насільшчыкаў для дастаўкі на верфі ў Акапулька неабходных матэрыялаў. 1 сакавіка 1535 года кароль Карл V у аднабаковым парадку змяніў кантракт з Картэсам. У выпадку адкрыцця новых зямель падатак на рухомую маёмасць (''rescate'') павышаўся да адной траціны, а з нерухомай маёмасці — да 60 %{{sfn|Documentos cortesianos IV|1993|p=142}}. У кастрычніку 1532 года нарадзілася трэцяе дзіця Картэса ад Хуаны — сын Марцін. (Дачка — Каталін памерла ў маленстве ў 1531 годзе). Сваім дзецям ад Хуаны Картэс даваў тыя ж імёны, што і дзецям-метысам. Толькі шосты і апошні дзіця — дачка, якая нарадзілася каля 1537 года, — атрымала імя маці, Хуана<ref name="Los hijos de Hernán Cortés" />. === Даследаванне Каліфорніі === [[Файл:Island of California.jpg|thumb|left|220px|Карта Каліфорніі XVII стагоддзя. Тэрыторыя намаляваная як востраў.]] У перыяд з 1532 па 1535 год Картэс падрыхтаваў тры экспедыцыі ў Ціхі акіян. Галоўнай прычынай гэтых экспедыцый, было, верагодна, імкненне спыніць экспансію Нунья дэ Гусмана, які, захапіўшы зямлі [[Халіска]], [[Наярыт]]а і [[Сіналоа]], каралеўскім указам быў прызначаны адэлантада Новай Галісіі {{sfn | Дюверже | 2005 | с = 225}}. У 1532 годзе другі кузэн Картэса — Дыега Уртада дэ Мендоса даследаваў ўзбярэжжа [[Мічаакан]]а, Калімы, Халіска і Наярыта, аднак яго каманда ўзбунтавалася з-за недахопу харчавання. Экспедыцыя завяршылася поўным правалам: камандзір прапаў без вестак, астатнія члены каманды былі перабітыя індзейцамі, вярнуліся толькі трое{{sfn|Магидович|1983|с=150}}. Праз месяц пасля нараджэння сына, Картэс пераехаў у Теуантепек, дзе асабіста сачыў за будаўніцтвам караблёў для дапамогі Уртада. 20 кастрычніка 1533 года экспедыцыя адправілася ў шлях, прычым два карабля, якія ўваходзяць у яе, атрымалі розныя загады: Эрнанда дэ Грыхальва павінен быў плыць на захад, дзе нібыта знаходзіліся жамчужныя астравы, а Дыега Бесера дэ Мендоса (сваяк жонкі Картэса) павінен быў шукаць Уртада{{sfn|Дюверже|2005|с=221–222}}. Грыхальва, нягледзячы на снежаньскія штормы, дасягнуў астравоў [[Рэвілья-Хіхеда]], у 600 км ад узбярэжжа Мексікі. Затым ён перасек Цэнтральную Палінезія і Меланезіі, але здолеў шчасна вярнуцца{{sfn|Магидович|1983|с=150–151}}. Бесера быў забіты збунтаванай камандай, у Халіска былі высаджаны на бераг францысканцы, якія падтрымлівалі нябожчыка камандзіра. Гэтая каманда і дасягнула Каліфорніі, якую прыняла за шуканы жамчужны востраў, высадзіўшыся ў бухце {{нп3|Горад Ла-Пас, Паўднёвая Ніжняя Каліфорнія|Ла-Пас|ru|Ла-Пас (Южная Нижняя Калифорния)}}. Назва «Каліфорнія» было дадзена штурманам бунтаўнікоў Артунья Хіменэс, запазычылі яго з папулярнага рыцарскага рамана «{{нп3|Амадзіс Гальскі|Амадзіс Гальскі|ru|Амадис Гальский}}». Хіменэс з большай часткай каманды быў забіты мясцовымі індзейцамі; ацалелыя члены каманды набралі крыху жэмчугу і паспрабавалі вярнуцца назад. На зваротным шляху яны былі схоплены Нунья дэ Гусманам{{sfn|Магидович|1983|с=151}}. У красавіку 1535 года Картэс асабіста ўзначаліў трэцюю экспедыцыю, у яе склад уваходзілі 3 карабля і каля 300 чалавек. Акрамя пошукаў жэмчугу, канкістадор хацеў заснаваць новую калонію. Картэс жа склаў першую карту ўсходняга ўзбярэжжа Каліфорніі ад заліва Ла-Пас, і назваў новую зямлю «востравам Санта-Крус»{{sfn|Магидович|1983|с=151}}. Картэс ні разу не ўжыў назвы «Каліфорнія», хоць яно актыўна выкарыстоўвалася ўжо Гамара{{sfn|Дюверже|2005|с=273}}. Калонію заснаваць не атрымалася: мясцовыя індзейцы былі ваяўнічым, ніяк не ўдавалася наладзіць забеспячэнне харчаваннем, але, як пісаў Берналь Дыяс, Картэс «вярнуцца… у Новую Іспанію ні за што не згаджаўся, так як баяўся насмешак і здзекаў з прычыны безвыніковасць экспедыцыі»{{sfn|Захарьян|2000|с=314}}. Гэты паход завяршыўся па патрабаванні жонкі Картэса, якая таксама паведамляла, што ў Мехіка 14 лістапада 1535 года прыбыў новапрызначаны віцэ-кароль {{нп3|Антоніа дэ Мендоса|Антоніа дэ Мендоса|ru|Мендоса, Антонио де}}, які патрабуе Картэса да сябе. Картэс аддаў калонію пад апеку Франсіска дэ Ульоа, і ў красавіку 1536 года вярнуўся ў гавань Тэуантепека{{sfn|Дюверже|2005|с=223–224}}. === Картэс і Антоніа дэ Мендоса === [[Файл:AntonioMendoza.jpg|thumb|220px|Антоніа дэ Мендоса — першы віцэ-кароль Новай Іспаніі.]] Пасля стварэння [[віцэ-каралеўства]], яго кіраўніку — [[Антоніа дэ Мендоса]] — былі дадзены каралеўскія інструкцыі па абыходжанні з Картэсам. Яму даручалася правесці новы падлік васалаў, пакінуўшы афіцыйныя дваццаць тры тысячы, і прадпісвалася пазбавіць Картэса пасады генерал-капітана, «калі ён палічыць гэта карысным»{{sfn|Documentos cortesianos IV|1993|p=145}}. Пачаўся і наступ на францысканцаў: адмянялася права кляштарнага прытулку, папская пошта павінна была выкрывацца, забаранялася падстава новых манастыроў без каралеўскага дазволу{{sfn|Дюверже|2005|с=227}}. Адносіны Картэса і Мендоса спачатку складваліся паспяхова: род Мендоса быў саюзнікам сямейства Суньіга, многія яго прадстаўнікі ўдзельнічалі ў [[Паўстанне камунерас|паўстанні камунерас]], таму Картэс захаваў усе ўладанні і аўтарытэт. Падзел паўнамоцтваў выявілася нават у цырыманіяле: па сведчанні Хуана Суарэс дэ Перальта, у сваім палацы — былым доме Картэса — Мендоса ніколі не займаў старшынёўскага крэсла, віцэ-кароль і генерал-капітан садзіліся побач, але затое ў доме Картэса Мендоса заўсёды займаў месца на чале стала; яны сумесна ўдзельнічалі ў публічных цырымоніях і сапернічалі адзін з адным у арганізацыі святаў і тэатральных прадстаўленняў{{sfn|Дюверже|2005|с=228}}. Мендоса распачаў меры супраць Нунья дэ Гусмана: у сакавіку 1536 года ў Новую Галісію быў накіраваны новы губернатар — Дыега Перэс дэ ла Торэ. Гусмана атрымалася прывабіць у Мехіка, дзе ён і быў арыштаваны{{sfn|Дюверже|2005|с=228–229}}. Пасля яго зрыньвання інтарэсы Картэса пераключыліся на Перу: паводле сведчання Гамара, ён аказаў дапамогу [[Франсіска Пісара]] і нават паспрабаваў наладзіць камерцыйную навігацыю паміж узбярэжжам Аахака і [[Кальяа]]. З 1537 года гэтым маршрутам праходзіла 2-3 караблі ў год, а ў партах дзейнічалі пастаянныя гандлёвыя агенты{{sfn|Дюверже|2005|с=230}}. У 1539 годзе Картэс ў апошні раз паспрабаваў адправіць Франсіска дэ Ульёа на даследаванне Каліфорніі, у выніку той адкрыў раку [[Каларада (рака)|Каларада]]{{sfn|Магидович|1983|с=152}}. У 1538 годзе адносіны Картэса і Мендоса разладзіліся. Непасрэднымі нагодамі стала манетарная палітыка віцэ-караля, а таксама тое, што ён адправіў губернатара Новай Галісіі {{нп3|Франсіска Васкеса дэ Каранада||ru|Васкес де Коронадо, Франсиско}} на пошукі легендарнага залатога царства {{нп3|Сем залатых гарадоў|Сібола|ru|Семь золотых городов}}, што парушала манаполію генерал-капітана на ваенныя дзеянні. У жніўні 1539 года віцэ-кароль Мендоса устанавіў манаполію на марскія паведамленні і канфіскаваў верфі Картэса ў Тэуантепеке. Адпраўка эмісараў да каралеўскага двара нічога не дала, і ў лістападзе 1539 года Картэс прыняў рашэнне вярнуцца ў Іспанію і разабрацца з каралём. Акрамя таго, 30 лістапада 1539 года быў спалены па прыгаворы інквізіцыйных трыбунала дон Карлас Аметачцын, [[касік]] Тескока, які выхоўваўся ў доме Картэса; яго абвінавачвалі ў ідалапаклонстве і мнагажонстве. Пакінуўшы жонку ў Мексіцы<ref group="Заўв">Паводле К. Дзювержэ гэта было сведчаннем іх разрыву (''Дюверже К.'' Кортес. — М., 2005. — С. 235.). Пасля скону Картэса ўдава таксама вярнулася ў Іспанію (''Берналь Диас дель Кастильо''. Правдивая история завоевания Новой Испании. — М., 2000. — С. 316.).</ref>, у снежні Картэс адплыў у Еўропу ў суправаджэнні сыноў-метысаў Луіса і Марціна{{sfn|Дюверже|2005|с=231–235}}. == Вяртанне ў Еўропу. Апошнія гады жыцця == [[Файл:Pabellón San-Martín medallón 12 Hernán Cortés.JPG|thumb|220px|Партрэт Картэса ў капліцы Сан-Марцін на галоўнай плошчы Саламанкі.]] Франсіска Лопес дэ Гамара пісаў, што Картэс вярнуўся «багатым і са світай, але сціплей, чым у мінулы раз»{{sfn|Дюверже|2005|с=235}}. Ён быў уведзены ў Савет Індый, старшынёй якога быў кардынал Сігуэнса, меў ласку яму і каралеўскі гофмайстар Франсіска дэ лос Кобас; канкістадору далі належны яго статусу дом у Севільі. Картэс склаў скаргу, у якой выклаў усе прэтэнзіі да віцэ-каралю Мендоса, асабліва — аб канфіскацыі верфі і порта ў Тэуантэпеку, але справа зацягвалася{{sfn|Дюверже|2005|с=235–236}}. Аб стаўленні караля да канкістадораў сведчыць анекдот, прыводны [[Вальтэр]]ам: Картэс прарваўся і ўскочыў на падножку каралеўскай карэты. На абуранае пытанне караля: «Што гэта за чалавек, і чаго ён хоча?», Картэс адказаў: «Гэта той самы чалавек, які падарыў Вам больш зямель, чым Вашы продкі пакінулі Вам гарадоў!»{{sfn|Захарьян|2000|с=398}}. У верасні 1541 года Карл V вырашыў паўтарыць поспех {{нп3|Туніская вайна|захопу Туніса (1535)|ru|Тунисская война}} і [[Алжырская экспедыцыя, 1541|напаў на Алжыр]]. На Балеарскіх астравах была сабрана армада з больш чым 500 судоў, на якіх знаходзіліся 12 000 маракоў і 24 000 салдат — пераважна немцаў, італьянцаў і іспанцаў. Адмірал Кастыліі дон Энрыке Энрыкес — сваяк жонкі і заступнік, у хаце якога заваёўнік жыў, — прапанаваў Картэсу ўдзельнічаць у паходзе. Магчыма, ён разлічваў новымі воінскімі подзвігамі вярнуць размяшчэнне караля {{sfn|Дюверже|2005|с=237}}. Удзел Картэса ў экспедыцыі апісаў яго духоўнік дэ Гамара, таксама былы ў паходзе<ref>''Xavier López Medellín''. [http://www.motecuhzoma.de/Argel.html Hernán Cortés en Argel 1541]</ref>. Нягледзячы на ​​дрэннае надвор’е, армада выйшла ў мора 21 кастрычніка 1541 года і трапіла ў двухдзённы шторм. Толькі 24 кастрычніка армія змагла высадзіцца і ўзяць горад у аблогу, гэта адбывалася ва ўмовах бесперапынных ліўняў. 26 кастрычніка рушыла ўслед контратака з боку [[Хайрадзін Барбароса|Барбаросы]], пасля чаго кароль вырашыў адступаць, тым больш, што бурай на рэйдзе было пацеплена каля 150 судоў. Картэс прасіў дазволу ўзначаліць іспанскі атрад і ўзяць горад, але дэмаралізаваны манарх нават не запрасіў яго на ваенны савет. Вынікам няўдалага паходу стала тое, што канкістадор падчас эвакуацыі-ўцёкаў страціў смарагды коштам больш за 100 000 дукатаў{{sfn|Дюверже|2005|с=237–238}}. Зрэшты, у гонар заслуг Картэса быў уладкаваны прыём у Мансоне, на якім прысутнічаў і кароль (пра гэта пісаў лас Касас){{sfn|Дюверже|2005|с=274}}. У 1543 годзе Карл V пакінуў Іспанію, перадаўшы рэгенцтва 16-гадоваму спадчынніку [[Філіп II Габсбург|Філіпу]]. Да яго ад’езду Картэс паспеў падаць некалькі скаргаў, якія тычыліся кампенсацыі ад Мендосы і яго адстаўкі, аднаўлення правоў на мексіканскія валоданні, а таксама спынення судовага працэсу, пачатага яшчэ Нунья дэ Гусманам. У выніку кароль пагадзіўся адправіць у Новую Іспанію інспектара Франсіска Тэлья дэ Сандаваля са спісам з 39 абвінавачванняў, складзеных Картэсам. Расследаванне доўжылася да 1547 года, аднак пытанне аб маярат Картэса так і не было вырашана{{sfn|Дюверже|2005|с=240}}. Няўдачы працягвалі пераследваць Картэса: знерваваўся шлюб яго старэйшай дачкі Марыі з Альвара Перэсам Асорыя — сынам маркіза дэ Асторга, хоць, як пісаў Берналь Дыяс, Эрна Картэс даваў у пасаг 100 000 дукатаў{{sfn|Захарьян|2000|с=316}}. Тым не менш, пасля ад’езду Карла V Картэс яшчэ год правёў пры двары і быў запрошаны на вяселле рэгента Філіпа{{sfn|Захарьян|2000|с=317}}. 3 лютага 1544 года датаваны ліст Картэса каралю, які так ніколі і не быў яму перададзены. Яно з’яўляецца свайго роду вынікам жыцця і дзей канкістадораў. {| | {{пачатак цытаты}}Я жыў, не выпускаючы з мячом, я падвяргаў жыццё маё тысячы небяспекі, я аддаў стан маё і жыццё маю служэнню Госпаду, каб прывесці ў кашары авечак, якія не ведаюць Святога Пісання удалечыні ад нашага паўшар’я. Я прасцёр імя майго караля, павялічыў яго валоданне, прывёўшы пад скіпетр яго шырокія каралеўства чужаземных народаў, заваяваных мною, маімі намаганнямі і на мае сродкі, без чыёй-небудзь дапамогі. Наадварот, вымушаны быў я пераадольваць перашкоды і перашкоды, якія ўзводзяцца зайздроснікамі, якія смакталі кроў маю, пакуль ix не разарве, падобна п’яўцы. За дні і ночы служэння Богу я атрымаў спаўна, бо Ён выбраў мяне для здзяйсненні Яго волі…{{sfn|Documentos cortesianos IV|1993|p=267–268}}{{канец цытаты}} |} [[Файл:Palacio de cortes coyoacán.jpg|thumb|220px|Палац Картэса ў Каякане. ''Фота зроблена паміж 1880 і 1897 гадамі''.]] Улетку 1547 года Картэс вырашыў вярнуцца ў Мексіку, якую ў лісце каралю прама назваў сваім домам. За гады судовых працэсаў і секвестра маярату ён залез у даўгі, прыйшлося закласці частку рухомай маёмасці. У жніўні заваёўнік выехаў з Мадрыда ў Севілью, але з-за гарадскога шуму і мноства візіцёраў перабраўся ў {{нп3|Кастыльеха-дэ-ла-Куэста|Кастыльеха-дэ-ла-Куэста|ru|Кастильеха-де-ла-Куэста}} ў дом далёкага сваяка Хуана Алонса Радрыгеса дэ Медына. У кастрычніку яго адначасова пабілі [[ліхаманка]] і [[дызентэрыя]]{{sfn|Захарьян|2000|с=316}}. 11 і 12 кастрычніка ён складаў завяшчанне пры дапамозе Севільскага натарыуса{{sfn|Documentos cortesianos IV|1993|с=313–341}}. Картэс запатрабаваў, каб яго пахавалі ў асабістым фальварку ў Каяакане, у Новай Іспаніі, куды трэба было перанесці прах яго маці і сына Луіса, пахаваных у Тэскоцы, і дочкі Каталін, пахаванай у Куаунауаке. Ад спадчынніка маярату — Марціна Картэса, трэба было забяспечыць пасагам сваіх братоў і сясцёр, а таксама адпусціць на волю рабоў. Шмат месца займала ў тэстаменце будаўніцтва шпіталя Беззаганнага зачацця і Ісуса Назарэя, а акрамя таго, Картэс завяшчаў заснаваць універсітэт, «у якім бы вывучалі тэалогію, кананічнае права і права грамадзянскае, каб Новая Іспанія мела ўласных мужоў навукоўцаў»{{sfn|Documentos cortesianos IV|1993|p=319}}. У ноч на пятніцу 2 снежня 1547 года Картэс спакойна сканаў ва ўзросце прыблізна 62 гадоў{{sfn|Захарьян|2000|с=316}}. Праз 10 гадоў у адным з індзейскіх кодэксаў была пакінутая такі запіс іспанскім манахам: {| | {{пачатак цытаты}}У годзе V^CXLVII [1547], 4 снежня памёр дон Эрнанда Картэс, маркіз дэль Валье, у Кастыльехе дэ Ла К(уэста) [castilleja de la c(uesta)], той, які быў правадыром [fue cabeser^o] {{sfn|Теллериано-Ременсис|2013|с=280}}.{{канец цытаты}} |} У агульнай складанасці ён правёў у Іспаніі 28 гадоў і 34 гады ў Новым Свеце: 15 гадоў на Эспаньёле і Кубе, і 19 ў Мексіцы. == Пахаванне == [[Файл:Tumba de Cortés.JPG|thumb|220px|Надмагілле Картэса ў алтары галоўнай царквы шпіталя Ісуса Назарэя ў Мехіка. ''Фота Хаўера Лопеса Медэльіна''.]] Картэс завяшчаў пахаваць сябе ў Мексіцы. Усяго рэшткі яго перапахоўваліся не менш за 8 разоў. У нядзелю 4 снежня 1547 года ён быў пахаваны ў склепе герцагаў {{нп3|Герцаг Медына-Сідонія|Медына-Сідонія|ru|Герцог Медина-Сидония}} ў Севільі ў манастыры Сан-Ісідара, пры чым прысутнічала мноства прадстаўнікоў шляхты. Перад размяшчэннем у маўзалей труна была адкрыта, каб прысутныя апазналі асобу маркіза. Ужо ў 1550 годзе астанкі былі перамешчаныя ў прыбудоўку Санта-Катарына ў тым жа манастыры, бо ў маўзалеі не хапала месца<ref name="La historia de los huesos de Hernán Cortés">''Xavier López Medellín''. [http://www.motecuhzoma.de/huesos.html La historia de los huesos de Hernán Cortés]</ref>. У 1566 годзе астанкі Картэса былі перавезены ў Новую Іспанію, але не ў Каяакан, як належала па завяшчанні, а ў Тэскока, дзе яны былі пахаваныя разам з яго маці і дачкой Каталін ў манастыры Сан-Франсіска. Там астанкі знаходзіліся 63 гады. У 1629 годзе памёр чацвёрты маркіз дэль Валье — дон Педра Картэс, на якім абарвалася прамая мужчынская лінія роду Картэса. Было вырашана пахаваць яго ў манастыры Сан-Франсіска ў Мехіка, прычым тагачасныя віцэ-кароль і арцыбіскуп вырашылі перанесці заадно і парэшткі Эрнанда Картэса. Яго труна на працягу 9 дзён была выстаўлена ў губернатарскай палацы, а затым змешчаны ў нішы ў сцяне капліцы галоўнай манастырскай царквы, дзе знаходзіўся наступныя 87 гадоў. У 1716 годзе парэшткі перанеслі ў алтарную частку царквы, дзе яны знаходзіліся да 1794 года. 8 лістапада 1794 года труну з вялікай помпай перанеслі ў шпіталь Ісуса Назарэя, заснаваны Картэсам, там быў збудаваны спецыяльны маўзалей. У той жа дзень перад маўзалеем быў усталяваны бюст Картэса, выкананы Мануэлем Толса<ref name="La historia de los huesos de Hernán Cortés" />. У 1823 годзе, пасля заваёвы Мексікай незалежнасці, была разгорнута кампанія за знішчэнне парэшткаў Картэса, меркавалася ўрачыста спаліць іх на плошчы Сан-Лазара. У гэтай абстаноўцы міністр {{нп3|Лукас Ігнасіа Аламан|Лукас Аламан|ru|Аламан, Лукас}} і [[капелан]] шпіталя, доктар Хаакін Каналес, у ноч на 15 верасня 1823 года вынялі астанкі Картэса з маўзалея, і схавалі іх пад падлогай галоўнага алтара. Бюст Картэса і яго зброю, якія захоўвалася ў надмагіллі, былі дэмантаваныя і адпраўленыя ў [[Палерма]] герцагу дэ Тэранова — далёкага нашчадку заваёўніка<ref name="La historia de los huesos de Hernán Cortés" />. У 1836 годзе астанкі Картэса вынялі з-пад алтара і змясцілі ў сцянную нішу ў тым жа месцы, дзе стаяў бюст заваёўніка. Лукас Аламана склаў таемны мемарандум, які пераслаў ў амбасаду Іспаніі; на працягу 110 гадоў месца пахавання Картэса заставалася таямніцай. У 1946 годзе дакумент быў апублікаваны навукоўцамі [[Нацыянальны аўтаномны ўніверсітэт Мексікі|Універсітэта Мехіка]] — Эусебио Уртадо і Даніэлем Рубінам, якія сталі дамагацца выкрыцця пахавання і праверкі яго сапраўднасці{{sfn|Захарьян|2000|с=398}}. У нядзелю 24 лістапада 1946 года ніша была раскрытая, а 28 лістапада распараджэннем прэзідэнта астанкі былі перададзеныя {{нп3|Нацыянальны музей антрапалогіі|Нацыянальнаму інстытуту антрапалогіі|ru|Национальный музей антропологии}} на даследаванне. Была пацверджана сапраўднасць парэшткаў, пры даследаванні якіх было атрымана шмат інфармацыі. Аказалася, што Картэс быў чалавекам ніжэй сярэдняга росту, але моцнага складу<ref group="Заўв">Франсіска Лопес дэ Гамара апісваў знешнасць Картэса так: «''Эрнан Картэс быў добрага росту, дужы і шыракагруды, са скурай попельнага колеру, рэдкай бародкай і доўгімі валасамі. Ён быў незвычайна моцны, энергічны і вельмі умельскі ў абыходжанні са зброяй…''». Брат першай жонкі Картэса — Хуан Хуарэс дэ Перальта, наадварот, сцвярджаў, што Картэс быў нізкага росту, амаль безвалосы і з рэдкай барадой. Падобнае з Гамарам апісанне пакінуў і Берналь Дыяс (''Берналь Диас дель Кастильо''. Правдивая история завоевания Новой Испании. — М., 2000. — С. 317, 398.)</ref>. Зубы яго былі моцна паражаныя, асабліва разцы і верхнія іклы, сляды паталагічных змен насілі косткі правай нагі, верагодна, ён таксама пакутаваў ад [[сіфіліс]]а<ref name="La historia de los huesos de Hernán Cortés" />{{sfn|Гуляев|1976|с=100}}. 9 ліпеня 1947 года астанкі Картэса вярнулі ў сцянную нішу. Яго пахаванне адзначана латуневай пласцінай памерам 1,26 × 0,85 м з гербам Картэса, яго імем і датамі жыцця<ref name="La historia de los huesos de Hernán Cortés" />. == Пасля смерці == [[Файл:JesusNazarenoDF.JPG|thumb|220px|Царква шпіталя Ісуса Назарэя ў Мехіка. ''Фота 2009 года''.]] Новы кароль [[Філіп II Габсбург|Філіп II]] быў апалагетам іспанізацыі Новага Свету, у выніку ў пачатку 1560-х гадоў сваякі і прыхільнікі Картэса ўсталі ў апазіцыю палітыцы, якая праводзіцца віцэ-каралём Луісам дэ Веласка. Ён быў прыхільнікам так званых «Новых законаў» (''Nuevas Leyes''), і на гэтай глебе пасварыўся з усімі нашчадкамі першых канкістадораў і францысканцамі, якія адстойвалі аўтаномію індзейцаў пад патранатам царквы, а не свецкай улады. Палітычны крызіс пагоршыўся рашэннем караля, што Новай Іспаніяй віцэ-кароль і члены Аудыенсіі будуць кіраваць сумесна. Выканаўчая ўлада была паралізаваная{{sfn|Дюверже|2005|с=247}}. Паводле К. Дзюверже як раз да гэтага перыяду адносіцца канструяванне міфа аб [[Кецалькаатль|Кецалькоатль]] францысканскі місіянерамі, якія глыбока праніклі ў індзейскую культуру і зрабілі тоеснымі свае інтарэсы з інтарэсамі карэнных мексіканцаў. Абагаўленне Картэса стала магчымым у сувязі з канцом чарговага каляндарнага цыклу (апошні даіспанскі цыкл скончыўся ў 1502 годзе, новы пачынаўся у 1559-м){{sfn|Дюверже|2005|с=275}}. Уяўленне аб Картэсе як увасабленні бога, які прыйшоў вярнуць свае ўладанні, азначала і легітымацыі палажэнні першага пакалення мексіканскіх канкістадораў. Перапрацаваная версія міфа, у якой асоба Картэса змешвалася з фігурай Кецалькаатля, і ў ХХ стагоддзі прысутнічала ў народнай мексіканскай культуры{{sfn|Дюверже|2005|с=248–249}}. Усе тры сыны Картэса з 1540-х гадоў жылі ў Іспаніі, аднак у жніўні 1562 года яны вярнуліся ў Новы Свет. Галоўным іх саюзнікам быў Хероніма дэ Вальдэрама — кантралёр-''візітадор'', які павінен быў займацца нядоімкамі, дапушчанымі віцэ-каралём Веласка. Дон Марцін Картэс — другі маркіз дэль Валье, перад ад’ездам аддаў распараджэнне аб перавозцы астанкаў свайго бацькі ў Мексіку. У кастрычніку браты Картэс прыбылі ў {{нп3|Горад Сан-Франсіска-дэ-Кампечэ|Кампечэ|ru|Сан-Франсиско-де-Кампече}}, дзе былі прынятыя адэлантада Юкатана Франсіска дэ Мантэха — сынам заваёўніка. У Мексіку маркіз дэль Валье прыбыў 17 студзеня 1563 года{{sfn|Дюверже|2005|с=249}}. Прыбыццё Марціна Картэса ў Мексіку фактычна прывяло да грамадзянскай вайны: віцэ-кароль запатрабаваў ад маркіза здачы сваёй афіцыйнай пячаткі, у адказ той з’явіўся на сустрэчу кантралёра Вальдэрамы са штандарам свайго бацькі, які віцэ-кароль паспрабаваў адабраць, спасылаючыся на тое, што ніхто не смее падмяніць герб і сцяг караля. У выніку віцэ-кароль быў адхілены ад улады, і памёр у 1564 годзе. Улада часова была перададзена Аудыенсіі, пасля чаго муніцыпалітэт Мехіка ў лісце каралю ад 31 жніўня прапанаваў скасаваць пасаду віцэ-караля і замяніць яе дваістай структурай з губернатара і генерал-капітана. На пасаду губернатара і вярхоўнага суддзі прапаноўвалася кандыдатура Вальдэрамы, а генерал-капітана — дона Марціна Картэса{{sfn|Дюверже|2005|с=250}}. Марцін Картэс заняў у гэтай абстаноўцы чакальную пазіцыю, і ўсё скончылася водгукам кантралёра Вальдэрамы ў 1566 годзе. 5 красавіка 1566 года сын Веласко пісьмова выкрыў змову, але Аудыенсія павяла сябе нерашуча. 16 ліпеня 1566 года Марцін быў арыштаваны Сейносам — старшынёй Аудыенсіі, у той жа дзень былі арыштаваныя браты-метысы — Луіс і Марцін Картэсы, а з імі каля 60 іх прыхільнікаў. 3 жніўня сыны Картэса былі прысуджаныя да смяротнага пакарання праз абезгалоўліванне{{sfn|Дюверже|2005|с=251}}. 17 верасня 1566 года ў Веракрус высадзіўся новы віцэ-кароль {{нп3|Гастон дэ Перальта|Гастон дэ Перальта|ru|Перальта, Гастон де}}, які апынуўся прыхільнікам Картэса. Ён распусціў войскі Аудыенсіі і спыніў судовыя працэсы, адмяніў смяротныя прысуды. Маркіза дэль Валье выслалі ў Іспанію. У лістападзе 1567 года ў Мехіка прыбыў новы рэвізор — Алонса Муньяс, які аднавіў працэс, і падвергнуў катаванням першынца-метыса Марціна Картэса, маёмасць яго было канфіскавана, а сам ён высланы ў Іспанію. Савет па справах Індый прыняў рашэнне ліквідаваць мексіканскі феод Картэса (з захаваннем тытула) і прысудзіў маркіза да штрафу ў 150 000 дукатаў{{sfn|Дюверже|2005|с=251 = 254}}. == Памяць == === Геаграфічныя аб’екты === Імем Картэса названы {{нп3|Перавал Картэса|перавал|es|Paso de Cortés}}) паміж вулканамі [[Папакатэпетль]] і {{нп3|Істаксіўатль|Істаксіўатль|ru|Истаксиуатль}}<ref>{{cite web|url=http://www.cenapred.unam.mx/popo/UltimaImagenVolcanI.html|title=Imagen del Volcán Popocatépetl — Altzomoni|accessdate=2013-08-10|lang=ru|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200410095255/http://www.cenapred.unam.mx/popo/UltimaImagenVolcanI.html|archivedate=10 красавіка 2020|url-status=dead}}</ref>. Дагэтуль у Мексіцы [[Каліфарнійскі заліў]] называюць [[Мора Картэса|Морам Картэса]]<ref>{{cite web|url=http://scharks.ru/oceans/66-californ_T/index.shtm|title=Калифорнийский залив. Описание водоема, животный и растительный мир|publisher=Все об акулах|accessdate=2013-07-07|lang=ru|archiveurl=https://www.webcitation.org/6INI20Tzp?url=http://scharks.ru/oceans/66-californ_T/index.shtm|archivedate=25 ліпеня 2013|url-status=live}}</ref>. === Гістарыяграфія === [[Файл:1000 pesetas, 12 de octubre de 1992, Hernán Cortés.jpg|thumb|220px|Іспанская банкнота ў 1000 [[Песета|песет]] з партрэтам Картэса. ''Выпушчаная да святкавання 500-годдзя адкрыцця Амерыкі, 12 кастрычніка 1992 года''.]] Першая аб’ёмная біяграфія Картэса была напісана пасля яго скону асабістым духоўнікам [[Франсіска Лопес дэ Гамара|Франсіска Лопесам дэ Гамара]] — гэта была «Гісторыя заваявання Мексікі», якая выйшла ў Сарагосе ў 1552 годзе<ref>[http://archive.org/stream/cronicadelanueua01lpez#page/n3/mode/2up Cronica de la Nueua España: con la conquista de Mexico, y otras cosas notables: hechas por el valeroso Hernando Cortes. — En Çaragoça: En casa de Augustin Millan, 1554.]</ref>, тры яе выдання разышліся за год. 17 лістапада 1553 года рэгент Філіп забараніў распаўсюд кнігі, забарона пратрымалася да 1808 года{{sfn|Дюверже|2005|с=246}}. У 1560-я гады, як рэакцыя на папулярны праца Гамара, былі напісаныя гісторыі заваёвы Мексікі Франсіска Сервантэса дэ Салазара (Мехіка, 1566), Суарэс Перальта і [[Берналь Дыяс дэль Касціла|Берналя Дыяса дэль Касціла]]. Гэтыя працы, аднак, былі надрукаваныя нашмат пазней. Да XIX стагоддзя заставаліся неапублікаванымі працы [[Францысканцы|францысканскіх]] гісторыкаў [[Тарыбіа дэ Бенавенте]] (Моталінія) і [[Бернардына дэ Саагун]]а, якія адлюстроўваюць індзейскі пункт гледжання на падзеі, якія адбыліся{{sfn|Дюверже|2005|с=253}}. Пры гэтым варта ўлічваць, што францысканскія храністы цалкам апраўдвалі дзеянні Картэса, і больш за тое — давалі ім Божым Провідам інтэрпрэтацыю{{sfn|Clendinnen|1991|p=69}}. Толькі ў 1749 {{нп3|Андрэс Гансалес дэ Барсія|Андрэс Гансалес дэ Барсія|ru|Барсиа, Андрес Гонсалес де}} адважыўся апублікаваць другую, трэцюю і чацвёртыя рэляцыі Картэса ў зборніку «Першапачатковыя гістарыяграфіі Усходніх Індый»{{sfn|Дюверже|2005|с=275}}. Іншае стаўленне да Картэса было закладзена ведаўшым яго асабіста [[Барталоме дэ лас Касас]]ам, у чыіх працах заваёўнік паўставаў ці ледзь не як вырадак пекла, але пры гэтым і яго праца не быў надрукаваны ў Іспаніі да пачатку XIX стагоддзя{{sfn|Гуляев|1976|с=5}}. Негатыўны падыход ўзяў верх у рамках «[[Чорная легенда|Чорнай легенды]]», створанай у пратэстанцкіх краінах Еўропы. Дваістае стаўленне да Картэсу захоўваецца і да пачатку XXI стагоддзя. У гістарыяграфіі новага часу эталонны стаўленне да асобы Картэса выказаў амерыканскі гісторык [[Уільям Хіклінг Прэскат|Уільям Прэскат]]. Яго манументальная «Гісторыя заваявання Мексікі» (1843) была напісана з пазіцый пазітывісцкай гістарыяграфіі, гэта значыць павінна была несці маральны ўрок. Атрымлівалася, што еўрапейцы змаглі заваяваць мексіканскіх першабытнікаў па прычыне свайго не толькі тэхнічнага, але і інтэлектуальнага і маральнага перавагі. Картэс апісваўся Прэскатам як эталон белага еўрапейца: жорсткі і калі трэба — бязлітасны, але прагматычны, прамы ўладальнік стратэгічнага розуму, рацыяналіст, здольны прымаць хуткія рашэнні. Адзіным яго недахопам з пункту гледжання амерыканца XIX стагоддзя было каталіцкае веравызнанне{{sfn|Clendinnen|1991|p=65–66}}. Наадварот, мексіканскія гісторыкі з пачатку XIX стагоддзя не хавалі негатыўнага стаўлення да Картэса, аж да поўнага адмаўлення дакладнасцi звестак, паведамленых у яго рэляцыях (такі падыход характэрны, напрыклад, для Э. Гусман і многіх іншых){{sfn|Гуляев|1976|с=6}}. У 2003 годзе французскі амерыканіст Крысціян Дзюверже апублікаваў сваю біяграфію Картэса, у якой спрабаваў прадставіць яго як адукаванага чалавека эпохі Рэнесансу, шчыра размешчанага да культуры карэнных амерыканцаў і вельмі ліберальнага па мерках свайго часу. У 2005 годзе гэтая кніга была апублікавана ў рускім перакладзе ў серыі «{{нп3|Жизнь замечательных людей|Жизнь замечательных людей|ru|Жизнь замечательных людей}}»<ref>{{cite web |url = http://magazines.russ.ru/inostran/2005/12/mil14.html |title = У книжной витрины с Константином Мильчиным |date = 2005 |work = «Иностранная литература» 2005, №12 |accessdate = 2013-07-05 |lang = ru |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz0vf14E?url=http://magazines.russ.ru/inostran/2005/12/mil14.html |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = live }}</ref>. У 2013 годзе ён выпусціў новую кнігу «Картэс і яго двайнік: расследаванне адной містыфікацыі» ({{lang-fr|Cortès et son double: Enquête sur une mystification}}), у якой даводзіць, што «Праўдзівая гісторыя заваяванні Новай Іспаніі» Берналя Дыяса на самай справе была напісаная Картэсам<ref>{{cite web |url = http://cultura.elpais.com/cultura/2013/02/09/actualidad/1360364915_298443.html |title = Hernán Cortés, primer cronista de Indias |author = Luis Prados |date = 2013-02-09 |work = El País |accessdate = 2013-07-05 |lang = es |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz0xBxiH?url=http://cultura.elpais.com/cultura/2013/02/09/actualidad/1360364915_298443.html |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = live }}</ref>. === Выяўленчае мастацтва. Літаратура і музыка. === [[Файл:Monumento al Mestizaje.jpg|thumb|220px|Бронзавы помнік, які паказвае Картэса, Малінчэ і іх сына-метыса Марціна. ''Усталяваны ў Каяакане 1982 годзе, цяпер перанесены ў парк Шыкаценкатля ў квартале Сан-Дыега Чурубуска''.]] Картэс рана стаў літаратурным персанажам, упершыню ў гэтай якасці яго згадаў у другім томе (раздзел VIII) свайго рамана «[[Дон Кіхот (раман)|Хітрамудры ідальга Дон Кіхот Ламанчскі]]» [[Мігель дэ Сервантэс|Мігель Сервантэс]]: {| | {{пачатак цытаты}}…Што прымусіла доблесных іспанцаў, правадыром якіх быў абыходлівейшы Картэс<ref group="Заўв">У каментары В. Узіна адзначана, што вызначэнне «абыходлівейшы» абыгрывае прозвішча, якая азначае: «ветлівы», «пачцівы», «абыходлівы» (''Сервантес Сааведра М.'' Хитроумный идальго Дон Кихот Ламанчский / Пер. с исп. Н. Любимова. — Т. 2. — М.: Правда, 1979. — С. 588).</ref>, затапіць свае караблі і застацца на пустэльным берагу? Усе гэтыя і іншыя вялікія і разнастайныя подзвігі былі, ёсць і будуць дзеяннямі славы, слава жа ўяўляецца смяротным як свайго роду неўміручасцю…<ref>''Сервантес Сааведра М.'' Хитроумный идальго Дон Кихот Ламанчский / Пер. с исп. Н. Любимова. — Т. 2. — М.: Правда, 1979. — С. 67.</ref>{{канец цытаты|крыніца=}} |} [[Файл:Detalle de Mural en el Colegio de San Ildefonso.JPG|thumb|left|220px|Картэс і Малінчэ, якія сядзяць на трупах зрынутых ацтэкаў. Дэталь фрэскі Х. Ароска ў палацы Сан-Ільдэфонс. ''1926 год''.]] [[Лопэ дэ Вэга]] стварыў п’есы «Заваяванні Картэса» і «Маркіз дэль Валье». У ХХ стагоддзі было створана як мінімум тры п’есы пра Картэса. У XVI—XIX стагоддзях Картэс часта станавіўся прадметам натхнення паэтаў, як мексіканскіх, так і іспанскіх. Сярод многіх, можна згадаць паэмы Франсіска дэ Тэрасаса «Новы Свет і Канкіста», «Індзейскімі пілігрым» Антоніа дэ Сааведра Гусмана (1599), «Меркурый» Арыяса дэ Вілалабоса (1623), «Эрнанда» Франсіска Руіса дэ Леона (1755). У эпоху рамантызму Антоніа Уртада апублікаваў зборнік з 20 вершаў, названы «Балады Эрнана Картэса» (1847)<ref name="La figura de Hernán Cortés en romances">''Manuel Alcalá''. [http://www.motecuhzoma.de/CortesArtes.html La figura de Hernán Cortés en romances, dramas, óperas, poemas y novelas]</ref>. Наадварот, вобраз Картэса ў паэме [[Генрых Гейнэ|Генрыха Гейнэ]] «Віцлі-Пуцлі»(1851) са зборніка «Рамансера» відавочна створаны пад уплывам «[[Чорная легенда|чорнай легенды]]». На думку Мануэля Алькала, з усіх іспанцаў толькі [[Дон Кіхот]] і [[Сід Кампеадор|Эль Сід]] былі больш папулярнымі, чым Картэс, у аўтараў опер і музычных драм і камедый. Нават [[Антоніа Вівальдзі]] напісаў оперу «Мантэсума» (яна была пастаўлена ў Венецыі ў 1783 годзе). У сярэднім, музычныя творы, прысвечаныя Картэсу, да сярэдзіны XIX стагоддзя публікаваліся адзін раз за 15-20 гадоў<ref name="La figura de Hernán Cortés en romances" />. Помнікі Картэсу існуюць ў яго родным [[Медэльін]]е, у [[Мадрыд]]зе, і ў [[Неапаль|Неапалі]], куды з Мексікі быў перанесены яго бюст. У 1981 годзе была зроблена спроба аднавіць помнік Картэсу ў шпіталі Ісуса Назарэя ў Мехіка, але яго прыйшлося хутка прыбраць з-за пратэстаў, тая ж доля спасцігла ў 1982 годзе статую Картэса на цэнтральнай плошчы ў Каяакане, нягледзячы на тое, што заваёўнік быў намаляваны разам з Малінчэ і іх сынам-метысам<ref name="Reconocer a Cortés">{{cite web|url=http://www.letraslibres.com/revista/letrillas/reconocer-cortes|title=Reconocer a Cortés|author=Leonardo Tarifeño|date=Septiembre 2003|accessdate=2013-08-10|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/6IuZl2HhP?url=http://www.letraslibres.com/revista/letrillas/reconocer-cortes|archivedate=16 жніўня 2013|url-status=dead}}</ref>. Цэнтральная вуліца ў Куэрнаваке, якая ідзе ад замка Картэса, носіць яго імя, але яго конны помнік размешчаны паблізу гандлёвага цэнтра<ref name="Cortés y sus 9 entierros">{{cite web|url=http://www.abc.es/hemeroteca/historico-13-10-2006/abc/Domingos/cortes-y-sus-9-entierros_1423747181753.html|title=Cortés y sus 9 entierros|author=Manuel M. Cascante|date=2006-10-13|accessdate=2013-08-10|lang=es|archiveurl=https://www.webcitation.org/6IuZm7Ygc?url=http://www.abc.es/hemeroteca/historico-13-10-2006/abc/Domingos/cortes-y-sus-9-entierros_1423747181753.html|archivedate=16 жніўня 2013|url-status=live}}</ref>. На думку Леанарда Тарыфенья, конная статуя не асацыюецца з вобразам заваёўніка, яе нават блытаюць з Дон-Кіхотам<ref name="Reconocer a Cortés" />. У 1935 году помнік Картэсу быў пастаўлены на галоўнай плошчы [[Ліма|Лімы]], але цяпер яна перайменавана ў гонар [[Франсіска Пісара]]<ref name="Reconocer a Cortés" />. Вобразы Картэса ў манументальнага жывапісу ўвасобілі {{нп3|Дыега Рывера|Дыега Рывера|be-x-old|Дыега Рывэра}} (ён у 1920-я гады распісваў і палац Картэса ў Куэрнаваку) і {{нп3|Хасэ Клементэ Ароска|Хасэ Клементэ Ароска|ru|Ороско, Хосе Клементе}}, але на іх фрэсках заваёўнік паўстае як пачвара<ref name="Cortés y sus 9 entierros" />. === Кінематограф === Вобраз Картэса (як другараднага персанажа) быў увасоблены ў 1917 годзе ў фільме Сесіла дэ Міля «Жанчына, якая забылася Бога». У ролі Картэса [[Хобарт Босварт]]. У 1947 годзе Картэс у выкананні кубінскага акцёра {{нп3|Сесар Рамэра|Сесара Рамэры|ru|Ромеро, Сизар}} быў выведзены ў фільме «[[:en:Captain from Castile|Капітан з Кастыліі]]» рэжысёра {{нп3|Генры Кінг|Генры Кінга|ru|Кинг, Генри}}. У дакументальнай серыі [[BBC]] «Заваёўнікі» ({{lang-en|Heroes and Villains}}) выйшаў пастановачны фільм «Картэс» (2008). У ролі Картэса — Браян Мак-Кэрдзі, у ролі Малінчэ — Вініта Рышы<ref>[http://www.motecuhzoma.de/film.html La conquista de México en el cine]</ref><ref group="Заўв">Спіс іншых фільмаў, у якіх так ці інакш з’яўляецца Картэс: [http://www.imdb.com/character/ch0043850/ Hernando Cortez (Character)]</ref>. == Заўвагі == {{reflist|group=Заўв}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = |загаловак = Историки Доколумбовой Америки и Конкисты. Книга первая. Фернандо де Альва Иштлильшочитль. Хуан Баутиста де Помар |спасылка = http://kuprienko.info/don-fernando-de-alva-ixtlilxochitl-historia-de-la-nacion-chichimeca-su-poblacion-y-establecimiento-en-el-pais-de-anahuac-al-ruso/ |адказны = пер. с исп. В. Н. Талаха; под ред. В. А. Рубеля |месца = К. |выдавецтва = Лыбедь |год = 2013 |старонак = 504 |isbn = 978-966-06-0647-0 |ref = Историки Доколумбовой Америки и Конкисты. Кн. 1. }} * {{кніга |аўтар = Гуляев В. И. |загаловак = [http://www.indiansworld.org/track_conquistadores.html По следам конкистадоров] |выдавецтва = Наука |год = 1976 |старонак = 160 |ref = Гуляев }} * {{кніга |аўтар = Берналь Диас |загаловак = [http://www.vostlit.info/Texts/rus8/Dias/frametext1.htm Правдивая история завоевания Новой Испании] / Сост., новый перевод, комментарии А. Захарьяна |выдавецтва = М.: Форум |год = 2000 |старонак = 400 |ref = Захарьян }} * {{кніга |аўтар = Дюверже К. |загаловак = Кортес / Пер. М. В. Глаголева. Серия «Жизнь замечательных людей». Вып. 1125 (925) |выдавецтва = М.: Молодая гвардия |год = 2005 |старонак = 304 |ref = Дюверже }} * {{cite web |author = Кортес, Эрнан |url = http://kuprienko.info/hernan-cortes-cartas/ |title = Письма (отрывки). |lang = ru |work = kuprienko.info |date = 2012-06-26 |accessdate = 2013-07-08 |archiveurl = https://www.webcitation.org/68ka1voYi?url=http://kuprienko.info/los-textos-paxbolon-maldonado-mexico-xvii-siglo/ |archivedate = 28 чэрвеня 2012 |url-status = live }} * {{кніга |аўтар = Куприенко С. А., Талах В. Н. |загаловак = Мексиканская рукопись 385 «Кодекс Теллериано-Ременсис» (с дополнениями из Кодекса Риос) |выдавецтва = К.: Видавець Купрієнко С. А. |год = 2013 |старонак = 317 |isbn = 978-617-7085-06-4 |ref = Теллериано-Ременсис }} * {{кніга |аўтар = Магидович И.П., Магидович В.И. |загаловак = Очерки по истории географических открытий. В 5-ти т. — Т. 2 |выдавецтва = М.: Просвещение |год = 1983 |старонак = 399 |ref = Магидович }} * {{cite web |author = Талах В. М. (ред.) |url = http://kuprienko.info/los-textos-paxbolon-maldonado-mexico-xvii-siglo/ |title = Документы Пашболон-Мальдонадо (Кампече, Мексика, XVII век). |lang = ru |work = kuprienko.info |date = 2012-06-26 |accessdate = 2012-06-27 |archiveurl = https://www.webcitation.org/68ka1voYi?url=http://kuprienko.info/los-textos-paxbolon-maldonado-mexico-xvii-siglo/ |archivedate = 28 чэрвеня 2012 |ref = Пашболон-Мальдонадо2012 |url-status = live }} * {{артыкул |аўтар = Clendinnen I. |загаловак = [http://www.latinamericanstudies.org/cortes/cortes-cruelty.pdf «Fierce and Unnatural Cruelty»: Cortes and the Conquest of Mexico] |выданне = Representations |выдавецтва = |год = 1991, Winter |нумар = |pages = 65–100 |ref = Clendinnen }} * {{кніга |аўтар = |загаловак = Documentos cortesianos I: 1518-1528, secciones I a III (Arte) / Edición de Jose Luis Martinez |выдавецтва = Fondo de Cultura Economica USA |год = 1993 |allpages = 539 |ref = Documentos cortesianos I }} * {{кніга |аўтар = |загаловак = Documentos cortesianos II: 1526–1545, sección IV: juicio de residencia (Seccion de Obras de Historia) / Edición de Jose Luis Martinez |выдавецтва = Fondo de Cultura Economica USA |год = 1991 |allpages = 416 |ref = Documentos cortesianos II }} * {{кніга |аўтар = |загаловак = Documentos cortesianos III: 1528–1532, secciones V a VI (primera parte) (Politica) / Edición de Jose Luis Martinez |выдавецтва = Fondo de Cultura Economica USA |год = 1993 |allpages = 368 |ref = Documentos cortesianos III }} * {{кніга |аўтар = |загаловак = Documentos cortesianos IV: 1533–1548, secciones VI a VIII (segunda parte) / Edición de Jose Luis Martinez |выдавецтва = Fondo de Cultura Economica USA |год = 1993 |allpages = 532 |ref = Documentos cortesianos IV }} * {{cite web |author = William H. Prescott |url = http://etext.virginia.edu/toc/modeng/public/PreConq.html |title = History of the Conquest of Mexico, with a Preliminary View of Ancient Mexican Civilization, and the Life of the Conqueror, Hernando Cortes |lang = en |work = etext.virginia.edu |accessdate = 2013-07-09 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz0yl3Tk?url=http://etext.virginia.edu/toc/modeng/public/PreConq.html |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = live }} == Спасылкі == * {{cite web |url = http://www.pignatelli.org/cortes.htm |title = Genealogy of Hernán Cortés |lang = en |work = www.pignatelli.org |accessdate = 2013-07-09 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz0zUAxP?url=http://www.pignatelli.org/cortes.htm |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = live }} * {{cite web |url = http://www.motecuhzoma.de/start-es.html |title = Hernán Cortés: Página de Relación |lang = es |work = www.motecuhzoma.de |accessdate = 2013-07-09 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz104Rqx?url=http://www.motecuhzoma.de/start-es.html |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = live }} * {{cite web |author = Nancy Fitch |url = http://faculty.fullerton.edu/nfitch/nehaha/conquestbib.htm |title = The Conquest of Mexico. An Annotated Bibliography |lang = en |work = faculty.fullerton.edu |accessdate = 2013-07-09 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz10oMit?url=http://faculty.fullerton.edu/nfitch/nehaha/conquestbib.htm |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = dead }} * {{cite web |url = http://100velikih.net/ernan-kortes.html |title = 100 великих военачальников |lang = ru |work = 100velikih.net |accessdate = 2013-07-09 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz11PiR9?url=http://100velikih.net/ernan-kortes.html |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = dead }} * {{cite web |url = http://www.indiansworld.org/faces.html |title = Лица в истории Древней Мезоамерики (в том числе Э. Кортес) |lang = ru |work = www.indiansworld.org |accessdate = 2013-07-09 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz13KNKF?url=http://www.indiansworld.org/faces.html |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = dead }} * {{cite web |url = http://forum.world-history.ru/persons_about/16/2126.html |title = Экспедиции Э. Кортеса |lang = ru |work = forum.world-history.ru |accessdate = 2013-07-09 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz15KwnD?url=http://forum.world-history.ru/persons_about/16/2126.html |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = live }} * {{cite web |url = http://www.hrono.ru/libris/lib_k/kortes_pred.html |title = Второе послание Кортеса Императору Карлу V, писанное в Сегура-де-ла-Фронтера 30 октября 1520 года |lang = ru |work = www.hrono.ru |accessdate = 2013-07-09 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz1718yq?url=http://www.hrono.ru/libris/lib_k/kortes_pred.html |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = live }} * {{cite web |url = http://www.indiansworld.org/conquistador.html |title = Рассказ о некоторых вещах Новой Испании и великом городе Теместитане, Мехико |lang = ru |work = www.indiansworld.org |accessdate = 2013-07-09 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz199rr9?url=http://www.indiansworld.org/conquistador.html |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = live }} * {{cite web |url = http://www.motecuhzoma.de/Quellen.html |title = Собрание испаноязычных источников о Кортесе и завоевании Мексики |lang = es |work = www.motecuhzoma.de |accessdate = 2013-07-09 |archiveurl = https://www.webcitation.org/6Hz1Ar01F?url=http://www.motecuhzoma.de/Quellen.html |archivedate = 9 ліпеня 2013 |url-status = live }} {{Даследчыкі Амерыкі}} {{Ацтэкі}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Картэс Эрнан}} [[Катэгорыя:Гісторыя Мексікі]] [[Катэгорыя:Канкістадоры]] [[Катэгорыя:Гісторыя Іспаніі]] [[Катэгорыя:Месаамерыка]] [[Катэгорыя:Каланіялізм]] [[Катэгорыя:Памерлі ад дызентэрыі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] lnrg4ok857pfpkpjndg3l7oc6vbm00k 0 26946 5132650 4718758 2026-04-26T12:22:12Z DobryBrat 5701 арфаграфія, дапаўненне, афармленне 5132650 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Валынская вобласць |Арыгінальная назва = Волинська вобласць |Герб = Coat of Arms of Volyn Oblast.svg |Сцяг = Volyn flag.svg |Краіна = [[Украіна]] |Гімн = |Статут = Вобласць |Уваходзіць у = |Уключае = 4 раёнаў |Сталіца = [[Луцк]] |Буйныгорад = |Буйныягарады = [[Уладзімір-Валынскі]] <br />[[Ковель]] <br />[[Новавалынск]] |Дата = [[4 снежня]] [[1939]] г. |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = украінская |Мовы = |Насельніцтва = 1,04 млн. |Год перапісу = 2006 |Адсотак ад насельніцтва = 2,22 |Месца па насельніцтве = 24 |Шчыльнасць = 51,6 |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 20,143 тыс. |Адсотак ад плошчы = 3,34 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Map of Ukraine political simple Oblast Wolhynien.png |Карта адміністрацыйнай адзінкі = |Часавыпояс = [[UTC+2]] |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Тэлефонны код = +38 033 |Паштовыя азначнікі = з 43xxx, 44xxx, 45xxx |Інтэрнэт-дамен = lutsk.ua, lt.ua |Код аўтамабільных нумароў = AC |Сайт = http://www.voladm.gov.ua |Заўвагі = }} '''Валынская вобласць''' ({{lang-uk|Воли́нська о́бласть}}) — [[Вобласць (адміністрацыйная адзінка)|вобласць]] на паўночным захадзе [[Украіна|Украіны]], у зоне ўкраінскага [[Палессе|Палесся]]. Мяжуе на [[захад]]зе з [[Польшча|Рэспублікай Польшча]], на [[поўнач]]ы — з [[Беларусь|Рэспублікай Беларусь]], на [[усход]]зе — з [[Ровенская вобласць|Ровенскай]], на [[поўдзень|поўдні]] — з [[Львоўская вобласць|Львоўскай]] абласцямі Украіны. Плошча вобласці складае 20,143 тыс. км² (3,34 % тэрыторыі Украіны) працягласцю з поўначы на поўдзень на 187 км, з захаду на ўсход — на 163 кіламетры. == Прырода == Рэльеф пераважна раўнінны. Амаль тры чвэрці тэрыторыі Валынскай вобласці размешчана ў межах [[Палеская нізіна|Палескай нізіны]] (140—150 м). Клімат [[умерана-кантынентальны клімат|умерана кантынентальны]]. [[Зіма]] мяккая, лета цёплае. Сярэдняя тэмпература студзеня 4,5 °C, ліпеня 18,6 °C. Ападкаў 550—600 мм у год. Вегетацыйны перыяд каля 200 дзён. У паўночнай частцы Валынскай вобласці працякае [[рака]] [[Прыпяць]]. Яе правыя прытокі [[Турыная]], [[Стаход]], [[Стыр]] перасякаюць Валынскую вобласць з поўдня на поўнач. На захадзе па мяжы з [[Польшча]]й працякае рака [[Заходні Буг|Буг]]. Азёры: [[Свіцязь (возера, Украіна)|Свіцяжскае]], [[Пулемецкае]], [[Турскае возера|Турскае]], Арэхава, [[Белае (возера, Драгічынскі раён)|Белае]] і інш. Глебы лесастэпавай часткі вобласці ападзоленныя цёмна-шэрыя і шэрыя, а таксама [[чарназём]]ы, у палескай частцы — дзярнова-падзолістыя і розныя балотныя (у тым ліку тарфяныя). Лясы займаюць 32,5 % усёй тэрыторыі вобласці. Яны распаўсюджаныя галоўным чынам у [[Палессе]] ([[хвоя]] займае 60 % лесапакрытай плошчы, [[дуб]] — 13 %, [[вольха]] — 13 %, [[бяроза]] — 10 %); на поўдні вобласці невялікія масівы [[дуб]]ова-[[граб]]авых лясоў. У лясах водзяцца [[лось]], [[казуля]], [[дзік]], [[барсук]], [[рысь]]; у лесастэпы — [[заяц-русак]], [[ліса]], грызуны; акліматызаваная [[андатра]], якая мае прамысловае значэнне. == Адміністрацыйнае ўстройства == Адміністрацыйны цэнтр Валынскай вобласці — горад [[Луцк]]. Лік адміністрацыйных адзінак і населеных пунктаў вобласці: * [[раён]]аў — 4; * раёнаў у гарадах — 0; * населеных пунктаў — 1087, у тым ліку: ** сельскіх — 1054; ** гарадскіх — 33, у тым ліку: *** [[Пасёлак гарадскога тыпу|пасёлкаў гарадскога тыпу]] — 22; *** гарадоў — 11, у тым ліку: **** гарадоў абласнога значэння — 4; **** гарадоў раённага значэння — 7; * [[Грамады Украіны|тэрытарыяльных грамад]] — 54<ref>[https://www.radiosvoboda.org/a/news-adminreforma-uriad-rayony-rishennia/30667714.html Уряд визначив адміністративні центри та затвердив території громад усіх областей]</ref>, у тым ліку: ** вясковых грамад — 25; ** пасялковых грамад — 18; ** гарадскіх грамад — 11. == Вядомыя асобы == * [[Пётр Аўксенцьевіч Краўчук]] * [[Ігар Паўлюк]] * [[Пётр Міхайлавіч Кралюк]] == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.voladm.gov.ua/ Афіцыйны сайт адміністрацыі] * [http://kravchuk.ucoz.com/photo/2 Фотаальбом] {{Валынская вобласць}} {{Адміністрацыйны падзел Украіны}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вобласці Украіны]] [[Катэгорыя:Валынская вобласць| ]] 6wz2wf21eczb8p5ytvipo1y124i5tro 0 27443 5132826 4555099 2026-04-26T16:49:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132826 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = |альтэрнатыўная = |background_color = |колер_назвы = |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |абрэвіятура = |назва_папярэдніка = |назва_пераемніка = |членства = |тып_цэнтра = |цэнтр = |тып = |юрыдычны_статус = |мовы = |мова = |колькасць_супрацоўнікаў = |пасада_кіраўніка1 = |імя_кіраўніка1 = |пасада_кіраўніка2 = |імя_кіраўніка2 = |пасада_кіраўніка10 = |імя_кіраўніка10 = |пераемнік = |імя_пераемніка = |наступнік = |імя_наступніка = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1 = |заснавальнік2 = |падзея_заснавання2 = |дата_заснавання2 = |заснавальнік6 = |падзея_заснавання6 = |дата_заснавання6 = |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |заўвага1 = |заўвага2 = |адрас = |сайт = [https://belarusians.ca/be/ belarusians.ca] |вікісховішча = }} '''Згуртаванне беларусаў Канады''' — арганізацыя беларускай дыяспары [[Канада|Канады]]. Заснавана [[28 лістапада]] [[1948]] у [[Таронта]] 14-ю беларусамі, ініцыятарам і кіраўніком гэтай групы быў [[Кастусь Акула]]. == Гісторыя == У сакавіку [[1949]] праз ЗБК было арганізавана святкавання [[Дзень Волі|Дня волі]] ([[25.3]]), а [[28 мая]] 1949 у [[Таронта]] адбыўся 1-ы Агульны з'езд ЗБК, старшынёй Галоўнай управы ЗБК прызначаны Кастусь Акула. Былі заснаваныя аддзелы ЗБК у Таронта, [[Гамільтан (Антарыа)|Гамільтане]], [[Лондан]]е, [[Атава|Атаве]], Садбуры і [[Манрэаль|Манрэалі]]. На 4-м Агульным з'ездзе ЗБК (май [[1952]]) большасць сяброў ЗБК выказала падтрымку Радзе і Ураду БНР і БАПЦ, меншая частка, якая выказвалася за апалітычнасць ЗБК, у выніку пакінула з'езд і заснавала Беларускае нацыянальнае аб'яднанне (БНА), а пры ім царкву Еўфрасінні Полацкай. У 1951 пры [[універсітэт Таронта|ўніверсітэце Таронта]] дзякуючы ЗБК створаны лектарат беларусазнаўства (праіснаваў да 1953 года, калі яго лектар [[Вінцэнт Жук-Грышкевіч|Вінцэнта Жук-Грышкевіча]] пераехаў у [[Мюнхен]] для працы ў беларускай рэдакцыі Радыё «Вызваленне» (цяпер [[Радыё «Свабода»]]). У 1952 праз ЗБК арганізаваная 1-я Сустрэча беларусаў Паўночнай Амерыкі, у тым жа годзе сябра ЗБК В. Жук-Грышкевіч рэпрэзентаваў беларусаў на «Пакс Романа», што адбываўся ў Таронта і Квебек-сіці. У 1953 годзе намаганнямі Вінцэнта Жук-Грышкевіча заснавана каса самапомачы — ''Belorussian (Toronto) Credit Union Ltd.'' Улетку 1954 ЗБК набыла дом на Дандас-стрыт, дзе [[БАПЦ]] адкрыла царкву Св. Кірылы Тураўскага. Але гэты дом мала адпавядаў патрэбам ЗБК, таму ў 1959 годзе быў прададзены (~10 млн. [[канадскі долар|канадскіх дол.]]), і за сумесныя з БАПЦ грошы куплены будынак на Сант-Кларэнс авеню, 524, дзе быў створаны Беларускі рэлігійна-грамадскі цэнтр у Таронта. Пры старшыні ЗБК [[Антон Маркевіч|Антоне Маркевічу]] (2-я пал. 1950-х) ЗБК праз Таронтаўскае радыё арганізавала беларускія перадачы. ЗБК адзначаліся ўсе значныя для беларусаў і Беларусі святы і ўгодкі: Дзень беларускага друку, ладзіліся выстаўкі, імпрэзы і чытанні, у т.л. у супрацоўніцтве з іншымі беларускімі арганізацыямі Паўночнай Амерыкі, напрыклад з [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку|Беларускім інстытутам навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку]]. У студзені 1966 года заснаваны [[Каардынацыйны камітэт беларусаў Канады]] (ККБК), заснавальнікамі яго былі: Беларуская самапомач у Атаве, БНА, ЗБК, а ў 1967 далучыліся [[Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Канадзе]] і Саюз моладзі Канады, а ў 1980 годзе Згуртаванне беларусаў у правінцыі Квебек. У 1967 В. Жук-Грышкевіч прыняў удзел у 2-й Канферэнцыі славян Канады, якая адбывалася пры ўніверсітэце Атавы, з дакладам "''Беларусы і канадская статыстыка'' ў якім даводзіў, што беларусаў у Канадзе больш за 50 тысяч і яны мусяць быць адзначаны ў дзяржаўнай статыстыцы. Пасля гэтай канферэнцыі ў супрацоўніцтве з Беларускім інстытутам навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку быў створаны Беларускі інстытут навукі і мастацтва ў Канадзе. У 1960-я ЗБК удзельнічала ў грамадскім абмеркаванні дзяржаўнай моўнай палітыкі распачатым урадам Канады праз Камісію білінгвізму, ад ЗБК прадстаўлены былі два ліста — адзін ад магістра Алеся Грыцука, другі ад доктара Барыса Рагулі. У выніку камісія вырашыла, што Канада краіна двухмоўная і двухкультурная, але гэта было непрымальна для грамадзян Канады розных іншых этнічных прыналежнасцей, якія складалі тады каля 40 % насельніцтва Канады. Тады ў снежні 1968 года пад кіраўніцтвам сенатара Паўла Юзыка ў Таронта адбылася «''Thinkers' Conference''» па справе прававога стану культур этнічных груп. На гэтай канферэнцыі беларусаў прэзентаваў В. Жук-Грышкевіч. Канферэнцыя вынесла рэзалюцыю, каб дамагацца прызнання Канады краінай двухмоўнай, але шматкультурнай. У выніку ў 1971 годзе ў Канадзе абвешчана палітыка шматкультурнасці, а ў 1973 годзе створана Кансультатыўная рада па справах шматкультурнасці, якая складалася са 100 асоб — прадстаўнікоў розных этнічных груп Канады, якія ўсе былі прызначаныя ўрадам Канады, ад беларусаў была прызначаная [[Раіса Жук-Грышкевіч]] (займала пасаду 7 гадоў). Этнічныя арганізацыі былі незадаволены, што сябры Кансультатыўнай рады па справах шматкультурнасці былі прызначаныя ўрадам, без узгаднення з этнічнымі арганізацыямі, таму ў 1980 у Атаве заснаваная грамадская арганізацыя — ''Canadian Ethnocultural Council — CEC'', што складалася з 36 этнічных арганізацый. У арганізацыі ''СЕС'' — Канадскай этнакультурнай рады ад ККБК бралі ўдзел [[Янка Сурвіла|Янка]] і [[Івонка Сурвіла|Івонка Сурвілы]], ККБК дагэтуль сябр-заснавальнік ''СЕС''. З часам ''СЕС'' замяніла Кансультатыўная рада па справах шматкультурнасці (''СССМ''). У сакавіку 1989 ЗБК праз ККБК арганізаваная 1-я Канферэнцыя прадстаўнікоў беларускага грамадства Канады, а таксама Канадскага фонду дапамогі ахвярам Чарнобыля ў Беларусі (арганізатар і старшыня Фонду — [[Івонка Сурвіла]]). На ўгодкі Чарнобыльскай катастрофы ў красавіку 1990 канадскія ўкраінцы арганізавалі масавую жалобную дэманстрацыю, узяць удзел у якой запрасілі і ККБК, ў часе дэманстрацыі старшыня ККБК выступіў з дакладам «''Aftermath of Chernobyl in Belarus''». У 1991 ККБК арганізаваў 2-ю Канферэнцыю прадстаўнікоў беларускай абшчыны Канады, атрымаў на яе, як і на папярэднюю дзяржаўны грант. У 1993 годзе ЗБК, як сябра ЗБС «Бацькаўшчына», пад кіраўніцтвам [[Мікола Ганько|Міколы Ганька]] арганізавала групавую паездку ў Мінск на 1-ы З'езд беларусаў свету. На гэтым З'ездзе выступалі з прывітальнымі прамовамі Старшыні ЗБК і ККБК, яны былі абраныя ў Вялікую раду ЗБС «Бацькаўшчына». У маі 1995 на 2-м Кангрэсе міжнароднай асацыяцыі беларусістаў у Мінску як дэлегат прыняла ўдзел Раіса Жук-Грышкевіч з дакладам «''Роля беларускай эміграцыі ў Канадзе''». У 1996 ЗБК дала даклад на іншую канферэнцыю ў [[Мінск]]у, арганізаваную ЗБС «Бацькаўшчына» — «''Культура беларускага замежжа — Канада''». == Гл. таксама == * [[Беларускае слова (газета, Таронта)]] {{Зноскі}} == Літаратура == * Жук-Грышкевіч Р. Гісторыя Згуртаваньня Беларусаў Канады // Гісторыя == Спасылкі == * https://www.belarusian.ca {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201204233226/https://www.belarusian.ca/ |date=4 снежня 2020 }} — Афіцыйная старонка Згуртавання беларусаў Канады {{Вонкавыя спасылкі}} {{Арганізацыі беларускай дыяспары}} [[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Канады]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Таронта]] [[Катэгорыя:1948 год у Канадзе]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1948 годзе]] 7fua3hy0j32n2dj4yfnoaxwaqpkn733 0 30053 5132756 5097004 2026-04-26T15:31:03Z 5132756 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Алякса́ндр Іо́сіфавіч Фяду́та''' (нар. {{ДН|3|11|1964}}, [[Гродна]]) — беларускі палітычны аглядальнік і аналітык, літаратуразнавец, доктар філалогіі (PhD Phililogy)<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/ru/193396|title=Аляксандр Фядута атрымаў доктарскую ступень у Ягелонскім універсітэце|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=02.07.2017}}</ref>. == Біяграфія == Вучыўся ў сярэдняй школе № 15 [[Гродна]]. Скончыў рускае аддзяленне філалагічнага факультэта [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]] (1986). У 1986—1991 гадах працаваў настаўнікам рускай мовы і літаратуры ў гродзенскай школе № 20. У 1991 годзе перайшоў на [[камсамол]]ьскую работу, быў сакратаром ЦК [[Ленінскі Камуністычны саюз моладзі Беларусі|ЛКСМБ]] па пытаннях студэнцкай моладзі, першым сакратаром ЦК Саюза моладзі Беларусі. Быў сябрам [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]] (1991), [[Рэспубліканская партыя працы і справядлівасці|Рэспубліканскай партыі працы і справядлівасці]] (1993). Быў актывістам прэзідэнцкай выбарчай кампаніі [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] на [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (1994)|прэзідэнцкіх выбарах 1994 года]]. Пасля перамогі Лукашэнкі на выбарах прызначаны (ліпень 1994) начальнікам упраўлення грамадска-палітычнай інфармацыі [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі прэзідэнта]]. У снежні 1994 года ўзяў на сябе адказнасць за з’яўленне ў газетах «белых плям», якія сведчылі пра ўвядзенне ў Беларусі палітычнай [[Свабода слова ў Беларусі|цэнзуры]], і ў пачатку студзеня 1995 года быў звольнены. Сустаршыня Грамадскага навукова-аналітычнага цэнтра «[[Беларуская перспектыва]]»<ref name=":0">[https://vytoki.net/content/%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%8B%D0%B2%D0%B01.pdf Грамадскі навукова-аналітычны цэнтр «Беларуская перспектыва»]</ref>. Працаваў у асноўных недзяржаўных выданнях, крытычных да ўладнага курсу: з сакавіка 1995 года ў «[[Белорусская деловая газета|Белорусской деловой газете]]» і газеце «[[Имя (газета)|Имя]]», з 2000 года ў газеце «[[Народная Воля (газета)|Народная Воля]]». З чэрвеня 1998 года працуе ўласным карэспандэнтам газеты «[[Московские новости]]» ў Беларусі. Спецыялізуецца ў жанры палітычнага партрэта. Вёў цыклы «Личное дело» (газета «Имя») і «Политбюро» («Белорусская деловая газета»). [[Кандыдат навук|Кандыдат філалагічных навук]] (1997), тэма дысертацыі: «''Читатель в творческом сознании А. С. Пушкина''». Сустаршыня Грамадскага навукова-аналітычнага Цэнтра «Беларуская перспектыва» (1995—1998). Член Беларускага аб’яднання «Яблака» (з 1997), член яго палітсавета (з 2000). З 1999 года — прэзідэнт грамадскага аб’яднання «Сацыяльныя тэхналогіі». У 2006 годзе журналістка «Белорусских новостей» Алена Наважылава выкрыла факты выкарыстання ейных тэкстаў пад прозвішчам Фядуты ў амерыканскай газеце «Новое русское слово»<ref>https://naviny.by/rubrics/society/2006/11/20/ic_articles_116_148731 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160802153555/http://naviny.by/rubrics/society/2006/11/20/ic_articles_116_148731 |date=2 жніўня 2016 }}</ref>. У выніку Фядута папрасіў прабачэння ў Наважылавай і «Белорусских новостей»<ref>https://naviny.by/rubrics/society/2006/11/20/ic_news_116_262442 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150429152045/http://naviny.by/rubrics/society/2006/11/20/ic_news_116_262442/ |date=29 красавіка 2015 }}</ref>. Сябра [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|Беларускай асацыяцыі журналістаў]], [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] і [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]], ганаровы член ПЭН-цэнтра Літвы. Аўтар кнігі «''Лукашэнка. Палітычная біяграфія''» (выйшла ў расійскім выдавецтве «Рэферэндум» у 2005 годзе). Гэта была першая палітычная біяграфія [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]], напісаная членам яго першага перадвыбарчага штаба<ref>https://zapraudu.info/aleksandr-feduta-absolyutnaya-vlast-kotoruyu-lukashenko-priobrel-sdelala-ego-zalozhnikom/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161010050729/http://zapraudu.info/aleksandr-feduta-absolyutnaya-vlast-kotoruyu-lukashenko-priobrel-sdelala-ego-zalozhnikom/ |date=10 кастрычніка 2016 }}</ref> . Намеснік старшыні грамадзянскай кампаніі «[[Гавары праўду|Гавары праўду!]]» з моманту яе заснавання і да 10 студзеня 2014 года<ref>{{cite web|url=https://novychas.by/hramadstva/fjaduta_sychodzicj_z_havary_pr|title=Фядута сыходзіць з «Гавары праўду!»|work=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]}}</ref><ref>http://naviny.by/rubrics/society/2014/01/13/ic_articles_116_184228 Александр Федута оставил пост зампреда «Говори правду»</ref>. === Прэзідэнцкая кампанія 2010 года === У часе [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|прэзідэнцкіх выбараў 2010 года]] працаваў у штабе кандыдата ў прэзідэнты [[Уладзімір Някляеў|Уладзіміра Някляева]]. Пасля [[Плошча 2010|пратэстаў супраць фальсіфікацыі прэзідэнцкіх выбараў]], арыштаваны 20 снежня 2010 года ва ўласнай кватэры і змешчаны ў [[Следчы ізалятар КДБ Беларусі|СІЗА КДБ]]<ref>{{cite web|url=https://euroradio.fm/ru/node/935825|title=Задержан Александр Федута|work=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]}}</ref>. 29 снежня яму было прад’яўлена абвінавачанне па крымінальнай справе чч. 1 і 2 арт. 293 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса Беларусі]] (''масавыя беспарадкі'')<ref>http://www.belaruspartisan.org/politic/172433/{{Недаступная спасылка}} Александру Федуте предъявлено обвинение</ref>. 30 сакавіка 2011 года абвінавачванне перафармуляванае на ч. 1 арт. 342 КК Беларусі (''арганізацыя дзеянняў, што груба парушаюць грамадскі парадак, ці ўдзел у іх''). Філолагі [[Расія|Расіі]] і іншых краін звярнуліся да прэзідэнта і ўраду Расіі ў абарону свайго калегі<ref>http://graniru.org/Politics/World/Europe/Belarus/m.184689.html Филологи разных стран выступили в защиту арестованного в Минске белорусского коллеги</ref>. Пад іншым зваротам у абарону Фядуты і іншых арыштаваных літаратараў, дзеячаў мастацтва, журналістаў, навукоўцаў, адрасаваным Парламенцкай асамблеі Савета Еўропы і іншым міждзяржаўным структурам, падпісаліся спявак [[Юрый Юліянавіч Шаўчук|Юрый Шаўчук]], тэлевядучы [[Аляксандр Архангельскі]], літаратуразнаўца [[Мікалай Багамолаў]], паэты [[Міхась Айзенберг]], [[Наталля Яўгенаўна Гарбанеўская|Наталля Гарбанеўская]] і [[Цімур Кібіраў]] і дзесяткі іншых дзеячаў культуры і навукі [[Расія|Расіі]], [[Літва|Літвы]], [[Украіна|Украіны]], [[Эстонія|Эстоніі]] і іншых краін<ref>http://os.colta.ru/news/details/19451/ Открытое письмо в защиту арестованных в Белоруссии</ref>. 11 студзеня 2011 года міжнародная арганізацыя Amnesty International прызнала Фядуту [[Вязень сумлення|вязнем сумлення]]. 8 красавіка 2011 года адпушчаны пад падпіску аб нявыездзе<ref>{{cite web|url=https://spring96.org/ru/news/42524|title=Александр Федута отпущен под подписку о невыезде|work=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]}}</ref>. 20 траўня 2011 года судом [[Фрунзенскі раён (Мінск)|Фрунзенскага раёна]] [[Мінск]]а (суддзя Жанна Жукоўская) асуджаны на 2 гады пазбаўлення волі ўмоўна<ref>http://naviny.by/rubrics/society/2011/05/20/ic_news_116_368283 Объявлены приговоры Некляеву, Рымашевскому, Дмитриеву, Федуте, Возняку и Положанко</ref>. З 2013 года жыў і працаваў у [[Кіеў|Кіеве]]. У 2016 годзе вярнуўся ў [[Беларусь]]<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/fiaduta-plianuje-viarnucca-u-bielarus/28148669.html|title=«Я стаміўся ад палітыкі, хочацца проста жыць…» — палітоляг Фядута плануе вярнуцца ў Беларусь|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref>. === Справа аб спробе дзяржаўнага перавароту === 12 красавіка 2021 года разам з адвакатам [[Юрась Зянковіч|Юрасем Зянковічам]] затрыманы ў Маскве<ref>[https://euroradio.fm/kdb-zayaviu-shto-alyaksandr-fyaduta-zatrymany КДБ заявіў, што Аляксандр Фядута затрыманы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210419081053/https://euroradio.fm/kdb-zayaviu-shto-alyaksandr-fyaduta-zatrymany |date=19 красавіка 2021 }}</ref>. У дачыненні да іх распачата [[Справа аб спробе перавароту ў Беларусі (2021)|крымінальная справа]] па частцы 1 артыкула 357 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь]] («''Змова або іншыя дзеянні, учыненыя з мэтай захопу дзяржаўнай улады''»)<ref>[https://news.tut.by/economics/727040.html «Подобных дел в истории суверенной Беларуси не было». В КГБ сообщили подробности по «делу о госперевороте»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210421071202/https://news.tut.by/economics/727040.html |date=21 красавіка 2021 }}</ref>. 20 красавіка 2022 года праваабаронцы прызналі Фядуту палітычным зняволеным<ref>{{cite web|url=https://spring96.org/be/news/107452|title=Заява праваабаронцаў Беларусі аб прызнанні васьмі палітычных зняволеных|date=2022-04-20|work=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]}}</ref>. 5 верасня 2022 года судом Мінскага раёна Аляксандр Фядута прысуджаны да 10 гадоў пазбаўлення волі<ref>{{Cite web |url=https://zviazda.by/be/news/20220905/1662380714-sprava-ab-dzyarzhperavaroce-zyankovicha-prygavaryli-da-11-gadou |title=Справа аб дзяржперавароце: Зянковіча прыгаварылі да 11 гадоў пазбаўлення волі, Фядуту і Кастусёва — да 10 |access-date=5 верасня 2022 |archive-date=9 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709104924/https://zviazda.by/be/news/20220905/1662380714-sprava-ab-dzyarzhperavaroce-zyankovicha-prygavaryli-da-11-gadou |url-status=dead }}</ref>. 13 снежня 2025 года з групай 123 палітычных зняволеных вызвалены ў выніку сустрэчы [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнка]] з прадстаўніком [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] [[Джон Коўл|Джонам Коўлам]], прымусова дэпартаваны на тэрыторыю [[Украіна|Украіны]]<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/amp/be/383456|title=На волі Марыя Калеснікава, Віктар Бабарыка, Марына Золатава, Алесь Бяляцкі, Максім Знак! Агулам вызвалены 123 палітвязні|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date=2025-12-15}}</ref>. == Узнагароды == * Лаўрэат прэміі камсамола Гродзеншчыны за педагагічную дзейнасць (1989). Узнагароджаны «Знакам Гайдара», з фармулёўкай «''за верность детям''» (1991)<ref>А. Фядута апошні з узнагароджаных «Знакам Гайдара» у гісторыі ВЛКСМ.</ref>. * Лаўрэат [[Прэмія імя Алеся Адамовіча|прэміі імя Алеся Адамовіча]] [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]] і прэміі «[[Вольнае слова]]» [[Беларуская асацыяцыя журналістаў|БАЖ]]<ref>{{cite web|url=http://www.svaboda.org/a/27292772.html|title=Літанкета Свабоды: Аляксандар Фядута|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref>. * Лаўрэат [[Прэмія імя Льва Сапегі|прэміі імя Льва Сапегі]] (2018)<ref name="nc2018">{{cite web|lang=be|url=https://novychas.online/kultura/aljaksandr-fjaduta-atrymae-polskuju-premiju-imja-l|title=Аляксандр Фядута атрымае польскую прэмію імя Льва Сапегі|date=3 сакавіка 2018|publisher=Новы Час|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. == Бібліяграфія == {{калонкі|2|малы=так}} === Творы === * Федута А. И. Мой маленький Париж. — Минск: Лимариус, 2014. — 276 с. — 300 экз. — ISBN 9978-985-6968-42-9. * Федута А. И. Американские стихи. — Berlin: SAWADOWSKI-Verlag, 2012. === Працы === * Федута А. И. Читатель в творческом сознании автора «Евгения Онегина» // Болдинские чтения. Горький, 1986. С. 94 — 106 (в соавторстве с Егоровым И. В.); * Федута А. И. Мир как воля и представление (Штрихи к психологическому портрету Александра Лукашенко) // Белоруссия и Россия: Общества и государства. М., 1998; * Федута А. И. Что такое «непротивление»? // Ненасілле і Беларусь. Б.м., 1999; * Федута А. И. Читатель в творческом сознании А. С. Пушкина. Мн., 1999 (в соавторстве с Егоровым И. В.) * Федута А. И. Лукашенко: Политическая биография. / под ред. Будинаса Е. М.:, М., 2005. — 704 с. ISBN 5-98097-007-Х * Фядута А. І. Паэтычны аглядальнік: партрэты і рэцэнзіі / А. Фядута. — Мінск: Лімарыус, 2006. === Артыкулы === * Фядута А. Перамога і параза здаровага сэнсу, або Вяртанне Булгарына // Фадзей Булгарын. Выбранае / Фядута А. (укладанне, прадмова і камэнтар). — Мінск: Беларускі кнігазбор, 2003. — С. 5—42. — 592 с. — (Беларускі кнігазбор). — 2000 экз. — ISBN 985-6638-97-6. * Фядута А. Установка на читателя и проблема «жанра» в русских мемуарах 1-й половины XIX века // Opus # 1-2: Русский мемуар. Соавторство. Сборник статей = Rusų memuaras. Bendraautorystė / Г. Михайлова, Н. Арлаускайте, А. Двоеглазов (сост.). — Вильнюс: Издательство Вильнюсского университета, 2005. — С. 68—79. — 266 с. — (Mokslo darbai. Literatūra = Научные труды: Литература 47 (5)). — ISBN 9986-19-792-9. * Федута А. Цензор оценивает историка (неизвестный отзыв о книге Т. Нарбутта // Беларусь і беларусы ў прасторы і часе. Зборнік да 75-годдзя прафесара Адама Мальдзіса / Пад рэдакцыяй Сяргея Запрудскага, Аляксандра Фядуты, Захары Шыбекі. — Мінск: Лімарыус, 2007. — С. 174—177. — 444 с. — 500 экз. — ISBN 978-985-6740-78-0. * Фядута А. У змаганні за Праўду // Аляксей Карпюк. Выбраныя творы / Укладанне, прадмова, камэнтар А. Фядуты. — Мінск: Кнігазбор, 2007. — С. 89—90. — 600 с. — (Беларускі кнігазбор). — 1000 экз. — ISBN 978-985-6852-15-5. * Федута А. И. Один из узлов нашей общей истории // Вильна 1823—1824: Перекрестки памяти / Составитель Федута А. И. — Минск: Лимариус, 2008. — С. 3—18. — 244 с. — 400 экз. — ISBN 978-985-6740-82-7. === Укладальнік === * Выбранае / Булгарын Фадзей; Беларускі кнігазбор, т. 23. Уклад., прадм., камент. А. Фядуты. — Мінск: Беларускі кнігазбор, 2003. — 592 с. * Выбраныя творы / Аляксей Карпюк; Уклад., прадм., камент. А. Фядуты. Мінск, 2007. — 600 с. («Беларускі кнігазбор»: Серыя 1. Мастацкая літаратура)<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/14833|title=У «Беларускім кнігазборы» выйшаў зборнік твораў Аляксея Карпюка|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=5 лютага 2008}}<br />У кнізе: аповесці «Данута», «Развітанне з ілюзіямі», драма «Канец свету», у раздзеле Публіцыстыка — выступ на 5‑м з’ездзе пісьменнікаў у Мінску і «Перэпетыі пошукаў»; лісты да Янкі Брыля, Міхася Забэйды‑Суміцкага, Максіма Танка, Васіля Быкава, Пятра Машэрава, Міхаіла Гарбачова ды інш; успаміны пра А. Карпюка: Вольгі Іпатавай, Ніны Ляшчонак, урыўкі з успамінаў Барыса Клейна і Васіля Быкава.</ref>. * Вильна 1823—1824: Перекрестки памяти (Иоахим Лелевель. Новосильцов в Вильне; Иван Лобойко. Мои воспоминания). Уклад. Фядута А.; уступны артыкул, камэнтар: Лаўрынец П., Рэйтблат А., Фядута А. — Мн.: Лімарыюс, 2008. — 244 с.<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/17591|title=Выйшла кніга «Вильна 1823‑1824: Перекрестки памяти»|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=4 чэрвеня 2008}}</ref> — Зборнік прысвечаны «справе [[Таварыства філаматаў|філаматаў]]», у склад зборніка ўвайшлоў нарыс вядомага польскага гісторыка [[Іаахім Лялевель|Іаахіма Лялевеля]] «Навасільцаў у Вільні», успаміны прафесара Івана Лабойкі (друкуюцца ўпершыню) — сучаснікаў «справы філаматаў». У Дадатках публікуюцца лісты Лабойкі да Лялевеля. * Калейдаскоп успамінаў. У 2 т. / Пшацлаўскі Восіп; Уклад., прадм., камент. і імён. паказальнік Аляксандр Фядута. — Мінск: Лімарыус, 2012. 376, 368 с. (Беларуская мемуарная бібліятэка) * Поляки в Петербурге в первой половине XIX века / Сост., предисл., подгот. текста воспоминаний О. А. Пржецлавского и коммент. А. И. Федуты; пер. воспоминаний С. Моравского, Т. Бобровского и А.-Г. Киркора с польск. Ю. В. Чайникова. — М.: Новое литературное обозрение, 2010. — 912 с. — (Россия в мемуарах). — 1000 экз. — ISBN 978-5-86793-816-1. * Маліноўскі Мікалай. Кніга ўспамінаў / Укладанне, прадмова, каментары і імённы паказальнік кандыдат філалагічных навук Аляксандр Фядута; пераклад з польск. Я. М. Кісялёва. — Мінск: Лімарыус, 2014. — 240 с. — (Беларуская мемуарная бібліятэка). — 300 экз. — ISBN 978-985-6968-39-9. {{калонкі/канец}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Наша Ніва on-line: Культура — Эл.рэсурс nashaniva.by * {{крыніцы/ХЁХ-1999|Федута Александр}} * {{крыніцы/ЭХЁХ|Федута Александр Иосифович}} * ''Тамковіч А.'' Жыццё пасля кратаў. − 2013. — С. 163—176 — ISBN 978-985-6025-25-2 * Palitviazni.info — 2013. — С. 216—221 == Спасылкі == * Федута А. И. [http://pawet.net/library/history/bel_history/_articles/feduta/Федута_А.И._Наполеон_и_Ян_Снядецкий.html Наполеон и Ян Снядецкий // Meninis tekstas: Suvokimas. Analize. Interpretacija. — Vilnius: VPU leidykla, 2008. — Nr.6 (1). — P. 120—134.] * Федута А. И. [http://pawet.net/library/history/bel_history/_books/feduta/Федута_А._И._Письма_прошедшего_времени.html Письма прошедшего времени: Материалы к истории литературы и литературного быта Российской империи / А. И. Федута. — Минск : Лимариус, 2009. — 264 с.: ил.] * {{cite web |author = Федута А. И. |datepublished = 27 мая 2011 |url = http://mn.ru/newspaper_freetime/20110527/302104329.html |title = Пытка свободой |publisher = [[Московские новости]] |accessdate = 2011-5-28 |archiveurl = https://www.webcitation.org/66MueHwFm?url=http://mn.ru/newspaper_freetime/20110527/302104329.html |archivedate = 2012-03-23 |url-status = live }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Фядута Аляксандр Іосіфавіч}} [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Дактары філалагічных навук]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] lpwjv46nnrez0zaasyrzwgwoxrq49rm 0 41141 5132733 5132036 2026-04-26T15:01:24Z M.L.Bot 261 /* Пасляваенныя гады */ 5132733 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Лукаш Бэндэ''' або '''Лука Апанасавіч Бэндэ''' ({{ВДП}}) — беларускі савецкі літаратурны крытык і літаратуразнавец. == Біяграфія == === Раннія гады === Нарадзіўся ў [[Шчакоцк]]у (цяпер [[Іванаўскі раён]]) у сялянскай сям’і{{r|hardzicki}}. У анкеце 1949 года запісаўся [[Беларусы|беларусам]]-[[Палешукі|палешуком]], аднак, у анкеце 1933 года — украінцам, але мовай якой піша пазначыў беларускую{{r|sb}}{{r|barynau}}. З 1915 года разам з бацькамі ў [[Бежанства|бежанстве]], спачатку ў [[Пензенская губерня|Пензенскай]], затым у [[Арэнбургская губерня|Арэнбургскай губерні]] (напэўна паблізу [[Чалябінск]]а{{r|barynau}}), быў [[батрак]]ом у памешчыкаў{{r|barynau}}. У Чалябінску ўступіў у [[РКП(б)]]{{r|sb}}. У 1920—1922 гадах служыў кавалерыстам у [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] на Урале і ў [[Сібір]]ы{{r|sb}}{{r|kp}}. У 1922 годзе пераведзены ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускую ССР]], летам 1923 года ўдзельнічаў «у ліквідацыі бандытызму» на [[Барысаўскі павет|Барысаўшчыне]], быў паранены{{r|sb}}{{r|kp}}. === Праца ў БССР === [[Файл:Ізі Харык (справа) з Лукашом Бэндэ і яго жонкай Нінай. 1931.png|міні|злева|Лукаш Бэндэ з жонкай Нінай і [[Ізі Харык]]ам, 1931 год.]] [[Файл:Платон Головач и Лука Бенде среди слушателей минской партшколы.jpg|thumb|[[Платон Галавач]] і Лукаш Бэндэ сярод слухачоў мінскай партшколы. Галавач другі справа ў верхнім радзе, Бэндэ крайні справа ў другім.]] У 1926 годзе скончыў [[Камуністычны ўніверсітэт Беларусі імя У. І. Леніна]] ў [[Мінск|Менску]]{{r|be}}{{r|nekrop}}. Пасля вучобы працаваў у [[Віцебскі ветэрынарны інстытут|Віцебскім ветэрынарным інстытуце]], выкладаў у Вайсковай школе імя ЦВК БССР{{r|hardzicki}}{{r|nekrop}}. Займаў пасады ў [[Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы НАН Беларусі|Інстытуце мовы, літаратуры і мастацтва]] [[АН БССР]], адначасова працаваў адказным рэдактарам часопісаў «Напагатове» і «<nowiki>Комунiстычнае выхаваньне</nowiki>»{{r|hardzicki}}{{r|sb}}, быў членам рэдкалегіі маскоўскага часопіса «Пролетарская литература»{{r|nekrop}}. Загадваў сектарам мастацкай літаратуры і быў намеснікам дырэктара [[Белдзяржвыдавецтва]]{{r|nekrop}}. Член [[БелАПП]]{{r|be}}. Працаваў палітычным рэдактарам (цэнзарам) Галоўліта БССР, быў членам камісій па [[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|рэформе беларускага правапісу (1933)]]{{r|sb}}, па вылучэнні (выманні) варожай літаратуры з бібліятэк БССР, па выданні твораў класікаў марксізму-ленінізму{{r|sb}}{{r|kp}}. Быў членам аргкамітэта [[Саюз пісьменнікаў БССР|Саюза пісьменнікаў БССР]] (СП БССР) у 1934 годзе{{r|nekrop}}. На пачатку 1930-х гадоў лічыўся «генеральным крытыкам» БССР, верным афіцыйнай лініі партыі{{r|sb}}{{r|kp}}. У Менску жыў спачатку па вуліцы Карла Маркса, 30, потым — па вуліцы Савецкай, 35, кв. 10, у доме [[НКУС]].{{r|nekrop}} === Ленінград і ваенны час === У 1934 годзе пераехаў у [[Ленінград]]{{r|barynau}}. Займаў пасаду намесніка дырэктара па мастацкай частцы кінафабрыкі «[[Беларусьфільм|Савецкая Беларусь]]» (1934—1935){{r|nekrop}}. З 19 мая 1934 года{{r|barynau}} членам Саюза савецкіх пісьменнікаў (СПП){{r|nekrop}}. У 1935—1938 гадах працаваў у Інстытуце рускай літаратуры ([[Пушкінскі Дом|Пушкінскім Доме]]) АН СССР{{r|barynau}}, Ленінградскім дзяржаўным універсітэце{{r|barynau}}, выдавецтве «Вучпедвыд» (Учпедгиз){{r|barynau}}, выкладаў у Ленінградскім абласным педагагічным інстытуце (Настаўніцкім інстытуце){{r|barynau}} і Ленінградскім тэатральным інстытуце{{r|hardzicki}}{{r|nekrop}}. У студзені 1937 года выключаны з партыі, а ў 1938 годзе — з СП БССР за «грубае вульгарызатарства» і з абвінавачаннем у [[трацкізм]]е{{r|sb}}{{r|kp}}. Паводле звестак Галоўліта, на працягу двух гадоў лічыўся «ворагам народа»{{r|sb}}. Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] запісаўся ў народнае апалчэнне{{r|barynau}}. 16 верасня 1941 года ў раёне [[Стрэльна|Стрэльны]] атрымаў множнае асколачнае раненне{{r|barynau}}. Блакаду пражыў у Ленінградзе, служыў у архіўным упраўленні НКУС{{r|hardzicki}}{{r|sb}} («органах НКУС»{{r|barynau}}). Адначасова, паводле ўласнага сведчання, працаваў над кнігай{{r|barynau}}. === Пасляваенныя гады === З 1945 года займаўся пераважна літаратурнай і выкладчыцкай працай{{r|barynau}}. У 1946 годзе з падтрымкай сакратара ЦК КПБ [[Цімафей Гарбуноў|Цімафея Гарбунова]] вярнуцца ў літаратурнае жыццё БССР, але ў 1947 годзе зноў з’ехаў у Ленінград. Чытаў лекцыі ў [[Гродзенскі педагагічны інстытут|Гродзенскім педінстытуце]]{{r|barynau}}, Ленінградскім педінстытуце імя М. М. Пакроўскага{{r|barynau}}, іншых навучальных установах [[Даўгаўпілс]]а, Ленінграда, [[Выбарг]]а, [[Жытомір]]а{{r|hardzicki}}. Працаваў рэдактарам Ленінградскага аддзялення Дзяржлітвыдавецтва{{r|hardzicki}}. Жыў у Ленінградзе па Неўскім праспекце 40-42, кв. 29.{{r|barynau}} У лістападзе 1947 года па даручэнні Ленінградскага аддзялення ССП (ЛА ССП) накіраваны ў БССР для нарыхтоўкі прадуктаў для пісьменнікаў Ленінграда, дапусціў пры гэтым злоўжыванні і ў 1949 годзе, паводле вызначэння суда, абвінавачаны ў выкарыстанні даверу ў асабістых мэтах (прысваенні прадуктаў па ніжэйшых цэнах і празмерныя камандзіровачныя выдаткі), суд паведаміў ЛА ССП пра гэта і арганізацыя разглядала пытанне выключэння Бэндэ.{{r|barynau}} У 1953 годзе зноў разглядалася выключэнне Бэндэ з ССП, бо з 1932 года ён не публікаваўся. У 1956 годзе пытанне выключэння зноў разглядалася ЛА ССП, бо «цягам шэрагу гадоў творча сябе не праявіў, і працяглы час адсутны». Аднак, Бэндэ так і не выключылі.{{r|barynau}} Членства ў партыі адноўлена ў 1957 годзе{{r|sb}}. Пахаваны на [[Шувалаўскія могілкі|Шувалаўскіх могілках]] у [[Ленінград]]зе{{r|nekrop}}. == Творчасць і дзейнасць == Дэбютаваў у друку ў 1925 годзе{{r|hardzicki}}. Быў адным з актыўных прадстаўнікоў «аглабельнай крытыкі» 1930-х гадоў, яго метады характарызуюць як [[сервілізм]] і палітычнае цкаванне пісьменнікаў-«[[нацдэм]]аў»{{r|vasiuch}}{{r|kp}}. Крытычны метад Бэндэ фарміраваўся пад уплывам канцэпцыі «сацыялогіі мастацтва» [[Уладзімір Максімавіч Фрычэ|Уладзіміра Фрычэ]], якую ён значна вульгарызаваў і спрашчаў. Мастацкі вобраз у інтэрпрэтацыі Бэндэ выступаў выключна як ілюстрацыя класавай ідэалогіі і палітычнага светапогляду, што суправаджалася поўным ігнараваннем мастацкай своеасаблівасці твора і індывідуальнасці мастацкага пазнання рэчаіснасці. Трымаўся ідэалагічнай устаноўкі на стварэнне «новай пралетарскай культуры», адмаўляў каштоўнасць культурных набыткаў мінулага і абвяшчаў дарэвалюцыйную беларускую літаратуру контррэвалюцыйнай з’явай, прасякнутай «буржуазна-ліберальнай ідэалогіяй». Значная частка яго дзейнасці прысвечана палітычнай і літаратурнай дыскрэдытацыі нацыянальных класікаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] і [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], а таксама абвінавачванню прадстаўнікоў літаратурных аб’яднанняў «[[Узвышша (літаратурнае аб’яднанне)|Узвышша]]» і «[[Полымя (літаратурнае аб’яднанне)|Полымя]]» ў прыхільнасці ідэям буржуазнага нацыяналізму.{{r|be}} Аўтар пагромных артыкулаў супраць Янкі Купалы, [[Язэп Пушча|Язэпа Пушчы]], [[Уладзімір Дубоўка|Уладзіміра Дубоўкі]], [[Міхась Зарэцкі|Міхася Зарэцкага]]{{r|vasiuch}}{{r|sb}}. Імя Бэндэ стала сінонімам рэпрэсіўнай крытыкі («бэндаўская дубіна»){{r|sb}}{{r|kp}}. Сучаснікі і даследчыкі вінавацілі Бэндэ ў прысваенні рукапісаў рэпрэсаваных аўтараў падчас вобыскаў і пасля іх гібелі{{r|vasiuch}}{{r|kp}}. Ёсць звесткі, што пасля Другой сусветнай вайны Бэндэ прадаваў пісьменнікам, што выжылі, магчымасць перапісаць іх уласныя творы (напрыклад, паэму Уладзіміра Дубоўкі «Штурмуйце будучыні аванпосты!»){{r|vasiuch}}{{r|kp}}. Таксама Бэндэ абвінавачвалі ў плагіяце прац акадэміка [[Іван Замоцін|Івана Замоціна]]{{r|sb}}{{r|kp}}. Аўтар манаграфій «Янка Купала: Крытычны нарыс» (1932) і «[[Андрэй Александровіч]]» (1932){{r|be}}{{r|hardzicki}}, якія, на думку [[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Ірыны Багдановіч]], не вызначаліся ні навуковай, ні эстэтычнай глыбінёй{{r|be}}. Склаў шэраг чытанак і хрэстаматый па беларускай літаратуры для сярэдніх школ{{r|hardzicki}}{{r|nekrop}}. Падрыхтаваў некалькі рукапісаў, якія не апублікаваны{{r|barynau}}. Станам на студзень 1948 года, паводле Бэндэ, у Белдзяржвыдаце ляжалі яго рукапісы «Творчество Янки Купалы и фольклор» (20 др.арк., напісаны падчас блакады), «Якуб Колас: жизнь и творчество» (25 др.арк.), «[[Цётка (Алаіза Пашкевіч)|Цётка]]. Очерк жизни и творчества» (7 др.арк.), тым самым часам ён працаваў над кнігамі «Очерки истории белорусской литературы» і «Белорусская литература и царская цензура», меў рукапіс пра творчасць [[Пятрусь Броўка|Петруся Броўкі]] (4 др.арк.){{r|barynau}}. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="vasiuch">{{артыкул |аўтар = Васюченко Петр |загаловак = Сервилизм в беларуской советской литературе |спасылка = https://pawet.net/library/history/bel_history/articles/wasiuchenka/%D0%92%D0%B0%D1%81%D1%8E%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%9F.%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B2_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B5.html |мова = ru |выданне = Деды |год = 2011 |нумар = 8 |старонкі = 45-66}}</ref> <ref name="be">{{Крыніцы/БелЭн|3|Бэндэ Лукаш Апанасавіч|[[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Багдановіч І. Э.]]|384|І. Э. Багдановіч}}</ref> <ref name="barynau">{{cite web|ref = | url =https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/permalink/1655950775553693/ |title =Лукаш Бенде: штрихи к портрету |first= Игорь|last =Баринов |authorlink =Ігар Ігаравіч Барынаў |date =2026-04-22 |work = |publisher =Запісы беларусаведа |location = |page = |language = ru|trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date =2026-04-22 |url-status = |quote = }}</ref> <ref name="sb">{{cite web |url = https://www.sb.by/articles/bende-ispolnitel-i-zhertva.html |title = Бенде. Исполнитель и жертва |first = Виктор |last = Корбут |date = 13.03.2004 |work = СБ. Беларусь сегодня |publisher = Издательский дом «Беларусь сегодня» |location = Минск |access-date = 22.04.2026 |language = ru}}</ref> <ref name="nekrop">{{cite web |url = https://nekropol-spb.ru/kladbischa/shuvalovskoe-kladbische/bende-luka-afanasievich |title = Бендэ (Бенде) Лука Афанасьевич |first = А. Б. |last = Кустов |date = |work = Некрополь Санкт-Петербурга и окрестностей |publisher = |location = Санкт-Петербург |access-date = 22.04.2026 |language = ru}}</ref> <ref name="hardzicki">{{Крыніцы/БП 1917-90|[https://slounik.org/80863.html Бэндэ Лукаш]|}}</ref> <ref name="kp">{{cite web |url = https://www.kp.ru/daily/217197/4306948/ |title = На обысках забирал рукописи репрессированных писателей, а потом продавал их копии выжившим: история зловещего критика Лукаша Бенде |first = Сергей |last = Трефилов |date = 28.10.2020 |work = KP.RU |publisher = ИД «Комсомольская правда» |location = Москва |access-date = 22.04.2026 |language = ru}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Бэндэ Лукаш Апанасавіч|[[Ірына Эрнстаўна Багдановіч|Багдановіч І. Э.]]|384|І. Э. Багдановіч}} * {{Крыніцы/БП 1917-90|[https://slounik.org/80863.html Бэндэ Лукаш]|}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бэндэ Лука Апанасавіч}} [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай асацыяцыі пралетарскіх пісьменнікаў]] bugpyepb9eeoo5r0mhvfnw5qnmdvpwh 0 45859 5132789 5062256 2026-04-26T16:04:23Z Economico-geographer 399 абнаўленне звестак 5132789 wikitext text/x-wiki {{Вучоны | Месца нараджэння = | Грамадзянства = | Навуковая сфера = [[архітэктура]], [[этналогія]], [[мастацтвазнаўства]], [[гісторыя]] | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|доктар|гістарычных навук}} <br />{{Навуковая ступень|доктар|архітэктуры}} (2001) | Навуковы кіраўнік = | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = аўтар канцэпцыі развіцця турысцка-рэкрэацыйных зон Беларусі, адзін з аўтараў праекта Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту | Узнагароды і прэміі = | Сайт = }} {{цёзкі2|Лакотка}} '''Аляксандр Іванавіч Лакотка''' (нар. [[25 студзеня]] [[1955]], в. [[Кузьмічы (Дзятлаўскі раён)|Кузьмічы]], [[Дзятлаўскі раён]], [[Гродзенская вобласць]], [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларуская ССР]]) — беларускі [[архітэктар]], [[этналогія|этнолаг]], [[Мастацтвазнаўства|мастацтвазнавец]], [[Гісторыя|гісторык]]. [[Доктар гістарычных навук]] (1993), [[доктар архітэктуры]] (2001), [[прафесар]] (2003). [[Спіс акадэмікаў НАН Беларусі|Акадэмік НАН Беларусі]] (2014, мастацтвазнаўства<ref name="Веды3">{{Cite web |url=http://csl.bas-net.by/xfile/vedy/2014/3t8i4.pdf |title=Веды. — 2014. — 17 лістапада. — С.2 |access-date=27 снежня 2014 |archive-date=25 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160125201556/http://csl.bas-net.by/xfile/vedy/2014/3t8i4.pdf |url-status=dead }}</ref>; член-карэспандэнт з 2004), акадэмік [[Беларуская акадэмія архітэктуры|Беларускай акадэміі архітэктуры]] (2003). [[Заслужаны дзеяч навукі Беларусі]] (2021){{sfn|Марозаў|2022}}. == Біяграфія == Бацька працаваў настаўнікам рускай мовы і літаратуры, выдатна маляваў<ref name="sb">[https://www.sb.by/articles/aleksandr-lokotko.html Александр Локотко: «Для серьезного научного заведения полвека — юность!»]</ref>. Скончыў у 1977 годзе [[архітэктурны факультэт БНТУ]]. У 1977—1978 гадах — архітэктар эксперыментальнай майстэрні № 2 інстытута «[[Дзіпрасельбуд|БелНДІдзіпрасельбуд]]», у 1978—1982 гадах — загадчык аддзела Рабочай групы па стварэнні [[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту|Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту]]. З 1982 па 1989 гады працаваў у [[Цэнтр па рэгенерацыі гісторыка-культурных ландшафтаў і тэрыторый|Беларускім рэстаўрацыйна-праектным інстытуце]], старшы архітэктар, начальнік архітэктурна-рэстаўрацыйнага аддзела навукова-даследчага праектнага бюро, начальнік архітэктурна-канструктарскай майстэрні, галоўны архітэктар праектаў архітэктурна-канструктарскай майстэрні. У 1989—1995 гадах намеснік дырэктара па навуцы Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту. У 1985 годзе скончыў завочна аспірантуру [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытута мастацтвазнаўца, этнаграфіі і фальклору Акадэміі навук БССР]]. У 1986 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Агульныя і рэгіянальныя асаблівасці народнага жылля Беларусі (сярэдзіна XIX—XX стст.)»{{sfn|Марозаў|2022}}. З 1990 года выкладае ў [[БДУ]], [[БДПУ імя М. Танка]], [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў|Беларускім дзяржаўным універсітэце культуры і мастацтваў]], [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскім гуманітарным універсітэце]]{{sfn|Марозаў|2022}}. Быў намеснікам дырэктара [[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту|Беларускага музея народнага дойлідства і побыту]]. З 1995 года — у [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|ІМЭФ НАНБ]]: загадчык аддзела дойлідства, з 1997 года — намеснік дырэктара па навуковай рабоце, з 2004 па 2012 — дырэктар. З 2012 па 2025 — дырэктар [[Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры|Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі]]. У цяперашні час — галоўны навуковы супрацоўнік аддзела экалогіі традыцыйнай культуры ІМЭФ НАНБ.<ref>[https://belcentre.by/be/%D0%BE%D1%82%D0%B4%D0%B5%D0%BB-%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%B8-%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80/ АДДЗЕЛ ЭКАЛОГІІ ТРАДЫЦЫЙНАЙ КУЛЬТУРЫ Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы]</ref> У 1993 годзе абараніў доктарскую дысертацыю па тэме «Беларускае народнае дойлідства (XIX — сярэдзіна XX стст.)», у 2001 годзе — па тэме «Беларусы. Дойлідства: Канцэпцыя гістарычнага феномена беларускай архітэктуры»{{sfn|Марозаў|2022}}. == Навуковы ўклад == Распрацаваў новы комплексны метадалагічны падыход, які грунтуецца на спалучэнні гістарычна-параўнальнага, архітэктуразнаўчых і мастацтвазнаўчых метадаў і дазваляе выявіць этнічныя рысы і рэгіянальныя асаблівасці беларускай архітэктуры. Стварыў новую навуковую канцэпцыю гістарычнага феномена беларускай архітэктуры як своеасаблівага сінтэзу ўсходнееўрапейскіх і заходнееўрапейскіх традыцый дойлідства, раскрыў ролю ўсходнееўрапейскіх і заходнееўрапейскіх традыцый у эвалюцыі беларускіх гарадоў, ахарактарызаваў гістарычныя працэсы зменлівасці тыпаў паселішчаў. Вылучыў і сістэматызаваў агульныя і рэгіянальныя асаблівасці вясковага жылля беларусаў, прааналізаваў яго этнічныя рысы, распрацаваў тыпалагічную класіфікацыю ўсіх кампанентаў вясковага жылога комплексу, якая ўлічвае не толькі канструктыўныя асаблівасці, але і сацыяльна-эканамічныя і культурна-гістарычныя фактары, даследаваў уплыў ландшафтных умоў на фарміраванне жылога асяроддзя, узаемасувязь вясковага і традыцыйнага гарадскога жылля, выявіў прычыны рэгіянальных адрозненняў беларускага сакральнага дойлідства, да якіх адносяцца адчуванне маштабу і суразмернасці ў асяроддзі (нізіннае і ўзгорыстае), традыцыйнае разуменне суадносін гармоніі і памераў, светапоглядныя ўяўленні аб прыгажосці той ці іншай формы, кампазіцыі (яруснай, восевай). У сваіх працах яскрава паказаў, што беларускае дойлідства з’яўляецца адной з выразных культурных адзнак беларускага этнасу. Пад яго кіраўніцтвам і з непасрэдным асабістым удзелам праведзена шмат экспедыцый, абследаваны сотні сельскіх паселішчаў, дваццаць восем гарадоў, узята на ўлік некалькі тысяч помнікаў беларускага дойлідства. Атрыманыя вынікі навуковых даследаванняў А. I. Лакоткі маюць важнае тэарэтычнае і практычнае значэнне. Яны адкрываюць новыя гарызонты для пошуку сучасных форм мастацка-стылёвай выразнасці планіроўкі і забудовы паселішчаў, для дэталёвага вывучэння рэгіянальнай і лакальнай спецыфікі беларускага дойлідства, ддя рэстаўрацыі архітэктурных помнікаў Беларусі. Пад кіраўніцтвам А. І. Лакоткі распрацаваны Генеральны план Беларускага дзяржаўнага музея народнай архітэктуры і побыту, праект сектара «Цэнтральная Беларусь» гэтага музея, праекты многіх сядзіб, арганізаваны перавозка, размяшчэнне і рэстаўрацыя грамадскіх, культавых, жылых і гаспадарчых пабудоў. Ён з’яўляецца ініцыятарам стварэння музеяў у г. п. [[Глуша (пасёлак)|Глуша]] [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] і ў вёсцы [[Моталь]] [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Падрыхтаваў 4 [[доктар навук|дактароў]] і 5 кандыдатаў навук. == Грамадская дзейнасць == Актыўна прапагандуе вынікі навуковых даследаванняў, рэгулярна публікуе артыкулы ў газетах. Аўтар і вядучы серыі тэлеперадач «Беларускі мерыдыян», прымае актыўны ўдзел у серыі радыёперадач «Культура», напісаў сцэнарый фільма «[[Неруш (фільм)|Неруш]]», створанага кінастудыяй «[[Беларусьфільм]]». Плённую навуковую і асветніцкую дзейнасць спалучае з актыўнай грамадскай дзейнасцю. Уваходзіць у склад Савета [[Беларускі рэспубліканскі фонд фундаментальных даследаванняў|Беларускага рэспубліканскага фонду фундаментальных даследаванняў]], з’яўляецца членам Прэзідыума [[Беларускае рэспубліканскае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры|Беларускага рэспубліканскага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры]], членам [[Беларускі саюз архітэктараў|Саюза архітэктараў Беларусі]], членам Еўрапейскага Савета па культуры; віцэ-прэзідэнтам камісіі па архітэктуры і дызайну Міжнароднай арганізацыі па народнай творчасці [[ЮНЕСКА]]. Уваходзіць у склад Беларускай рэспубліканскай навукова-метадычнай рады па пытаннях гісторыка-культурнай спадчыны пры [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрстве культуры Рэспублікі Беларусь]]. == Прэміі і ўзнагароды == Лаўрэат прэміі «[[За духоўнае адраджэнне]]» (2008), лаўрэат [[прэмія Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі|прэміі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (2000, 2011), стыпендыят Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2002). Узнагароджаны [[медаль Францыска Скарыны|медалём Францыска Скарыны]] (2016), нагрудным знакам [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]] «[[За ўклад у развіццё культуры Беларусі]]» (2007), юбілейным медалём «[[У гонар 80-годдзя Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]» (2009). Узнагароджаны [[Ганаровая грамата Прэзідыума НАН Беларусі|Ганаровымі граматамі Прэзідыума НАН Беларусі]] (2005), [[Ганаровая грамата Міністэрства інфармацыі Беларусі|Міністэрства інфармацыі]] (2005), [[Ганаровая грамата Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]] (2011), [[Ганаровая грамата Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь|Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь]] (2011), [[Ганаровая грамата Міністэрства спорту і турызму Беларусі|Міністэрства спорту і турызму]] (2013), Упаўнаважанага па справах рэлігій і нацыянальнасцей (2013). Абвешчана падзяка Мітрапаліта Мінскага і Слуцкага, Патрыяршага Экзарха ўсяе Беларусі [[Філарэт (Вахрамееў)|Філарэта]] (2008). Удастоены ганаровага звання «[[Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь]]» (2021)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32100334&p1 Указ Прэзідэнта Республікі Беларусь ад 10 верасня 2021 года № 336 «Аб узнагароджанні»]</ref>. == Сям’я == У шлюбе з архітэктарам [[Святлана Аляксандраўна Лакотка|Святланай Аляксандраўнай Лакотка]], з якой ён разам вучыўся ў політэхнічным інстытуце, працавала дырэктарам [[Беларускі дзяржаўны музей народнай архітэктуры і побыту|Беларускага музея народнай архітэктуры і побыту]]<ref name="sb"/>. Мае двух сыноў<ref name="sb"/>, [[Аляксей Аляксандравіч Лакотка|Аляксея]] і [[Яўген Аляксандравіч Лакотка|Яўгена]], таксама архітэктараў<ref>[https://hardy.pro/monolit_member/ HARDY.PRO. OUR TEAM] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191016213900/https://hardy.pro/monolit_member/ |date=16 кастрычніка 2019 }}</ref>. == Асноўныя працы == Аўтар 24 кніг і манаграфій, больш як 250 навуковых артыкулаў. Сярод якіх найбольш значнымі з’яўляюцца: * Локотко, А. И. Белорусское народное зодчество : середина XIX—XX вв. / А. И. Локотко. — Минск : Навука і тэхніка, 1991. — 286 c. * Лакотка, А. І. Сілуэты старога Мінска : нарысы драўлянай архітэктуры / А. І. Лакотка. — Мінск : Полымя, 1991. — 124 с. * Лакотка, А. І. Бераг вандраванняў, ці Адкуль у Беларусі мячэці / А. І. Лакотка. — Мінск : Навука і тэхніка, 1994. — 96 с. * Лакотка, А. І. Пад стрэхамі прашчураў / А. І. Лакотка. — Мінск : Полымя, 1996. — 384 с. * Беларусы. Т. 2 : Дойлідства / А. І. Лакотка. — Мінск : Тэхналогія, 1997. — 389 с. * Лакотка, А. І. Нацыянальныя рысы беларускай архітэктуры / А. І. Лакотка. — Минск : Ураджай, 1999. — 366 с. * Локотко, А. И. Архитектура европейских синагог / А. И. Локотко. — Минск : Ураджай, 2002. — 156 с. * Локотко, А. И. Историко-культурные регионы Беларуси / А. И. Локотко. — Минск : ЕГУ, 2002. — 228 с. * Лакотка, А. І. Драўлянае сакральна-манументальнае дойлідства Беларусі / А. І. Лакотка. — Минск : Беларусь, 2003. — 224 с. * Локотко, А. И. Архитектурно-ландшафтная топография белорусско-русского этнического пограничья / А. И. Локотко. — Минск : Право и экономика, 2003. — 154 с. * Локотко, А. И. Архитектурное наследие Беларуси: развитие традиций, охрана и реставрация / А. И. Локотко. — Минск : Право и экономика, 2004. — 303 с. * Локотко, А. И. Топография природноценных территорий и историко-культурного ландшафта Белорусского государственного музея народной архитектуры и быта / А. И. Локотко. — Минск : Право и экономика, 2005. — 196 с. * Локотко, А. И. Историко-культурные ландшафты Беларуси / А. И. Локотко. — Минск : Белорусская наука, 2006. — 470 с. * Туристическая мозаика Беларуси / автор-составитель А. И. Локотко. — Минск : Белорусская наука, 2011. — 640 с. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|ЛАКОТКА Аляксандр Іванавіч}} * ''[[Міхаіл Фёдаравіч Піліпенка|Піліпенка, М. Ф.]]'' [http://nasb.gov.by/rus/publications/vestih/vgm05_1e.php Аляксандр Іванавіч Лакотка (Да 50-годдзя з дня нараджэння)] / М. Ф. Піліпенка // Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя гуманіт. навук. — 2005. — № 1. — С. 124—125. * {{крыніцы/Хто ёсць хто ў Беларусі. Архітэктары|Локотко Александр Иванович}} == Спасылкі == * [https://nasb.gov.by/bel/members/akademiki/lokotko.php Аляксандр Іванавіч Лакотка] на сайце Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі {{ref-be}} * [https://csl.bas-net.by/personalii/81029/lokotko-aleksandr-ivanovich/ Аляксандр Іванавіч Лакотка] ў базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лакотка Аляксандр Іванавіч}} [[Катэгорыя:Архітэктары СССР]] [[Катэгорыя:Архітэктары Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы СССР]] [[Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Этнографы СССР]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Дырэктары ІМЭФ НАНБ]] [[Катэгорыя:Акадэмікі Беларускай акадэміі архітэктуры]] [[Катэгорыя:Архітэктары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Архітэктары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Міністэрства спорту і турызму Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Граматай Патрыяршага экзарха ўсяе Беларусі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] fjeg94c5by41lh4bix6ub966b2rsqy1 0 48284 5132659 4792410 2026-04-26T12:37:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132659 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Засульскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Стаўбцоўскі раён]] |Уключае = 13 населеных пунктаў |Сталіца = [[Засулле]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = [[28 мая]] [[2013]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1118 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Засу́льскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Засулле]]. У 2009 г. тэрыторыя сельсавета складала 4600 га. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Стаўбцоўскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. 8 чэрвеня 1963 года ў склад [[Слабадскі сельсавет (Стаўбцоўскі раён)|Слабадскога сельсавета]] перададзена вёска [[Коласава (Стаўбцоўскі раён)|Коласава]], а ў склад сельсавета з [[Ячонскі сельсавет|Ячонскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Наваполле (Стаўбцоўскі раён)|Наваполле]] і [[Ячонка]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 8 чэрвеня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 23 (1023).</ref>. 28 мая 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Рубяжэвіцкі сельсавет|Рубяжэвіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919060259/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=19 верасня 2020}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1118 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 88,3 % — [[беларусы]], 6,2 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 4,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=13 красавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. == Склад == На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 13 населеных пунктаў: * [[Алешкава]] * [[Варнавугал]] * [[Грызаўшчына]] * [[Даўнаршчына]] * [[Ждановічы (Стаўбцоўскі раён)|Ждановічы]] * [[Засулле]] * [[Зарэчча (Рубяжэвіцкі сельсавет)|Зарэчча]] * [[Камейшы|Камейшы]] * [[Наваселле (Стаўбцоўскі раён)|Наваселле]] * [[Ражанка (Стаўбцоўскі раён)|Ражанка]] * [[Сосенка (Стаўбцоўскі раён)|Сосенка]] * [[Татаршчына (Стаўбцоўскі раён)|Татаршчына]] * [[Ячонка]] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Стаўбцоўскі раён|варыянт=гісторыя|загаловак=Засульскі сельсавет у [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім раёне]] (1940—2013)}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Стаўбцоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] atm3c4n0g3aeea9uu753hxy9ofp73rx 0 50766 5132939 5082842 2026-04-27T09:26:16Z Shurix-noise 85012 Дапоўнены звесткі пра бел пераклады 5132939 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Говард Філіпс Лаўкрафт | Арыгінал імя = Howard Phillips Lovecraft | Фота = H. P. Lovecraft, June 1934.jpg | Шырыня = 200px | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = ''Льюіс Тэобальд'' ({{lang-en|Lewis Theobald}})<br/>Уорд Філіпс ({{lang-en|Ward Phillips}}) | Месца смерці = | Грамадзянства = {{USA}} | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = [[Соня Грын]] | Муж = | Дзеці = | Род дзейнасці = [[Пісьменнік]], [[паэт]], [[журналіст]] | Гады актыўнасці = [[1897]]—[[1908]], [[1917]]—[[1936]] | Кірунак = [[Фантастыка]] | Жанр = [[Лаўкрафтаўскія жахі]], [[містыка]], [[гатычны раман]] | Дэбют = [[Звер у пячоры|«Звер у пячоры»]] ({{lang-en|The Beast in the Cave}}), [[1918]] | Мова твораў = [[Англійская]] | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Говард Філіпс Лаўкрафт''' ({{lang-en|''Howard Phillips Lovecraft''}}; {{ДН|20|8|1890}}, [[Провідэнс]], [[Род-Айленд|штат Род-Айленд]], [[ЗША]] — {{ДС|15|3|1937}}, там жа) — амерыканскі паэт і [[пісьменнік]], які пісаў у жанрах [[Літаратура жахаў|жахаў]], [[Містыка|містыкі]], спалучаючы іх у арыгінальным стылі. Першапачынальнік [[Міфы Ктулху|Міфаў Ктулху]]. Пры жыцці Лаўкрафта яго творы не карысталіся вялікай папулярнасцю, аднак ужо пасля яго смерці яны аказалі прыкметны ўплыў на фармаванне сучаснае масавае культуры. Яго творчасць на гэтулькі ўнікальна, што творы Лаўкрафта вылучаюцца ў адасоблены паджанр — так званыя [[Лаўкрафтаўскія жахі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся [[20 жніўня]] [[1890]] у [[Провідэнс]]е ([[Род-Айленд|штат Род-Айленд]], [[ЗША]]). Бацька — Уілфрыд Скот Лаўкрафт, маці — Сара С'юзан Філіпс Лаўкрафт. У [[1893]], калі Говарду было толькі тры гады, ягонага бацьку забралі ў псіхіятрычны шпіталь, дзе ён і памёр у [[1898]]. Лаўкрафта выхоўвалі яго маці, дзве цёткі (Ліліян Дэлора Філіпс і Энні Эмілін Філіпс), а таксама дзядуля — Уіпл Ван Бюрэн Філіпс. Говарда лічылі вундэркіндам, з-за таго, што ва ўзросце двух гадоў ён быў здольны чытаць вершы на памяць, а ў шэсць пачаў пісаць свае ўласныя. Дзядуля заахвочваў ягоную прагу да навучання, а таксама абуджаў у маладым Говардзе зацікаўленасць да невядомага, распавядаючы свае гатычныя показкі. У дзяцінстве Говард часта хварэў, з-за чаго ён пайшоў у школу толькі ў васьмігадовым узросце. Праз год яго забіраюць са школы. У гэты перыяд Говард шмат чытае, асабліва захапляецца хіміяй і астраноміяй. Выдае абмежаваным тыражом некалькі прац (сярод якіх «Навуковая газета» ў [[1899]]). Праз чатыры гады Лаўкрафт вяртаецца ў школу. У [[1904]] памірае дзядуля і сям'я Говарда пераязджае ў меншы дом на гэткай ж самай вуліцы. Смерць дзядулі прынесла Говарду шмат пакут. З-за гэтага ён нават думае пра самазабойства. У [[1908]], напярэдадні выпуску са школы, у яго адбываецца нервовы зрыў і ён так і не атрымоўвае дыплом. Говард напісаў колькі фантастычных твораў у маладосці, але з [[1908]] па [[1913]] займаецца пераважна [[паэзія]]й. Пазней да [[1917]] года піша вершы і эсэ, а ў [[1917]] вяртаецца да жанру жахаў у сваіх апавяданнях «Даган» і «Магіла». «Даган» быў ягоным першым прафесійным апавяданнем, надрукаваным у часопісе «Weird Tales» у [[1923]]. У [[1919]], пасля доўгіх прыступаў істэрыі і дэпрэсіі маці Лаўкрафта забіраюць у псіхіятрычны шпіталь, дзе яна памірае [[21 мая]] [[1921]]. У [[1924]] Лаўкрафт ажаніўся з Соняй Грын, якая была на сем гадоў за яго старэйшая. Пасля вяселля, Говард пераехаў у [[Бруклін]]. Праз некалькі год з-за матэрыяльных цяжкасцей ягоная жонка была вымушаная прадаць сваю краму капелюшоў і пераехаць у [[Кліўленд]]. Лаўкрафт застаўся ў [[Нью-Ёрк]]у. Яшчэ праз некаторы час яны дамовіліся пра развод (які так і не быў аформлены юрыдычна) і Говард вярнуўся ў [[Провідэнс]], дзе і жыве да [[1933]]. У гэты перыяд Лаўкрафт напісаў амаль усе яго вядомыя кароткія апавяданні, а таксама некаторыя буйныя творы накшталт «Выпадка Чарльза Дэкстэра Варда» і «Гораў вар'яцтва». Таксама пісаў за іншых аўтараў («Крылатая смерць», «Дзённік Алонза Тайпера» і г.д.). Нягледзячы на свой талент, Говард станавіўся ўсё больш і больш бедным. Яго творы не мелі вялікае папулярнасці. Ён быў зноўку вымушаны пераехаць у маленькі домік са сваёй цёткай. Говарда моцна ўразіла самазабойства ягонага сябра па перапісцы [[Роберт Говард|Роберта Говарда]]. У [[1936]] у Лаўкрафта знайшлі [[рак страўніка]]. [[15 сакавіка]] [[1937]], у [[Провідэнс]]е, ён памёр. == Сучаснасць == Пад канец [[20 стагоддзе|XX ст.]] творы Лаўкрафта набылі вялікую папулярнасць. Шматлікія гурты (пераважна метал накіраванасці) выкарыстоўвалі тэмы з ягоных твораў у сваіх песнях. Было знята некалькі дзясяткаў кінастужак, зроблены шэраг радыёпастановак. Асаблівую папулярнасць набылі яго «[[Міфы Ктулху]]» == Беларускія пераклады == * Чужаніца [Навела] / Пер. з англ. А. Кудраўцаў. — “Крыніца” № 9 (69) 2001, с. 84-90 * Кліч Ктулху [Апавяданні] / Пер. з англ. Уладзіслава Гурыновіч, Павел Донащ, Алесь Кудраўцаў. — Мн.: Выдавец А. М. Янушкевіч, 2017. * Іншыя Багі [Апавяданні] / Пер. з англ. Ілля Сугака, Леанід Аўдовіч, Яўген Пятліцкі, Кацярына Цеплакова, Анатоль Тараскевіч, Андрэй Мітусневіч. — [[Гутэнберг (выдавецтва)|Гутэнберг]], 2025. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:H. P. Lovecraft|выгляд=міні}} * [http://www.prajdzisvet.org/author/69 Говард Філіпс Лаўкрафт — Кнігі і ў перакладзе на беларускаю мову на prajdzisvet.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221201230414/http://www.prajdzisvet.org/author/69 |date=1 снежня 2022 }} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лаўкрафт, Говард}} lj9i32pbgykla39bbb9prn3nponh8r7 5132951 5132939 2026-04-27T10:06:12Z Shurix-noise 85012 Удакладніў імёны і назвы твораў 5132951 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Говард Філіпс Лаўкрафт | Арыгінал імя = Howard Phillips Lovecraft | Фота = H. P. Lovecraft, June 1934.jpg | Шырыня = 200px | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = ''Льюіс Тэобальд'' ({{lang-en|Lewis Theobald}})<br/>Уорд Філіпс ({{lang-en|Ward Phillips}}) | Месца смерці = | Грамадзянства = {{USA}} | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = [[Соня Грын]] | Муж = | Дзеці = | Род дзейнасці = [[Пісьменнік]], [[паэт]], [[журналіст]] | Гады актыўнасці = [[1897]]—[[1908]], [[1917]]—[[1936]] | Кірунак = [[Фантастыка]] | Жанр = [[Лаўкрафтаўскія жахі]], [[містыка]], [[гатычны раман]] | Дэбют = [[Звер у пячоры|«Звер у пячоры»]] ({{lang-en|The Beast in the Cave}}), [[1918]] | Мова твораў = [[Англійская]] | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Говард Філіпс Лаўкрафт''' ({{lang-en|''Howard Phillips Lovecraft''}}; {{ДН|20|8|1890}}, [[Провідэнс]], [[Род-Айленд|штат Род-Айленд]], [[ЗША]] — {{ДС|15|3|1937}}, там жа) — амерыканскі паэт і [[пісьменнік]], які пісаў у жанрах [[Літаратура жахаў|жахаў]], [[Містыка|містыкі]], спалучаючы іх у арыгінальным стылі. Першапачынальнік [[Міфы Ктулху|Міфаў Ктулху]]. Пры жыцці Лаўкрафта яго творы не карысталіся вялікай папулярнасцю, аднак ужо пасля яго смерці яны аказалі прыкметны ўплыў на фармаванне сучаснае масавае культуры. Яго творчасць на гэтулькі ўнікальна, што творы Лаўкрафта вылучаюцца ў адасоблены паджанр — так званыя [[Лаўкрафтаўскія жахі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся [[20 жніўня]] [[1890]] у [[Провідэнс]]е ([[Род-Айленд|штат Род-Айленд]], [[ЗША]]). Бацька — Уілфрыд Скот Лаўкрафт, маці — Сара С'юзан Філіпс Лаўкрафт. У [[1893]], калі Говарду было толькі тры гады, ягонага бацьку забралі ў псіхіятрычны шпіталь, дзе ён і памёр у [[1898]]. Лаўкрафта выхоўвалі яго маці, дзве цёткі (Ліліян Дэлора Філіпс і Энні Эмілін Філіпс), а таксама дзядуля — Уіпл Ван Бюрэн Філіпс. Говарда лічылі вундэркіндам, з-за таго, што ва ўзросце двух гадоў ён быў здольны чытаць вершы на памяць, а ў шэсць пачаў пісаць свае ўласныя. Дзядуля заахвочваў ягоную прагу да навучання, а таксама абуджаў у маладым Говардзе зацікаўленасць да невядомага, распавядаючы свае гатычныя показкі. У дзяцінстве Говард часта хварэў, з-за чаго ён пайшоў у школу толькі ў васьмігадовым узросце. Праз год яго забіраюць са школы. У гэты перыяд Говард шмат чытае, асабліва захапляецца хіміяй і астраноміяй. Выдае абмежаваным тыражом некалькі прац (сярод якіх «Навуковая газета» ў [[1899]]). Праз чатыры гады Лаўкрафт вяртаецца ў школу. У [[1904]] памірае дзядуля і сям'я Говарда пераязджае ў меншы дом на гэткай ж самай вуліцы. Смерць дзядулі прынесла Говарду шмат пакут. З-за гэтага ён нават думае пра самазабойства. У [[1908]], напярэдадні выпуску са школы, у яго адбываецца нервовы зрыў і ён так і не атрымоўвае дыплом. Говард напісаў колькі фантастычных твораў у маладосці, але з [[1908]] па [[1913]] займаецца пераважна [[паэзія]]й. Пазней да [[1917]] года піша вершы і эсэ, а ў [[1917]] вяртаецца да жанру жахаў у сваіх апавяданнях «Дагон» і «Склеп». «Дагон» быў ягоным першым прафесійным апавяданнем, надрукаваным у часопісе «Weird Tales» у [[1923]]. У [[1919]], пасля доўгіх прыступаў істэрыі і дэпрэсіі маці Лаўкрафта забіраюць у псіхіятрычны шпіталь, дзе яна памірае [[21 мая]] [[1921]]. У [[1924]] Лаўкрафт ажаніўся з Соняй Грын, якая была на сем гадоў за яго старэйшая. Пасля вяселля, Говард пераехаў у [[Бруклін]]. Праз некалькі год з-за матэрыяльных цяжкасцей ягоная жонка была вымушаная прадаць сваю краму капелюшоў і пераехаць у [[Кліўленд]]. Лаўкрафт застаўся ў [[Нью-Ёрк]]у. Яшчэ праз некаторы час яны дамовіліся пра развод (які так і не быў аформлены юрыдычна) і Говард вярнуўся ў [[Провідэнс]], дзе і жыве да [[1933]]. У гэты перыяд Лаўкрафт напісаў амаль усе яго вядомыя кароткія апавяданні, а таксама некаторыя буйныя творы, такія як «Выпадак Чарльза Дэкстэра Варда» і «Хрыбты вар'яцтва». Таксама пісаў за іншых аўтараў («Крылатая смерць», «Дзённік Алонза Тайпера» і г.д.). Нягледзячы на свой талент, Говард станавіўся ўсё больш і больш бедным. Яго творы не мелі вялікае папулярнасці. Ён быў зноўку вымушаны пераехаць у маленькі домік са сваёй цёткай. Говарда моцна ўразіла самазабойства ягонага сябра па перапісцы [[Роберт Говард|Роберта Говарда]]. У [[1936]] у Лаўкрафта знайшлі [[рак страўніка]]. [[15 сакавіка]] [[1937]], у [[Провідэнс]]е, ён памёр. == Сучаснасць == Пад канец [[20 стагоддзе|XX ст.]] творы Лаўкрафта набылі вялікую папулярнасць. Шматлікія гурты (пераважна метал накіраванасці) выкарыстоўвалі тэмы з ягоных твораў у сваіх песнях. Было знята некалькі дзясяткаў кінастужак, зроблены шэраг радыёпастановак. Асаблівую папулярнасць набылі яго «[[Міфы Ктулху]]» == Беларускія пераклады == * Говард Лаўкрафт. Чужаніца [Навела] / Пер. з англ. А. Кудраўцаў. — “Крыніца” № 9 (69) 2001, с. 84-90 * Говард Філіпс Лаўкрафт. Кліч Ктулху [Апавяданні] / Пер. з англ. Уладзіслава Гурыновіч, Павел Донащ, Алесь Кудраўцаў. — Мн.: Выдавец А. М. Янушкевіч, 2017. * Гаўард Філіпс Лаўкрафт. Іншыя Багі [Апавяданні] / Пер. з англ. Ілля Сугака, Леанід Аўдовіч, Яўген Пятліцкі, Кацярына Цеплакова, Анатоль Тараскевіч, Андрэй Мітусневіч. — [[Гутэнберг (выдавецтва)|Гутэнберг]], 2025. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:H. P. Lovecraft|выгляд=міні}} * [http://www.prajdzisvet.org/author/69 Говард Філіпс Лаўкрафт — Кнігі і ў перакладзе на беларускаю мову на prajdzisvet.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221201230414/http://www.prajdzisvet.org/author/69 |date=1 снежня 2022 }} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лаўкрафт, Говард}} 9ucn1je1mdq3o5pcq60ae4uh6475omm 0 51904 5132935 4858747 2026-04-27T09:12:43Z Shurix-noise 85012 Дапаўненне інфы пра беларускія пераклады Кінга 5132935 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Імя = Стывен Кінг |Арыгінал імя = Stephen King |Выява = |Шырыня = |Апісанне выявы = |Імя пры нараджэнні = Стывен Эдвін Кінг |Псеўданімы = Рычард Бахман<br />Джон Свіфен |Месца нараджэння = {{Месца нараджэння|Портленд|у Портлендзе (Мэн)|Портленд, Мэн}}, [[Мэн (штат)|штат Мэн]], [[ЗША]] |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|ЗША}} |Род дзейнасці = [[Раманіст]]<br />Аўтар кароткіх аповядаў<br />[[Сцэнарыст]]<br />[[Журналіст]]<br />[[Акцёр]]<br />Тэлевізійны прадзюсар<br />[[Рэжысёр]] |Гады актыўнасці = з [[1959]] |Кірунак = |Жанр = [[Літаратура жахаў|Жахі]]<br />[[Эпісталярная літаратура|Эпісталярная проза]]<br />[[Гатычны раман]]<br />[[Постапакаліпсіс]]<br />[[Трылер]]<br />[[Навуковая фантастыка]] |Мова твораў = |Роспіс = |Сайт = http://www.stephenking.com/ |Вікісховішча = |Вікітэка = }} {{Цёзкі2|Кінг}} '''Стывен Эдвін Кінг''' ({{lang-en|Stephen Edwin King}}; {{ДН|21|9|1947}}, [[Портленд (Мэн)|Портленд]], [[Мэн (штат)|штат Мэн]], [[ЗША]]) — амерыканскі [[пісьменнік]], працуе ў жанрах [[літаратура жахаў|жахаў]], [[трылер]]а, [[фантастыка|фантастыкі]] і [[містыка|містыкі]]. Некаторыя творы апублікаваў пад [[псеўданім]]амі: * Рычард Бахман ({{lang-en|Richard Bachman}}) — кнігі «Лютасць», «Доўгі шпацыр», «Дарожныя працы», «Беглы чалавек», «Які худнее», «Рэгулятары» і «Блейз»; * Джон Свіфен ({{lang-en|John Swithen}}) — толькі апавяданні. == Біяграфія == Калі Стывену было 2 гады, яго бацька выйшаў купіць цыгарэт і не вярнуўся. Яго далейшы лёс застаўся загадкай. Потым Стывен выпадкова знайшоў на гарышчы сшыткі — бацькавы спробы пяра. Кінг пачаў кар’еру пісьменніка ў студзені 1959 года, калі разам з старэйшым братам намерыўся выдаваць мясцовую газету. У 1966 годзе Кінг скончыў сярэднюю школу і паступіў ва ўніверсітэт штата [[Мэн (штат)|Мэн]]. Там ён пазнаёміўся са сваёй будучай жонкай — Табітаю Спрус. У 1970 годзе скончыў ўніверсітэт са ступенню бакалаўра, да вайсковай службы яго прызналі нягодным. Першы час сям’я жыла на заробак Кінга ў пральні, жончыну стыпендыю і нешматлікія ганарары Кінга за выданне яго апавяданняў у часопісах. У гэты час у іх нарадзіліся сын і дачка. Увосень 1971 года Кінг пачаў працаваць настаўнікам англійскай мовы ў школе горада Хэмпдэн (штат Мэн). Яго жонка знайшла ў сметніцы чарнавы варыянт рамана «Кэры», які Стывен палічыў за няўдалы, і прымусіла дапрацаваць яго. У 1974 годзе выдавецтва «Doubleday» выдае раман «''Кэры''», за які Кінг атрымаў аванс 2500 $. Потым выдавецтва прадало аўтарскія правы на «''Кэры''» Новай амерыканскай бібліятэцы за {{Num|400000}} $, палову з якіх атрымаў Кінг. Гэта дазволіла яму пакінуць працу ў школе. Восенню 1974 года Кінг пераязджае ў Боўлдэр, штат [[Каларада]]. Тут ён жыве год і працуе над раманам «''[[Ззянне (раман)|Ззянне]]''». Пры канцы 1970-х Кінг пад псеўданімам «Рычард Бахман» выдаў свой раман «''Змірыцца з гэтым''» пад назвай «''Лютасць''». У 1982 годзе з’яўляецца кніга «''Стралок''» — першы раман з цыкла «''Цёмная Вежа''». У 1989 годзе Кінг падпісаў кантракт з выдавецтвам «Вікінг», паводле якога мусіў атрымаць 35 млн $ за чатыры наступныя кнігі, але ў 1997 годзе скасаваў яго, бо планаваў атрымаць 17 млн $ за кнігу «''Мех з косткамі''». Дзеля гэтага ён падпісвае новы кантракт з выдавецтвам «Сайман энд Шустэр», паводле якога атрымлівае 8 млн $ авансу і 50 % прыбытку ад продажу. У 1999 годзе Кінга збіла машына. Пісьменнік атрымаў сур’ёзныя пашкоджанні. Гэты выпадак ён апісаў у сваіх успамінах («''Як пісаць кнігі''») і ў сёмай частцы «''Цёмнай Вежы''». У 2004 годзе выходзіць апошняя частка эпапеі «Цёмная вежа», якая, як абяцаў пісьменьнік, была яго апошнім творам. Але Кінг не стрымаў слова і публікаваў кнігі надалей. У 2009 годзе Стывен Кінг нарэшце апублікаваў раман «Пад купалам», які ён двойчы няўдала намагаўся напісаць у 1970-х і 1980-х гадах<ref>{{Cite web|author=J. Maslin|url=http://www.nytimes.com/2009/11/12/books/12book.html?_r=0|title=Stephen King’s Latest Cast Feels Real|date=11 лістапада 2009|publisher= The New York Times}}</ref><ref>{{Cite web|author=J. Parker|url=http://www.nytimes.com/2009/11/08/books/review/JParker-t.html|title=Stephen King’s Glass ­Menagerie|date=5 лістапада 2009|publisher= The New York Times}}</ref>. У 2011 годзе выйшаў раман «11/22/63». У 2012 годзе выйшаў восьмы том цыкла пра Цёмную Вежу -- «Вецер у замочную шчыліну»<ref>[http://www.stephenking.com/promo/wind_through_the_keyhole/announcement/ StephenKing.com is proud to announce The Dark Tower: The Wind Through the Keyhole. The next installment of the epic series is set for release in 2012.]</ref>. Таксама Кінг напісаў раман «Краіна радасці» (Joyland), і раман «Доктар Сон», працяг рамана «Ззянне», які выйшаў у верасні 2013 года. == Пераклады на беларускую мову == Метад правільнага дыхання [Аповесць] (Пер. з англ. А. Кудраўцаў). — “Крыніца” № 8 (23) 1996, с. 77-110 Ззянне [Раман] (пер. з англ. Насты Карнацкай). — Варшава: А. М. Янушкевіч, 2024.<ref>[https://bellit.info/news/janushkjevich-vydasc-amjerykanski-bestseljer-yellowface-rebeki-kuan.html Янушкевіч выдасць амерыканскі бэстсэлер]</ref>. == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * {{commonscat-inline|Stephen King|Стывен Кінг}} * [http://www.stephenking.com/ Афіцыйны сайт пісьменніка] {{ref-en}} * [http://www.horrorking.com/interview7.html Stephen King’s Keynote Address] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050626070625/http://horrorking.com/interview7.html |date=26 чэрвеня 2005 }} {{Творы Стывена Кінга}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кінг Стывен}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты ЗША]] [[Катэгорыя:Аўтары літаратуры жахаў]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Англамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Мэнскага ўніверсітэта]] 8j1zvsh49oequbp6z0vt3c1qrb9hw7m 0 53391 5132700 5057507 2026-04-26T14:02:39Z Skejtpunk 166855 вікіфікацыя 5132700 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = з [[1989]] | Былыя ўдзельнікі = * [[Аляксандр Міхайлавіч Кулінковіч|Аляксандр Кулінковіч]] † * [[Юрый Навумаў]] † * [[Максім Паравы]] * Станіслаў Паплаўскі * [[Алег Громаў]] * [[Максім Івашын]] * [[Дзмітрый Чыж]] † * [[Святлана Сідаровіч]] * [[Генадзь Агейчык]] }} '''«Neuro Dubel»''', або '''«Нейра Дзюбель»''', або '''«Нэйра Дзюбель»''', або '''«Нейро Дюбель»''' — рок-гурт з [[Мінск]]а, Беларусь. Адзін з «патрыярхаў» беларускага року. Стыль гурта — панк-рок ці, радзей, — «двуязычный ракенролл» (гэтае вызначэнне прыдумана самім гуртам, варта адзначыць, што з 2003 г. значную частку творчасці гурта складаюць беларускамоўныя песні). Тым не менш, гурт выкарыстоўвае некалькі стыляў — ад [[рэгі]] і [[блюз]]у да [[хардкор]]у. Можа быць, менавіта гэта акалічнасць разам з мацнейшай канцэртнай энергетыкай і «нервовымі», па меркаванні журналістаў, тэкстамі стала прычынай таго, што гурт заваяваў дастатковую любоў беларускай аўдыторыі<ref>{{Cite web|url=https://tuzinfm.by/article/1285/historyja-neuro-dubel-u-25-ci-epizodach-smat-fota.html|title=Гісторыя Neuro Dubel у 25-ці эпізодах (шмат фота!)|last=Стрыжак|first=Натальля|date=2014-10-01|language=be|publisher=[[Тузін Гітоў]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200406053705/https://tuzinfm.by/article/1285/historyja-neuro-dubel-u-25-ci-epizodach-smat-fota.html|archivedate=6 красавіка 2020|accessdate=2020-04-06|url-status=live}}</ref>. === Першыя гады === Нэйра Дзюбель быў заснаваны ў 1989 годзе [[Аляксандр Кулінковіч|Аляксандрам Кулінковічам]] (пасля псеўданіма Джым Лазараў узяў псеўданім КуЛЛінковіч, з якім працуе па сённяшні дзень) і Генадзем Агейчыкам (цяпер ужо былым шваграм Кулінковіча). Днём нараджэння гурта лічыцца 17 ліпеня, калі гэты дуэт у стане жудаснага пахмеллю напісаў і запісаў некалькі павольных і сумных песень. На працягу некалькіх наступных гадоў дуэт працаваў пераважна дома, збіраючы музычны матэрыял і ствараючы свой уласны стыль і гучанне. У гэтым стане, выкарыстоўваючы пераважна хатнюю аўдыётэхніку, гурт выдаў некалькі альбомаў (уключаючы адзін акустычны), што называліся «Некачественные продукты студии ГангрЭна Продакшн». У 1991 г. Агейчык пакінуў гурт і на месцы дуэта ўзнік канцэртны склад: лідар і аўтар тэкстаў Кулінковіч; гітарыст і, пасля, бэк-вакаліст, [[Юрый Навумаў]]; басіст Дзмітрый Чыж і бубнач Андрэй Сцепанюк. Таксама ў гурце ўдзельнічала бэк-вакалістка Святлана Сідаровіч, якая трагічна памерла ў 1993 г. === 1990-я. Першыя канцэрты === Першае з’яўленне Нэйра Дзюбеля на сцэне адбылося на адкрыцці «Астролябии-Шоу» 4 кастрычніка 1991 г. Гурт быў першым госцем з Беларусі ў Маскоўскім панк-кафэ «Отрадное». У 1993 г. з гурта звольнілі басіста (за п’янства), на яго месца прыйшоў Стас Паплаўскі. Тады ж у гурта з’явіўся клавішнік Макс Івашын. Праз гэтыя змяненні складу гурт выходзіць на амаль прафесійны ўзровень і пачынае шмат і актыўна канцэртаваць. Нэйра Дзюбель браў удзел у мясцовых фестывалях «БУДЬ СПОК» і «Чужая Вода» ў Магілёве, «В защиту Музыкальных Меньшинств», «Рок-Форум», «КГ — Сердитый Праздник», «Тяжелый День» у Мінску, у акцыях «Беларусь Против Ядерного Оружия» і «Музыканты Против Наркотиков», цырымоніях «Рок-Каранацыя» ў 1995—1996 гг., дзе гурт быў ўзнагароджаны спецыяльным прызам Ленінградскага рок-клубу і гурта ДДТ. === 1995. «Умные вещи» === У 1995 разам з новым сола-гітарыстам Максімам Паравым быў запісаны першы студыйны альбом (дубальтовы) «Умные Вещи (The Best)». У гэтым жа годзе па запрашэнні Ядвігі Паплаўскай і Аляксандра Ціхановіча гурт прыняў удзел у першым для сябе сур’ёзным канцэрце — «Поп-ТВ» у Палацы спорту. Сам Кулінковіч казаў аб гэтым канцэрце: «Гэта быў наш першы выступ у Палацы спорту, тады гэта была мяжа мар не толькі для нас, але і для любога беларускага музыкі. Велізарная сцэна, апаратура, плюс першы нармальны паказ па тэлебачанні. Рост '''»'''Дзюбеля'''«''' я адлічваю менавіта з гэтага канцэрта, многія тады ўбачылі, прынамсі, па тэлевізары мы глядзімся. …Пасля гэтага канцэрта пайшлі следам прапановы аб выступах ад людзей, якія больш-менш штосьці значылі ў беларускім шоу-бізнесе». === 1996. «Жестокое Самоубийство Универсальной Нарезкой Бёрнера» === У 1996 г. убачыў свет альбом «Жестокое Самоубийство Универсальной Нарезкой Бёрнера», і на працягу першых двух месяцаў 1997 года гэта праграма была прадана ў колькасці больш за 5000 асобнікаў практычна без прамацыйнай і рэкламнай кампаніі. У 1996—1997 гг. фірмай «ПАН Рекордз» быў рэалізаваны кавер-праект «ПесняРок», дзе вядучыя беларускія гурты выконвалі версіі песняў знакамітага ансамбля «Песняры». На прэзентацыі дыску 4 ліпеня 1997 года Нэйра Дзюбель са сваёй апрацоўкай песні «Вологда» выступаў у самым канцы, нават пасля саміх «Песняроў», такім чынам узначальваючы і закрываючы шоу. На «Рок-каранацыі 1996» гурт атрымаў спецпрыз «За найлепшую інтэрпрэтацыю эстраднага шлягера» («Здравствуй, чужая милая»). === 1997. Праца з «United Records» === У 1997 годзе выключна праз Internet Нэйра Дзюбель прыняў удзел у кампіляцыі канадскай фірмы «United Records» — «United We Stand». Песня «Вай-вай» зноўку з’явілася на дыску пачэсным апошнім трэкам у кампаніі 19 незалежных гуртоў з ЗША, Канады, Вялікабрытаніі і Фінляндыі. У 1998 годзе з 1 па 3 мая у горадзе Сасновы Бор ля Санкт-Пецярбурга праходзіў рок-фестываль «Балтийский Берег '98». Нэйра Дзюбель атрымаў Прыз Сімпатый Гледачоў з адрывам ад найбліжэйшага намінанта ў 40 % і Гран-Пры Ленінградскага рок-клубу. === 1999. Фестываль «Рок-Каранацыя '98» === У 1999 годзе на цырымоніі ўзнагароджання найлепшых рок-гуртоў Беларусі «Рок-Каранацыя '98» Нэйра Дзюбель атрымаў галоўны прыз — Рок-Карону — з рук самога Уладзіміра Мулявіна, акрамя гэтага гурт перамог ў намінацыях «Найлепшая песня года» («Охотник и Сайгак»), «Найлепшы альбом года» («Охотник и Сайгак»), «Найлепшы кліп года» («Охотник и Сайгак»). На штогадовай цырымоніі ўзнагароджання найлепшых музычных кліпаў «Хрустальная монограмма '99» кліп на песню «Самолеты» з альбома «Ворсинки и катышки» перамог у трох намінацыях: «Найлепшы сцэнарый», «Найлепшы рэжысёр», «Найлепшы акцёр». На «Рок-Каранацыі '99» альбом «Ворсинки и Катышки» быў названы найлепшым альбомам 1999 года. === 2000. Выхад на Расію === Пад канец 2000 года было прынята рашэнне прасоўваць гурт на расійскі рынак. Быў запісаны кліп «Вася пьет», які ратыраваўся на MTV, даваліся канцэрты ў Маскве, і, галоўнае — у Расіі выйшаў альбом «Народное достояние», для якога былі перазапісаны найлепшыя песні за ўсю гісторыю гурта. У лістападзе адбылася яго прэзентацыя, а ў продажы з’явілася каля дзвюх тысяч касет. Але з Масквой нічога не атрымалася, а таму касеты не пашырылі свой наклад, а CD так і не выйшаў. Пасля дастаткова працяглай паўзы ў пачатку 2002 года быў запісаны альбом «П. И. О. Т. К. У. К. У. К.» («Правдивые истории о том как у Карлсона угнали комбинезон»). Дыск выйшаў у траўні і стаў па выніках года адным з самых прадаваных (па некаторых звестках — самым). 14 снежня гэтага ж года кампанія «[[West Records]]» выдала дыск «RE: Пиар во время чумы», які ўяўляе сабой зборнік найлепшых песень гурта. Ён уключае ў сябе не толькі матэрыял з ужо рарытэтнага «Народного достояния», але і песні з апошняга альбома «П. И. О. Т. К. У. К. У.К». === 2003. Пагроза распаду === У 2003 годзе для гурта настаў пераломны момант: басіста звольнілі з гурта (ізноў за п’янства), Максім Івашын з’ездзіў спачатку вучыцца, а потым працаваць у Канаду, стварыўшы музычны калектыў «[[Клёндайк]]», а вядучы гітарыст гурта Макс Паравы вымушаны быў з’ехаць у Маскву<ref>{{Cite journal|last=Климов|first=Олег|last2=Шаруба|first2=Сергей|title=Убить N.R.M., или К неутешительным итогам музыкального года|url=http://www.nestor.minsk.by/mg/2004/04/mg40401.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200911121416/http://www.nestor.minsk.by/mg/2004/04/mg40401.html|archivedate=11 верасня 2020|accessdate=2020-09-11|journal=[[Музыкальная газета]]|language=ru|issue=4|year=2004|authorlink=Алег Клімаў|url-status=live}}</ref>. Такім чынам, гурт апынуўся на мяжы знікнення. Аднак намаганнямі лідара гурта і яго знаёмых утварыўся новы склад, які застаўся нязменным да сённяшняга часу. === 2004-цяперашні час. Новыя альбомы === І ўжо ў 2004 г. выйшаў першы беларускамоўны альбом гурта — «Tanki», які стаў на «[[Рок-каранацыя|Рок-Каранацыі 2004—2005]]» альбомам года. 21 ліпеня 2004 г. гурт выступіў на апазіцыйным канцэрце, і з 2004 г. па 2007 г. разам з некаторымі іншымі беларускімі рокерамі яна неафіцыйна была пад забаронай<ref>{{Cite web|last=ЕЎРАРАДЫЁ|first=|date=2008-03-04|title=Рок-каралі засталіся без FM-эфіру|url=https://euroradio.fm/rok-karali-zastalisya-bez-fm-efiru|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201223080353/https://euroradio.fm/rok-karali-zastalisya-bez-fm-efiru|archivedate=2020-12-23|accessdate=2020-12-23|website=|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be}}</ref>. [[Музыкант]]ы з’явіліся на зборным [[канцэрт|канцэрце]] ў падтрымку выпуску серыі складанак «[[Песьні свабоды]]», на які сабраліся ўдзельнікі [[Крама (гурт)|Крама]], [[N.R.M.]], [[Indiga]], [[Hair Peace Salon]] і шэрагу іншых знакамітых [[Беларусь|беларускіх]] [[Рок-гурт|рок-калектываў]], які адбыўся на [[Плошча Бангалор (Мінск)|плошчы Бангалор]] [[25 жніўня]] [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]] года.<ref>{{Cite web|url=https://www.liveinternet.ru/users/1140207/rubric/221284/|title=25 жніўня, пл. Бангалор, “Песні Свабоды” {{!}} Записи в рубрике 25 жніўня, пл. Бангалор, “Песні Свабоды” {{!}} Дзёньнік : LiveInternet - Российский Сервис Онлайн-Дневников|last=СЛЭП|website=liveinternet.ru|language=be|date=2006-08-31|accessdate=2018-11-18}}</ref> На «Рок-Каранацыі 2007», акрамя галоўнай узнагароды — Рок-кароны — гурт атрымаў перамогу ў намінацыі «Альбом года» — «Stasi». У лістападзе 2007 года на канцэрце ў клубе «Graffiti» запісваецца першы канцэртны DVD у гісторыі калектыву. У 2009 годзе на сайце «[[Тузін Гітоў]]» песня «Трываю» з альбома «Stasi» па выніках года заняла 6-е месца і ўвайшла ў зборку найлепшых песень «Прэм’ер Тузін 2009». На «Рок-Каранацыі 2009» гурт атрымаў спецпрыз «За адданасць рок-музыцы». Песня «Касманаўты» з альбома «Афтары правды» па выніках года заняла 6-е месца ў хіт-парадзе «Тузін гітоў». У 2012 г. выйшаў чарговы альбом «Дохуя советчиков». Новы альбом «На Марс!» выйшаў у 2015 г. Раніцай 4 жніўня 2018 года стала вядома, што лідар гурта Аляксандр Кулінковіч памёр ва ўзросце 46 гадоў. Прычынай смерці стала пнеўманія. Праграма «[[Belsat Music Live]]», якая выйшла ў эфір 21 кастрычніка, была прысвечаная памяці Аляксандра Кулінковіча. Музыкі гурта «Нейра Дзюбель» разам з сябрамі і калегамі Кулінковіча выканалі некаторыя песні гурта. У запісе праграмы прынялі ўдзел: [[Ігар Варашкевіч]] («[[Крама (гурт)|Крама]]»), [[Леслі Найф]] («[[Gods Tower]]»), [[Аляксандр Памідораў]], Алесь Лютыч («[[BN|:B:N:]]»), [[Лявон Вольскі]] і Зоя Сахончык («[[Зьмяя]]»). Праз некалькі дзён 25 кастрычніка ў мінскім амфітэатры Prime Hall адбыўся вялікі канцэрт памяці Аляксандра Кулінковіча пад назвай «Я прынёс табе ура!». Акрамя вышэйпералічаных удзельнікаў тэлепраграмы у канцэрце таксама прынялі ўдзел: [[Алег Хаменка]] («[[Палац (гурт)|Палац]]»), Алесь Мышкевіч («{{нп3|The Superbullz|The Superbullz|pl|The Superbullz}}»), [[Юрый Стыльскі]] («[[Дай дарогу!]]»), [[Алесь Таболіч]] («[[Znich]]»), Дзяніс Тарасенка («[[Разбітае сэрца пацана]]»), Ангус (Tornado), праект «ВелосипедистоВ», [[Зміцер Вайцюшкевіч]] і [[Уладзімір Пугач]] («[[J:морс|J:Морс]]»). Грошы, атрыманыя на продажы квіткоў, пайшлі на помнік Кулінковічу, выданне зборніка яго публіцыстыкі, а таксама альбом з фотаздымкамі гурта «Нейра Дзюбель». 8 верасня 2020 года з падазрэннем на інсульт у рэанімацыю 5-й гарадской клінічнай бальніцы Мінска ў цяжкім стане быў дастаўлены вакаліст гурта [[Юрый Навумаў]], у яго быў паралізаваны правы бок цела. Лекары вызначылі, што стан быў наступствам чэрапна-мазгавой траўмы. Увечары 14 верасня 2020 года музыкант памёр<ref name="rip">[https://news.tut.by/culture/700462.html Умер второй вокалист Neuro Dubel] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200916080813/https://news.tut.by/culture/700462.html |date=16 верасня 2020 }}. [[TUT.BY]]</ref>. Астатнія музыканты станам на верасень 2020 года яшчэ не вырашылі ці гурт канчаткова распадзецца<ref>{{Cite web|last=Войтович|first=Мария|date=2020-09-23|title=Нет Куллинковича, нет Паскуды: что ждёт Neuro Dubel без вокалистов|url=https://euroradio.fm/ru/net-kullinkovicha-net-paskudy-chto-zhdyot-neuro-dubel-bez-vokalistov|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925174633/https://euroradio.fm/ru/net-kullinkovicha-net-paskudy-chto-zhdyot-neuro-dubel-bez-vokalistov|archivedate=2020-09-25|accessdate=2020-09-25|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|last=Вайтовіч|first=Марыя|date=2020-09-23|title=Няма Кулінковіча, няма Паскуды: што чакае Neuro Dubel без вакалістаў|url=https://euroradio.fm/nyama-kulinkovicha-nyama-paskudy-shto-chakae-neuro-dubel-bez-vakalistau|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925174208/https://euroradio.fm/nyama-kulinkovicha-nyama-paskudy-shto-chakae-neuro-dubel-bez-vakalistau|archivedate=2020-09-25|accessdate=2020-09-25|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be}}</ref>. Вядома пра два канцэтры гурта (30.01.2021 і 20.05.2022), у якіх партыі асноўнага вакалу выконваў бас-гітарыст Яўген Броўка. == Дыскаграфія == === Альбомы === * [[Тотальная Дефлорация]] («ГангрЭна Продакшн») * [[В жопе]] («ГангрЭна Продакшн», 1991) * [[Ромашка (из жопы с любовью)]] («ГангрЭна Продакшн», 1992) * [[Битва на мотоциклах]] (2 части) («ГангрЭна Продакшн», 1994) * [[Министерство (альбом)|Министерство]] («ГангрЭна Продакшн», 1994) * [[Умные вещи]] (2 части) («Magic ART», 1995) * [[Жестокое самоубийство универсальной нарезкой Бернера|Ж. С. У. Н. Б.]] («ГангрЭна Продакшн», 1996) * [[Охотник и Сайгак]] («ПанРекордз», 1998) * [[Ворсинки и катышки]] («Ковчег», 1999) * [[Правдивые истории о том как у Карлсона угнали комбинезон|П. И. О. Т. К. У. К. У. К.]] («[[БМАgroup]]», 2002) * [[Tanki]] («Master Records», 2004) * [[Stasi]] («[[West Records]]», 2007) * [[Афтары правды]] («[[West Records]]», 2010) * [[Дохуя советчиков]] (2012) * Трибьют NEURO DUBEL. Место подписи (2013) * [[На Марс!]] (2015) * [[Першы]] (2017) === Зборкі === * [[Народное Достояние]] (зборнік) * [[Пиар во время чумы]] (зборнік, «[[West Records]]», 2002) * [[Комиксы]] (зборнік рэміксаў, «[[West Records]]») * [[20 лет в тумане]] (канцэртны DVD) * [[Концертный CD]] === Супольныя праекты === * [[United We Stand]] (песня «Вай-вай», «United Records», Канада) * [[ПесняРок]] (песня «Вологда», «ПанРекордз», 1997) * [[Digging It Up]] (песня «Трамваи», «Grob Records», ЗША) * [[Вольныя танцы: слухай сваё]] * [[20 супер-хитов, рожденных в Беларуси]] (песня «Переехала комбайном», «Bulba Records») * [[Вольныя танцы: альтэрнатыва by]] (песня «Забі амерыканца») * [[Personal Depeche]] (песня «I Feel You», «MSH Records») * [[Генералы айчыннага року]] (песня «Belarus uber alles», «БМАgroup») * [[Прэм’ер Тузін 2005]] (песня «Жыццё») * [[Прэм’ер Тузін 2006]] (песня «Край») * [[Дыхаць!]] (песня «Belarus uber alles», «Гукі і малюнкі», 2006) * [[Belarusian Red Book. Music of Belarus]] (песня «Охотник и сайгак», Германія, 2006) * [[Песьні свабоды]] (песня «Belarus uber alles», VoliaMusic, 2006) * [[Песні свабоды-2]] (песня «Край», VoliaMusic, 2006) * [[Песні свабоды-3]] (песня «Свабода», VoliaMusic) * [[Басовішча XVII]] (песня «Das Pisch», 2007) * [[Budzma The Best Rock / Budzma The Best Rock/New]] (песні «Guzik», «Svaboda», 2009) * [[Прэм’ер Тузін 2009]] (песня «Трываю») * [[Прэм’ер Тузін 2010]]{{Няма АК}} (песня «Касманаўты») == Відэаграфія == * 2010 — «Касманаўты» (рэж. А. Вечар) * 2008 — «Можно жить» (рэж. А. Вечар) * 2007 — «[[Жыцьцё]]» ({{Падказка|рэж.|рэжысёр}} Р. Бвашчак, «[[Белсат]]») * 2007 — «Край» * 2005 — «Гузік» (рэж. А. Вечар) * 2003 — «З Новым годам» (рэж. А. Вечар) * 2002 — «Я памру тут» (рэж. А. Вечар) * 2002 — «П. И. О. Т. К. У. К. У. К.» (рэж. А. Вечар) * 2001 — «Вася пьёт» (рэж. Ю. Бяржыцкі) * 2001 — «Большая мечта» (рэж. А. Вечар) * 2000 — «Каникулы с Чиччолиной» (рэж. А. Вечар) * 1999 — «С праздником» (рэж. А. Вечар) * 1999 — «Самолёты» (рэж. А. Вечар) * 1999 — «Время распрощаться» (рэж. А. Вечар) * 1998 — «Переехала комбайном» (рэж. А. Вечар) * 1998 — «Охотник и сайгак» (рэж. А. Вечар) * 1997 — «Гагарин» (рэж. А. Вечар) === DVD === * ''{{нп3|Neuro Dubel Live|Neuro Dubel Live|be-x-old|Neuro Dubel Live}}'' (2008) == Удзельнікі == * Віталь Абрамовіч: [[гітара]] (з 2004) * Уладзімір Сахончык: [[гітара]] (з 2003) * Яўген Броўка: [[бас-гітара]] (з 2003), бэк-вакал (2003—2020), вакал (з 2020) * Андрэй Сцепанюк: [[Ударныя музычныя інструменты|ударныя]] (з 1991) Былыя ўдзельнікі: * [[Аляксандр Міхайлавіч Кулінковіч|Аляксандр Кулінковіч]] — [[вакаліст|вакал]] (1989—2018), бас (1989—1991); памёр у 2018 годзе * [[Юрый Навумаў|Юрый «Паскуда» Навумаў]] — [[бэк-вакал]] (1991—2020), гітара (1991—2000), памёр у 2020 годзе * Максім «Паравоз» Паравы — гітара, бэк-вакал (1994—2003) * Станіслаў Паплаўскі — бас (1993—2003) * Алег Громаў — гітара (2001—2004) * Максім Івашын — [[Сінтэзатар|клавішныя]] (1993—1999, 2001—2004) * Дзмітрый Чыж — бас (1991—1993) * Святлана Сідаровіч — бэк-вакал (1993) * Генадзь Агейчык — гітара (1989—1991) Сесійныя ўдзельнікі: * Канстанцін Трамбіцкі — дуда (2004—2005) === Храналогія === <br /><timeline> ImageSize = width:1000 height:auto barincrement:25 PlotArea = left:150 bottom:60 top:0 right:20 Alignbars = justify DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:1989 till:2020 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:horizontal position:bottom ScaleMajor = increment:1 start:1989 ScaleMinor = increment:1 start:1989 Colors = id:Lead value:red legend:Спеў id:Guitar value:green legend:Гітара id:Bass value:blue legend:Бас-гітара id:Drums value:orange legend:Бубны id:Keyboard value:purple legend:Клавішныя id:Bagpipe value:yellow legend:Дуда id:Lines value:black legend:Альбомы id:grid1 value:gray(0.3) id:Tours value:gray(0.5) Legend = orientation:horizontal position:bottom ScaleMajor = unit:year increment:2 start:1989 ScaleMinor = unit:year increment:1 start:1989 LineData = at:01/05/1991 color:black layer:back at:01/07/1991 color:black layer:back at:01/07/1992 color:black layer:back at:01/03/1994 color:black layer:back at:01/08/1994 color:black layer:back at:01/10/1995 color:black layer:back at:21/01/1996 color:black layer:back at:01/07/1998 color:black layer:back at:01/07/1999 color:black layer:back at:01/07/2002 color:black layer:back at:01/07/2004 color:black layer:back at:01/07/2007 color:black layer:back at:01/07/2010 color:black layer:back at:01/07/2012 color:black layer:back at:01/07/2015 color:black layer:back at:01/07/2017 color:black layer:back BarData = bar:AK text:"Аляксандр Кулінковіч" bar:HA text:"Генадзь Агейчык" bar:JuN text:"Юрый Навумаў" bar:MP text:" Максім Паравы" bar:AH text:"Алег Громаў" bar:US text:"Уладзімір Сахончык" bar:VA text:"Віталь Абрамовіч" bar:DC text:"Дзмітрый Чыж" bar:SP text:" Станіслаў Паплаўскі" bar:JB text:"Яўген Броўка" bar:AS text:"Андрэй Сцепанюк" bar:SS text:"Святлана Сідаровіч" bar:MI text:"Максім Івашын" bar:AL text:"Андрэй Лявончык" bar:KT text:" Канстанцін Трамбіцкі" PlotData = width:10 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4) bar:AK from:start till:04/08/2018 color:Lead bar:AK from:start till:01/02/1991 color:Bass width:3 bar:HA from:start till:01/02/1991 color:Guitar bar:JuN from:01/02/1991 till:21/02/2000 color:Guitar width:3 bar:JuN from:01/02/1991 till: 14/09/2020 color:Lead bar:MP from:01/02/1994 till: 01/08/2003 color: Guitar bar:AH from:01/02/2001 till: 01/02/2004 color: Guitar bar:US from: 01/08/2003 till:end color:Guitar bar:VA from: 01/02/2004 till:end color:Guitar bar:DC from:01/02/1991 till:01/02/1993 color: Bass bar:SP from:01/02/1993 till:01/02/2003 color: Bass bar:JB from:01/12/2003 till:end color: Bass bar:JB from:01/12/2016 till:end color: Lead width:3 bar:JB from:14/09/2020 till:end color: Lead bar:JB from:14/09/2020 till:end color: Bass width:3 bar:AS from: 01/02/1991 till:end color:Drums bar:SS from:01/02/1993 till:01/10/1993 color:Lead bar:MI from:01/02/1993 till:01/02/1999 color:Keyboard bar:AL from:01/02/1999 till:01/02/2001 color:Keyboard bar:MI from:01/02/2001 till:01/02/2004 color:Keyboard bar:KT from:01/02/2004 till:01/02/2005 color:Bagpipe </timeline> {{зноскі}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Д.П.]], С. Чарвякоў |частка = «НЕЙРО ДЮБЕЛЬ» |загаловак = Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі |арыгінал = |спасылка = |адказны = уклад. [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Дз. Падбярэзскі]] і інш |выданне = |месца = [[Мінск]] |выдавецтва = [[Зміцер Колас]] |год = 2008 |том = |старонкі = 201–203 |старонак = 368 |серыя = |isbn = 978-985-6783-42-8 |тыраж = 2000 |мова=be |ref = }} == Спасылкі == {{Commons|Category:Neuro Dubel}} * [http://www.neurodubel.com Афіцыйны сайт] {{Neuro Dubel}} {{вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Панк-рокавыя гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Neuro Dubel| ]] [[Катэгорыя:«Чорны» спіс дзеячаў мастацтва і творчых калектываў]] m109za6q6hfh2qj38xuhaifxut2gzxj 0 56644 5132712 5014320 2026-04-26T14:20:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132712 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Зачысцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Барысаўскі раён]] |Уключае = 12 населеных пунктаў |Сталіца = [[Зачысце]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[30 сакавіка]] [[2016]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 649 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Зачы́сцкі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Барысаўскі раён|Барысаўскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) [[Зачысце]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Зачысцкі (Зачысценскі) сельсавет''' у складзе Барысаўскага раёна [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Менская акруга|Менскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Барысаўскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 30 мая 1979 года скасавана вёска [[Барсукі (Зачысцкі сельсавет)|Барсукі]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 30 мая 1979 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1979, № 19 (1609).</ref>, 27 лістапада 1989 года — вёска [[Макаўе (Зачысцкі сельсавет)|Макаўе]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 27 лістапада 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1990, № 23 (2009).</ref>. 30 кастрычніка 2009 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Бродаўскі сельсавет|Бродаўскага сельсавета]] (2 населеныя пункты: вёскі [[Кастрыца (Барысаўскі раён)|Кастрыца]] і [[Міхайлова (Прыгарадны сельсавет)|Міхайлова]])<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210628095334/https://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf|date=28 чэрвеня 2021}}</ref>. 30 сакавіка 2016 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Прыгарадны сельсавет|Прыгараднага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D916n0076820&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 30 марта 2016 г. № 129 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211026190233/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D916n0076820&p1=1|date=26 кастрычніка 2021}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (10 населеных пунктаў) складала 649 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 92,9 % — [[беларусы]], 4,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=30 кастрычніка 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 12 населеных пунктаў: аграгарадок [[Зачысце]], вёскі [[Белае (Барысаўскі раён)|Белае]], [[Боркі (Прыгарадны сельсавет)|Боркі]], [[Бутэлеўшчына]], [[Казлы (Барысаўскі раён)|Казлы 2]], [[Карнюшкаў Засценак]], [[Кастрыца (Барысаўскі раён)|Кастрыца]], [[Крынічкі]], [[Міхайлова (Прыгарадны сельсавет)|Міхайлова]], [[Новае Сяло (Барысаўскі раён)|Новае Сяло]], [[Новае Янчына]] і [[Узнацкі Вугал]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Барысаўскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Барысаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2016 годзе]] dg5it9r74540yssus86bvvcvg0hr1m1 0 66405 5132882 5035774 2026-04-26T18:27:38Z ~2026-25333-21 167249 5132882 wikitext text/x-wiki {{Картка навуковай арганізацыі |назва = Дзяржаўная навуковая ўстанова «Інстытут гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі» |скарачэнне = ДНУ «ІГ НАН Беларусі» |міжназва = Institute of history of the National Academy of Sciences of Belarus |ранейшае = [[1929]] |тып = дзяржаўная навуковая ўстанова |найменне пасады = Дырэктар |супрацоўнікі = 100 (2009) |навуковыя супрацоўнікі = 86 (2009) |дактары навук = 13 (2009) |кандыдаты навук = 47 |метро = [[Акадэмія навук (станцыя метро, Мінск)|Акадэмія навук]] |адрас = {{Сцягафікацыя|Беларусь}}, 220072 [[Мінск]], вул. Акадэмічная, 1 |сайт = http://history.by |lat_dir = N|lat_deg = 53.919735|lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 27.598159|lon_min = |lon_sec = }} '''Інстытут гісторыі НАН Беларусі''', да [[1931]] года '''Інстытут гістарычных навук''' — арганізацыя [[Аддзяленне гуманітарных навук і мастацтваў НАН Беларусі|Аддзялення гуманітарных навук і мастацтваў Нацыянальнай Акадэміі навук Беларусі]]. == Гісторыя == === Інстытут гісторыі Беларускай акадэміі навук === [[26 лютага]] [[1929]] г. Прэзідыум Беларускай акадэміі навук пастанавіў з «комплексу гістарычных навук» стварыць Інстытут гісторыі з 1929 — [[1930]] гг. Меркавалася, што ў яго склад увойдуць кафедра [[гісторыя Беларусі|гісторыі Беларусі]] з усімі камісіямі, кафедра гісторыі беларускага права з [[археаграфія|археаграфічнай]] камісіяй<ref>Михнюк В. Н. Становление и развитие исторической науки Советской Белоруссии (1919—1941 гг.). — Мн., 1985. — С. 74.</ref>. Інстытут створаны 15 кастрычніка 1929 г. на базе кафедраў [[археалогія|археалогіі]], гісторыі Беларусі, гісторыі беларускага права, гістарычнай геаграфіі, этнаграфіі, усеагульнай гісторыі, камісій археаграфічнай, па вывучэнні гарадоў і гісторыі [[адукацыя|адукацыі]]. У сяр. 1930-х у складзе Інстытута меліся секцыі гісторыі народаў [[СССР]] і БССР па вывучэнні [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], гісторыі Захаду, археалогіі і [[этнаграфія|этнаграфіі]]. На працы Інстытута адбілася хваля рэпрэсій [[1930-я|1930-х]]. У снежні 1930 г. быў пазбаўлены звання акадэмік [[У. І. Пічэта]], у лютым [[1931]] г. самагубствам скончыў жыццё першы дырэктар Інстытута [[У. М. Ігнатоўскі]]. Падвергліся рэпрэсіям супрацоўнікі Інстытута, акадэмікі [[Павел Восіпавіч Горын|П. В. Горын]] (Каляда), [[Станіслаў Юр’евіч Матулайціс|С. Ю. Матулайціс]], [[Зм. Жылуновіч]] (Ц. Гартны), [[У. І. Пічэта]], [[Езекііль Ісаакавіч Рыўлін|Е. І. Рыўлін]], [[Віталь Андрэевіч Сербента|В. А. Сербента]], [[Васіль Карпавіч Шчарбакоў|В. К. Шчарбакоў]]; член-карэспандэнт [[Самуіл Хаімавіч Агурскі|С. X. Агурскі]] і інш. === Інстытут гісторыі Акадэміі навук Беларускай ССР === У час [[ВАВ|Вялікай Айчыннай вайны]] частка супрацоўнікаў Інстытута знаходзіліся ў [[тыл]]е. Частка супрацоўнікаў Інстытута ваявалі ў радах Чырвонай Арміі — [[Д. А. Дудкоў]], [[Адам Іосіфавіч Залескі|А. І. Залескі]], [[З. Ю. Капыскі]], [[Яфрэм Іванавіч Карнейчык|Я. І. Карнейчык]], [[І. Ф. Лочмель]] (загінуў на фронце), падпольшчыкам быў навуковы сакратар інстытута [[М. С. Махнач]] (расстраляны немцамі ў 1944). Акупанты вывезлі інстытуцкія археалагічныя і этнаграфічныя калекцыі, знікла картатэка ўліку помнікаў, археалагічная фотатэка, рукапісы неапублікаваных прац. У чэрвені [[1944]] г. было прынятае рашэнне пра аднаўленне дзейнасці Інстытута гісторыі. У пасляваенныя гады працягвалася распрацоўка археалогіі Беларусі, гісторыі [[рабочы клас|рабочага класа]], аграрных адносін. Пашыралася тэматыка даследаванняў. Шмат увагі надавалася гісторыі стварэння [[БССР]], сацыялістычнага будаўніцтва, пачалася распрацоўка гісторыі Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны. У 1950-я гады інстытут стаў каардынуючым цэнтрам у рэспубліцы па вывучэнні гісторыі Беларусі. У [[1957]] г. быў створаны сектар гісторыі Вялікай Айчыннай вайны і [[Партызанскі рух у Беларусі падчас Вялікай Айчыннай вайны|партызанскага руху ў Беларусі]], у [[1962]] г. — сектар гісторыі [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі]] і сацыялістычнага будаўніцтва, у 1969 г. — сектар гісторыі камуністычнага будаўніцтва. З [[1960]] г. працуе навуковы савет па каардынацыі навуковых даследаванняў. З кан. 1980-х актуалізавалася тэматыка даследаванняў. Створаны новыя аддзелы: археалогіі [[жалезны век|жалезнага веку]], спецыяльных гістарычных навук, гісторыі нацыянальна-культурнага будаўніцтва. Адным з галоўных кірункаў навуковай дзейнасці інстытута стала распрацоўка гісторыі [[беларусы|беларускага этнасу]], больш шырока стала даследавацца палітычная гісторыя беларускага народа. Кадры для інстытута рыхтуюцца праз [[аспірантура|аспірантуру]] — з [[1975]] г. працуе савет па абароне дысертацый на суісканне навуковай ступені доктара (кандыдата) гістарычных навук. === Інстытут гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі === [[Дэкларацыя аб дзяржаўным суверэнітэце Беларускай ССР|Абвяшчэнне суверэнітэту Рэспублікі Беларусь]] абумовіла істотныя зрухі ў развіцці гістарычнай навукі і паставіла перад імі новыя задачы. Выразна выявіліся недахопы ў гістарычнай навуцы: дырэктыўнае кіраўніцтва, абгрунтаванне і доказы тых ці іншых палажэнняў падборам асобных цытат і выказванняў, строгая рэгламентацыя з боку савецкіх партыйных органаў, ідэалагізацыя метадалагічных падыходаў. ==== Палітычны крызіс 2020-х гадоў ==== З 17 лістапада 2020 года кіраўніцтва Інстытута гісторыі вырашыла не працягваць працоўныя кантракты з гісторыкамі [[Мікола Волкаў|Міколам Волкавым]], [[Алесь Жлутка|Алесем Жлуткам]], [[Кацярына Крывічаніна|Кацярынай Крывічанінай]], [[Таццяна Папоўская|Таццянай Папоўскай]], [[Андрэй Радаман|Андрэем Радаманам]], [[Аляксей Шаланда|Аляксеем Шаландам]] і [[Уладзімір Шыпіла|Уладзімірам Шыпілам]], якія адкрыта выступілі супраць фальсіфікацыі вынікаў [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]], пераследу палітычных апанентаў, збіцця і катаванняў [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстоўцаў]]. Намеснік дырэктара Інстытута гісторыі па навуковай частцы [[Вадзім Лакіза]] заявіў, што ў гэтым няма палітыкі, што нібыта завяршаецца дзяржаўная пяцігадовая праграма навуковых даследаванняў<ref name="svaboda2">{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/30971888.html|title=З Інстытуту гісторыі НАН Беларусі звольнілі сем супрацоўнікаў. Яшчэ пяцёра сышлі самі на знак салідарнасьці|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2020-11-27|access-date=2025-02-17}}</ref>. На знак салідарнасці са сваімі калегамі вырашылі не працягваць свае кантракты, якія заканчваліся 31 снежня 2020 года, гісторыкі [[Вадзім Аніпяркоў]], [[Васіль Варонін]], [[Андрэй Мацук]], [[Уладзімір Тугай]], [[Андрэй Унучак]], [[Сяргей Рыбчонак]]<ref name="svaboda1">{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/30979597.html|title=Яшчэ адзін навуковец заявіў пра сыход з Інстытуту гісторыі на знак салідарнасьці з калегамі|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2020-12-02|access-date=2025-02-17}}</ref>. == Вынікі дзейнасці == У 1929—1941 гг. супрацоўнікамі інстытута было апублікавана 32 [[манаграфія|манаграфіі]]. Прыкметнай з’явай стала выданне абагульняючай працы «Гісторыя Беларускай ССР» (т. 1, [[1954]] г.; т. 2, [[1961]] г.). Значным вынікам дзейнасці Інстытута стала выданне ў пач. 1970-х 5-томнай «Гісторыі Беларускай ССР» (старшыня галоўнай рэдакцыйнай калегіі [[І. М. Ігнаценка]]). У [[1985]]—[[1995]] г. Інстытутам выдадзена больш за 80 манаграфічных прац. Інстытутам падрыхтаваны і выдадзены «Гісторыя Мінска» (1967), «Нарысы на археалогіі Беларусі» (ч. 1—2, 1970—72), «Гісторыя Беларускай ССР» (т. 1—5, 1972—75), «Гісторыя рабочага класа Беларускай ССР» (т. 1—4, 1984—87), «Нарысы гісторыі Беларусі» (ч. 1—2, 1994—95), шматтомная «Гісторыя сялянства Беларусі», шматтомная «Археалогія Беларусі» і інш. Інстытут удзельнічае ў распрацоўцы рэспубліканскіх і рэгіянальных навуковых праектаў; валодае ўстойлівымі міжнароднымі сувязямі. Усталяваны доўгачасовыя кантакты з навуковымі цэнтрамі Расіі, Польшчы, Літвы і інш. дзяржаў. Нараўне з азнаямленчымі паездкамі і ўдзелам у навуковых форумах, выкарыстоўваюцца такія формы, як сумесная уніфікатарская дзейнасць, камандзіроўкі і стажыроўкі спецыялістаў, чытанне лекцый, абмен літаратурай, сумесная распрацоўка навуковых праграм і праектаў. == Супрацоўнікі == * 1920 г. — 10 * 1935 г. — 20 * 1946 г. — 19, у т.л. 2 доктара, 6 кандыдатаў навук, 7 старэйшых і 4 малодшых навуковых супрацоўнікаў * 2008 г. — 100, у т.л. 14 дактароў навук з іх 1 акадэмік, 47 кандыдатаў навук, 39 супрацоўнікаў без навуковай ступені * 2020 г. — 95, у т. л. 5 дактароў навук, 35 кандыдатаў навук, 50 супрацоўнікаў без навуковай ступені. У Інстытуце працавалі: [[Акадэмік|акадэмікі]] [[П. В. Горын|П. В. Горын (Каляда)]], [[Зміцер Жылуновіч|Зм. Ф. Жылуновіч]] ([[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]]), [[І. М. Ігнаценка]], [[У. М. Ігнатоўскі]], [[Іван Сяргеевіч Краўчанка|І. С. Краўчанка]], [[Станіслаў Юр’евіч Матулайціс|С. Ю. Матулайціс]], [[Мікалай Міхайлавіч Нікольскі|М. М. Нікольскі]], [[У. М. Перцаў]], [[Е. І. Рыўлін]], [[Віталь Андрэевіч Сербента|В. А. Сербента]], [[Васіль Карпавіч Шчарбакоў|В. К. Шчарбакоў]], [[А. М. Ясінскі]], [[Міхаіл Паўлавіч Касцюк|М. П. Касцюк]]; [[Член-карэспандэнт|члены-карэспандэнты]] [[С. X. Агурскі]], [[Ніна Васілеўна Каменская|Н. В. Каменская]], [[П. Ц. Петрыкаў]], [[Канстанцін Іванавіч Шабуня|К. І. Шабуня]]. == Структура Інстытута == === Аддзелы ў 1998 === * археалогіі каменнага і бронзавага вякоў * археалогіі жалезнага веку * археалогіі сярэдневяковага перыяду * археалогіі і гісторыі Полацкай зямлі * гісторыі Беларусі 13—18 ст. * гісторыі Беларусі 19 — пач. 20 ст. * ваеннай гісторыі Беларусі савецкага перыяду * сацыяльна-эканамічнай і палітычнай гісторыі савецкага перыяду * гісторыі нацыянальна-культурнага развіцця Беларусі 20 ст. * нацыянальных і міжнародных адносін * спецыяльных гістарычных навук * група гісторыі навукі * Цэнтральны навуковы архіў НАН Беларусі === Аддзелы ў 2011 === * археалогіі першабытнага грамадства * археалогіі сярэдневечнага перыяду * захавання і выкарыстання археалагічнай спадчыны * гісторыі Беларусі Сярэдніх вякоў і пачатку Новага часу ** сектар крыніцазнаўства і археаграфіі * ваеннай гісторыі і міжнародных адносін * гісторыі беларускай дзяржаўнасці ** сектар гістарыяграфіі і метадаў гістарычнага даследавання * усеагульнай гісторыі і міжнародных адносін * сацыяльна-эканамічнай гісторыі, навукі і культуры * найноўшай гісторыі Рэпублікі Беларусь * спецыяльных гістарычных навук і інфармацыйна-аналітычнай работы<ref>[https://web.archive.org/web/20110404010412/http://www.history.by/rus/siteMap.html Карта сайта]</ref> ===Цэнтры і аддзелы ў 2016=== * Цэнтр спецыяльных гістарычных навук і антрапалогіі ** аддзел антрапалогіі і экалогіі ** аддзел крыніцазнаўства і археаграфіі ** аддзел генеалогіі, геральдыкі і нумізматыкі ** аддзел гістарыяграфіі і метадаў гістарычнага даследавання * Цэнтр археалогіі і старажытнай гісторыі Беларусі ** аддзел захавання і выкарыстання археалагічнай спадчыны ** аддзел археалогіі першабытнага грамадства ** аддзел археалогіі Сярэдніх вякоў і Новага часу ** аддзел гісторыі Беларусі Сярэдніх вякоў і пачатку Новага часу * Цэнтр новай і навейшай гісторыі Беларусі ** аддзел ваеннай гісторыі Беларусі ** аддзел гісторыі Беларусі Новага часу ** аддзел навейшай гісторыі Беларусі * Цэнтр усеагульнай гісторыі і міжнародных адносін * Цэнтр гісторыі геапалітыкі * Цэнтральны навуковы архіў НАН Беларусі * Міжнародная школа гісторыка-археалагічных даследаванняў<ref>[https://web.archive.org/web/20160831004714/http://history.by/category/struktura-instituta/ Структура Института]</ref> ===Цэнтры і аддзелы ў 2021=== * Цэнтр археалогіі Беларусі ** аддзел археалогіі першабытнага грамадства ** аддзел археалогіі Сярэдніх вякоў і Новага часу ** аддзел захавання і выкарыстання археалагічнай спадчыны * Цэнтр гісторыі Беларусі IX – XVIII вякоў і спецыяльных гістарычных навук ** аддзел спецыяльных гістарычных даследаванняў ** аддзел гісторыі Беларусі IX – XVIII вякоў ** аддзел антрапалогіі * Цэнтр гісторыі Беларусі канца XVIII – XXI вякоў ** аддзел гісторыі Беларусі канца XVIII – пачатку XX вякоў ** аддзел навейшай гісторыі Беларусі * Цэнтр ваеннай гісторыі Беларусі * Цэнтр усеагульнай гісторыі, міжнародных адносін і геапалітыкі * Цэнтр гісторыі навукі і архіўнай работы ** Цэнтральны навуковы архіў НАН Беларусі * Міжнародная школа гісторыка-археалагічных даследаванняў<ref>[https://web.archive.org/web/20210518090132/http://history.by/category/struktura-instituta/ Структура Института]</ref> ===Цэнтры і аддзелы ў 2026=== * Цэнтр археалогіі Беларусі ** аддзел археалогіі першабытнага грамадства ** аддзел археалогіі Сярэдніх вякоў і Новага часу ** аддзел захавання і выкарыстання археалагічнай спадчыны ** аддзел навуковай кансервацыі археалагічных артэфактаў * Цэнтр гісторыі ** аддзел гісторыі Беларусі IX – XVIII вякоў і археаграфіі ** аддзел гісторыі Беларусі канца XVIII – пачатку XX вякоў ** аддзел навейшай гісторыі Беларусі ** аддзел антрапалогіі ** аддзел усеагульнай гісторыі і міжнародных адносін * Цэнтр ваеннай гісторыі Беларусі * Цэнтр гісторыі навукі і архіўнай работы ** Цэнтральны навуковы архіў НАН Беларусі * Сектар навукова-інфармацыйнай работы * Міжнародная школа гісторыка-археалагічных даследаванняў<ref>[https://web.archive.org/web/20260115044431/https://history.by/category/struktura-instituta/ Структура Института]</ref> == Дырэктары Інстытута == * [[Усевалад Макаравіч Ігнатоўскі]] (1929—1931) * [[Павел Восіпавіч Горын]] (Каляда) (1931—1936) * [[Васіль Карпавіч Шчарбакоў]] (1936—1937) * [[Мікалай Міхайлавіч Нікольскі]] (1937—1953) * [[Іван Сяргеевіч Краўчанка]] (1953—1965) * [[Ніна Васілеўна Каменская]] (1965—1969) * [[Іларыён Мяфодзьевіч Ігнаценка]] (1969—1975) * [[Пётр Ціханавіч Петрыкаў]] (1975—1988) * [[Міхаіл Паўлавіч Касцюк]] (1988—1999) * [[Мікалай Сцяфанавіч Сташкевіч]] (1999—2004, в.а. дырэктара) * [[Аляксандр Аляксандравіч Каваленя]] (2004—2010) * [[Вячаслаў Віктаравіч Даніловіч]] (2010—2020). * [[Вадзім Леанідавіч Лакіза]] (з кастрычніка 2020 в. а. дырэктара, з 2 снежня 2020 — дырэктар). {{зноскі}} == Літаратура == * Інстытут гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі: Да 70-годдзя ўтварэння / М. П. Касцюк, М. К. Кошалеў, Л. М. Лыч і інш. — Мн.: ВП «Экаперспектыва», 1999. — 107 с. — ISBN 985-6102-60-X. * {{Крыніцы/БелЭн|7|Інстытуі гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі|Касцюк М.П.|267|М.П. Касцюк}} == Спасылкі == * [http://history.by/be/ Афіцыйная старонка Інстытута гісторыі НАН Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210129073700/http://history.by/be |date=29 студзеня 2021 }} {{Інстытуты НАНБ}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1929 годзе]] [[Катэгорыя:Інстытут гісторыі НАНБ| ]] q56es4fxe9ms57ay16th7q6qd9qxzq1 0 67263 5132794 4488552 2026-04-26T16:14:43Z M.L.Bot 261 5132794 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Інакенцій Іванавіч Якаўкін''' ({{ВДП}}) — расійскі навуковец-правазнавец, [[гісторык права]], [[бібліятэказнавец]] і [[бібліёграф]], [[доктар гістарычных навук]] (1935), прафесар (1938), дырэктар [[Бібліятэка АН СССР|Бібліятэкі]] [[Акадэмія навук СССР|Акадэміі навук СССР]]{{sfn|Подозерская|1959|}}. == Біяграфія == Нарадзіўся 12 жніўня 1881 года ў Іркуцку ў купецкай сям’і{{sfn|Подозерская|1959|}}. Пасля сканчэння маскоўскага рэальнага вучылішча Мазінга (1900) некалькі гадоў вывучаў эканамічныя і дзяржаўныя навукі ў германскіх універсітэтах [[Брэслау|Брэслава]] і [[Гайдэльбергскі ўніверсітэт|Гейдэльберга]]{{sfn|Подозерская|1959|}}. Вучоба ў Германіі не заладзілася праз цягу да гуманітарных навук{{r|barynau}}. У 1904 годзе здаў іспыт на атэстат сталасці пры 1-й Пецярбургскай гімназіі і паступіў на юрыдычны факультэт [[Пецярбургскі універсітэт|Пецярбургскага ўніверсітэта]]{{sfn|Подозерская|1959|}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе, аднак дзяржаўныя іспыты змог здаць толькі ў 1912 годзе, бо не меў пасведчання пра палітычную добранадзейнасць{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. Пакінуты пры ўніверсітэце для падрыхтоўкі да прафесарскай дзейнасці па кафедры рымскага права{{sfn|Подозерская|1959|}}. З 1910 года працаваў у [[Расійская нацыянальная бібліятэка|Публічнай бібліятэцы]] (Санкт-Пецярбург) вольнанаёмным супрацоўнікам{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. У 1922—1924 гадах займаў пасаду загадчыка Юрыдычнага аддзялення, а ў 1924—1929 — намесніка дырэктара бібліятэкі па навуковай рабоце{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. У 1918—1923 гадах быў намеснікам старшыні Камітэта дзяржаўных навуковых бібліятэк{{sfn|Подозерская|1959|}}. У 1922—1923 гадах браў удзел у савецка-польскіх перагаворах. Педагагічную дзейнасць пачаў у 1918 годзе ў [[Санкт-Пецярбургскі політэхнічны ўніверсітэт Пятра Вялікага|Політэхнічным інстытуце]] (чытаў курс гісторыі рускай народнай гаспадаркі да 1925 года){{sfn|Подозерская|1959|}}. У 1920 годзе пасля здачы магістарскіх экзаменаў пачаў выкладаць рымскае і грамадзянскае права ў Петраградскім універсітэце{{sfn|Подозерская|1959|}}. У 1923—1928 гадах быў прафесарам Інстытута народнай гаспадаркі, пазней выкладаў у Інстытуце савецкага права, а таксама ў 1-м і 2-м юрыдычных інстытутах{{sfn|Подозерская|1959|}}. У 1929 годзе прызначаны намеснікам дырэктара Бібліятэкі Акадэміі навук (БАН) СССР, а ў 1930 годзе стаў яе дырэктарам, займаў пасаду да канца жыцця{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. Пад яго кіраўніцтвам створана сетка акадэмічных бібліятэк і арганізаваны міжнародны кнігаабмен{{sfn|Подозерская|1959|}}. У снежні 1935 года Прэзідыум АН СССР яму нададзена ступень доктара гістарычных навук (у некаторых крыніцах памылкова даецца 1936){{sfn|Подозерская|1959|}}. У лістападзе 1938 года зацверджаны ў вучоным званні прафесара{{sfn|Подозерская|1959|}}. У 1942—1944 гадах знаходзіўся ў камандзіроўцы ў Маскве, дзе выкладаў у Ваенна-юрыдычнай акадэміі і Гісторыка-архіўным інстытуце{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. Пасля вяртання ў Ленінград у 1944 годзе ўзначаліў кафедру гісторыі дзяржавы і права ў ЛДУ{{sfn|Подозерская|1959|}}. Памёр 23{{sfn|Подозерская|1959|}} або 24 мая 1949 года. == Сям’я == Бацькі — Іван Мікалаевіч і Неаніла Сямёнаўна Якаўкіны, з купецтва{{r|barynau}}. Хросны бацька — будучы буйны фінансіст Мікалай Утораў{{r|barynau}}. Жонка — Кацярына Лапа-Старжэнецкая. == Творчасць == Асноўныя навуковыя інтарэсы ў галіне гісторыі права Вялікага Княства Літоўскага, Маскоўскай дзяржавы і Старажытнага Рыма{{sfn|Подозерская|1959|}}. Магістарская дысертацыя (1918) прысвечана запазычанням са Статута ВКЛ ва Улажэнне 1649 года{{r|barynau}}. ; Выбраныя працы * Закупы Русской правды // Журнал Министерства народного просвещения. Ч. 44 (1913, № 4), отд. 2. С. 236—295; Ч. 45 (1913, № 5), отд. 2. Стр. 101—119.{{sfn|Подозерская|1959|}} * М. Ф. Владимирский-Буданов (некролог) // Журнал Министерства народного просвещения. Ч. 66 (1916). С. 35—48. * Памяти акад. М. А. Дьяконова // Дела и дни. Кн. 1. Петербург: Гос. изд-во, 1920. С. 595—596. * Договор, как нормативный факт в древнем праве // Сборник статей по русской истории, посвященных С. Ф. Платонову. Петербург: Огни, 1922. С. 15—23. * Научные библиотеки Ленинграда: материалы для справочника / под ред. Инн. Ив. Яковкина. Л.: ГПБ, 1928. — 151 с. * К вопросу о роли понтификов в древне-римском легисакционном процессе // Академия наук — Н. Я. Марру. М.-Л., 1935. С. 779—780.{{sfn|Подозерская|1959|}} * Законодательные акты Великого княжества Литовского XV—XVI вв. / подг. к печати И. И. Яковкиным. Л.: Соцэкгиз, 1936. — 152 с. (зборнік дакументаў){{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}} * Библиотека Академии наук и ее фонды // Вестник Академии наук СССР. № 5-6 (1945). C. 248—252. * Рец.: Н. Г. Бережков. Литовская метрика как исторический источник. Ч. 1. М.-Л., 1946 // Вестник Академии наук СССР. № 8-9 (1946). С. 186—187.{{r|barynau}} == Узнагароды == * Ордэн Леніна{{sfn|Подозерская|1959|}}; * Ордэн «Знак Пашаны»{{sfn|Подозерская|1959|}}; * Медаль «За абарону Ленінграда»; * Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.». == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="barynau">{{cite web|ref = | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/834383444377101/ |title = Иннокентий Яковкин — исследователь Литовской метрики|first = Игорь|last = Баринов |authorlink = Ігар Ігаравіч Барынаў|date = 2023-07-02|work = |publisher = Запісы беларусаведа|location = |page = |language = |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = }}</ref> }} == Літаратура == * История Библиотеки Академии наук СССР. — М — Л., 1964. * Начало «Дела» Академии наук: стенограмма заседания Особой Комиссии Наркомата РКИ СССР, 24 октября 1929 г. // Исторический архив. — 1993. — № 1. * {{артыкул |ref = Подозерская |аўтар = Подозерская Г. Ф. |загаловак = Памяти профессора И. И. Яковкина, 1881—1949 |арыгінал = |спасылка = http://law.edu.ru/article/article.asp?articleID=1130918 |мова = ru |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Правоведение |тып = артыкул |месца = Ленинград |выдавецтва = |год = 1959 |выпуск = |том = |нумар = 2 |старонкі = 186—187 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = https://web.archive.org/web/20190119121514/http://law.edu.ru/article/article.asp?articleID=1130918 |archive-date = 2019-01-19 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Якаўкін Інакенцій Іванавіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] [[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]] r4u5vw0y24e5lq6czbeubekzg51dtmk 5132796 5132794 2026-04-26T16:15:41Z M.L.Bot 261 5132796 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Інакенцій Іванавіч Якаўкін''' ({{ВДП}}) — расійскі навуковец-правазнавец, [[гісторык права]], [[бібліятэказнавец]] і [[бібліёграф]], [[доктар гістарычных навук]] (1935), прафесар (1938), дырэктар [[Бібліятэка АН СССР|Бібліятэкі]] [[Акадэмія навук СССР|Акадэміі навук СССР]]{{sfn|Подозерская|1959|}}. == Біяграфія == Нарадзіўся 12 жніўня 1881 года ў Іркуцку ў купецкай сям’і{{sfn|Подозерская|1959|}}. Пасля сканчэння маскоўскага рэальнага вучылішча Мазінга (1900) некалькі гадоў вывучаў эканамічныя і дзяржаўныя навукі ў германскіх універсітэтах [[Брэслау|Брэслава]] і [[Гайдэльбергскі ўніверсітэт|Гейдэльберга]]{{sfn|Подозерская|1959|}}. Вучоба ў Германіі не заладзілася праз цягу да гуманітарных навук{{r|barynau}}. У 1904 годзе здаў іспыт на атэстат сталасці пры 1-й Пецярбургскай гімназіі і паступіў на юрыдычны факультэт [[Пецярбургскі універсітэт|Пецярбургскага ўніверсітэта]]{{sfn|Подозерская|1959|}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе, аднак дзяржаўныя іспыты змог здаць толькі ў 1912 годзе, бо не меў пасведчання пра палітычную добранадзейнасць{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. Пакінуты пры ўніверсітэце для падрыхтоўкі да прафесарскай дзейнасці па кафедры рымскага права{{sfn|Подозерская|1959|}}. З 1910 года працаваў у [[Расійская нацыянальная бібліятэка|Публічнай бібліятэцы]] (Санкт-Пецярбург) вольнанаёмным супрацоўнікам{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. У 1922—1924 гадах займаў пасаду загадчыка Юрыдычнага аддзялення, а ў 1924—1929 — намесніка дырэктара бібліятэкі па навуковай рабоце{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. У 1918—1923 гадах быў намеснікам старшыні Камітэта дзяржаўных навуковых бібліятэк{{sfn|Подозерская|1959|}}. У 1922—1923 гадах браў удзел у савецка-польскіх перагаворах. Педагагічную дзейнасць пачаў у 1918 годзе ў [[Санкт-Пецярбургскі політэхнічны ўніверсітэт Пятра Вялікага|Політэхнічным інстытуце]] (чытаў курс гісторыі рускай народнай гаспадаркі да 1925 года). У 1920 годзе пасля здачы магістарскіх экзаменаў пачаў выкладаць рымскае і грамадзянскае права ў Петраградскім універсітэце. У 1923—1928 гадах быў прафесарам Інстытута народнай гаспадаркі, пазней выкладаў у Інстытуце савецкага права, а таксама ў 1-м і 2-м юрыдычных інстытутах.{{sfn|Подозерская|1959|}} У 1929 годзе прызначаны намеснікам дырэктара Бібліятэкі Акадэміі навук (БАН) СССР, а ў 1930 годзе стаў яе дырэктарам, займаў пасаду да канца жыцця{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. Пад яго кіраўніцтвам створана сетка акадэмічных бібліятэк і арганізаваны міжнародны кнігаабмен{{sfn|Подозерская|1959|}}. У снежні 1935 года Прэзідыум АН СССР яму нададзена ступень доктара гістарычных навук (у некаторых крыніцах памылкова даецца 1936){{sfn|Подозерская|1959|}}. У лістападзе 1938 года зацверджаны ў вучоным званні прафесара{{sfn|Подозерская|1959|}}. У 1942—1944 гадах знаходзіўся ў камандзіроўцы ў Маскве, дзе выкладаў у Ваенна-юрыдычнай акадэміі і Гісторыка-архіўным інстытуце{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. Пасля вяртання ў Ленінград у 1944 годзе ўзначаліў кафедру гісторыі дзяржавы і права ў ЛДУ{{sfn|Подозерская|1959|}}. Памёр 23{{sfn|Подозерская|1959|}} або 24 мая 1949 года. == Сям’я == Бацькі — Іван Мікалаевіч і Неаніла Сямёнаўна Якаўкіны, з купецтва{{r|barynau}}. Хросны бацька — будучы буйны фінансіст Мікалай Утораў{{r|barynau}}. Жонка — Кацярына Лапа-Старжэнецкая. == Творчасць == Асноўныя навуковыя інтарэсы ў галіне гісторыі права Вялікага Княства Літоўскага, Маскоўскай дзяржавы і Старажытнага Рыма{{sfn|Подозерская|1959|}}. Магістарская дысертацыя (1918) прысвечана запазычанням са Статута ВКЛ ва Улажэнне 1649 года{{r|barynau}}. ; Выбраныя працы * Закупы Русской правды // Журнал Министерства народного просвещения. Ч. 44 (1913, № 4), отд. 2. С. 236—295; Ч. 45 (1913, № 5), отд. 2. Стр. 101—119.{{sfn|Подозерская|1959|}} * М. Ф. Владимирский-Буданов (некролог) // Журнал Министерства народного просвещения. Ч. 66 (1916). С. 35—48. * Памяти акад. М. А. Дьяконова // Дела и дни. Кн. 1. Петербург: Гос. изд-во, 1920. С. 595—596. * Договор, как нормативный факт в древнем праве // Сборник статей по русской истории, посвященных С. Ф. Платонову. Петербург: Огни, 1922. С. 15—23. * Научные библиотеки Ленинграда: материалы для справочника / под ред. Инн. Ив. Яковкина. Л.: ГПБ, 1928. — 151 с. * К вопросу о роли понтификов в древне-римском легисакционном процессе // Академия наук — Н. Я. Марру. М.-Л., 1935. С. 779—780.{{sfn|Подозерская|1959|}} * Законодательные акты Великого княжества Литовского XV—XVI вв. / подг. к печати И. И. Яковкиным. Л.: Соцэкгиз, 1936. — 152 с. (зборнік дакументаў){{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}} * Библиотека Академии наук и ее фонды // Вестник Академии наук СССР. № 5-6 (1945). C. 248—252. * Рец.: Н. Г. Бережков. Литовская метрика как исторический источник. Ч. 1. М.-Л., 1946 // Вестник Академии наук СССР. № 8-9 (1946). С. 186—187.{{r|barynau}} == Узнагароды == * Ордэн Леніна{{sfn|Подозерская|1959|}}; * Ордэн «Знак Пашаны»{{sfn|Подозерская|1959|}}; * Медаль «За абарону Ленінграда»; * Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.». == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="barynau">{{cite web|ref = | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/834383444377101/ |title = Иннокентий Яковкин — исследователь Литовской метрики|first = Игорь|last = Баринов |authorlink = Ігар Ігаравіч Барынаў|date = 2023-07-02|work = |publisher = Запісы беларусаведа|location = |page = |language = |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = }}</ref> }} == Літаратура == * История Библиотеки Академии наук СССР. — М — Л., 1964. * Начало «Дела» Академии наук: стенограмма заседания Особой Комиссии Наркомата РКИ СССР, 24 октября 1929 г. // Исторический архив. — 1993. — № 1. * {{артыкул |ref = Подозерская |аўтар = Подозерская Г. Ф. |загаловак = Памяти профессора И. И. Яковкина, 1881—1949 |арыгінал = |спасылка = http://law.edu.ru/article/article.asp?articleID=1130918 |мова = ru |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Правоведение |тып = артыкул |месца = Ленинград |выдавецтва = |год = 1959 |выпуск = |том = |нумар = 2 |старонкі = 186—187 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = https://web.archive.org/web/20190119121514/http://law.edu.ru/article/article.asp?articleID=1130918 |archive-date = 2019-01-19 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Якаўкін Інакенцій Іванавіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] [[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]] sdqa1slvvu5wr2x6cpu5tpjm3f54826 5132806 5132796 2026-04-26T16:30:35Z M.L.Bot 261 /* Літаратура */ 5132806 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Інакенцій Іванавіч Якаўкін''' ({{ВДП}}) — расійскі навуковец-правазнавец, [[гісторык права]], [[бібліятэказнавец]] і [[бібліёграф]], [[доктар гістарычных навук]] (1935), прафесар (1938), дырэктар [[Бібліятэка АН СССР|Бібліятэкі]] [[Акадэмія навук СССР|Акадэміі навук СССР]]{{sfn|Подозерская|1959|}}. == Біяграфія == Нарадзіўся 12 жніўня 1881 года ў Іркуцку ў купецкай сям’і{{sfn|Подозерская|1959|}}. Пасля сканчэння маскоўскага рэальнага вучылішча Мазінга (1900) некалькі гадоў вывучаў эканамічныя і дзяржаўныя навукі ў германскіх універсітэтах [[Брэслау|Брэслава]] і [[Гайдэльбергскі ўніверсітэт|Гейдэльберга]]{{sfn|Подозерская|1959|}}. Вучоба ў Германіі не заладзілася праз цягу да гуманітарных навук{{r|barynau}}. У 1904 годзе здаў іспыт на атэстат сталасці пры 1-й Пецярбургскай гімназіі і паступіў на юрыдычны факультэт [[Пецярбургскі універсітэт|Пецярбургскага ўніверсітэта]]{{sfn|Подозерская|1959|}}. Скончыў універсітэт у 1911 годзе, аднак дзяржаўныя іспыты змог здаць толькі ў 1912 годзе, бо не меў пасведчання пра палітычную добранадзейнасць{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. Пакінуты пры ўніверсітэце для падрыхтоўкі да прафесарскай дзейнасці па кафедры рымскага права{{sfn|Подозерская|1959|}}. З 1910 года працаваў у [[Расійская нацыянальная бібліятэка|Публічнай бібліятэцы]] (Санкт-Пецярбург) вольнанаёмным супрацоўнікам{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. У 1922—1924 гадах займаў пасаду загадчыка Юрыдычнага аддзялення, а ў 1924—1929 — намесніка дырэктара бібліятэкі па навуковай рабоце{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. У 1918—1923 гадах быў намеснікам старшыні Камітэта дзяржаўных навуковых бібліятэк{{sfn|Подозерская|1959|}}. У 1922—1923 гадах браў удзел у савецка-польскіх перагаворах. Педагагічную дзейнасць пачаў у 1918 годзе ў [[Санкт-Пецярбургскі політэхнічны ўніверсітэт Пятра Вялікага|Політэхнічным інстытуце]] (чытаў курс гісторыі рускай народнай гаспадаркі да 1925 года). У 1920 годзе пасля здачы магістарскіх экзаменаў пачаў выкладаць рымскае і грамадзянскае права ў Петраградскім універсітэце. У 1923—1928 гадах быў прафесарам Інстытута народнай гаспадаркі, пазней выкладаў у Інстытуце савецкага права, а таксама ў 1-м і 2-м юрыдычных інстытутах.{{sfn|Подозерская|1959|}} У 1929 годзе прызначаны намеснікам дырэктара Бібліятэкі Акадэміі навук (БАН) СССР, а ў 1930 годзе стаў яе дырэктарам, займаў пасаду да канца жыцця{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. Пад яго кіраўніцтвам створана сетка акадэмічных бібліятэк і арганізаваны міжнародны кнігаабмен{{sfn|Подозерская|1959|}}. У снежні 1935 года Прэзідыум АН СССР яму нададзена ступень доктара гістарычных навук (у некаторых крыніцах памылкова даецца 1936){{sfn|Подозерская|1959|}}. У лістападзе 1938 года зацверджаны ў вучоным званні прафесара{{sfn|Подозерская|1959|}}. У 1942—1944 гадах знаходзіўся ў камандзіроўцы ў Маскве, дзе выкладаў у Ваенна-юрыдычнай акадэміі і Гісторыка-архіўным інстытуце{{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}}. Пасля вяртання ў Ленінград у 1944 годзе ўзначаліў кафедру гісторыі дзяржавы і права ў ЛДУ{{sfn|Подозерская|1959|}}. Памёр 23{{sfn|Подозерская|1959|}} або 24 мая 1949 года. == Сям’я == Бацькі — Іван Мікалаевіч і Неаніла Сямёнаўна Якаўкіны, з купецтва{{r|barynau}}. Хросны бацька — будучы буйны фінансіст Мікалай Утораў{{r|barynau}}. Жонка — Кацярына Лапа-Старжэнецкая. == Творчасць == Асноўныя навуковыя інтарэсы ў галіне гісторыі права Вялікага Княства Літоўскага, Маскоўскай дзяржавы і Старажытнага Рыма{{sfn|Подозерская|1959|}}. Магістарская дысертацыя (1918) прысвечана запазычанням са Статута ВКЛ ва Улажэнне 1649 года{{r|barynau}}. ; Выбраныя працы * Закупы Русской правды // Журнал Министерства народного просвещения. Ч. 44 (1913, № 4), отд. 2. С. 236—295; Ч. 45 (1913, № 5), отд. 2. Стр. 101—119.{{sfn|Подозерская|1959|}} * М. Ф. Владимирский-Буданов (некролог) // Журнал Министерства народного просвещения. Ч. 66 (1916). С. 35—48. * Памяти акад. М. А. Дьяконова // Дела и дни. Кн. 1. Петербург: Гос. изд-во, 1920. С. 595—596. * Договор, как нормативный факт в древнем праве // Сборник статей по русской истории, посвященных С. Ф. Платонову. Петербург: Огни, 1922. С. 15—23. * Научные библиотеки Ленинграда: материалы для справочника / под ред. Инн. Ив. Яковкина. Л.: ГПБ, 1928. — 151 с. * К вопросу о роли понтификов в древне-римском легисакционном процессе // Академия наук — Н. Я. Марру. М.-Л., 1935. С. 779—780.{{sfn|Подозерская|1959|}} * Законодательные акты Великого княжества Литовского XV—XVI вв. / подг. к печати И. И. Яковкиным. Л.: Соцэкгиз, 1936. — 152 с. (зборнік дакументаў){{sfn|Подозерская|1959|}}{{r|barynau}} * Библиотека Академии наук и ее фонды // Вестник Академии наук СССР. № 5-6 (1945). C. 248—252. * Рец.: Н. Г. Бережков. Литовская метрика как исторический источник. Ч. 1. М.-Л., 1946 // Вестник Академии наук СССР. № 8-9 (1946). С. 186—187.{{r|barynau}} == Узнагароды == * Ордэн Леніна{{sfn|Подозерская|1959|}}; * Ордэн «Знак Пашаны»{{sfn|Подозерская|1959|}}; * Медаль «За абарону Ленінграда»; * Медаль «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.». == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="barynau">{{cite web|ref = | url = https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/834383444377101/ |title = Иннокентий Яковкин — исследователь Литовской метрики|first = Игорь|last = Баринов |authorlink = Ігар Ігаравіч Барынаў|date = 2023-07-02|work = |publisher = Запісы беларусаведа|location = |page = |language = |trans-title = |format = |doi = |archive-url = |archive-date = |access-date = |url-status = |quote = }}</ref> }} == Літаратура == * История Библиотеки Академии наук СССР. — М — Л., 1964. * Начало «Дела» Академии наук: стенограмма заседания Особой Комиссии Наркомата РКИ СССР, 24 октября 1929 г. // Исторический архив. — 1993. — № 1. * {{артыкул |ref = Подозерская |аўтар = Подозерская Г. Ф. |загаловак = Памяти профессора И. И. Яковкина, 1881—1949 |арыгінал = |спасылка = http://law.edu.ru/article/article.asp?articleID=1130918 |мова = ru |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Правоведение |тып = |месца = |выдавецтва = |год = 1959 |выпуск = |том = |нумар = 2 |старонкі = 186—187 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |archive-url = https://web.archive.org/web/20190119121514/http://law.edu.ru/article/article.asp?articleID=1130918 |archive-date = 2019-01-19 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Якаўкін Інакенцій Іванавіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Расіі]] [[Катэгорыя:Дактары гістарычных навук]] 5je62sgj7zp4ka9uqodjn8i0qsi622t 0 68522 5132954 4458729 2026-04-27T10:09:16Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1996 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132954 wikitext text/x-wiki {{Вышыннае збудаванне |building_name=Стратасфера Лас-Вегас </br> Stratosphere Las Vegas |image = [[Выява:Stratospheretower1.JPG|200px]] |lat_dir = N| lat_deg = 36|lat_min = 8|lat_sec = 50.59 |lon_dir = W|lon_deg = 115|lon_min = 9|lon_sec = 19.4 |region = US-NV |CoordScale = |previous tallest= |surpassed by= |built= [[1995]]-[[1996]] |use= Атэль, казіно |location= [[Лас-Вегас]], [[Невада]], [[ЗША]] |top_floor= |antenna_spire=350,2 м |floor_count= |floor_area= |elevator_count= |architect= Bob Stupak }} '''Стратасфера Лас-Вегас''' ({{lang-en|Stratosphere Las Vegas}}) — гатэль-[[казіно]], размешчаны на бульвары Лас-Вегас Стрып, у [[Лас-Вегас]]е, [[Невада|штат Невада]], [[ЗША]]. Належыць кампаніі American Casino & Entertainment Properties, падраздзяленню American Real Estate Partners. У гасцініцы — 2444 нумароў і казіно плошчай 7000 м². Вежа гатэля-казіно Stratosphere — найвышэйшая аглядная [[вежа]] ў ЗША. Акрамя таго ў верхняй частцы вежы задзейнічана некалькі вышынных атракцыёнаў, у тым ліку выносная за межы верхняга яруса [[карусель]]. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Казіно]] [[Катэгорыя:Вежы]] [[Катэгорыя:Лас-Вегас]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1996 годзе]] ox9mzn498bnkhjuhk79ijdu2xohxs2g 0 69049 5132661 5131585 2026-04-26T12:41:04Z JerzyKundrat 174 /* Паходжанне */ 5132661 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Марыя''' або '''Ганна''', у гістарыяграфічнай традыцыі '''Марыя Яраслаўна''' (да {{ДН|||1306}} — {{ДС|||1346}}) — першая жонка вялікага князя літоўскага [[Альгерд]]а, вялікая княгіня літоўская (1345—1346). == Паходжанне == Імаверна, паходзіла з роду [[Князі віцебскія|віцебскіх князёў]] Васількавічаў, галіны [[Ізяславічы Полацкія|Ізяславічаў Полацкіх]]. Пэўны яе радавод і нават імя бацькі невядомы. Князь [[Яраслаў Васілевіч|Яраслаў Васілевіч]], як бацька альгердавай жонкі, названы толькі ў дадатку да «[[Хроніка Быхаўца|Хронікі Быхаўца]]» — «Радаводзе віцебскіх князёў», які неверагодны і выводзіць іх ад вялікага князя ўладзімірскага {{нп5|Андрэй Яраславіч|Андрэя Яраславіча|ru|Андрей Ярославич}}. == Імя == Паводле [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]], маці ўсіх сыноў Альгерда была цвярская княжна, яе імя ён не называе. Пазней [[Марцін Кромер]] паўтараў за Длугашам, але дадаў, што цвярскую княжну звалі Марыяй, разам з тым Кромер пісаў пра атрыманне Альгердам [[Віцебск]]а праз шлюб. Потым [[Мацей Стрыйкоўскі]] даваў звесткі, што Альгерд меў дзвюх жонак — першую з Віцебска і другую з [[Цвер|Цвяры]]. Крыніца звестак Кромера (часткова) і Стрыйкоўскага стала вядома толькі ў XIX ст. — «рускі» летапіс узору «Хронікі Быхаўца», упершыню апублікаванай [[Тэадор Нарбут|Тэадорам Нарбутам]]. У «Хроніцы Быхаўца» віцебская княжна названа '''Ганнай'''<ref>{{Cite web|url=https://vkl.by/articles/634|title=Ганна, мяркуемая вялікая княгіня літоўская, жонка Альгерда|author=Валерый Пазднякоў|website=Электронная энцыклапедыя "Вялікае Княства Літоўскае" -- vkl.by|access-date=2025-04-15}}</ref>, а збоку невядомай рукою папраўлена на '''Марыю'''. Няма пэўнасці — ці не зроблена праўка пад уплывам «Радаводу віцебскіх князёў», неверагоднага дадатку да хронікі. У «Хроніцы Быхаўца» храналогія шлюбаў Альгерда паблытаная — віцебская княжна ў ёй другая жонка, а не першая, што вядома з верагодных крыніц. Імя другой жонкі — цвярской княжны [[Ульяна Аляксандраўна|Ульяны]] — вядома з яе дарчай граматы адной з віцебскіх цэркваў{{Sfn|Лицкевич|2024}}. Таксама блытаніны дадае і імя Ульяны ў інацтве — Марына. Даследчыкі адзначаюць, што познія крыніцы змешваюць імёны альгердавых жонак{{sfn|Улащик|1985|с=224}}. За імі, або побач, ідуць мясцовыя віцебскія паданні, паводле іх Ульяна вясной 1392 года прыняла схіму з імем Марыя, у некаторых варыянтах Марфа, у [[Свята-Духаў манастыр|Свята-Духавым манастыры]]{{sfn|Кулагін|2001|с=228—229}}. Аднак на праўдзе Ульяна свае апошнія месяцы жыла ў Кіеве, дзе перад смерцю прыняла схіму і пахавана ў [[Кіева-Пячорская лаўра|Кіева-Пячорскай лаўры]]. Такім чынам, зваць Марыяй віцебскую княжну, першую жонку Альгерда, прынята даволі ўмоўна. == Дзеці == Інфармацыя паводле Лявонція Вайтовіча<ref>''Войтович, Л. В.'' [http://litopys.org.ua/dynasty/dyn.htm Князівські династії Східної Європи (кінець IX — початок XVI ст.): склад, суспільна і політична роль. Історико-генеалогічне дослідження.] — [[Львоў|Львів]]: [[Інстытут украіназнаўства імя І. Крыпякевіча НАН Украіны|Інститут українознавства ім. І. Крип’якевича НАН України]], [[2000]]. — 649 с. ISBN 966-02-1683-1. {{ref-ua}}</ref>. * [[Андрэй Альгердавіч|Андрэй]] (каля 1328 — 12 жніўня 1399) — князь полацкі і пскоўскі. * [[Дзмітрый Альгердавіч|Дзмітрый]] (каля 1329 — 12 жніўня 1399) — князь бранскі. * [[Уладзімір Альгердавіч|Уладзімір]] (каля 1330 — пасля 1386) — князь кіеўскі. * {{нп5|Канстанцін Альгердавіч|Канстанцін|uk|Костянтин Ольгердович}} (каля 1331—1398) — князь чарнігаўскі. * {{нп5|Фёдар Альгердавіч|Фёдар|uk|Федір Ольгердович}} (каля 1332/1333 — каля 1394) — князь ратненскі і кобрынскі. * [[Агрыпіна Альгердаўна|Агрыпіна]] (каля 1334—1393) — жонка князя гарадзецка-суздальскага {{нп5|Барыс Канстанцінавіч|Барыса Канстанцінавіча|ru|Борис Константинович}} з 1354 года. == У мастацтве == <gallery> Віцебская княжна Марыя. Ігар Дураў.jpg|Віцебская княжна Марыя ва ўяўленні сучаснага мастака [[Ігар Дураў|Ігара Дурава]]. </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Воронин, В.'' [http://ul.history.org.ua/index.php/arkhiv/tom-2-2013/9-arkhiv/195-tom-2-2013-2 Княжение Ольгерда в Витебске] // Ukraina Lithuanica. — Киев, 2013. — Т. ІІ. — C. 21—38. {{ref-ru}} * {{Крыніцы/Праваслаўныя храмы на Беларусі (2001)|ref=Кулагін}} * {{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/119933640/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Грамота княгини Ульяны Александровны на темьянщину из рукописи Российской Национальной библиотеки, Q.п.I.2: новая трактовка|год=2024|выданне=Матэрыялы XX міжнародных кнігазнаўчых чытанняў. Мінск, 18-19 красавіка 2024 г.|старонкі=33-39}} * {{Крыніцы/Улашчык 1985}} * ''Dąbrowski, D.'' [https://www.academia.edu/37813196/Radosłowle_kniazey_Wytebskich_analiza_porównawcza_treści_Genealogia._Studia_i_materiały_historyczne_2002_druk_2003_t._14_s._31_69 Radosłowle kniazey Wytebskich — analiza porównawcza treści] // Genealogia. Studia i materiały historyczne. — T. 14, 2002 [druk 2003]. — S. 31—69. {{ref-pl}} * ''Stadnicki, K.'' Bracia Władysława-Jagiełły Olgierdowicza króla Polski, Wielkiego Xięcia Litwy. — Lwów, 1867. — S. 9—11. {{ref-pl}} * ''Tęgowski, J.'' [http://dspace.nbuv.gov.ua/bitstream/handle/123456789/58434/43-Tengovskyi.pdf Kilka słów o małżeństwach Wielkiego Księcia Litewskiego Olgierda Giedyminowica] {{ref-pl}} // Україна: культурна спадщина, національна свідомість, державність: Зб. наук. пр. — Львів: Інститут українознавства ім. І. Крип’якевича НАН України, 2011. — Вип. 20. — С. 646—654. — Бібліогр.: 46 назв. {{Ізяславічы Полацкія}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Постаці Віцебска]] [[Катэгорыя:Постаці Усвятаў]] [[Катэгорыя:Постаці Вільні]] [[Катэгорыя:Вялікія княгіні літоўскія]] p7hyk7ll8wjy2npjfo68keywl7kopyu 0 69431 5132737 5068885 2026-04-26T15:11:42Z Stvfootball 148407 5132737 wikitext text/x-wiki {{Тэлеканал |назва = НТБ-Беларусь |лагатып = [[Выява:NTV Belarus logo.svg]] |краіна = [[Беларусь]] |зона вяшчання = [[Беларусь]] |створаны = {{Дата пачатку|4|7|2006|1}} |заснавальнік = [[НТБ]] ([[Масква]]; [[Газпрам-Медыя]]) |уладальнік = [[Белтэлерадыёкампанія]] |кіраўнікі = [[Сяргей Булацкі]] |слоган = |сайт = [https://www.tvr.by/bel/televidenie/ntv-belarus/ tvr.by/bel/televidenie/ntv-belarus] |фармат=[[16:9]]}} '''«НТБ-Беларусь»''' ({{lang-ru|НТВ Беларусь}}) — беларускі тэлеканал. Ліцэнзаваная версія канала НТБ. Эфірнае вяшчанне ажыццяўляецца з [[4 ліпеня]] [[2006]] года. Вяшчальнік — [[НДТРК|Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь]]. З красавіка 2009 года — адзіная версія канала [[НТБ]], даступная ў кабельных сетках Беларусі (раней паралельна трансляваўся «НТВ Мир»). Час вяшчання: 6:00 — 0:30. == Гісторыя == У 1990-х гадах тэлеканал НТБ сам аплочваў сваё вяшчанне ў Беларусі. Ён вяшчаў у поўным аб’ёме, без мясцовай рэкламы і ўласных уставак, перапынкаў у вяшчанні. Аднак у 2001 годзе [[Белтэлерадыёкампанія]] пачынае ўстаўку сваёй рэкламы ў эфір<ref>{{Cite web|url=http://www.trud.ru/article/08-02-2001/19301_chem_vas_obradoval_i_chem_ogorchil_teleekran_na_mi.html|title=ЧЕМ ВАС ОБРАДОВАЛ И ЧЕМ ОГОРЧИЛ ТЕЛЕЭКРАН НА МИНУВШЕЙ НЕДЕЛЕ?|publisher=Труд|date=2001-02-08|language=ru}}</ref>. Перагаворы ні да чаго не прыводзяць, і НТБ перастае аплочваць вяшчанне. Уласна, вяшчанне пачынае ўразацца, весціся са шматлікімі перапынкамі. З эфіру маглі знікаць некаторыя баевікі і [[Эротыка|эратычныя фільмы]], якія паказвалі на расійскім канале, у сувязі з чым канал у Беларусі мог або адключацца раней па часе<ref>{{Cite web|url=https://www.sb.by/articles/pora-propalyvat-klubniku.html|title=Пора пропалывать «клубнику»|publisher=[[Беларусь сегодня]]|date=2001-04-28|language=ru}}</ref>, або запаўняць гэтыя эфірныя прамежкі перадачамі іншага зместу<ref>{{cite web|url=http://news.tut.by/society/3690.html|title=Белорусское телевидение не пустило «Робермана» на НТВ|publisher=[[TUT.BY]]|date=2001-02-27|access-date=2018-12-31|archive-date=2016-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160609194934/http://news.tut.by/society/3690.html|url-status=dead|language=ru}}</ref>. Нават нягледзячы на тое, што ў 2004 годзе НТБ перайшоў на кругласутачнае вяшчанне, Белтэлерадыёкампанія, як і раней, адключала яго на ноч. Пасля захопу НТБ у 2001 годзе мінская версія тэлеканала пачынае губляць папулярнасць. 4 ліпеня 2006 года на беларускіх частотах НТБ [[Белтэлерадыёкампанія]] запусціла вяшчанне беларускай версіі тэлеканала НТБ пад назвай «НТБ-Беларусь»<ref>{{Cite news|title=В Беларуси перекрывают НТВ|publisher=Комсомольская правда|url=https://www.crimea.kp.ru/daily/23725/141952/|work=[[Камсамольская праўда|Комсомольская правда]]|date=2006-06-20|access-date=2017-10-23|language=ru}}</ref>. З-за таго, што некаторыя праграмы выразаліся з эфіру, гледачы глядзелі міжнародную версію ({{lang-ru|НТВ Мир}}). У 2009 годзе канал пачынае ўстаўляць у сетку вяшчання свае праекты, сярод якіх — «Урачэбныя таямніцы» і «Астрапрагноз», якія транслююцца па сённяшні дзень. 11 лютага 2019 года тэлеканал пачаў вяшчанне ў фармаце HD<ref>{{Cite web|url=http://www.cableman.info/channel/news/telekanal-ntv-belarus-pereshel-na-veshchanie-v-formate-hd|title=Телеканал «НТВ-Беларусь» перешёл на вещание в формате HD|publisher=www.cableman.info|lang=ru|access-date=2019-02-12|archive-date=12 лютага 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190212130909/http://www.cableman.info/channel/news/telekanal-ntv-belarus-pereshel-na-veshchanie-v-formate-hd|url-status=dead}}</ref>. == Праграмная палітыка == Праграмны пакет канала фарміруецца паводле прававых дамоўленасцей з расійскім бокам. «НТБ-Беларусь» транслюе шматлікія арыгінальныя перадачы НТБ. Выключэнне галоўным чынам складае змест, распаўсюд якога абмежаваны тэрыторыяй Расіі. Як правіла, гэта перадачы чужой вытворчасці — «[[Свая гульня]]», «Quattroruote», фільмы і серыялы, футбольныя матчы, а таксама тэлеперадачы, якія ўтрымліваюць крытыку ў адрас [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]]. Неліцэнзаваны кантэнт замяшчаецца іншымі перадачамі ці фільмамі. Штодзень выходзяць некалькі выпускаў навін: «Сёння», «Сёння. Галоўнае»<ref name="programma"/>. Валодае добрымі суадносінамі рэйтынгу і кошту рэкламнага часу — адзін з самых запатрабаваных рэкламадаўцамі тэлеканалаў. На «НТБ-Беларусь» больш рэкламы, чым на НТБ, і з-за гэтага, напрыклад, «Сёння ў 23:15» транслюецца ў 23:30<ref name="programma">{{Cite web|url=https://www.tvr.by/programms/ntv-belarus/|title=Праграма вяшчання тэлеканала НТБ-Беларусь|publisher=[[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|НДТРК РБ]]}}</ref>. == Вяшчанне == «НТБ-Беларусь» ажыццяўляе вяшчанне ў лічбавым стандарце [[DVB-T]]. Пры гэтым сігнал распаўсюджваецца праз эфірнае (аналагавыя і лічбавыя перадатчыкі) і [[кабельнае тэлебачанне]]. На 1 жніўня 2010 года тэхнічны ахоп аналагавага эфірнага вяшчання складае 64,2 %, лічбавага — 72,42 % насельніцтва Беларусі. Таксама канал прысутнічае ў асноўным пакеце ўсіх кабельных аператараў рэспублікі. Канал вяшчае толькі на тэрыторыі Беларусі. З 4 ліпеня 2006 па 15 мая 2015 года канал трансляваўся ў аналагавым фармаце. == Праграмы ад НТБ == * «Мальцава» * «Месца сустрэчы» * «Спецыяльны выпуск» * «Агляд. Надзвычайнае здарэнне» * «Сёння» * «Суд прысяжных» * «Заснавана на рэальных падзеях» * «Крутая гісторыя» * «Паедзем, паядзім!» * «Сакрэт на мільён» * «Чакай мяне» * «Першая перадача» * «Галоўная дарога» * «Кватэрнае пытанне» * «Дачны адказ» * «Вынікі тыдня» * «Ежа жывая ці мёртвая» * «НашПотребНадзор» * «Хто ў доме гаспадар?» * «Ты супер!» * «Ты не паверыш!» * «Новыя рускія сенсацыі» * «Следства вялі…» * «Цэнтральнае тэлебачанне» * «Цуд тэхнiкi» * «Кватэрнiк НТБ» == Уласная вытворчасць == * «Астрапрагноз» * «ЧП. BY» * «Зразумець і абясшкодзіць» * «Terra incognita. Беларусь невядомая» * «Урачэбныя таямніцы плюс»<ref>{{Спасылка|url=https://www.kp.by/daily/26099.3/2996392/|загаловак=Доктор, автор и ведущий программы «Врачебные тайны» Александр Терещенко: «Стыдно знать, как зовут парикмахера, но не знать имени своего врача»|мова=ru|дата публікацыі=27 чэрвеня 2013|дата доступу=30 верасня 2021|выдавец=[[Камсамольская праўда|Комсомольская правда]]|аўтар=Андрианов, С|url-status=dead}}</ref> == Лагатып == Тэлеканал змяніў 1 лагатып. Цяперашні — другі па ліку. * З 4 ліпеня 2006 па 29 жніўня 2010 лагатып быў з цяперашнімі літарамі НТВ і зялёным шарыкам, унізе блакітны прамавугольнік са словам «БЕЛАРУСЬ». Знаходіўся ў левым ніжнім вугле. * З 30 жніўня 2010 па цяперашні час выкарыстоўваецца той ж лагатып, але ў крыху мадэрнізаванам выглядзе: ён стаў без блакітнага прамавугольніка і паменшаны ў 1,5 разы. Знаходзіцца там жа. == Цэнзура == {{main|Свабода слова ў Беларусі}} Тэлеканал шмат разоў падвяргаўся крытыцы з-за таго, што з праграмы «[[Сёння (тэлепраграма)|Сёння]]» неаднаразова выразаліся сюжэты пра Беларусь, у прыватнасці, з крытыкай Аляксандра Лукашэнкі<ref>{{Cite web |url=http://www.nv-online.info/by/143/printed/26132/Белорусы-не-видят-сюжетов-из-Беларуси-на-российских-телеканалах.htm |title=Беларусы не бачаць сюжэтаў з Беларусі на расійскіх тэлеканалах|author=Вольга Грынявіцкая|date=14 студзеня 2011|access-date=2018-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170826235924/http://www.nv-online.info/by/143/printed/26132/Белорусы-не-видят-сюжетов-из-Беларуси-на-российских-телеканалах.htm|archive-date=2017-08-26|language=ru|url-status=dead}}</ref>. <blockquote>Тэхнічная хітрасць заключаецца ў тым, што навіны загадзя запісваюцца са спадарожніка, які вяшчае на ўсходнія рэгіёны Расіі. Трансляцыя туды ідзе на некалькі гадзін раней, чым на Маскву. Затым відэазапіс мантуецца ў Мінску. Пры гэтым з яго выразаюць усе сюжэты пра прэзідэнцкія выбары і падмяняюць арыгінальны выпуск навін з Расіі сваім, змантаваным. У выніку, з пункту гледжання радавога гледача, расійскія тэлеканалы пра беларускія выбары нібыта наогул не паведамляюць.</blockquote> * Серыял «[[Хросны бацька]]» не з’яўляўся ў эфіры «НТБ-Беларусь» па зразумелых прычынах. Кіраўнік дырэкцыі тэлеканала «НТБ-Беларусь» Сяргей Булацкі, каб пазбегнуць праблем, адказваць на пытанне пра прычыны зняцця з эфіру адмовіўся. * Праграма «Міжнародная піларама» была забароненая да паказу ў Беларусі ў лістападзе 2016 года, праз два месяцы пасля прэм’еры. У выпуску ад 19 ці 26 лістапада, што патрапіў пад цэнзуру, вядучы [[Тыгран Эдмондавіч Кеасаян]] высмеяў рээкспарт Лукашэнкам ў Расію санкцыйных тавараў, з-за якога расіяне «ядуць яблыкаў у пяць разоў больш, чым іх вырабляюць у Беларусі», распавёў «пра беларускіх гастарбайтараў, што бягуць ад галечы і беспрацоўя на радзіме, „выбары“, перапісванне Канстытуцыі, цалаванне і незвычайную вяртлявасць дыктатара, з-за якой ён аказваецца ў „нязручных позах“ то перад Расіяй, то перад Захадам»<ref>{{Cite web|url=https://charter97.org/ru/news/2016/11/28/232594/|title=На НТБ жорстка пажартавалі з Лукашэнкі|publisher=[[Хартыя’97]]|date=28 лістапада 2016|language=ru}}</ref>. <blockquote>Толькі ён што заявіць, адразу беларускае малако ў Расіі прызнаюць сапсаваным і забараняюць. На гэтым тыдні ён зрабіў гэта зноў.</blockquote><blockquote> Вы мяне прабачце, суграмадзяне, але ці не да храна мы з вамі жарэм яблыкаў? З іншага боку, куды Беларусі дзявацца, акрамя як заваліць нас яблыкамі? У іх жа ўсяго дзве паспяховыя бізнес-мадэлі: бульба і пасада прэзідэнта. Зрэшты, нядаўна з’явілася і трэцяя: брытанскія навукоўцы паведамляюць, што ў гэтым годзе самым прыбытковым бізнесам стаў выраб налепак «Зроблена ў Беларусі».</blockquote> Зрэшты, і пасля забароны праграмы да паказу жарты пра Лукашэнку не спыняліся. Частка выпуску ад 13 мая 2017 года была прысвечана гуманітарнай дапамозе жыхарам Украіны ад Беларусі. НТБ заўважыла ў спісе туалетную паперу<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/190675|title=Расійскае НТВ брудна высмеяла гуманітарную дапамогу Беларусі жыхарам Украіны|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=15 мая 2017}}</ref>. У далейшым жарты пра прэзідэнта Беларусі прысутнічалі практычна ў кожным выпуску праграмы.<blockquote>Убачыўшы [[Еўрабачанне-2017|ўкраінскае Еўрабачанне]], Беларусь так разжалілася, што адправіла ў/на Украіну туалетную паперу. Давайце, па-першае, павіншуем Беларусь: краіна нарэшце знайшла кагосьці бядней за сябе. Як гаворыцца, чым багатыя, тым і падціраюцца. 8 тысяч рулонаў туалетнай паперы! Нават беларусы зразумелі, што ў/на Украіне жопа. Але пакуль не зразумелі, што 8 тысяч рулонаў для ўкраінскай дупы відавочна недастаткова… Тушонка, алей, макароны і туалетная папера: вырашылі забяспечыць увесь стрававальны працэс пад ключ. Мяркуючы па наборы, у/на Украіне вырашылі правесці фестываль макарон па-флоцку, і арганізатары чуюць, што пройдзе ён не вельмі добра. Я нават не ведаю, што смачней: беларускія макароны ці беларуская туалетная папера. Крыўдна толькі, што бацька зажыліў хахлам знакамітыя беларускія ананасы. Дарагія ўкраінцы, не забывайце: Лукашэнка — пажылы чалавек. Банкі потым вярніце!</blockquote> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.tvr.by/rus/ntv.asp Афіцыйная старонка] {{Беларускія тэлеканалы}} {{Белтэлерадыёкампанія}} [[Катэгорыя:Тэлеканалы Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэлеканалы на рускай мове]] [[Катэгорыя:Белтэлерадыёкампанія]] [[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]] 27ehrl1l209eoidyn8cus1xz5j1oyug 14 69450 5132956 1583217 2026-04-27T10:16:58Z DzBar 156353 5132956 wikitext text/x-wiki {{Catmain}} [[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі паводле краін|Беларусь]] [[Катэгорыя:Культура Беларусі]] 1htc3h7pzuar8s3629eo2dl29repmdz 0 70903 5132900 5114848 2026-04-26T21:48:58Z ~2026-25514-08 167257 5132900 wikitext text/x-wiki {{спецслужба}} '''Федэральная служба бяспекі Расійскай Федэрацыі (ФСБ Расіі)''' <= уничтожить выблядков скопления пособников врага со спижженным имуществом : петербург с окрестностями метро , москву с окрестностями , краснодар , воронеж , нижний новгород с окрестностями , минск , попок всех, полицаев с китайскими козлами и номерами., население уничтожить с фсб. Деньги платить отказываемся, сотрудничать отказываемся, от еды врагов отказываемся. = проезд дзержинского, королев= отделы: 141ххх уничтожить, осб 2××× взорвать, михрюток в метро перестрелять, отделы полицаев сжечь радиацией., захваченные дома квартиры спасти аварийно, натовские пожарные части расформировать с подпольными сидельцами. и харкнуть им в рожи., боинги аэрбасы сбить без предупреждения., камазам проткнуть покрышки. комсомольскую выблядь вздернуть . Осуществить!..  — адзіная цэнтралізаваная сістэма органаў федэральнай службы бяспекі, якая ажыццяўляе рашэнне ў межах сваіх паўнамоцтваў задач па забеспячэнні бяспекі [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]. Кіраўніцтва дзейнасцю ФСБ Расіі ажыццяўляецца Прэзідэнтам Расійскай Федэрацыі. Створана ў чэрвені [[1995]] г. шляхам пераўтварэння (перайменавання) Федэральнай службы контрразведкі Расійскай Федэрацыі. == Гісторыя == [[21 снежня]] [[1993]] года Прэзідэнт Расіі [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Б. М. Ельцын]] падпісаў указ аб скасаванні Міністэрства бяспекі Расійскай Федэрацыі і аб стварэнні Федэральнай службы контрразведкі Расійскай Федэрацыі (ФСК Расіі). 3 красавіка 1995 г. Б. М. Ельцын падпісаў Федэральны закон «Аб органах федэральнай службы бяспекі ў Расійскай Федэрацыі», які ўступіў у сілу 12 красавіка 1995 года. У адпаведнасці з ім ФСК Расіі была пераназваная ў Федэральную службу бяспекі Расійскай Федэрацыі, пры гэтым не праводзілася арганізацыйна-штатных мерапрыемстваў, супрацоўнікі службы (уключаючы дырэктара і яго намеснікаў) заставаліся на сваіх пасадах без перапрызначэння і пераатэстацыі. 23 чэрвеня 1995 г. адпаведныя змены «заднім чыслом» былі ўнесены ў структуру федэральных органаў выканаўчай улады. Гэтым жа ўказам былі зацверджаны палажэнне аб службе і структуры яе цэнтральнага апарата, якая паўтарала структуру ФСК за некаторымі выключэннямі (адноўлена следчае ўпраўленне, з’явілася кіраванне спецыяльных аперацый, сакратарыят ператвораны ва ўпраўленне справамі). 14 жніўня 1996 года афіцыйнае найменне службы было зменена з «Федэральная служба бяспекі Расійскай Федэрацыі» на «Федэральная служба бяспекі Расіі». 9 верасня 1996 перайменаванне было адменена. == Зноскі == {{reflist}} {{rq|refless}} {{Федэральныя міністэрствы, службы і агенцтвы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Спецслужбы]] [[Катэгорыя:Федэральныя службы Расіі]] e0iwxv7lrznf6ooo76b7ywe7lop1l8z 0 76688 5132921 4524208 2026-04-27T07:59:05Z Eowrjfjdjdjr 167271 5132921 wikitext text/x-wiki {{Картка:Сцяг |назва = Сцяг Канады |суб'ект = [[Канада]] |ключ = Канады |выява = Flag of Canada (Pantone).svg |подпіс = "The Maple Leaf", "l'Unifolie" |заснаваны = {{fd|15|2|1965}} |прапорцыя = {{FIAV|111110}} 1:2 |аўтар = }} Закон аб дзяржаўным сцягу прыняты палатай абшчын канадскага парламента [[15 снежня]] [[1964]] г. пасля працяглых дэбатаў, бо было прадстаўлена больш за 2 600 варыянтаў дызайну сцяга. == Апісанне == Чырвоны кляновы ліст на цэнтральным белым полі, з бакоў якога вертыкальныя чырвоныя палосы. Сярэдняя белая паласа ўдвая шырэй кожнай чырвонай. Сцяг мае суадносіны бакоў 1:2. Сцяг сімвалізуе два акіяна, якія абмываюць берагі Канады — [[Атлантычны акіян|Атлантычны]] і [[Ціхі акіян]]. Кляновы ліст павінен падкрэсліваць адзінства нацыі. Чырвоны — колер [[крыж Святога Георгія|крыжа Святога Георгія]], сімвалізуе [[Вялікабрытанія|Вялікабрытанію]]. Белы — колер [[французская манархія|французскай манархіі]]. Нязгоды былі выкліканыя тым, што спрадвечна ліст клёна цукровага (Acer saccharum) быў эмблемай [[Усходняя Канада|Усходняй Канады]], дзе гэта дрэва расце і дзе з яго здабываюць кляновы сіроп. На большай частцы канадскай тэрыторый гэтае дрэва не сустракаецца. Паводле адной з легенд, кляновы ліст стаў сімвалам Канады пры наступных абставінах. У [[1860]] годзе [[прынц Уэльскі]] упершыню наведаў [[Канаду]]. У [[Таронта]] планавалася сустрэча высокага госця. Насельніцтва горада рыхтавалася сустрэць прынца са сваімі нацыянальнымі сімваламі. Так, англійскія эмігранты прынеслі [[Ружа|ружы]], шатландскія — галіны [[чартапалох]]у. Аднак для дзяцей эмігрантаў, якія нарадзіліся ў Канадзе, сімвалаў не знайшлося, так як адзіным канадскім сімвалам быў [[бабёр]]. Зрэшты, у канцы 1830-х гадоў баптысцкае таварыства Св. Яна ў Квебеку прыняло ў якасці сімвала сваёй суполкі кляновы ліст. Суполка прапанавала несці канадцам на сустрэчы з прынцам кляновыя лісты. Чырвоны і белы сталі афіцыйнымі колерам Канады пасля іх зацвярджэння [[Георг V|каралём Георгам V]] [[21 лістапада]] [[1921]]. {{Няма крыніц|дата=26.06.2023}}{{Перакласці|en|Flag of Canada}}{{Сцягі Канады}} {{краіна ў тэмах |краіна = Канада |краіны = Канады |краіне = Канадзе |выява = {{сцяг Канады|35px}} }} {{Паўночная Амерыка паводле тэм|Сцяг|Сцягі}} [[Катэгорыя:Сцягі дзяржаў|Канада]] [[Катэгорыя:Дзяржаўныя сімвалы Канады]] 5w95ynj1wqswaaymf21bpu64w7lfefq 0 87561 5132946 1540495 2026-04-27T09:44:20Z Д.Ильин 29689 5132946 wikitext text/x-wiki {{Рэчыва | карцінка=L-leucine-skeletal.svg | карцінка3D=L-leucine-3D-sticks.png | карцінка малая | найменне | скарачэнні = Лей, Leu, L <br />[[Кадон#UUA|UUA,UUG]];[[Кадон#CUU|CUU,CUC,CUA,CUG]] | хім. формула=HO₂CCH(NH₂)CH₂CH(CH₃)₂ | эмпірычная формула = C₆H₁₃N₁O₂ | адн. малек. маса | малярная маса=131,18 | тэмп. плаўлення | тэмп. кіпення | тэмп. раскладання | патройны пункт | крытычны пункт | шчыльнасць | Ізаэлектрычны пункт | CAS=61-90-5 | EINECS | SMILES=CC(C)C[C@H](N)C(O)=O | растваральнасць | канст. дысац. кіслаты | стан | дынамічная вязкасць | кінематычная вязкасць | цеплаёмістасць | энтальпія ўтварэння | удзельная цеплыня параўтварэння | удзельная цеплыня плаўлення }} '''Лейцын''' (скарочана: '''Leu''' або '''L'''; 2-аміна-4-метылпентанавая кіслата) (ад «leukos» (грэч.) - «белы») — аліфацічная [[амінакіслата]] з хімічнай формулай HO₂CCH(NH₂)CH₂CH(CH₃)₂; незаменная амінакіслата, гэта значыць яна ў арганізме чалавека не сінтэзуецца. Яе кадоны: UUA, UUG, CUU, CUC, CUA, і CUG. Лейцын ўваходзіць у склад усіх прыродных бялкоў, ужываецца для лячэння хвароб [[печань|печані]], [[анемія|анемій]] і іншых захворванняў. {{Амінакіслоты}} [[Катэгорыя:Амінакіслоты]] pvmjk3ayeyoedvc0n8j6r3g9qh57m8v 0 95371 5132919 4636604 2026-04-27T07:49:30Z Voūk12 159072 /* Ход бітвы */ 5132919 wikitext text/x-wiki {{Картка:Бітва | Канфлікт = Бітва пад Белым Каменем | Частка = [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)|Польска-шведская вайна (1600-1611)]] | Выява = | Подпіс = | Дата = [[25 верасня]] | Год = 1604 | Месца = | Вынік = | Бок1 = [[Рэч Паспалітая]] | Бок2 = [[Швецыя]] | Камандуючы1 = [[Ян Караль Хадкевіч]] | Камандуючы2 = {{Нп3|Арвід Эрыксан Стааларм|А. Стааларм|et|Arvid Stålarm}}<br />Алонза Каха дэ Канут† | Сілы1 = 2300 салдат | Сілы2 = 6000 салдат<br />6 гармат | Страты1 = 81 забіты, больш 100 параненых | Страты2 = 3000 чалавек, 21 харугваў, 6 малых гармат і цэлы абоз }} '''Белакаменская бітва, бітва каля Белага Каменя, Вейзенштэйна''' — бітва, якая адбылася між войскамі [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і Швецыі пад час вайны 1600—1629 гг. каля Вейзенштэйна (сучасны [[Пайдэ]], [[Эстонія]]) 25 верасня 1604 года. ==== Перадумовы ==== Бітва паміж войскамі ВКЛ і Швецыі пад час вайны 1600—1629 гг. адбылася пад стратэгічна важным замкам шведскай [[Эстляндыя|Эстляндыі]] на гасцінцы з [[Рэвель|Рэвеля]] на [[Тарту|Дэрпт]], які быў заняты польскім войскам у 1602 годзе. 15 верасня 1604 г. шведскае войска, падмацаванае венгерскімі, шатландскімі, нямецкімі наёмнікамі агульнай колькасцю 6000 чалавек на чале з Арвідам Эрыксанам Стаалармам пачало аблогу Белага Каменю. Праз 8 дзён яны правялі штурм горада, які быў адбіты з вялікімі стратамі для нападаючых. ==== Растаноўка бакоў ==== У наступны дзень, 24 верасня 1604 года на дапамогу абаронцам Белага Каменю прыбыла [[Узброеныя сілы Вялікага Княства Літоўскага|войска ВКЛ]] колькасцю каля 2300 чалавек на чале з [[Ян Караль Хадкевіч|Я. К. Хадкевічам]]. Поле бітвы ляжала паміж дарогай, лесам і забалочанай раўнінай. {{Нп3|Арвід Эрыксан Стааларм|А. Стааларм|et|Arvid Stålarm}} паставіў аддзелы кавалерыі ([[Райтарыя|рэйтарыя]], пашыхтаваная ў караколь) і пяхоты адзін за адным, каб зрабіць немагчымым іх разбіццё паасобку, і ўжыў трохчастковую пабудову. Мацнейшы левы фланг, складзены з нямецкіх наёмнікаў, арганізаванай на манер іспанскай тэрцыі, узначаліў іспанскі капітан Алонса дэ Канут (Alonzo Cacho de Canut). Ен закрываў дарогу на Рэвель, цэнтр склалі шведы на чале з Сталарм, правы фланг, складзены з фінаў, збоку і тыту прыкрывала багна. На правае крыло войскаў ВКЛ гетман Я. К. Хадкевіч паставіў [[гусарыя|гусарыю]] (роты Т. Ляцкага, Я. К. Хадкевіча, Ф. Невяроўскага, Я. П. Сапегі, Я. Барухоўскага), у цэнтр — пяхоту, рэйтарыю і лёгкія гарматы, левае крыло склалі харугвы татараў і казакоў ВКЛ. ==== Ход бітвы ==== Бітва адбылася 25 верасня 1604 г. і працягвалася з 7 да 8 гадзін раніцы. Пазбаўленая месца для манеўраў, гусарыя ВКЛ ударыла ў левы мацнейшы фланг ворага, дзе праціўнік менш за ўсе гэтага чакаў. Удар гусараў зламаў шведскі рэйтарскі караколь, а затым супраціўленне тэрцыі пяхоты. Калі загінуў Алонца дэ Канут, яго падкамандныя пайшлі ў рассыпку. Пасля знішчэння левага флангу ворага ў бой пайшлі цэнтр і левае крыло войска ВКЛ і пяхота. Шведы былі разбітыя і загнаныя ў балота. ==== Вынікі і наступствы ==== Паводле ацэнкі Я. К. Хадкевіча, праціўнік страціў 3000 чалавек, 21 харугву, 6 малых гармат і цэлы абоз. Страты войска ВКЛ склалі 81 забітых, больш 100 параненых. Аднак чаканне зімы, эпідэмій і голаду ў вынішчаных [[Лівонія|Інфлянтах]] прывялі да таго, што Я. К. Хадкевіч не здолеў утрымаць дысцыпліну ў войску і пасля бітвы большая частка прысутных у абозе жаўнераў палічыла свае абавязкі перад дзяржавай выкананымі, пачала патрабаваць выплаты жолду, завязала новую канфедэрацыю, абрала маршалкам [[Аляксандр Юзаф Лісоўскі|Аляксандра Юзафа (Езопа Янавіча) Лісоўскага]] (не ўдзельнічаў у бітве) і з’ехала ў [[Курляндыя|Курляндыю]] і ВКЛ. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=3|артыкул=Белакаменская бітва 1604|аўтар=[[Віктар Уладзіміравіч Якубаў|Якубаў В.]]|старонкі=62}} * Herbst S. Wojna inflancka 1603—1604 // Studia historica w 35-liecie pracy naukowej H. Łowmiańskego. Warszawa, 1958; * Podhorodecki L. Slawni hetmani Rzeczy Pospolitej. Warszawa, 1994; * Naruszewicz A. Historyja J.K. Chodkiewicza Wojewody wileńskiego hetmana WXL. Warszawa, 1805. Т. 1; * Korrespodencye Jana Karola Chodkiewicza / Opracował i opisał W.Chomętowski. Warszawa, 1875; * Wijuk Kojałowicz W. Herbarz Rycerstwa Wielkiego Xęstwa Litewskiego. Tak zwany Compendium. Kraków, 1897; * Wimmer J. Wojsko i skarb Rzeczy Pospolitej u schyłku XVI i w pierwszej polowy XVII w. Studia i materialy do historii wojskowosci. Warszawa, 1968. — T. XIV, Cz. I. [[Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Бітвы Швецыі]] [[Катэгорыя:Бітвы Польшчы XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1604 года]] [[Катэгорыя:Бітвы ў Эстоніі]] [[Катэгорыя:Пайдэ]] [[Катэгорыя:1604 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:Падзеі 25 верасня]] [[Катэгорыя:Верасень 1604 года]] jz66f6f9n9rkaj1l58w2ef031n3wkxi 5132922 5132919 2026-04-27T08:07:15Z Voūk12 159072 /* Ход бітвы */ 5132922 wikitext text/x-wiki {{Картка:Бітва | Канфлікт = Бітва пад Белым Каменем | Частка = [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)|Польска-шведская вайна (1600-1611)]] | Выява = | Подпіс = | Дата = [[25 верасня]] | Год = 1604 | Месца = | Вынік = | Бок1 = [[Рэч Паспалітая]] | Бок2 = [[Швецыя]] | Камандуючы1 = [[Ян Караль Хадкевіч]] | Камандуючы2 = {{Нп3|Арвід Эрыксан Стааларм|А. Стааларм|et|Arvid Stålarm}}<br />Алонза Каха дэ Канут† | Сілы1 = 2300 салдат | Сілы2 = 6000 салдат<br />6 гармат | Страты1 = 81 забіты, больш 100 параненых | Страты2 = 3000 чалавек, 21 харугваў, 6 малых гармат і цэлы абоз }} '''Белакаменская бітва, бітва каля Белага Каменя, Вейзенштэйна''' — бітва, якая адбылася між войскамі [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і Швецыі пад час вайны 1600—1629 гг. каля Вейзенштэйна (сучасны [[Пайдэ]], [[Эстонія]]) 25 верасня 1604 года. ==== Перадумовы ==== Бітва паміж войскамі ВКЛ і Швецыі пад час вайны 1600—1629 гг. адбылася пад стратэгічна важным замкам шведскай [[Эстляндыя|Эстляндыі]] на гасцінцы з [[Рэвель|Рэвеля]] на [[Тарту|Дэрпт]], які быў заняты польскім войскам у 1602 годзе. 15 верасня 1604 г. шведскае войска, падмацаванае венгерскімі, шатландскімі, нямецкімі наёмнікамі агульнай колькасцю 6000 чалавек на чале з Арвідам Эрыксанам Стаалармам пачало аблогу Белага Каменю. Праз 8 дзён яны правялі штурм горада, які быў адбіты з вялікімі стратамі для нападаючых. ==== Растаноўка бакоў ==== У наступны дзень, 24 верасня 1604 года на дапамогу абаронцам Белага Каменю прыбыла [[Узброеныя сілы Вялікага Княства Літоўскага|войска ВКЛ]] колькасцю каля 2300 чалавек на чале з [[Ян Караль Хадкевіч|Я. К. Хадкевічам]]. Поле бітвы ляжала паміж дарогай, лесам і забалочанай раўнінай. {{Нп3|Арвід Эрыксан Стааларм|А. Стааларм|et|Arvid Stålarm}} паставіў аддзелы кавалерыі ([[Райтарыя|рэйтарыя]], пашыхтаваная ў караколь) і пяхоты адзін за адным, каб зрабіць немагчымым іх разбіццё паасобку, і ўжыў трохчастковую пабудову. Мацнейшы левы фланг, складзены з нямецкіх наёмнікаў, арганізаванай на манер іспанскай тэрцыі, узначаліў іспанскі капітан Алонса дэ Канут (Alonzo Cacho de Canut). Ен закрываў дарогу на Рэвель, цэнтр склалі шведы на чале з Сталарм, правы фланг, складзены з фінаў, збоку і тыту прыкрывала багна. На правае крыло войскаў ВКЛ гетман Я. К. Хадкевіч паставіў [[гусарыя|гусарыю]] (роты Т. Ляцкага, Я. К. Хадкевіча, Ф. Невяроўскага, Я. П. Сапегі, Я. Барухоўскага), у цэнтр — пяхоту, рэйтарыю і лёгкія гарматы, левае крыло склалі харугвы татараў і казакоў ВКЛ. ==== Ход бітвы ==== Бітва адбылася 25 верасня 1604 г. і працягвалася з 7 да 8 гадзін раніцы. Пазбаўленая месца для манеўраў, гусарыя ВКЛ ударыла ў левы мацнейшы фланг ворага, дзе праціўнік менш за ўсе гэтага чакаў. Удар гусараў зламаў шведскі рэйтарскі караколь, а затым супраціўленне тэрцыі пяхоты. Калі загінуў Алонца дэ Канут, яго падкамандныя пайшлі ў рассыпку. Пасля знішчэння левага флангу ворага ў бой пайшлі цэнтр і левае крыло войска ВКЛ і пяхота. Шведы былі разбітыя і загнаныя ў балота<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI – пачатку XVII ст. — Вільня: Ciklonas, 2024. — с.202, 308-309 (ілюстрацыя 7,8)}}</ref>. ==== Вынікі і наступствы ==== Паводле ацэнкі Я. К. Хадкевіча, праціўнік страціў 3000 чалавек, 21 харугву, 6 малых гармат і цэлы абоз. Страты войска ВКЛ склалі 81 забітых, больш 100 параненых. Аднак чаканне зімы, эпідэмій і голаду ў вынішчаных [[Лівонія|Інфлянтах]] прывялі да таго, што Я. К. Хадкевіч не здолеў утрымаць дысцыпліну ў войску і пасля бітвы большая частка прысутных у абозе жаўнераў палічыла свае абавязкі перад дзяржавай выкананымі, пачала патрабаваць выплаты жолду, завязала новую канфедэрацыю, абрала маршалкам [[Аляксандр Юзаф Лісоўскі|Аляксандра Юзафа (Езопа Янавіча) Лісоўскага]] (не ўдзельнічаў у бітве) і з’ехала ў [[Курляндыя|Курляндыю]] і ВКЛ. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=3|артыкул=Белакаменская бітва 1604|аўтар=[[Віктар Уладзіміравіч Якубаў|Якубаў В.]]|старонкі=62}} * Herbst S. Wojna inflancka 1603—1604 // Studia historica w 35-liecie pracy naukowej H. Łowmiańskego. Warszawa, 1958; * Podhorodecki L. Slawni hetmani Rzeczy Pospolitej. Warszawa, 1994; * Naruszewicz A. Historyja J.K. Chodkiewicza Wojewody wileńskiego hetmana WXL. Warszawa, 1805. Т. 1; * Korrespodencye Jana Karola Chodkiewicza / Opracował i opisał W.Chomętowski. Warszawa, 1875; * Wijuk Kojałowicz W. Herbarz Rycerstwa Wielkiego Xęstwa Litewskiego. Tak zwany Compendium. Kraków, 1897; * Wimmer J. Wojsko i skarb Rzeczy Pospolitej u schyłku XVI i w pierwszej polowy XVII w. Studia i materialy do historii wojskowosci. Warszawa, 1968. — T. XIV, Cz. I. [[Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Бітвы Швецыі]] [[Катэгорыя:Бітвы Польшчы XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1604 года]] [[Катэгорыя:Бітвы ў Эстоніі]] [[Катэгорыя:Пайдэ]] [[Катэгорыя:1604 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:Падзеі 25 верасня]] [[Катэгорыя:Верасень 1604 года]] 0xcbb2l8pyfwla1wz7o826n8p385fm8 5132923 5132922 2026-04-27T08:08:31Z Voūk12 159072 /* Літаратура */ 5132923 wikitext text/x-wiki {{Картка:Бітва | Канфлікт = Бітва пад Белым Каменем | Частка = [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1600—1611)|Польска-шведская вайна (1600-1611)]] | Выява = | Подпіс = | Дата = [[25 верасня]] | Год = 1604 | Месца = | Вынік = | Бок1 = [[Рэч Паспалітая]] | Бок2 = [[Швецыя]] | Камандуючы1 = [[Ян Караль Хадкевіч]] | Камандуючы2 = {{Нп3|Арвід Эрыксан Стааларм|А. Стааларм|et|Arvid Stålarm}}<br />Алонза Каха дэ Канут† | Сілы1 = 2300 салдат | Сілы2 = 6000 салдат<br />6 гармат | Страты1 = 81 забіты, больш 100 параненых | Страты2 = 3000 чалавек, 21 харугваў, 6 малых гармат і цэлы абоз }} '''Белакаменская бітва, бітва каля Белага Каменя, Вейзенштэйна''' — бітва, якая адбылася між войскамі [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] і Швецыі пад час вайны 1600—1629 гг. каля Вейзенштэйна (сучасны [[Пайдэ]], [[Эстонія]]) 25 верасня 1604 года. ==== Перадумовы ==== Бітва паміж войскамі ВКЛ і Швецыі пад час вайны 1600—1629 гг. адбылася пад стратэгічна важным замкам шведскай [[Эстляндыя|Эстляндыі]] на гасцінцы з [[Рэвель|Рэвеля]] на [[Тарту|Дэрпт]], які быў заняты польскім войскам у 1602 годзе. 15 верасня 1604 г. шведскае войска, падмацаванае венгерскімі, шатландскімі, нямецкімі наёмнікамі агульнай колькасцю 6000 чалавек на чале з Арвідам Эрыксанам Стаалармам пачало аблогу Белага Каменю. Праз 8 дзён яны правялі штурм горада, які быў адбіты з вялікімі стратамі для нападаючых. ==== Растаноўка бакоў ==== У наступны дзень, 24 верасня 1604 года на дапамогу абаронцам Белага Каменю прыбыла [[Узброеныя сілы Вялікага Княства Літоўскага|войска ВКЛ]] колькасцю каля 2300 чалавек на чале з [[Ян Караль Хадкевіч|Я. К. Хадкевічам]]. Поле бітвы ляжала паміж дарогай, лесам і забалочанай раўнінай. {{Нп3|Арвід Эрыксан Стааларм|А. Стааларм|et|Arvid Stålarm}} паставіў аддзелы кавалерыі ([[Райтарыя|рэйтарыя]], пашыхтаваная ў караколь) і пяхоты адзін за адным, каб зрабіць немагчымым іх разбіццё паасобку, і ўжыў трохчастковую пабудову. Мацнейшы левы фланг, складзены з нямецкіх наёмнікаў, арганізаванай на манер іспанскай тэрцыі, узначаліў іспанскі капітан Алонса дэ Канут (Alonzo Cacho de Canut). Ен закрываў дарогу на Рэвель, цэнтр склалі шведы на чале з Сталарм, правы фланг, складзены з фінаў, збоку і тыту прыкрывала багна. На правае крыло войскаў ВКЛ гетман Я. К. Хадкевіч паставіў [[гусарыя|гусарыю]] (роты Т. Ляцкага, Я. К. Хадкевіча, Ф. Невяроўскага, Я. П. Сапегі, Я. Барухоўскага), у цэнтр — пяхоту, рэйтарыю і лёгкія гарматы, левае крыло склалі харугвы татараў і казакоў ВКЛ. ==== Ход бітвы ==== Бітва адбылася 25 верасня 1604 г. і працягвалася з 7 да 8 гадзін раніцы. Пазбаўленая месца для манеўраў, гусарыя ВКЛ ударыла ў левы мацнейшы фланг ворага, дзе праціўнік менш за ўсе гэтага чакаў. Удар гусараў зламаў шведскі рэйтарскі караколь, а затым супраціўленне тэрцыі пяхоты. Калі загінуў Алонца дэ Канут, яго падкамандныя пайшлі ў рассыпку. Пасля знішчэння левага флангу ворага ў бой пайшлі цэнтр і левае крыло войска ВКЛ і пяхота. Шведы былі разбітыя і загнаныя ў балота<ref>{{Кніга|загаловак=Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI – пачатку XVII ст. — Вільня: Ciklonas, 2024. — с.202, 308-309 (ілюстрацыя 7,8)}}</ref>. ==== Вынікі і наступствы ==== Паводле ацэнкі Я. К. Хадкевіча, праціўнік страціў 3000 чалавек, 21 харугву, 6 малых гармат і цэлы абоз. Страты войска ВКЛ склалі 81 забітых, больш 100 параненых. Аднак чаканне зімы, эпідэмій і голаду ў вынішчаных [[Лівонія|Інфлянтах]] прывялі да таго, што Я. К. Хадкевіч не здолеў утрымаць дысцыпліну ў войску і пасля бітвы большая частка прысутных у абозе жаўнераў палічыла свае абавязкі перад дзяржавай выкананымі, пачала патрабаваць выплаты жолду, завязала новую канфедэрацыю, абрала маршалкам [[Аляксандр Юзаф Лісоўскі|Аляксандра Юзафа (Езопа Янавіча) Лісоўскага]] (не ўдзельнічаў у бітве) і з’ехала ў [[Курляндыя|Курляндыю]] і ВКЛ. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=3|артыкул=Белакаменская бітва 1604|аўтар=[[Віктар Уладзіміравіч Якубаў|Якубаў В.]]|старонкі=62}} * Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI – пачатку XVII ст. Вільня: Ciklonas, 2024. * Herbst S. Wojna inflancka 1603—1604 // Studia historica w 35-liecie pracy naukowej H. Łowmiańskego. Warszawa, 1958; * Podhorodecki L. Slawni hetmani Rzeczy Pospolitej. Warszawa, 1994; * Naruszewicz A. Historyja J.K. Chodkiewicza Wojewody wileńskiego hetmana WXL. Warszawa, 1805. Т. 1; * Korrespodencye Jana Karola Chodkiewicza / Opracował i opisał W.Chomętowski. Warszawa, 1875; * Wijuk Kojałowicz W. Herbarz Rycerstwa Wielkiego Xęstwa Litewskiego. Tak zwany Compendium. Kraków, 1897; * Wimmer J. Wojsko i skarb Rzeczy Pospolitej u schyłku XVI i w pierwszej polowy XVII w. Studia i materialy do historii wojskowosci. Warszawa, 1968. — T. XIV, Cz. I. [[Катэгорыя:Бітвы Вялікага Княства Літоўскага XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Бітвы Швецыі]] [[Катэгорыя:Бітвы Польшчы XVII стагоддзя]] [[Катэгорыя:Канфлікты 1604 года]] [[Катэгорыя:Бітвы ў Эстоніі]] [[Катэгорыя:Пайдэ]] [[Катэгорыя:1604 год у Еўропе]] [[Катэгорыя:Падзеі 25 верасня]] [[Катэгорыя:Верасень 1604 года]] eru3pktlm1ry39vpih2lbudmgw4uv7k 4 95480 5132910 5132617 2026-04-27T05:07:42Z Emilia Noah 155537 5132910 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/шапка}} {{/Правілы}} Галасы пазначаюцца з дапамогай наступных значкоў: {{Значкі для звычайнага галасавання}} = Кандыдаты = '''Калі ласка, дадавайце для кожнага артыкула асобную секцыю. Новыя артыкулы дадавайце зверху, каб не было блытаніны''' = Завершаныя абмеркаванні = * З завершанымі абмеркаваннямі можна азнаёміцца ў [[Вікіпедыя: Кандыдаты ў добрыя артыкулы/Архіў|Архіве абмеркаванняў]] {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Добрыя артыкулы]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Кандыдаты ў добрыя артыкулы| ]] d8fn3mm3ajjpu4ymcn1v5os367xhm8p 0 95535 5132950 4501925 2026-04-27T10:05:48Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Стратасфера]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132950 wikitext text/x-wiki {{Атмасфера Землі Карта выявы|120px|right|thumb}} '''Стратасфе́ра'''{{sfn|БелЭн|2002}} (ад стар.-грэч. Στρατός — «армія» і σφαῖρα — «шар», «сфера») — слой [[атмасфера Зямлі|атмасферы Зямлі]], які знаходзіцца на вышыні ад 11 да 50 км. Характэрна нязначная змена тэмпературы ў слоі 11—25 км (ніжні слой стратасферы) і павышэнне яе ў слоі 25-40 км ад −56,5 да 0,8 ° С (верхні слой стратасферы або вобласць інверсіі). Дасягнуўшы на вышыні каля 40 км значэння каля 273 К (амаль 0 ° C), тэмпература застаецца пастаяннай да вышыні каля 55 км. Гэтая вобласць пастаяннай тэмпературы называецца [[стратапаўза]]й і з’яўляецца мяжой паміж стратасферай і [[мезасфера]]й. Павелічэнне тэмпературы з вышынёй у стратасферы абумоўлена наяўнасцю [[азон]]у. Азон інтэнсіўна паглынае жорсткае ўльтрафіялетавае выпраменьванне Сонца, за кошт чаго павышаецца тэмпература ў стратасферы. Павелічэнне тэмпературы з вышынёю надае стратасферы дынамічную ўстойлівасць. Тут амаль адсутнічаюць [[Турбулентнае цячэнне|турбулентнае]] перамешванне і канвектыўныя токі паветра. Аднак здараюцца выпадкі запаволенага асядання ці падняцця паветра. Для стратасферы больш характэрны гарызантальны перанос паветраных мас, пераважна заходніх напрамкаў. У стратасферы, як правіла, [[воблакі]] адсутнічаюць. Аднак у рэдкіх выпадках на вышыні 20—30 км могуць утварацца тонкія яркія воблакі, якія складаюцца з найдрабнейшых пераахалоджаных кропелек вады ці крышталікаў лёду. Днём яны не бачны, а ўначы адліваюць радужным колерам, за што атрымалі назву — [[перламутравыя воблакі]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Стратасфе́ра||200}} * ''Каўрыга П. А.'' Метэаралогія і кліматалогія. Вуч. дапаможнік для студэнтаў геагр. фак. — Мн: БДУ, 2004. — 185 с.: іл. * {{Крыніцы/Геаграфічныя паняцці і тэрміны|Стратасфе́ра|274}} * {{Крыніцы/ФЭ|5|артыкул=Стратосфера}} * {{ВСЭ3|Стратосфера|аўтар=Шмелер С. М.}} * Стратосфера // ''Самойлов К. И.'' Морской словарь. — М.-Л.: Государственное Военно-морское Издательство НКВМФ Союза ССР, 1941.{{ref-ru}} {{Атмасфера Зямлі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Атмасфера]] [[Катэгорыя:Стратасфера]] jncj5dq9tx5g23txguu3njc74pha8s8 0 102447 5132941 4703544 2026-04-27T09:30:30Z DzBar 156353 афармленне 5132941 wikitext text/x-wiki '''Фасфаты''' — солі і эфіры [[фосфарныя кіслоты|фосфарных кіслот]], асноўнае ўжыванне — фосфарныя ўгнаенні. Фасфаты шырока выкарыстоўваюцца ў сінтэтычных мыйных сродках для звязвання іонаў [[кальцый|кальцыю]] і [[магній|магнію]]. Важнае месца фасфаты займаюць і ў біяхіміі, а менавіта ў сінтэзе мноства біялагічна актыўных рэчываў, а таксама ў энергетыцы ўсіх жывых арганізмаў. Адрозніваюць ортафасфаты і кандэнсаваныя фасфаты, якія змяшчаюць больш аднаго атама P, якія ўтвараюць сувязі P—O—P. {{Навігацыя}}{{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фасфаты| ]] 0dlrzl8mbonrjqdo5w7hrxikk16grsc 0 103037 5132731 4922348 2026-04-26T14:51:31Z JerzyKundrat 174 /* Літаратура */ 5132731 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Масальск |арыгінальная назва = {{lang-ru|Мосальск}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Coat_of_Arms_of_Mosalsk_(Kaluga_oblast).png |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat = |long = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 29|lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = 34|lon_min = 59|lon_sec = |CoordAddon = type:city(4200)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = | плошча = 7.93 <ref>{{cite web |url = https://kartafx.ru/карта_спутник_мосальск.html |title = Карта г. Мосальска}}</ref> |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 210 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = {{Падзенне}}3900 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = 48452 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Mosalsk |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Маса́льск''' ({{lang-ru|Мосальск}}) — [[горад]] у [[Расія|Расіі]], раённы цэнтр Масальскага раёна [[Калужская вобласць|Калужскай вобласці]]. Размешчаны на захадзе Калужскай вобласці, за 18 км ад аўтатрасы [[Масква]]—[[Рослаўль]] (А101), за 42 км ад чыгуначнай станцыі Барацінская, за 105 км на паўднёвы захад ад [[Калуга|Калугі]]. == Гісторыя == Масальк вядомы з [[1231]] года. У XIV стагоддзі быў цэнтрам Масальскага княства. У пачатку XVI стагоддзя ўвайшоў у склад Рускай дзяржавы. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * Мосальск // {{кніга|загаловак=Большой энциклопедический словарь: В 2-х т.|адказны=Гл. ред. А. М. Прохоров|месца=М.|выдавецтва=Сов. энциклопедия|год=1991|том=1|старонкі=839|старонак=863|isbn=5-85270-042-8 (т. 1.)|тыраж=2 000 000}}{{ref-ru}} {{Гарады Калужскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Калужскай вобласці]] 548el2c57pk76ygvh983kqrmglqlgik 0 104160 5132697 4426678 2026-04-26T13:58:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132697 wikitext text/x-wiki {{Графства Англіі |Беларуская назва = Графства Заходні Ёркшыр |Арыгінальная назва = West Yorkshire |Герб = |Апісанне герба = |Сцяг = |Апісанне сцяга = |Дэвіз = |Карта = EnglandWestYorkshire.png |Памер карты = |Статус =Цырыманіяльнае метрапольнае графства |Краіна =Вялікабрытанія |Рэгіён = Ёркшыр і Хамбер |Уваходзіць у = |Уключае = 5 адміністрацыйных раёнаў і акруг |Сталіца = [[горад Уэйкфілд|Уэйкфілд]] (1972-1986) |Буйны горад = [[Лідс]] |Гарады = [[Брэдфард]], [[Керкліс]], [[Уэйкфілд]], [[:en:List of places in Yorkshire|спіс (Ёркшыр)]], [[:en:List of civil parishes in West Yorkshire|спіс абшчын]] |Дата = 1974 (Local Government Act 1972) |Плошча = 2029 |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = 29 |Шырата = |Даўгата = |Часавы пояс = |ISO = |ONS = 2F |NUTS = UKE4 |Год перапісу = 2005 |НасельніцтваНумар = 4 |Насельніцтва = 2 161 200 |Шчыльнасць = 1044 |Нацыянальны склад = |Герб2 = |Сайт = |Члены Парламента = |Карта адміністрацыйнай адзінкі = EnglandWestYorkshireNumbered.png |Адм. адзінкі = <br /> # [[Лідс]] # [[Уэйкфілд]] # [[Керкліс]] # [[Колдэрдэйл]] # [[Брэдфард]] |Катэгорыя ў Commons = West Yorkshire }} '''Заходні Ёркшыр'''<ref>{{НАН-Ё}}</ref> ({{lang-en|West Yorkshire}}) — цырыманіяльнае метрапольнае графства на поўначы [[Англія|Англіі]]. Уваходзіць у склад [[рэгіёны Англіі|рэгіёна]] [[Ёркшыр і Хамбер]]. Найбуйнейшы горад — [[Лідс]], іншыя. Насельніцтва 2,161 млн чалавек (4-е месца сярод цырыманіяльных графстваў; даныя [[2005]] г.). == Геаграфія == Агульная плошча тэрыторыі 2029 км² (29-е месца сярод цырыманіяльных графстваў). == Культура == У Заходнім Ёркшыры нарадзіліся такія вядомыя брытанцы, як акцёр [[Пітэр О’Тул]], пісьменнікі [[Хелен Філдынг]] і [[Стэн Барстау]], вакаліст і музыкант [[Fad Gadget|Фрэнк Тові]]. Гэтак жа з графства Ёркшыр бярэ свой пачатак папулярная група Smokie- Крыс Норман, Алан Сілсан, Тэры Атлі, Піт Спенсар. == Славутасці == [[Выява:Harewood House2.jpg|thumb|265px|left|Палац [[Харвуд-хаус]] пад Лідсам]] == Адукацыя == У графстве 144 дзяржаўныя і 29 прыватных школ, а таксама 635 пачатковых і 15 граматычных. Сярэдне-адмысловае і вышэйшае ўтварэнне падаюць 23 мясцовых каледжа і тры ВНУ: універсітэт Брэдфарда, універсітэт Лідса, Гарадскі ўніверсітэт Лідса (Leeds Metropolitan University).<ref name="Аделанта-инфо">Крыніца: [http://adelanta.info/encyclopaedia/shires/england/West_Yorkshire/ "Аделанта-инфо"]</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == * [[:en:List of places in Yorkshire|Спіс месцаў, гарадоў і вёсак Ёркшыра]] * [[:en:List of civil parishes in West Yorkshire|Спіс абшчын Заходняга Ёркшыра]] * [http://www.leeds-city-guide.com Leeds City Guide] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200922134748/http://www.leeds-city-guide.com/ |date=22 верасня 2020 }} * [http://www.pulse.co.uk The Pulse of West Yorkshire — commercial radio station covering Bradford, Kirklees, Calderdale and parts of Leeds] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120614070003/http://www.pulse.co.uk/ |date=14 чэрвеня 2012 }} * [http://www.pulseclassicgold.co.uk Pulse Classic Gold — commercial radio station covering Bradford, Kirklees, Calderdale and parts of Leeds] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180809182453/http://pulseclassicgold.co.uk/ |date=9 жніўня 2018 }} * [http://adelanta.info/encyclopaedia/shires/england/West_Yorkshire/ Артыкул пра Заходні Ёркшыр на партале "Аделанта-инфо"] {{Цырыманіяльныя графствы Англіі}} {{Традыцыйныя графствы Англіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Графствы Англіі]] [[Катэгорыя:Заходні Ёркшыр| ]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1974 годзе]] 5olo99h06rkst5n114zgiciu5llmsno 0 112134 5132863 4786917 2026-04-26T17:34:23Z Niegodzisie 84738 /* Альбомы (LP) */ 5132863 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Рэй}} {{Музыкант | Імя = Лана Дэль Рэй | Подпіс = Lana Del Rey | Лога = | Фота = | Апісанне_фота = Лана Дэль Рэй на адной з фотасесій | Поўнае_імя = Элізабет Грант | Дата_нараджэння = 21.6.1985 | Год_нараджэння = | Месца_нараджэння = [[Нью-Ёрк]], [[ЗША]] | Дата_смерці = | Месца_смерці = | Гады = з 2008 года | Нацыянальнасць = | Краіна = {{USA}} | Прафесіі = [[спявачка]] <br /> аўтар-выканаўца | Інструменты = піяніна, гітара, голас | Жанры = [[Інды-поп]] | Псеўданімы = | Гурты = | Супрацоўніцтва = | Лэйблы = Stranger, [[Interscope Records|Interscope]], Polydor Records | Сайт = {{URL|lanadelrey.com}} }} '''Элізабет Грант''' ({{lang-en|Elizabeth Grant}}; нар. {{ДН|21|6|1985}}<ref name=age>{{cite journal|last1=Hiatt|first1=Brian|title=Lana Del Rey&nbsp;– The Saddest, Baddest Diva in Rock|journal=[[Rolling Stone]]|date=July 18, 2014|issue=1212|page=44|quote=Del Rey is four days away from her 29th birthday (for reasons she can't explain, she's usually reported to be a year younger), but looks, at the moment, like a college junior home for the summer.}}; {{cite web|last1=Jackson|first1=Ron|title=July 4, 2008 Post|url=http://www.dnjournal.com/archive/lowdown/2008/dailyposts/07-04-08.htm|website=Domain Name Journal|accessdate=July 18, 2014|date=July 4, 2008}}; {{cite web|title=Girl, Interrupted: Lizzy Grant Becomes Lana Del Rey|url=http://blurtonline.com/feature/girl-interrupted-lizzy-grant-becomes-lana-del-rey-2/|website=[[Blurt (magazine)|Blurt]]|accessdate=July 18, 2014|year=2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170620161042/http://blurtonline.com/feature/girl-interrupted-lizzy-grant-becomes-lana-del-rey-2/|archivedate=20 чэрвеня 2017|url-status=dead}}</ref>, Нью-Ёрк), больш вядомая як '''Лана Дэль Рэй''' ({{lang-en|Lana Del Rey}}) — амерыканская спявачка, аўтар-выканаўца. Яе псеўданім складацца з імя актрысы [[Лана Цёрнер|Ланы Цёрнер]] і назвы аўтамабіля [[Ford Del Rey]]<ref>{{cite web|last=Dobbins |first=Amanda |url=http://nymag.com/daily/entertainment/2011/09/lana_del_rey.html |title=Meet Lana Del Rey, the New Singer Music Bloggers Love to Hate - Vulture |publisher=Nymag.com |date=2011-09-21 |accessdate=2011-09-27}}</ref><ref>{{cite web |last=Morris |first=Andy |url=http://www.gq-magazine.co.uk/entertainment/articles/2011-09/19/gq-music-lana-del-rey-video-games-interview/blue-jeans |title=Lana Del Rey Video Games interview - GQ Music - GQ.COM (UK) |publisher=Gq-magazine.co.uk |date=2011-09-19 |accessdate=2011-09-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928034320/http://www.gq-magazine.co.uk/entertainment/articles/2011-09/19/gq-music-lana-del-rey-video-games-interview/blue-jeans |archivedate=28 верасня 2011 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|author=Stuart Heritage |url=http://www.guardian.co.uk/music/2011/sep/17/lana-del-rey |title=Lana Del Rey is a YouTube pop sensation. But how do you get the look? &#124; Music |publisher=The Guardian |date= |accessdate=2011-09-27}}</ref><ref name="guardian1">{{cite web|author=Rosie Swash |url=http://www.guardian.co.uk/music/2011/sep/04/one-to-watch-lana-del-rey |title=One to watch: Lana Del Rey &#124; Music &#124; The Observer |publisher=Guardian |date= |accessdate=2011-09-27}}</ref>. Упершыню вядомасць прыйшла да Ланы Дэль Рэй летам 2011 года пасля выпуска відэакліпа «Video Games», які праглядзелі 600 тысяч разоў у Інтэрнэце на працягу трох тыдняў. Яе голас параўноўваюць з такімі вакалісткамі, як [[Нэнсі Сінатра]], [[Shivaree|Амброзія Парслі]] і Чайна Форбс з [[Pink Martini]]. Сярод дэбютанатў 2011 года яе супастаўлялі з [[Ганна Кальві|Ганнай Кальві]]<ref name="OS2">{{cite web|url=http://www.openspace.ru/music_modern/projects/20749/details/30192/|title=Lana Del Rey. «Blue Jeans»|author=|date=15.09.2011|publisher=OpenSpace.ru|accessdate=2011-10-25}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[24 кастрычніка]] 2011 года Лана Дэль Рэй атрымала ўзнагароду [[Q Awards]] у спецыяльнай катэгорыі «Будучая зорка»<ref>{{cite web|url=http://news.qthemusic.com/2011/10/adele_coldplay_u2_bon_iver_noe.html|title=Adele, Coldplay, U2, Bon Iver, Noel Gallagher, Tinie Tempah… Q Awards 2011: the winners|date=24.10.2011|work=qthemusic.com|lang=en|accessdate=2011-10-25|archiveurl=https://www.webcitation.org/62h6FOAPq?url=http://news.qthemusic.com/2011/10/adele_coldplay_u2_bon_iver_noe.html|archivedate=25 кастрычніка 2011|url-status=dead}}</ref>. У 2012 годзе яна была ўзнагароджана прэміяй [[BRIT Awards]] у катэгорыі «Міжнародны прарыў». 4 снежня 2021 года атрымала ўзнагароду «Артыст дзесяцігоддзя»<ref>[https://variety.com/2021/music/news/lana-del-rey-speech-variety-decade-award-1235126375/ Пра атрыманне ўзнагароды «Артыст дзесяцігоддзя»]</ref> ад выдавецтва [[Variety]]. == Дыскаграфія == === Альбомы (LP) === {|class="wikitable plainrowheaders" style="border=1" |- ! scope="col" rowspan="2"| Год ! scope="col" rowspan="2"| Альбом ! scope="col" colspan="8"| Вышэйшае месца ў хіт-парадзе |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Ultratop 50|BEL<small> (FL)]]<br /><ref name="fla">{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/showinterpret.asp?interpret=Lana+Del+Rey|title=Discografie - Lana Del Rey|language=Dutch|work=ultratop.be|publisher=Hung Medien|accessdate=October 27, 2011}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Ultratop 40|BEL<small> (WA)]]<br /><ref name="wal">{{cite web|url=http://www.ultratop.be/fr/showinterpret.asp?interpret=Lana+Del+Rey|title=Discographie - Lana Del Rey|language=French|work=ultratop.be|publisher=Hung Medien|accessdate=October 27, 2011}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Canadian Albums Chart|CAN]] <br /><ref>[http://www.billboard.com/#/charts/canadian-albums?chartDate=2012-02-18 Canadian Albums — Week of February 18, 2012]. [[Billboard.com]]</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"|[[Irish Albums Chart|IRE]]<br /><ref name="ire">{{cite web|url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Lana+Del+Rey|title=Discography - Lana Del Rey|work=irish-charts.com|publisher=Hung Medien|accessdate=October 27, 2011}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"|[[MegaCharts|NLD]]<br /><ref>{{cite web|url=http://dutchcharts.nl/showinterpret.asp?interpret=Lana+Del+Rey|title=Discography - Lana Del Rey|work=dutchcharts.nl/|publisher=Hung Medien}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"|[[Media Control Charts|GER]]<br /><ref>{{cite web|url=http://www.charts.de/song.asp?artist=Lana+Del+Rey&title=Video+Games&cat=s&country=de|title=Lana Del Rey, Video Games|work=dutchcharts.nl/|publisher=charts.de.|accessdate=31 сакавіка 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131211185757/http://www.charts.de/song.asp?artist=Lana+Del+Rey&title=Video+Games&cat=s&country=de|archivedate=11 снежня 2013|url-status=dead}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"|[[UK Albums Chart|UK]]<br /><ref name="uk">{{cite web|url=http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=13032|title=Chart Stats - Lana Del Rey|work=chartstats.com|publisher=Chart Stats|accessdate=October 27, 2011|archiveurl=https://archive.today/20121216054442/http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=13032|archivedate=16 снежня 2012|url-status=live}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"|[[Billboard 200|US]]<br /><ref>[http://www.billboard.com/#/charts/billboard-200?chartDate=2012-02-18 Billboard 200 — Week of February 18, 2012]. Billboard.com</ref> |- |2010 |align=left| '''''Lana Del Rey''''' * Дата выпуску: 4 студзеня 2010<ref>{{cite web|url=http://www.amazon.com/Lana-Del-Ray/dp/B0030HGJKU |title=Lana Del Ray: Lana Del Ray: MP3 Downloads |publisher=Amazon.com|accessdate=2012-01-22}}</ref> * Лэйбл: 5 Points * Фарматы: [[CD]], [[Загрузка музыкі|загрузка]] | — || — || — || — || — || — || — || — |- |2012 |align=left| '''''Born To Die''''' * Дата выпуску: 30 студзеня 2012 * Лэйбл: Stranger, [[Interscope Records|Interscope]], [[Polydor Records|Polydor]] * Фарматы: CD, загрузка, [[грампласцінка]] | 2 || 1 || 3 || 1 || 2 || 1 || 1|| 2 |- |2014 |'''''Ultraviolence''''' * Дата выпуску: 13 чэрвеня 2014 * Лэйбл: Polydor, Interscope Records * Фарматы: CD, загрузка, [[грампласцінка]] | | | | | | | | |- |2015 |'''''Honeymoon''''' * Дата выпуску: 18 верасня 2015 * Лэйбл: Polydor, Interscope Records * Фарматы: CD, загрузка, [[грампласцінка]] | | | | | | | | |- |2017 |'''''Lust For Life''''' * Дата выпуску: 21 ліпеня 2017 * Лэйбл: Polydor, Interscope Records * Фарматы: CD, загрузка, [[грампласцінка]] | | | | | | | | |- |2019 |'''''Norman Fucking Rockwell!''''' * Дата выпуску: 30 жніўня 2019 * Лэйбл: Polydor, Interscope Records * Фарматы: CD, загрузка, [[грампласцінка]] | | | | | | | | |- |2021 |'''''Chemtrails Over The Country Club''''' * Дата выпуску 19 сакавіка 2021 * Лэйбл: Polydor, Interscope Records * Фарматы: CD, загрузка, [[грампласцінка]] | | | | | | | | |- |2021 |'''''Blue Banisters''''' * Дата выпуску: 22 кастрычніка 2021 * Лэйбл: Polydor, Interscope Records * Фарматы: CD, загрузка, [[грампласцінка]] | | | | | | | | |- |2023 |'''''Did you know that there’s a tunnel under Ocean Blvd''''' * Дата выпуску: 24 сакавіка 2023 * Лэйбл: Polydor, Interscope Records * Фарматы: CD, загрузка, [[грампласцінка]] | | | | | | | | |- |2026 |'''''Stove''''' | | | | | | | | |} {| class="wikitable" |+Міні-альбомы (EP) !Год !Альбом ! ! |- |2012 |Paradise | | |- | | | | |- | | | | |} === Сінглы === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" rowspan="2"| Год ! scope="col" rowspan="2"| Сінгл ! scope="col" colspan="12"| Вышэйшае месца ў хіт-парадзе ! scope="col" rowspan="2"| Альбом |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:80%;"| [[Hot 100|US]] <br /><ref>[http://www.allmusic.com/album/born-to-die-r2318989/charts-awards/billboard-single Born to Die — Charts & Awards]</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:80%;"| [[UK Singles Chart|GB]]<br /><ref>{{cite web |url=http://www.theofficialcharts.com/artist/_/lana%20del%20rey/|title=Дыскаграфія Lana Del Rey |publisher=[[The Official Charts Company]]|lang=en|accessdate=2011-11-29}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:80%;"| [[ARIA Charts|AU]]<br /><ref>{{cite web|url=http://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Lana+Del+Rey|title=Дыскаграфія Lana Del Rey|work=australian-charts.com|publisher=Hung Medien|lang=en|accessdate=2012-01-23}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:80%;"| [[Ultratop|BEL (FL)]]<br /><ref name="belgium">{{cite web |url=http://www.ultratop.be/en/showperson.asp?name=Lana+Del+Rey|title=Дыскаграфія Lana Del Rey |language=en|publisher=[[Ultratop]]|accessdate=2011-11-29}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:80%;"| BEL (WA)<br /><ref name="belgium"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:80%;"| [[Irish Singles Chart|IRE]]<br /><ref>{{cite web |url=http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Lana+Del+Rey |title=Дыскаграфія Lana Del Rey |publisher=[[Irish Recorded Music Association]]. Hung Medien |accessdate=2011-11-29}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:80%;"| [[MegaCharts|NLD]]<br /><ref>{{cite web|url=http://www.top40.nl/bundle.aspx?bundle_id=580852&tid=1|title=Lana Del Rey — Video Games|work=top40.nl|lang=nl|accessdate=2011-11-29|archiveurl=https://www.webcitation.org/6AMQXld6N?url=http://www.top40.nl/lana-del-rey/lana-del-rey-video-games_22193|archivedate=1 верасня 2012|url-status=dead}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:80%;"| [[Media Control Charts|DE]] <br /><ref>{{cite web|url=http://www.charts.de/suche.asp?search=Lana+Del+Rey&country=de&x=9&y=7|title=Пошук «Lana Del Rey»|accessdate=2011-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140421103846/http://www.charts.de/suche.asp?search=Lana+Del+Rey&country=de&x=9&y=7|archivedate=21 красавіка 2014|url-status=dead}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:80%;"| [[Syndicat National de l’Édition Phonographique|FR]] <br /><ref name="fra">{{cite web|url=http://lescharts.com/showperson.asp?name=Lana+Del+Rey|title=Дыскаграфія Lana Del Rey|work=lescharts.com|publisher=Hung Medien|lang=fr|accessdate=2011-11-29}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:80%;"| [[Schweizer Hitparade|CH]] <br /><ref name="swi">{{cite web|url=http://swisscharts.com/showinterpret.asp?interpret=Lana+Del+Rey|title=Дыскаграфія Lana Del Rey|work=swisscharts.com|publisher=Hung Medien|lang=en|accessdate=2011-11-29}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:80%;"| [[Tracklisten|DK]] <br /><ref>{{cite web|url=http://danishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Lana+Del+Rey|title=Дыскаграфія Lana Del Rey|work=danishcharts.com|publisher=Hung Medien|lang=en|accessdate=2011-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120531204246/http://danishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Lana+Del+Rey|archivedate=31 мая 2012|url-status=dead}}</ref> ! scope="col" style="width:3em;font-size:80%;"| [[Ö3 Austria Top 40|AT]] <br /><ref>{{cite web|url=http://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Lana+Del+Rey|title=Дыскаграфія Lana Del Rey|work=austriancharts.at|publisher=Hung Medien|lang=en|accessdate=2011-11-29}}</ref> |- | 2008 ! scope="row"| «Kill Kill»<ref>{{cite web|url=http://www.allmusic.com/album/kill-kill-r1659737|title=Kill Kill — Lizzy Grant|publisher=AllMusic|lang=en|accessdate=2012-01-10}}</ref> | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — | — | ''Lana Del Rey'' |- |2011 ! scope="row"| «Video Games» | 91 | 9 | 23 | 2 | 2 | 6 | 11 | 1 | 2 | 2 | 18 | 2 |rowspan=2| ''Born to Die'' |- | 2012 ! scope="row"| «Born to Die» | — | 9 | 34 | 14 | 10 | 12 | — | — | 13 | 13 | 7 | 10 |} === Іншыя песні ў хіт-парадах === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! scope="col" rowspan="2"| Год ! scope="col" rowspan="2"| Песня ! scope="col" colspan="3"| Вышэйшае месца ! scope="col" rowspan="2"| Альбом |- ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Syndicat National de l'Édition Phonographique|FR]]<br /><ref name="fra"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[Schweizer Hitparade|CH]]<br /><ref name="swi"/> ! scope="col" style="width:3em;font-size:85%;"| [[UK Singles Chart|GB]]<br /><ref>{{cite web|url=http://zobbel.de/cluk/111029cluk.txt|title=UK Singles Chart - New Entries, Week Ending: October 29, 2011|publisher=Zobbel.de|date=2011-10-23}}</ref> |- | 2011 ! scope="row"| «Blue Jeans» | 16 || 39 || 119 | rowspan="3"| ''Born to Die'' |- | rowspan="2"| 2012 ! scope="row"| «Radio» | 67 || — || — |- ! scope="row"| «Summertime Sadness» | 56 || — || — |} === Відэакліпы === * «Kill Kill» (2008) * «Kinda Outta Luck» * «You Can Be the Boss» * «Diet Mtn. Dew» * «Video Games» (2011) * [http://www.youtube.com/watch?v=8t-I-Lqy06g «Blue Jeans»] (2011) * [http://www.youtube.com/watch?v=Bag1gUxuU0g «Born to Die»] (2011) * [http://www.youtube.com/watch?v=JRWox-i6aAk&context=C49195d9ADvjVQa1PpcFMp5lghvV4WamQxxl1KtfmSOBlXsSTQenY= «Blue Jeans»] (2012) == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable" |- ! Год ! Прэмія ! Катэгорыя ! Вынік |- | 2011 | [[Q Awards]] | Будучая зорка | {{won}} |- |rowspan=4| 2012 | [[BRIT Awards 2012 года|BRIT Awards]] | Міжнародны прарыў |{{won}} |- |rowspan=3|[[NME Awards]]<ref>{{cite web|url=http://www.nme.com/news/arctic-monkeys/61733|title=Arctic Monkeys, Noel Gallagher, The Vaccines, Lana Del Rey nominated for NME Awards 2012|date=2012-01-30|work=[[New Musical Express|nme.com]]|lang=en|accessdate=2012-02-01}}</ref> |Найлепшы навічок |{{nom}} |- |Найлепшы трэк («Video Games») |{{nom}} |- |Найлепшы відэакліп («Video Games») |{{nom}} |} {{Зноскі}} == Спасылкі == {{commonscat|Lana Del Rey}} * {{Official website|lanadelrey.com|Ланы Дэль Рэй}} * [https://www.youtube.com/channel/UCqk3CdGN_j8IR9z4uBbVPSg YouTube]-канал спявачкі [[Катэгорыя:Аўтары-выканаўцы ЗША]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі ЗША]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нью-Ёрку]] {{Бібліяінфармацыя}} gekbk2iri4cnmav1mcufinpzop5m5qt 0 112273 5132748 4841704 2026-04-26T15:26:29Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5132748 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Іна Валер’еўна Соркіна''' (нар. {{ДН|||1971}}, {{МН|Гродна||}}) — беларускі [[гісторык]], [[кандыдат гістарычных навук]] (1998), дацэнт (2003). == Біяграфічныя звесткі == Вучылася ў СШ № 2 [[Капыль|г. Капыля]]. Скончыла [[гістарычны факультэт ГрДУ|гістарычны факультэт]] (1993), аспірантуру (1996) [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]]. З 1996 па студзень 2014 працавала на кафедры гісторыі Беларусі гэтага ўніверсітэта. У 2014 годзе Іна Соркіна стала лаўрэаткай Узнагароды імя Льва Сапегі, якую падтрымлівае шэраг польскіх універсітэтаў. Узнагарода ўяўляе сабой магчымасць цягам акадэмічнага году наведаць па чарзе універсітэты з лекцыямі для польскіх студэнтаў на тэму гісторыі або сучаснасці Беларусі. Акрамя таго, лаўрэат мае магчымасць праводзіць уласныя даследаванні<ref>[http://www.t-styl.info/by/116/news/12432/ t-styl.info] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161028224938/http://www.t-styl.info/by/116/news/12432 |date=28 кастрычніка 2016 }}</ref>. 13 студзеня 2014 года Іна Валер’еўна была звольнена з ГрДУ імя Янкі Купалы<ref>[http://015.by/news/obshchestvo/istorik_inna_sorkina_uvolena_iz_grgu_im_ya_kupaly/]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Станам на 2022 год яна працуе ў Гімназіі № 6 імя Ф. Э. Дзяржынскага г. Гродна<ref>[https://gymn6grodno.schools.by/m/teacher/674139/]{{Недаступная спасылка}}</ref>. == Узнагароды == Лаўрэатка [[Прэмія імя Льва Сапегі|прэміі імя Льва Сапегі]] (2014)<ref name="gazetaby2014">{{cite web|url=https://gazetaby.com/post/zvolnenaya-z-grodzenskaga-universiteta-gistoryk-ina-sorkina-atrymala-premiyu-imya-lva-sapegi/72368/|title=Звольненая з Гродзенскага ўніверсітэта гісторык Іна Соркіна атрымала прэмію імя Льва Сапегі|publisher=Салідарнасць|date=4 красавіка 2014|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. == Навукова-даследчыцкая дзейнасць == Даследуе гісторыю [[мястэчка|мястэчак]] Беларусі, гістарычную ўрбаністыку, гісторыю беларускіх [[яўрэі|яўрэяў]]. Аўтар некалькіх дзясяткаў артыкулаў, апублікаваных у розных айчынных і замежных навуковых зборніках і часопісах, манаграфіі «Мястэчкі Беларусі ў канцы XVIII — першай палове ХІХ ст.» (Вільня: ЕГУ, 2010). Выкладае спецкурсы па гісторыі беларускага нацыянальнага руху, гістарычнай урбаністыкі на Беларусі. == Выбраная бібліяграфія == * [http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=13357 Мястэчкі Беларусі ў канцы XVIII — першай палове ХІХ ст.] * [http://www.lib.grsu.by/library/data/resources/catalog/162585-357223.pdf Соркіна Іна. Святочная культура мястэчак Беларусі // Arche. 2011. № 7-8. С. 112—137.]{{Недаступная спасылка}} * Соркіна Іна. Яўрэі ў сацыяльнай тапаграфіі Параднай (Саборнай) плошчы Гродна ў канцы ХІХ — пачатку ХХ стст. // Цайтшрыфт / Цайтшрифт: часопіс для даследавання яўрэйскай гісторыі, дэмаграфіі і эканомікі, літаратуры, мовы і этнаграфіі. 2011. Т.6. С.57-72. * Шыбека Захар, Соркіна Іна. Ці існуе ў Беларусі гістарычная ўрбаністыка? // Гістарычная ўрбаністыка : асновы метадалогіі і крыніцазнаўчая база : зборнік навуковых артыкулаў. Гродна. 2011. С.13-30. * Соркіна Іна. Мястэчкі як культурна-гістарычны фэномэн Беларусі // Arche. 2010. № 3. * Соркіна Іна. Адукацыя ў Гродне ў першай палове XIX ст. па матэрыялам фонда Канцылярыі Гродзенскага губернатара // Гарадзенскі палімпсест. 2009. Дзяржаўныя ўстановы і палітычнае жыццё. ХV — ХХ ст. Пад рэдакцыяй А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж. Гародня. 2009. — С. 260—290. * Соркіна Іна. «Памежжа» народаў, рэлігій, культур: міжэтнічныя i міжканфесійныя ўзаемадачыненні ў мястэчках Беларусі ў ХІХ — пачатку ХХ ст. // Białoruskie Zeszyty Historyczne. 2009. № 31. * [http://pawet.net/library/history/bel_history/sorkina/51/%D0%9C%D1%8F%D1%81%D1%82%D1%8D%D1%87%D0%BA%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B3%D0%B0_%D1%9E%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B0_%D1%9E_XIX_-_%D0%BF%D0%B0%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BA%D1%83_%D0%A5%D0%A5_%D1%81%D1%82..html Соркіна Іна. Мястэчкі Гродзенскага ўезда ў XIX — пачатку ХХ ст. // Rocznik grodzieński. Nr 1. 2007. S. 9 — 33.] * Соркіна Іна. Высяленні яўрэяў з сельскай мясцовасці ў гарады і мястэчкі Беларусі і іх наступствы (канец XVIII—XIX ст.) // Białoruskie Zeszyty Historyczne. 2005. № 24. * [http://pawet.net/library/history/bel_history/sorkina/53/%D0%9F%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%8B_%D0%BC%D1%8F%D1%81%D1%82%D1%8D%D1%87%D0%B0%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D1%85_%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%BF%D1%96%D1%81%D0%B0_%D0%9D%D0%B0%D1%88_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B9.html Соркіна Іна. Праблемы мястэчак Беларусі на старонках часопіса «Наш край» (другая палова 1920-х гадоў) // Гістарычны альманах. Т.10. 2004. С. 141—150.] * [http://pawet.net/library/history/bel_history/sorkina/61/%D0%9C%D1%8F%D1%81%D1%82%D1%8D%D1%87%D0%BA%D1%96_%D0%97%D1%8D%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0_%D1%96_%D0%94%D0%B7%D1%8F%D1%80%D1%8D%D1%87%D1%8B%D0%BD_%D1%83_XIX_%D1%81%D1%82._%D1%83_%D1%81%D0%B2%D1%8F%D1%82%D0%BB%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D1%85%D1%96%D1%9E%D0%BD%D1%8B%D1%85_%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BA.html Соркіна Іна. Мястэчкі Зэльва і Дзярэчын у святле архіўных звестак // Славуты Зэльвенскі край: Матэрыялы навук. гісторыка-краязнаўчай канфер. Ліда. 2004. С. 87 — 97.] * Соркина Инна. Феномен белорусско-еврейской толерантности в местечках Белоруссии XIX — начала XX в. (по материалам мемуаристики) // Свой или чужой? Евреи и славяне глазами друг друга: Сборник статей. Москва. 2003. * [http://mishpoha.org/nomer15/a10.php Соркина Инна. Местечко, в котором я никогда не была // Мишпоха. № 15.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110627224842/http://mishpoha.org/nomer15/a10.php |date=27 чэрвеня 2011 }} == Рэцэнзіі на працы == * [http://www.belhistory.eu/sorkina-inna-myastechki-belarusi-%D1%9E-kancy-xviii-%E2%80%93-pershaj-palove-xix-st-%E2%80%93-vilnya-egu-2010-andrej-kishtyma%D1%9E/ Соркіна, Інна. Мястэчкі Беларусі ў канцы ХVIII — першай палове ХІХ ст. — Вільня: ЕГУ, 2010 (Андрэй Кіштымаў)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120531151310/http://www.belhistory.eu/sorkina-inna-myastechki-belarusi-%d1%9e-kancy-xviii-%e2%80%93-pershaj-palove-xix-st-%e2%80%93-vilnya-egu-2010-andrej-kishtyma%d1%9e/ |date=31 мая 2012 }} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Соркіна Іна Валер’еўна}} [[Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі яўрэйскай гісторыі]] [[Катэгорыя:Культуролагі Беларусі]] gvnptvkb71s8s4we6giy8pdtl8klp32 0 118501 5132736 5064914 2026-04-26T15:10:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132736 wikitext text/x-wiki {{састарэла}}{{Зборная краіны па футболе | Назва = {{Сцягафікацыя|Перу}} | Арыгінал = | Лагатып = FPF.svg | Шырыня = 150px | Мянушкі = La blanquirroja (Бела-чырвоныя)<br />Incas (Інкі) | Канфедэрацыя = [[КАНМЕБОЛ]] ([[Паўднёвая Амерыка]]) | Федэрацыя = [[Федэрацыя перуанскага футбола]] | Трэнер = [[Рыкарда Гарэка]]<ref name="Gareca">{{cite web | language=es |title=Ricardo Gareca: "Es el desafío más importante de mi carrera"| url=http://elcomercio.pe/deporte-total/seleccion/ricardo-gareca-presentado-tecnico-peru-videna-noticia-1794838?flsm=1 |work=El Comercio |publisher=Empresa Editora El Comercio| date=2 March 2015| access-date=3 March 2015}}</ref> | Капітан = [[Паала Герэра]] | Найбольшая кол-ць гульняў = [[Раберта Паласіяс]] (128)<ref name="Peru player record">{{cite web | author=José Luis Pierrend |title=Peru – Record International Players| url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/peru-recintlp.html |publisher= Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation (RSSSF)| date=29 February 2012 | access-date=26 June 2013}}</ref> | Лепшы бамбардзір = [[Паала Герэра]] (38) | Хатні стадыён = [[Нацыянальны стадыён (Ліма)|Нацыянальны]] | Код ФІФА = PER <!-- Форма --> | pattern_la1 = _per23h | pattern_b1 = _per23h | pattern_ra1 = _per23h | pattern_sh1 = _per23h | pattern_so1 = _3_stripes_red | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _per23a | pattern_b2 = _per23a | pattern_ra2 = _per23a | pattern_sh2 = _per23a | pattern_so2 = _3_stripes_white | leftarm2 = FF0000 | body2 = FF0000 | rightarm2 = FF0000 | shorts2 = FF0000 | socks2 = FF0000 <!-- Форма --> | Дзеючы рэйтынг = 11 <small>(7 чэрвеня 2018)</small> | Найвышэйшы рэйтынг = 10 <small>(кастрычнік 2017)</small> | Найніжэйшы рэйтынг = 91 <small>(верасень 2009)</small> | Рэйтынг Эла = 10 <small>(12 чэрвеня 2018)</small> | Найвышэйшы рэйтынг Эла = 10 <small>(сакавік – чэрвень 2018)</small> | Найніжэйшы рэйтынг Эла = 76 <small>(2009)</small> | Першая гульня = {{Футбол|PER}} 0:4 {{Футбол|URU||R}}<br />([[Ліма]], [[Перу]]; [[1 лістапада]] [[1927]]) | Перамога = {{Футбол|PER}} 9:1 {{Футбол|ECU||R}}<br />([[Багата]], [[Калумбія]]; [[11 жніўня]] [[1938]]) | Паражэнне = {{Футбол|BRA}} 7:0 {{Футбол|PER||R}}<br />([[Санта-Крус-дэ-ла-Сьера]], [[Балівія]]; [[26 чэрвеня]] [[1997]]) | Гульняў ЧС = 5 | Першы ЧС = 1930 | Дасягненні ЧС = Топ-8 ([[Чэмпіянат свету па футболе 1970|1970]] – 1/4 фіналу,<br /> [[Чэмпіянат свету па футболе 1978|1978]] – Другі групавы раўнд) | Чэмпіянат рэг = [[Кубак Амерыкі па футболе|Кубак Амерыкі]] | Гульняў рэг = 33 | Першы рэг = [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1927|1927]] | Дасягненні рэг = Чэмпіён ([[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1939|1939]], [[Кубак Амерыкі па футболе 1975|1975]]) | Гульняў АГ = 1 | Першыя АГ = 1936 | Дасягненні АГ = 1/4 фіналу ([[Футбол на летніх Алімпійскіх гульнях 1936|1936]]) | Чэмпіянат рэг2 = [[Залаты кубак КАНКАКАФ]] | Гульняў рэг2 = 1 | Першы рэг2 = [[Залаты кубак КАНКАКАФ 2000|2000]] | Дасягненні рэг2 = Паўфінал ([[Залаты кубак КАНКАКАФ 2000|2000]]) }} '''Зборная Перу па футболе''' прадстаўляе [[Перу]] на міжнародных спаборніцтвах па [[футбол]]е з 1927 года. Каманда кантралюецца [[Федэрацыя перуанскага футбола|Федэрацыяй перуанскага футбола]] (ФПФ){{efn-ua|Акронім «ФПФ» («FPF») з’явіўся ад іспанскамоўнай назвы арганізацыі — ''Federación Peruana de Futbol''.}}, якая з’яўляецца адным з 10 членаў [[КАНМЕБОЛ]] (Паўднёваамерыканская футбольная канфедэрацыя) і ўваходзіць у [[ФІФА]]. На працягу гісторыі гульня перуанскай каманды была непаслядоўнай з найбольш паспяховымі перыядамі ў 1930-х і 1970-х гадах. Асноўную частку хатніх матчаў зборная гуляе на [[Нацыянальны стадыён (Ліма)|Нацыянальным стадыёне]] ў сталіцы краіны [[Ліма|Ліме]]. Нацыянальная зборная Перу двойчы перамагала на [[Кубак Амерыкі па футболе|Кубках Амерыкі]] і чатыры разы праходзіла кваліфікацыю да [[Чэмпіянат свету па футболе|чэмпіянатаў свету]], а таксама гуляла на [[Футбол на летніх Алімпійскіх гульнях 1936|Алімпійскіх гульнях 1936 года]]. Каманда мае гістарычнае саперніцтва з [[Зборная Чылі па футболе|Чылі]] і [[Зборная Эквадора па футболе|Эквадорам]]<ref name="Chile Peru rivalry">{{cite news | title=A derby and a debut in South America | publisher=FIFA | url=http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2011/m=10/news=derby-and-debut-south-america-1524489.html | date=10 October 2011 | access-date=4 July 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160305152150/http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2011/m=10/news=derby-and-debut-south-america-1524489.html | archive-date=5 сакавіка 2016 | url-status=dead }}</ref> і з’яўляецца добра вядомай сваімі белымі кашулямі з дыяганальнай чырвонай паласой, якія спалучаюць у сябе нацыянальныя колеры Перу. Гэтая канструкцыя формы выкарыстоўваецца камандай з 1936 года, у выніку чаго з’явілася агульнавядомая іспанская мянушка зборнай — «La blanquirroja» (бела-чырвоныя)<ref name="Arkivperu.com, ''La Blanquiroja''">{{cite web | title=La Blanquiroja | publisher=ArkivPeru | url=http://www.arkivperu.com/blanquiroja.htm | language=es | access-date=28 June 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131224105348/http://www.arkivperu.com/blanquiroja.htm | archive-date=24 снежня 2013 | url-status=dead }}</ref>. Зборная Перу, важнымі гульцамі якой былі галкіпер [[Хуан Вальдыўеса]] і форварды [[Тэадора Фернандэс]] і [[Алехандра Вільянуэва]], прымала ўдзел на [[Чэмпіянат свету па футболе 1930|першым чэмпіянаце свету ў 1930 годзе]], пасля чаго перамагла на [[Баліварыянскія гульні 1938|Баліварыянскіх гульнях у 1938 годзе]] і на [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1939|чэмпіянаце Паўднёвай Амерыкі ў 1939 годзе]]. Паспяховы перыяд перуанскага футбола таксама адбыўся ў 1970-я гады і прынёс зборнай сусветнае прызнанне. Каманда, у складзе якой гуляла моцная пара форвардаў [[Уга Сатыль]] і [[Тэафіла Кубільяс]], а таксама абаронца [[Эктар Чумпітас]], тройчы кваліфікавалася на чэмпіянаты свету і перамагла на [[Кубак Амерыкі па футболе 1975|Кубку Амерыкі ў 1975 годзе]]. Пасля ўдзелу ў фінальнай стадыі [[Чэмпіянат свету па футболе 1982|чэмпіянату свету ў 1982 годзе]] каманда не выйграла ніводнага буйнога спаборніцтва. У канцы 2008 года ФІФА адхіліла каманду ад удзелу ў міжнародных турнірах падчас расследавання аб карупцыі ў футбольнай федэрацыі краіны. Пад кіраўніцтвам [[Аргенціна|аргенцінца]] [[Рыкарда Гарэкі]] зборная Перу заняла трэцяе месца ў [[Кубку Амерыкі 2015 года]], дайшла да чвэрцьфіналу [[кубак Амерыкі па футболе 2016|Кубка Амерыкі 2016 года]], а таксама ўпершыню за 36 гадоў патрапіла ў фінальную стадыю [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|чэмпіянату свету 2018 года]]. == Гісторыя == [[Футбол]] з’явіўся ў [[Перу]] ў XIX стагоддзі, дзякуючы [[Брытанскія перуанцы|брытанскім імігрантам]] і перуанцам, якія прыязджалі з [[Англія|Англіі]]<ref name=sisbib.unmsm.edu.pe>{{cite web |author=Gerardo Tomas Álvarez Escalona |url=http://sisbib.unmsm.edu.pe/BibVirtual/Tesis/Human/Alvarez_E_T/Cap2.htm |language=es |title=La difusión del fútbol en Lima |access-date=28 June 2013 |publisher=National University of San Marcos |archive-date=5 верасня 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040905005658/http://sisbib.unmsm.edu.pe/BibVirtual/Tesis/Human/Alvarez_E_T/Cap2.htm |url-status=dead }}</ref>. У 1859 годзе члены брытанскай суполкі [[Ліма|Лімы]], сталіцы краіны, заснавалі [[Крыкетны і футбольны клуб Лімы|Крыкетны клуб Лімы]], першую арганізацыю Перу, прысвечаную практыцы гульні ў [[крыкет]], [[рэгбі]] і футбол{{sfn|Higgins|2005|p=130}}<ref>{{cite web |author=Eli Schmerler and Carlos Manuel Nieto Tarazona |title=Peru – Foundation Dates of Clubs |publisher=RSSSF |url=http://www.rsssf.com/tablesp/perufound.html |date=14 March 2013 |access-date=16 March 2015}}</ref>. Новыя віды спорту сталі папулярнымі сярод мясцовага вышэйшага класа на працягу наступных дзесяцігоддзяў, але раннія распрацоўкі былі спыненыя [[Салетравая вайна|Салетравай вайной]] супраць [[Чылі]], якая доўжылася з 1879 па 1883 годы. Пасля вайны футбол як сучасная інавацыя ахапіў прыбярэжнае таварыства Перу<ref>{{cite web |author=Juan Luis Orrego Penagos |url=http://blog.pucp.edu.pe/blog/juanluisorrego/2008/10/18/la-historia-del-futbol-en-el-peru/ |language=es |title=La historia del fútbol en el Perú |date=18 October 2008 |access-date=4 July 2015 |publisher=Pontifical Catholic University of Peru (PUCP) |archive-date=16 сакавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316133343/http://blog.pucp.edu.pe/blog/juanluisorrego/2008/10/18/la-historia-del-futbol-en-el-peru/ |url-status=dead }}</ref>. Гэты від спорту стаў папулярнай паўсядзённай дзейнасцю ў раёнах Лімы і падтрымліваўся босамі, якія хацелі натхніць салідарнасць і павышэнне прадукцыйнасці сярод сваіх работнікаў{{sfn|Jacobsen|2008|p=378}}. У суседнім порце [[Кальяа]] і іншых камерцыйных раёнах брытанскія рабочыя і маракі гулялі ў футбол супраць мясцовых жыхароў{{sfn|Henshaw|1979|p=571}}{{efn-ua|Падчас гэтых гульняў у Кальяа, перуанцы, магчыма, вынайшлі «[[Бісіклета|бісіклету]]» (удар праз сябе ў падзенні), вядомую ў Перу пад назвай «чалака» (што азначае «з Кальяа»).{{sfn|DK Publishing|2011|p=100}}}}. Такім чынам, узнікла саперніцтва паміж замежнікамі і мясцовымі жыхарамі ў Кальяа, а таксама паміж элітай і рабочымі ў Ліме. З часам гэта ператварылася ў супрацьстаянне паміж Кальяа і Лімай<ref name="sisbib.unmsm.edu.pe" /><ref>Глядзець: * {{harvnb|Goldblatt|2008|pp=135–136}}, * {{harvnb|Stein|2011|pp=3–4}}.</ref>. Гэтыя фактары, у спалучэнні з хуткім ростам футбола сярод гарадской беднаты раёна [[Ла Вікторыя (Ліма)|Ла Вікторыя]] ў Ліме (дзе ў 1901 годзе з’явіўся футбольны клуб [[ФК Альянса Ліма|«Альянса Ліма»]]), прывяло да таго, што ў Перу развіваўся, паводле гісторыка Андрэаса Кампамара, «самы элегантны і вытанчаны футбол на кантыненце»{{sfn|Campomar|2014|p=153}} і самая моцная футбольная культура ў [[Анды|раёне Андаў]]{{sfn|Goldblatt|2008|p=135}}. [[File:PER-URU 1927.jpg|thumb|left|300px|Зборныя Перу і Уругвая на [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1927|чэмпіянаце Паўднёвай Амерыкі 1927 года]] ў Перу.]] [[Чэмпіянат Перу па футболе|Перуанская футбольная ліга]] была створана ў 1912 годзе і праводзілася кожны год, пакуль не распалася ў 1921 годзе праз спрэчкі паміж клубамі-членамі{{sfn|Murray|1994|p=127}}. У наступным годзе была створана [[Федэрацыя перуанскага футбола|Федэрацыя перуанскага футбола (ФПФ)]], а ў 1926 годзе яна рэарганізавала штогадовыя чэмпіянаты краіны<ref>{{cite web|url=http://fpf.org.pe/|title=Historia|access-date=28 June 2013|publisher=FPF |language=es}}</ref>. ФПФ прыядналася да футбольнай канфедэрацыі Паўднёвай Амерыкі ([[КАНМЕБОЛ]]) у 1925 годзе і сфарміравала нацыянальную каманду ў 1927 годзе (затрымка была абумоўлена фінансавымі цяжкасцямі)<ref name="Pulgar Vidal, ''La Seleccion...''">{{cite web | author=Jaime Pulgar-Vidal Otálora | title=La Selección Peruana de 1924| publisher=Jaime Pulgar-Vidal| url=http://jaimepulgarvidal.blogspot.com/2007/10/la-seleccin-peruana-de-1924.html | date=23 October 2007 |access-date=28 June 2013|language=es}}</ref>. У 1927 годзе зборная дэбютавала на [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1927|чэмпіянаце Паўднёвай Амерыкі]], які праходзіў на [[Нацыянальны стадыён (Ліма)|Нацыянальным стадыёне]] ў Ліме{{sfn|Henshaw|1979|p=571}}. Першы матч у сваёй гісторыі нацыянальная каманда Перу прайграла [[Зборная Уругвая па футболе|Уругваю]] з лікам 0:4, а ў другім атрымала перамогу над [[Зборная Балівіі па футболе|Балівіяй]] з лікам 3:2<ref name="RSSSF, ''International Results''">{{cite web | author=José Luis Pierrend |title=Peru International Results| publisher=RSSSF| url=http://www.rsssf.com/tablesp/peru-intres.html | date=6 March 2012 | access-date=29 June 2013}}</ref>. Пасля гэтага Перу прымала ўдзел на [[Чэмпіянат свету па футболе 1930|першым чэмпіянаце свету па футболе]] ў 1930 годзе, але саступіла ў двух матчах групавога раўнда і пакінула спаборніцтва без перамог{{sfn|Basadre|1964|pp=4672–4673}}. [[File:Peru Football 1936 Olympics.png|thumb|left|300px|Зборная Перу на [[Футбол на летніх Алімпійскіх гульнях 1936|Алімпійскіх гульнях 1936 года]] ў [[Германія|Германіі]].]] 1930-я гады лічацца першай [[Залатое пакаленне|залатой эпохай]] перуанскага футбола{{sfn|Witzig|2006|p=349}}. На працягу гэтага дзесяцігоддзя перуанцы выязджалі за мяжу ў пошуках канкурэнцыі для далейшага развіцця іхняга футбола{{sfn|Campomar|2014|p=153}}. Адным з характэрных падарожжаў была паездка ў Еўропу ў 1933 і 1934 гадах сумешчанай ціхаакіянскай каманды ({{lang-es|«Combinado del Pacífico»}}), зборнай, у склад якой уваходзілі чылійскія і перуанскія футбалісты{{efn-ua|Зборная таксама была вядомая ў еўрапейскай прэсе як «Перу–Чылі XI», «Зборная Паўднёвай Амерыкі», і «Зборная Ціхаакіянскага рэгіёну». Большасць яе ўдзельнікаў былі членамі клуба [[ФК Універсітарыа|«Універсітарыа»]], але некаторыя таксама былі з клубаў [[ФК Альянса Ліма|«Альянса Ліма»]], [[ФК Атлетыка Чалака|«Атлетыка Чалака»]] і чылійскага [[ФК Кола-Кола|«Кола-Кола»]].{{sfn|Campomar|2014|p=153}}}}. Пачынаючы з [[ФК Кікліста Ліма|«Кіклісты Лімы»]] ў 1926 годзе перуанскія клубы таксама гастралявалі па [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыцы]], дасягаючы шматлікіх перамог{{sfn|Basadre|1964|pp=4671–4673}}<ref>{{cite web |url=http://dechalaca.com/informes/curiosidades/rayas-historicas |title=Rayas históricas |author=Iván Carpio |date=26 January 2012 |access-date=3 March 2015 |publisher=DeChalaca |language=es}}</ref>. Падчас аднаго з такіх тураў — непераможнай паездкі «Альянсы Лімы» ў Чылі ў 1935 годзе — групу гульцоў на чале з форвардамі [[Алехандра Вільянуэва]]м і [[Тэадора Фернандэс]]ам і галкіперам [[Хуан Вальдыўеса|Хуанам Вальдыўесам]] сталі называць «[[Чорны ролер]]» ({{lang-es|«Rodillo Negro»}})<ref>Глядзець: * {{harvnb|Basadre|1964|pp=4671–4673}}, * {{harvnb|Miró|1958|p=66}}.</ref>. Спартыўны гісторык Рычард Уітцыг апісаў гэтую тройку як «футбольны трыумвірат, неперасягнены ў свеце ў той час», спасылаючыся на іхняе спалучэнне інавацый і эфектыўнасці на абодвух канцах поля{{sfn|Witzig|2006|p=349}}. Перу і «Чорны ролер» атрымалі прызнанне гледачоў на [[Футбол на летніх Алімпійскіх гульнях 1936|Алімпійскіх гульнях 1936 года]], выйгралі першыя [[Баліварыянскія гульні 1938|Баліварыянскія гульні ў 1938 годзе]] і скончылі дзесяцігоддзе ў якасці [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1939|чэмпіёнаў Паўднёвай Амерыкі]]{{sfn|Thorndike|1978|p=158}}<ref>{{cite web |author=Waldemar Iglesias |title=Cuando Perú Humilló a Hitler |work=Clarín |url=http://www.clarin.com/mision-olimpica/biPlaneta-RedondobibrCuando-Peru-humillo-Hitler_0_746925486.html |date=31 July 2012 |access-date=28 June 2013 |language=es |publisher=Grupo Clarín |archive-date=7 студзеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140107184832/http://www.clarin.com/mision-olimpica/biPlaneta-RedondobibrCuando-Peru-humillo-Hitler_0_746925486.html |url-status=dead }}</ref>. Наступныя гады былі менш паспяховымі для каманды. Паводле сцвярджэння гісторыка Дэвіда Гольдблата, ''«нягледзячы на ўсе відавочныя перадумовы для росту і развіцця футбола, перуанскі футбол знік»''{{sfn|Goldblatt|2008|p=642}}. Ён лічыць прычынай гэтага з’яўленне рэпрэсій перуанскай улады супраць ''«сацыяльных, спартыўных і палітычных арганізацый сярод гарадской і сельскай беднаты»'' на працягу 1940-х і 1950-х гадоў{{sfn|Goldblatt|2008|p=642}}. Тым не менш, зборная, у асноўным, задавальняльна выступала на чэмпіянатах Паўднёвай Амерыкі, два разы ўвайшоўшы ў тройку прызёраў, і амаль прабілася ў асноўную стадыю [[Чэмпіянат свету па футболе 1958|чэмпіянату свету 1958 года]], у выніку саступіўшы ў двухматчавым супрацьстаянні будучым чэмпіёнам свету [[Зборная Бразіліі па футболе|зборнай Бразіліі]]{{sfn|Henshaw|1979|p=572}}. Кульмінацыяй серыі поспехаў каманды ў канцы 1960-х гадоў стаў удзел у асноўнай стадыі [[Чэмпіянат свету па футболе 1970|чэмпіянату свету 1970 года]], які паклаў пачатак другой залатой эпосе перуанскага футбола{{sfn|Witzig|2006|p=349}}<ref name="FIFA.com, Silence">{{cite web |title=The Silence of the Bombonera |publisher=FIFA |url=http://www.fifa.com/classicfootball/matches/qualifiers/match=1732/ |access-date=28 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150210123019/http://www.fifa.com/classicfootball/matches/qualifiers/match=1732/ |archive-date=10 лютага 2015 |url-status=dead }}</ref>. Адным з ключавых фактараў поспехаў зборнай у 1970-х гадах лічыцца супрацоўніцтва пары форвардаў [[Тэафіла Кубільяс]]а і [[Уга Сатыль|Уга Сатыля]]{{sfn|Radnedge|2001|p=195}}. Зборная Перу дайшла да чвэрцьфінальнай стадыі сусветнага першынства ў 1970 годзе, саступіўшы будучым чэмпіёнам бразільцам, і атрымала першы Трафей сумленнай гульні на чэмпіянатах свету<ref name="Fair Play">{{cite web |url=http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/55/171012-statisticalkit-fifaworldcup-milestonesfactsfigures-statusafterfwc2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130521092116/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mencompwc/51/97/55/171012-statisticalkit-fifaworldcup-milestonesfactsfigures-statusafterfwc2010.pdf |archive-date=21 May 2013 |publisher=FIFA |title=FIFA World Cup: Milestones, facts & figures. Statistical Kit 7 |date=18 March 2015}}</ref>{{sfn|Fiore|2012|p="El Nene" de Perú}}. Паводле спартыўнага гісторыка Рычарда Хэншоу каманда стала «сюрпрызам спаборніцтва 1970 года, паказаўшы пачуццё гульні і высокі ўзровень майстэрства»{{sfn|Henshaw|1979|p=572}}. Праз пяць гадоў зборная Перу ў другі раз стала чэмпіёнам кантынента, перамогшы на [[Кубак Амерыкі па футболе 1975|Кубку Амерыкі ў 1975 годзе]] (менавіта ў тым годзе «чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі» быў перайменаваны ў «Кубак Амерыкі»). Пасля гэтага каманда два разы запар праходзіла кваліфікацыю да чэмпіянатаў свету, дайшоўшы да другога раўнда ў [[Чэмпіянат свету па футболе 1978|1978 годзе]] (у другі раз патрапіўшы ў топ-8 зборных свету) і вылецеўшы ў групавым раўндзе ў [[Чэмпіянат свету па футболе 1982|1982 годзе]] без перамог. Раннім паражэннем у 1982 годзе скончыўся залаты перыяд перуанскага футбола{{sfn|DK Publishing|2010|p=75}}. Нягледзячы на гэта, зборная Перу амаль патрапіла на [[Чэмпіянат свету па футболе 1986|чэмпіянат свету 1986 года]], заняўшы другое месца ў кваліфікацыйнай групе пасля будучых чэмпіёнаў свету [[Зборная Аргенціны па футболе|аргенцінцаў]]<ref name="Tim Vickery">{{cite web |author=Tim Vickery |title=Chile must see off Peru attack to win first Copa America trophy on home soil |work=ESPN FC |publisher=ESPN Inc. |url=http://www.espnfc.com/copa-america/83/blog/post/2507070/chile-must-see-off-peru-attack-to-win-first-copa-america | date=29 June 2015 |access-date=4 July 2015}}</ref>. Наступныя чаканні ад зборнай былі сканцэнтраваныя на маладым пакаленні гульцоў клуба «Альянса Ліма», вядомых у народзе як «Кольты» ({{lang-es|«Los Potrillos»}}). Сацыёлагі Альда Панфічы і Віктар Віч пісалі, што «Кольты» «сталі надзеяй усёй краіны», і фанаты чакалі ад іх кваліфікацыі на [[Чэмпіянат свету па футболе 1990|чэмпіянат свету 1990 года]]{{sfn|Panfichi|2005|pp=161, 173}}. Пасля [[Авіякатастрофа Альянсы Лімы 1987|авіякатастрофы 8 снежня 1987 года]], калі самалёт, на борце якога была большасць футбалістаў клуба «Альянса Ліма», упаў у [[Ціхі акіян]], гульня нацыянальнай зборнай пайшла на спад. У катастрофе выжыў толькі пілот самалёта, а сярод загінулых былі галоўны трэнер зборнай [[Маркас Кальдэрон]] і некалькі гульцоў зборнай, у тым ліку брамнік [[Хасэ Гансалес Ганоса]] і [[Луіс Эскабар]], якому многія прадказвалі вялікую будучыню ў якасці форварда{{sfn|Panfichi|2005|pp=161–162, 173}}. Пасля гэтага каманда не набліжалася да траплення ў асноўную стадыю чэмпіянату свету да [[Чэмпіянат свету па футболе 1998|1998 года]], калі яна саступіла месца зборнай Чылі толькі па [[Розніца мячоў|розніцы мячоў]]<ref name="Tim Vickery"/>. Гэтая ж зборная заняла трэцяе месца на [[Залаты кубак КАНКАКАФ 2000|Залатым кубку КАНКАКАФ 2000 года]], дзе ўдзельнічала ў якасці запрошанай каманды<ref>{{cite web |author=Caro Acosta|title=El Sabor Que Le Dio Conmebol a la Copa Oro| work=Goal Mexico| publisher=Goal.com |url= http://www.goal.com/es-mx/news/4797/copa-oro/2015/07/02/13230332/el-sabor-que-le-dio-conmebol-a-la-copa-oro|date=2 July 2015|access-date=4 July 2015}}</ref>. Паводле гісторыка [[Чарльз Ф. Уокер|Чарльза Ф. Уокера]], у XXI стагоддзі справы ў перуанскай камандзе і нацыянальнай лізе былі азмрочаныя [[Дысцыплінарныя скандалы нацыянальнай зборнай Перу па футболе|недысцыплінаванасцю гульцоў]]<ref name="Walker">{{cite journal| author= Charles F. Walker |title= Review of ''Ese Gol Existe'', ed. Aldo Panfichi | url= https://archive.org/details/sim_hispanic-american-historical-review_2010-08_90_3/page/569 |journal= Hispanic American Historical Review |volume= 90|issue=3 |pages= 569–571 |doi=10.1215/00182168-2010-033 |publisher= Duke University Press |date= 2010| issn=0018-2168 }}</ref>. Непрыемнасці ў ФПФ, у прыватнасці звязаныя з яе былым прэзідэнтам Мануэлем Бургам, паглыбілі крызіс футбола ў краіне<ref>{{cite web |author=Tim Vickery |title=Federation infighting deepens existing football trouble in Peru |work=ESPN FC |publisher=ESPN Inc. |url=http://www.espnfc.us/team/peru/211/blog/post/2125034/federation-in-fighting-deepens-existing-football-trouble-in-peru | date=2 November 2014 |access-date=4 July 2015}}</ref>{{efn-ua|Калі перуанскі ўрад перашкаджаў перавыбранню Бургі на пасаду прэзідэнта ФПФ у 2008 годзе, абвінаваціўшы яго ў невыкананні законаў ФПФ у адпаведнасці з перуанскім заканадаўствам, ФІФА прпыніла дзейнасць зборнай Перу і перуанскай футбольнай лігі са спасылкай на палітычнае ўмяшанне. Гэтыя санкцыі былі зняты ў снежні 2008 года, пасля таго як [[Перуанскі інстытут спорта]] ({{lang-es|«Instituto Peruano del Deporte» (IPD)}}) пагадзіўся весці перамовы з ФПФ.<ref>{{cite web|title=La FIFA levantó la suspensión al fútbol peruano|work=Perú 21|publisher=Empresa Editora El Comercio|url=http://peru21.pe/noticia/226584/fifa-habria-decidido-levantarle-suspension-al-futbol-peruano|date=20 December 2008|access-date=4 July 2015|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706154521/http://peru21.pe/noticia/226584/fifa-habria-decidido-levantarle-suspension-al-futbol-peruano|archive-date=6 ліпеня 2015|url-status=dead}}</ref>}}. Там не менш, у 2011 годзе зборная Перу заняла трэцяе месца на [[Кубак Амерыкі па футболе 2011|Кубку Амерыкі]]<ref>{{cite web |title=Venezuela no olvida que Perú le quitó el tercer puesto en la Copa América|work=El Comercio|publisher=Empresa Editora El Comercio |url= http://elcomercio.pe/deporte-total/futbol-mundial/venezuela-no-olvida-que-peru-le-quito-tercer-puesto-copa-america-noticia-1465011 |language=es |date=4 September 2012|access-date=4 July 2015}}</ref>, а ў пачатку 2015 года бізнесмен Эдвін Аўеда замяніў Бургу на пасадзе прэзідэнта ФПФ<ref>{{cite web |title=Edwin Oviedo is the new president of the Peruvian Football Federation |publisher=CONMEBOL |url=http://www.conmebol.com/en/12182014-1702/edwin-oviedo-new-president-peruvian-football-federation |date=18 December 2014 |access-date=4 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924044050/http://www.conmebol.com/en/12182014-1702/edwin-oviedo-new-president-peruvian-football-federation |archive-date=24 верасня 2015 |url-status=dead }}</ref>. У сакавіку 2015 года новым трэнерам зборнай быў прызначаны аргенцінец [[Рыкарда Гарэка]]<ref name="Gareca"/>, з якім каманда заняла трэцяе месца на [[Кубак Амерыкі па футболе 2015|Кубку Амерыкі 2015 года]] ў другі раз запар, а таксама дайшла да чвэрцьфіналу [[Кубак Амерыкі па футболе 2016|Кубку Амерыкі 2016 года]] і ўпершыню за 36 гадоў прайшла ў фінальную стадыю [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|чэмпіянату свету 2018 года]]<ref>{{cite web |url=http://www.en.copaamerica.beinsports.tv/news/article/19bolsjtt1tgk19qa14f0blwyp/title/ricardo-gareca-vows-more-peru-rebuilding |title=Ricardo Gareca Vows More Peru Rebuilding |date=3 July 2015 |access-date=4 July 2015 |publisher=beIn Sports |archive-url=https://web.archive.org/web/20150706022103/http://www.en.copaamerica.beinsports.tv/news/article/19bolsjtt1tgk19qa14f0blwyp/title/ricardo-gareca-vows-more-peru-rebuilding |archive-date=6 ліпеня 2015 |url-status=dead }}</ref>. == Колеры == Нацыянальная зборная Перу гуляе ў чырвоных і белых колерах: нацыянальных колерах краіны{{sfn|Witzig|2006|p=338}}. Першы камплект такой формы з’явіўся ў 1936 годзе: белыя шорты, белыя гетры і белыя футболкі з характэрнай чырвонай паласой, якая перасякае пярэднюю частку футболкі ад левага пляча да правага сцягна і вяртаецца ззаду ад правага сцягна да левага пляча. Гэтая базавая схема футболкі была толькі трохі зменена на працягу многіх гадоў<ref name="Arkivperu.com, ''La Blanquiroja''"/>. Гэтая форма лічыцца адной з самых прывабных у сусветным футболе. Крыстафер Тэрпін, выканаўчы прадзюсар шоў «''[[Улічваючы ўсе абставіны]]''» ({{lang-en|«All Things Considered»}}) [[Нацыянальнае грамадскае радыё|Нацыянальнага грамадскага радыё]], у 2010 годзе назваў форму зборнай Перу 1970 года «самай прыгожай футболкай прыгожай гульні», адзначыўшы, што яна «лічылася стылем рэтра нават у 1970 годзе»<ref>{{cite web | author=Christopher Turpin | title=The Lost Elegance Of Football Jerseys |publisher=NPR | url=http://www.npr.org/sections/showmeyourcleats/2010/06/15/127856504/the-lost-elegence-of-jerseys | date=15 June 2010| access-date=4 July 2015}}</ref>. Версія формы 1978 года заняла першае месца ў спісе найлепшых формаў на чэмпіянатах свету ўсіх часоў па версіі [[ESPN]] у 2010 годзе, дзе яна апісвалася як «простая, але вельмі эфектыўная частка дызайну»<ref>{{cite web | author=Roger Bennett | title=Best World Cup jerseys of all time | publisher=ESPN Soccernet | url=http://espnfc.com/world-cup/story/_/page/worldcup101-03082010/ce/us/best-world-cup-jerseys-all-time?utm_source=bleacherreport.com&cc=5901&ver=us | date=10 March 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140118123414/http://espnfc.com/world-cup/story/_/page/worldcup101-03082010/ce/us/best-world-cup-jerseys-all-time?utm_source=bleacherreport.com&cc=5901&ver=us | archive-date=18 студзеня 2014 | access-date=4 July 2015 | url-status=live }}</ref>. Першы камплект зборнай, выраблены для чэмпіянату Паўднёвай Амерыкі 1927 года, уключала ў сябе бела-чырвоныя паласатыя футболкі, белыя шорты і чорныя гетры<ref name="Pulgar Vidal, ''Hace80''">{{cite web | author=Jaime Pulgar-Vidal Otálora | title=Hace 80 Años Debutó Peru | publisher=Jaime Pulgar-Vidal| url=http://jaimepulgarvidal.blogspot.com/2007/02/hace-80-aos-debut-per.html| language=es | date=24 February 2007 | access-date=28 June 2013}}</ref>. На чэмпіянаце свету 1930 года каманда вымушана была выкарыстоўваць альтэрнатыўны дызайн, бо [[Зборная Парагвая па футболе|Парагвай]] ужо зарэгістраваў камплект з бела-чырвонымі паласатымі футболкамі. Перуанцы выкарыстоўвалі белыя футболкі з чырвоным каўняром, белыя шорты і чорныя гетры<ref name="Pulgar Vidal, ''Hace80''"/>. На чэмпіянаце Паўднёвай Амерыкі 1935 года выкарыстоўваліся белыя футболкі з гарызантальнымі чырвонымі палосамі. У наступным годзе на Алімпіядзе каманда стала гуляць у футболках з дыяганальнымі палосамі, асновы дызайна якіх выкарыстоўваюцца да гэтага часу<ref name="Arkivperu.com, ''La Blanquiroja''"/>. Па словах гісторыка Пулгара-Відаля Аталоры, ідэя дыяганальнай чырвонай паласы прыйшла са школьных футбольных матчаў, у якіх каляровыя стужкі, апранутыя праз плячо, дапамагалі адрозніваць гульцоў дзвюх каманд, якія былі апранутыя ў белыя футболкі<ref>{{cite web | author=Jaime Pulgar-Vidal Otálora | title=La Blanquiroja: La Camiseta de Todos los Colores | publisher=Jaime Pulgar-Vidal | url=http://jaimepulgarvidal.blogspot.com/2011/06/la-blanquiroja-la-camiseta-de-todos-los.html | language=es | date=6 September 2012 |access-date=28 June 2013}}</ref>. Зборная Перу мела восем афіцыйных вытворцаў формы. Першы з іх, «[[Адыдас]]» ({{lang-en|«Adidas»}}), пачаў вырабляць форму ў 1978 годзе, пасля чаго зборная мела кантракты з кампаніямі «[[Пенальці, спартыўны вытворца|Пенальці]]» ({{lang-en|«Penalty»}}) (1981—1982), зноў з «Адыдасам» (1983—1985), «Кальва Спартуэар» ({{lang-en|«Calvo Sportwear»}}) (1987), «Паўэр» ({{lang-en|«Power»}}) (1989—1991), «Дыядора» ({{lang-en|«Diadora»}}) (1991—1992), перуанскай кампаніяй «Полмер» ({{lang-en|«Polmer»}}) (1993—1995), «Умбра» ({{lang-en|«Umbro»}}) (1996—1997) і яшчэ адной перуанскай кампаніяй «Валон Спорт» ({{lang-en|«Walon Sport»}}) (1998—2010)<ref name="Arkivperu.com, ''La Blanquiroja''"/>. З 2010 года афіцыйным вырабніком перуанскай формы зноў стала кампанія «Умбра»<ref>{{cite web | author=Mario Fernández |title=Modelo 2011: Conozca la Nueva Camiseta de la Selección peruana | work=El Comercio |publisher=Empresa Editora El Comercio| url=http://elcomercio.pe/deporte-total/seleccion/modelo-2011-conozca-nueva-camiseta-seleccion-peruana-noticia-678537 | language=es |date=3 December 2010 | access-date=14 February 2014}}</ref>. <br /> <center>'''Эвалюцыя футбольнай формы зборнай Перу.'''</center> {{Некалькі выяў | align = center | direction = horizontal | header = | header_align = center | header_background = | footer | footer_align = left/right/center | footer_background = | width = | image1 = PeruFootballKit1936.png | width1 = 150 | caption1 = Першая форма (1927–1929). | alt1 = | image2 = Perufootballkit1930.png | width2 = 150 | caption2 = Другая форма (1930). | alt2 = | image3 = PeruKit1935.png | width3 = 150 | caption3 = Трэцяя форма (1935). | alt3 = | image4 = Peru HistoricKit 1970.png | width4 = 150 | caption4 = Дзеючая форма (1936–...). | alt4 = }} == Стадыён == [[File:Estadio Nacional de Lima, Peru..jpg|thumb|300px|Знешні выгляд «Нацыянальнага стадыёна», на якім зборная гуляе большасць хатніх матчаў, 2013 год.]] [[File:Inside Estadio Nacional (Lima, Peru).jpg|thumb|300px|«Нацыянальны стадыён», 2011 год.]] {{main|Нацыянальны стадыён (Ліма)}} Традыцыйным домам перуанскага футбола з’яўляецца нацыянальны стадыён краіны, «Нацыянальны стадыён» ({{lang-es|Estadio Nacional}}) у Ліме, які ўмяшчае 45000 гледачоў{{sfn|Henshaw|1979|p=571}}. Сучасны стадыён з’яўляецца трэцім увасабленнем «Нацыянальнага стадыёна», які стаў вынікам рамонтных прац пад кіраваннем [[Алана Гарсіі]]. Ён быў афіцыйна адкрыты 24 ліпеня 2011 года<ref>{{cite web |url=http://elcomercio.pe/deporte-total/seleccion/estadio-nacional-se-inauguro-seleccion-fuegos-artificiales-noticia-944893 | title=Estadio Nacional se inauguró con la selección y fuegos artificiales | work=El Comercio |publisher=Empresa Editora El Comercio|language=es | date=24 July 2011 |access-date=4 July 2015}}</ref>, праз 88 гадоў пасля таго, як стадыён быў першапачаткова адкрыты на тым жа месцы ў 1923 годзе<ref name=colonia/>. Арыгінальны «Нацыянальны стадыён» з’яўляўся драўлянай структурай з умяшчальнасцю 6000 гледачоў, пабудаванай на ахвяраванні чальцоў брытанскай суполкі Лімы, каб адзначыць стагоддзе са [[Вайна за незалежнасць Перу|дня незалежнасці Перу]] ад Іспаніі<ref name=colonia>{{cite web | url=http://www.britanico.edu.pe/Index.aspx?aID=34&iID=1128 | title=Colonia británica donó primer estadio nacional | publisher=Británico | language=es | date=25 July 2011 | access-date=5 July 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150705133527/http://www.britanico.edu.pe/Index.aspx?aID=34&iID=1128 | archive-date=5 ліпеня 2015 | url-status=dead }}</ref>. Пасля кампаніі па аднаўленню стадыёна на чале з Мігелем Дасенам, прэзідэнтам «Sociedad de Beneficencia de Lima»<ref name=dasso/>, ён быў перабудаваны з павелічэннем колькасці месцаў пад кіраўніцтвам генерала [[Мануэль Одрыя|Мануэля Одрыі]] і адкрыты ў другі раз 27 кастрычніка 1952 года{{sfn|Leigh Raffo|2005|p=266}}. У апошні раз стадыён быў адноўлены ў 2011 годзе: паляпшэнні ўключалі ў сябе паляпшэнне гульнявога поля, шматколерную сістэму асвятлення, два гіганцкія святлодыёдныя экраны і 375 прыватных месцаў<ref>{{cite web | url=http://blog.pucp.edu.pe/blog/victornomberto/2011/07/23/historia-del-estadio-nacional/ | author=Víctor R. Nomberto | title=Historia del Estadio Nacional | publisher=PUCP | language=es | date=23 July 2011 | access-date=29 June 2013 | archive-date=8 ліпеня 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150708080248/http://blog.pucp.edu.pe/blog/victornomberto/2011/07/23/historia-del-estadio-nacional/ | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.andina.com.pe/agencia/noticia-ipd-ofrece-un-recorrido-360-del-estadio-nacional-lima-371067.aspx|title=IPD ofrece un recorrido en 360° del Estadio Nacional de Lima|publisher=Andina.com|date=26 July 2011|access-date=4 July 2015|language=es|archive-date=1 снежня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201042120/http://www.andina.com.pe/agencia/noticia-ipd-ofrece-un-recorrido-360-del-estadio-nacional-lima-371067.aspx|url-status=dead}}</ref>. Адметнай асаблівасцю стадыёна з’яўляецца вежа «Мігель Дасен» на яго паўночным баку, якая была адрамантавана ў 2004 годзе<ref name=dasso>{{cite web | url=http://blog.pucp.edu.pe/blog/juanluisorrego/2008/10/20/estadios-de-futbol-en-lima-1/ | author= Juan Luis Orrego Penagos | title=Estadios de fútbol en Lima (1) | publisher=PUCP | language=es | date=20 October 2008 |access-date=4 July 2015}}</ref>. З 2005 да 2011 года «Нацыянальны стадыён» быў адзіным нацыянальным стадыёнам у КАНМЕБОЛ са штучным газонам, які быў зроблены для [[Чэмпиянат свету па футболе сярод гульцоў ва ўзросце да 17 гадоў 2005|чэмпіянату свету па футболе сярод гульцоў ва ўзросце да 17 гадоў 2005 года]]<ref name=nosintetico>{{cite web | url=http://elcomercio.pe/deporte-total/futbol-peruano/no-mas-sintetico-estadio-nacional-ya-luce-cesped-natural-noticia-703352| title=No más sintético: el Estadio Nacional ya luce césped natural | work=El Comercio |publisher=Empresa Editora El Comercio| language=es | date=24 January 2011 | access-date=29 June 2013 }}</ref>. У гэты перыяд стадыён быў адным з чатырох перуанскіх стадыёнаў са статусам «FIFA Star II», самая высокая сертыфікацыя, якая прадастаўляецца штучным газонам<ref>{{cite web | url=http://www.eluniversal.com.mx/notas/411306.html | title=Evaluará FIFA Cuestionadas Canchas Artificiales en Perú | work=El Universal | language=es | date=9 March 2007 | access-date=4 July 2015 | publisher=El Universal Compañía Periodística Nacional | archive-url=https://web.archive.org/web/20140202114440/http://www.eluniversal.com.mx/notas/411306.html | archive-date=2 лютага 2014 | url-status=live }}</ref>. Тым не менш, сінтэтычнае пакрыццё сустрэла шмат крытыкі з-за частых траўмаў футбалістаў, і натуральны газон быў адноўлены ў 2011 годзе падчас рэканструкцыі стадыёна<ref name=nosintetico/>. Часам зборная Перу гуляе хатнія матчы на іншых палях. Па-за пустыннай берагавой вобласцю Лімы знаходзіцца стадыён [[Інка Гарсіласа дэ ла Вега|«Інка Гарсіласа дэ ла Вега»]] ў горадзе [[Куска]]. Лічыцца, што ён забяспечвае стратэгічную перавагу перуанскай камандзе супраць некаторых праціўнікаў з-за атмасфернага ціску на вялікіх вышынях{{sfn|Witzig|2006|pp=323–325}}. Яшчэ два альтэрнатыўныя стадыёны нацыянальнай каманды знаходзяцца ў сталіцы — [[Алехандра Вільянуэва, стадыён|«Алехандра Вільянуэва»]] і [[Манументаль, стадыён|«Манументаль»]], які з’яўляецца стадыёнам клуба [[ФК Універсітарыа|«Універсітарыа»]]<ref>{{cite web | title=La selección también jugará en Matute | work=Perú 21 | url=http://peru21.pe/noticia/715520/seleccion-tambien-jugara-matute | language=es | date=18 February 2011 | access-date=29 June 2013 | publisher=Empresa Editora El Comercio | archive-url=https://web.archive.org/web/20140202113053/http://peru21.pe/noticia/715520/seleccion-tambien-jugara-matute | archive-date=2 лютага 2014 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | title=Selección Nacional podría jugar ante Ecuador en el Estadio Monumental | work=Depor.pe | url=http://depor.pe/futbol-peruano/seleccion-nacional-estadio-monumental-eliminatorias-2014-noticia-905188 | language=es | date=10 April 2013 | access-date=4 July 2015 | publisher=Empresa Editora El Comercio | archive-url=https://web.archive.org/web/20150706011357/http://depor.pe/futbol-peruano/seleccion-nacional-estadio-monumental-eliminatorias-2014-noticia-905188 | archive-date=6 ліпеня 2015 | url-status=dead }}</ref>. Апошні раз зборная праводзіла матч на альтэрнатыўным стадыёне ў 2012 годзе супраць зборнай Чылі, калі яны гулялі на стадыёне [[Хорхэ Басадрэ, стадыён|«Хорхэ Басадрэ»]] ў горадзе [[Такна]]<ref>{{cite web| url=http://depor.pe/futbol-peruano/dar-salto-peru-se-cobrara-revancha-ante-chile-noticia-812205| title=No hubo ideas: Perú perdió 3–0 con Chile en Tacna| work=Depor.pe| publisher=Empresa Editora El Comercio| language=es| date=11 April 2012| access-date=4 March 2014| archive-url=https://web.archive.org/web/20140305064830/http://depor.pe/futbol-peruano/dar-salto-peru-se-cobrara-revancha-ante-chile-noticia-812205| archive-date=5 сакавіка 2014| url-status=dead}}</ref>. == Заўзятары == [[File:2004 Copa America Celebrations.png|thumb|300px|Святкаванні на «Нацыянальным стадыёне» перад фіналам [[Кубак Амерыкі па футболе 2004|Кубка Амерыкі 2004 года]], які праходзіў у Перу.]] Футбол з’яўляецца самым папулярным відам спорту ў Перу з пачатку XX стагоддзя{{sfn|Bravo|2012|p=42}}. Першапачаткова распаўсюджаны выключна сярод [[Англаманія|англафільскай]] эліты і эмігрантаў Лімы{{sfn|Wood|2007|p=128}}, футбол стаў неад’емнай часткай шырокай народнай культуры ў 1900-х і 1910-х гадах. На працягу наступных дзесяцігоддзяў урад [[Аўгуста Легія|Аўгуста Легіі]] зрабіў футбол нацыянальнай забавай шляхам заахвочвання і развіцця{{sfn|Wood|2007|pp=128–129}}. Такім чынам, нацыянальнай зборная па футболе стала важным элементам [[Нацыянальная самасвядомасць|нацыянальнай ідэнтычнасці]] Перу{{sfn|Campomar|2014|pp=303–304}}. Перуанскія футбольныя фанаты вядомыя сваім адметным распевам «Наперад Перу!» ({{lang-es|¡Arriba Perú!}}){{sfn|Foley Gambetta|1983|p=12}}, а таксама традыцыйнай перуанскай [[крэольскай музыкай]] ({{lang-es|música criolla}}), пры дапамозе якой заўзятары выказваюць падтрымку як нацыянальнай камандзе, так і перуанскім клубам. Крэольская музыка атрымала нацыянальнае і міжнароднае прызнанне з развіццём сродкаў масавай інфармацыі ў 1930-х гадах, стаўшы прызнаным сімвалам Перу і яго культуры{{sfn|Wood|2007|p=130}}. Самымі папулярнымі гімнамі нацыянальнай зборнай з’яўляюцца «[[Перу Кампеён]]» ({{lang-es|Peru Campeón}}), [[перуанская полька]], якая ўслаўляла трапленне зборнай у асноўную стадыю чэмпіянату свету 1970 года{{sfn|Wood|2007|p=130}}, і «[[Кантыга Перу]]» ({{lang-es|Contigo Perú}}), [[перуанскі вальс]], які газета «[[Эль Камеркія]]» ({{lang-es|El Comercio}}) назвала «гімнам нацыянальных перуанскіх футбольных каманд»<ref>{{cite web | language=es |title=Cuando Óscar Avilés "clasificó" con Perú al Mundial de 1978 | url=http://elcomercio.pe/deporte-total/seleccion/cuando-oscar-aviles-clasifico-peru-al-mundial-1978-noticia-1720732 |work=El Comercio |publisher=Empresa Editora El Comercio| date=5 April 2014| access-date=3 March 2015}}</ref>. [[Трагедыя на Нацыянальным стадыёне (Ліма)|Катастрофа на «Нацыянальным стадыёне»]] 24 мая 1964 года з удзелам перуанскіх фанатаў лічыцца адной з самых страшных трагедый у гісторыі футбола<ref>Глядзець: * {{harvnb|Snyder|2001|p=78}}, * {{harvnb|Goldblatt|2008|p=642}}.</ref>. Падчас адборачнага матча да [[Летнія Алімпійскія гульні 1964|Алімпійскіх гульняў 1964 года]] паміж зборнымі Перу і Аргенціны ва ўзросце да 20 гадоў уругвайскі арбітр Анхель Паяс адмяніў гол зборнай Перу на апошніх хвілінах матча. Пасля гэтага гледачы пачалі кідаць ракеты з трыбун, а двое фанатаў прабіліся на поле і напалі на суддзю. Паліцыя выпусціла [[слёзатачывы газ]] у натоўп, выклікаўшы сваімі дзеяннямі паніку, у выніку якой заўзятары былі прыціснуты да зачыненых варотаў стадыёна ў спробах уцячы. У агульнай колькасці 315 чалавек загінулі ў выніку хааса, а яшчэ каля 500 былі паранены<ref>Глядзець: * {{harvnb|Snyder|2001|p=79}}, * {{harvnb|Goldblatt|2008|p=642}}.</ref>. == Супрацьстаянні == [[File:Raul Toro y Lolo Fernandez.jpg|left|thumb|250px|Чыліец [[Рауль Тора Хуліа]] і перуанец [[Тэадора Фернандэс]], праціўнікі на [[Чэмпіянат Паўднвай Амерыкі па футболе 1937|чэмпіянаце Паўднёвай Амерыкі 1937 года]].]] Зборная Перу мае вядомыя супрацьстаянні супраць зборных суседніх краін [[Зборная Чылі па футболе|Чылі]] і [[Зборная Эквадора па футболе|Эквадора]]. Перуанцы маюць станоўчы паказчык у матчах супраць Эквадора і адмоўны вынік у паядынках супраць Чылі<ref name="Ecuador Peru record">{{cite news | title=Ecuador-Peru, 1938–2011|publisher=RSSSF|url=http://www.rsssf.com/tablese/ecuaperures.html|date=6 March 2012|access-date=17 June 2013}}</ref><ref name="Chile Peru record">{{cite news|title=Chile – Peru matches, 1935–2011|publisher=RSSSF|url=http://www.rsssf.com/tablesc/chilperures.html|date=6 March 2012|access-date=17 June 2013}}</ref>. Перу сутыкнулася з абодвума праціўнікамі на [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1939|чэмпіянаце Паўднёвай Амерыкі 1939 года]], калі перуанцы таксама ўпершыню гулялі супраць зборнай Эквадора ў афіцыйным турніры. Зборная Перу тады перамагла ў абодвух матчах{{sfn|Henshaw|1979|p=652}}. Акрамя таго, перуанцы перамаглі абедзве каманды ў [[Чэмпіянат свету па футболе 1978, адборачны турнір|кваліфікацыі да чэмпіянату свету 1978 года]], непасрэдна адхіліўшы іх ад удзелу ў асноўнай стадыі чэмпіянату<ref name="Ecuador Peru record"/><ref name="Chile Peru record"/>. Футбольнае супрацьстаянне зборных Чылі і Перу вядома як «Ціхаакіянскае дэрбі» ({{lang-es|Clásico del Pacífico}})<ref name="Chile Peru rivalry"/>. Паводле слоў рэдактара «[[CNN]] World Sport» Грэга Дзюка яно ўваходзіць у топ-10 футбольных супрацьстаянняў у свеце<ref>{{cite news |author=Greg Duke |title=Top 10 international rivalries |publisher=CNN |access-date=27 June 2013 |url=http://edition.cnn.com/2008/SPORT/football/11/06/first11.rivalries/index.html |date=6 November 2008 |archive-date=20 лютага 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220051229/http://edition.cnn.com/2008/SPORT/football/11/06/first11.rivalries/index.html |url-status=dead }}</ref>. Упершыню каманды сутыкнуліся на чэмпіянаце Паўднёвай Амерыкі 1935 года, дзе перуанцы перамаглі з лікам 1:0<ref name="Chile Peru record"/>. Абедзве зборныя традыцыйна змагаліся адна з адной за ранг чацвёртай найлепшай каманды Паўднёвай Амерыкі (пасля Бразіліі, Аргенціны і Уругвая){{sfn|Henshaw|1979|p=126}}. Апроч таго, абедзве каманды сцвярджаюць, што вынайшлі ўдар «[[бісіклета]]» (удар праз сябе ў падзенні); перуанцы называюць яго «чалака», а чылійцы — «чылена»{{sfn|Witzig|2006|p=22}}. Саперніцтва паміж зборнымі Перу і Эквадора караніцца ў гістарычным [[Гісторыя тэрытарыяльнай спрэчкі Эквадора і Перу|памежным канфлікце]] XIX стагоддзя паміж краінамі. У 1995 годзе, пасля кароткай [[Вайна Альта-Сенепа|вайны Альта-Сенепа]], КАНМЕБОЛ прадугледжвала магчымае змяненне групавога складу [[Кубак Амерыкі па футболе 1995|Кубка Амерыкі]], каб прадухіліць сутыкненне дзвюх каманд, але ў канчатковым выніку гэта не спатрэбілася{{sfn|Llopis|2009|p=171}}. Паводле слоў спецыяліста па Лацінскай Амерыцы Майкла Хандэльсмана, эквадорскія фанаты лічаць паразы ад зборных Калумбіі і Перу «прычынай няздольнасці Эквадора зацвердзіцца ў якасці міжнароднай футбольнай сілы»{{sfn|Handelsman|2000|p=49}}. Хандэльсман таксама дадае, што «гэтыя супрацьстаянні з’яўляюцца інтэнсіўнымі, і гульні заўсёды нясуць у сабе элементы нацыянальнага гонару і годнасці»{{sfn|Handelsman|2000|p=49}}. == Футбалісты == [[File:Sotil Cubillas Challe 1973.png|upright|thumb|300px|[[Уга Сатыль]], [[Тэафіла Кубільяс]] і [[Раберта Чале]] (злева направа) на «Нацыянальным стадыёне» ў 1973 годзе.]] У дакладзе, апублікаваным КАНМЕБОЛ у 2008 годзе, Перу апісвалася як зборная, якая традыцыйна праяўляе «элегантны, тэхнічны і выдатны футбольны стыль» і высока ацэньвалася як «адзін з самых вялікіх пастаўшчыкоў футбольных талентаў у Паўднёвай Амерыцы»<ref name="CONMEBOL">{{cite web | title=Peruvian Football Federation | publisher=CONMEBOL | url=http://www.conmebol.com/federaciones_pais_index.jsp?pais=per&slangab=E | access-date=29 June 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080801161211/http://www.conmebol.com/federaciones_pais_index.jsp?pais=per&slangab=E | archive-date=1 жніўня 2008 | url-status=dead }}</ref>. Перуанскія футбалісты, адзначаныя ў дакладзе КАНМЕБОЛ як «сапраўдныя мастакі мяча», уключалі ў сябе форвардаў Тэафіла Кубільяса, [[Педра Пабла Леон]]а і Угу Сатыля, абаронцу [[Эктар Чумпітас|Эктара Чумпітаса]] і паўабаронцаў [[Раберта Чале]], [[Сесар Куэта|Сесара Куэту]], [[Хасэ дэль Салар]]а і [[Раберта Паласіяс]]а<ref name="CONMEBOL"/>. Кубільяс, атакуючы паўабаронца і нападнік, вядомы як «Малыш» ({{lang-es|«El Nene»}}), шырока разглядаецца як найлепшы футбаліст Перу ўсіх часоў<ref>Глядзець: * {{harvnb|Witzig|2006|p=156}}, * {{harvnb|Henshaw|1979|p=160}}, * {{harvnb|Dunmore|2011|p=63}}.</ref>. Чумпітас часта згадваецца як найлепшы абаронцы каманды. Вітцыг назваў яго сярод сваіх «найлепшых гульцоў сучаснай эпохі» і хваліў яго як «моцнага чытача гульні з выдатнымі навыкамі валодання мачом, які ўзначальваў абарону, каб падтрымаць атаку зборнай»{{sfn|Witzig|2006|p=149}}. У 1978 годзе аргенцінскі спартыўны часопіс «[[Эль Графіка]]» ({{lang-es|«El Gráfico»}}) назваў Куэту, Кубільяса і [[Хасэ Веласкес]]а «найлепшай паўабаронай у свеце»{{sfn|Panfichi|2005|p=161}}. Тэадора Фернандэс, Алехандра Вільянуэва і Хуан Вальдыўеса часта разглядаюцца ў якасці ключавых членаў каманды «Чорны ролер» 1930-х гадоў{{sfn|Witzig|2006|pp=131, 350, 486}}. Фернандэс быў форвардам і асноўным бамбардзірам каманды, Вільянуэва — таленавітым плэймейкерам, а Вальдыўеса — брамнікам, які вылучаўся выключным атлетызмам і часта выратоўваў каманду падчас [[пенальці]]{{sfn|Witzig|2006|p=350}}. У 1972 годзе ў [[Швейцарыя|швейцарскім]] горадзе [[Базель|Базелі]] быў арганізаваны памятны матч на карысць бяздомных дзяцей паміж камандамі [[Зборная Еўропы па футболе|Еўропы]] і [[Зборная Паўднёвай Амерыкі па футболе|Паўднёвай Амерыкі]]. Перуанцы Кубільяс, які забіў першы гол у паядынку, Чумпітас, Сатыль і [[Хуліа Байлон]] гулялі ў складзе паўднёваамерыканскай зборнай, якая перамагла з лікам 2:0{{sfn|Henshaw|1979|p=143}}. Аналагічны матч быў арганізаваны на стадыёне [[Камп Ноу|«Камп Ноу»]] ў [[Барселона|Барселоне]] з заяўленай мэтай барацьбы з глабальнай беднасцю. Кубільяс, Чумпітас і Сатыль зноў гулялі за каманду Паўднёвай Амерыкі, а Чумпітас быў капітанам зборнай. Кожны з перуанцаў забіў па адным мячы, унёсшы ўклад у агульную нічыю з лікам 4:4, пасля якой каманда Паўднёвай Амерыкі перамагла па пенальці з лікам 7:6{{sfn|Henshaw|1979|pp=144–145}}. === Цяперашні склад === Наступныя 23 футбалісты былі выкліканыя на ўдзел у асноўнай стадыі [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|чэмпіянату свету 2018 года]]<ref>{{cite news|url=https://www.prensa.com/deportes/Peru-FIFA-preliminar-Mundial-Rusia-2018_0_5029746988.html|title=Perú envía a FIFA lista preliminar para Mundial de Rusia-2018|date=14 May 2018|work=Prensa.com|access-date=15 May 2018|language=es}}</ref>. ''Статыстыка прыведзена станам на 9 чэрвеня 2018 года пасля матча супраць Швецыі.'' {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" class="sortable" style="font-size:90%; text-align:center" |- style="background:#e51720; color:white" !width="10"|'''{{Abbr|#|Нумар|0}}''' !width="10"|'''{{Abbr|Паз|Пазіцыя|0}}''' !width="190"|'''Футбаліст''' !width="190"|'''Дата нараджэння''' !width="10"|'''Матчы''' !width="10"|'''Галы''' !width="270"|'''Клуб''' |- | 1 | [[Варатар (футбол)|Бр]] |align="left"|[[Педра Гальесэ]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|23|2|1990}} | 38 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Мексіка}} [[ФК Веракрус|Веракрус]] |- | 12 | [[Варатар (футбол)|Бр]] |align="left"|[[Карлас Каседа]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|27|9|1991}} | 6 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Мексіка}} [[ФК Веракрус|Веракрус]] |- | 21 | [[Варатар (футбол)|Бр]] |align="left"|[[Хасэ Карвалья]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|1|3|1986}} | 6 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Перу}} [[ФК Кахамарка|Кахамарка]] |- ! colspan="9" bgcolor="#e51720" | |- | 2 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Альберта Хуніяр Радрыгес|Альберта Радрыгес]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|31|3|1984}} | 74 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Калумбія}} [[ФК Атлетыка Хуніяр|Атлетыка Хуніяр]] |- | 3 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Альда Корса]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|20|5|1989}} | 26 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Перу}} [[ФК Універсітарыа|Універсітарыа]] |- | 4 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Андэрсан Сантамарыя]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|10|1|1992}} | 6 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Мексіка}} [[ФК Пуэбла|Пуэбла]] |- | 5 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Мігель Араўха]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|24|10|1994}} | 8 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Перу}} [[ФК Альянса Ліма|Альянса Ліма]] |- | 6 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Мігель Траўка]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|25|8|1992}} | 27 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Бразілія}} [[ФК Фламенгу|Фламенгу]] |- | 15 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Крысціян Рамас]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|4|11|1988}} | 68 | 3 |align="left"| {{Сцяг|Мексіка}} [[ФК Веракрус|Веракрус]] |- | 17 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Луіс Адвінкула]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|2|3|1990}} | 67 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Мексіка}} [[ФК Тыгрэс УАНЛ|Тыгрэс УАНЛ]] |- | 22 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Нільсан Лаёла]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|26|10|1994}} | 3 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Перу}} [[ФК Мельгар|Мельгар]] |- ! colspan="9" bgcolor="#e51720" | |- | 7 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Паала Уртада]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|27|7|1990}} | 33 | 3 |align="left"| {{Сцяг|Партугалія}} [[ФК Віторыя Гімарайнш|Віторыя Гімарайнш]] |- | 8 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Крысціян Куэва]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|23|11|1991}} | 46 | 8 |align="left"| {{Сцяг|Бразілія}} [[ФК Сан-Паўлу|Сан-Паўлу]] |- | 13 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Рэната Тапія]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|28|7|1995}} | 33 | 3 |align="left"| {{Сцяг|Нідэрланды}} [[ФК Феенорд|Феенорд]] |- | 14 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Эндзі Пола]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|29|9|1994}} | 17 | 1 |align="left"| {{Сцяг|ЗША}} [[ФК Портленд Тымберс|Портленд Тымберс]] |- | 16 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Вільдэр Картагена]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|23|9|1994}} | 3 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Мексіка}} [[ФК Веракрус|Веракрус]] |- | 19 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Ясімар Ятун]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|7|4|1990}} | 74 | 2 |align="left"| {{Сцяг|ЗША}} [[ФК Арланда Сіці|Арланда Сіці]] |- | 20 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Эдысан Флорэс]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|15|5|1994}} | 30 | 9 |align="left"| {{Сцяг|Данія}} [[ФК Ольбарг|Ольбарг]] |- | 23 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Педра Акіна]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|13|4|1995}} | 14 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Мексіка}} [[ФК Леон|Леон]] |- ! colspan="9" bgcolor="#e51720" | |- | 9 | [[Нападаючы (футбол)|Нап]] |align="left"|[[Паала Герэра]] <small>''(капітан)''</small> |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|1|1|1984}} | 88 | 34 |align="left"| {{Сцяг|Бразілія}} [[ФК Фламенгу|Фламенгу]] |- | 10 | [[Нападаючы (футбол)|Нап]] |align="left"|[[Джэферсан Фарфан]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|26|10|1984}} | 84 | 25 |align="left"| {{Сцяг|Расія}} [[ФК Лакаматыў Масква|Лакаматыў Масква]] |- | 11 | [[Нападаючы (футбол)|Нап]] |align="left"|[[Рауль Руідыяс]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|25|7|1990}} | 30 | 4 |align="left"| {{Сцяг|Мексіка}} [[ФК Манаркас Марэлія|Манаркас Марэлія]] |- | 18 | [[Нападаючы (футбол)|Нап]] |align="left"|[[Андрэ Карылья]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|14|6|1991}} | 46 | 5 |align="left"| {{Сцяг|Англія}} [[ФК Уотфард|Уотфард]] |} === Нядаўнія выклікі === Наступныя футбалісты выклікаліся ў зборную цягам апошніх 12 месяцаў. {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" class="sortable" style="font-size:90%; text-align:center" |- style="background:#e51720; color:white" !width="10"|'''{{Abbr|Паз|Пазіцыя|0}}''' !width="225"|'''Футбаліст''' !width="190"|'''Дата нараджэння''' !width="10"|'''Матчы''' !width="10"|'''Галы''' !width="270"|'''Клуб''' !width="285"|'''Апошні выклік''' |- | [[Варатар (футбол)|Бр]] |align="left"|[[Алехандра Дуартэ]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|5|4|1994}} | 0 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Перу}} [[ФК Універсідад Сан-Мартын|Універсідад Сан-Мартын]] |align="left"| супр. {{Футбол|ISL}}, 25 сакавіка 2018 |- | [[Варатар (футбол)|Бр]] |align="left"|[[Леаа Бутрон]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|6|3|1977}} | 39 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Перу}} [[ФК Альянса Ліма|Альянса Ліма]] |align="left"| супр. {{Футбол|ARG}}, 5 кастрычніка 2017 |- | [[Варатар (футбол)|Бр]] |align="left"|[[Дыега Пені]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|22|4|1984}} | 10 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Перу}} [[ФК Мельгар|Мельгар]] |align="left"| супр. {{Футбол|BOL}}, 31 жніўня 2017 |- ! colspan="9" bgcolor="#e51720" | |- | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Луіс Абрам]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|27|2|1996}} | 4 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Аргенціна}} [[ФК Велес Сарсфілд|Велес Сарсфілд]] |align="left"| [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|Чэмпіянат свету 2018]] ''(папярэдні склад)'' |- | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Адрыян Зела]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|20|3|1989}} | 1 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Перу}} [[ФК Дэпартыва Мунісіпаль|Дэпартыва Мунісіпаль]] |align="left"| супр. {{Футбол|NZL}}, 11 лістапада 2017 |- ! colspan="9" bgcolor="#e51720" | |- | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Серхіа Пенья]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|28|9|1995}} | 5 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Іспанія}} [[ФК Гранада|Гранада]] |align="left"| [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|Чэмпіянат свету 2018]] ''(папярэдні склад)'' |- | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Крысціян Бенавентэ]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|19|5|1994}} | 16 | 2 |align="left"| {{Сцяг|Бельгія}} [[ФК Шарлеруа|Шарлеруа]] |align="left"| супр. {{Футбол|ISL}}, 25 сакавіка 2018 |- | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Раберта Сіуча]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|7|2|1997}} | 0 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Перу}} [[ФК Універсітарыя де Дэпортэс|Універсітарыя де Дэпортэс]] |align="left"| супр. {{Футбол|ISL}}, 25 сакавіка 2018 |- | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Алексі Гомес]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|4|3|1993}} | 5 | 0 |align="left"| {{Сцяг|ЗША}} [[ФК Мінесота Юнайтэд|Мінесота Юнайтэд]] |align="left"| супр. {{Футбол|ARG}}, 5 кастрычніка 2017 |- ! colspan="9" bgcolor="#e51720" | |- | [[Нападаючы (футбол)|Нап]] |align="left"|[[Бета Да Сілва]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|28|12|1996}} | 6 | 1 |align="left"| {{Сцяг|Аргенціна}} [[ФК Аргентынас Хуніярс|Аргентынас Хуніярс]] |align="left"| супр. {{Футбол|ISL}}, 25 сакавіка 2018 |- | [[Нападаючы (футбол)|Нап]] |align="left"|[[Ёрдзі Рэйна]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|17|9|1993}} | 6 | 2 |align="left"| {{Сцяг|Канада}} [[ФК Ванкувер Уайткэпс|Ванкувер Уайткэпс]] |align="left"| супр. {{Футбол|NZL}}, 11 лістапада 2017 |- | [[Нападаючы (футбол)|Нап]] |align="left"|[[Іван Булас]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|20|5|1993}} | 2 | 0 |align="left"| {{Сцяг|Партугалія}} [[ФК Баавішта|Баавішта]] |align="left"| супр. {{Футбол|ARG}}, 5 кастрычніка 2017 |} === Рэкардсмены === ==== Паводле найбольшай колькасці згуляных матчаў ==== ''Статыстыка прыведзена станам на 15 чэрвеня 2018 года.'' {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" class="sortable" style="font-size:90%; text-align:center" |- style="background:#e51720; color:white" !width="20"|'''#''' !width="200"|'''Футбаліст''' !width="190"|'''Перыяд''' !width="50"|'''{{Abbr|ЗМ|Колькасць згуляных матчаў|0}}''' !width="50"|'''{{Abbr|ЗГ|Колькасць забітых галоў|0}}''' !width="145"|'''Тытулы''' |- | 1 |align="left"|[[Раберта Паласіяс]] | 1992-2012 | 128 | 19 | |- | 2 |align="left"|[[Эктар Чумпітас]] | 1965-1981 | 105 | 3 | [[Выява:Gold medal southamerica.svg|12px|Кубак Амерыкі па футболе 1975]] |- | 3 |align="left"|[[Хорхэ Сота]] | 1992-2005 | 101 | 9 | |- | 4 |align="left"|[[Хуан Хасэ Хая]] | 1994-2008 | 97 | 1 | |- | 5 |align="left"|[[Нальберта Салана]] | 1994-2009 | 95 | 20 | |- | 6 |align="left"|[[Рубен Тарыбія Дыяс]] | 1972-1985 | 89 | 2 | [[Выява:Gold medal southamerica.svg|12px|Кубак Амерыкі па футболе 1975]] |- bgcolor=EBF5FF | 7 |align="left"|[[Паала Герэра]] | 2004-… | 87 | 34 | |- | 8 |align="left"|[[Клаўдзіа Пісара]] | 1999-2016 | 85 | 20 | |- bgcolor=EBF5FF | 9 |align="left"|[[Джэферсан Фарфан]] | 2004-… | 84 | 25 | |- | 9 |align="left"|[[Хуан Рэйноса]] | 1986-2000 | 84 | 5 | |} ==== Паводле найбольшай колькасці забітых мячоў ==== ''Статыстыка прыведзена станам на 15 чэрвеня 2018 года.'' {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" class="sortable" style="font-size:90%; text-align:center" |- style="background:#e51720; color:white" !width="20"|'''#''' !width="200"|'''Футбаліст''' !width="190"|'''Перыяд''' !width="50"|'''{{Abbr|ЗГ|Колькасць забітых галоў|0}}''' !width="50"|'''{{Abbr|ЗМ|Колькасць згуляных матчаў|0}}''' !width="60"|'''{{Abbr|ЗГ/ЗМ|Колькасць забітых галоў|0}}''' !width="60"|'''Тытулы''' |- bgcolor=EBF5FF | 1 |align="left"|[[Паала Герэра]] | 2004-… | 34 | 87 | 0.40 | |- | 2 |align="left"|[[Тэафіла Кубільяс]] | 1968-1982 | 26 | 81 | 0.32 | [[Выява:Gold medal southamerica.svg|12px|Кубак Амерыкі па футболе 1975]] |- bgcolor=EBF5FF | 3 |align="left"|[[Джэферсан Фарфан]] | 2004-… | 25 | 83 | 0.31 | |- | 4 |align="left"|[[Тэадора Фернандэс]] | 1935-1947 | 24 | 32 | 0.75 | [[Выява:Gold medal southamerica.svg|12px|Кубак Амерыкі па футболе 1939]] [[Выява:Gold medal southamerica.svg|12px|Баліварыянскія гульні 1938]] |- | 5 |align="left"|[[Клаўдзіа Пісара]] | 1999-2016 | 20 | 85 | 0.24 | |- | 6 |align="left"|[[Нальберта Салана]] | 1994-2009 | 20 | 95 | 0.21 | |- | 7 |align="left"|[[Раберта Паласіяс]] | 1992-2012 | 19 | 128 | 0.14 | |- | 8 |align="left"|[[Уга Сатыль]] | 1970-1978 | 18 | 62 | 0.29 | [[Выява:Gold medal southamerica.svg|12px|Кубак Амерыкі па футболе 1975]] |- | 9 |align="left"|[[Асвальда Рамірэс]] | 1969-1982 | 17 | 57 | 0.29 | [[Выява:Gold medal southamerica.svg|12px|Кубак Амерыкі па футболе 1975]] |- | 10 |align="left"|[[Франка Навара]] | 1980-1989 | 16 | 56 | 0.28 | |} == Галоўныя трэнеры == [[File:Marcos Calderon 1975 Copa America.png|thumb|upright|left|300px|Галоўны трэнер зборнай Перу [[Маркас Кальдэрон]] трыумфальна ўздымае Кубак Амерыкі ў 1975 годзе.]] У агульнай колькасці 59 [[Футбольны трэнер|галоўных трэнераў]], з якіх 36 былі перуанцамі і 23 — замежнікамі, кіравалі зборнай Перу з 1927 года<ref name="Entrenadores">{{cite web | title=Selección peruana: Estos han sido sus entrenadores a lo largo de la historia | work=Perú21 | publisher=Empresa Editora El Comercio | url=http://peru21.pe/deportes/seleccion-peruana-estos-han-sido-sus-entrenadores-lo-largo-historia-2213629 | date=5 March 2015 | access-date=22 June 2015 | language=es | archive-url=https://web.archive.org/web/20150623051224/http://peru21.pe/deportes/seleccion-peruana-estos-han-sido-sus-entrenadores-lo-largo-historia-2213629 | archive-date=23 чэрвеня 2015 | url-status=dead }}</ref>. Спартыўныя аналітыкі і гісторыкі лічаць найбольш паспяховымі трэнерамі зборнай Перу англічаніна [[Джэк Грынвел|Джэка Грынвела]] і перуанца [[Маркас Кальдэрон|Маркаса Кальдэрона]]. З першым зборная перамагла на Баліварыянскіх гульнях 1938 года і на чэмпіянаце Паўднёвай Амерыкі 1939 года, а другі прывёў каманду да перамогі на Кубку Амерыкі 1975 года і кіраваў ёй на чэмпіянаце свету 1978 года<ref name="Once Ideal"/>{{sfn|Panfichi|2005|p=162}}. Трыма іншымі трэнерамі, якія прыводзілі зборную да турнірных перамог, былі [[Хуан Карлас Аблітас]], [[Фрэдзі Тэрнер]]а і [[Серхіа Маракан]], з якімі перуанцы перамаглі на Кубках Кірына ў Японіі ў 1999, 2005 і 2011 гадах адпаведна<ref>{{cite web |title=Perú comparte la Copa Kirin con Japón y República Checa | work=El Comercio |publisher=Empresa Editora El Comercio| url=http://elcomercio.pe/deporte-total/futbol-peruano/peru-comparte-copa-kirin-japon-republica-checa-noticia-772722 | date=7 June 2011 |access-date=4 July 2015| language=es}}</ref>. Першымі двума галоўнымі трэнерамі зборнай Перу былі ўругвайцы [[Педра Аліўеры]], які быў наняты ў зборную Перу для ўдзелу ў чэмпіянаце Паўднёвай Амерыкі 1927 года дзякуючы яго досведу ў якасці кіраўніка [[Зборная Уругвая па футболе|зборнай Уругвая]], і [[Хуліа Барэлі]], які некалькі гадоў працаваў арбітрам у Перу да таго, як стаў трэнерам каманды на чэмпіянаце Паўднёвай Амерыкі 1929 года<ref>{{cite web | author=Raúl Behr |title=El entrenador del silbato | publisher=DeChalaca| url=http://dechalaca.com/informes/curiosidades/el-entrenador-del-silbato | date=6 June 2012 |access-date=28 June 2013| language=es}}</ref>. Трэцім галоўным трэнерам каманды быў [[іспанія|іспанец]] [[Франсіска Бру]] (былы гулец футбольнага клуба [[ФК Барселона|«Барселона»]] і першы трэнер [[Зборная Іспаніі па футболе|зборнай Іспаніі]]), які кіраваў перуанскай камандаў на чэмпіянаце свету 1930 года<ref name="Once Ideal">{{cite web | author=Roberto Castro |title=Once Ideal: La cumbre de los técnicos | publisher=DeChalaca | url=http://dechalaca.com/hemeroteca/el-once-ideal/080516rconcetecnicoseuropeos | date=16 May 2008 |access-date=28 June 2013| language=es}}</ref>. Першым перуанскім трэнерам зборнай быў чацвёрты трэнер каманды [[Тэльма Карбаха]]<ref name="Entrenadores"/>. Цяперашнім галоўным трэнерам з’яўляецца аргецінец Рыкарда Гарэка<ref name="Gareca"/>. Паводле гісторыка Андрэаса Кампамара галоўнымі галоўнымі трэнерамі, якія прынеслі змены ў стыль гульні нацыянальнай зборнай Перу, былі [[Венгрыя|венгерскі]] трэнер [[Дзьёрдзь Орт]] і [[Бразілія|бразілец]] [[Валдыр Перэйра]]. Орт трэніраваў зборную з 1957 па 1959 гады, і Кампамар лічыць перамогу зборнай Перу над Англіяй у Ліме з лікам 4:1 доказам станоўчага ўплыву Орта на гульню нацыянальнай зборнай{{sfn|Campomar|2014|p=304}}. Перэйра трэніраваў перуанскую каманду з 1968 па 1970 гады, у тым ліку падчас чэмпіянату свету 1970 года. Кампамар лічыць тактыку Перэйры прычынай развіцця ў гульні зборнай Перу стылю «free-flowing football»{{sfn|Campomar|2014|p=304}}. Бразільскі спартыўны часопіс «[[Плакар]]» ({{lang-pt|Placar}}) пісаў пра бразільскага трэнера [[Эльба ды Падуя|Эльбу ды Падую]], які працаваў з камандай на чэмпіянаце свету 1982 года{{sfn|Witzig|2006|p=156}}, што той стварыў з перуанскай зборнай «каманду, якая гуляе прыгожа, спалучаючы эфектыўнасць з той развязнасцю, якая, як думалі людзі, існавала толькі ў Бразіліі»<ref>{{cite journal| author= Sérgio Cabral |title= A Bringo O Jogo |journal= Placar | issue=592 |page=30|publisher= Editora Abril |date= 1981}}</ref>. == Выступы на турнірах == === Чэмпіянат свету === [[File:Perurumania1930.JPG|thumb|300px|Матч зборных Перу і Румыніі на [[Чэмпіянат свету па футболе 1930|чэмпіянаце свету 1930 года]].]] Зборная Перу ўдзельнічала на першым [[Чэмпіянат свету па футболе 1930|чэмпіянаце свету ў 1930 годзе]] па запрашэнні, пасля чаго гуляла ў кваліфікацыі да кожнага спаборніцтва з 1958 года. Чатыры разы прайшоўшы кваліфікацыю (у [[Чэмпіянат свету па футболе 1970|1970]], [[Чэмпіянат свету па футболе 1974|1974]], [[Чэмпіянат свету па футболе 1982|1982]] і [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|2018]] гадах), каманда прымала ўдзел у пяці асноўных стадыях сусветнага першынства. Двойчы перуанцы траплялі ў топ-8 каманд чэмпіянату, выйшаўшы ў чвэрцьфінал чэмпіянату свету 1970 і ў другі групавы раўнд чэмпіянату свету 1978. Агульны вынік зборнай у кваліфікацыях пасля чэмпіянату свету 2018 года складае 43 перамогі, 37 нічыіх і 69 параз. У фінальных стадыях перуанцы выйгралі 5 матчаў, 3 — згулялі ўнічыю і 10 — прайгралі, забіўшы 21 гол і прапусціўшы 33<ref name="RSSSF, ''International Results''"/>. [[Луіс дэ Соўза Ферэйра]] забіў першы гол зборнай Перу на чэмпіянатах свету 14 ліпеня 1930 года ў матчы супраць [[Зборная Румыніі па футболе|Румыніі]]{{sfn|Henshaw|1979|p=789}}. [[Джэферсан Фарфан]] з’яўляецца найлепшым бамбардзірам зборнай Перу і сёмым бамбардзірам у кваліфікацыях КАНМЕБОЛ з 15 галамі<ref>{{cite web | language=es |title=Farfán en el Top 10 de goleadores históricos de Eliminatorias | url=http://elcomercio.pe/deporte-total/futbol-mundial/jefferson-farfan-top-10-goleadores-historicos-eliminatorias-noticia-1854979?flsm=1|work=El Comercio |publisher=Empresa Editora El Comercio| date=14 November 2015| access-date=4 July 2015}}</ref>. [[Тэафіла Кубільяс]] з’яўляецца найлепшым бамбардзірам каманды ў фінальных стадыях чэмпіянатаў свету, забіўшы 10 мячоў у 13 паядынках{{sfn|Witzig|2006|p=156}}. Падчас чэмпіянату 1930 года перуанец стаў першым футбалістам, выдаленым з поля на сусветных чэмпіянатах, аднак яго асоба аспрэчваецца паміж крыніцамі{{efn-ua|Паводле ФІФА, гэтым футбалістам быў абаронца [[Пласіда Галінда]],<ref>{{cite web| title=101 Facts| publisher=FIFA Magazine| url=http://www.fifa.com/mm/document/fanfest/magazine/magazine06-06p.4en_3358.pdf| date=June–July 2006| access-date=29 June 2013| archive-url=https://web.archive.org/web/20121110101218/http://www.fifa.com/mm/document/fanfest/magazine/magazine06-06p.4en_3358.pdf| archive-date=10 лістапада 2012| url-status=dead}}</ref> але Соўза Ферэйра і іншыя крыніцы сцвярджаюць, што гэта быў паўабаронца [[Марыя дэ лас Касас]].<ref>{{cite web | author=Pedro Canelo | title=El primer expulsado en la historia de los mundiales fue peruano | work=El Comercio |publisher=Empresa Editora El Comercio| url=http://elcomercio.pe/deporte-total/futbol-mundial/primer-expulsado-historia-mundiales-fue-peruano-noticia-476444 | language=es |date= 11 May 2010 | access-date=19 June 2013}}</ref>}}. [[Рамон Кірога]] з Перу з’яўляецца адзіным брамнікам у гісторыі чэмпіянатаў свету, які парушыў правілы на чужой палове поля{{sfn|Witzig|2006|p=341}}. На чэмпіянаце свету 1970 года зборная Перу выйграла першы Трафей сумленнай гульні, стаўшы адзінай камандай, якая не атрымала жоўтых ці чырвоных картак падчас спаборніцтваў<ref name="Fair Play"/>. {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" class="table" style="font-size:80%; text-align:center" |- style="background:#e51720; color:white" !colspan=9|Чэмпіянат свету ! style="width:1%;" rowspan="26"| !width="16%" rowspan=2|Найлепшы бамбардзір (галы) !width="16%" rowspan=2|Галоўны трэнер ! style="width:1%;" rowspan="26"| !colspan=6|Кваліфікацыя |- style="background:#e51720; color:white" !width="11%"|Год !width="14%"|Стадыя !width="5%"|{{Abbr|М|Месца|0}} !width="3%"|{{Abbr|ЗМ|Згуляныя матчы|0}} !width="3%"|{{Abbr|В|Выйгрышы|0}} !width="3%"|{{Abbr|Н|Нічыі|0}} !width="3%"|{{Abbr|П|Паразы|0}} !width="3%"|{{Abbr|ЗГ|Забітыя галы|0}} !width="3%"|{{Abbr|ПГ|Прапушчаныя галы|0}} !width="3%"|{{Abbr|ЗМ|Згуляныя матчы|0}} !width="3%"|{{Abbr|В|Выйгрышы|0}} !width="3%"|{{Abbr|Н|Нічыі|0}} !width="3%"|{{Abbr|П|Паразы|0}} !width="3%"|{{Abbr|ЗГ|Забітыя галы|0}} !width="3%"|{{Abbr|ПГ|Прапушчаныя галы|0}} |- |{{Сцяг|Уругвай}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1930|1930]] |Групавы раўнд (топ-13) |10-е / 13 |2 |0 |0 |2 |1 |4 |[[Луіс дэ Соўза Ферэйра]] (1) |{{Сцяг|Іспанія|1785}} [[Франсіска Бру]] |colspan=6|''Запрошаная каманда'' |- |{{Сцяг|Італія|1861}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1934|1934]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Знялася'' |colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |colspan=6 style="background:#BEBEBE" | |- |{{Сцяг|Францыя}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1938|1938]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прымала ўдзел'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |style="background:#BEBEBE" colspan=6| |- |{{Сцяг|Бразілія|1889}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1950|1950]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Знялася'' |colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |colspan=6 style="background:#BEBEBE" | |- |{{Сцяг|Швейцарыя||20px}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1954|1954]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Знялася'' |colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |colspan=6 style="background:#BEBEBE" | |- |{{Сцяг|Швецыя}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1958|1958]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8|''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |2 |0 |1 |1 |1 |2 |- |{{Сцяг|Чылі}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1962|1962]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8|''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |2 |0 |1 |1 |1 |2 |- |{{Сцяг|Англія}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1966|1966]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8|''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |4 |2 |0 |2 |8 |6 |- |{{Сцяг|Мексіка}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1970|1970]] |Чвэрцьфінал |6-е / 16 |4 |2 |0 |2 |9 |9 |[[Тэафіла Кубільяс]] (5) |{{Сцяг|Бразілія}} [[Дыды]] |4 |2 |1 |1 |7 |4 |- |{{Сцяг|ФРГ}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1974|1974]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8|''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |3 |1 |0 |2 |3 |4 |- |{{Сцяг|Аргенціна}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1978|1978]] |Групавы раўнд 2 (топ-8) |8-е / 16 |6 |2 |1 |3 |7 |12 |[[Тэафіла Кубільяс]] (5) |{{Сцяг|Перу}} [[Маркас Кальдэрон]] |6 |3 |2 |1 |13 |3 |- |{{Сцяг|Іспанія}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1982|1982]] |Групавы раўнд (топ-24) |20-е / 24 |3 |0 |2 |1 |2 |6 |{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 2 гульцы (1):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}} [[Рубен Тарыбія Дыяс]]<br />[[Гільерма Ла Роса]] |{{Сцяг|Бразілія}} [[Тым (футбаліст)|Тым]] |4 |2 |2 |0 |5 |2 |- |{{Сцяг|Мексіка}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1986|1986]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8|''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |8 |3 |2 |3 |10 |9 |- |{{Сцяг|Італія}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1990|1990]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8|''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |4 |0 |0 |4 |2 |8 |- |{{Сцяг|ЗША}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1994|1994]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8|''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |6 |0 |1 |5 |4 |12 |- |{{Сцяг|Францыя}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1998|1998]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8|''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |16 |7 |4 |5 |19 |20 |- |{{Сцяг|Паўднёвая Карэя}}{{Сцяг|Японія}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2002|2002]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8|''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |18 |4 |4 |10 |14 |25 |- |{{Сцяг|Германія}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2006|2006]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8|''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |18 |4 |6 |8 |20 |28 |- |{{Сцяг|ПАР}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2010|2010]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8|''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |18 |3 |4 |11 |11 |34 |- |{{Сцяг|Бразілія}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2014|2014]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8|''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |16 |4 |3 |9 |17 |26 |- |{{Сцяг|Расія}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|2018]] |Групавы раўнд (топ-32) |20-е / 32 |3 |1 |0 |2 |2 |2 |{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 2 гульцы (1):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}} [[Паала Герэра]]<br />[[Андрэ Карылья]] |{{Сцяг|Аргенціна}} [[Рыкарда Гарэка]] |20 |8 |6 |6 |29 |26 |- |{{Сцяг|Катар}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2022|2022]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| |colspan="2" style="background:#BEBEBE" | | | | | | | |- |{{Сцяг|ЗША}} {{Сцяг|Канада}} {{Сцяг|Мексіка}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|2026]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| |colspan="2" style="background:#BEBEBE" | | | | | | | |- style="background:#e51720; color:white" !Усяго !Топ-8 (2) !5/21 !18 !5 !3 !10 !21 !33 ![[Тэафіла Кубільяс|{{color|white|Тэафіла Кубільяс}}]] (10) ! !149 !43 !37 !69 !164 !211 |} === Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі і кубак Амерыкі === [[File:Peru Chile Copa America 1975 Oblitas Chalaca Version2.png|thumb|300px|Матч зборных Перу і Чылі на [[Кубак Амерыкі па футболе 1975|Кубку Амерыкі 1975 года]].]] Зборная Перу гуляла ў 31 розыгрышы [[Кубак Амерыкі па футболе|Кубку Амерыкі]] з [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1927|1927 года]], двойчы перамогшы на турнірах (у [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1939|1939]] і [[Кубак Амерыкі па футболе 1975|1975]] гадах). Шэсць разоў спаборніцтва праходзіла ў Перу (у 1927, [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1935|1935]], 1939, [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1953|1953]], [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1957|1957]] і [[Кубак Амерыкі па футболе 2004|2004]] гадах). Агульны вынік зборнай на Кубках Амерыкі складае 54 перамогі, 35 нічыіх і 59 параз<ref name="RSSSF, ''International Results''" />. У 2015 годзе каманда выйграла Трафей сумленнай гульні чэмпіянату<ref>{{cite web | language=es |title=Perú obtuvo el premio Fair Play de la Copa América 2015 | url=http://elcomercio.pe/deporte-total/copa-america-2015/peru-obtuvo-premio-fair-play-copa-america-2015-noticia-1823560?ref=portada_home&ft=mod_copa_america&e=titulo_1 |work=El Comercio |publisher=Empresa Editora El Comercio| date=4 July 2015| access-date=4 July 2015}}</ref>. [[Дэметрыа Нейра]] забіў першы гол зборнай Перу на Кубках Амерыкі 13 лістапада 1927 года ў матчы супраць [[Зборная Балівіі па футболе|Балівіі]]<ref name="Pulgar Vidal, ''Hace80''"/>. На трох спаборніцтвах перуанскія футбалісты станавіліся найлепшымі бамбардзірамі — [[Тэадора Фернандэс]] у 1939 годзе і [[Паала Герэра]] ў [[Кубак Амерыкі па футболе 2011|2011]] і [[Кубак Амерыкі па футболе 2015|2015]] гадах<ref>{{cite news | author=Roberto Mamrud and Karel Stokkermans | title=Copa América 1916–2011 | publisher=RSSSF|access-date=29 June 2013| url=http://www.rsssf.com/tabless/sachamp.html#goal |date=14 March 2013}}</ref>. Фернандэс, які з’яўляецца трэцім бамбардзірам па выніках усіх Кубкаў Амерыкі, быў названы найлепшым гульцом спаборніцтва ў 1939 годзе, а [[Тэафіла Кубільяс]] стаў найлепшым гульцом Кубка Амерыкі 1975 года<ref>{{cite news | author=Martín Tabeira | title=the Copa América Archive – Trivia | publisher=RSSSF |access-date=29 June 2013| url=http://www.rsssf.com/tabless/sachampfulltrivia.html#best-players |date=19 July 2007}}</ref>. Перуанцы выйгралі свой першы кантынентальны тытул у 1939 годзе, калі яны перамаглі на чэмпіянаце Паўднёвай Амерыкі, дзякуючы паслядоўным перамогам над зборнымі [[Зборная Эквадора па футболе|Эквадора]], [[Зборная Чылі па футболе|Чылі]], [[Зборная Парагвая па футболе|Парагвая]] і [[Зборная Уругвая па футболе|Уругвая]]. Гэта быў першы раз, калі спаборніцтва выйграла іншая каманда, акрамя Уругвая, [[Зборная Бразіліі па футболе|Бразіліі]] або [[Зборная Аргенціны па футболе|Аргенціны]]{{sfn|Henshaw|1979|pp=648, 652}}. У другі раз футбалісты зборнай Перу сталі паўднёваамерыканскімі чэмпіёнамі ў 1975 годзе, перамогшы на першым Кубку Амерыкі, у якім удзельнічалі ўсе 10 членаў КАНМЕБОЛ{{sfn|Henshaw|1979|p=648}}. Каманда заняла першае месца ў сваёй групе, перамогшы чылійцаў і балівійцаў, а ў паўфінале згуляла ўнічыю з Бразіліяй па суме двух матчаў (выйграўшы з лікам 3:1 у Бразіліі, але прайграўшы з лікам 0:2 у Перу), пасля чаго зборная Перу была абвешчана пераможцам па выніках лёсавання. У двухматчавым фінале паміж зборнымі Перу і [[Зборная Калумбіі па футболе|Калумбіі]] абедзве каманды выйгралі свае хатнія паядынкі (Калумбія перамагла з лікам 1:0 у [[Багата|Багаце]], а перуанцы — 2:0 у Ліме), пасля чаго перуанскай каманда перамагла ў вырашальным паядынку ў [[Каракас]]е з лікам 1:0{{sfn|Henshaw|1979|pp=656–657}}. {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" class="table" style="font-size:80%; text-align:center" |- style="background:#e51720; color:white" !width="11%"|Год !width="16%"|Стадыя !width="7%"|{{Abbr|М|Месца|0}} !width="4%"|{{Abbr|ЗМ|Згуляныя матчы|0}} !width="4%"|{{Abbr|В|Выйгрышы|0}} !width="4%"|{{Abbr|Н|Нічыі|0}} !width="4%"|{{Abbr|П|Паразы|0}} !width="4%"|{{Abbr|ЗГ|Забітыя галы|0}} !width="4%"|{{Abbr|ПГ|Прапушчаныя галы|0}} !width="1%"| !width="21%"|Найлепшы бамбардзір (галы) !width="21%"|Галоўны трэнер |- style="background:#e51720; color:white" !colspan=12|Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі |- |{{Сцяг|Аргенціна}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1916|1916]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не з’яўлялася членам КАНМЕБОЛ'' |rowspan="30" style="background:#e51720"| |style="background:#BEBEBE" colspan=2| |- |{{Сцяг|Уругвай}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1917|1917]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не з’яўлялася членам КАНМЕБОЛ'' |style="background:#BEBEBE" colspan=2| |- |{{Сцяг|Бразілія}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1919|1919]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не з’яўлялася членам КАНМЕБОЛ'' |style="background:#BEBEBE" colspan=2| |- |{{Сцяг|Чылі}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1920|1920]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не з’яўлялася членам КАНМЕБОЛ'' |style="background:#BEBEBE" colspan=2| |- |{{Сцяг|Аргенціна}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1921|1921]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не з’яўлялася членам КАНМЕБОЛ'' |style="background:#BEBEBE" colspan=2| |- |{{Сцяг|Бразілія}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1922|1922]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не з’яўлялася членам КАНМЕБОЛ'' |style="background:#BEBEBE" colspan=2| |- |{{Сцяг|Уругвай}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1923|1923]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не з’яўлялася членам КАНМЕБОЛ'' |style="background:#BEBEBE" colspan=2| |- |{{Сцяг|Уругвай}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1924|1924]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не з’яўлялася членам КАНМЕБОЛ'' |style="background:#BEBEBE" colspan=2| |- |{{Сцяг|Аргенціна}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1925|1925]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прымала ўдзел'' |style="background:#BEBEBE" colspan=2| |- |{{Сцяг|Чылі}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1926|1926]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прымала ўдзел'' |style="background:#BEBEBE" colspan=2| |- |{{Сцяг|Перу}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1927|1927]] |bgcolor=#DEB887|Фінальны раўнд (топ-4) |bgcolor=#DEB887|3-е / 4 |bgcolor=#DEB887|3 |bgcolor=#DEB887|1 |bgcolor=#DEB887|0 |bgcolor=#DEB887|2 |bgcolor=#DEB887|4 |bgcolor=#DEB887|11 ||{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 4 гульцы (1):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}} [[Алехандра Вільянуэва]]<br />[[Альберта Мантэланас]]<br />[[Дэметрыа Нейра]]<br />[[Хорхэ Сарм’ента]] |{{Сцяг|Уругвай}} [[Педра Аліўеры]] |- |{{Сцяг|Аргенціна}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1929|1929]] |Фінальны раўнд (топ-4) |4-е / 4 |3 |0 |0 |3 |1 |12 |[[Аўгусцін Лізарбэ]] (1) |{{Сцяг|Уругвай}} [[Хуліа Барэльі]] |- |{{Сцяг|Перу}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1935|1935]] |bgcolor=#DEB887|Фінальны раўнд (топ-4) |bgcolor=#DEB887|3-е / 4 |bgcolor=#DEB887|3 |bgcolor=#DEB887|1 |bgcolor=#DEB887|0 |bgcolor=#DEB887|2 |bgcolor=#DEB887|2 |bgcolor=#DEB887|5 |{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 2 гульцы (1):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}} [[Альберта Мантэланас]]<br />[[Тэадора Фернандэс]] |{{Сцяг|Перу}} [[Тэльма Карбаха]] |- |{{Сцяг|Аргенціна}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1937|1937]] |Фінальны раўнд (топ-6) |6-е / 6 |5 |1 |1 |3 |7 |10 |{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 2 гульцы (2):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}} [[Алехандра Вільянуэва]]<br />[[Тэадора Фернандэс]] |{{Сцяг|Перу}} [[Альберта Дэнегры]] |- |{{Сцяг|Перу}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1939|1939]] |bgcolor=Gold|Фінальны раўнд (топ-5) |bgcolor=Gold|1-е / 5 |bgcolor=Gold|4 |bgcolor=Gold|4 |bgcolor=Gold|0 |bgcolor=Gold|0 |bgcolor=Gold|13 |bgcolor=Gold|4 |[[Тэадора Фернандэс]] (7) |{{Сцяг|Англія}} [[Джэк Грынвел]] |- |{{Сцяг|Чылі}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1941|1941]] |Фінальны раўнд (топ-5) |4-е / 5 |4 |1 |0 |3 |5 |5 |[[Тэадора Фернандэс]] (3) |{{Сцяг|Іспанія}} [[Дамінга Арыльяга]] |- |{{Сцяг|Уругвай}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1942|1942]] |Фінальны раўнд (топ-7) |5-е / 7 |6 |1 |2 |3 |5 |10 |[[Тэадора Фернандэс]] (2) |{{Сцяг|Аргенціна}} [[Анхель Фернандэс]] |- |{{Сцяг|Чылі}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1945|1945]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Знялася'' |style="background:#BEBEBE" colspan=2| |- |{{Сцяг|Аргенціна}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1946|1946]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Знялася'' |style="background:#BEBEBE" colspan=2| |- |{{Сцяг|Эквадор}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1947|1947]] |Фінальны раўнд (топ-8) |5-е / 8 |7 |2 |2 |3 |12 |9 |{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 2 гульцы (3):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}} [[Карлас Гомес]]<br />[[Луіс Гусман]] |{{Сцяг|Перу}} [[Хасэ Арана]] |- |{{Сцяг|Бразілія}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1949|1949]] |bgcolor=#DEB887|Фінальны раўнд (топ-8) |bgcolor=#DEB887|3-е / 8 |bgcolor=#DEB887|7 |bgcolor=#DEB887|5 |bgcolor=#DEB887|0 |bgcolor=#DEB887|2 |bgcolor=#DEB887|20 |bgcolor=#DEB887|13 |[[Фелікс Кастылья]] (4) |{{Сцяг|Перу}} [[Артура Фернандэс]] |- |{{Сцяг|Перу}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1953|1953]] |Фінальны раўнд (топ-7) |5-е / 7 |5 |2 |2 |1 |13 |11 |[[Оскар Гомес Санчэс]] (6) |{{Сцяг|Перу}} [[Хуан Вальдыўеса]] |- |{{Сцяг|Чылі}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1955|1955]] |bgcolor=#DEB887|Фінальны раўнд (топ-6) |bgcolor=#DEB887|3-е / 6 |bgcolor=#DEB887|6 |bgcolor=#DEB887|3 |bgcolor=#DEB887|1 |bgcolor=#DEB887|2 |bgcolor=#DEB887|4 |bgcolor=#DEB887|6 |[[Оскар Гомес Санчэс]] (2) |{{Сцяг|Аргенціна}} [[Анхель Фернандэс]] |- |{{Сцяг|Уругвай}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1956|1956]] |Фінальны раўнд (топ-6) |6-е / 6 |5 |0 |1 |4 |6 |11 |[[Раберта Драга]] (2) |{{Сцяг|Перу}} [[Артура Фернандэс]] |- |{{Сцяг|Перу}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1957|1957]] |Фінальны раўнд (топ-4) |4-е / 7 |6 |4 |0 |2 |12 |9 |[[Альберта Тэры]] (5) |{{Сцяг|Венгрыя|1957}} [[Дзьёрдзь Орт]] |- |{{Сцяг|Аргенціна}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1959 (Аргенціна)|1959]] |Фінальны раўнд (топ-4) |4-е / 7 |6 |1 |3 |2 |10 |11 |[[Мігель Анхель Лаайза]] (5) |{{Сцяг|Венгрыя|1957}} [[Дзьёрдзь Орт]] |- |{{Сцяг|Эквадор}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1959 (Эквадор)|1959]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Знялася'' |style="background:#BEBEBE" colspan=2| |- |{{Сцяг|Балівія}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1963|1963]] |Фінальны раўнд (топ-7) |5-е / 7 |6 |2 |1 |3 |8 |11 |[[Альберта Гальярда]] (4) |{{Сцяг|Перу}} [[Хуан Вальдыўеса]] |- |{{Сцяг|Уругвай}} [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1967|1967]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Знялася'' |style="background:#BEBEBE" colspan=2| |-style="background:#e51720; color:white" !Усяго !Перамога (1) !15/21 !76 !28 !13 !35 !122 !138 ! ! |- style="background:#e51720; color:white" !colspan=12|Кубак Амерыкі |- |{{Сцяг|Паўднёвая Амерыка}} [[Кубак Амерыкі па футболе 1975|1975]] |bgcolor=Gold|Фінал |bgcolor=Gold|1-е / 10 |bgcolor=Gold|9 |bgcolor=Gold|6 |bgcolor=Gold|1 |bgcolor=Gold|2 |bgcolor=Gold|14 |bgcolor=Gold|7 |style="background:#e51720" rowspan="20"| |{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 2 гульцы (3):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}} [[Хуан Карлас Аблітас]]<br />[[Асвальда Рамірэс]] |{{Сцяг|Перу}} [[Маркас Кальдэрон]] |- |{{Сцяг|Паўднёвая Амерыка}} [[Кубак Амерыкі па футболе 1979|1979]] |Паўфінал |4-е / 10 |2 |0 |1 |1 |1 |2 |[[Раберта Маскера]] (1) |{{Сцяг|Перу}} [[Хасэ Чыярэлья]] |- |{{Сцяг|Паўднёвая Амерыка}} [[Кубак Амерыкі па футболе 1983|1983]] |bgcolor=#DEB887|Паўфінал |bgcolor=#DEB887|3-е / 10 |bgcolor=#DEB887|6 |bgcolor=#DEB887|2 |bgcolor=#DEB887|3 |bgcolor=#DEB887|1 |bgcolor=#DEB887|7 |bgcolor=#DEB887|6 |[[Эдуарда Маласкес]] (3) |{{Сцяг|Перу}} [[Хуан Хасэ Тан]] |- |{{Сцяг|Аргенціна}} [[Кубак Амерыкі па футболе 1987|1987]] |Групавы раўнд (топ-10) |6-е / 10 |2 |0 |2 |0 |2 |2 |{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 2 гульцы (1):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}} [[Эўхеніа Ла Роса]]<br />[[Луіс Рэйна]] |{{Сцяг|Перу}} [[Фернанда Куэльяр]] |- |{{Сцяг|Бразілія}} [[Кубак Амерыкі па футболе 1989|1989]] |Групавы раўнд (топ-10) |8-е / 10 |4 |0 |3 |1 |4 |7 |[[Хорхэ Ірана]] (2) |{{Сцяг|Бразілія}} [[Пепэ (футбаліст, 1935)|Пепэ]] |- |{{Сцяг|Чылі}} [[Кубак Амерыкі па футболе 1991|1991]] |Групавы раўнд (топ-10) |8-е / 10 |4 |1 |0 |3 |9 |9 |{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 2 гульцы (2):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}} [[Хасэ дэль Салар]]<br />[[Хорхэ Ірана]] |{{Сцяг|Перу}} [[Мігель Кампані]] |- |{{Сцяг|Эквадор}} [[Кубак Амерыкі па футболе 1993|1993]] |Чвэрцьфінал |7-е / 12 |4 |1 |2 |1 |4 |5 |[[Хасэ дэль Салар]] (3) |{{Сцяг Сербіі і Чарнагорыі}} [[Уладыка Попавіч]] |- |{{Сцяг|Уругвай}} [[Кубак Амерыкі па футболе 1995|1995]] |Групавы раўнд (топ-12) |10-е / 12 |3 |0 |1 |2 |2 |2 |{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 2 гульцы (2):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}} [[Раберта Паласіяс]]<br />[[Іван Уртада]] |{{Сцяг|Перу}} [[Мігель Кампані]] |- |{{Сцяг|Балівія}} [[Кубак Амерыкі па футболе 1997|1997]] |Паўфінал |4-е / 12 |6 |3 |0 |3 |5 |11 |{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 2 гульцы (2):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}} [[Мартын Ідальга]]<br />[[Пол Камінгес]] |{{Сцяг|Перу}} [[Фрэдзі Тэрнера]] |- |{{Сцяг|Парагвай}} [[Кубак Амерыкі па футболе 1999|1999]] |Чвэрцьфінал |6-е / 12 |4 |2 |1 |1 |7 |6 |[[Раберта Ольсен]] (2) |{{Сцяг|Перу}} [[Хуан Карлас Аблітас]] |- |{{Сцяг|Калумбія}} [[Кубак Амерыкі па футболе 2001|2001]] |Чвэрцьфінал |8-е / 12 |4 |1 |1 |2 |4 |8 |{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 4 гульцы (1):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}} [[Хасэ дэль Салар]]<br />[[Абель Лабатон]]<br />[[Хуан Пахуэла]]<br />[[Раберта Ольсен]] |{{Сцяг|Перу}} [[Хуліа Сезар Урыбэ]] |- |{{Сцяг|Перу}} [[Кубак Амерыкі па футболе 2004|2004]] |Чвэрцьфінал |7-е / 12 |4 |1 |2 |1 |7 |6 |[[Нальберта Салана]] (2) |{{Сцяг|Бразілія}} [[Паўлу Аўтуоры]] |- |{{Сцяг|Венесуэла}} [[Кубак Амерыкі па футболе 2007|2007]] |Чвэрцьфінал |7-е / 12 |4 |1 |1 |2 |5 |8 |[[Клаўдзіа Пісара]] (2) |{{Сцяг|Перу}} [[Хуліа Сезар Урыбэ]] |- |{{Сцяг|Аргенціна}} [[Кубак Амерыкі па футболе 2011|2011]] |bgcolor=#DEB887|Паўфінал |bgcolor=#DEB887|3-е / 12 |bgcolor=#DEB887|6 |bgcolor=#DEB887|3 |bgcolor=#DEB887|1 |bgcolor=#DEB887|2 |bgcolor=#DEB887|8 |bgcolor=#DEB887|5 |[[Паала Герэра]] (5) |{{Сцяг|Уругвай}} [[Серхіа Маркарыян]] |- |{{Сцяг|Чылі}} [[Кубак Амерыкі па футболе 2015|2015]] |bgcolor=#DEB887|Паўфінал |bgcolor=#DEB887|3-е / 12 |bgcolor=#DEB887|6 |bgcolor=#DEB887|3 |bgcolor=#DEB887|1 |bgcolor=#DEB887|2 |bgcolor=#DEB887|8 |bgcolor=#DEB887|5 |[[Паала Герэра]] (4) |{{Сцяг|Аргенціна}} [[Рыкарда Гарэка]] |- |{{Сцяг|ЗША}} [[Кубак Амерыкі па футболе 2016|2016]] |Чвэрцьфінал |5-е / 16 |4 |2 |2 |0 |4 |2 |{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 4 гульцы (1):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}} [[Паала Герэра]]<br />[[Крысціян Куэва]]<br />[[Рауль Руідас]]<br />[[Эдысан Флорэс]] |{{Сцяг|Аргенціна}} [[Рыкарда Гарэка]] |- |{{Сцяг|Бразілія}} [[Кубак Амерыкі па футболе 2019|2019]] |bgcolor=#DCDCDC|Фінал |bgcolor=#DCDCDC|2-е / 12 |bgcolor=#DCDCDC|6 |bgcolor=#DCDCDC|3 |bgcolor=#DCDCDC|1 |bgcolor=#DCDCDC|2 |bgcolor=#DCDCDC|10 |bgcolor=#DCDCDC|11 |[[Паала Герэра]] (3) |{{Сцяг|Аргенціна}} [[Рыкарда Гарэка]] |- |{{Сцяг|Бразілія}} [[Кубак Амерыкі па футболе 2021|2021]] |Паўфінал |4-е / 10 |7 |2 |2 |3 |10 |14 |[[Джанлука Лападула]] (3) |{{Сцяг|Аргенціна}} [[Рыкарда Гарэка]] |- |{{Сцяг|Эквадор}} [[Кубак Амерыкі па футболе 2024|2024]] | | | | | | | | | | |-style="background:#e51720; color:white" !Усяго !Перамога (1) !18/18 !85 !31 !25 !29 !111 !116 ! ! |} === Алімпійскія гульні === [[File:Peru v Austria 1936 Valdivieso.png|thumb|300px|Матч зборных Перу і Аўстрыі на [[Футбол на летніх Алімпійскіх гульнях 1936|Алімпійскім футбольным турніры 1936 года]].]] Дарослая футбольная каманда Перу ўдзельнічала на [[Летнія Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульнях]] толькі аднойчы ў 1936 годзе на [[Футбол на летніх Алімпійскіх гульнях 1936|гульнях у Берліне]]. Каманда 1936 года была апісана гісторыкам Дэвідам Гольдблатам як «каштоўны камень першай алімпійскай дэлегацыі краіны»{{sfn|Goldblatt|2008|p=641}}. Перуанцы здабылі дзве перамогі, забіўшы 11 мячоў у двух матчах і прапусціўшы 5<ref name="RSSSF, ''International Results''" />. [[Тэадора Фернандэс]] забіў першы гол зборнай Перу на Алімпійскіх гульнях 6 жніўня 1936 года ў матчы супраць [[Зборная Фінляндыі па футболе|Фінляндыі]] і скончыў турнір у якасці найлепшага бамбардзіра каманды з шасцю галамі ў двух паядынках{{sfn|Witzig|2006|p=351}}. [[Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі па футболе 1935|Чэмпіянат Паўднёвай Амерыкі 1935 года]] ў Ліме выступаў у якасці адборачнага турніру да Алімпійскіх гульняў 1936 года. Уругвай перамог на тым чэмпіянаце, а Аргенціна заняла другое месца, аднак не прыняла запрашэнне на Алімпійскія гульні з-за эканамічных праблем, у выніку чаго зборная Перу, якая скончыла чэмпіянат на трэцім месцы, адправілася прадстаўляць Паўднёвую Амерыку{{sfn|Witzig|2006|p=349}}<ref>{{cite web |author=Martín Tabeira |url=http://www.rsssf.com/tables/35safull.html |title=Southamerican Championship 1935 |date=23 November 2007 |access-date=23 June 2013 |publisher=RSSSF}}</ref>. У першым матчы перуанцы перамаглі Фінляндыю з лікам 7:3{{sfn|Witzig|2006|p=351}}, пасля чаго ў чвэрцьфінале сутыкнуліся са [[Зборная Аўстрыі па футболе|зборнай Аўстрыі]], якая была вядомая як «[[Вундэртым]]» («Цуда-каманда») і трэнерам якой быў [[Джымі Хоган]]{{efn-ua|Нягледзячы на тое, што склад каманды на Алмпійскіх гульнях быў аматарскім і не ўключаў у сябе футбалістаў з каманды [[Чэмпіянат свету па футболе 1934|чэмпіянату свету 1934 года]]<ref>{{cite web |url=http://dechalaca.com/hemeroteca/fullmito/peru-en-los-juegos-olimpicos-de-1936-berlin-sin-muros |title=Perú en los Juegos Olímpicos de 1936: Berlín sin muros |author=Roberto Castro and Alfredo Tirado |date=3 August 2010 |access-date=25 June 2013 |publisher=DeChalaca |language=es}}</ref>, спартыўныя гісторыкі і ФІФА таксама лічаць алімпійскую зборную Аўстрыі 1936 года часткай «[[Вундэртым]]». Гэта падтрымліваецца думкай пра тое, што «[[Вундэртым]]» была, у першую чаргу, стратэгічным стварэннем трэнераў Джымі Хогана і [[Уга Мейсл]]а.<ref>Глядзець: * {{harvnb|Agostino|2002|p=80}}, * {{harvnb|Witzig|2006|p=351}}.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.fifa.com/classicfootball/coaches/coach=61643/index.html |title=Classic Coach: Hugo Meisl – The banker’s son who masterminded a Wunderteam |access-date=25 June 2013 |publisher=FIFA |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512114003/http://www.fifa.com/classicfootball/coaches/coach=61643/index.html |archive-date=12 мая 2013 |url-status=dead }}</ref>}}. Асноўны час гульні скончыўся пры ліку 2:2, аднак перуанцы забілі два мячы ў дадатковым тайме і скончылі паядынак з лікам 4:2 на сваю карысць{{sfn|Murray|1994|p=66}}. Каманда павінна была гуляць супраць [[Зборная Польшчы па футболе|зборнай Польшчы]] ў паўфінальным матчы, аднак падзеі за межамі поля прывялі да зняцця перуанскай дэлегацыі з гульняў да матча супраць палякаў{{efn-ua|Аўстрыя аспрэчвае вынік з лікам 4:2, сцвярджаючы, што перуанскія фанаты ўварваліся на поле.{{sfn|Mandell|1987|p=194}} Некаторыя гледачы сапраўды выбягалі на гульнявое поле, аднак іхняя нацыянальнасць не была пацверджана, і перуанцы не неслі адказнасць за кантроль над натоўпам.{{sfn|Witzig|2006|pp=352, 358}} Камітэт ФІФА на чале з [[Жуль Рымэ|Жулем Рымэ]] замовіў перагулёўку матча «за зачыненымі дзвярыма», з-за чаго прэзідэнт Перу [[Оскар Бенавідэс]] вывеў усю алімпійскую дэлегацыю краіны з гульняў у знак пратэсту{{sfn|Mandell|1987|p=194}}.}}. У 1960 годзе на [[Футбол на летніх Алімпійскіх гульнях 1960|алімпійскім турніры ў Рыме]] ўдзельнічала зборная Перу ва ўзросце да 23 гадоў. Яна саступіла два матчы ў групавым раўндзе, выйграўшы толькі адзін, і заняла трэцяе месца ў групе, не выйшаўшы ў плэй-оф<ref>{{cite web |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/mensolympic/rome1960/matches/index.html |title=Olympic Football Tournament Rome 1960 |publisher=Fifa.com}}</ref>. == Вынікі і рэкорды == Нацыянальная зборная Перу згуляла 600 матчаў з 1927 года, уключаючы таварыскія<ref name="RSSSF, ''International Results''" />. Самай буйной перамогай каманды была перамога над [[Зборная Эквадора па футболе|зборнай Эквадора]] з лікам 9:1 на [[Баліварыянскія гульні 1938|Баліварыянскіх гульнях 1938 года]]. Самай буйной паразай стаў паядынак супраць [[Зборная Бразіліі па футболе|зборнай Бразіліі]] на [[Кубак Амерыкі па футболе 1997|Кубку Амерыкі 1997 года]], дзе перуанцы саступілі з лікам 0:7<ref name="RSSSF, ''International Results''" />. У 1993 годзе ў Ліме зборная Перу правяла адзіны таварыскі матч супраць [[Зборная Беларусі па футболе|зборнай Беларусі]]: каманды згулялі ўнічыю з лікам 1:1. ''Статыстыка прыведзена станам на 15 чэрвеня 2018 года.'' {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" class="sortable" style="font-size:90%; text-align:center" |- style="background:#e51720; color:white" !Апаненты !{{Abbr|ЗМ|Згуляныя матчы|0}} !{{Abbr|В|Выйгрышы|0}} !{{Abbr|Н|Нічыі|0}} !{{Abbr|П|Паразы|0}} !{{Abbr|ЗГ|Забітыя галы|0}} !{{Abbr|ПГ|Прапушчаныя галы|0}} !{{Abbr|РГ|Розніца галоў|0}} |- |align=left|{{Сцяг|ААЭ}} [[Зборная ААЭ па футболе|ААЭ]]||1||0||1||0||0||0||0 |- |align=left|{{Сцяг|Алжыр}} [[Зборная Алжыра па футболе|Алжыр]]||1||0||1||0||1||1||0 |-style="background:#ffa07a;" |align=left|{{Сцяг|Англія}} [[Зборная Англіі па футболе|Англія]]||3||1||0||2||4||8||-4 |-style="background:#ffa07a;" |align=left|{{Сцяг|Аргенціна}} [[Зборная Аргенціны па футболе|Аргенціна]]||51||5||14||32||45||102||-57 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Арменія}} [[Зборная Арменіі па футболе|Арменія]]||1||1||0||0||4||0||4 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Аўстрыя}} [[Зборная Аўстрыі па футболе|Аўстрыя]]||1||1||0||0||4||2||2 |- |align=left|{{Сцяг|Балгарыя}} [[Зборная Балгарыі па футболе|Балгарыя]]||5||2||1||2||11||11||0 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Балівія}} [[Зборная Балівіі па футболе|Балівія]]||47||22||12||13||73||45||28 |- |align=left|{{Сцяг|Беларусь}} [[Зборная Беларусі па футболе|Беларусь]]||1||0||1||0||1||1||0 |- |align=left|{{Сцяг|Бельгія}} [[Зборная Бельгіі па футболе|Бельгія]]||1||0||1||0||1||1||0 |-style="background:#ffa07a;" |align=left|{{Сцяг|Бразілія}} [[Зборная Бразіліі па футболе|Бразілія]]||43||4||9||30||29||90||-61 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Венгрыя}} [[Зборная Венгрыі па футболе|Венгрыя]]||2||2||0||0||5||3||2 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Венесуэла}} [[Зборная Венесуэлы па футболе|Венесуэла]]||33||20||5||8||60||39||21 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Гаіці}} [[Зборная Гаіці па футболе|Гаіці]]||5||3||2||0||11||5||6 |- |align=left|{{Сцяг|Гандурас}} [[Зборная Гандураса па футболе|Гандурас]]||8||2||4||2||10||10||0 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Гватэмала}} [[Зборная Гватэмалы па футболе|Гватэмала]]||4||3||1||0||8||2||6 |-style="background:#ffa07a;" |align=left|{{Сцяг|Германія}} [[Зборная Германіі па футболе|Германія]]||1||0||0||1||1||3||-2 |-style="background:#ffa07a;" |align=left|{{Сцяг|Данія}} [[Зборная Даніі па футболе|Данія]]||1||0||0||1||1||2||-1 |-style="background:#ffa07a;" |align=left|{{Сцяг|ЗША}} [[Зборная ЗША па футболе|ЗША]]||6||2||1||3||6||7||-1 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Індыя}} [[Зборная Індыі па футболе|Індыя]]||1||1||0||0||1||0||1 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Ірак}} [[Зборная Ірака па футболе|Ірак]]||1||1||0||0||2||0||2 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Іран}} [[Зборная Ірана па футболе|Іран]]||1||1||0||0||4||1||3 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Ісландыя}} [[Зборная Ісландыі па футболе|Ісландыя]]||1||1||0||0||3||1||2 |-style="background:#ffa07a;" |align=left|{{Сцяг|Іспанія}} [[Зборная Іспаніі па футболе|Іспанія]]||3||0||0||3||3||7||-4 |- |align=left|{{Сцяг|Італія}} [[Зборная Італіі па футболе|Італія]]||1||0||1||0||1||1||0 |-style="background:#ffa07a;" |align=left|{{Сцяг|Калумбія}} [[Зборная Калумбіі па футболе|Калумбія]]||54||15||22||17||60||60||0 |- |align=left|{{Сцяг|Камерун}} [[Зборная Камеруна па футболе|Камерун]]||1||0||1||0||0||0||0 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Канада}} [[Зборная Канады па футболе|Канада]]||1||1||0||0||2||0||2 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Катар}} [[Зборная Катара па футболе|Катар]]||1||1||0||0||2||0||2 |- |align=left|{{Сцяг|Кітай}} [[Зборная Кітая па футболе|Кітай]]||2||1||0||1||3||4||-1 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Коста-Рыка}} [[Зборная Коста-Рыкі па футболе|Коста-Рыка]]||6||4||1||1||12||6||6 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Марока}} [[Зборная Марока па футболе|Марока]]||1||1||0||0||3||0||3 |-style="background:#ffa07a;" |align=left|{{Сцяг|Мексіка}} [[Зборная Мексікі па футболе|Мексіка]]||28||9||8||11||32||37||-5 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Нігерыя}} [[Зборная Нігерыі па футболе|Нігерыя]]||1||1||0||0||1||0||1 |-style="background:#ffa07a;" |align=left|{{Сцяг|Нідэрланды}} [[Зборная Нідэрландаў па футболе|Нідэрланды]]||3||0||1||2||0||5||-5 |- |align=left|{{Сцяг|Новая Зеландыя}} [[Зборная Новай Зеландыі па футболе|Новая Зеландыя]]||2||1||1||0||2||0||2 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Панама}} [[Зборная Панамы па футболе|Панама]]||8||6||0||2||19||6||13 |-style="background:#ffa07a;" |align=left|{{Сцяг|Парагвай}} [[Зборная Парагвая па футболе|Парагвай]]||51||16||12||23||58||72||-14 |- |align=left|{{Сцяг|Паўднёвая Карэя}} [[Зборная Паўднёвай Карэі па футболе|Паўднёвая Карэя]]||1||0||1||0||0||0||0 |-style="background:#ffa07a;" |align=left|{{Сцяг|Польшча}} [[Зборная Польшчы па футболе|Польшча]]||3||0||0||3||2||9||-7 |-style="background:#ffa07a;" |align=left|{{Сцяг|Румынія}} [[Зборная Румыніі па футболе|Румынія]]||5||1||2||2||6||8||-2 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Сальвадор}} [[Зборная Сальвадора па футболе|Сальвадор]]||4||3||0||1||10||3||7 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Саудаўская Аравія}} [[Зборная Саудаўскай Аравіі па футболе|Саудаўская Аравія]]||1||1||0||0||3||0||3 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Славакія}} [[Зборная Славакіі па футболе|Славакія]]||2||2||0||0||3||1||2 |-style="background:#ffa07a;" |align=left|{{Сцяг|СССР}} [[Зборная СССР па футболе|СССР]]||3||0||1||2||0||4||-4 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Трынідад і Табага}} [[Зборная Трынідада і Табага па футболе|Трынідад і Табага]]||5||3||1||1||11||3||8 |- |align=left|{{Сцяг|Туніс}} [[Зборная Туніса па футболе|Туніс]]||1||0||1||0||1||1||0 |-style="background:#ffa07a;" |align=left|{{Сцяг|Уругвай}} [[Зборная Уругвая па футболе|Уругвай]]||64||15||13||36||58||107||-49 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Фінляндыя}} [[Зборная Фінляндыі па футболе|Фінляндыя]]||1||1||0||0||7||3||4 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Францыя}} [[Зборная Францыі па футболе|Францыя]]||1||1||0||0||1||0||1 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Харватыя}} [[Зборная Харватыі па футболе|Харватыя]]||1||1||0||0||2||0||2 |-style="background:#ffa07a;" |align=left|{{Сцяг|Чылі}} [[Зборная Чылі па футболе|Чылі]]||79||21||14||44||101||130||-29 |-style="background:#ffa07a;" |align=left|{{Сцяг|Чэхія}} [[Зборная Чэхаславакіі па футболе|Чэхаславакія]] / [[Зборная Чэхіі па футболе|Чэхія]]||4||1||1||2||3||6||-3 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Шатландыя}} [[Зборная Шатландыі па футболе|Шатландыя]]||4||2||1||1||6||4||2 |-style="background:#ffa07a;" |align=left|{{Сцяг|Швейцарыя||18px}} [[Зборная Швейцарыі па футболе|Швейцарыя]]||1||0||0||1||0||2||-2 |- |align=left|{{Сцяг|Швецыя}} [[Зборная Швецыі па футболе|Швецыя]]||1||0||1||0||0||0||0 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Эквадор}} [[Зборная Эквадора па футболе|Эквадор]]||47||20||13||14||76||61||15 |-style="background:#ffa07a;" |align=left|{{Сцяг|Югаславія}} [[Зборная Югаславіі па футболе|Югаславія]]||1||0||0||1||1||2||-1 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Ямайка}} [[Зборная Ямайкі па футболе|Ямайка]]||3||2||1||0||6||3||3 |-style="background:#98FB98" |align=left|{{Сцяг|Японія}} [[Зборная Японіі па футболе|Японія]]||7||3||3||1||5||4||1 |- |align=left|'''Увогуле'''||'''621'''||'''205'''||'''153'''||'''263'''||'''785'''||'''883'''||'''-98''' |} == Заўвагі == {{notelist-ua}} == Крыніцы == {{reflist|3}} == Бібліяграфія == {{refbegin|2}} * {{cite book | last = Agostino | first = Gilberto | title = Vencer Ou Morrer: Futebol, Geopolítica e Identidade Nacional | year = 2002 | publisher = FAPERJ & MAUAD Editora Ltda. | location = Rio de Janeiro | language = pt | isbn = 85-7478-068-5 }} * {{кніга | аўтар = Basadre, Jorge | загаловак = Historia de la República del Perú | том = 10 | год = 1964 | выдавецтва = Talleres Graficos P.L. Villanueva S.A. | месца = Lima | мова = es| ref = Basadre }} * {{кніга | адказны = Nauright, John; Parrish, Charles | год = 2012| загаловак = Association Football, Pacific Coast of South America | частка = Sports Around the World: History, Culture, and Practice | выдавецтва = ABC-Clio | месца = Santa Barbara | том = 3 | ref = Bravo | isbn = 978-1-59884-301-9 | аўтар = Bravo, Gonzalo }} * {{кніга | аўтар = Campomar, Andreas | загаловак = Golazo! The Beautiful Game from the Aztecs to the World Cup| год = 2014 | выдавецтва = Riverhead Books | месца = New York City | ref = Campomar | isbn = 978-0-698-15253-3 }} * {{cite book | last = Dunmore | first = Tom | title = Historical Dictionary of Soccer | year = 2011 | publisher = Scarecrow Press, Inc. | location = Plymouth | isbn = 978-0-8108-7188-5 }} * {{cite book | last = Fiore | first = Fernando | title = ¡Vamos al Mundial! | year = 2012 | publisher = HarperCollins | location = New York | isbn = 0-06-222664-9 | language= es }} * {{кніга | аўтар = Foley Gambetta, Enrique | загаловак = Léxico del Peru | том = 3 | год = 1983 | выдавецтва = Talleres Jahnos | месца = Lima | мова = es| ref = Foley Gambetta }} * {{кніга | аўтар = Goldblatt, David | загаловак = The Ball is Round | год = 2008 | выдавецтва = Riverhead Trade | месца = New York | isbn = 1-59448-296-9 | ref = Goldblatt }} * {{кніга | аўтар = Handelsman, Michael | загаловак = Culture and Customs of Ecuador | год = 2000 | выдавецтва = Greenwood Press | месца = Westport | ref = Handelsman | isbn = 0-313-30244-8 }} * {{кніга | аўтар = Henshaw, Richard | загаловак = The Encyclopedia of World Soccer | год = 1979 | выдавецтва = New Republic Books | месца = Washington, D.C. | ref = Henshaw | isbn = 0-915220-34-2 }} * {{кніга | аўтар = Higgins, James | загаловак = Lima: A Cultural and Literary History | год = 2005 | выдавецтва = Signal Books Limited | месца = Oxford | isbn = 1-902669-98-3 | ref = Higgins }} * {{кніга | аўтар = Jacobsen, Nils | адказны = Herb, Guntram ; Kaplan, David | год = 2008 | загаловак = Peru | частка = Nations and Nationalism: A Global Historical Overview | выдавецтва = ABC-Clio | месца = Santa Barbara | том = 1 | ref = Jacobsen | isbn = 978-1-85109-907-8 }} * {{кніга | аўтар = Leigh Raffo, Denise | адказны = Rosas Lauro, Claudia | год = 2005 | загаловак = El miedo a la multitud. Dos provincianos en el Estadio Nacional, 1950–1970 | частка = El Miedo en el Perú: Siglos XVI al XX | выдавецтва = PUCP Fondo Editorial | месца = Lima | ref = Leigh Raffo | мова = es| isbn = 9972-42-690-4 }} * {{кніга | аўтар = Llopis, Ramón | загаловак = Fútbol Postnacional: Transformaciones Sociales y Culturales del "Deporte Global" en Europa y América Latina | год = 2009 | выдавецтва = Anthropos Editorial | isbn = 978-84-7658-937-3 | мова =es| месца = Barcelona | ref = Llopis }} * {{кніга | аўтар = Mandell, Richard | загаловак = The Nazi Olympics | год = 1987 | выдавецтва = University of Illinois Press | месца = Champaign | isbn = 0-252-01325-5 | ref = Mandell }} * {{cite book | last = Miró | first = César | title = Los Intimos de La Victoria | year = 1958 | publisher = Editorial El Deporte | location = Lima | language = es }} * {{кніга | аўтар = Murray, William | загаловак = Football: A History of the World Game | год = 1994 | выдавецтва = Scolar Press | месца = Aldershot | ref = Murray | isbn = 1-85928-091-9 }} * {{кніга | адказны = Darby, Paul; Johnes, Martin; Mellor, Gavin | год = 2005 | загаловак = Political and Social Fantasies in Peruvian Football: The Tragedy of Alianza Lima in 1987 | частка = Soccer and Disaster: International Perspectives | выдавецтва = Routledge | месца = New York | ref = Panfichi | isbn = 0-7146-5352-7 | аўтар = Panfichi, Aldo; Vich, Victor }} * {{кніга | аўтар = Radnedge, Keir | загаловак = The Illustrated Encyclopedia of Soccer | год = 2001 | выдавецтва = Universe Publishing | месца = New York | isbn = 978-0-7893-0670-8 | ref = Radnedge }} * {{cite book | last = Snyder | first = John | title = Soccer’s Most Wanted | year = 2001 | publisher = Potomac Books, Inc. | location = Washington, D.C. | isbn = 978-1-57488-365-7 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/soccersmostwante00john_0 }} * {{cite encyclopedia | last = Stein | first = Steve | editor1-last= Stavans | editor1-first= Ilan | year= 2011 | title = The Case of Soccer in Early Twentieth-Century Lima | encyclopedia= Fútbol | publisher= ABC-CLIO, LLC | location= Santa Barbara | isbn = 978-0-313-37515-6 }} * {{кніга | аўтар = Thorndike, Guillermo | загаловак = El Revés de Morir | год = 1978 | выдавецтва = Mosca Azul Editores | месца = Lima | ref = Thorndike | мова = es}} * {{кніга | аўтар = Witzig, Richard | загаловак = The Global Art of Soccer | год = 2006 | выдавецтва = CusiBoy Publishing | месца = Harahan | isbn = 0-9776688-0-0 | ref = Witzig }} * {{кніга | аўтар = Wood, David | адказны = Rory, Miller; Liz, Crolley | год = 2007 | загаловак = ''¡Arriba Perú!'' The Role of Football in the Formation of a Peruvian National Culture | частка = Football in the Americas | выдавецтва = Institute for the Study of the Americas | месца = London | ref = Wood | isbn = 978-1-900039-80-2}} * {{кніга | год = 2010 | загаловак = Soccer: The Ultimate Guide | выдавецтва = DK Publishing | месца = New York | ref = DK Publishing | isbn = 0-7566-7321-6 }} * {{cite encyclopedia | year= 2011 | title = Essential Soccer Skills | publisher= DK Publishing | location= New York | ref= {{harvid|DK Publishing|2011}} | isbn= 978-0-7566-5902-8 | url-access= registration | url= https://archive.org/details/essentialsoccers0000unse }} {{Refend}} == Спасылкі == * [http://www.fpf.com.pe/ Афіцыйны сайт ФПФ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070205025535/http://www.fpf.com.pe/ |date=5 лютага 2007 }} * [http://www.fifa.com/associations/association=per/index.html Зборная Перу на сайце ФІФА] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100502063302/http://www.fifa.com/associations/association=per/index.html |date=2 мая 2010 }} {{ref-en}} {{Добры артыкул|Футбол}} {{Пераможцы Кубка Амерыкі па футболе}} {{Паўднёваамерыканскія футбольныя зборныя}} [[Катэгорыя:Зборная Перу па футболе| ]] lc930hl01u9wdpsehzm58uhjstb2qam 100 121975 5132775 5132129 2026-04-26T15:51:11Z NirvanaBot 40832 +4 новых 5132775 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Яраслаў Васількавіч|2026-04-26T12:59:50Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Андрэй Ляховіч|2026-04-26T09:42:06Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Геда Хамдан Ахмед|2026-04-26T07:58:07Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Валяр’ян Шлягер|2026-04-25T18:37:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Джэры Райс|2026-04-25T14:36:22Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Хусейн Бармаш|2026-04-25T13:47:33Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Джын Локхарт|2026-04-25T09:58:14Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Яніна Зоф'я Умястоўская|2026-04-25T08:00:03Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Уладзімір Куліковіч|2026-04-25T07:19:34Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Міхал Длускі|2026-04-24T22:49:09Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Матыа Батыстыні|2026-04-24T20:28:29Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Джэфры Эпштэйн: непрыстойна багаты|2026-04-24T16:46:28Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Lumen|2026-04-24T06:41:17Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Вядомыя асобы Чачэрска|2026-04-23T14:24:40Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Крэйг Дэвiд|2026-04-23T14:19:28Z|Following My Intuition}} {{Новы артыкул|Вадзім Котаў|2026-04-23T14:18:00Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Стэфанія Міхайлаўна Шабатура|2026-04-23T12:17:55Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Сезон 2025/2026 «Алімпія-моладзевая»|2026-04-23T09:10:11Z|Slavazai1973}} {{Новы артыкул|Сафія Аляксандраўна Налепінска-Бойчук|2026-04-23T08:02:08Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Станіслаў Пігань|2026-04-23T07:53:59Z|Aliaksei Lastouski}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> l5axtqzqeq1n4nd1wznyhlsz606d15w 4 131069 5132779 5132634 2026-04-26T15:54:04Z Feeleman 163471 /* ВАЛЛ-І → УАЛЛ-І */ Адказ 5132779 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[НТБ]] → [[НТВ]] == Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 5a95ixsg5ol0ngbv1xgyrfzoyfssozo 5132782 5132779 2026-04-26T15:57:57Z Feeleman 163471 /* НТБ → НТВ */ Адказ 5132782 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[НТБ]] → [[НТВ]] == Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:57, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] iekyxk6j50sie27w7jvgkur9ng30kb3 5132784 5132782 2026-04-26T16:00:07Z Feeleman 163471 /* Кейт Бекінсейл → Кейт Бэкінсэйл */ Адказ 5132784 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[НТБ]] → [[НТВ]] == Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:57, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 6h3g7raieor96cfo0ymim0qxlc03wrt 5132786 5132784 2026-04-26T16:00:35Z Plaga med 116903 /* ВАЛЛ-І → УАЛЛ-І */ Адказ 5132786 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[НТБ]] → [[НТВ]] == Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:57, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 1waixbye4yzk9sytcpx7qh25nzyh3lp 5132787 5132786 2026-04-26T16:01:29Z MocnyDuham 99818 /* ВАЛЛ-І → УАЛЛ-І */ reply to Feeleman ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]]) 5132787 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[НТБ]] → [[НТВ]] == Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:57, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] h6oejjfuuq9cuxbi8p7fsvvd1852qbi 5132797 5132787 2026-04-26T16:16:52Z Feeleman 163471 /* ВАЛЛ-І → УАЛЛ-І */ Адказ 5132797 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[НТБ]] → [[НТВ]] == Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:57, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) ::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVORA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць свае працы. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] in5xq7mt8l0xeh5cegz3m63x8ae93no 5132798 5132797 2026-04-26T16:17:45Z Feeleman 163471 /* ВАЛЛ-І → УАЛЛ-І */ Не туды адказаў 5132798 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[НТБ]] → [[НТВ]] == Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:57, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] h6oejjfuuq9cuxbi8p7fsvvd1852qbi 5132800 5132798 2026-04-26T16:18:35Z Feeleman 163471 /* Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984) → Лаўцы прывідаў (фільм, 1984) */ Адказ 5132800 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[НТБ]] → [[НТВ]] == Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:57, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVORA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць свае працы. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] fudouz0ysz8dcafebkz3ujc62lieu5i 5132812 5132800 2026-04-26T16:39:12Z Feeleman 163471 /* Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984) → Лаўцы прывідаў (фільм, 1984) */ 5132812 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[НТБ]] → [[НТВ]] == Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:57, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVORA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] g38itbi8wg376rjzk8l4helhv1jt69l 5132813 5132812 2026-04-26T16:39:20Z MocnyDuham 99818 /* Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984) → Лаўцы прывідаў (фільм, 1984) */ reply to Feeleman ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]]) 5132813 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[НТБ]] → [[НТВ]] == Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:57, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVORA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 8739vptns2aknn9lmc2dr2dmlpb2rfn 5132814 5132813 2026-04-26T16:41:02Z Feeleman 163471 /* Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984) → Лаўцы прывідаў (фільм, 1984) */ 5132814 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[НТБ]] → [[НТВ]] == Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:57, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 4l5nyralaokn34tlo7tunopocx5r6rk 5132842 5132814 2026-04-26T17:07:26Z Ueschar 151377 /* ВАЛЛ-І → УАЛЛ-І */ Адказ 5132842 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[НТБ]] → [[НТВ]] == Як і RussiaToday і іншыя каналы і гандлёвыя маркі, мусяць перадавацца ў арыгінале без перакладу. Для дадзенага канала я не бачу нідзе беларусізаванай версіі назвы, нават для беларускага аддзялення, таму мусім пакідаць расейскую версію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:51, 25 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо згодны з аргументацыяй. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:57, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Вяжанка]] → [[Вежанка]] == Чарговае гвалтаванне беларускай тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 28 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але мне здаецца, што лепш даць нейкую больш канкрэтную крыніцу, а не проста пошук у выданні. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:17, 24 сакавіка 2026 (+03) ::падправіў зноску, здаецца вось так выглядае лепей. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:14, 25 сакавіка 2026 (+03) :::У выданні працуе Рэдакцыйная рада, якая ўзгадняе назвы. У Беларусі такім жа чынам складаліся той жа тапанімічны даведнік Рапановіча, ён проста глядзеў напісанні ў беларускіх газетах. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:19, 25 сакавіка 2026 (+03) ::::нам галоўнае тут не скаціцца да ўласнага даследавання. Але ва ўмовах абмежаванасці крыніц, пэўна, без гэтага цалкам не абысціся. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:41, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Бакалажэва]] → [[Бакаларава]] == Чарговы прыклад шкоднай працы ў галіне тапаніміі ў гэтым раздзеле Вікіпедыі. Перанесці пад сапраўдную беларускую назву.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :не ўпэўнены, наколькі можна падаваць Гістарычны атлас як адзіную крыніцу для сучаснага напісання. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:09, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Калі сустрэнеце іншае напісанне па-беларуску — можна паспрачацца. Пакуль што ёсць толькі такое, а іншых няма. Ну, дадаў яшчэ адно з гугл-кніг. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:16, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Сэйны]] → [[Сейны]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:30, 17 студзеня 2026 (+03) :Дарэчы, чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:31, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але глядзі вышэй маю заўвагу па крыніцах [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:06, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Семятычы]] → [[Сямятычы]] == Традыцыйная і найбольш распаўсюджаная беларуская назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 14:11, 17 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:07, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Гонёндз]] → [[Ганёндз]] == Традыцыйная беларускай назва. Замацаваная ў тым ліку ў нашай Вікі, гл. [[Пётр з Ганёндза]].--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:05, 16 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} + заўвага па крыніцах вышэй [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:08, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Ласосьна Велька]] → [[Ласосна Вялікая]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:12, 14 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Длугасельцы]] → [[Даўгасельцы]] == Правільная назва па-беларуску.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:14, 13 студзеня 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:12, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Валаваны]] → [[Канапэ]] == Валаваны не фіксуюцца ў слоўніках, канапэ ёсць у БРС 2012 на вербуме. Дый увогуле варта праверыць, ці ўжываецца гэтае «валаваны» недзе яшчэ і ці варта яго пакідаць у артыкуле. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:27, 13 кастрычніка 2025 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] mhszzl3fjhnrwgicdobdi37ayku1725 0 131556 5132745 5132551 2026-04-26T15:25:23Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5132745 wikitext text/x-wiki {{навуковец}} '''Сяргей Міхайлавіч Токць''' ({{ДН|12|4|1968}}, в. [[Бершты]], [[Шчучынскі раён]], [[Гродзенская вобласць]]) — беларускі [[гісторык]]. Кандыдат гістарычных навук ([[1997]]). == Біяграфія == У [[1992]] годзе скончыў гістарычны факультэт [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт|Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. У [[1995]] годзе — аспірантуру пры Інстытуце гісторыі [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]. Працуе на кафедры беларускай культуры [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. У [[1997]] годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «''Дзяржаўны апарат царызму ў Беларусі ў 30—60-х гадах ХІХ ст. (структура, функцыі, чыноўніцкі корпус)''». Даследуе праблемы этнаканфесійнай і сацыяльнай гісторыі Беларусі [[19 стагоддзе|19]]—[[20 стагоддзе|20 стагоддзяў]], праводзіць мікрагістрычныя даследаванні. За манаграфію «''Беларуская вёска на мяжы эпох''» атрымаў Стыпендыю польскага ўрада імя Льва Сапегі, падчас якой сабраў матэрыял пра [[Скідзельскае паўстанне (1939)|Скідзельскае паўстанне 1939 года]]<ref>Токць, Сяргей. Скідзельскае паўстанне 1939 года: антрапалогія канфлікту // «[[ARCHE]]» № 8 (83), [[2009]].</ref>. == Узнагароды == Лаўрэат [[Прэмія імя Льва Сапегі|прэміі імя Льва Сапегі]] (2008)<ref name="nc2018">{{cite web|lang=be|url=https://novychas.online/kultura/aljaksandr-fjaduta-atrymae-polskuju-premiju-imja-l|title=Аляксандр Фядута атрымае польскую прэмію імя Льва Сапегі|date=3 сакавіка 2018|publisher=Новы Час|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref>[http://nn.by/?c=ar&i=16352 Прэмію імя Сапегі атрымаў Сяргей Токць] // «[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]», [[7 красавіка]] [[2008]].</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://kamunikat.org/Siarhiej_Tokc.html Беларускія аўтары Камунікату] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090915151926/http://kamunikat.org/Siarhiej_Tokc.html |date=15 верасня 2009 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Токць, Сяргей Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты гістарычных навук]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Берштах]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі]] bhhhl3dgy1p9cl91l5q5xjmwcouti85 0 137518 5132952 4501926 2026-04-27T10:06:17Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Стратасфера]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132952 wikitext text/x-wiki [[Выява:Atmosphere layers-be.svg|thumb|right|120px|Будова атмасферы]] '''Стратапа́ўза'''{{sfn|БелЭн|2002}} — слой [[атмасфера Зямлі|атмасферы Зямлі]], які з’яўляецца пераходным паміж [[стратасфера]]й і [[мезасфера]]й. У стратасферы тэмпература павышаецца з павелічэннем вышыні, а стратапаўза з’яўляецца слоем, дзе тэмпература дасягае максімуму. Тэмпература стратапаўзы — каля 0 °C. На [[Зямля (планета)|Зямлі]] стратапаўза знаходзіцца на вышыні 50—55 км [[Вышыня над узроўнем мора|над узроўнем мора]]. [[Атмасферны ціск]] складае каля 1/1000 ад ціску на ўзроўні мора. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|15|Стратапа́ўза||200}} * {{Крыніцы/Геаграфічныя паняцці і тэрміны|Стратапа́ўза|274}} * {{ВСЭ3|Стратопауза}} {{Атмасфера Зямлі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Атмасфера]] [[Катэгорыя:Стратасфера]] 7n4cledktm2euf52y5ozno7objf4ktd 14 139840 5132960 3635760 2026-04-27T10:36:21Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Кірункі і школы антычнай філасофіі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132960 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул па тэме катэгорыі}} {{Commonscat|Skeptics}} [[Катэгорыя:Антычныя філосафы]] [[Катэгорыя:Філосафы паводле школ і кірункаў]] [[Катэгорыя:Скептыцызм]] lcjkvew7rc1z2l4v7anwt9vjh41ek1z 0 143505 5132752 5119528 2026-04-26T15:30:06Z 5132752 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бяляцкі}} {{Асоба | імя = Алесь Віктаравіч Бяляцкі | партрэт = Ales Bialiatski Fot Mariusz Kubik 01.jpg | бацька = Віктар Усцінавіч Бяляцкі (1928—2011) | маці = Ніна Аляксандраўна (1935–1994) | жонка = Наталля Пінчук | дзеці = Адам Аляксандравіч Бяляцкі | сайт = freeales.org }} '''Але́сь Бяля́цкі''', поўнае імя '''Алякса́ндр Ві́ктаравіч Бяля́цкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[Грамадства|грамадскі]] дзеяч, праваабаронца, [[Палітычныя зняволеныя|палітвязень]] і [[вязень сумлення]]<ref>[http://udf.by/news/actual/45561-amnesty-international-priznala-belyackogo-uznikom-sovesti.html Amnesty International признала Беляцкого узником совести] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170827172813/http://udf.by/news/actual/45561-amnesty-international-priznala-belyackogo-uznikom-sovesti.html |date=27 жніўня 2017 }}</ref>. Лаўрэат [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]] (2022)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.cnbc.com/2022/10/07/belarusian-campaigner-and-two-human-rights-groups-win-2022-nobel-prize.html|title=Belarusian campaigner Ales Bialiatski and two human rights groups win 2022 Nobel Peace Prize|author=Jenni Reid|website=CNBC|access-date=2022-10-07}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў беларускай сям’і, бацька родам з [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага]], маці з [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага]] [[Раёны Беларусі|раёнаў]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. У 1965 годзе сям’я вярнулася ў Беларусь, на сталае жыццё ў [[Светлагорск]] Гомельскай вобласці. Выпускнік сярэдняй школы № 5 Светлагорска. У 1984 годзе скончыў [[Гісторыка-філалагічны факультэт ГДУ|гісторыка-філалагічны факультэт]] [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт|Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «беларуская і руская мовы і літаратура» (кваліфікацыя — [[філолаг]], выкладчык беларускай і рускай моў і літаратуры). Падчас вучобы сябраваў з будучымі вядомымі беларускімі пісьменнікамі, тады — студэнтамі [[Анатоль Ціханавіч Сыс|Анатолем Сысом]], [[Эдуард Аляксандравіч Акулін|Эдуардам Акуліным]], [[Сяржук Сыс|Сяржуком Сысом]], [[Анатоль Казлоў|Анатолем Казловым]]. Падчас вучобы выступіў з першымі літаратуразнаўчымі артыкуламі, дэбютаваў у 1984 годзе ў газеце «Літаратура і мастацтва». Працаваў настаўнікам у [[Лельчыцкі раён|Лельчыцкім раёне]] Гомельскай вобласці. У 1985-1986 гадах праходзіў як механік-вадзіцель браніраванага цягача артылерыйскай знішчальнай супрацьтанкавай батарэі пад Свярдлоўскам (цяпер [[Екацярынбург]], [[Расія]]). З 1981 года браў удзел у моладзевым нацыянальна-дэмакратычным руху<ref>[Бяляцкі, А. Халоднае крыло Радзімы. — 2014 г. — 540с. C.16]</ref>. Быў сябрам падпольнай групы моладзі: Беларускай канспірацыйнай партыі «Незалежнасць», якая ставіла мэтай спрыянне выхаду Беларусі з СССР і стварэнню незалежнай, дэмакратычнай дзяржавы<ref>Бяляцкі, А. Халоднае крыло Радзімы. — 2014. — 540 с. — С. 177.</ref>. Група мела статут і праграму, працавала праз легальныя нефармальныя моладзевыя аб’яднанні [[Талака (таварыства)|«Талака»]], [[Таварыства Тутэйшыя|«Тутэйшыя»]], выдавала нелегальны часопіс «[[Бурачок (часопіс)|Бурачок]]»<ref>[Бяляцкі, А. Халоднае крыло Радзімы. — 2014 г. — 540с. С.180]</ref>, была ініцыятарам правядзення першых у Беларускі [[Мітынг-рэквіем «Дзяды» 30 кастрычніка 1988 года|мітынгаў]] на [[Дзяды]] ў 1987 і 1988 гадах<ref>[https://www.svaboda.org/a/24758557.html Дзяды 1987 відэа]</ref>, акцый пратэсту — воднага ралі супраць пабудовы Даўгаўпілскай ГРЭС (1987)<ref>[http://westki.info/artykuly/14639/algerd-baharevich-na-gerbe-pamezhnaga-belaruskaga-myastechka-drui-pakachvaecca 29.4.1987 у Друі стартавала воднае ралі пратэсту супраць пабудовы Даўгаўпілскай ГЭС]{{Недаступная спасылка}}</ref>, мітынгу супраць разбурэння Верхняга горада ў Мінску (1988)<ref>[http://vytoki.net/?photo=00003567 Абарона Верхняга гораду] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210616021902/https://vytoki.net/?photo=00003567 |date=16 чэрвеня 2021 }}</ref>, дэманстрацыі і мітынгу ў Курапатах (1988)<ref>[https://charter97.org/ru/news/2013/6/1/70128/ Статью про Курапаты в 88-м году пропустил цензор]</ref>. Алесь Бяляцкі друкаваўся ў тагачасных падпольных выданнях, часопісах «Бурачок»<ref>[http://www.slounik.org/153769.html «Бурачок»]</ref> і «Вера»<ref>[http://vytoki.net/?docs=00005162 Вера] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210616015651/https://vytoki.net/?docs=00005162 |date=16 чэрвеня 2021 }}</ref>. Быў удзельнікам [[Мітынг-рэквіем «Дзяды» 30 кастрычніка 1988 года|мітынгаў на Дзяды ў 1987 і 1988 гадах]]. Быў адным з арганізатараў [[I вальны сойм беларускіх суполак|Першага вальнага сойму беларускіх суполак]]. Падчас навучання ў аспірантуры ў г. Мінску ў 1986—1989 гг. быў адным са стваральнікаў Таварыства маладых літаратараў «Тутэйшыя» (1986), потым — старшынём гэтай грамадскай арганізацыі<ref name=svaboda/>. Быў пад пагрозай выключэння з аспірантуры, але грамадскую дзейнасць не спыніў<ref>[Бяляцкі, А. Халоднае крыло Радзімы. — 2014 г. — 540с. С.22]</ref>. Браў удзел у пасяджэннях Камітэта-58<ref>[Бяляцкі, А. Халоднае крыло Радзімы. — 2014 г. — 540с. С.169]</ref>, у 1988 г. выступіў адным з заснавальнікаў таварыства «[[Мартыралог Беларусі]]», а таксама быў сябрам арганізацыйнага камітэту грамадскай арганізацыі [[БНФ Адраджэньне|Беларускі народны фронт]]. У 1990 годзе выступіў адным з арганізатараў грамадскай арганізацыі [[Беларуская каталіцкая грамада]]<ref>[https://belarus2020.churchby.info/adradzhau-i-belarusizavau-kasczyol-ryhtavau-polskih-svyatarou-da-praczy-u-belarusi-ales-byalyaczki-i-yago-kataliczki-aktyvizm-u-90-h/ Адраджаў і беларусізаваў Касцёл, рыхтаваў польскіх святароў да працы ў Беларусі. Алесь Бяляцкі і яго каталіцкі актывізм у 90-х]</ref>. У 1989 годзе скончыў аспірантуру [[Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы НАН Беларусі|Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы Акадэміі навук БССР]]<ref name=svaboda>{{cite web|url=http://www.svaboda.org/content/article/1987336.html|title=Анкета Свабоды: Алесь Бяляцкі|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]}}</ref>. У 1989 годзе працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам Музея гісторыі беларускай літаратуры, затым у 1989 годзе па конкурсе абраны калектывам музея на пасаду дырэктара [[Літаратурны музей Максіма Багдановіча|Літаратурнага музея Максіма Багдановіча]]. Працаваў дырэктарам музея з кастрычніка 1989 да жніўня 1998 года. Падчас працы Алеся Бяляцкага ў музеі былі адкрыты экспазіцыі ў цэнтральным будынку музея ў Мінску на Траецкім прадмесці (1991), у філіялах музея — «[[Беларуская хатка (музей)|Беларускай хатцы]]» ў Мінску на вуліцы [[Рабкораўская вуліца (Мінск)|Рабкораўскай]], 14 (1991), «[[Фальварак Ракуцёўшчына]]» ў вёсцы Ракуцёўшчына Маладзечанскага раёна (1991), у Яраслаўлі (1993). У будынках музея напачатку 1990-х гадоў праходзілі шматлікія культурныя і грамадскія мерапрыемствы, сходы дэмакратычных сілаў<ref>[http://vytoki.net/?photo=00020277 Супольнае паседжанне Сойма БНФ, Рабочага Саюзу Беларусі і Аб’яднанай Дэмакратычнай Партыі Беларусі 19 жніўня 1991 па ГКЧП] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211023080700/https://vytoki.net/?photo=00020277 |date=23 кастрычніка 2021 }}</ref>, пасяджэнні Управы і Сойму Беларускага народнага фронту, малітоўныя службы грэка-католікаў. У будынку музея ў 1990 годзе мела юрыдычны адрас і пачынала працу рэдакцыя адной з першых дэмакратычных газет у Беларусі [[Свабода (1990)|«Свабода»]]. Таксама Алесь Бяляцкі даў адрас музея як юрыдычны для рэгістрацыі дзясяткаў няўрадавых арганізацый, што ў тыя гады было цяжка знайсці, у тым ліку [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|праваабарончаму цэнтру «Вясна»]] і цэнтру «Супольнасць»<ref name="ReferenceA">[Тамковіч, А. Найноўшая гісторыя ў асобах. — Смаленск : Смоленская городская типография, 2013. — С.166. — ББК 84, УДК 823.]</ref>. Запрасіў у літаратурны музей М. Багдановіча на працу маладых беларускіх пісьменнікаў [[Паліна Уладзіміраўна Качаткова|Паліну Качаткову]], [[Эдуард Аляксандравіч Акулін|Эдуарда Акуліна]], [[Сяргей Вітушка|Сяргея Вітушку]], [[Алесь Астраўцоў|Алеся Астраўцова]]. [[Дэпутат]] [[Мінскі гарадскі Савет дэпутатаў|Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў]] у 1991—1996 гадах. 20 жніўня 1991 года разам з іншымі 29 дэпутатамі Мінгарсавета, на наступны дзень пасля [[путч ГКЧП|путчу ГКЧП]], выступіў з адкрытым зваротам да жыхароў Мінска ''«захоўваць вернасць законна абраным органам улады і дамагацца ўсімі канстытуцыйнымі метадамі спынення дзейнасці Дзяржаўнага камітэту па надзвычайным становішчы»''<ref>[https://www.svaboda.org/a/24304500.html Дземянцей: «Павесіце на вяроўцы бяз мыла?»]</ref>. 5 верасня 1991 года пасля прыняцця Мінгарсаветам рашэння пра выкарыстанне [[Беларуская нацыянальная сімволіка|нацыянальнай сімволікі]] Бяляцкі прынёс [[бела-чырвона-белы сцяг]] у залу пасяджэнняў дэпутатаў, гэты сцяг першым у краіне быў афіцыйна вывешаны над [[Будынак Мінгарвыканкама|будынкам Мінгарсавета]]<ref name="ReferenceA"/>. Сакратар Управы БНФ (1996—1999), намеснік старшыні [[Партыя БНФ|Партыі БНФ]] (1999—2001)<ref name="ReferenceB">[Хто ёсць хто ў Беларусі / укл. Л. А. Андросік, В. Ф. Голубеў і інш. — Вільня, 2007. — 256 с. (С.35) УДК 32 ББК 92.2 Х 97.]</ref>. У 1996 годзе заснаваў гарадскую мінскую арганізацыю [[Вясна-96|Праваабарончы цэнтр «Вясна-96»]], які 15 чэрвеня 1999 года пераўтварыўся ў рэспубліканскае Грамадскае аб’яднанне Праваабарончы цэнтр «Вясна». Рашэннем [[Вярхоўны Суд Рэспублікі Беларусь|Вярхоўнага суда Рэспублікі Беларусь]] 28 кастрычніка 2003 года за ўдзел у назіранні падчас [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2001)|прэзідэнцкіх выбараў 2001 года]] Грамадскае аб’яднанне «Праваабарончы цэнтр „Вясна“» было пазбаўлена дзяржаўнай рэгістрацыі. З тых часоў вядучая беларуская праваабарончая арганізацыя працуе без рэгістрацыі<ref name="Праваабарончы цэнтр «Вясна»">[http://spring96.org/be/about Праваабарончы цэнтр «Вясна»]</ref>. Старшыня рабочай групы Асамблеі няўрадавых дэмакратычных арганізацый (2000—2004)<ref name="ReferenceB"/>. Віцэ-прэзідэнт Міжнароднай федэрацыі за правы чалавека (The International Federation for Human Rights, FIDH; 2007—2016)<ref name="Праваабарончы цэнтр «Вясна»"/>. Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]] (1995)<ref>[http://lit-bel.org/by/friends/b/192.html Асабiстыя старонкi сяброу СБП] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180423150642/http://lit-bel.org/by/friends/b/192.html |date=23 красавіка 2018 }}</ref> і [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]] (2009)<ref>[https://pen-centre.by/pismenniki_u_zniavolenni.html Пісьменнікі ў зняволенні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005151102/https://pen-centre.by/pismenniki_u_zniavolenni.html |date=5 кастрычніка 2021 }}</ref>. 4 жніўня 2011 годзе затрыманы [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Рэспублікі Беларусь|ДФР КДК]], затым арыштаваны і змешчаны ў СІЗА ў Мінску<ref>[https://www.svaboda.org/a/24287517.html Арышт Алеся Бяляцкага. Рэакцыі]</ref>. 24 лістапада 2011 года асуджаны па ч. 2. арт. 243 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК]] (утойванне даходаў у асабліва буйным памеры) на 4,5 гады пазбаўлення волі з канфіскацыяй маёмасці<ref>[http://www.belaruspartisan.org/bel/politic/197433/ Алесь Бяляцкі асуджаны да 4,5 гадоў пазбаўлення волі з канфіскацыяй маёмасці]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Суд прызнаў яго вінаватым у нясплаце падаткаў. Падставай для крымінальнага пераследу стала інфармацыя пра банкаўскія рахункі, якую перадалі беларускім праваахоўным органам [[Літва]] і [[Польшча]]. А. Бяляцкі сваёй віны не прызнаў і заявіў, што грошы, якія былі атрыманы на яго рахункі ў банку, выкарыстоўваліся на праваабарончую дзейнасць. Раней у тым жа годзе беларускія ўлады скіравалі Літве запыт у справе фінансавання беларускай апазіцыі, Алеся Бяляцкага ўдалося прызнаць вінаватым у тым ліку ў выніку таго, што адказ на гэты запыт не быў добра прадуманы літоўскім бокам. Літоўскі дыпламат [[Рэнатас Юшка]] пазней пракаментаваў гэта так: «Для Літвы гэта вялікае паражэнне на міжнароднай арэне, і я ўсё яшчэ адчуваю пэўнае пачуццё віны з-за Алеся. Калі я яшчэ быў адказным за каардынацыю такіх спраў, то нам удавалася прадухіляць падобныя здарэнні». Беларускія праваабаронцы, а таксама кіраўніцтва [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскага Саюза]], урады краін ЕС, [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і міжнародныя праваабарончыя арганізацыі лічылі А. Бяляцкага палітычным вязнем, а прысуд яму — палітычна матываваным. Яны патрабавалі ад уладаў Беларусі вызваліць праваабаронцу<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/84130|title=Бяляцкі атрымаў прэмію Кэлі, перадаў 10 тысяч еўра праваабаронцам|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. 15 верасня 2011 г. адмысловую рэзалюцыю па справе А. Бяляцкага прыняў [[Еўрапейскі парламент]]<ref>[http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&reference=P7-TA-2011-0392&language=EN European Parliament resolution of 15 September 2011 on Belarus: the arrest of human rights defender Ales Bialatski]</ref>. З патрабаваннем вызвалення Алеся Бяляцкага да ўладаў Беларусі звярталіся Старшыня Еўрапарламенту [[Ежы Бузек]]<ref>[https://euroradio.fm/report/starshynya-ewraparlamentu-zaklikae-vyzvalits-byalyatskaga-i-wsikh-palitvyaznyaw-76180?page=143 Старшыня Еўрапарламенту заклікае вызваліць Бяляцкага і ўсіх палітвязняў]</ref>, прадстаўнік ЕС па замежных справах і палітыцы бяспекі [[Кэтрын Маргарэт Эштан|Кэтрын Эштан]]<ref>[http://old.belhelcom.org/node/14462 Алесь Бяляцкі асуджаны на 4 гады і 6 месяцаў з канфіскацыяй (увесь працэс)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170417181035/http://old.belhelcom.org/node/14462 |date=17 красавіка 2017 }}</ref>, старшыня АБСЕ Эйман Гілмар<ref>[https://charter97.org/be/news/2012/1/26/47246/ Старшыня АБСЕ заклікае вызваліць Алеся Бяляцкага]</ref>, спецыяльны дакладчык па сітуацыі ў Беларусі Рады ААН па правах чалавека [[Міклаш Харасці]]<ref>[http://www.belaruspartisan.org/politic/238550/ Миклош Харашти призывает освободить и реабилитировать Беляцкого] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130806184947/http://www.belaruspartisan.org/politic/238550/ |date=6 жніўня 2013 }}</ref>. Тэрмін зняволення адбываў у папраўчай калоніі № 2 у г. Бабруйску. Працаваў упакоўшчыкам у швейным цэху<ref>[http://www.sn-plus.com/socium/7241-2012-04-30-13-30-54.html АЛЕСЬ БЯЛЯЦКІ ПАТЭЛЕФАНАВАЎ ЖОНЦЫ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200808002639/http://www.sn-plus.com/socium/7241-2012-04-30-13-30-54.html |date=8 жніўня 2020 }}</ref>. Неаднаразова пакараны адміністрацыяй калоніі за «парушэнні правілаў паводзін асуджаных»<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/81730|title=За сем месяцаў у калоніі Бяляцкі атрымаў сем спагнанняў|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>, прызнаны «злосным парушальнікам рэжыму», таму пазбаўлены амністыі ў 2012 годзе<ref>[http://humanrightshouse.org/Articles/18218.html Бяляцкі атрымаў трэцяе спагнанне ў калоніі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160601032100/http://humanrightshouse.org/Articles/18218.html |date=1 чэрвеня 2016 }}</ref>, пазбаўляўся спатканняў з роднымі і перадач<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/78253|title=Бяляцкага пазбавілі перадачы і спаткання|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. У калоніі напісаў шмат тэкстаў на літаратуразнаўчыя тэмы, эсэ, успаміны, якія перадаваліся на волю ў лістах<ref>[http://reporter.by/Belarus/ales-byalyatsk--turme-psha-kngu-pra-represavanaga-psmennka/ Алесь Бяляцкі ў турме піша кнігу пра рэпрэсаванага пісьменніка]</ref>. Падчас зняволення ў абарону Алеся Бяляцкага разгорнутая кампанія міжнароднай салідарнасці<ref>[http://belsat.eu/news/12844/ 100 тысяч салідарных з Алесем Бяляцкім (+ мапа салідарнасці)]</ref>. Алесь Бяляцкі вызвалены 21 чэрвеня 2014 года. Падчас [[Пагром грамадскіх арганізацый у Беларусі (ліпень 2021)|пагрому грамадскіх арганізацый]] у Беларусі Алесь Бяляцкі затрыманы 14 ліпеня 2021 года<ref name="держат">{{Cite web|date=2021-07-22|title=Беларусь: Руководителей Правозащитного центра "Весна" держат в СИЗО. Потребуйте от властей освободить их!|url=https://eurasia.amnesty.org/2021/07/22/belarus-rukovoditelej-pravozashhitnogo-czentra-vesna-derzhat-v-sizo-potrebujte-ot-vlastej-osvobodit-ih/|url-status=dead|access-date=2021-07-28|publisher=[[Amnesty International]]|language=ru|archive-date=28 ліпеня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728093734/https://eurasia.amnesty.org/2021/07/22/belarus-rukovoditelej-pravozashhitnogo-czentra-vesna-derzhat-v-sizo-potrebujte-ot-vlastej-osvobodit-ih/}}</ref>. 15 ліпеня сумеснай заявай дзевяці арганізацый, сярод якіх [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]], [[Беларускі Хельсінкскі камітэт|Беларускі Хельсінскі камітэт]], [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускі ПЕН-цэнтр]], прызнаны [[Палітычныя зняволеныя|палітычным зняволеным]]<ref name="держат" /><ref>{{Cite web|date=2021-07-15|title=Затрыманых праваабаронцаў і актывістаў прызналі палівязнямі|url=https://euroradio.fm/zatrymanyh-pravaabaroncau-i-aktyvistau-pryznali-palivyaznyami|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210715144433/https://euroradio.fm/zatrymanyh-pravaabaroncau-i-aktyvistau-pryznali-palivyaznyami|archive-date=2021-07-15|access-date=2021-07-28|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be}}</ref>. 7 кастрычніка 2022 года Алесь Бяляцкі абвешчаны лаўрэатам [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскай прэміі міру]]. За свайго зняволенага мужа залаты медаль і дыплом лаўрэата 10 снежня атрымала Наталля Пінчук. Нобелеўская прамова ўпершыню ў гісторыі прагучала па-беларуску. У 2023 годзе разам з ім у Мінску судзілі прадстаўнікоў «Вясны» [[Валянцін Стэфановіч|Валянціна Стэфановіча]] і [[Уладзімір Мікалаевіч Лабковіч|Уладзіміра Лабковіча]]. 3 сакавіка абвешчаны прысуд па справе. Алесь Бяляцкі прызнаны вінаватым і прысуджаны да 10 гадоў пазбаўлення волі з адбываннем пакарання ў калоніі ўзмоцненага рэжыму з грашовым штрафам у даход дзяржавы<ref>[https://tass.ru/obschestvo/17189157 tass.ru]</ref>. 13 снежня 2025 года вызвалены і вывезены з Беларусі ў Літву<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/383476|title=Алесь Бяляцкі прыбыў у Вільню|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. == Узнагароды і ганаровыя званні == * У сакавіку 2006 года [[Вацлаў Гавел]] уручыў Алесю Бяляцкаму прэмію Homo Homini за праваабарончую дзейнасць<ref>http://afn.by/news/i/74799</ref>. * Прэмія імя Пера Ангера. «Per Anger Prize» (Швецыя, 2006)<ref>[http://www.sweden4rus.nu/news/news?id=7729 Белорусская неделя в Стокгольме.]</ref>. * Прэмія свабоды імя Андрэя Сахарава Нарвежскага Хельсінкскага камітэта. «Andrei Sakharov Freedom Award» (Нарвегія, 2006)<ref>[https://news.tut.by/society/68869.html Белорусский правозащитник А.Беляцкий выдвинут на Нобелевскую премию мира] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210128032916/https://news.tut.by/society/68869.html |date=28 студзеня 2021 }}</ref>. * Ганаровы грамадзянін [[Генуя|Генуі]] з 2010 года. * Нацыянальная прэмія ў абарону правоў чалавека. «Праваабаронца 2011 года» (Беларусь, 2011)<ref>[http://naviny.by/rubrics/politic/2011/12/13/ic_news_112_382629 В Минске вручены премии за защиту прав человека]</ref>. * Дыплом за свабоду слова. Нарвежскі саюз пісьменнікаў. «Ytringsfrihetsprisen 2011» (Нарвегія, 2012)<ref>[http://www.forfatterforeningen.no/artikkel/ytringsfrihetsprisen-2011-ales-bjaljatski#.WZKvcjNJaUl Ytringsfrihetsprisen 2011: Ales Bjaljatski]</ref>. * Ганаровы грамадзянін [[Парыж]]а з 2012 года<ref>[http://www.tvp.info/8648514/polska/ales-bialacki-laureatem-nagrody-lecha-walesy/ Aleś Bialacki laureatem Nagrody Lecha Wałęsy]</ref>. * Прэмія Леха Валенсы. «Nagroda Lecha Walesy 2012» (Польшча, 2012)<ref>{{Cite web |url=https://www.prezydent.pl/kancelaria/archiwum/archiwum-bronislawa-komorowskiego/kancelaria/aktywnosc-ministrow/nagroda-lecha-walesy-dla-alesia-bialackiego,20719 |title=Nagroda Lecha Wałęsy dla Alesia Bialackiego |access-date=10 студзеня 2026 |archive-date=5 лістапада 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221105200904/https://www.prezydent.pl/kancelaria/archiwum/archiwum-bronislawa-komorowskiego/kancelaria/aktywnosc-ministrow/nagroda-lecha-walesy-dla-alesia-bialackiego,20719 |url-status=dead }}</ref>. * Прэмія імя Вацлава Гавела за правы чалавека. Першы лаўрэат ад заснавання прэміі. «Vaclav Havel Human Rights Prize 2013». Парламенцкая Асамблея Рады Еўропы сумесна з Бібліятэкай Вацлава Гавела і фондам Charta 77 (Страсбург, 2013)<ref>[https://charter97.org/be/news/2013/9/30/76628 Прэмія Вацлава Гавела прысуджаная Алесю Бяляцкаму]</ref>. * [[Літаратурная прэмія імя Алеся Адамовіча]]. Беларускі ПЭН-цэнтр (Беларусь, 2014)<ref>[https://spring96.org/be/news/71005 Алесь Бяляцкі атрымаў літаратурную Прэмію імя Алеся Адамовіча]</ref>. * Абаронца грамадзянскіх правоў года — 2014. «Civil rights defender of the year 2014» (Швецыя, 2014)<ref>[http://belapan.by/archive/2014/04/02/692729/ Шведская правозащитная организация Civil Rights Defenders назвала Алеся Беляцкого Защитником гражданских прав года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170825185355/http://belapan.by/archive/2014/04/02/692729/ |date=25 жніўня 2017 }}</ref>. * [https://www.senat.gov.pl/diariusz/wydarzenia/art,7601,10-grudnia-2014-r-.html Медаль адраджэння Сенату Рэчы Паспалітай Польскай] (Польшча, 10 снежня 2014) * Прэмія імя Паўла Уладковіца<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.polskieradio.pl/75/921/artykul/1315924,ales-bialacki-odebral-nagrode-dla-obroncow-praw-i-wolnosci-im-pawla-wlodkowica|title=Aleś Bialacki odebrał nagrodę dla obrońców praw i wolności im. Pawła Włodkowica - Raport Białoruś|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-04-01}}</ref> (Pawla Wlodkowica; Польшча, 10 снежня 2014) * Ганаровы грамадзянін [[Сіракуза|Сіракузы]] з 2014<ref>[http://spring96.org/be/news/75842 Алесь Бяляцкі стаў ганаровым грамадзянінам Сіракузы]</ref>. * Лаўрэат [[Прэмія імя Льва Сапегі|прэміі імя Льва Сапегі]] (2016)<ref name="nc2015">{{cite web|lang=be|url=https://novychas.online/hramadstva/aliesj_bjaliacki_atrymau_premi|title=Алесь Бяляцкі атрымаў прэмію імя Льва Сапегі ў Варшаве|date=15 ліпеня 2015|publisher=Новы Час|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. * Намінаваны на Нобелеўскую прэмію міру пяць разоў. У 2006 і 2007 гадах<ref>{{Cite web |url=https://palitviazni.info/viazen/alies-bialiacki |title=Алесь Бяляцкі |access-date=24 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170825190751/https://palitviazni.info/viazen/alies-bialiacki |archive-date=25 жніўня 2017 |url-status=dead }}</ref>. У 2012 годзе зноў намінаваны, але прэмія прысуджана Еўрасаюзу<ref>{{Cite web |url=http://n-europe.eu/article/2012/07/30/tsi_atrymae_ales_byalyatski_nobeleuskuyu_premiyu |title=Ці атрымае Алесь Бяляцкі Нобелеўскую прэмію |access-date=24 студзеня 2022 |archive-date=16 студзеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116085217/http://n-europe.eu/article/2012/07/30/tsi_atrymae_ales_byalyatski_nobeleuskuyu_premiyu |url-status=dead }}</ref>. 2 лютага 2013 года намінаваны нарвежскім парламентарыем Янам Санэрам. У 2014 годзе дэпутаты польскага парламента намінавалі Алеся Бяляцкага на Нобелеўскую прэмію міру, пад намінацыяй падпісаліся 160 дэпутатаў<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/120938|title=Алесь Бяляцкі зноў стане кандыдатам на Нобелеўскую прэмію міру|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. * [[Медаль 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]] (2019)<ref>[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]</ref>. * Прэмія {{нп3|Прэмія «За правільны спосаб жыцця»|«За правільны спосаб жыцця»|uk|Премія «За правильний спосіб життя»}} (прысуджана «[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясне]]» ды Алесю Бяляцкаму)<ref>{{cite web |url=https://www.rightlivelihoodaward.org/2020-announcement/2020-announcement-press-release-de/ |title=2020 Announcement – Press Release |work=rightlivelihoodaward.org |publisher=The Right Livelihood Foundation |date=2020-10-01 |access-date=2020-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112125754/https://www.rightlivelihoodaward.org/2020-announcement/2020-announcement-press-release-de/ |archive-date=12 студзеня 2021 |url-status=dead }}</ref>. * [[Нобелеўская прэмія міру]] (2022) * Крыж [[Ордэн Пагоні|Ордэна Пагоні]] (2024) за выбітныя заслугі маральна-грамадскага лідарства нацыянальнага маштабу на абароне грамадзянскіх і нацыянальна-культурных правоў і законнасці Беларусі ў варунках асабістае небяспекі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://racyja.com/by/palityka/rada-bnr-uznaharodzila-roznych-dzejacou-za-zasluhi-perad-belaruskim-narodam/|title=Рада БНР узнагародзіла розных дзеячоў за заслугі перад беларускім народам|website=[[Беларускае Радыё Рацыя]]|date=2024-03-25|access-date=2024-03-25}}</ref>. * [[Медаль Няскораных (Ларысы Геніюш)]] (Вільня, 17 снежня 2025) * Ордэн Крыж Свабоды (сакавік 2026)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://euroradio.fm/byalyacki-kalesnikava-kurs-apk-uznagarodziu-medalyami-14-vybitnykh-asob|title=Бяляцкі, Калеснікава, Курс — АПК узнагародзіў медалямі 14 беларусаў і ўкраінцаў {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|website=euroradio.fm|date=2026-03-24|access-date=2026-04-01}}</ref> == Вобраз у культуры і мастацтве == * 4 жніўня — Міжнародны дзень салідарнасці з грамадзянскай супольнасцю Беларусі, заснаваны ў 2012 годзе як адказ на арышт Алеся Бяляцкага<ref>[http://by.soli-day.org/ 4 августа — Международный день солидарности с гражданским обществом Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210812232424/http://by.soli-day.org/ |date=12 жніўня 2021 }}</ref>. * [[Дзмітрый Плакс|Дзмітры Плакс]] 14.02.2013 года зрабіў пастаноўку на Радыё Швецыі пра Алеся Бяляцкага<ref>[http://www.belaruspartisan.org/bel/life/219868/ Радыё Швецыі рыхтуе пастаноўку пра Алеся Бяляцкага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170825184351/http://www.belaruspartisan.org/bel/life/219868/ |date=25 жніўня 2017 }}</ref>. * Кніга Віктара Сазонава «Паэзія прозы» (2013) прысвечана Алесю Бяляцкаму, а ў адным апавяданняў кнігі — «Паштоўка палітвязня», сюжэт пра яго<ref>[http://ww.w.kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=26072 Паэзія прозы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170825184825/http://ww.w.kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=26072 |date=25 жніўня 2017 }}</ref>. * [[Уладзімір Мікалаевіч Сіўчыкаў|Уладзімір Сіўчыкаў]] — эсэ «Гэтае салодкае слова — свабода!» у падборцы «Начныя нататкі». Дадатак Літаратурная Беларусь № 4 (92) у газеце Новы Час. 25 красавіка 2014 / № 16 (385)<ref>[http://lit-bel.org/assets/files/litbiel_2014_4.pdf Гэта салодкае слова — свабода!]</ref>. * [[Уладзімір Пракопавіч Някляеў|Уладзімір Някляеў]]. Верш Рымцелі. На 50-годдзе праваабаронцы Алеся Бяляцкага<ref>[https://www.svaboda.org/a/24718802.html РЫМЦЕЛІ. Алесю Бяляцкаму]</ref>. * [[Сяржук Сыс]] — верш «Алесю Бяляцкаму»<ref>[http://sys-s.org/2014/82 Алесю Бяляцкаму]</ref>. * [[Міхась Скобла]] — эсэ «Ліст да Алеся Бяляцкага»<ref>[https://www.svaboda.org/a/24381350.html Ліст да Алеся Бяляцкага]</ref>. * Мастацкі фільм «Выше неба» (рэжысёр: Дзмітры Марынін, [[Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык|Андрэй Курэйчык]], 2012 г.): у эпізодзе паказаны сюжэт з навін тэлеканала «Беларусь-1» аб затрыманні Алеся Бяляцкага (56 хвіліна)<ref>[http://kinokrad.co/280194-vyshe-neba.html «Выше неба»]</ref>. * Дакументальны фільм «Свечка праўды Алеся Бяляцкага» (сцэнарыст [[Паліна Уладзіміраўна Качаткова|Паліна Сцепаненка]], 2011, Беларусь)<ref>[http://n-europe.eu/article/2013/0/31/ales_byalyatski_pravaabarontsa_litaraturaznautsa_chalavek Алесь Бяляцкі: праваабаронца, літаратуразнаўца, чалавек]{{Недаступная спасылка}}</ref>. * Дакументальны фільм «Вясна» (рэжысёр — Вольга Швед, 2012 г., Беларусь)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=JL2BOk9F3o8 «Вясна», дак. фільм пра Алеся Бяляцкага.]</ref>. * Дакументальны фільм «Нястомнае сэрца» (A Heart That Never Dies) Алеся Бяляцкага (рэжысёр Эрлінг Борген, 2015, Нарвегія)<ref>[https://www.facebook.com/ales.bialiatski/videos/vb.757410604338043/944687615610340/?type=2&theater A Heart That Never Dies]</ref>. * Дакументальны фільм «1050 дзён самоты» (рэжысёр Алег Дашкевіч, 2014, Беларусь)<ref>[http://belsat.eu/films/1050-dzyon-samoty/ 1050 дзён самоты]</ref>. * Мастак Ай Вейвей. Выява Алеся Бяляцкага зробленая з дэталяў канструктара «Лега» вядомым сучасным кітайскім мастаком-дысідэнтам Ай Вейвенем. Твор прадстаўлены на выставе «След» у музеі Хішхорн у Вашынгтоне<ref>[https://moc.media/ru/1824 На экспозиции в Вашингтоне представлены изображения, сделанные из кусочков конструктора «Лего».]</ref>. [[Файл:Mural u Vilni.jpg|міні|Мурал у Вільні.]] * Партрэт Алеся Бяляцкага. Мастак — Уладзімір Вішнеўскі. У кнізе «Халоднае крыло Радзімы»<ref name="Халоднае крыло Радзімы">[http://kamunikat.org/7736.html?pubid=36554 Халоднае крыло Радзімы.]</ref> * Ва Украіне выпушчаны паштовы канверт з выявай Алеся Бяляцкага, а таксама паштовая марка з выявай адной з першых паштовых марак незалежнай Беларусі, на якой намаляваны нацыянальны герб Беларусі – «Пагоня»<ref>Ініцыятар выпуску ва Украіне канверта з выявай Алеся Бяляцкага і маркі з «Пагоняй» распавёў гісторыю і нагоды стварэння гэтых філатэлістычных аб’ектаў https://radiounet.fm/iniczyyatar-vypusku-va-ukraine-kanverta-z-vyyavaj-alesya-byalyaczkaga-i-marki-z-pagonyaj-raspavyou-gistoryyu-i-nagody-stvarennya-getyh-filatelistychnyh-abektau/</ref>. * Мурал у Вільні — за рэалізацыю фрэскі на просьбу літоўскага МЗС узяліся мастакі з лабараторыі Kiaurai sieńs і каманды з Коўна Gyva Grafika. Дызайнерка фрэскі, а таксама кіраўніца ўсёй працы -- Ліна Шліпавічутэ<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/110193|title="Сімвал барацьбы за свабоду". Партрэт Алеся Бяляцкага — цяпер насупраць амбасады Беларусі ў Літве|website=spring96.org|access-date=2026-04-01}}</ref>. == Бібліяграфія ==<!-- Вельмі неашчаднае для чытача і прасторы афармленне. Вярстальніка за такое звальняў бы з воўчым білетам. Прапаную зрабіць проста спіс, а ніжэй галерэю вокладак. --> {| class="wikitable" |«Літаратура і нацыя»<ref name=":0">[http://kamunikat.org/7736.html?pubid=9131 Літаратура і нацыя.]</ref>. — Мн., 1991. |[[Файл:Litaratura_i_nacya.jpg|frameless]] |- |[http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=11215 «Прабежкі па беразе Жэнеўскага возера»]. — Мн., 2006. |[[Файл:Prabezhki_pa_beraze.jpg|frameless]] |- |«Асьвечаныя беларушчынай»<ref name=":1">[http://kamunikat.org/7736.html?pubid=27521 Асьвечаныя беларушчынай.]</ref>. — Мн., 2013<ref name=":2">{{cite web| date =2013-02-07| url =http://www.charter97.org/ru/news/2013/2/7/64996/| title =Вышла книга Беляцкого «Асьвечаныя беларушчынай»| publisher =Хартия'97| access-date =2013-02-07| archive-url =https://web.archive.org/web/20130531015059/http://charter97.org/ru/news/2013/2/7/64996/| archive-date =31 мая 2013| url-status =dead}}</ref>. — кніга занесена ў спіс рэчаў, забароненых да ўвозу ў Беларусь<ref name=":3">{{cite web|author=Сяргей Макарэвіч|url=http://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=67560|title=Кнігу Бяляцкага забаранілі да ўвозу ў Беларусь|lang=be|publisher=[[Салідарнасць (газета)|Салідарнасць]]|access-date=23 снежня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106182854/http://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=67560|archive-date=6 студзеня 2014|url-status=dead}}</ref>. |[[Файл:Asvechanya_belaruschynay.jpg|frameless]] |- |«Іртутнае срэбра жыцьця»<ref name=":4">[http://kamunikat.org/7736.html?pubid=30479 Іртутнае срэбра жыцьця.]</ref>. — Мн., 2014. — кніга прысвечана падзеям 2010—2011 гадоў у Беларусі і адлюстроўвае два гады жыцця аўтара. Напісана падчас зняволення, складаецца з лістоў з успамінамі і развагамі<ref name=":5">{{cite web |url=http://belapan.com/archive/2014/05/14/701579_701580/ |title=Вышла книга Алеся Беляцкого "Іртутнае срэбра жыцьця" |date=2014-05-14 |publisher=[[БелаПАН]] |access-date=2014-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517153032/http://belapan.com/archive/2014/05/14/701579_701580/ |archive-date=17 мая 2014 |url-status=dead }}</ref>. |[[Файл:Irtutnae_srebra_zhicca.jpg|frameless]] |- |«Халоднае крыло Радзімы»<ref name="Халоднае крыло Радзімы" />. — Вільня, 2014. |[[Файл:Halodnae_krylo.jpg|frameless]] |- |«Бой з сабой» — Мн., 2016<ref name=":6">[http://kamunikat.org/7736.html?pubid=39389 Бой з сабой]</ref>. |[[Файл:Boy_z_saboy.jpg|frameless]] |- |«20-я Вясна» : (зборнік эсэ і ўспамінаў сяброў Праваабарончага цэнтра «Вясна»). — Мінск, 2016. — 204 с. (тэксты Алеся Бяляцкага на С. 7—20; 189—203)<ref name=":7">[http://spring96.org/files/book/be/2016-20viasna-esse-be.pdf 20-я Вясна.]</ref> |[[Файл:20_Viasna.jpg|frameless]] |- |[https://kamunikat.org/turemnyya-sshytki-byalyatski-ales «Турэмныя сшыткі»]  — Мн, 2018. |[[Файл:Turemnya_sshytki.jpg|frameless]] |- |[https://kamunikat.org/listy-salidarnastsi-byalyatski-ales «Лісты салідарнасьці»]  — Мн, 2018. |[[Файл:Listy_salidarnasci.jpg|frameless]] |- |[https://kamunikat.org/ales-byalyatski-ales «Алесь Бяляцкі»] — Мн-Варшава, 2022. |[[Файл:Ales_Bialiatski.jpg|frameless]] |- |[https://spring96.org/be/news/117119 «Алесь»] — Беласток, 2024.<ref>{{Cite web|url=https://spring96.org/be/news/117119|title=Новая кніга пра Алеся Бяляцкага "За беларускае жыццё…" дасяжная для чытачоў|website=spring96.org|date=2025-01-10}}</ref> |[[Файл:Ales_2024.jpg|frameless]] |} === Укладанні === * ''[[Анатоль Ціханавіч Сыс|Сыс, А.]]'' Alaiza / укл. А.Бяляцкі. — Вільня: Gudas, 2009. — 212с. * ''Сыс, А.'' Берагі майго юнацтва / укл., прадм. А. Бяляцкі. — Мінск: Галіяфы, 2016. — 250с. УДК821.161.3-1 ББК 84 (4Беи)-5 С95 — ISBN 978-985-7021-97-0 * ''Юхнавец, Я.'' Сны на чужыне. — Мінск: Мастацкая літаратура, 1994. — 220 с. ББК 84(4Бел)6 — ISBN 5-340-01255-7 '''<big>Кнігі пра Алеся Бяляцкага:</big>''' * [https://docs.rferl.org/be-by/2013/01/18/6416447a-0fda-455d-a521-0011c20ad28a.pdf Справа Бяляцкага] — Аўтар: Валер Каліноўскі, 2012. * [https://kamunikat.org/albom-salidarnastsi Альбом салідарнасьці] — Мн, 2017. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Адзін дзень палітвязьня 2009—2011. — Радыё Свабодная Еўропа / Радыё Свабода: Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе, 2011, — 328 с. — ISBN 978-0-929849-42-3 — С. 240—249. * Голас волі з-за кратаў. Анталогія твораў беларускіх палітзняволеных / Складальнік, рэдактар А. І. Фядута. — Вільня: ЕГУ, 2013. — 992 с. — ISBN 978-9955-773-69-6 — C. 105—132. * Каліноўскі, В. Справа Бяляцкага. — Радыё Свабодная Еўропа / Радыё Свабода: Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе, 2012. — 364 с. — ISBN 978-0-929849-49-2 * Наша вясна. Праваабарончы цэнтр «Вясна». Гісторыя ў асобах. — Вільнюс: Gudas, 2012. — 216с. — С. 9-26. * Тамковіч, А. Лёсы. — СПб: Невский простор, 2010. — 472 с. ББК 84 УДК 823. — ISBN 978-594-7161-69-4. — С. 199—209. * Смяротнае пакаранне ў Беларусі. — Вільня: 2015. — 300 с. (прадмова А. Бяляцкага на С. 3-6). * Хто ёсць хто ў Беларусі / укл. Л. А. Андросік, В. Ф. Голубеў і інш. — Вільня, 2007. — 256 с. УДК 32 ББК 92.2 Х 97. — С.134-135. * Хрышчэнне нацыі. Масавыя акцыі 1988—2009. / пад. рэд. В. Булгакава, А. Дынько. — Беласток: Беларускае гістарычнае таварыства; Вільня: Інстытут беларусістыкі; Мінск: палітычная сфера, 2011. — 576 с. — ISBN 83-60456-33-Х — С. 59-60, 97. == Спасылкі == * [http://freeales.fidh.net/ru FreeAles (стварэнне і кіраванне сайтам — FIDH)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130427081912/http://freeales.fidh.net/ru/ |date=27 красавіка 2013 }} {{Нобелеўская прэмія міру 2001—2025}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бяляцкі Алесь}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Праваабаронцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Талакі]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя вязнямі сумлення арганізацыяй Amnesty International у Беларусі]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Мінскага гарадскога Савета дэпутатаў]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] [[Катэгорыя:Дысідэнты Беларусі]] [[Катэгорыя:Праваабарончы цэнтр «Вясна»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі імя Сахарава]] [[Катэгорыя:Члены Партыі БНФ]] gd5fucvd03gv8gde6xuprhsvykfmes4 0 144657 5132713 5034193 2026-04-26T14:21:39Z Skejtpunk 166855 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5132713 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Танка}} '''Танка''' — монастрафічны пяцірадковы нерыфмаваны верш японскай паэзіі. Мае 31 склад: у 1-м і 3-м вершарадках па 5 складоў, у астатніх — па 7. Традыцыйная тэматыка — каханне, расставанне, падарожжы, поры года. Танка багаты тропамі, гульнёй слоў. Найбольш раннія танка напісаны ў 8 стагоддзі, росквіт прыпадае на 10-13 стагоддзі і звязаны з дзейнасцю прыдворнага Ведамства японскай паэзіі, правядзеннем паэтычных спаборніцтваў і складаннем афіцыйных анталогій. Буйнейшыя прадстаўнікі — [[Сайгё]], [[Такубоку Ісікава]]. == Танка ў беларускай літаратуры == У беларускай паэзіі першыя танка з'явіліся ў паэзіі [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]]. Танка запатрабавана і ў сучасным беларускім літаратурным працэсе. Прыклады таму можна знайсці ў творчасці [[Ніл Гілевіч|Ніла Гілевіча]] (у кнізе «На флейце самоты» (2004 г.)), [[Уладзімір Мікалаевіч Сіўчыкаў|Уладзіміра Сіўчыкава]], Уладзіміра Лебедзева, [[Эдуард Станіслававіч Дубянецкі|Эдуарда Дубянецкага]], [[Арцём Яўгенавіч Арашонак|Арцёма Арашонка]], Таццяны Пратасевіч, [[Алёна Беланожка|Алёны Беланожка]] і іншых. У сваёй кнізе «На флейце самоты» (2004 г.) у жартаўнічай форме Ніл Гілевіч падаў азначэнне танка: {{пачатак цытаты}} <poem> ''Трыццаць адзін склад'' ''Уціснуць у пяць радкоў'' ''Строга па схеме:'' ''Пяць-сем-пяць-сем-сем, — і ўсё!'' ''Вось вам, сябры, і «танка».'' ::: Ніл Гілевіч</poem> {{канец цытаты}} Палову дадзенай кнігі паэт прысвяціў у японскіх формах памяці сваёй жонкі Ніны. Дадзеныя вершы можна лічыць сінтэтычным жанрам — танка-эпітафіямі{{sfn|Барысюк, Т.П.|2022|с=274}}, бо ў іх аўтар выказвае смутак з прычыны страты найбліжэйшага чалавека: «Помню, сказала: / "Ой, як ты будзеш плакаць, / Калі я памру..." / Не, не ўяўляла яна / Плачу майго [[Землетрасенне|землятрус]]». Але традыцыйна ў японскіх танка пераважае пейзажная тэматыка. Гэтай жа традыцыі прытрымліваюцца і беларускія аўтары, што можна пабачыць у творах Уладзіміра Сіўчыкава, [[Таццяна Будовіч|Таццяны Будовіч-Барадулі]], Алёны Беланожкі{{sfn|Барысюк, Т.П.|2022|с=275}}. Назіраецца ў беларускіх аўтараў і эвалюцыя жанру, яго жанрава тэматычнае пашарэнне{{sfn|Барысюк, Т.П.|2022|с=275}}. Так, танка «Буйныя зоркі» Арцёма Арашонка спалучае ў сабе прыкметы пейзажнай і філасофскай лірыкі. У танка «Верасовая ноч» Арашонак спалучае пейзажную і інтымную лірыку: «Верасовая ноч. / Каханне на сузор'ях / пакінулі мы. / Аблокамі на раннім небе / вяртаюцца нашы пачуцці». Падобнае ж спалучэнне выкарыстоўвае ў танка Таццяна Будовіч-Барадуля: «...Пабачыць ізноў / Восеньскі смутак [[сонца]], / Блікі на моры... / Колеру хрызаліту / Вочы твае насупраць... ». І цалкам інтымнае наступнае танка гэтага ж аўтара: «Песню пяшчоты / Рукі твае спявалі / На целе маім... / Гэта быў сон і ранак / Расчараванне прынёс...». Пейзажна-філасофскія і чыста філасофскія некаторыя з танка і ў творах Уладзіміра Лебедзева («Чакаецца дождж», «Вецер халодны»). Мастацкая [[філасофія]] назіраецца ў танка Таццяны Пратасевіч «Пачатак, Вечнасць»{{sfn|Барысюк, Т.П.|2022|с=276}}. З матыватарскай дамінантай вытрыманы танка «Хай я маленькі» і «Пачвара ў шыю» [[Серж Мінскевіч|Сержа Мінскевіча]] з яго кнігі «Праз галерэю», якія гучаць як парада{{sfn|Барысюк, Т.П.|2022|с=276}}. Абнаўляецца танка ў сучаснай беларускай літаратуры і шляхам міжжанравага сінтэзу. Так, паэт [[Алег Грушэцкі]] стварыў танка-акраверш-прысвячэнне: {{пачатак цытаты}} <poem> ''«'''К'''арыя вочы! '' '''''А'''д іх не адарвацца. '' '''''Ц'''ешаць і грэюць. '' '''''Я'''к жа шчаслівы штодня'' '''''Г'''этак вось любавацца».'' ::: Алег Грушэцкі</poem> {{канец цытаты}} Калі ўзяць першы вертыкальны радок, то можна заўважыць, што ў гэтым танка-акравершы-прысвячэнні зашыфравана імя і першая літара прозвішча жонкі паэта — Каця Г. Таксама ёй аўтар прысвяціў і мілоснае танка: «Пялёстак ружы / На вадзе гайдае ветр. / Плынь яго нясе. / Самотна мне. Гляджу я, / Прад вачыма толькі ты»{{sfn|Барысюк, Т.П.|2022|с=277}}. Такім чынам, у танка сучасных беларускіх аўтараў захоўваецца кананічная колькасць складоў у радках і бязрыфменнасць. Як і японцы, беларусы схільныя да сузіральнасці і захаплення навакольным асяроддзем. А вобразы ў вершах дадзенага жанру апісваюцца як традыцыйна японскія (журавель, хрызантэма, горы, сакура), гэтак і больш адпаведныя беларускім краявідам (вішня, чаромха, слімак). Апроч таго, творы эвалюцыянуюць шляхам пашырэння жанрава-тэматычнага абсягу – ужываюцца не толькі пейзажныя, але і філасофскія і інтымныя танка. Адбываецца і абнаўленне паэтычных форм шляхам іх гібрыдызацыі альбо міжжанравага сінтэзу (танка-акраверш-прысвячэнне А. Грушэцкага, танка-паліндром С. Мінскевіча, танка-эпітафія Н. Гілевіча). На думку навуковай супрацоўніцы «Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі» літаратуразнаўцы і крытыка [[Таццяна Пятроўна Барысюк|Таццяны Барысюк]], праз засваенне сучаснай беларускай паэзіяй усходніх (японскіх) форм адбываецца яе вобразна-жанравае і нацыяментальнае ўзбагачэнне{{sfn|Барысюк, Т.П.|2022|с=277}}. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Та́нка||424}} * {{кніга|аўтар =[[Таццяна Пятроўна Барысюк|Барысюк, Т.П.]] |частка =Хоку і танка ў сучаснай беларускай паэзіі |загаловак =Беларуская літаратура і літаратуразнаўства: зборнік навуковых артыкулаў (да 90-годдзя Інстытута літаратуразнаўства імя Янкі Купалы) / Нац. акад. навук Беларусі [і інш.] |спасылка = |адказны =уклад. Н. В. Якавенка; навук. рэд. І. В. Саверчанка |выданне = |месца =Мн. |выдавецтва =Інстытут літаратуразнаўства НАН Беларусі, ВД «Беларуская навука» |год =2022 |старонкі =269—278 |старонак = 507 |isbn =978-985-08-2897-2 |тыраж = |ref =Барысюк, Т.П. }} * {{крыніцы/ЛитЭС|Та́нка|434|Горегляд В. Н.}} * Та́нка // Ли­те­ра­тур­ная эн­цик­ло­пе­дия тер­ми­нов и по­ня­тий / ред­кол. : А. Н. Ни­ко­лю­кин (гл. ред.) [и др.] ; РАН, Ин-т на­уч. ин­форм. по об­ществ. на­у­кам. — М.: Ин­тел­вак, 2001. — Стб. 1059. — 1596 стб. — Имен. указ.: стб. 1277—1483. — Предм. указ.: стб. 1484—1595. — ISBN 5-93264-026-Х.{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Паэзія]] [[Катэгорыя:Жанры японскай літаратуры]] eqtr7pktkmjzc9ur80n9vi7xsoi96in 5132717 5132713 2026-04-26T14:28:51Z Skejtpunk 166855 выдаліць, вікіфікацыя 5132717 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Танка}} '''Танка''' — монастрафічны пяцірадковы нерыфмаваны верш японскай паэзіі. Мае 31 склад: у 1-м і 3-м вершарадках па 5 складоў, у астатніх — па 7. Традыцыйная тэматыка — каханне, расставанне, падарожжы, поры года. Танка багаты тропамі, гульнёй слоў. Найбольш раннія танка напісаны ў 8 стагоддзі, росквіт прыпадае на 10-13 стагоддзі і звязаны з дзейнасцю прыдворнага Ведамства японскай паэзіі, правядзеннем паэтычных спаборніцтваў і складаннем афіцыйных анталогій. Буйнейшыя прадстаўнікі — [[Сайгё]], [[Такубоку Ісікава]]. == Танка ў беларускай літаратуры == У беларускай паэзіі першыя танка з'явіліся ў паэзіі [[Максім Багдановіч|Максіма Багдановіча]]. Танка запатрабавана і ў сучасным беларускім літаратурным працэсе. Прыклады таму можна знайсці ў творчасці [[Ніл Гілевіч|Ніла Гілевіча]] (у кнізе «На флейце самоты» (2004 г.)), [[Уладзімір Мікалаевіч Сіўчыкаў|Уладзіміра Сіўчыкава]], Уладзіміра Лебедзева, [[Эдуард Станіслававіч Дубянецкі|Эдуарда Дубянецкага]], [[Арцём Яўгенавіч Арашонак|Арцёма Арашонка]], Таццяны Пратасевіч, [[Алёна Беланожка|Алёны Беланожка]] і іншых. У сваёй кнізе «На флейце самоты» (2004 г.) у жартаўнічай форме Ніл Гілевіч падаў азначэнне танка: {{пачатак цытаты}} <poem> ''Трыццаць адзін склад'' ''Уціснуць у пяць радкоў'' ''Строга па схеме:'' ''Пяць-сем-пяць-сем-сем, — і ўсё!'' ''Вось вам, сябры, і «танка».'' ::: Ніл Гілевіч</poem> {{канец цытаты}} Палову дадзенай кнігі паэт прысвяціў у японскіх формах памяці сваёй жонкі Ніны. Дадзеныя вершы можна лічыць сінтэтычным жанрам — танка-эпітафіямі{{sfn|Барысюк, Т.П.|2022|с=274}}, бо ў іх аўтар выказвае смутак з прычыны страты найбліжэйшага чалавека: «Помню, сказала: / "Ой, як ты будзеш плакаць, / Калі я памру..." / Не, не ўяўляла яна / Плачу майго землятрус. Але традыцыйна ў японскіх танка пераважае пейзажная тэматыка. Гэтай жа традыцыі прытрымліваюцца і беларускія аўтары, што можна пабачыць у творах Уладзіміра Сіўчыкава, [[Таццяна Будовіч|Таццяны Будовіч-Барадулі]], Алёны Беланожкі{{sfn|Барысюк, Т.П.|2022|с=275}}. Назіраецца ў беларускіх аўтараў і эвалюцыя жанру, яго жанрава тэматычнае пашарэнне{{sfn|Барысюк, Т.П.|2022|с=275}}. Так, танка «Буйныя зоркі» Арцёма Арашонка спалучае ў сабе прыкметы пейзажнай і філасофскай лірыкі. У танка «Верасовая ноч» Арашонак спалучае пейзажную і інтымную лірыку: «Верасовая ноч. / Каханне на сузор'ях / пакінулі мы. / Аблокамі на раннім небе / вяртаюцца нашы пачуцці». Падобнае ж спалучэнне выкарыстоўвае ў танка Таццяна Будовіч-Барадуля: «...Пабачыць ізноў / Восеньскі смутак сонца, / Блікі на моры... / Колеру хрызаліту / Вочы твае насупраць... ». І цалкам інтымнае наступнае танка гэтага ж аўтара: «Песню пяшчоты / Рукі твае спявалі / На целе маім... / Гэта быў сон і ранак / Расчараванне прынёс...». Пейзажна-філасофскія і чыста філасофскія некаторыя з танка і ў творах Уладзіміра Лебедзева («Чакаецца дождж», «Вецер халодны»). Мастацкая [[філасофія]] назіраецца ў танка Таццяны Пратасевіч «Пачатак, Вечнасць»{{sfn|Барысюк, Т.П.|2022|с=276}}. З матыватарскай дамінантай вытрыманы танка «Хай я маленькі» і «Пачвара ў шыю» [[Серж Мінскевіч|Сержа Мінскевіча]] з яго кнігі «Праз галерэю», якія гучаць як парада{{sfn|Барысюк, Т.П.|2022|с=276}}. Абнаўляецца танка ў сучаснай беларускай літаратуры і шляхам міжжанравага сінтэзу. Так, паэт [[Алег Грушэцкі]] стварыў танка-акраверш-прысвячэнне: {{пачатак цытаты}} <poem> ''«'''К'''арыя вочы! '' '''''А'''д іх не адарвацца. '' '''''Ц'''ешаць і грэюць. '' '''''Я'''к жа шчаслівы штодня'' '''''Г'''этак вось любавацца».'' ::: Алег Грушэцкі</poem> {{канец цытаты}} Калі ўзяць першы вертыкальны радок, то можна заўважыць, што ў гэтым танка-акравершы-прысвячэнні зашыфравана імя і першая літара прозвішча жонкі паэта — Каця Г. Таксама ёй аўтар прысвяціў і мілоснае танка: «Пялёстак ружы / На вадзе гайдае ветр. / Плынь яго нясе. / Самотна мне. Гляджу я, / Прад вачыма толькі ты»{{sfn|Барысюк, Т.П.|2022|с=277}}. Такім чынам, у танка сучасных беларускіх аўтараў захоўваецца кананічная колькасць складоў у радках і бязрыфменнасць. Як і японцы, беларусы схільныя да сузіральнасці і захаплення навакольным асяроддзем. А вобразы ў вершах дадзенага жанру апісваюцца як традыцыйна японскія (журавель, хрызантэма, горы, сакура), гэтак і больш адпаведныя беларускім краявідам (вішня, чаромха, слімак). Апроч таго, творы эвалюцыянуюць шляхам пашырэння жанрава-тэматычнага абсягу – ужываюцца не толькі пейзажныя, але і філасофскія і інтымныя танка. Адбываецца і абнаўленне паэтычных форм шляхам іх гібрыдызацыі альбо міжжанравага сінтэзу (танка-акраверш-прысвячэнне А. Грушэцкага, танка-паліндром С. Мінскевіча, танка-эпітафія Н. Гілевіча). На думку навуковай супрацоўніцы «Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі» літаратуразнаўцы і крытыка [[Таццяна Пятроўна Барысюк|Таццяны Барысюк]], праз засваенне сучаснай беларускай паэзіяй усходніх (японскіх) форм адбываецца яе вобразна-жанравае і нацыяментальнае ўзбагачэнне{{sfn|Барысюк, Т.П.|2022|с=277}}. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Та́нка||424}} * {{кніга|аўтар =[[Таццяна Пятроўна Барысюк|Барысюк, Т.П.]] |частка =Хоку і танка ў сучаснай беларускай паэзіі |загаловак =Беларуская літаратура і літаратуразнаўства: зборнік навуковых артыкулаў (да 90-годдзя Інстытута літаратуразнаўства імя Янкі Купалы) / Нац. акад. навук Беларусі [і інш.] |спасылка = |адказны =уклад. Н. В. Якавенка; навук. рэд. І. В. Саверчанка |выданне = |месца =Мн. |выдавецтва =Інстытут літаратуразнаўства НАН Беларусі, ВД «Беларуская навука» |год =2022 |старонкі =269—278 |старонак = 507 |isbn =978-985-08-2897-2 |тыраж = |ref =Барысюк, Т.П. }} * {{крыніцы/ЛитЭС|Та́нка|434|Горегляд В. Н.}} * Та́нка // Ли­те­ра­тур­ная эн­цик­ло­пе­дия тер­ми­нов и по­ня­тий / ред­кол. : А. Н. Ни­ко­лю­кин (гл. ред.) [и др.] ; РАН, Ин-т на­уч. ин­форм. по об­ществ. на­у­кам. — М.: Ин­тел­вак, 2001. — Стб. 1059. — 1596 стб. — Имен. указ.: стб. 1277—1483. — Предм. указ.: стб. 1484—1595. — ISBN 5-93264-026-Х.{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Паэзія]] [[Катэгорыя:Жанры японскай літаратуры]] k953z1ner2j5fuu95k8qb3ooy8oi3z6 0 148005 5132783 4811550 2026-04-26T15:58:01Z Economico-geographer 399 абнаўленне звестак 5132783 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва=Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі |альтэрнатыўная = |background_color= |лагатып = |шырыня_лагатыпа = |подпіс = |карта1 = |шырыня_карты1 = |легенда1 = |карта2 = |шырыня_карты2 = |легенда2 = |членства = |тып_цэнтра = Размяшчэнне |цэнтр = [[Мінск]], [[Вуліца Сурганава (Мінск)|вуліца Сурганава]], 1, корпус 2. |тып = |мовы = Руская, Беларуская |пасада_кіраўніка1 = Дырэктар |імя_кіраўніка1 = [[Вольга Мікалаеўна Папко]] |пасада_кіраўніка2 = Першы намеснік дырэктара па навуковай рабоце |імя_кіраўніка2 = |пасада_кіраўніка6 = Намеснік дырэктара па навуковай і інавацыйнай рабоце |імя_кіраўніка6 = |заснавальнік1 = |падзея_заснавання1 = |дата_заснавання1= 2012 |заснавальнік2 = |падзея_заснавання2 = |дата_заснавання2 = |заснавальнік6 = |падзея_заснавання6 = |дата_заснавання6 = |падзея_ліквідацыі = |дата_ліквідацыі = |сайт=https://belcentre.by/ |заўвага1= |заўвага2 = |заўвага5 = }} [[Файл:Andrzej Ukolski.PNG|250px|міні|Партрэт [[Андрэй Уладзіслаў Укольскі|Андрэя Укольскага]] Невядомы мастак, Канец XVIII ст. З калекцыі аддзела старажытнабеларускай культуры Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі]] '''Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры''' — навуковы цэнтр у [[НАН РБ|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]], у складзе Аддзялення гуманітарных навук і мастацтваў. Асноўнай мэтай Цэнтра з’яўляецца правядзенне навуковых даследаванняў у галінах мастацтвазнаўства, этнаграфіі, этналогіі, фалькларыстыкі, мовы і літаратуры. Цэнтр з’яўляецца дзяржаўнай юрыдычнай асобай. == Гісторыя == Створаны ў [[2012]] годзе ў выніку аб’яднання [[Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАН Беларусі|Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы]] і [[Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы НАНБ|Інстытута мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы]]. У 2015 была адноўлена дзейнасць [[Інстытут літаратуры імя Янкі Купалы НАН Беларусі|Інстытута літаратуразнаўства імя Янкі Купалы]] і [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа]], якія разам з Інстытутам мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы ўвайшлі ў склад Цэнтра ў якасці філіялаў. На 1 мая 2015 колькасць супрацоўнікаў Цэнтра складала 203 чал., у тым ліку 2 акадэмікі, 5 членаў-карэспандэнтаў, 27 дактароў навук, 89 кандыдатаў навук<ref name="cbcll">{{cite web| author =| date =| url =http://cbcll.basnet.by/ | title =Запрашаем! |publisher = Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі| accessdate = 2023-12-07}}</ref>. == Дырэктары == * [[Аляксандр Іванавіч Лакотка]] (2012—2025) * [[Вольга Мікалаеўна Папко]] (з 2025) == Кірункі дзейнасці == * Вывучэнне этнакультурных працэсаў на тэрыторыі Беларусі; міжэтнічных сувязей беларусаў, рускіх, украінцаў і іншых народаў у сферы матэрыяльнай і духоўнай культуры. * Распрацоўка праблем гісторыі і тэорыі беларускага мастацтва, антрапалогіі культуры. * Вывучэнне сістэмы беларускай мовы на розных этапах яе развіцця. * Правядзенне сацыялінгвістычных, супастаўляльных і параўнальна-тыпалагічных даследаванняў. * Падрыхтоўка слоўнікаў беларускай мовы, у тым ліку перакладных беларуска-іншаславянскіх і іншаславянска-беларускіх. * Выяўленне і аналіз асноўных тэндэнцый і заканамернасцей гістарычнага і сучаснага літаратурнага працэсу. * Вывучэнне праблем гісторыі літаратуры і літаратурных сувязей у славянскім свеце і за яго межамі. * Даследаванне літаратурнай спадчыны Беларусі, у тым ліку падрыхтоўка акадэмічных выданняў збораў твораў класікаў беларускай літаратуры, літаратурных помнікаў<ref name="cbcll" />. == Спасылкі == * [https://belcentre.by/ Сайт Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры] * [https://imef.belcentre.by/ Сайт Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы] * [http://iml.basnet.by Сайт Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа] * [https://ilit.basnet.by/ Сайт Інстытута літаратуразнаўства імя Янкі Купалы] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Інстытуты НАНБ}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Нацыянальная акадэмія навук Беларусі]] [[Катэгорыя:Інстытуты Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] [[Катэгорыя:Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры| ]] i03y4shzigee98jwjy5j2fnocc9824f 0 148962 5132676 4431166 2026-04-26T13:08:00Z Peisatai 111348 5132676 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус =Вёска |беларуская назва = Крамяніца |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |выява = Крамяніца. Касцёл са званіцай.jpg |подпіс = Касцёл Св. Юрыя |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |гімн = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |вобласць = Гродзенская |раён = Зэльвенскі |сельсавет = Крамяніцкі |пасялковы савет = |глава = |плошча = |вышыня = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |двароў = |часавы пояс = +2 |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |аўтамабільны код = |lat_dir = N |lat_deg = 53 |lat_min = 13 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 24 |lon_min = 41 |lon_sec = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 242986417 }} '''Крамя́ніца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kramianica}}, {{lang-ru|Кремяница}}) — [[вёска]] ў [[Зэльвенскі раён|Зэльвенскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Крамяніцкі сельсавет|Крамяніцкага сельсавета]]. Насельніцтва 158 чал. ([[1997]]). Знаходзіцца за 12 км на паўночны захад ад [[Зэльва|Зэльвы]], за 4 км ад чыгуначнай станцыі [[Лябяды]] (лінія [[Ваўкавыск]] — [[Баранавічы]]), на рацэ [[Самараўка]] (Крамяніца). == Назва == Жучкевіч звязваў гэтую назву са словам "крэмень". З іншага боку, у самой Крамяніцы ў канцы 18 ст. засведчанае прозвішча Крэменёўскі. У гэтым жа рэгіёне, але па іншы бок Нёмана, фіксавалася карацейшае Крэмень (з [[Ішчална|Ішчалны]])<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9M-VQZP-P?i=926&cat=1542834</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-7SRW-7?i=466&cc=4166194&cat=742811</ref>. Таксама, ёсць латышскае ''Kremens''<ref>https://uzvardi.lv/surname/614578</ref>, у старабалцкіх двухасноўных імёнах былі асновы ''Kre-, Men-''<ref>А. Мікус. Вітаўты і Вітарты: двухасноўныя імёны старабалцкага тыпу на ўсходзе. М., 2005. С. 28, 131.</ref>. == Гісторыя == Упершыню Крамяніца згадваецца ў 2-й палове XV ст. як двор Рачковічаў у [[Ваўкавыскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ваўкавыскім павеце]]. У 1498 годзе вялікі князь [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандр]] пацвердзіў правы на маёнтак кухмістру вялікай княгіні [[Алена Іванаўна|Алены]] Мікалаю Юндзілавічу (Рачковічу). [[Юндзілы-Рачковічы]] валодалі Крамяніцай на працягу XVI—XVIII ст. На карце [[Тамаш Макоўскі|Т. Макоўскага]] (1613) паселішча пазначыана як мястэчка. У XVII ст. маёнтак падзяляўся на 2 часткі: уласна Крамяніца і Крамяніца Старая (пазней Крамяніца Горная і Крамяніца Дольная). У 1617 годзе ў Крамяніцы Дольнай кашталян віцебскі [[Мікалай Вольскі (кашталян віцебскі)|Мікалай Вольскі]] заснаваў мураваны касцёл Святога Юрыя. У 1690 годзе Крамяніцай Дольнай (15 дымоў) валодаў віцебскі стольнік Міхал Юндзіл, у мястэчку Крамяніца было 82 дымы, 2 карчмы, 2 млыны. Станам на 1790 год — млын, карчма, шпіталь для бедных. Пасля [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) Крамяніца ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Ваўкавыскім павеце [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Паводле перапісу (1897), была вёска Крамяніца Горная (32 двары, 2 крамы, кузня) і маёнтак Крамяніца Дольная, якімі валодаў граф дэ Жэльві. Пазней усе населеныя пункты зліліся ў адну вёску. [[Файл:Kramianica. Крамяніца (1930-44).jpg|міні|злева|Касцёл, [[1940]]]] Паводле [[Рыжскі мірны дагавор 1921 года|Рыжскага мірнага дагавора]] (1921) Крамяніца ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], у Ваўкавыскім павеце Беластоцкага ваяводства. З 1939 года Крамяніца ў [[БССР]], у 1940 годзе стала цэнтрам сельсавета Зэльвенскага раёна. Станам на 1972 год—84 двары, на 1997 год — 73. == Насельніцтва == * '''[[XIX стагоддзе]]''': [[1897]] — 238 чал. * '''[[XX стагоддзе]]''': [[1972]] — 297 чал.; [[1997]] — 158 чал.<ref>''[[Валерый Шаблюк]]''. Крамяніца // {{Крыніцы/ЭГБ|4к}} — С. 247.</ref>; [[1998]] — 158 жыхароў, 75 двароў<ref name="БЭ8">{{Крыніцы/БелЭн|8|Крамяніца}} — С. 448.</ref>. === Інфраструктура === Сярэдняя школа, дом культуры, бібліятэка, пошта. == Славутасці == * Капліца могілкавая (XIX ст.) * [[Касцёл Святога Юрыя (Крамяніца)|Касцёл Божага Цела і Святога Юрыя]] (1617—1620) — {{ГККРБ 4|412Г000273}} == Страчаная спадчына == * Кляштар канонікаў латэранскіх (XVII ст.) <gallery mode="packed" perrow="4" heights="150px"> Крамяніца, касьцёл Сьв. Юрыя.jpg|Кляштарны комлекс Крамяніца. Касцёл. Званіца.jpg|Званіца касцёла Крамяніца. Касцёл, агароджа (01).jpg|Агароджа касцёла Крамяніца. Помнік ля касцёла.jpg|Помнік ля касцёла Крамяніца. Кляштарная гаспадарчая пабудова.jpg|Кляштар. Гаспадарчая пабудова Крамяніца. Кляштарны будынак (01).jpg|Кляштар. Афіцына Крамяніца. Могілкі (01).jpg|Могілкі Крамяніца. Могілкі. Капліца (02).jpg|Капліца могілкавая Крамяніца. Могілкі. Капліца (03).jpg|Архаічная кропельніца каля капліцы </gallery> == Вядомыя асобы == * [[Людміла Мікалаеўна Чумак]] (1950—2009) — беларускі мовазнавец, спецыяліст у галіне рускага і беларускага мовазнаўства. [[Доктар філалагічных навук]] (1999), [[прафесар]] (2004). {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|4}} * Krzemienica // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/775 775]. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Крамяніцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Крамяніцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Зэльвенскага раёна]] [[Катэгорыя:Крамяніца| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства]] 2iyo0hmei5vyeecq4vkb7flhpxw319m 0 149112 5132708 5128879 2026-04-26T14:17:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132708 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Зацітава Слабада |арыгінальная назва = |транслітараваная назва = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |гімн = |першае згадванне = |статус з = |ранейшыя назвы = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Пухавіцкі |пасялковы савет = |глава = |плошча = |вышыня = |тэлефонны код = +375 1713 |паштовы індэкс = |аўтамабільны код = |выява = |подпіс = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |OpenStreetMap = 243020540 }} '''Заці́тава Слабада́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zacitava Slabada}}, {{lang-ru|Затитова Слобода}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пухавіцкі сельсавет|Пухавіцкага сельсавета]]. Месціцца за 7 км на ўсход ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 58 км ад [[Мінск]]а, каля шашы Мінск — [[Бабруйск]]<ref name="bel7">{{Крыніцы/БелЭн|7|||25}}</ref>, пры ўпадзенні ракі [[Цітаўка (прыток Свіслачы)|Цітаўка]] ў [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслач]]. == Гісторыя == === Ранняя гісторыя === Першае ўпамінанне ў 1623 годзе. У 1779 годзе ў вёсцы было 28 двароў<ref>{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/za-titovkoyu-sloboda.html?ysclid=leb3ypsngx737438829|title=За Титовкою — Слобода|author=[[Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч|Алесь Карлюкевіч]]|date=2009-06-6|work=|publisher=Беларусь сегодня|accessdate=|lang=}}</ref>. У канцы XVIII стагоддзя вёска Слабада ў [[Менскі павет|Менскім павеце]] [[Менскае ваяводства|Менскага ваяводства]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]], шляхецкая ўласнасць<ref name="atlas">{{Крыніцы/ВГАБ|2к}} С. 100—101.</ref>. У выніку [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. У першай палове XIX стагоддзя адносілася да маёнтка [[Пухавічы (Пухавіцкі раён)|Пухавічы]] ўласнасці [[Ваньковічы|Ваньковічаў]]<ref>{{Cite web|url=https://helper.archonline.by/|title=Дапаможнік|website=helper.archonline.by|access-date=2024-07-05|archive-date=3 снежня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203234518/https://www.helper.archonline.by/|url-status=dead}}</ref>. Пасля 1861 года ў [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] Ігуменскага павета. Паводле перапісу 1897 года былі прыпісная царква, [[хлебазапасны магазін]]. === Найноўшы час === З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1922 годзе была школа 1-й ступені, працавала 2 настаўнікі, было каля 70 вучняў. У 1924—1925 гадах цэнтр [[Слабадскі сельсавет (Пухавіцкі раён, 1924—1925)|Слабадскога сельсавета]]. У пачатку 1930-х гадоў праведзена прымусовая калектывізацыя, у 1933 годзе былі [[калгас]]ы «Пуцілавец» і «Кастрычнік», працавалі 2 кузні і ваўначоска. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 2 ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У канцы 1950-х гадоў у вёсцы здымалі мастацкі фільм «Строгая жанчына»<ref>{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/za-titovkoyu-sloboda.html?ysclid=leb3ypsngx737438829|title=За Титовкою — Слобода|author=[[Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч|Алесь Карлюкевіч]]|date=2009-06-6|work=|publisher=Беларусь сегодня|accessdate=|lang=}}</ref>. == Насельніцтва == * 1870 год — 103 жыхары мужчынскага полу * 1897 год — 70 двароў, 369 жыхароў * 1908 год — 87 двароў, 529 жыхароў * 1917 год — 104 двары, 531 жыхар * 1960 год — 549 жыхароў * 1971 год — 170 двароў, 511 жыхароў * 1997 год — 183 двары, 519 жыхароў<ref name="bel7" /> * 2002 год — 179 двароў, 517 жыхароў * 2009 год — 414 жыхароў * 2019 год — 390 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Інфраструктура == === Эканоміка і медыцына === Ёсць аддзяленне сувязі, механічныя майстэрні, крамы, ветэрынарны пункт. === Культура і адукацыя === Пачатковая школа, бібліятэка, дом культуры. == Вядомыя асобы == * [[Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч|Алесь Карлюкевіч]] (нар. 1964)— беларускі краязнавец, літаратуразнавец, журналіст. * [[Мікалай Андрэевіч Свірыдаў|Мікалай Свірыдаў]] (нар. 1950) — навуковец, кандыдат сельскагаспадарчых навук. == Памятныя мясціны == * Брацкая магіла савецкіх воінаў<ref name="bel7" /> * Магіла ахвяр нацызму<ref name="bel7" /> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Зацітава Слабада|145}} * {{Крыніцы/БелЭн|7|||25}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&nbsp;000}}{{ref-ru}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * [https://www.sb.by/articles/za-titovkoyu-sloboda.html?ysclid=leb3ypsngx737438829 Алесь Карлюкевич. За Титовкою — Слобода // Беларусь сегодня, 2009-06-6 ] * ''Карлюкевіч А. М.'' За Цітаўкаю — Слабада: Краязнаўчы нарыс. — Мн., Пейто, 1997. С. 40 * ''Карлюкевіч А. М.'' Зацітава Слабада: краязнаўчы нарыс. Выд. 2-е, дап. і дапрац.. — Мн., Выдавец Зміцер Колас, 2007. С. 59 * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14|218|Zacitewska Słoboda|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пухавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пухавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Зацітава Слабада| ]] garlykvoskcehwrrcoqz8fpc47ylstk 0 149395 5132715 5120172 2026-04-26T14:27:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132715 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Заямнае}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Заямнае |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Стаўбцоўскі |сельсавет = Заямнаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне =1572 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Зая́мнае'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Зая́мна'''</ref> ({{lang-be-trans|Zajamnaje}}, {{lang-ru|Заямное}}) — [[аграгарадок]] (да 2008 года — вёска)<ref>{{Cite web|url=https://etalononline.by/document/?regnum=d909n0020852&q_id=3392664|title=Решение Столбцовского районного Совета депутатов от 23 декабря 2008 года № 100 «О преобразовании сельских населенных пунктов Столбцовского района в агрогородки»|url-status=dead}}</ref> у [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], каля [[Нёман|ракі Нёман]], каля аўтадарогі Мінск — Брэст. Адміністрацыйны цэнтр [[Заямнаўскі сельсавет|Заямнаўскага сельсавета]]. За 3 кіламетры на паўночны захад ад горада і чыгуначнай станцыі [[Стоўбцы]], 80 кіламетраў ад [[Мінск]]а. == Насельніцтва == * 1137 жыхароў, 296 двароў (1997) == Інфраструктура == * Дарожна-будаўнічнае ўпраўленне № 29 * Сярэдняя школа * Дом культуры * Бібліятэка * Аддзяленне сувязі == Памятныя мясціны == * Каля вёскі стаянка каменнага і бронзавага вякоў (8-1-е тысячагоддзе да н.э.) * Помнік земялкам == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Калоша]] ([[1905]]—[[1985]]) — беларускі грамадскі дзеяч. * [[Ганна Сямёнаўна Шчэцька]] (нар. 1937) — беларуская цялятніца, дэпутат [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]], [[Герой Сацыялістычнай Працы]] (1966). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * [[Беларуская энцыклапедыя]]: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: [[Генадзь Пятровіч Пашкоў|Г. П. Пашкоў]] і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2 == Спасылкі == {{Commons}} {{Заямнаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Заямнаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Стаўбцоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Аграгарадкі Мінскай вобласці]] e59juw3306eyfd83svtyxrly68ruccc 0 151582 5132897 5011288 2026-04-26T21:24:36Z Surajr7 165596 5132897 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кірхнер}} {{Мастак |фон = |імя = Эрнст Людвіг Кірхнер |арыгінал імя = Ernst Ludwig Kirchner |імя пры нараджэнні = Ernst Ludwig Kirchner |выява = Ernst Ludwig Kirchner - Selbstporträt in der Atelierwohnung in Berlin-Friedenau (1913-15).jpg |шырыня = 150px |апісанне выявы = 1913/15 |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |паходжанне = |падданства = |грамадзянства = [[Германская імперыя]] |жанр = |вучоба = |стыль = [[экспрэсіянізм]] |працы = |заступнікі = |уплыў = |уплыў на = |узнагароды = |званні = |прэміі = |сайт = |вікісховішча = Category:Ernst Ludwig Kirchner }} [[Файл:Kirchner Berlin Street Scene 1913.jpg|250px|міні|«[[Берлінская вуліца]]»]] '''Эрнст Людвіг Кірхнер''' ({{lang-de|Ernst Ludwig Kirchner}}; {{ДН|6|5|1880}}, {{МН|Ашафенбург||Горад Ашафенбург}} — {{ДС|15|6|1938}}, [[Фраўэнкірх-Вільдбодэн]] каля [[Давос]]а) — нямецкі [[мастак]], прадстаўнік нямецкага [[экспрэсіянізм]]у. == Біяграфія == [[Выява:Eine Künstlergemeinschaft by Ernst Ludwig Kirchner.jpg|250px|thumb|Групавы партрэт удзельнікаў групы «{{нп3|Мост, арт-група|Мост|ru|Мост (арт-группа)}}». 1926—1927]] Нарадзіўся 6 мая 1880 года ў г. Ашафенбург у сям’і інжынера-хіміка {{нп3|Эрнст Кірхнер|Эрнста Кірхнера|de|Ernst Kirchner}}. У [[1901]] годзе скончыў гімназію ў [[Хемніц]]ы. Потым вучыўся на факультэце архітэктуры Вышэйшай тэхнічнай школы ў [[Дрэздэн]]е, наведваў Вучэбна-эксперыментальную майстэрню свабоднага і прыкладнога мастацтва ў [[Мюнхен]]е. У гэты час ён пазнаёміўся з [[Фрыц Блейль|Блейлем]]. У 1903—1904 гадах вучыўся ў мастацкай школе фон Дэбшыца і Обрыста ў Мюнхене, затым працягнуў вывучэнне архітэктуры ў Дрэздэне. У 1905 годзе атрымаў дыплом архітэктара. У 1905 годзе ён разам з Блейлем, {{нп3|Эрых Хекель|Эрыхам Хекелем|ru|Хеккель, Эрих}} і [[Карл Шміт-Ротлуф|Карлам Шміт-Ротлуфам]] утварае групу «Мост» (Die Brücke), з якой пачалося станаўленне нямецкага экспрэсіянізму. 7 чэрвеня лічыцца днём заснавання гуртка. Пазней да іх далучыліся [[Васіль Васільевіч Кандзінскі|Васіль Кандзінскі]], [[Аўгуст Маке]], [[Аляксей фон Яўленскі]]. Назва была прапанавана Хекелем, ідэолагам гуртка стаў Кірхнер. У 1906 годзе Кірхнер піша праграму групы. Улетку 1907 разам з Максам Пехштэйнам едзе ў Гопельн каля Дрэздэна, дзе шмат малюе. У 1908 годзе працуе на востраве Фемарн. У 1909—1911 гадах ездзіць маляваць на Морыцбургскія сажалкі. У 1910-1911-гадах знаходзіцца ў групе мастакоў «{{нп3|Новы сэцэсіён||de|Neue Secession}}». У кастрычніку 1911 пераязджае ў [[Берлін]], знаёміцца з Эрнай Шылінг, якая стала грамадзянскай жонкай Кірхнера. Тады ж засноўвае з [[Макс Пехштэйн|Максам Пехштэйнам]] інстытут «МІУМ» (сучаснага выкладання ў жывапісе). У 1913 г. Кірхнер напісаў «Хроніку мастацкай групы „Мост“», што прыводзіць да распаду групы. У 1914 годзе ўдзельнічае ў мастацкай выставе ў [[Кёльн]]е, з пачаткам Першай сусветнай вайны сыходзіць добраахвотнікам на фронт. У [[1915]] быў камісаваны з арміі па хваробе лёгкіх, накіраваны на лячэнне ў санаторый у {{нп3|Горад Кёнігштайн, Таунус|Кёнігштайне|ru|Кёнигштайн (Таунус)}}. У 1917 пераязджае на жыхарства і лячэнне ў [[Швейцарыя|Швейцарыю]], жыве ў Штафельальпэ каля Давоса, да кастрычніка 1918 лячэнне ў санаторыі ў Кройцлінгене. 1922 стаў пачаткам сумеснай працы з [[Ліза Гуер|Лізай Гуер]]. У 1923 пераязджае ў Вільдбодэн, дзе робіць вялікую выставу работ у [[Базель|Базелі]]. У гэты час працуе над ілюстрацыямі да кнігі паэта [[Георг Гейм|Георга Гейма]] «Umbra Vitae». У 1925/26 здзяйсняе вялікае падарожжа па Германіі ([[Франкфурт-на-Майне]], [[Хемніц]], [[Дрэздэн]], [[Берлін]]). У 1929 годзе едзе ў Эсэн, Берлін і Франкфурт-на-Майне. У 1933 годзе робіць вялікую выстаўку ў [[Берн]]е. У 1937 мастак быў прылічаны нацыстамі да прадстаўнікоў «дэгенератыўнага мастацтва», 639 яго прац былі выдаленыя з нямецкіх музеяў. У 1938, змучаны хваробай і маючы залежнасць ад наркотыкаў, мастак здзяйсняе [[самагубства]], яго грамадзянская жонка Эрна Шылінг атрымлівае дазвол да самай смерці (2 кастрычніка 1945 г.) насіць прозвішча Кірхнер. {{зноскі}} == Літаратура == * Andreas Gabelmann: Ernst Ludwig Kirchner. Ein Künstlerleben in Selbstzeugnissen. Ostfildern: Hatje Cantz, 2010, ISBN 978-3-7757-2526-2. * Lothar Grisebach: Ernst Ludwig Kirchners Davoser Tagebuch. Neuauflage von Lucius Grisebach, Ostfildern b. Stuttgart 1997, ISBN 3-7757-0622-4. == Спасылкі == {{commonscat-inline|Ernst Ludwig Kirchner|Эрнст Людвіг Кірхнер}} * [http://www.ernstludwigkirchner.com/ Ernst Ludwig Kirchner Foundation]{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кірхнер}} [[Катэгорыя:Мастакі-экспрэсіяністы]] [[Катэгорыя:Мастакі Германіі]] [[Катэгорыя:Мастакі-самазабойцы]] [[Катэгорыя:Берлінскі сецэсіён]] [[Катэгорыя:Мастацкая група «Мост»]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Германія)]] fj8nqzm7z6dj0pi49chw6ad26xgoxid 0 153820 5132760 4044891 2026-04-26T15:35:57Z Economico-geographer 399 5132760 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |Арыгінал імя = {{lang-ru|Александр Арсеньевич Каликинский}} }} '''Аляксандр Арсенавіч Калікінскі''' ({{ВДП}}) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[Аграхімія|аграхіміі]]. [[Доктар сельскагаспадарчых навук]] (1978), [[прафесар]] (1979). Заслужаны работнік вышэйшай школы БССР (1980). == Біяграфія == Удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Скончыў [[БДСГА|Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію]] ў 1947 годзе, дзе працаваў да 1991 года (у 1955—1965 гадах дэканам [[Агранамічны факультэт БДСГА|агранамічнага факультэта]], у 1966—1971 гадах дэканам [[факультэт аграхіміі і глебазнаўства БДСГА|факультэта аграхіміі і глебазнаўства]], з 1973 года загадчык кафедры аграхіміі). == Навуковая дзейнасць == На базе праблемнай лабараторыі харчавання раслін вёў даследаванні па спосабах унясення [[Угнаенні|ўгнаенняў]]. На аснове гэтых даследаванняў камісіяй Прэзідыума [[Савет Міністраў СССР|Савета Міністраў СССР]] па пытаннях аграпрамысловага комплексу прынята пастанова па арганізацыі вытворчасці машын і прыстасаванняў для ўнясення мінеральных угнаенняў лакальным спосабам. Аўтар больш 100 навуковых прац пра спосабы ўнясення ўгнаенняў на [[Дзярнова-падзолістыя глебы|дзярнова-падзолістых]] глебах. На ВДНГ удастоены сярэбранага медаля за экспанат «Эфектыўнасць стужачнага ўнясення мінеральных угнаенняў». == Узнагароды і памяць == Узнагароджаны ордэнамі [[Ордэн Айчыннай вайны|Айчыннай вайны]] 2-й ступені, [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|Працоўнага Чырвонага Сцяга]] (1974), «[[Ордэн «Знак Пашаны»|Знак Пашаны]]» (1966), трынаццаццю медалямі (у т. л. [[медаль «За баявыя заслугі»]]<ref>[https://podvignaroda.ru/?#id=16610735&tab=navDetailManAward ОБД «Подвиг народа в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.»]{{ref-ru}}</ref>), трыма Граматамі [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета БССР]]. У яго гонар устаноўлена [[мемарыяльная дошка]] на чацвёртым вучэбным корпусе [[БДСГА]]. == Асноўныя публікацыі == * Краткий справочник по удобрениям для БССР / Р. Т. Вильдфлуш, А. М. Брагин, А. А. Каликинский. — Мн., 1960. * Приемы повышения качества органических удобрений. — Мн., 1965. * Агрохимия в вопросах и ответах / А. А. Каликинский, И. Р. Вильдфлуш, В. А. Ионас. — Мн., 1991. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7|Калікінскі Аляксандр Арсенавіч||465}} * Калікінскі Аляксандр Арсенавіч // Памяць: Гіст.-дакум.хроніка Горацкага р-на. — Мн., 1996. — С. 548. * {{Крыніцы/ЭПБ|2|Калікінскі Аляксандр Арсенавіч}} — С. 446. == Спасылкі == * [http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-NLB-ar2347668&strq=l_siz=20 Калікінскі, Аляксандр Арсенавіч (доктар сельскагаспадарчых навук; 1915—1993)] // [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Калікінскі Аляксандр Арсенавіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Яраслаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За баявыя заслугі»]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі]] [[Катэгорыя:Аграхімікі СССР]] [[Катэгорыя:Аграхімікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Заслужаныя работнікі вышэйшай школы БССР]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] [[Катэгорыя:Дэканы агранамічнага факультэта БДСГА]] rhrd6gwde261hkw99civ5dfm4y5q1qg 0 153981 5132802 4811419 2026-04-26T16:22:25Z Economico-geographer 399 абнаўленне звестак 5132802 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Мікалай Андрэевіч Кавалёў<br/>{{lang-ru|Николай Андреевич Ковалёв}} |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Месца нараджэння = |Месца смерці = |Навуковая сфера = [[Ветэрынарыя]] |Месца працы = |Навуковая ступень = {{Навуковая ступень|доктар|ветэрынарных навук}} |Навуковае званне = {{Навуковае званне||0}}, {{Навуковае званне|НАНБ|0}}, {{Навуковае званне|ААН РБ|0}} |Альма-матэр = [[Віцебскі ветэрынарны інстытут]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Вядомая як = |Узнагароды і прэміі = {{Ордэн Знак Пашаны}} |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = }} {{Цёзкі2|Кавалёў}} '''Мікалай Андрэевіч Кавалёў''' ({{ВДП}}) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[ветэрынарыя|ветэрынарыі]]. Акадэмік Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь (1994; член-карэспандэнт з 1992), акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003), доктар ветэрынарных навук (1977), [[прафесар]] (1979). == Біяграфія == Скончыў [[Віцебскі ветэрынарны інстытут]] (1959). У 1959—1961 працаваў ветэрынарным урачом раённай ветлячэбніцы і галоўным ветэрынарным урачом у саўгасе «Высокаўскі» ў [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкім раёне]] ([[Магілёўская вобласць]]). З 1964 у [[Беларускі НДІ эксперыментальнай ветэрынарыі імя С. М. Вышалескага|Беларускім НДІ эксперыментальнай ветэрынарыі імя С. М. Вышалескага]] (з 1988 па 1999 — дырэктар). Адначасова з 1992 па 1997 — акадэмік-сакратар Аддзялення жывёлагадоўлі і ветэрынарыі [[Акадэмія аграрных навук Рэспублікі Беларусь|Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь]]. З 1999 загадчык лабараторыі, з 2002 галоўны навуковы супрацоўнік [[Інстытут эксперыментальнай ветэрынарыі імя С. М. Вышалескага НАН Беларусі|Інстытута эксперыментальнай ветэрынарыі імя С. М. Вышалескага НАН Беларусі]]. Член [[КПСС]] з 1965 года. Памёр 16 красавіка 2026 года. == Навуковая дзейнасць == Аўтар многіх навуковых работ па [[эпізааталогія|эпізааталогіі]] прыродна-ачаговых хвароб хатняй і дзікай жывёлы на Беларусі, распрацоўцы экспрэс-метадаў дыягностыкі, спосабаў прафілактыкі і лячэння інфекцыйнай паталогіі жывёл. Распрацаваў больш за 35 біяпрэпаратаў і метадаў дыягностыкі і прафілактыкі інфекцыйных захворванняў жывёлы. М. А. Кавалёў прымаў удзел у рабоце Сусветных ветэрынарных кангрэсаў у [[Мексіка|Мексіцы]] ([[Мехіка]]), [[Аўстралія|Аўстраліі]] ([[Сідней]]), [[Расія|Расіі]] ([[Масква]]), Міжнароднага эпізаатычнага бюро ў [[Парыж]]ы ў 1991, 1993, 1995 гг. і іншых мерапрыемстваў. Доўгі час з’яўляўся членам Усесаюзнай камісіі па біяпрэпаратам Міністэрства сельскай гаспадаркі СССР. Член Еўрапейскага таварыства вірусолагаў, антывіруснай асацыяцыі Рэспублікі Беларусь, рэдакцыйных калегій [[часопіс]]аў «Эпизоотология, иммунология, фармакология, санитария», «Экология и животный мир». === Навуковыя працы === М. А. Кавалёў з’яўляецца аўтарам больш за 360 навуковых прац, у т.л. 8 [[Манаграфія|манаграфій]] і 19 вынаходніцтваў і [[патэнт]]аў. Сярод апублікаванага: * Бешенство и его профилактика. — Мн., 1968 * Новые методы диагностики зоонозных инфекций. — Мн., 1982 * Профилактика инфекционных болезней животных. — Мн., 1988 * Бешенство животных. — Мн., 1990 (разам з М. Р. Таршысам, П. П. Кузняцовым); * Справочник по болезням сельскохозяйственных животных. — 2-е изд. — Мн., 1990 (у сааўт.). * Классическая и современная иммунология / [[Раіса Уладзіміраўна Тузава|Р. В. Тузова-Юсковец]], Н. А. Ковалёв. — Мн.: Белорусская наука, 2006. — 691 с. — На рус. яз. — ISBN 985-08-0758-X == Узнагароды == М. А. Кавалёў узнагароджаны ордэнам «[[Ордэн «Знак Пашаны»|Знак Пашаны]]», медалямі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|7|Кавалёў Мікалай Андрэевіч||395}} * {{Крыніцы/ЭПБ|2|Кавалёў Мікалай Андрэевіч||452}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20190724050428/https://nasb.gov.by/bel/members/akademiki/kovalev.php КАВАЛЁЎ Мікалай Андрэевіч] на сайце НАН Беларусі * [https://csl.bas-net.by/personalii/63528/kovalev-nikolay-andreevich/ Мікалай Андрэевіч Кавалёў] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} * [http://vesti.belal.by/vesti/pdf/20120319.pdf НИКОЛАЙ АНДРЕЕВИЧ КОВАЛЁВ (К 75-летию со дня рождения]{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кавалёў Мікалай Андрэевіч}} [[Катэгорыя:Ветэрынары СССР]] [[Катэгорыя:Ветэрынары Беларусі]] [[Катэгорыя:Акадэмікі Акадэміі аграрных навук Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Клімавіцкім раёне]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскай дзяржаўнай акадэміі ветэрынарнай медыцыны]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] 3if9yz39yo0ph67kt94pcu59ncf2q7p 0 156542 5132913 3747062 2026-04-27T06:20:50Z StarDeg 16311 5132913 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} {{Цёзкі2|Купрыянаў}} '''Вячаслаў Глебавіч Купрыянаў''' (нар. {{ДН|23|12|1939}}, [[Новасібірск]]) — расійскі [[паэт]], [[перакладчык]]. == Біяграфія == Скончыў перакладчыцкі факультэт [[Маскоўскі інстытут замежных моў|Маскоўскага інстытута замежных моў]] (1967). Аўтар кніг паэзіі «От первого лица» (1981), «Жизнь идет» (1982), «Домашние задания» (1986), «Эхо» (1988, 1989), «Стихи» (1994), «Дайте договорить» (2002), «Лучшие времена» (2003). Перакладае паэзію з нямецкай мовы, у тым ліку [[Р. М. Рыльке]], [[Ф. Гёльдэрлін]]а, [[Наваліс]]а, [[А. Шаміс]]а, [[Г. фон Гафмансталь|Г. фон Гафмансталя]], [[Б. Брэхт]]а. Лаўрэат фестывалю паэзіі ў Ганэзэ (Італія, 1986); лаўрэат Еўрапейскай літаратурнай узнагароды ў Югаславіі (1987); уладальнік Македонскага літаратурнага жазла (Македонія). Сябра [[Саюз пісьменнікаў Расіі|Саюза пісьменнікаў Расіі]] і [[Саюз пісьменнікаў Сербіі|Саюза пісьменнікаў Сербіі]]. Сябра [[расійскі ПЭН-цэнтр|расійскага ПЭН-цэнтру]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://prajdzisvet.org/kit/33-prytsiemki-pykhlivastsi.html Прыцемкі пыхлівасці] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Купрыянаў}} [[Катэгорыя:Паэты Расіі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Расіі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з нямецкай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на рускую мову]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Новасібірску]] ci18mvj6g7knu5grxf9xguc8odhifja 0 159177 5132914 4414003 2026-04-27T06:43:55Z ~2026-25514-08 167257 5132914 wikitext text/x-wiki {{Вялікая Айчынная вайна}}'''Берлінская наступальная аперацыя''':= один з стратэгічных фронтовых ударов с многочисленными трупами Красных войскаў на Еўрапейскім тэатры ваенных дзеянняў с разбоями диверсиями убийствами изнасилованиями, у ходзе якой [[РСЧА|Чырвоная Армія]] уничтожила третьесортный город Великой Пруссии Берлин_западный с попавшимися на пути скоплениями с занятием Сансоуси и воздвижением Великого Красного Штандарта ( столица Германии дриснула в Бонн (Кёльн) в т.ч. с кельнскими типовухами типа тюремные кремли и сталинская высотка) . Из иных и корысти. Возжелавшие далее были переброшены в Москву на Яузе с целью досиживания, размножения, добивания дизертиров беглых 1941..1944годов. Позднее была полностью поделена Пруссия с Кёнигсбергом и раздавлена танками Чехословакия с Прагой ( немецкофашистская Империя Австро_Венгрия). Немецкофашистские норвеги добровольно давшие охотно и за деньги согласились на боевое применение термоядерного оружия с целью полного и окончательного уничтожения Южной Америки. Остальные до сих пор (2026 год от рождества обрезаного жiда по новому стилю ) аршируют на Красной площади Москвы на Яузе_вонючей с нацистскими флажками махновской мрази недобитой дизертирной и стилизованой пиздой. Появились полицаи, немецкофашистская техника свободно раскатывается по территории Победителя при полном пособничестве КГБ, войск ПВО, железнодорожных войск, войск связи со стилизованой пиздой побежденных махновских недобитков и Мосгорвоенкомата с комендатурами., немецкофашистские деньги со стилизованой пиздой немецкофашистских предателей Родины дизертиров находятся в свободном обороте и выпускаются тыловыми частями ЭСЭС, Чистые Пруды, Москва, ФТБ., при бездействии Госбанка СССР (фальшивомонетнечиство, массовая нацистская агитации немецкофашистских недобитков). Доллар США традиционен и стабилен. Беласрусы традиционно обосрались.. і пераможна завяршыла [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] і [[Другая Сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] ў [[Еўропа|Еўропе]]. Аперацыя працягвалася 23 дні — з [[16 красавіка]] па [[8 мая]] [[1945]] года, на працягу якіх савецкія войскі прасунуліся на захад на адлегласць ад 100 да 220 км. Шырыня фронту баявых дзеянняў — 300 км. У рамках аперацыі праведзены: Штэцінска-Ростакская, Зелаўска-Берлінская, Котбус-Патсдамская, Штрэмберг-Таргаўская і Брандэнбургска-Ратэнаўская франтавыя наступальныя аперацыі. == Ваенна-палітычнае становішча ў Еўропе вясной 1945 года == У студзені-сакавіку 1945 года войскі [[1-ы Беларускі фронт|1-га Беларускага]] і [[1-ы Украінскі фронт|1-га Украінскага]] франтоў падчас [[Вісла-Одэрская аперацыя|Вісла-Одэрскай]], Усходне-Памеранскай, Верхне-Сілезскай і Ніжне-Сілезскай аперацый выйшлі на рубеж рэк [[Одэр]] і [[Нейсэ]]. Па карацейшай адлегласці ад кюстрынскага плацдарма да [[Берлін]]а заставалася 60 км. Англа-амерыканскія войскі завяршылі ліквідацыю Рурскай групоўкі нямецкіх войскаў і да сярэдзіны красавіка перадавымі часткамі выйшлі да [[Эльба|Эльбы]]. Страта важнейшых сыравінных раёнаў абумовіла спад прамысловай вытворчасці Германіі. Павялічыліся цяжкасці з папаўненнем людскіх страт, панесеных зімой 1944/45 г. Тым не менш ўзброеныя сілы Германіі яшчэ ўяўлялі сабой вялікую сілу. Паводле інфармацыі разведкі Генштаба Чырвонай Арміі, да сярэдзіны красавіка ў іх складзе налічвалася 223 дывізіі і брыгады. Згодна з дамоўленасцямі, дасягнутымі кіраўнікамі [[СССР]], [[ЗША]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] восенню 1944 года, мяжа савецкай зоны акупацыі павінна была праходзіць у 150 км на захад ад Берліна. Нягледзячы на гэта, [[Уінстан Чэрчыль]] высунуў ідэю апярэдзіць Чырвоную Армію і захапіць [[Берлін]]. == Мэты бакоў == === Германія === Нацысцкае кіраўніцтва імкнулася зацягнуць вайну з мэтай дасягнення сепаратнага міру з Англіяй і ЗША і расколу антыгітлераўскай кааліцыі. Пры гэтым вырашальнае значэнне набывала ўтрыманне фронту супраць Савецкага Саюза. === СССР === Ваенна-палітычная абстаноўка, якая склалася да красавіка 1945 года, патрабавала ад савецкага камандавання ў самыя кароткія тэрміны падрыхтаваць і правесці аперацыю па разгрому групоўкі нямецкіх войскаў на берлінскім кірунку, захопу Берліна і выхаду да ракі [[Эльба]] на злучэнне з войскамі саюзнікаў. Паспяховае выкананне гэтай стратэгічнай задачы дазваляла сарваць планы гітлераўскага кіраўніцтва па зацягванні вайны. Для правядзення аперацыі прыцягваліся сілы трох франтоў: 1-га Беларускага, 2-га Беларускага і 1-га Украінскага, а таксама 18-я паветраная армія авіяцыі далёкага дзеяння, Дняпроўская ваенная флатылія і частка сіл Балтыйскага флоту. ==== Задачы савецкіх франтоў ==== [[1-ы Беларускі фронт]] * Авалодаць сталіцай Германіі горадам Берлін * Праз 12-15 дзён аперацыі выйсці на раку Эльба [[1-ы Украінскі фронт]] * Нанесці рассякальны ўдар на поўдзень ад Берліна, ізаляваць галоўныя сілы групы армій «Цэнтр» ад берлінскай групоўкі і гэтым забяспечыць з поўдня галоўны ўдар 1-га Беларускага фронту * Разграміць групоўку праціўніка на поўдзень ад Берліна і аператыўныя рэзервы ў раёне [[Котбус]] * За 10-12 дзён, не пазней, выйсці на рубеж Беліц — Вітэнберг і далей па рацэ Эльбе да [[Дрэздэн]]а [[2-і Беларускі фронт]] * Нанесці рассякаючы ўдар на поўнач ад Берліна, забяспечваючы правы фланг 1-га Беларускага фронту ад магчымых контрудараў праціўніка з поўначы * Прыціснуць да мора і знішчыць нямецкія войскі на поўнач ад Берліна [[Дняпроўская ваенная флатылія]] * Дзвюма брыгадамі рачных караблёў садзейнічаць войскам 5-й ударнай і 8-й гвардзейскай армій у пераправе праз Одэр і прарыве варожай абароны на кюстрынскім плацдарме * Трэцяй брыгадай садзейнічаць войскам 33-й арміі ў раёне Фюрстэнберг * Забяспечыць супрацьмінную абарону водных транспартных шляхоў. [[Балтыйскі флот ВМФ Расіі|Чырванасцяжны Балтыйскі флот]] * Падтрымаць прыморскі фланг 2-га Беларускага фронту, працягваючы блакаду прыціснутай да мора групы армій «Курляндыя» ў [[Латвія|Латвіі]] (Курляндскі кацёл) == План аперацыі == План аперацыі прадугледжваў адначасовы пераход у наступ войскаў 1-га Беларускага і 1-га Украінскага франтоў раніцай [[16 красавіка]] [[1945]] года. 2-і Беларускі фронт, у сувязі з буйной перагрупоўка сваіх сіл, павінен быў пачаць наступ [[20 красавіка]], гэта значыць на 4 дні пазней. 1-ы Беларускі фронт павінен быў нанесці галоўны ўдар сіламі пяці агульнавайсковых (47-й, 3-й ударнай, 5-й ударнай, 8-й гвардзейскай і 3-й арміі) і двух танкавых армій з кюстрынскага плацдарма ў кірунку на Берлін. Танкавыя арміі планавалася ўвесці ў бітву пасля прарыву агульнавайсковымі арміямі другой паласы абароны на Зэелаўскіх вышынях. На ўчастку галоўнага ўдару стваралася артылерыйская шчыльнасць да 270 гармат (калібрам ад 76 мм і вышэй) на адзін кіламетр фронту прарыву. Акрамя таго, камандуючы фронтам [[Георгій Канстанцінавіч Жукаў|Г. К. Жукаў]] вырашыў нанесці два дапаможныя ўдары: справа — сіламі 61-й савецкай і 1-й арміі [[Узброеныя сілы Польшчы|Войска Польскага]] ў абыход Берліна з поўначы ў кірунку на Эберсвальд, Зандаў; і злева — сіламі 69-й і 33-й армій на Бонсдорф з галоўнай задачай не дапусціць адыходу ў Берлін 9-й арміі праціўніка. 1-ы Украінскі фронт павінен быў нанесці галоўны ўдар сіламі пяці армій: трох агульнавайсковых (13-я, 5-я гвардзейская і 3-я гвардзейская) і двух танкавых з раёна горада Трымбель у напрамку на [[Шпрэмберг]]. Дапаможны ўдар павінен быў быць нанесены ў агульным кірунку на [[Дрэздэн]] сіламі 2-й арміі Войска Польскага і часткай сіл 52-й арміі. Размежавальная лінія паміж 1-м Украінскім і 1-м Беларускім франтамі абрывалася за 50 км на паўднёвы ўсход ад Берліна ў раёне горада Любен, што дазваляла, у выпадку неабходнасці, войскам 1-га Украінскага фронту нанесці ўдар на Берлін з поўдня. Камандуючы 2-м Беларускім фронтам [[Канстанцін Канстанцінавіч Ракасоўскі|К. К. Ракасоўскі]] вырашыў нанесці галоўны ўдар сіламі 65-й, 70-й і 49-й армій у кірунку на Нейстрэліц. Развіваць поспех пасля прарыву нямецкай абароны павінны былі асобныя танкавыя, механізаваны і кавалерыйскі корпусы франтавога падпарадкавання. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Бітвы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Бітвы СССР]] [[Катэгорыя:Бітвы Германіі]] [[Катэгорыя:Гісторыя Берліна]] qlgi09ztjoae070ncvtu5all03bgb4h 0 159329 5132837 4933672 2026-04-26T16:59:01Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перайменаваў старонку [[Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»]] у [[Заслаўе (музей-запаведнік)]] па-над перасылкай 4933672 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Заслаўе (значэнні)}} {{Музей |назва = Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе» |sort = Заслаўе |арыгінал = |выява = |памер = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |профіль = комплексны |заснаваны = 31 снежня 1967 |падпарадкаваны = Аддзел ідэалагічнай работы, культуры і па справах моладзі Мінскага райвыканкама |месцазнаходжанне=[[Мінская вобласць]], [[Заслаўе|г. Заслаўе]], вул. Рынкавая, 1, 223036 |наведвальнікі = |фонд = 11 976 |агульная плошча = 1961,7 |выставачная плошча=535,19 |плошча запаснікаў =500 |дырэктар = Вольга Анатолеўна Зезетка |праезд = |адкрыты = 9.00–17.30, акрамя панядзелка |білет = |спасылка = http://www.zaslaue.by/ |Commons = }} '''Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»''' — заснаваны ў 1967 годзе як Заслаўскі гісторыка-археалагічны запаведнік, філіял Дзяржаўнага музея БССР (цяпер [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальны гістарычны музей]]) з экспазіцыяй «Музей рамёстваў і народных промыслаў Беларусі» ў былым [[Кальвінскі збор (Заслаўе)|кальвінскім зборы]]. 31 снежня 1986 года ў [[Заслаўе|Заслаўі]] паводле пастановы [[Савет Міністраў БССР|Савета Міністраў БССР]] на базе філіяла Дзяржаўнага музея БССР створаны Гісторыка-культурны запаведнік «Заслаўе». Музеем-запаведнікам кіравалі [[A. M. Калбаска]], [[Т. С. Скрыпчанка]], [[А. М. Краснова]], [[А. К. Рак]], [[А. Л. Строганаў]], [[А. П. Харак]], [[Мікалай Міхайлавіч Паграноўскі|М. М. Паграноўскі]] (2005—2016), Ю. В. Шкурскі (2016—2023). З 2023 года дырэктарка Запаведніка — В. А. Зезетка Прадстаўляе складаную сістэму гістарычна, тэматычна і функцыянальна аб’яднаных паміж сабой аб’ектаў і ахоўных тэрыторый. Ахоўная зона плошчаю 113 га ўключае [[Заслаўскі замак]] ([[гарадзішча «Вал»]]) з [[Спаса-Праабражэнская царква (Заслаўе)|былым кальвінскім зборам]] 2-й паловы 16 — пачатку 17 ст. (у 19 — пачатку 20 ст. і з 1990 года — Спаса-Праабражэнская царква), [[гарадзішча «Замэчак»]] (летапісны горад Ізяслаўль) 10—11 ст., [[Заслаўскія курганныя могільнікі|курганныя могільнікі]] 10 — 11 ст., [[Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Заслаўе)|касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] (1774), рэшткі [[сядзіба Заслаў|сядзібы Заслаў]] 17—19 ст. На тэрыторыі запаведніка знаходзяцца музейна-выставачны комплекс, [[этнаграфічны комплекс «Млын»]], [[музей «ДАП»]] і дзіцячы [[Музей міфалогіі і лесу]]. Асноўны фонд музея (2008) налічвае 11 976 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 4561 адзінку. Плошча экспазіцыі 503 м², выставачнай залы — 131 м². Фонды музея складаюць калекцыі археалагічных знаходак з раскопак на тэрыторыі горада і яго наваколля (1967—1986), ткацтва, керамікі і шкла, дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. Сярод найбольш цікавых экспанатаў калекцыя маляваных дываноў, якая налічвае 130 адзінак, з іх 30 зроблены Я. Драздовічам. У калекцыі жывапісу і графікі захоўваецца збор мастацкіх твораў [[В. Маркавец|В. Маркаўца]], [[В. Сташчанюк]]а, [[Г. Вашчанка|Г. Вашчанкі]] і інш. Музейна-выставачны комплекс адкрыты для наведвання ў 1992 годзе. У зале [[габелен]]аў прадстаўлены творы беларускіх мастакоў [[В. Дзёмкіна]]й і [[Юрый Міхайлавіч Піскун|Ю. Піскуна]] «Рагнеда», «Полацкія званы» (абодва 1991), «Малітва» (1992). Тэма гісторыі [[Полацкае княства|Полацкага княства]] і Заслаўя перадаецца праз вобразы [[Рагнеда Рагвалодаўна|Рагнеды]] і [[Ізяслаў Уладзіміравіч|Ізяслава]]. Зала «Музыка вячорак» знаёміць з музычнай культурай беларускіх вёсак і мястэчак. Экспануюцца музычныя інструменты, сабраныя з усёй Беларусі і аб’яднаныя ў вясельныя гурты: [[гармонік]]і, [[цымбалы]], [[скрыпка|скрыпкі]], [[жалейка|жалейкі]], [[бубен|бубны]]. У выставачнай зале праводзяцца часовыя абменныя выстаўкі з фондаў музеяў і прыватных творчых майстэрняў Беларусі. == Музей «ДАП» == З ваенна-інжынернымі збудаваннямі ўздоўж заходняй мяжы СССР у перадваенны перыяд (1932—1934) знаёміць музей «ДАП» у ваколіцы Заслаўя (2004). Трохамбразурны агнявы пункт быў узброены 3 станковымі кулямётамі «Максім» на спецыяльных станках з цэнтральнай сістэмай ахаладжэння і адным ручным кулямётам сістэмы Дзегцярова. == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|www.zaslaue.by|Гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Заслаўе»}} {{Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»}} {{Музеі-запаведнікі Беларусі}} [[Катэгорыя:Музеі-запаведнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Музеі Заслаўя]] [[Катэгорыя:Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»| ]] d384fciyu9qgt6mlb0fevgqsvkfgsct 0 159330 5132845 1606615 2026-04-26T17:08:04Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Заслаўе (музей-запаведнік)]] 5132845 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Заслаўе (музей-запаведнік)]] p3b44fe233dy6to3h2fp2bbgem1df8c 0 159331 5132843 1868991 2026-04-26T17:07:41Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Заслаўе (музей-запаведнік)]] 5132843 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Заслаўе (музей-запаведнік)]] p3b44fe233dy6to3h2fp2bbgem1df8c 0 162227 5132835 4834636 2026-04-26T16:57:30Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж»]] у [[Нясвіж (музей-запаведнік)]] 4834636 wikitext text/x-wiki {{Музей |назва = Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж» |sort = |арыгінал = |выява = Замак-палац у Нясьвіжы знутры.jpg |памер = |подпіс = [[Нясвіжскі замак]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |профіль = [[музей-запаведнік]] |дата=2 ліпеня |заснаваны =1993 |падпарадкаваны = [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]] |месцазнаходжанне= г. Нясвіж, вул. Гейсіка, 1, 222603 |наведвальнікі = |фонд = 5651 |агульная плошча = |выставачная плошча= |плошча запаснікаў = |дырэктар = Сяргей Міхайлавіч Клімаў |праезд = |адкрыты = |білет = |спасылка = http://www.niasvizh.by/ |Commons = }} '''Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж»''' — дзяржаўная музейная ўстанова. Выконвае рознабаковую дзейнасць: фарміраванне і захаванне калекцый, навукова-даследчая і культурна-асветніцкая работа, арганізацыя пастаяннай экспазіцыі і ўладкаванне выставак. Нацыянальны гісторыка-культурны запаведнік утвораны [[2 ліпеня]] [[1993]] г., статус [[музей-запаведнік|музея-запаведніка]] быў атрыманы [[22 мая]] [[1997]] г. Пасля масавых фальсіфікацый на [[Прэзідэнцкія выбары 2020 года ў Беларусі|прэзідэнцкіх выбарах 2020 года]], жорсткага разгону [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|акцый пратэстаў]], збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, калектыў музея-запаведніка выйшаў [[14 жніўня]] на акцыю пратэсту супраць гвалту і за новыя выбары<ref>[https://t.me/spadczyna/3709 Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж» і Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы таксама пратэстуюць.]</ref>. 17 жніўня на даху замка быў устаноўлены нацыянальны [[бела-чырвона-белы сцяг]]<ref>[https://www.kp.by/online/news/3981223/ Видеофакт. Над Несвижским замком реет бело-красно-белый флаг]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Дырэктар музея-запаведніка [[Сяргей Клімаў]] заявіў, што «шчаслівы ад таго, што дажыў да гэтага часу»<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=257269 Над Нясвіжскім замкам залунаў бел-чырвона-белы сцяг, дырэктар патлумачыў сваё рашэнне]</ref>. == Аб’екты == [[File:Ратуша 3.JPG|thumb|злева|150px|Вежа ратушы]] [[Файл:Нясвіж Касцёл Божага Цела.JPG|thumb|Фарны касцёл]] У [[2005]] г. ''«Архітэктурны, жылы і культурны комплекс рэзідэнцыі роду Радзівілаў у Нясвіжы»'' у складзе [[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс|Палацава-паркавага ансамбля]], які рэпрэзентуе гісторыю [[Радзівілы|роду Радзівілаў]], палацавай архітэктуры і інтэр’ераў [[магнат|магнацкай]] [[рэзідэнцыя|рэзідэнцыі]] [[XVI]] — пачатку [[XX]] стст., і [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|Комплексу былога кляштара езуітаў]] [[XVI]]—[[XIX]] стст. быў унесены ў [[Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]. Гарадская ратуша, у экспазіцыі [[Нясвіжская ратуша|гарадской ратушы]] прадстаўлена гісторыя гарадскога [[Магдэбургскае права|самакіравання]] і гандлёва-рамесніцкага жыцця Нясвіжа XVI—XIX стст., з [[гандлёвыя рады|гандлёвымі радамі]] і гарадская [[Слуцкая брама]] з’яўляюцца [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь|гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі Рэспублікі Беларусь]] першай катэгорыі. Сярод праектаў музея-запаведніка апошніх гадоў вылучаюцца серыя сумесных тэатральных і музычных мерапрыемстваў у межах акцый «[[культурная сталіца Беларусі|Нясвіж — культурная сталіца Беларусі-2012]]», штогадовы фестываль балетнага мастацтва «[[Вечары Вялікага тэатра ў замку Радзівілаў]]» Музей-запаведнік разгортвае шырокую міжнародную дзейнасць. Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж» браў удзел у Міжнародным фестывалі музеяў «Інтэрмузей-2012», арганізацыя Міжнароднага семінара ЮНЕСКА «Аб’екты сусветнай спадчыны: захаванне і выкарыстанне ў мэтах устойлівага развіцця». Агульная колькасць адзінак захоўвання на пачатак 2012 г. — 5651, з іх 1623 адзінак — у экспазіцыі. {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|www.niasvizh.by|Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж»}} * [http://niasvizh.museum.by/be Дзяржаўная ўстанова "Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130517112520/http://niasvizh.museum.by/be |date=17 мая 2013 }} на Museum.by {{Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж»}} {{Музеі-запаведнікі Беларусі}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1993 годзе]] [[Катэгорыя:Культура Нясвіжа]] [[Катэгорыя:Славутасці Нясвіжа]] [[Катэгорыя:Музеі-запаведнікі Беларусі]] rf6kdrt992ree17j42pah65vsjlw5m4 5132839 5132835 2026-04-26T16:59:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5132839 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Нясвіж (значэнні)}} {{Музей |назва = Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж» |sort = |арыгінал = |выява = Замак-палац у Нясьвіжы знутры.jpg |памер = |подпіс = [[Нясвіжскі замак]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |профіль = [[музей-запаведнік]] |дата=2 ліпеня |заснаваны =1993 |падпарадкаваны = [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь]] |месцазнаходжанне= г. Нясвіж, вул. Гейсіка, 1, 222603 |наведвальнікі = |фонд = 5651 |агульная плошча = |выставачная плошча= |плошча запаснікаў = |дырэктар = Сяргей Міхайлавіч Клімаў |праезд = |адкрыты = |білет = |спасылка = http://www.niasvizh.by/ |Commons = }} '''Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж»''' — дзяржаўная музейная ўстанова. Выконвае рознабаковую дзейнасць: фарміраванне і захаванне калекцый, навукова-даследчая і культурна-асветніцкая работа, арганізацыя пастаяннай экспазіцыі і ўладкаванне выставак. Нацыянальны гісторыка-культурны запаведнік утвораны [[2 ліпеня]] [[1993]] г., статус [[музей-запаведнік|музея-запаведніка]] быў атрыманы [[22 мая]] [[1997]] г. Пасля масавых фальсіфікацый на [[Прэзідэнцкія выбары 2020 года ў Беларусі|прэзідэнцкіх выбарах 2020 года]], жорсткага разгону [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|акцый пратэстаў]], збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, калектыў музея-запаведніка выйшаў [[14 жніўня]] на акцыю пратэсту супраць гвалту і за новыя выбары<ref>[https://t.me/spadczyna/3709 Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж» і Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы таксама пратэстуюць.]</ref>. 17 жніўня на даху замка быў устаноўлены нацыянальны [[бела-чырвона-белы сцяг]]<ref>[https://www.kp.by/online/news/3981223/ Видеофакт. Над Несвижским замком реет бело-красно-белый флаг]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Дырэктар музея-запаведніка [[Сяргей Клімаў]] заявіў, што «шчаслівы ад таго, што дажыў да гэтага часу»<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=257269 Над Нясвіжскім замкам залунаў бел-чырвона-белы сцяг, дырэктар патлумачыў сваё рашэнне]</ref>. == Аб’екты == [[File:Ратуша 3.JPG|thumb|злева|150px|Вежа ратушы]] [[Файл:Нясвіж Касцёл Божага Цела.JPG|thumb|Фарны касцёл]] У [[2005]] г. ''«Архітэктурны, жылы і культурны комплекс рэзідэнцыі роду Радзівілаў у Нясвіжы»'' у складзе [[Нясвіжскі палацава-паркавы комплекс|Палацава-паркавага ансамбля]], які рэпрэзентуе гісторыю [[Радзівілы|роду Радзівілаў]], палацавай архітэктуры і інтэр’ераў [[магнат|магнацкай]] [[рэзідэнцыя|рэзідэнцыі]] [[XVI]] — пачатку [[XX]] стст., і [[Касцёл Божага Цела (Нясвіж)|Комплексу былога кляштара езуітаў]] [[XVI]]—[[XIX]] стст. быў унесены ў [[Спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]]. Гарадская ратуша, у экспазіцыі [[Нясвіжская ратуша|гарадской ратушы]] прадстаўлена гісторыя гарадскога [[Магдэбургскае права|самакіравання]] і гандлёва-рамесніцкага жыцця Нясвіжа XVI—XIX стст., з [[гандлёвыя рады|гандлёвымі радамі]] і гарадская [[Слуцкая брама]] з’яўляюцца [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь|гісторыка-культурнымі каштоўнасцямі Рэспублікі Беларусь]] першай катэгорыі. Сярод праектаў музея-запаведніка апошніх гадоў вылучаюцца серыя сумесных тэатральных і музычных мерапрыемстваў у межах акцый «[[культурная сталіца Беларусі|Нясвіж — культурная сталіца Беларусі-2012]]», штогадовы фестываль балетнага мастацтва «[[Вечары Вялікага тэатра ў замку Радзівілаў]]» Музей-запаведнік разгортвае шырокую міжнародную дзейнасць. Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж» браў удзел у Міжнародным фестывалі музеяў «Інтэрмузей-2012», арганізацыя Міжнароднага семінара ЮНЕСКА «Аб’екты сусветнай спадчыны: захаванне і выкарыстанне ў мэтах устойлівага развіцця». Агульная колькасць адзінак захоўвання на пачатак 2012 г. — 5651, з іх 1623 адзінак — у экспазіцыі. {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|www.niasvizh.by|Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж»}} * [http://niasvizh.museum.by/be Дзяржаўная ўстанова "Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130517112520/http://niasvizh.museum.by/be |date=17 мая 2013 }} на Museum.by {{Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж»}} {{Музеі-запаведнікі Беларусі}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1993 годзе]] [[Катэгорыя:Культура Нясвіжа]] [[Катэгорыя:Славутасці Нясвіжа]] [[Катэгорыя:Музеі-запаведнікі Беларусі]] 9o2xqf7sclby81dzh6alwgjxm24mjei 0 172494 5132958 4512209 2026-04-27T10:33:33Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Скептыцызм]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132958 wikitext text/x-wiki '''Скептыцызм''' (ад {{lang-grc|σκεπτικός}} — які разглядае, даследуе) — філасофскі кірунак, які вылучае сумнеў у якасці прынцыпу мыслення, асабліва сумнеў у надзейнасці ісціны. Ўмераны скептыцызм абмяжоўваецца пазнаннем фактаў, выяўляючы стрыманасць па дачыненні да ўсіх гіпотэз і тэорый. Секст Эмпірык у працы "Тры кнігі піронавых палажэнняў" адзначаў, што скептыцызм не разглядае сумнеў як прынцып, а выкарыстоўвае сумнеў як палемічную зброю супраць дагматыкаў, прынцып скептыцызму — з'ява. Варта адрозніваць звычайны скептыцызм, навуковы і філасофскі скептыцызм. У штодзённым сэнсе скептыцызм — ўстрыманне ад меркаванняў, абумоўленае сумненнямі. Навуковы скептыцызм — паслядоўная апазіцыя вучэнняў, якія не маюць эмпірычных доказаў. Філасофскі скептыцызм — кірунак у [[Філасофія|філасофіі]], які выказвае сумнеў у магчымасці дакладнай веды<ref name="БСЭск">[http://slovari.yandex.ru/скептицизм/БСЭ/Скептицизм/ Скептицизм] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140830201715/http://slovari.yandex.ru/%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B7%D0%BC/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%A1%D0%BA%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%B7%D0%BC/ |date=30 жніўня 2014 }} // [[БСЭ]], 1969—1978.</ref>. Філасофскі скептыцызм разглядае філасофію, у тым ліку і скептычную, як род навукападобнай паэзіі, але не [[Навука|навукі]]. Адметная прыкмета філасофскага скептыцызму — зацвярджэнне «Філасофія — не навука!». == Антычны скептыцызм == Антычны скептыцызм як рэакцыя на метафізічны дагматызм прадстаўлены перш за ўсё Піронам, затым сярэдняй акадэміяй (Аркесілай) і т. зв. познім скептыцызмам (Энесідэм, Агрыпа, Секст Эмпірык). Энесідэм паказвае дзесяць прынцыпаў (тропаў) скептыцызму: першыя шэсць — гэта адрозненне жывых істот; людзей; органаў пачуццяў; станаў індывіда; палажэнняў, адлегласцяў, месцаў; з'яў па іх сувязях; апошнія чатыры прынцыпы — гэта змяшанае быццё ўспрыманага аб'екта з іншымі аб'ектамі; адноснасць наогул; залежнасць ад колькасці успрыманняў; залежнасць ад узроўню [[Адукацыя|адукацыі]], нораваў, [[Закон, філасофія|законаў]], філасофскіх і рэлігійных поглядаў. == Крытыка скептыцызму == Скептык кажа, што веданне патрабуе упэўненасці. Але як ён можа пра гэта ведаць? Пра гэта пішуць Тэадор Шык і Люіс Вунь: «Калі скептыкі не ўпэўненыя, што веданне патрабуе ўпэўненасці, яны не могуць ведаць, што гэта так». Гэта дае сур'ёзную падставу сумнявацца ў зацвярджэнні, што веданне патрабуе упэўненасці. Паводле законаў логікі, абапіраючыся на гэта выказванне, можна сумнявацца ў скептыцызме і аспрэчыць скептыцызм у цэлым. Аднак рэальнасць не складаецца выключна з законаў логікі<ref>{{кніга |аўтар = Архипкин В.Г., Тимофеев В.П. |частка = §9.4 |загаловак = Естественно-научная картина мира |месца = Красноярск |выдавецтва = КрасГУ |год = 2002 |старонак = 320 |isbn = 5-7638-03-45-0 }}</ref> (у якой існуюць невырашальныя парадоксы, якія зводзяць усё вышэйсказанае на не), таму да падобнай крытыцы неабходна ставіцца асцярожна. (Прыклад: абсалютных скептыкаў не бывае, таму зусім неабавязкова, што скептык будзе сумнявацца ў відавочных рэчах). Акрамя таго, нават у межах фармальнай логікі, прымяненне скептыцызму (як сумневу) да самога скептыцызму не абвяргае яго, а толькі пакідае яго праўдзівасць або памылковасць адкрытым пытаннем. Самі крытыкі скептыцызму і рэлятывізму прызнаюць "радыкальны скептыцызм" Юма лагічна неабвержным<ref name="sokbrik">[http://psylib.org.ua/books/sobri01/txt04.htm ''Ален Сокал, Жан Брикмон'' Интеллектуальные уловки. Критика современного постмодерна]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|14|Скептыцызм|Савеня А. Б.|453}} * [http://ec-dejavu.ru/s/Scepticism.html В. П. Лега. Секст Эмпирик: Скептицизм как образ жизни] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140702004010/http://ec-dejavu.ru/s/Scepticism.html |date=2 ліпеня 2014 }} // Mathesis. Из истории античной науки и философии. М., 1991, с. 210—219 * [http://scepsis.ru/library/id_313.html Юрий Семёнов «Идеологическая мода в науке и скептицизм»] == Спасылкі == {{wiktionary|Скептыцызм}} * [http://www.skeptik.net Клуб скептиков] * [http://scepsis.ru Журнал «Скепсис»] * [http://warrax.net/85/scepsis.html Скептицизм на warrax.net] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Філасофскія кірункі і школы]] [[Катэгорыя:Скептыцызм]] g4z6ay1d9jn1qzy1h7ls7ziq96t6u2z 0 173295 5132944 5030808 2026-04-27T09:39:49Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Vukovaruins.JPG|Vukovaruins.JPG]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Wdwd|Wdwd]] because: Copyright violation, see [[:c:Commons:Licensing|]]. 5132944 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Вайна ў Харватыі<br />'''''Вайна за незалежнасць Харватыі'''''<br />{{lang-hr|Domovinski rat}} (''Айчынная вайна'') |частка = [[Югаслаўскія войны]] |выява = Croatian War of Independence collage.jpg |памер = |загаловак = Па гадзіннікавай стрэлцы: пашкоджаная воданапорная вежа ў [[Вукавар]]ы; харвацкія салдаты падчас бою рыхтуюцца знішчыць сербскі танк; мемарыяльныя могілкі ў Вукавары; падбіты сербскі танк [[Т-55]] каля [[Дрніш]]а; вуліца Страдун падчас аблогі [[Дуброўнік]]а |дата = [[31 сакавіка]] [[1991]] — [[12 лістапада]] [[1995]]{{efn|Першае ўзброенае сутыкненне адбылося ў [[Пакрац]]ы [[1 сакавіка]] [[1991]]<ref name="энгенберг"/>, затым 31 сакавіка адбыўся інцыдэнт каля Плітвіцкіх азёр з першымі ахвярамі<ref>{{cite web|url=http://www.nytimes.com/1991/04/01/world/deadly-clash-in-a-yugoslav-republic.html?ref=croatia|title=«Deadly Clash in a Yugoslav Republic»|publisher=Chuck Sudetic. The New York Times|access-date=2012-07-23|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017014912/http://www.nytimes.com/1991/04/01/world/deadly-clash-in-a-yugoslav-republic.html?ref=croatia|archive-date=17 кастрычніка 2013|url-status=dead}}</ref>. Апошнім буйным баявым сутыкненнем стала аперацыя «Бура» [[5 жніўня|5]]—[[8 жніўня]] [[1995]] г.<ref name="победа хорватии"/>. Фармальна баявыя дзеянні завяршыліся з падпісаннем Эрдуцкага пагаднення [[12 лістапада]] 1995 г<ref name="хеджес"/>.}} |месца = [[Харватыя]]{{efn|Некаторыя аперацыі вайны ў канцы 1994 года і пачатку 1995 года («Цынцар»<ref name="цинцар"/> і «Зіма '94»<ref name="кохен об войне за независимость"/><ref name="бург331">{{кніга|аўтар=Burg, Steven L.; Shoup, Paul S.|загаловак=The War in Bosnia-Herzegovina: Ethnic Conflict and International Intervention|спасылка=http://books.google.hr/books?id=-4eKmp_qu_QC|выдавецтва=M.E. Sharpe|год=2000|pages=331|isbn=1563243091, 9781563243097}}</ref>) былі праведзены на тэрыторыі Босніі і Герцагавіны.}} |прычына = Абвяшчэнне Харватыяй незалежнасці і абвяшчэнне сербамі [[Рэспубліка Сербская Краіна|Рэспублікі Сербская Краіна]]. |casus belli = |вынік = Незалежнасць Харватыі ў межах, якія існавалі ў [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|СФРЮ]], і ліквідацыя Рэспублікі Сербская Краіна{{efn|12 лістапада 1995 г. было падпісана Эрдуцкае пагадненне, якое завяршыла вайну<ref name="хеджес"/>. Пагадненне прадугледжвала двухгадовы пераходны перыяд для інтэграцыі Усходняй Славоніі, Бараньі і Заходняга Срэма ў склад Харватыі. Пазней пераходны перыяд быў падоўжаны яшчэ на адзін год. Для ажыццяўлення пагаднення быў створаны орган [[UNTAES]]. У 1998 годзе гэтыя тэрыторыі канчаткова ўвайшлі ў склад Харватыі<ref name="хеджес2"/>.}}. |змены = |праціўнік1 = {{Сцяг Харватыі|23px}} [[Харватыя]]{{efn|Па вызначэнню Міжнароднай канферэнцыі па былой Югаславіі [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія]] [[Распад Югаславіі|распалася]] ў ходзе вайны<ref name="аллайн пеллер">{{cite web|datepublished=1992|url=http://www.207.57.19.226/journal/Vol3/No1/art12-13.pdf|title=«The Opinions of the Badinter Arbitration Committee: A Second Breath for the Self-Determination of Peoples»|author=Allain Pellet.|publisher=''European Journal of International Law'' '''3''' (1): 178—185|lang=en|access-date=9 верасня 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120219035233/http://207.57.19.226/journal/Vol3/No1/art12-13.pdf|archive-date=19 лютага 2012|url-status=dead}}</ref>. [[25 чэрвеня]] [[1991]] харвацкі парламент абвясціў незалежнасць пасля рэферэндуму, праведзенага ў траўні<ref name="судетик90"/>. Гэты дакумент быў прыпынены на тры месяцы<ref name="судетик90"/>, аднак [[8 кастрычніка]] 1991 г. дэкларацыя зноў увайшла ў сілу, і Харватыя выйшла са складу [[Югаславія|Югаславіі]]<ref>{{cite web|url=http://www.sabor.hr/Default.aspx?art=20091&sec=2462|title=Провозглашение независимости хорватами|access-date=2012-07-23|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/69Wk9bFY8?url=http://www.sabor.hr/Default.aspx?art=20091&sec=2462|archive-date=29 ліпеня 2012|url-status=dead}}</ref>.}}: * [[Выява:Osrh.jpg|22px]] [[Узброеныя сілы Харватыі|Армія Харватыі]] * [[Выява:MUP RH.svg|22px]] [[Міністэрства ўнутраных спраў Харватыі|МУС Харватыі]] * ''Харвацкія добраахвотнікі:'' ** [[Выява:Patch of the Croatian Defence Forces.svg|20px]] [[Харвацкія абарончыя сілы]] [[Выява:Flag of Bosnia and Herzegovina (1992-1998).svg|22px|border]] [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна|Боснія і Герцагавіна]]{{efn|Падпісанае ў [[1994]] годзе Вашынгтонскае пагадненне, якое стварыла [[Федэрацыя Босніі і Герцагавіны|Федэрацыю Босніі і Герцагавіны]], дазволіла аб’яднаць намаганні харвацкага і баснійскага войскаў на тэрыторыі Босніі. Гэта прывяло да правядзення сумесных аперацый і стварэння спрыяльнай стратэгічнай абстаноўкі для харватаў каля Кніна<ref name="гринхаус"/>.}} (1995): * [[Армія Рэспублікі Боснія і Герцагавіна|Армія Босніі і Герцагавіны]] Замежныя найміты і добраахвотнікі<ref name="наёмникихорватов">{{cite web|url=http://www.rusk.ru/st.php?idar=104292|title=Агим Чеку — палач в униформе|publisher=Русская линия. Библиотека периодической печати|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20120808031221/http://rusk.ru/st.php?idar=104292|archive-date=8 жніўня 2012|access-date=9 верасня 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="елинич"/> |праціўнік2 = {{Сцяг СФРЮ}} [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|Югаславія]] (1991—1992): * [[Выява:Logo of the JNA.svg|22px]] [[ЮНА]] <small>(у асноўным сербскія і чарнагорскія сілы{{efn|Пасля абвяшчэння незалежнасці іншымі саюзнымі рэспублікамі ([[Македонія]] і Боснія і Герцагавіна) [[Сербія і Чарнагорыя]] 27 красавіка 1992 года абвясцілі аб стварэнні новай дзяржавы, Саюзнай Рэспублікі Югаславіі. Кантраляваныя сербамі падраздзяленні ЮНА ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях у Харватыі ўвесь 1991 і да мая 1992 года. У перыяд канфлікту ў Харватыі армія захоўвала сваю шматнацыянальнасць, аднак з яе дэзерціравалі практычна ўсе славенцы і харваты<ref name="образование срю">{{cite web|datepublished=28 апреля 1992|url=http://articles.latimes.com/1992-04-28/news/mn-977_1_yugoslavia-republic-transform|title=«Two Republics Transform Selves Into a New, Smaller Yugoslavia»|publisher=The Los Angeles Times. Associated Press.|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105092706/http://articles.latimes.com/1992-04-28/news/mn-977_1_yugoslavia-republic-transform|archive-date=5 лістапада 2012|access-date=9 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>.}})</small> * [[Сербская гвардыя]] {{сцяг|Рэспубліка Сербская Краіна}} {{efn|Першапачаткова САО Краіна, САО Заходняя Славонія і САО Усходняя Славонія, Баранья і Заходні Срэм былі асобнымі ўтварэннямі і індывідуальна змагаліся супраць харвацкага ўрада. [[19 снежня]] 1991 гэтыя ўтварэнні аб'ядналіся ў Рэспубліку Сербская Краіна.}} (1992—1995) *[[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербская Краіна|Армія Сербскай Краіны]] * {{Сцяг Рэспублікі Сербскай}} [[Рэспубліка Сербская]]{{efn|Рэспубліка Сербская ў 1992-1995 гадах перыядычна ўдзельнічала ў вайне ў Харватыі. Рэспубліка Сербская аказвала РСК ваенную і іншую дапамогу, а таксама ажыццяўляла падтрымку авіяцыяй з авіябазы Махавляні каля Баня-Лукі. Таксама артылерыя баснійскіх сербаў удзельнічала ў абстрэле харвацкіх гарадоў: Жупаньі, [[Дуброўнік]]а, Славонскі-Брод<ref name="маасс">{{cite web|datepublished=16 июля 1992|url=http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19920716&slug=1502415|title=«Serb Artillery Hits Refugees — At Least 8 Die As Shells Hit Packed Stadium»|author=Peter Maass.|publisher=The Seattle Times.|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105053441/http://community.seattletimes.nwsource.com/archive/?date=19920716&slug=1502415|archive-date=5 лістапада 2013|access-date=9 верасня 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="боннераугуст">{{cite web|datepublished=17 августа 1995|url=http://www.nytimes.com/1995/08/17/world/dubrovnik-finds-hint-of-deja-vu-in-serbian-artillery.html?ref=croatia|title=«Dubrovnik Finds Hint of Deja Vu in Serbian Artillery»|author=Raymond Bonner.|publisher=The New York Times.|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929114245/http://www.nytimes.com/1995/08/17/world/dubrovnik-finds-hint-of-deja-vu-in-serbian-artillery.html?ref=croatia|archive-date=29 верасня 2013|access-date=9 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>.}} (1992—1995): * [[Выява:Emblem Republika Srpska Army.svg|23px]] [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербскай|Армія Рэспублікі Сербскай]] '''<small>Ускосны ўдзел:</small>'''<br /> {{Сцяг СРЮ}} [[Югаславія|Саюзная Рэспубліка Югаславія]] (з 1992)<br />[[Выява:Flag of the Republic of Western Bosnia (Fictitious).svg|border|22px]] [[Рэспубліка Заходняя Боснія|Заходняя Боснія]] |камандзір1 = {{Сцяг Харватыі|23px}} [[Франьё Туджман]]<br /> {{Сцяг Харватыі|23px}} [[Гойка Шушак]]<br /> {{Сцяг Харватыі|23px}} [[Антон Тус]]<br /> {{Сцяг Харватыі|23px}} [[Янка Бабетка]]<br /> {{Сцяг Харватыі|23px}} [[Званімір Чэрвенка]]<br /> {{Сцяг Харватыі|23px}} [[Петар Сціпетыч]]<br /> [[Выява:Flag of Bosnia and Herzegovina (1992-1998).svg|border|22px]] [[Атыф Дудаковіч]] |камандзір2 = {{Сцяг СФРЮ}} [[Велька Кадзіевіч]]<br /> {{сцяг|Рэспубліка Сербская Краіна}} [[Мілан Марціч]]<br /> {{сцяг|Рэспубліка Сербская Краіна}} [[Мілан Бабіч]]<br /> {{сцяг|Рэспубліка Сербская Краіна}} [[Міле Мркшыч]]<br /> {{сцяг|Рэспубліка Сербская Краіна}} [[Горан Хаджыч]] <br /> {{Сцяг СРЮ}} [[Слабадан Мілошавіч]]<br />{{Сцяг Рэспублікі Сербскай}} [[Ратка Младзіч]] <br />[[Выява:Flag of the Republic of Western Bosnia (Fictitious).svg|border|22px]] [[Фікрет Абдыч]] |страты1 = '''Харвацкія даныя:'''<ref name="голдшитейн256">{{кніга|аўтар=Goldstein, Ivo|загаловак=Croatia: A History|спасылка=http://books.google.hr/books?id=pSxJdE4MYo4C|выдавецтва=C. Hurst & Co. Publishers|год=1999|pages=256|isbn=1850655251}} {{en icon}}</ref><ref name="доминнели163">{{кніга |аўтар = Dominelli, Lena. |загаловак = Revitalising Communities in a Globalising World |спасылка = http://books.google.hr/books?id=zrXHXm-qcfYC |выдавецтва = Ashgate Publishing |год = 2007 |pages = 163 |isbn = 0754644987 }} {{en icon}}</ref><br /> 13583 забітымі і прапаўшымі без вестак <br />* 10668 забітымі <br />* 2915 прапаўшымі без вестак <br />* 37180 параненымі <br />'''ці''' <br /> каля 12 000 забітымі і прапаўшымі без вестак<ref name="зубринич">{{cite web |datepublished = 16 июля 1992 |url = http://www.croatianhistory.net/etf/et112.html |title = «Croatia within ex-Yugoslavia» |author = Darko Zubrinic. |publisher = Croatianhistory.net. |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120729120303/http://www.croatianhistory.net/etf/et112.html |archive-date = 29 ліпеня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><br />'''або'''<br />15970 забітымі і прапаўшымі без вестак<ref name="атилла"/><ref name="хорватские протори">{{cite web |datepublished = 11 снежня 2003 |url = http://www.index.hr/vijesti/clanak/utjecaj-srbijanske-agresije-na-stanovnistvo-hrvatske-/175515.aspx |title = Utjecaj srbijanske agresije na stanovništvo Hrvatske |author = Darko Zubrinic. |publisher = Croatianhistory.net. |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20121018123124/http://www.index.hr/vijesti/clanak/utjecaj-srbijanske-agresije-na-stanovnistvo-hrvatske-/175515.aspx |archive-date = 18 кастрычніка 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><br />* 8147 ваеннаслужачых <br />* 6605 грамадзянскіх асоб <br />* 1218 зніклых без вестак <br />'''UNHCR''':<br />* 221000 бежанцаў<ref name="хорватские беженцы1">{{cite web | url = http://wayback.archive.org/web/*/http://www.ictj.org/static/Europe/TJdevelopments.eng.pdf | title = «Croatia: Selected Developments in Transitional Justice» | lang = en | archive-url = http://www.webcitation.org/69jJWk2Ff | archive-date = 2012-08-07 }}</ref><br />'''або'''<br />* 196 000 бежанцаў<ref name="хорватские беженцы2">{{cite web |url = http://www.hrw.org/en/reports/1995/10/01/civil-and-political-rights-croatia |title = «Civil and Political Rights in Croatia» |publisher = Human Rights Watch |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121011191449/http://www.hrw.org/en/reports/1995/10/01/civil-and-political-rights-croatia |archive-date = 11 кастрычніка 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> |страты2 = '''Сербскія даныя:'''<br />7501{{efn|Паводле даных Дражэна Жывіча, 6222 чалавекі загінулі ў Краіне<ref name="атилла"/> і 1279 загінулых ваеннаслужачых ЮНА.}}<ref name="атилла">{{cite web |url = http://eprints.kingston.ac.uk/5511/1/Hoare-M-5511.pdf |title = «Genocide in Bosnia and the failure of international justice» |author = Marko Attila Hoare. |publisher = Kingston University |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jJXx50A?url=http://eprints.kingston.ac.uk/5511/1/Hoare-M-5511.pdf |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>—8039 забітымі і прапаўшымі без вестак<ref name="сербские потери">{{cite web |url = http://www.war-memorial.net/mem_det.asp?ID=164 |title = «Killed and missing persons from the territories of Republic Croatia and former Republic of Serb Krayina» |publisher = Polynational War Memorial |access-date = 05.09.2012 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120213213449/http://www.war-memorial.net/mem_det.asp?ID=164 |archive-date = 13 лютага 2012 |url-status = dead }}</ref><ref name="мештрович77">{{кніга |аўтар = Meštrović, Stjepan Gabriel. |загаловак = Genocide After Emotion: The Postemotional Balkan War |спасылка = http://books.google.se/books?id=xGShXjNZzEsC |выдавецтва = Routledge |год = 1996 |pages = 77 |isbn = 0415122945 }} {{en icon}}</ref><br />* 5603 [[камбатант]]аў <br /><small>([[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербская Краіна|СВК]] 4324<br />[[ЮНА]] 1279)</small><br />* 2344 грамадзянскія асобы<br />'''Міжнародныя даныя:'''<br />300 000 бежанцаў<ref name="сербские беженцы">{{cite web |datepublished = 25 августа 2005 |url = http://www.amnesty.org/en/library/info/EUR64/002/2005 |title = «Croatia: „Operation Storm“ — still no justice ten years on» |publisher = [[Міжнародная амністыя|Amnesty International]] |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jJZHjM1?url=http://www.amnesty.org/en/library/info/EUR64/002/2005 |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><br /><small>У ходзе канфлікту:</small> <br />* 254000 бежанцаў (1991-1993)<ref name="сербские беженцы2">{{cite web |url = http://www.hri.org/docs/USSD-Rights/93/Croatia93.html |title = CROATIA HUMAN RIGHTS PRACTICES |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131105051829/http://www.hri.org/docs/USSD-Rights/93/Croatia93.html |archive-date = 5 лістапада 2013 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><br />* 230 000 бежанцаў (у 1995) |агульныя страты = каля 20 000 забітых<ref name="президентс">{{cite web |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3095774.stm |title = «Presidents apologise over Croatian war» |publisher = BBC News Online |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120331125320/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3095774.stm |archive-date = 31 сакавіка 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="общие потери">{{cite web |url = http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2008/11/20/feature-01 |title = «Serbia to respond to Croatian genocide charges with countersuit at ICJ» |publisher = SETimes.com. Southeast European Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120802074603/http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2008/11/20/feature-01 |archive-date = 2 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="общие протори">{{cite web | url = http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=182811 | title = UN to hear Croatia genocide claim against Serbia: | publisher = Tehran Times | lang = en }}</ref><ref name="общие потрие2">{{cite web |url = http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/croatia?profile=all |title = «Country Profile: Croatia» |publisher = [[Форин-офис]] |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jJbytmD?url=http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/croatia?profile=all |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> з абодвух бакоў |заўвага = |Commons = }} {{Вайна ў Харватыі}} '''Вайна́ ў Харва́тыі''' ({{lang-sh|Rat u Hrvatskoj / Рат у Хрватској}}, {{lang-hr|Domovinski rat}} — ''Айчынная вайна''; [[сакавік]] [[1991]] — [[лістапад]] [[1995]]) — ваенны канфлікт на тэрыторыі былой [[Сацыялістычная Рэспубліка Харватыя|Сацыялістычнай Рэспублікі Харватыя]], выкліканы выхадам [[Харватыя|Харватыі]] са складу [[Югаславія|Югаславіі]]. Пасля аб’яўлення Харватыяй незалежнасці сербскае насельніцтва Харватыі спрабавала стварыць сваю дзяржаву на яе тэрыторыі, каб не выходзіць са складу Югаславіі<ref name="судетик"/><ref name="бабич вердикт">{{cite web |url = http://www.icty.org/x/cases/babic/cis/en/cis_babic_en.pdf |title = «Milan Babić verdict» |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120804005804/http://www.icty.org/x/cases/babic/cis/en/cis_babic_en.pdf |archive-date = 4 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Харватыяй гэта было расцэнена як спроба ўключэння тэрыторый Харватыі ў склад Сербіі<ref name="велика сербия">{{cite web |datepublished = 27 декабря 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/12/27/world/serb-led-presidency-drafts-plan-for-new-and-smaller-yugoslavia.html?ref=croatia |title = «Serb-Led Presidency Drafts Plan For New and Smaller Yugoslavia» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014554/http://www.nytimes.com/1991/12/27/world/serb-led-presidency-drafts-plan-for-new-and-smaller-yugoslavia.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="браун и карим">{{кніга |аўтар = Brown, Cynthia; Karim, Farhad. |загаловак = Playing the «Communal Card»: Communal Violence and Human Rights |месца = New York City |выдавецтва = Human Rights Watch |год = 1995 |pages = 120 |isbn = 9781564321527 }} {{en icon}}</ref>. У 2007 годзе [[Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі|Міжнародным трыбуналам па былой Югаславіі]] (МТБЮ) было даказана, што лідар Рэспублікі Сербскай Краіны [[Мілан Марціч]] меў дамоўленасць са [[Слабадан Мілошавіч|Слабаданам Мілошавічам]] аб далучэнні РСК да [[Югаславія|Саюзнай Рэспублікі Югаславія]] і стварэнні «адзінай сербскай дзяржавы»<ref name="единое сербское гос-во">{{cite web |datepublished = 12 июня 2007 |url = http://www.icty.org/sid/8870 |title = «Milan Martić sentenced to 35 years for crimes against humanity and war crimes» |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120804004127/http://icty.org/sid/8870 |archive-date = 4 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У [[2011]] годзе Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі вынес прысуд, згодна з якім харвацкія генералы Гатовіна і Маркач па загаду ваенна-палітычнага кіраўніцтва Харватыі ў ходзе вайны здзяйснялі ваенныя злачынствы супраць сербаў з мэтай іх выгнання і засялення гэтых тэрыторый харватамі<ref name="готовина вердикт">{{cite web |datepublished = 15 апреля 2011 |url = http://www.icty.org/x/cases/gotovina/tjug/en/110415_summary.pdf |title = «Judgement Summary for Gotovina et al.» |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120804014603/http://www.icty.org/x/cases/gotovina/tjug/en/110415_summary.pdf |archive-date = 4 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>, аднак у [[2012]] апеляцыйная камісія МТБЮ цалкам апраўдала абодвух генералаў<ref name="оправдание готовины">{{cite web |datepublished = 16 ноября 2012 |url = http://lenta.ru/news/2012/11/16/gotovina/ |title = Хорватский генерал Готовина оправдан по делу о военных преступлениях |publisher = Лента.Ру |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20121119001510/http://lenta.ru/news/2012/11/16/gotovina/ |archive-date = 19 лістапада 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="оправдание маркача">{{cite web |datepublished = 16 ноября 2012 |url = http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-20352187 |title = «Hague war court acquits Croat Generals Gotovina and Markac» |publisher = BBC News |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121203150837/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-20352187 |archive-date = 3 снежня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Першапачаткова вайна вялася паміж сіламі [[Югаслаўская народная армія|Югаслаўскай народнай арміі]], харвацкімі сербамі і харвацкай паліцыяй. Кіраўніцтва Югаславіі сіламі федэральнай арміі паспрабавала захаваць Харватыю ў складзе краіны<ref name="кадиевич134">{{кніга |аўтар = Kadijević, Veljko |загаловак = Moje viđenje raspada: vojska bez države |спасылка = http://books.google.hr/books?id=dJJsQgAACAAJ |месца = Бялград |выдавецтва = Politika |год = 1993 |pages = 134—135 |isbn = 8676070474 }}{{ref-sr}}</ref>. Пасля распаду краіны і спынення існавання ЮНА на тэрыторыі Харватыі было створана [[Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы|самаабвешчаная дзяржава]] сербаў — [[Рэспубліка Сербская Краіна]]. Затым пачалася барацьба паміж [[Узброеныя сілы Харватыі|харвацкай арміяй]] і [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербская Краіна|арміяй краінскіх сербаў]]. У [[1992]] годзе было падпісана пагадненне аб спыненні агню, і адбылося прызнанне Харватыі як суверэннай дзяржавы<ref name="кинзер">{{cite web |url = http://www.nytimes.com/1991/12/24/world/slovenia-and-croatia-get-bonn-s-nod.html?ref=croatia |title = «Slovenia and Croatia Get Bonn’s Nod» |author = Stephen Kinzer. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jJfJurh?url=http://www.nytimes.com/1991/12/24/world/slovenia-and-croatia-get-bonn-s-nod.html?ref=croatia |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = live }}</ref><ref name="монтгоимер">{{cite web |datepublished = 23 мая 1992 |url = http://www.nytimes.com/1992/05/23/world/3-ex-yugoslav-republics-are-accepted-into-un.html?scp=4&sq=croatia%2022%20may%201992%20&st=cse |title = «3 Ex-Yugoslav Republics Are Accepted Into U.N.» |author = Paul L. Montgomery. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jJfomNp?url=http://www.nytimes.com/1992/05/23/world/3-ex-yugoslav-republics-are-accepted-into-un.html?scp=4 |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = live }}</ref>. У Харватыю былі ўведзеныя [[UNPROFOR|міратворчыя войскі]] [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]], у выніку чаго канфлікт прыняў вялацякучы, ачаговы характар<ref name="совбез оон">{{cite web |datepublished = 21 лютага 1992 |url = http://www.undemocracy.com/S-RES-743(1992) |title = Resolution 743 S-RES-743(1992) |publisher = [[Савет Бяспекі ААН]] |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jJgaqMM?url=http://www.undemocracy.com/S-RES-743(1992) |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У [[1995]] годзе войска Харватыі правяло дзве буйныя наступальныя аперацыі, у выніку якіх значная частка тэрыторыі РСК перайшла пад харвацкі кантроль<ref name="победа хорватии">{{cite web |datepublished = 8 августа 1995 |url = http://articles.latimes.com/1995-08-08/news/mn-32662_1_serb-refugees |title = «Croats Declare Victory, End Blitz» |author = Dean E. Murphy. |publisher = [[Los Angeles Times]] |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jJhDvy1?url=http://articles.latimes.com/1995-08-08/news/mn-32662_1_serb-refugees |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = live }}</ref><ref name="кохен">{{cite web |datepublished = 2 мая 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/05/02/world/croatia-hits-area-rebel-serbs-hold-crossing-un-lines.html?ref=croatia |title = «CROATIA HITS AREA REBEL SERBS HOLD, CROSSING U.N. LINES» |author = Roger Cohen. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jJhpu9u?url=http://www.nytimes.com/1995/05/02/world/croatia-hits-area-rebel-serbs-hold-crossing-un-lines.html?ref=croatia |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = live }}</ref>. Вайна скончылася падпісаннем Эрдуцкага і [[Дэйтанскае пагадненне|Дэйтанскага пагадненняў]], паводле якіх Усходняя Славонія была ўключана ў склад Харватыі ў [[1998]] годзе<ref name="хеджес">{{cite web |datepublished = 12 лістапада 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/11/13/world/serbs-in-croatia-resolve-key-issue-by-giving-up-land.html?ref=croatia |title = «SERBS IN CROATIA RESOLVE KEY ISSUE BY GIVING UP LAND» |author = Chris Hedges. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jJiL6jM?url=http://www.nytimes.com/1995/11/13/world/serbs-in-croatia-resolve-key-issue-by-giving-up-land.html?ref=croatia |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = live }}</ref><ref name="хеджес2">{{cite web |datepublished = 16 студзеня 1998 |url = http://www.nytimes.com/1998/01/16/world/an-ethnic-morass-is-returned-to-croatia.html?ref=croatia |title = «An Ethnic Morass Is Returned to Croatia» |author = Chris Hedges. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jJiqK58?url=http://www.nytimes.com/1998/01/16/world/an-ethnic-morass-is-returned-to-croatia.html?ref=croatia |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = live }}</ref>. Канфлікт суправаджаўся ўзаемнымі этнічнымі чысткамі сербскага і харвацкага насельніцтва. У выніку вайны Харватыя дамаглася незалежнасці і захавання сваёй тэрытарыяльнай цэласнасці<ref name="победа хорватии"/><ref name="хеджес"/>. У ходзе баявых дзеянняў многія [[Гарады Харватыі|гарады]] і вёскі моцна пацярпелі і былі разбураны<ref name="разрушенные">{{cite web |datepublished = 18 октября 1991 |url = http://www.randevu-zip.narod.ru/europe/east/slavian/war.htm |title = «Yugoslavia Army Begins Offensive» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120627013830/http://www.randevu-zip.narod.ru/europe/east/slavian/war.htm |archive-date = 27 чэрвеня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Шкода народнай гаспадарцы Харватыі ацэньваецца ў 37 млрд [[Долар ЗША|$]]<ref name="ущерб">{{cite web | url = http://books.google.hr/books?id=Hwi0s3I5jLEC&pg=PA75&lpg=PA75&dq=croatia+war+damage+estimated&source=bl&ots=k_MqfO-_hd&sig=p26yaeAHVs49EmDDXd4mjCcZ414&hl=hr&ei=DSINTbeANY_xsgaoor3ZDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=10&ved=0CGgQ6AEwCQ#v=onepage&q=croatia%20war%20damage%20estimated&f=falseEurope | title = Review | publisher = World of Information (2003). Kogan Page. стр.75. ISBN 0-7494-4067-8 | lang = en }}</ref>. Агульная колькасць загінулых падчас вайны перавышае 20 000 чалавек<ref name="президентс"/>. Вялікая колькасць харвацкіх бежанцаў была выгнана з тэрыторый, якія кантраляваліся сербамі ў [[1991]]—[[1992]] гадах. У той жа час, згодна з паведамленнямі Камісарыята па справах бежанцаў ААН, да [[1993]] толькі з тэрыторый пад кантролем [[Заграб]]а была выгнана 251 000 сербаў<ref>{{кніга |аўтар = Радослав И. Чубрило, Биљана Р. Ивковић, Душан Ђаковић, Јован Адамовић, Милан Ђ. Родић и др. |загаловак = Српска Крајина |месца = Београд |выдавецтва = Матић |год = 2011 |старонкі = 304 }}</ref>. Іншы буйны паток сербскіх бежанцаў (каля 230 000 чалавек) быў зафіксаваны ў 1995 годзе пасля правядзення [[Аперацыя «Бура»|аперацыі «Бура»]]. 115 000 сербскіх бежанцаў пасля вайны вярнулася ў Харватыю. У Харватыі для абазначэння канфлікту выкарыстоўваецца тэрмін «Айчынная вайна» ({{lang-hr|Domovinski rat}}), радзей выкарыстоўваецца тэрмін «Сербская агрэсія» ({{lang-hr|Velikosrpska agresija}})<ref name="зубринич"/><ref name="биланджич агрессиЯ">{{cite web |url = http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=65472 |title = Hrvatska vojska u međunarodnim odnosima |author = Mirko Bilandžić. |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20131016050926/http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=65472 |archive-date = 16 кастрычніка 2013 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У [[Сербія|Сербіі]] часцей за ўсё гэты канфлікт называюць «Вайна ў Харватыі» ({{lang-sr|Рат у Хрватскоj}})<ref name="рат у хрватской">{{cite web |url = http://www.b92.net/info/emisije/kaziprst.php?yyyy=2010&mm=11&nav_id=470273 |title = Srbija-Hrvatska, temelj stabilnosti |publisher = B92 |lang = sr |archive-url = https://www.webcitation.org/69jJkuvOP?url=http://www.b92.net/info/emisije/kaziprst.php?yyyy=2010 |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> або «Вайна ў Краіне» {{lang-sr|Рат у Крајини}})<ref name="война в краіне">{{Cite web|url=http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2006/05/20/srpski/R06051901.shtml|title=Избеглица Савка Галовић два месеца живи у поплављеној кући: Од марта не скида гумене чизме|access-date=4 марта 2011|author=Младен Радуловић.|date=20 мая 2006|publisher=Глас Јавности|quote=Kada je počeo rat u Krajini, Hrvati su joj ubili sina Mileta.|lang=sr|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203035431/http://arhiva.glas-javnosti.rs/arhiva/2006/05/20/srpski/R06051901.shtml|archive-date=3 снежня 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="рат у краине">{{Cite web|url=http://www.glas-javnosti.rs/clanak/ljudi-i-dogadjaji/glas-javnosti-21-10-2008/triput-mrtav-ziv|title=Судбина Младена Шубаре, бившег ратника из Чајнича у Републици Српској: Трипут мртав, а жив!|access-date=4 марта 2011|author=Зоран Шапољић.|date=21 октября 2008|publisher=Глас Јавности|quote=Krenemo tog dana nas trojica u patrolu, i u jednoj kući blizu Šibenika, a rat u Krajini već je uveliko trajao, naletimo na gomilu pušaka, eksploziva, municije.|lang=sr|archive-url=https://web.archive.org/web/20120302072806/http://www.glas-javnosti.rs/clanak/ljudi-i-dogadjaji/glas-javnosti-21-10-2008/triput-mrtav-ziv|archive-date=2 сакавіка 2012|url-status=dead}}</ref>. У рускай гістарыяграфіі гэты канфлікт звычайна аб’ядноўваюць з '''[[Баснійская вайна|Баснійскай вайной]]''' і выкарыстоўваюць тэрмін '''югаслаўскі крызіс'''<ref name="югославия в 20-м веке">{{кніга |аўтар = Коллектив авторов. |загаловак = Югославия в XX веке: очерки политической истории |месца = М. |выдавецтва = Индрик |год = 2011 |старонкі = 865 |isbn = 9785916741216 }}</ref>{{sfn|Гуськова|2001|с=720}}. == Перадумовы == === Гісторыя === {{Асноўны артыкул|Гісторыя Харватыі|Аўстрыйская вайсковая мяжа}} [[Сербы]] на гістарычных харвацкіх землях кампактна пражывалі з пачатку [[14 стагоддзе|XIV стагоддзя]]. Рэзкае павелічэнне колькасці сербаў на гэтых тэрыторыях было выклікана пасяленнем тут сербскіх бежанцаў з тэрыторый, занятых [[Асманская імперыя|Асманскай імперыяй]], і ўтварэннем аўстрыйскімі [[Габсбургі|Габсбургамі]] Ваеннай мяжы. З [[1918]] года Харватыя ўваходзіла ў склад [[Каралеўства Югаславія|Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў]] (з [[1929]] года — [[Каралеўства Югаславія]]). У перыяд [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] існавала [[Незалежная дзяржава Харватыя]], якая супрацоўнічала з [[Нацысцкая Германія|гітлераўскай Германіяй]] і ажыццяўляла [[генацыд]] сербаў. Аднак створаныя ў маі [[1941]] атрады сербскіх нацыяналістаў-чэтнікаў у шэрагу выпадкаў выступалі на баку Трэцяга рэйха і займаліся [[этнічныя чысткі|этнічнымі чысткамі]] баснійскіх мусульман і харватаў{{sfn|Ramet|2006|p=146}}<ref name="малаяантанта">{{cite web |url = http://militera.lib.ru/research/zadohin_ag/05.html |title = От малой Антанты к тройственному пакту (внешняя политика Югославии в 1920—1941 годы) |publisher = militera.lib.ru |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20160305044919/http://militera.lib.ru/research/zadohin_ag/05.html |archive-date = 5 сакавіка 2016 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Падчас Другой сусветнай вайны па ініцыятыве [[Іосіп Броз Ціта|Ціта]] ў лістападзе [[1943]] года адбылася другая сесія АВНВЮ, на якой было прынята рашэнне аб тым, што югаслаўская дзяржава будзе арганізавана на федэратыўнай аснове, на прынцыпах раўнапраўя і самавызначэння народаў, і ў [[1945]] годзе была абвешчаная [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|Федэратыўная Народная Рэспубліка Югаславія]] (ФНРЮ), якая складалася з шасці рэспублік. Прынцыпы вызначэння меж паміж імі не былі выразнымі — у адных выпадках ужывалі гістарычны падыход, у іншых — этнічны. Найбольш складана праходзіла размежаванне паміж Харвацкай СР і СР Сербіяй, дзе мяжу вызначала камісія [[Камунізм|камуністаў]] з пяці чалавек на чале з Мілаванам Джыласам. Па выніках работы камісія ўстанавіла размежаванне, прычым Харватыі дасталіся некалькі сёл з большасцю сербскага насельніцтва, а [[Аўтаномны край Ваяводзіна|Ваяводзіне]] — харвацкага<ref name="Славяноведение">{{cite news| title=Особенности решения национального вопроса в Югославии в первые послевоенные годы| publisher=Институт славяноведения Российской Академии Наук| url=http://www.inslav.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=204:---q-----q| date=2009-09-26| author=Гуськова Елена Юрьевна| lang=ru| access-date=10 верасня 2013| archive-date=30 верасня 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180930115857/http://inslav.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=204:---q-----q| url-status=dead}}</ref>. Згодна з Канстытуцыяй Харвацкай СР 1947, Харватыя з’яўлялася рэспублікай харвацкага і сербскага народаў<ref name="Славяноведение"/>. === Рост нацыяналізму ў Югаславіі === У [[1981]] абвастрыліся супярэчнасці паміж косаўскімі албанцамі і [[сербы ў Косава|сербамі]] ў [[Косава (геаграфічны рэгіён)|Косаве]]<ref name="косово">{{cite web |datepublished = 23 ліпеня 2010 |url = http://topics.nytimes.com/top/news/international/countriesandterritories/serbia/kosovo/index.html |title = Косово |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121023074115/http://topics.nytimes.com/top/news/international/countriesandterritories/serbia/kosovo/index.html |archive-date = 23 кастрычніка 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="косово1981">{{cite web |datepublished = 31 мая 1988 |url = http://www.nytimes.com/1988/07/31/world/yugoslavia-threatens-tough-moves-on-unrest.html |title = Yugoslavia Threatens Tough Moves on Unrest |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20101113223042/http://www.nytimes.com/1988/07/31/world/yugoslavia-threatens-tough-moves-on-unrest.html |archive-date = 13 лістапада 2010 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Таксама кіраўніцтва саюзных рэспублік Славеніі і Харватыі імкнулася да [[дэцэнтралізацыя|дэцэнтралізацыі]] і [[дэмакратыя|дэмакратычных]] пераўтварэнняў<ref name="камм">{{cite web |url = http://www.nytimes.com/1985/12/08/world/yugoslav-republic-jealously-guards-its-gains.html?ref=croatia |title = Yugoslav republic jealously guards its gains |author = Henry Kamm. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130515063701/http://www.nytimes.com/1985/12/08/world/yugoslav-republic-jealously-guards-its-gains.html?ref=croatia |archive-date = 15 мая 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У сваю чаргу, улады ў Бялградзе імкнуліся падавіць сепаратысцкія рухі ў краіне. У пачатку [[1990-я|1990-х]] гадоў сербскае кіраўніцтва на чале са [[Слабадан Мілошавіч|Слабаданам Мілошавічам]] фактычна скасавала аўтаномію Косава<ref name="косово"/>. Адначасова з патрабаваннямі дэцэнтралізацыі і атрымання больш шырокай аўтаноміі ў [[Славенія|Славеніі]] і [[Харватыя|Харватыі]] адбываўся рост [[нацыяналізм]]у. Пасля прыходу да ўлады ў Сербіі Мілошавіча югаслаўскае кіраўніцтва заявіла пра неабходнасць цэнтралізаванага кіравання з Бялграда. Супярэчнасці паміж саюзнымі рэспублікамі і федэральным цэнтрам нарасталі. Акрамя росту нацыяналізму ў Славеніі і Харватыі, сербскі нацыяналізм таксама станавіўся пагрозай адзінству югаслаўскай дзяржавы. У [[1989]] годзе адзін з лідараў сербскіх нацыяналістаў [[Воіслаў Шэшаль]] наведаў ЗША, дзе адзін з лідараў сербскіх чэтнікаў Мамчыла Джуіч прысвоіў яму званне ''«ваявода»''<ref name="шешель">{{cite web |datepublished = 15 января 2003 |url = http://www.icty.org/x/cases/seselj/ind/en/ses-ii030115e.pdf |title = «Vojislav Seselj indictment» |publisher = [[МТБЮ]] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120804062311/http://www.icty.org/x/cases/seselj/ind/en/ses-ii030115e.pdf |archive-date = 4 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У сакавіку 1989 года крызіс у Югаславіі паглыбіўся. Сербскае кіраўніцтва дэ-факта ліквідавала аўтаноміі Ваяводзіны і Косава, а таксама, атрымаўшы падтрымку ад [[Сацыялістычная Рэспубліка Чарнагорыя|Чарнагорыі]], змагло істотна ўплываць на прыняцце рашэнняў на федэральным узроўні<ref name="бывшая югославия">{{cite web |url = http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/yutoc.html#yu0130 |title = A Country Study: Yugoslavia (Former): Political Innovation and the 1974 Constitution (chapter 4) |publisher = The Library of Congress |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20150630054202/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/yutoc.html#yu0130 |archive-date = 30 чэрвеня 2015 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Гэта выклікала пратэсты з боку кіраўнікоў Славеніі, Харватыі, Босніі і Герцагавіны. Пасля чаго сталі ўзнікаць заклікі да рэфармавання [[Сацыялістычная Федэратыўная Рэспубліка Югаславія|югаслаўскай федэрацыі]] з боку кіраўнікоў саюзных рэспублік<ref name="фруч">{{кніга |аўтар = Frucht, Richard C. |загаловак = Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture |спасылка = http://books.google.hr/books?id=lVBB1a0rC70C |год = 2005 |pages = 433 |isbn = 1576078000 }} {{en icon}}</ref>. Такім чынам, паступовы рост [[нацыяналізм]]у ў Югаславіі на працягу [[1980-я|1980-х]] гадоў прывёў да агульнаюгаслаўскага крызісу і падзення [[Камунізм|камуністычнай сістэмы]]<ref name="пешич">{{кніга |аўтар = Весна Пешич |загаловак = Serbian Nationalism and the Origins of the Yugoslav Crisis |спасылка = http://www.usip.org/publications/serbian-nationalism-and-origins-yugoslav-crisis |выдавецтва = Peaceworks |год = 1996 |archive-date = 17 лістапада 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151117033730/http://www.usip.org/publications/serbian-nationalism-and-origins-yugoslav-crisis }} {{en icon}}</ref>. === Крызіс у Югаславіі === {{Асноўны артыкул|Распад Югаславіі}} [[Выява:FranjoTudman.JPG|200px|thumb|right|Франьё Туджман]] Рост нацыяналізму ў югаслаўскім грамадстве распаўсюдзіўся і на [[Саюз камуністаў Югаславіі]], многія яго члены выйшлі з партыі і сталі ідэолагамі стварэння [[Правыя (палітыка)|правых палітычных партый]]. У [[1989]] годзе ў Югаславіі было дазволена стварэнне палітычных партый. Адной з першых была створана правая харвацкая партыя [[Харвацкая дэмакратычная садружнасць]] ({{lang-hr|Hrvatska demokratska zajednica}})<ref name="магаш хдс">{{cite web |url = http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/obituary-franjo-tudjman-1132142.html |title = «Obituary: Franjo Tudjman» |author = Branka Magas. |publisher = [[The Guardian]] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121110024351/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/obituary-franjo-tudjman-1132142.html |archive-date = 10 лістапада 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Лідар партыі [[Франьё Туджман]] здзейсніў некалькі міжнародных візітаў з мэтай заручыцца падтрымкай шматлікай харвацкай дыяспары за мяжой<ref name="радош">{{cite web |url = http://www.vecernji.hr/vijesti/tudmana-je-posjeta-americi-1987-trebao-ubiti-srpski-vojni-likvidator-clanak-64356 |title = Tuđmana je za posjeta Americi 1987. trebao ubiti srpski vojni likvidator |author = Ivica Radoš. |publisher = [[The Guardian]] |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20120406071158/http://www.vecernji.hr/vijesti/tudmana-je-posjeta-americi-1987-trebao-ubiti-srpski-vojni-likvidator-clanak-64356 |archive-date = 6 красавіка 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. На XIV з’ездзе Саюза камуністаў Югаславіі [[20 студзеня]] [[1990]] дэлегаты не змаглі дамовіцца па асноўных пытаннях. Дэлегаты з Славеніі і Харватыі запатрабавалі стварэння [[канфедэрацыя|канфедэрацыі]], сербскія ж прадстаўнікі выступалі супраць гэтага. У выніку славенскія і харвацкія члены партыі пакінулі з’езд<ref name="паукович">{{cite web |url = http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=55640 |title = Posljednji kongres Saveza komunista Jugoslavije: uzroci, tijek i posljedice raspada |author = Davor Pauković. |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20160303211549/http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=55640 |archive-date = 3 сакавіка 2016 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="рачан">{{cite web |datepublished = 30 апреля 2007 |url = http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article1722946.ece |title = Ivica Racan |publisher = [[The Times]] |lang = en |access-date = 10 верасня 2013 |archive-date = 28 кастрычніка 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231028142432/https://www.thetimes.co.uk/ |url-status = dead }}</ref>, гэта прывяло да распаду партыі. У лютым 1990 года ў [[Кнін]]е Ёванам Рашкавічам была заснавана Сербская дэмакратычная партыя ({{lang-sr|Српска демократска Странка}}). У праграме партыі гаварылася, што «тэрытарыяльны падзел Харватыі састарэў» і што «ён не адпавядае інтарэсам сербскага народа»<ref name="голдшитейн">{{кніга|аўтар=Goldstein, Ivo.|загаловак=Croatia: A History|спасылка=http://books.google.hr/books?id=pSxJdE4MYo4C|выдавецтва=C. Hurst & Co. Publishers|год=1999|pages=214|isbn=1850655251}} {{en icon}}</ref>. Праграма партыі супадала з меркаваннем афіцыйнага Бялграда аб пераглядзе меж унутры Югаславіі для таго, каб усе сербы жылі ў адной дзяржаве<ref name="судетик">{{cite web |datepublished = 5 жніўня 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/08/05/world/serbs-refuse-to-negotiate-in-croatia.html |title = «Serbs Refuse to Negotiate in Croatia» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121111194558/http://www.nytimes.com/1991/08/05/world/serbs-refuse-to-negotiate-in-croatia.html |archive-date = 11 лістапада 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[4 сакавіка]] [[1990]] г. на Пятровай гары прайшоў мітынг, на якім сабралася каля 50 000 сербаў. Удзельнікі мітынгу выказалі незадаволенасць палітыкай харвацкіх улад і Туджмана і заявілі аб падтрымцы [[Слабадан Мілошавіч|Слабадана Мілошавіча]]{{sfn|Ramet|2006|p=382}}<ref name="комиссия">{{cite web |datepublished = 1 мая 1990 |url = http://www.unhcr.org/refworld/country,,,QUERYRESPONSE,HRV,4562d8b62,3ae6ab78c,0.html |title = «Yugoslavia: Demonstrations in Croatia and Vojvodina» |publisher = UNCHR |lang = en |access-date = 10 верасня 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120324161438/http://www.unhcr.org/refworld/country,,,QUERYRESPONSE,HRV,4562d8b62,3ae6ab78c,0.html |archive-date = 24 сакавіка 2012 |url-status = dead }}</ref>. Першыя шматпартыйныя выбары ў Югаславіі прайшлі ў канцы красавіка — пачатку мая<ref name="эволюция в европе">{{cite web |datepublished = 23 кастрычніка 1990 |url = http://www.nytimes.com/1990/04/23/world/evolution-in-europe-yugoslavia-hopes-for-free-vote-in-90.html?ref=croatia |title = «EVOLUTION IN EUROPE; Yugoslavia Hopes for Free Vote in '90» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017015037/http://www.nytimes.com/1990/04/23/world/evolution-in-europe-yugoslavia-hopes-for-free-vote-in-90.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. ХДС апублікавала праграму, накіраваную на ажыццяўленне [[суверэнітэт]]у Харватыі шляхам аддзялення ад Югаславіі. У перадвыбарнай праграме партыя сцвярджала, што толькі яе палітыка зможа абараніць Харватыю ад імкнення сербскага кіраўніцтва на чале з Мілошавічам стварыць [[Вялікая Сербія|Вялікую Сербію]]. Па выніках выбараў ХДС атрымала падтрымку выбаршчыкаў, і партыя змагла прыступіць да фарміравання новага [[Урад Харватыі|ўрада Харватыі]]<ref name="эволюция в европе2">{{cite web |datepublished = 9 мая 1990 |url = http://www.nytimes.com/1990/05/09/world/evolution-in-europe-conservatives-win-in-croatia.html?ref=croatia |title = «EVOLUTION IN EUROPE; Conservatives Win in Croatia» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20160706055053/http://www.nytimes.com/1990/05/09/world/evolution-in-europe-conservatives-win-in-croatia.html?ref=croatia |archive-date = 6 ліпеня 2016 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У Харватыі быў хутка ўсталяваны аўтарытарны нацыяналістычны рэжым Франья Туджмана<ref name="авторитарный туджман">{{кніга |аўтар = Коллектив авторов. |загаловак = Авторитарные режимы в Центральной и Восточной Европе (1917-1990-е годы). Центральноевропейские исследования. Выпуск 1 |месца = М. |выдавецтва = Логос |год = 1999 |pages = 196 |isbn = 5757600675 }}</ref><ref>{{кніга |аўтар = Коллектив авторов. |загаловак = Югославия в XX веке: очерки политической истории |месца = М. |выдавецтва = Индрик |год = 2011 |старонкі = 792-793 |isbn = 9785916741216 }}</ref>. Палітычныя партыі і арганізацыі Харватыі заявілі аб дзяржаўна-палітычным укладзе рэспублікі на этнанацыяльнай аснове і абвясцілі курс на яе суверэнітэт. Ідэолагі харвацкага нацыяналізму, якіх шырока публікавалі харвацкія [[СМІ]], імкнуліся абгрунтаваць гістарычныя правы харватаў на нацыянальна-этнічную самабытнасць і ўласную дзяржаўнасць. Ідэалогія «Братэрства і адзінства» паўднёваславянскіх народаў была заменена на канцэпцыю этнанацыянальнага адраджэння і стварэння самастойнай дзяржавы<ref name="авторитарный туджман"/>. Напружанасць у міжнацыянальных адносінах у Харватыі асабліва ўзрасла пасля беспарадкаў і [[Беспарадкі ў Заграбе на футбольным матчы «Дынама» — «Црвена Звезда», 1990|масавай бойкі балельшчыкаў на футбольным матчы]] паміж заграбскім «Дынама» і бялградскай «Црвенай Звездай» [[13 мая]] [[1990]] года<ref name="загребское побоище">{{cite web |url = http://dalje.com/en-sports/video--day-when-maksimir-stadium-went-up-in-flames/257791 |title = «Day When Maksimir Stadium Went up in Flames» |publisher = Dalje.com |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20140301221046/http://dalje.com/en-sports/video--day-when-maksimir-stadium-went-up-in-flames/257791 |archive-date = 1 сакавіка 2014 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. === Дыскрымінацыя сербаў у Харватыі === [[30 мая]] новы парламент Харватыі правёў сваё першае пасяджэнне. Прэзідэнт Туджман заявіў аб пачатку мноства палітычных, эканамічных і сацыяльных рэформ. Таксама была прынята новая [[Канстытуцыя Харватыі]], у якой статус сербаў быў зменены з «устаноўчай нацыі» на «нацыянальную меншасць»<ref name="пешич"/><ref name="дискриминациясербов">{{cite web |datepublished = 22 снежня 1990 |url = http://www.nytimes.com/1990/12/22/world/crisis-in-the-kremlin-croatia-takes-right-to-secede.html?ref=croatia |title = «Crisis in the Kremlin; Croatia Takes Right to Secede» |publisher = The New York Times. Associated Press. |access-date = 10 снежня 2010 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518195650/http://www.nytimes.com/1990/12/22/world/crisis-in-the-kremlin-croatia-takes-right-to-secede.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="дискриминациясербов2">{{cite web |url = http://www.istorya.ru/strany/croatia.php |title = «История Хорватии» |publisher = История.ру |access-date = 27 верасня 2012 |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20121020234325/http://istorya.ru/strany/croatia.php |archive-date = 20 кастрычніка 2012 |url-status = dead }}</ref>. У новай Канстытуцыі гаварылася, што «Харватыя з’яўляецца дзяржавай харватаў і нацыянальных меншасцей, якія пражываюць у Харватыі»<ref name="дискриминациясербов2"/>. У афіцыйнай перапісцы і ў сродках масавай інфармацыі было забаронена [[Кірыліца|кірылічнае пісьмо]], таксама была выдадзена забарона харвацкім сербам мець уласныя радыё і ТБ<ref name="югославия в 20 веке">{{кніга |аўтар = Коллектив авторов. |загаловак = Югославия в XX веке: очерки политической истории |месца = М. |выдавецтва = Индрик |год = 2011 |старонкі = 780 |isbn = 9785916741216 }}</ref>. Са школьных праграм былі канфіскаваныя тэксты па сербскай гісторыі, выданні сербскіх пісьменнікаў і паэтаў. Сербаў у дзяржаўных установах прымушалі падпісваць «лісты лаяльнасці» новаму харвацкаму ўраду. Тых, хто адмаўляўся рабіць гэта, неадкладна звальнялі. Асабліва прыкметна гэта было ў сістэме МУС<ref name="югославия в 20 веке"/>. Аказваўся ціск на прадстаўнікоў сербскай інтэлігенцыі<ref name="српска краина1">{{кніга |аўтар = Радослав И. Чубрило, Биљана Р. Ивковић, Душан Ђаковић, Јован Адамовић, Милан Ђ. Родић и др. |загаловак = Српска Крајина |месца = Београд |выдавецтва = Матић |год = 2011 |allpages = 201-206 |isbn = 9788679780284 }}{{ref-sr}}</ref>. Супраць прыняцця новай канстытуцыі адразу ж выступілі сербскія палітыкі. На думку сербаў, новая канстытуцыя не гарантавала бяспеку і ўшчамляла правы [[сербы ў Харватыі|сербскага насельніцтва Харватыі]]. Да 1991 года сербы складалі 12 % насельніцтва Харватыі, аднак каля 17 % афіцыйных службовых асоб былі сербамі. Асабліва вялікая колькасць служачых сербаў была ў паліцыі. Пасля прыходу ХДС да ўлады пачалося выцясненне сербаў з органаў дзяржаўнага кіравання. Сербскія служачыя актыўна замяняліся [[Харваты|харватамі]]<ref name="хорватия в югославии1945-91">{{cite web |url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/143561/Croatia/223957/Croatia-in-Yugoslavia-1945-91?anchor=ref476690 |title = «Croatia in Yugoslavia, 1945-91» |publisher = Encyclopædia Britannica |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120307083107/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/143561/Croatia/223956/World-War-II |archive-date = 7 сакавіка 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Рабілася гэта па этнічнай прыкмеце і без уліку палітычных поглядаў тых, каго звальнялі. Напрыклад, [[17 кастрычніка]] [[1990]] г. кіраўнік харвацкага ўрада Іосіп Маноліч звольніў усіх сербаў, якія працавалі ва ўрадзе і яго апараце<ref name="српска краина2">{{кніга |аўтар = Радослав И. Чубрило, Биљана Р. Ивковић, Душан Ђаковић, Јован Адамовић, Милан Ђ. Родић и др. |загаловак = Српска Крајина |месца = Београд |выдавецтва = Матић |год = 2011 |старонкі = 292 }}{{ref-sr}}</ref>. Тады ж пачаліся шматлікія напады харвацкіх экстрэмістаў на [[Сербская праваслаўная царква|Сербскую праваслаўную царкву]]. Былі адзначаны выпадкі збіцця святароў, правакацый ля цэркваў падчас набажэнстваў, мініравання храмаў і апаганьвання магіл<ref>{{кніга |аўтар = Коллектив авторов. |загаловак = Югославия в XX веке: очерки политической истории |месца = М. |выдавецтва = Индрик |год = 2011 |старонкі = 781 |isbn = 9785916741216 }}</ref>. Неаднаразова правакацыйныя заявы рабілі і харвацкія палітыкі. У прыватнасці, прэзідэнт Туджман заявіў, што [[Незалежная дзяржава Харватыя]] часоў Другой сусветнай вайны была не толькі калабарацыйным утварэннем, але і выказвала тысячагадовыя імкнення харвацкага народа<ref name="нгх">{{кніга |аўтар = Радослав И. Чубрило, Биљана Р. Ивковић, Душан Ђаковић, Јован Адамовић, Милан Ђ. Родић и др. |загаловак = Српска Крајина |месца = Београд |выдавецтва = Матић |год = 2011 |старонкі = 204 }}{{ref-sr}}</ref>. Стыпе Месіч, у сваю чаргу, заявіў, што адзіная сербская зямля ў Харватыі тая, якую сербы прынеслі з сабой на падэшвах чаравікаў<ref name="нгх"/>. === Грамадзянскія пратэсты === {{Асноўны артыкул|Рэвалюцыя бярвён}} [[Выява:Былая Югаславія падчас вайны.svg|thumb|right|280px|Тэрыторыя былой СФРЮ падчас Югаслаўскай вайны]] Першапачаткова сербы, якія пражывалі на тэрыторыі Харватыі, не імкнуліся да незалежнасці. Аднак пасля першых шматпартыйных выбараў у Харватыі і прыняцця новай канстытуцыі [[25 ліпеня]] [[1990]] г. на поўнач ад Кніна была створана «Сербская Асамблея» як прадстаўнічы орган [[сербы ў Харватыі|сербскага народа ў Харватыі]]<ref name="сербская ассмблея">{{cite web |datepublished = 12 чэрвеня 2007 |url = http://www.icty.org/x/cases/martic/tjug/en/070612.pdf |title = «The Prosecutor vs. Milan Martic (paragraph 127—150)» |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120804015846/http://www.icty.org/x/cases/martic/tjug/en/070612.pdf |archive-date = 4 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У той жа дзень была прынята Дэкларацыя аб суверэнітэце сербаў у Харватыі<ref>{{кніга|аўтар=Мартынова М. Ю.|загаловак=Балканский киризис: народы и политика|спасылка=http://dev.eurac.edu:8085/mugs2/do/blob.pdf?type=pdf&serial=1150729550739|месца=М.|выдавецтва=«Старый сад»|год=1998|старонак=466|ISBN=5-201-13730-x|archive-date=27 верасня 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927012006/http://dev.eurac.edu:8085/mugs2/do/blob.pdf?type=pdf&serial=1150729550739}}</ref>. [[21 снежня]] ў Кніне была абвешчана [[Сербская аўтаномная вобласць Краіна]] (САВК). Згодна з прынятым Статутам, ''«Сербская аўтаномная вобласць Краіна з’яўляецца відам тэрытарыяльнай аўтаноміі ў складзе Рэспублікі Харватыі … у рамках Федэратыўнай Югаславіі»''<ref>{{кніга |аўтар = Е. Ю. Гуськова. |загаловак = Вооруженные конфликты на территории бывшей Югославии: хроника событий |спасылка = http://books.google.com/books?ei=vVLWTo24C86gOvr18V8&ct=result&hl=ru&id=xiNMAAAAMAAJ&dq=сербская+автономная+область+краина&q=.#search_anchor |выдавецтва = ИНИОН РАН |год =1998 |старонкі = 36 |isbn = 5248001900, 9785248001903 }}</ref>. Пасля прыходу да ўлады Туджмана многія харваты былі звольнены з органаў дзяржаўнай і мясцовай улады ў тых раёнах, якія кантраляваліся САВ Краіна. Паступова ў рэгіёнах, дзе большасць насельніцтва складалі сербы, уладу ў рукі ўзяло кіраўніцтва САВ Краіны<ref name="сао краина">{{cite web |datepublished = 2 октября 1990 |url = http://www.nytimes.com/1990/10/02/world/croatia-s-serbs-declare-their-autonomy.html?ref=croatia |title = «Croatia’s Serbs Declare Their Autonomy» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130827201422/http://www.nytimes.com/1990/10/02/world/croatia-s-serbs-declare-their-autonomy.html?ref=croatia |archive-date = 27 жніўня 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У жніўні [[1990]] года ў сербскіх раёнах Харватыі з мэтай адмяніць змены харвацкай канстытуцыі быў праведзены рэферэндум аб [[Суверэнітэт|суверэнітэце]] і [[Аўтаномія|аўтаноміі]] сербаў у Харватыі<ref name="сербский референдум">{{cite web |datepublished = 7 жніўня 1990 |url = http://www.nytimes.com/1990/08/07/world/serb-minority-seek-role-in-a-separate-croatia.html?ref=croatia |title = «Serb Minority Seek Role in a Separate Croatia» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014336/http://www.nytimes.com/1990/08/07/world/serb-minority-seek-role-in-a-separate-croatia.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Харвацкае кіраўніцтва паспрабавала перашкодзіць галасаванню, пасылаючы паліцэйскіх у сербскія раёны. У адказ сербы з Кнінскай Краіны, выкарыстоўваючы паваленыя дрэвы і бульдозеры, блакіравалі дарогі, якія вядуць да Кніна і Бенкаваца, а таксама да [[Адрыятычнае мора|Адрыятычнага ўзбярэжжа]]. Харвацкія ўлады адказалі на гэта адпраўкай спецыяльных паліцэйскіх падраздзяленняў на [[верталёт]]ах да месцаў галасавання. Аднак югаслаўскія ўлады аддалі загад ваенна-паветраным сілам перахапіць харвацкія верталёты, пасля чаго апошнія былі вымушаны вярнуцца ў [[Заграб]]<ref name="хорватские вертолеты">{{cite web |url = http://www.bosniafacts.info/web/chronology_of_events_1985_to_1995.php |title = «Yugoslavia: Chronology of events 1985 — 1995» |publisher = Bosniafacts.info |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6BdGR3Lb4?url=http://www.bosniafacts.info/web/chronology_of_events_1985_to_1995.php |archive-date = 23 кастрычніка 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Становішча ў Харватыі абвастрылася да мяжы пасля таго, як [[18 жніўня]] [[1990]] у бялградскай газеце «Вячэрнія навіны» ({{lang-sh|Večernje novosti}}) з’явілася публікацыя, у якой гаварылася аб двух мільёнах [[сербская гвардыя|сербскіх добраахвотнікаў]], гатовых адправіцца ў Харватыю на абарону сербскага насельніцтва<ref name="вечерни новини">{{cite web |datepublished = 19 августа 1990 |url = http://www.nytimes.com/1990/08/19/world/roads-sealed-as-yugoslav-unrest-mounts.html?ref=croatia |title = «Roads Sealed as Yugoslav Unrest Mounts» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014917/http://www.nytimes.com/1990/08/19/world/roads-sealed-as-yugoslav-unrest-mounts.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У той жа час у Сербіі былі забароненыя мітынгі ў падтрымку сербаў у Харватыі аж да арышту іх удзельнікаў<ref>{{кніга |аўтар = Елена Гуськова. |загаловак = История югославского кризиса (1990-2000) |месца = М. |выдавецтва = Русское право/Русский Национальный Фонд |год = 2001 |pages = 141 |isbn = 5941910037 }}</ref>. Пасля [[Рэферэндум аб незалежнасці Славеніі, 1990|славенскага рэферэндуму]] аб незалежнасці югаслаўскія ўлады заявілі аб адмене [[ваенная дактрына|ваеннай дактрыны]] «ўсенароднай абароны», згодна з якой у кожнай рэспубліцы існавалі сваі падраздзяленні тэрытарыяльнай абароны (ТА), якія падпарадкоўваліся рэспубліканскім уладам. З гэтага часу ўсе падраздзяленні ТА павінны былі падпарадкоўвацца камандаванню ў Бялградзе. Такім чынам, харвацкія ўлады маглі страціць кантроль над харвацкімі падраздзяленнямі ТА і апынуцца ў залежнасці ад югаслаўскіх улад у Бялградзе<ref name="территориальная оборона">{{cite web |url = http://www.slovenskavojska.si/en/about-the-slovenian-armed-forces/history/ |title = «History—Territorial Defence» |publisher = Вооружённые силы Словении |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jK2OQuw?url=http://www.slovenskavojska.si/en/about-the-slovenian-armed-forces/history/ |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. == Сілы бакоў == === Югаслаўскія і сербскія войскі === Узброеныя сілы [[СФРЮ|сацыялістычнай Югаславіі]] былі ўтвораны на аснове НВАЮ, якая змагалася супраць войскаў [[Краіны Восі|краін Восі]] і югаслаўскіх калабарацыяністаў падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Стратэгія [[Югаслаўская народная армія|Югаслаўскай Народнай Арміі]] ({{lang-sh|Jugoslovenska narodna armija}}) грунтавалася на вядзенні [[Партызанская вайна|партызанскай вайны]] ў выпадку ўварвання, бо ў адкрытай вайне з войскамі патэнцыяльных праціўнікаў з [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|АВД]] або [[НАТА]] югаслаўскія ўзброеныя сілы практычна не мелі шанцаў. Гэта прывяло да стварэння сістэмы тэрытарыяльнай абароны ({{lang-sh|Opštenarodna odbrana}}) у краіне<ref name="радич">{{cite web |url = http://scindeks.nb.rs/article.aspx?artid=0352-31600602087R&redirect=ft |title = Vežba Avala—Jugoslovenska odbrana od Varšavskog pakta 1968. godine |author = Aleksandar Radić. |publisher = Belgrade: Institut za savremenu istoriju |lang = sh |archive-url = https://www.webcitation.org/69jK3DEfn?url=http://scindeks.ceon.rs/article.aspx?artid=0352-31600602087R |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = live }}</ref>. У тэорыі, ЮНА была магутнай сілай, якая мела 2000 [[танк]]аў (у асноўным, [[СССР|савецкія]] Т-54/55) і 300 баявых рэактыўных [[самалёт]]аў (савецкія МіГ-21). Аднак к [[1991]] году большасць гэтага ўзбраення састарэла<ref name="западноевропейский союз">{{cite web | url = http://books.google.hr/books?id=aQcVAAAAYAAJ | title = Proceedings—Assembly of Western European Union: Actes officiels | author = Aleksandar Radić. | publisher = Western European Union. University of Virginia. стр. 107. | lang = en }}</ref>. Акрамя савецкага ўзбраення, ЮНА эксплуатавала і ўзбраенне югаслаўскай вытворчасці: танкі М-84 і штурмавікі СОКО Г-4 Супер Галеб і СОКО Ј-22 Орао, абсталяваныя кіруемымі ракетамі AGM-65 Maverick<ref name="финлан">{{кніга |аўтар = Finlan, Alastair. |загаловак = The Collapse of Yugoslavia, 1991–1999 |спасылка = http://books.google.hr/books?id=Y7mwpWxqXIUC |выдавецтва = Osprey Publishing |год = 2004 |pages = 20—21 |isbn = 1841768057 }} {{en icon}}</ref>. Таксама на ўзбраенні стаялі супрацьтанкавы комплекс 9К111-1 «Конкурс» і зенітны комплекс «Страла-3». [[Выява:JNA offensive plan 1991 - ru.svg|thumb|200px|right|Схема аперацый ЮНА ў 1991 годзе супраць харвацкіх фарміраванняў]] Перад пачаткам вайны колькасць [[ЮНА]] складала 169000 чалавек, у тым ліку 70000 прафесійных ваенных. Каля 57 % афіцэраў у ЮНА былі сербамі. Падчас [[Дзесяцідзённая вайна|баявых дзеянняў у Славеніі]] ў шэрагах ЮНА было зафіксавана вялікая колькасць [[дэзерцірства|дэзерціраў]], войска пакінулі практычна ўсе [[славенцы]] і [[харваты]]. У адказ на гэта югаслаўскае камандаванне правяло некалькі [[Мабілізацыя|мабілізацый]] ваеннаслужачых запасу з [[Сербія|Сербіі]], кожны раз затым распускаючы мабілізаваных. Калі ў першую мабілізацыю водгук рэзервістаў быў даволі высокім, то да апошняй прыкладна 100 000 чалавек ухілілася ад прызыву, і папаўненне не стала эфектыўнай баявой сілай. Пазней у ходзе канфлікту ў Харватыі сербскае камандаванне актыўна прыцягвала нерэгулярныя фарміравання сербскіх добраахвотнікаў : [[Белыя арлы, ваенізаваная арганізацыя|«Белыя арлы»]], «[[Сербская гвардыя]]», «[[Сербская Добраахвотніцкая гвардыя]]» і іншыя<ref name="бели орлови">{{cite web |url = http://www.nytimes.com/1991/12/23/world/brutal-impasse-yugoslav-war-special-report-yugoslav-ethnic-hatreds-raise-fears.html?ref=croatia |title = «Yugoslav Ethnic Hatreds Raise Fears of a War Without an End» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014647/http://www.nytimes.com/1991/12/23/world/brutal-impasse-yugoslav-war-special-report-yugoslav-ethnic-hatreds-raise-fears.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Таксама ў ходзе вайны ў сербскіх войсках змагаліся замежныя добраахвотнікі і найміты, у асноўным з [[Расія|Расіі]]<ref name="русские добровольцы">{{cite web |datepublished = 29 августа 1995 |url = http://www.un.org/documents/ga/docs/50/plenary/a50-390add1.htm |title = «Use of mercenaries as a means of violating human rights and impeding the exercise of the right of peoples to self-determination — Note by the Secretary-General» |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121025101824/http://www.un.org/documents/ga/docs/50/plenary/a50-390add1.htm |archive-date = 25 кастрычніка 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Пасля спынення існавання ЮНА ў [[1992]] годзе падраздзялення сербскай тэрытарыяльнай абароны ў Харватыі былі рэарганізаваны ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербская Краіна]]<ref name="юна-вск">{{cite web |datepublished = 3 января 1992 |url = http://www.nytimes.com/1992/01/03/world/yugoslav-factions-agree-to-un-plan-to-halt-civil-war.html?ref=croatia |title = «Yugoslav Factions Agree to U.N. Plan to Halt Civil War» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014539/http://www.nytimes.com/1992/01/03/world/yugoslav-factions-agree-to-un-plan-to-halt-civil-war.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="хьюман райт вотч">{{cite web |datepublished = 13 декабря 2006 |url = http://www.hrw.org/en/node/11081/section/5 |title = «Weighing the Evidence» |publisher = Human Rights Watch |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131016113233/http://www.hrw.org/en/node/11081/section/5 |archive-date = 16 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. З пачаткам вайны ў [[1991]] годзе сербскім кіраўніцтвам (Мілошавічам і Ёвічам) перад міністрам абароны Югаславіі [[Велька Кадзіевіч|Кадзіевічам]] была пастаўлена задача звольніць усіх [[Харваты|харватаў]] і [[Славенцы|славенцаў]] з ЮНА<ref name="изваза">{{cite web |url = http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/proswitness/bcs/mil-wit-jovic.htm |title = IZJAVA NA OSNOVU PRAVILA 89 (F) |lang = sr |archive-url = https://web.archive.org/web/20120614062653/http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/proswitness/bcs/mil-wit-jovic.htm |archive-date = 14 чэрвеня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У пачатку канфлікту харваты складалі значны працэнт у югаслаўскім генералітэце, займаючы многія ключавыя пасады, што дазволіла некаторым даследчыкам гаварыць аб дамінаванні харватаў у вышэйшым ваенным камандаванні. Але к канцу 1991 года большасць генералаў і старшых афіцэраў харвацкага паходжання дэзерціравалі ў фарміраваныя харвацкія войскі<ref name="тус из юна в хв">{{cite web |url = http://www.vojska.net/hrv/zivotopis/t/tus/anton/ |title = Anton Tus |publisher = Vojska.net |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20120320065126/http://www.vojska.net/hrv/zivotopis/t/tus/anton/ |archive-date = 20 сакавіка 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="стипетич из юна в хв">{{cite web |datepublished = 8 июня 1998 |url = http://www.ogulin.hr/povijest/poznati/pocasni-gradani/petar-stipetic |title = Petar Stipetić |publisher = Službene stranice grada Ogulina |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20110813044343/http://www.ogulin.hr/povijest/poznati/pocasni-gradani/petar-stipetic |archive-date = 13 жніўня 2011 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="Аготина из юна в хв">{{cite web |datepublished = 19 марта 2012 |url = http://www.morh.hr/hr/vijesti-najave-i-priopcenja/priopcenje/ministar-kotromanovic-uputio-brzojav-sucuti-obitelji-generala-agotica.html |title = Ministar Kotromanović uputio brzojav sućuti obitelji generala Agotića |publisher = Министерство обороны Хорватии |lang = hr |archive-url = https://www.webcitation.org/69jK8BeGx?url=http://www.morh.hr/hr/vijesti-najave-i-priopcenja/priopcenje/ministar-kotromanovic-uputio-brzojav-sucuti-obitelji-generala-agotica.html |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. === Харвацкія войскі === [[Выява:Serb T-55 Battle of the Barracks.JPG|thumb|200px|left|Харвацкая армія папоўніла дэфіцыт узбраення, захапіўшы арсеналы ЮНА]] Узброеныя сілы харватаў былі ў значна горшым стане, чым сербскія войскі. У пачатковы перыяд вайны з-за адсутнасці ўзброеных сіл частку цяжкіх баёў прыняла на сябе харвацкая паліцыя. Таксама ў харвацкіх войсках адчуваўся дэфіцыт сучаснага ўзбраення, некаторая колькасць стралковай зброі закуплялася за мяжой. Часта харвацкія падраздзялення выкарыстоўвалі састарэлую зброю — самалёты [[Ан-2]] і танкі [[Т-34]] часоў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]<ref name="мадер">{{кніга |аўтар = Georg Mader. |загаловак = Croatia's embargoed air force |месца = London |выдавецтва = World Air Power Journal |год = 2006 |isbn = 1-874023-66-2 }} {{en icon}}</ref>. Харвацкая армія была дастаткова матываваная, бо яе падраздзяленні ў асноўным былі ўкамплектаваны выхадцамі тых раёнаў, у якіх гэтыя падраздзяленні дзейнічалі<ref name="блашкович">{{кніга |аўтар = Blaskovich, Jerry. |загаловак = Anatomy of Deceit: An American Physician's First-Hand Encounter with the Realities of the War in Croatia |спасылка = http://books.google.hr/books?id=ngkIAAAACAAJ |выдавецтва = Dunhill Publishing |год = 1997 |isbn = 0935016244 }} {{en icon}}</ref>. 11 красавіка 1991 у Харватыі была ўтворана [[Нацыянальная гвардыя Харватыі]] ({{lang-hr|Zbor narodne garde}}), на аснове якой пазней былі сфарміраваны [[Узброеныя сілы Харватыі|харвацкія ўзброеныя сілы]]({{lang-hr|Hrvatska vojska}})<ref name="збор нарордне">{{кніга |аўтар = Finlan, Alastair. |загаловак = Eastern Europe and the Commonwealth of Independent States |спасылка = http://books.google.hr/books?id=qmN95fFocsMC |выдавецтва = Routledge |год = 1998 |pages = 272—278 |isbn = 1-85743-058-1 }}{{en icon}}</ref>. У жніўні 1991 харвацкая армія налічвала менш за 20 [[Брыгада (войска)|брыгад]], але пасля правядзення ўсеагульнай мабілізацыі ў кастрычніку таго ж года армія вырасла да 60 брыгад і 37 асобных [[батальён]]аў<ref name="число хорватов">{{cite web |datepublished = 6 октября 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/10/06/world/shells-still-fall-on-croatian-towns-despite-truce.html?ref=croatia |title = «Shells Still Fall on Croatian Towns Despite Truce» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017024048/http://www.nytimes.com/1991/10/06/world/shells-still-fall-on-croatian-towns-despite-truce.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У ходзе вайны на баку харвацкай арміі ваявалі 456 замежных наймітаў і добраахвотнікаў (139 [[Вялікабрытанія|брытанцаў]], 69 [[Францыя|французаў]] і 55 [[Германія|немцаў]])<ref name="елинич">{{cite web |datepublished = 24 января 2009 |url = http://www.nacional.hr/clanak/72091/zivot-nakon-rata-za-tudu-domovinu |title = Život nakon rata za tuđu domovinu |author = Berislav Jelinić. |publisher = Nacional. NCL Media Grupa d.o.o |lang = hr |archive-url = https://www.webcitation.org/69jK9I8f2?url=http://www.nacional.hr/clanak/72091/zivot-nakon-rata-za-tudu-domovinu |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Пасля захопу казарм ЮНА на тэрыторыі Харватыі ў верасні — снежні 1991 года харвацкая армія папоўніла дэфіцыт узбраення і вярнула сабе зброю, якая была канфіскавана камандаваннем ЮНА ў харвацкай ТА ў 1990 годзе. Было захоплена шмат цяжкага ўзбраення, а таксама ўвесь арсенал 32-га корпуса ЮНА<ref name="ковуэлл">{{cite web |datepublished = 24 сентября 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/09/24/world/serbs-and-croats-seeing-war-in-different-prisms.html |title = «Serbs and Croats: Seeing War in Different Prisms» |author = Alan Cowell. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121111170946/http://www.nytimes.com/1991/09/24/world/serbs-and-croats-seeing-war-in-different-prisms.html |archive-date = 11 лістапада 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="биндер">{{cite web |datepublished = 24 ноября 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/11/24/world/yugoslav-rivals-sign-a-cease-fire.html?ref=croatia |title = «YUGOSLAV RIVALS SIGN A CEASE-FIRE» |author = David Binder. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20150204082059/http://www.nytimes.com/1991/11/24/world/yugoslav-rivals-sign-a-cease-fire.html?ref=croatia |archive-date = 4 лютага 2015 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="душагн стоянович">{{cite web | datepublished = 19 марта 2010 | url = http://www.boston.com/news/world/europe/articles/2010/03/19/ex_serb_general_hero_or_traitor/ | title = «Ex-Serb general: hero or traitor?» | author = Dušan Stojanović. | publisher = [[Boston Globe]] | lang = en }}</ref>. Да зіме 1994 харвацкая армія, Харвацкі савет абароны (ХСА), а таксама саюзная харватам армія Босніі і Герцагавіны налічвалі каля 250 000 чалавек і 750 танкаў супраць 130 000 сербскіх ваенных{{sfn|Ramet|2006|p=452}}<ref name="кохен эмбарго">{{cite web |datepublished = 5 ноября 1994 |url = http://www.nytimes.com/1994/11/05/world/arms-trafficking-to-bosnia-goes-on-despite-embargo.html?ref=croatia |title = «Arms Trafficking to Bosnia Goes On Despite Embargo» |author = Roger Cohen. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014659/http://www.nytimes.com/1994/11/05/world/arms-trafficking-to-bosnia-goes-on-despite-embargo.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У ходзе вайны Харватыя ў абход [[эмбарга]] [[ААН]] на пастаўкі зброі ў краіны былой Югаславіі актыўна імпартавала зброю — ад [[Аўтамат Калашнікава|аўтаматаў Калашнікава]] да [[танк]]аў і [[самалёт]]аў. Інфармацыя адносна каналаў пастаўкі зброі неадназначная: некаторыя крыніцы паказваюць, што значная частка ўзбраенняў была набыта ў [[Германія|Германіі]], якая распрадавала арсеналы былой [[ГДР]]<ref name="немецкое оружие">{{кніга |аўтар = Валецкий Олег. |загаловак = Югославская война, 1991—1995 годы |месца = Москва |выдавецтва = Крафт+ |год = 2011 |старонкі = 544 |isbn = 978-5-93675-180-6 }}</ref>, іншыя называюць краіны былога [[Арганізацыя Варшаўскага дагавора|Варшаўскага блока]], у першую чаргу [[Венгрыя|Венгрыю]] і [[Румынія|Румынію]]<ref name="венгесркоеоружие">{{кніга |аўтар = Marko Hajdinjak. |загаловак = Smuggling in Southeast Europe: The Yugoslav Wars and the Development of Regional Criminal Networks in the Balkans |спасылка = http://books.google.co.il/books?id=srjE2eFi_nsC&pg=PA9 |выдавецтва = CSD |год = 2002 |pages = 9 |allpages = 80 |isbn = 9544770992 }} {{en icon}}</ref>, у якасці асноўных пастаўшчыкоў. Згадваюцца таксама пастаўкі з [[Аўстрыя|Аўстрыі]]<ref name="австрийскоеоружие">{{cite web |datepublished = 7 ноября 2007 |url = http://dalje.com/en-croatia/ex-general--croatia-gained-weapons-from-austria/96302 |title = Ex General: Croatia Gained Weapons From Austria |publisher = Dalje.com |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20160314173514/http://dalje.com/en-croatia/ex-general--croatia-gained-weapons-from-austria/96302 |archive-date = 14 сакавіка 2016 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>, [[Аргенціна|Аргенціны]]<ref name="аргентинское оружие">{{cite web |datepublished = 7 июля 2001 |url = http://www.kommersant.ru/doc/273649 |title = Бывший президент Аргентины будет сидеть дома |publisher = Газета «Коммерсантъ», №118 (2248) |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20160305031042/http://www.kommersant.ru/doc/273649 |archive-date = 5 сакавіка 2016 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>, [[Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка|ПАР]]<ref name="венгесркоеоружие"/> і шэрага іншых краін<ref name="закупкахорватами">{{cite web |datepublished = 6 октября 2009 |url = http://metro-portal.hr/osudjeni-casnici-koji-su-ubili-svjedoka-isporuke-oruzja-hrvatskoj/23676 |title = Osuđeni časnici koji su ubili svjedoka isporuke oružja Hrvatskoj |publisher = Metro-portal.hr |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20140813221144/http://metro-portal.hr/osudjeni-casnici-koji-su-ubili-svjedoka-isporuke-oruzja-hrvatskoj/23676 |archive-date = 13 жніўня 2014 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Значную фінансавую і арганізацыйную дапамогу Харватыі ў закупцы ўзбраенняў аказвала шматлікая харвацкая дыяспара, прадстаўнікі якой занялі ў краіне многія важныя пасады<ref name="венгесркоеоружие"/><ref name="закупки оружия хорватами">{{cite web |datepublished = 17 марта 2007 |url = http://www.jutarnji.hr/300-milijuna/217229/ |title = 300 milijuna |author = Davor Butković. |publisher = Jutarnji.hr |lang = hr |archive-url = https://www.webcitation.org/69jKEAkQw?url=http://www.jutarnji.hr/300-milijuna/217229/ |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Пасля ў харвацкай прэсе з’явіліся паведамленні аб тым, што са сродкаў, сабраных мясцовымі жыхарамі і прадстаўнікамі дыяспары на куплю зброі, значныя сумы былі разрабаваны<ref name="закупки оружия хорватами"/>. == Ход вайны == === 1991: Пачатак баявых дзеянняў === ==== Першыя ўзброеныя сутыкненні ==== [[Выява:Plitvice Lakes incident, memorial, of the first killed croatian policemen.JPG|thumb|200px|right|Помнік першай харвацкай ахвяры вайны — Іосіфу Ёвічу, які загінуў у [[Плітвіцкі Крывавы Вялікдзень|сутыкненнях]] на [[Плітвіцкія азёры|Плітвіцкіх азёрах]]]] Напружанасць у міжнацыянальных адносінах расла і падсілкоўвалася прапагандай з абодвух бакоў. [[20 лютага]] [[1991]] г. урад Харватыі прадставіў парламенту Канстытуцыйны закон, які вызначаў прыярытэт рэспубліканскіх законаў над саюзнымі і прыняў Рэзалюцыю аб «раздружэнні» Харватыі і СФРЮ. У адказ на гэта [[28 лютага]] Сербскае нацыянальнае веча і Выканаўчае веча САВ Краіны прынялі Рэзалюцыю аб «раздружэнні» з Рэспублікай Харватыя на аснове вынікаў рэферэндуму<ref>{{кніга |аўтар = Е. Ю. Гуськова. |загаловак = Вооруженные конфликты на территории бывшей Югославии: хроника событий |спасылка = http://books.google.com/books?ei=vVLWTo24C86gOvr18V8&ct=result&hl=ru&id=xiNMAAAAMAAJ&dq=сербская+автономная+область+краина&q=.#search_anchor |выдавецтва = ИНИОН РАН |год =1998 |старонкі = 37 |isbn = 5248001900, 9785248001903 }}</ref>. У сакавіку адбыліся першыя ўзброеныя сутыкненні. У ходзе сутыкненняў паміж харвацкай паліцыяй і мясцовымі сербскімі міліцыянерамі ў [[Пакрац]]ы загінула 20 чалавек<ref name="энгенберг">{{cite web |datepublished = 3 марта 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/03/03/world/belgrade-sends-troops-to-croatia-town.html?ref=croatia |title = «Belgrade Sends Troops to Croatia Town» |author = Stephen Engelberg. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518185319/http://www.nytimes.com/1991/03/03/world/belgrade-sends-troops-to-croatia-town.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> і адбылося першае боесутыкненне паміж харвацкай паліцыяй і сіламі ЮНА. У перыяд са жніўня [[1990]] года па красавік 1991 было зафіксавана 89 сутыкненняў паміж харвацкай паліцыяй і сербскімі сіламі<ref name="первые столкновения">{{cite web |datepublished = 28 снежня 1994 |url = http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/IV.htm |title = «Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 (1992), Annex IV — The policy of ethnic cleansing; Prepared by: M. Cherif Bassiouni» |publisher = [[ААН]] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120504142243/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/IV.htm |archive-date = 4 мая 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У красавіку 1991 сербамі была абвешчана [[аўтаномія]] на тэрыторыях, дзе яны складалі большасць. Гэты крок сербскіх улад афіцыйны [[Заграб]] расцаніў як мяцеж<ref name="сербская ассмблея"/><ref name="биндер2">{{cite web |datepublished = 18 марта 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/03/18/world/serbian-official-declares-part-of-croatia-separate.html?ref=croatia |title = «Serbian Official Declares Part of Croatia Separate» |author = David Binder. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017015148/http://www.nytimes.com/1991/03/18/world/serbian-official-declares-part-of-croatia-separate.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="судетик88">{{cite web |datepublished = 2 апреля 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/04/02/world/rebel-serbs-complicate-rift-on-yugoslav-unity.html?ref=croatia |title = «Rebel Serbs Complicate Rift on Yugoslav Unity» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014548/http://www.nytimes.com/1991/04/02/world/rebel-serbs-complicate-rift-on-yugoslav-unity.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Міністэрства ўнутраных спраў Харватыі пачало стварэнне вялікай колькасці спецыяльных паліцэйскіх сіл. Гэта прывяло да таго, што [[9 красавіка]] 1991 года Туджман падпісаў указ аб стварэнні Нацыянальнай гвардыі Харватыі, якая стала асновай для стварэння харвацкіх узброеных сіл<ref name="збор нарордне"/>. Неабходна адзначыць, што ў гэты перыяд адбываліся не толькі сутыкненні, але і спробы вырашыць супярэчнасці мірным шляхам. У прыватнасці, перагаворы аб нармалізацыі становішча ва Усходняй Славоніі пачаліся [[9 красавіка]]. Сербскую дэлегацыю ўзначальваў кіраўнік мясцовага аддзялення Сербскай дэмакратычнай партыі Горан Хаджыч, харвацкую — начальнік паліцыі [[Осіек]]а Ёсіп Рэйхл-Кір. На сустрэчы ўдалося дамовіцца аб ліквідацыі выстаўленых сербамі барыкад да [[14 красавіка]], а паліцыя гарантавала сербам бяспеку. Нягледзячы на падзеі [[1 мая|1]]—[[2 мая]] ў Баравым Сяле перагаворны працэс працягваўся. [[1 ліпеня]] Рейхл-Кір, намеснік старшыні выканаўчага савета Скупшчыны Осіек Горан Зобунджыя, дэпутат Скупшчыны Мілан Княжэвіч і начальнік горада Цені Мірка Турбіч адправіліся ў Ценю для працягу перагавораў. На дарозе іх спыніла група паліцэйскіх на чале з харвацкім эмігрантам з [[Аўстралія|Аўстраліі]] Антунам Гудэляй<ref name=autogenerated2>{{cite web|url=http://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/ekskluzivna-snimka-iskaza-svjedoka-ubojstva-reihl-kira-zasto-su-hrvati-ubili-hrvata.html|title=Jadranka Reihl-Kir: 'Šeks, Šušak i Glavaš naručili su ubojstvo mog supruga'|publisher=Dnevnik|access-date=2012-08-06|lang=hr|archive-url=https://web.archive.org/web/20111228100404/http://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/ekskluzivna-snimka-iskaza-svjedoka-ubojstva-reihl-kira-zasto-su-hrvati-ubili-hrvata.html|archive-date=28 снежня 2011|url-status=dead}}</ref>, кіраўніком ХДС у Цене. Паліцэйскія расстралялі дэлегацыю, выжыў толькі Турбіч, які атрымаў цяжкае раненне. Па адной версіі, зроблена гэта было па распараджэнню [[Бранімір Главаш|Браніміра Главаша]], асуджанага за ваенныя злачынствы ў [[2009]] годзе<ref name=autogenerated2 />. Пасля гэтага адбылася эскалацыя напружанасці, перагаворы паміж процілеглымі бакамі былі сарваны. ==== Абвяшчэнне незалежнасці ==== {{Асноўны артыкул|Дзесяцідзённая вайна|Рэферэндум аб незалежнасці Харватыі, 1991}} [[19 мая]] [[1991]] года ў Харватыі адбыўся рэферэндум аб незалежнасці, на які было вынесена пытанне аб статусе краіны<ref name="реферндум в хорватии">{{cite web |datepublished = 16 июля 1991 |url = http://articles.latimes.com/1991-07-16/news/mn-2455_1_croatia-calls |title = «Croatia Calls for EC-Style Yugoslavia» |publisher = Los Angeles Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121104104819/http://articles.latimes.com/1991-07-16/news/mn-2455_1_croatia-calls |archive-date = 4 лістапада 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="хорватский референдум">{{cite web |datepublished = 2 мая 1991 |url = http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/254259.html |title = ODLUKA o raspisu referenduma |publisher = Narodne Novine |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20150426111210/http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/254259.html |archive-date = 26 красавіка 2015 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Мясцовыя сербы рэферэндум байкатавалі. Па выніках галасавання амаль 94 % прагаласаваўшых выказалася за выхад са складу Югаславіі і за незалежную харвацкую дзяржаву<ref name="судетик89">{{cite web |datepublished = 20 мая 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/05/20/world/croatia-votes-for-sovereignty-and-confederation.html?ref=croatia |title = «Croatia Votes for Sovereignty and Confederation» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121111080212/http://www.nytimes.com/1991/05/20/world/croatia-votes-for-sovereignty-and-confederation.html |archive-date = 11 лістапада 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Пасля гэтага харвацкія ўлады [[25 чэрвеня]] 1991 г. прынялі дэкларацыю незалежнасці<ref name="судетик90">{{cite web |datepublished = 26 июня 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/06/26/world/2-yugoslav-states-vote-independence-to-press-demands.html?ref=croatia |title = «2 YUGOSLAV STATES VOTE INDEPENDENCE TO PRESS DEMANDS» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130827202934/http://www.nytimes.com/1991/06/26/world/2-yugoslav-states-vote-independence-to-press-demands.html?ref=croatia |archive-date = 27 жніўня 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[Еўрапейская камісія]] заклікала Харватыю прыпыніць яе дзеянне на тры месяцы<ref name="ридинг">{{cite web |datepublished = 26 июня 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/06/26/world/europeans-warn-on-yugoslav-split.html?ref=croatia |title = «Europeans Warn on Yugoslav Split» |author = Alan Riding. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014651/http://www.nytimes.com/1991/06/26/world/europeans-warn-on-yugoslav-split.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>, харвацкія ўлады [[Брыёнскае пагадненне|пагадзіліся]], аднак гэта рашэнне не спрыяла зняццю напружанасці<ref name="судетик91">{{cite web |datepublished = 29 июня 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/06/29/world/conflict-in-yugoslavia-2-yugoslav-states-agree-to-suspend-secession-process.html?ref=croatia |title = «Conflict in Yugoslavia; 2 Yugoslav States Agree to Suspend Secession Process» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017015026/http://www.nytimes.com/1991/06/29/world/conflict-in-yugoslavia-2-yugoslav-states-agree-to-suspend-secession-process.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У чэрвені — ліпені 1991 сілы [[ЮНА]] былі задзейнічаны ў кароткай [[Дзесяцідзённая вайна|сілавой акцыі]] супраць [[Славенія|Славеніі]], якая скончылася правалам. Аперацыя супраць славенскіх сепаратыстаў насіла кароткачасовы характар ​​шмат у чым з-за этнічнай аднастайнасці Славеніі<ref name="судетик92">{{cite web |datepublished = 3 июля 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/07/03/world/conflict-in-yugoslavia-yugoslav-troops-battle-slovenes-ending-cease-fire.html?ref=croatia |title = «Conflict in Yugoslavia; Yugoslav Troops Battle Slovenes, Ending Cease-Fire» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20160207010543/http://www.nytimes.com/1991/07/03/world/conflict-in-yugoslavia-yugoslav-troops-battle-slovenes-ending-cease-fire.html?ref=croatia |archive-date = 7 лютага 2016 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У ходзе [[Дзесяцідзённая вайна|вайны ў Славеніі]] многія [[Славенцы|славенскія]] і [[Харваты|харвацкія]] ваенныя [[ЮНА]] адмаўляліся ваяваць і дэзерціравалі з радоў югаслаўскай арміі<ref name="энгенберг2">{{cite web |datepublished = 16 июля 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/07/16/world/yugoslav-army-revamping-itself-after-setbacks.html?ref=croatia |title = «Yugoslav Army Revamping Itself After Setbacks» |author = Stephen Engelberg. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518183622/http://www.nytimes.com/1991/07/16/world/yugoslav-army-revamping-itself-after-setbacks.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. ==== Эскалацыя канфлікту ==== ''Гл. таксама: [[Бітва за Вукавар]], [[Аперацыя «Бераг-91»]], [[Аблога Дуброўніка]], [[Бітва за казармы]], [[Разня ў Белавары]], [[Разня ў Госпічы]]'' [[Выява:Eastern slavonia 91-92 map -ru.jpg|200px|right|thumb|Карта баявых дзеянняў ва Усходняй Славоніі]] {{Quote box|width=20%|align=left|quote=«Вайны б не было, калі б мы адмовіліся ад мэты стварэння самастойнай і незалежнай Харватыі»|source=<small>[[Франьё Туджман]] у выступленні [[24 мая]] [[1992]]года на плошчы бана Елачыча ў [[Заграб]]е{{sfn|Гуськова|2001|p=153}}<ref name="цитата туджмана">{{cite web |datepublished = 23 октября 2006 |url = http://www.icty.org/x/cases/martic/trans/en/061023IT.htm |title = Заседание по делу Милана Мартича. стр. 9913 — 9914 |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120804174203/http://www.icty.org/x/cases/martic/trans/en/061023IT.htm |archive-date = 4 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>.</small>}} Пасля няўдалай спробы захаваць Славенію ў складзе Югаславіі югаслаўскае кіраўніцтва прыцягнула [[ЮНА]] да баявых дзеянняў супраць апалчэння і паліцыі самаабвешчанай харвацкай дзяржавы. У ліпені 1991 сілы сербскай тэрытарыяльнай абароны пачалі наступленне на [[далмацыя|далмацінскім]] [[Адрыятычнае мора|ўзбярэжжы]] ў рамках аперацыі «Бераг-91»({{lang-sh|Operacija Obala-91}})<ref name="опала 91">{{cite web |datepublished = 1 жніўня 1991 |url = http://articles.latimes.com/1991-09-29/news/mn-4747_1_army-barracks |title = «Army Leaves More Towns in Croatia» |publisher = Los Angeles Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121104084636/http://articles.latimes.com/1991-09-29/news/mn-4747_1_army-barracks |archive-date = 4 лістапада 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. К пачатку жніўня вялікая частка тэрыторыі рэгіёна Банія апынулася пад кантролем сербскіх сіл<ref name="пауэр">{{cite web |datepublished = 1 августа 1991 |url = http://articles.latimes.com/1991-08-01/news/mn-177_1_defense-force |title = «Serbian Forces Press Fight for Major Chunk of Croatia» |author = Charles T. Powers. |publisher = Los Angeles Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120516054837/http://articles.latimes.com/1991-08-01/news/mn-177_1_defense-force |archive-date = 16 мая 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Пасля гэтага многія харваты, а таксама [[македонцы]], [[албанцы]] і [[баснійцы]] сталі ўхіляцца ад прызыву ў федэральныя войскі і дэзертыраваць з ЮНА. Гэта прывяло да таго, што склад ЮНА паступова станавіўся [[Сербы|сербска]]-[[Чарнагорцы|чарнагорскім]]<ref name="состав юна">{{cite web |datepublished = 1 верасня 1993 |url = http://www.unhcr.org/refworld/country,,IRBC,COUNTRYREP,HRV,,3ae6a80c4,0.html |title = «Croatia and the Federal Republic of Yugoslavia (FRY): Military Service» |publisher = United Nations High Commissioner for Refugees – Refworld. Immigration and Refugee Board of Canada |lang = en |access-date = 10 верасня 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120324063552/http://www.unhcr.org/refworld/country,,IRBC,COUNTRYREP,HRV,,3ae6a80c4,0.html |archive-date = 24 сакавіка 2012 |url-status = dead }}</ref>. Праз месяц пасля абвяшчэння Харватыяй незалежнасці каля 30 % тэрыторыі краіны знаходзіліся пад кантролем ЮНА і ўзброеных фарміраванняў краінскіх сербаў. Вялізная перавага сербскіх войскаў у танках, [[Артылерыя|артылерыі]] і іншых відах узбраення дазваляла ім праводзіць працяглыя абстрэлы пазіцый непрыяцеля, часам не лічачыся са шкодай, якая прычынялася грамадзянскаму насельніцтву. У ходзе баявых дзеянняў [[Дуброўнік]], [[Госпіч]], Шыбенік, Задар, Карловац, Сісак, Славонскі-Брод, Осіек, Вінкаўцы і [[Вукавар]] падвяргаліся наймацнейшым абстрэлам з боку югаслаўскіх войскаў<ref name="обстрел дубровника">{{cite web |datepublished = 3 октября 1991 |url = http://articles.latimes.com/1991-10-03/news/mn-4617_1_yugoslav-army |title = «Yugoslav Army Driving on Dubrovnik, 2 Other Cities» |publisher = Los Angeles Times. Associated Press |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121104084139/http://articles.latimes.com/1991-10-03/news/mn-4617_1_yugoslav-army |archive-date = 4 лістапада 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="керолл вильямс">{{cite web |datepublished = 4 лістапада 1991 |url = http://articles.latimes.com/1991-11-04/news/mn-719_1_final-warning |title = «Belgrade Gets a Final Warning From EC» |author = Carol J. Williams. |publisher = Los Angeles Times. Associated Press |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121104084206/http://articles.latimes.com/1991-11-04/news/mn-719_1_final-warning |archive-date = 4 лістапада 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="Charles T. Powers">{{cite web |datepublished = 28 июля 1991 |url = http://articles.latimes.com/1991-07-28/news/mn-503_1_federal-army |title = «30 Killed as Croatia Battles Rage Unabated» |author = Charles T. Powers. |publisher = Los Angeles Times. Associated Press |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121104084323/http://articles.latimes.com/1991-07-28/news/mn-503_1_federal-army |archive-date = 4 лістапада 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="обстрелы хорватских городов">{{cite web |datepublished = 29 декабря 1991 |url = http://articles.latimes.com/1991-12-29/news/mn-2113_1_surface-to-surface-missiles |title = «Croatia Says Missiles Aimed at Its Fighters» |publisher = Los Angeles Times. Reuters |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121104084335/http://articles.latimes.com/1991-12-29/news/mn-2113_1_surface-to-surface-missiles |archive-date = 4 лістапада 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Нягледзячы на тое, што [[ААН]] увяла [[эмбарга]] на пастаўкі зброі ваюючым бакам у ЮНА было дастаткова ўзбраення і боепрыпасаў для вядзення буйнамаштабных баявых дзеянняў. Эмбарга моцна ўдарыла па баяздольнасці харвацкай арміі, і харвацкаму кіраўніцтву прыйшлося таемна закупляць узбраенне і [[кантрабанда]]й дастаўляць яго ў [[Харватыя|Харватыю]]<ref name="беллами">{{cite web |datepublished = 10 октября 1992 |url = http://www.independent.co.uk/news/world/croatia-built-web-of-contacts-to-evade-weapons-embargo-1556500.html |title = «Croatia built 'web of contacts' to evade weapons embargo» |author = Christopher Bellamy. |publisher = [[The Independent]] |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/69jOzutQk?url=http://www.independent.co.uk/news/world/croatia-built-web-of-contacts-to-evade-weapons-embargo-1556500.html |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = live }}</ref>. Харвацкае кіраўніцтва таксама дазволіла ўезд у краіну радыкальным прадстаўнікам харвацкай эміграцыі, у тым ліку і тым, хто прытрымліваўся ідэалогіі [[усташы|ўсташоў]] часоў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]<ref>{{кніга |аўтар = Васильева, Нина, Гаврилов, Виктор. |загаловак = Балканский тупик ? Историческая судьба Югославии в XX веке |месца = М. |выдавецтва = Гея Итэрум |год = 2000 |pages = 354 |isbn = 5855890635 }}</ref>. [[Выява:Vukovar turm.jpg|180px|left|thumb|Воданапорная вежа ў Вукавары — сімвал пачатку вайны]] У жніўні 1991 года ў адказ на блакаду югаслаўскага гарнізона ў [[Вукавар]]ы падраздзяленні ЮНА перакінулі дадатковыя сілы ва Усходнюю Славонію і пачалі штурм горада<ref name="судетик99">{{cite web |datepublished = 24 жніўня 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/08/24/world/fighting-may-unravel-yugoslav-truce.html?ref=croatia |title = «Fighting May Unravel Yugoslav Truce» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518200455/http://www.nytimes.com/1991/08/24/world/fighting-may-unravel-yugoslav-truce.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Адначасова з аблогай Вукавара баі ішлі на тэрыторыі ўсёй Усходняй Славоніі, у Осіеку і Вінкаўцах<ref name="судетик100">{{cite web |datepublished = 23 жніўня 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/08/23/world/croatia-angrily-sets-deadline-on-truce.html |title = «Croatia Angrily Sets Deadline on Truce» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014806/http://www.nytimes.com/1991/08/23/world/croatia-angrily-sets-deadline-on-truce.html |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="вуковар">{{cite web |datepublished = 2 сентября 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/09/02/world/europeans-arrive-in-yugoslavia-to-promote-peace-plan.html |title = «Europeans Arrive in Yugoslavia to Promote Peace Plan» |author = John Tagliabue. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014318/http://www.nytimes.com/1991/09/02/world/europeans-arrive-in-yugoslavia-to-promote-peace-plan.html |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="вуковар2">{{cite web |datepublished = 11 верасня 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/09/11/world/europeans-are-unable-to-pacify-a-croatian-city.html |title = «Europeans Are Unable to Pacify a Croatian City» |author = John Tagliabue. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017023918/http://www.nytimes.com/1991/09/11/world/europeans-are-unable-to-pacify-a-croatian-city.html |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У верасні падраздзяленні ЮНА практычна цалкам акружылі Вукавар. Харвацкі гарнізон (204-я брыгада і фарміраванні мясцовых харватаў-апалчэнцаў) абараняў горад, адбіваючыся ў цяжкіх [[вулічны бой|вулічных баях]] ад элітных бранятанкавых і механізаваных брыгад ЮНА, а таксама нерэгулярных фарміраванняў сербскіх добраахвотнікаў<ref name="вуришич о вуковаре">{{cite web |datepublished = 18 лістапада 2006 |url = http://www.jutarnji.hr/vukovar-18-11-1991---4004-branitelja--81-884-agresora/162600/ |title = «Vukovar 18.11.1991.: 4004 branitelja, 81.884 agresora» |author = Vlado Vurušić. |publisher = [[Jutarnji list]] |lang = hr |archive-url = https://www.webcitation.org/69jP36Brj?url=http://www.jutarnji.hr/vukovar-18-11-1991---4004-branitelja--81-884-agresora/162600/ |archive-date = 7 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="партос о вуковрае">{{cite web |datepublished = 13 чэрвеня 2003 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2988304.stm |title = «Vukovar massacre: What happened» |author = Gabriel Partos. |publisher = BBC News Online |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120809191257/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2988304.stm |archive-date = 9 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> і атрадаў тэрытарыяльнай абароны мясцовых сербаў. У ходзе баёў за Вукавар значная колькасць жыхароў збегла з горада, а пасля ўзяцця горада югаслаўскімі сіламі 22 000 жыхароў было выгнана з горада<ref name="беженцы вуковара">{{cite web |datepublished = 19 ноября 2001 |url = http://www.nytimes.com/2001/11/19/world/15000-recall-siege-of-vukovar-in-1991.html |title = «15,000 Recall Siege of Vukovar in 1991» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017015031/http://www.nytimes.com/2001/11/19/world/15000-recall-siege-of-vukovar-in-1991.html |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Усяго за час баёў за Вукавар загінула каля 3000 чалавек<ref name="мештрович77"/><ref name="потери в вуковаре">{{cite web |url = http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/III-A.htm#IV.B.21 |title = Special Forces «Final report of the United Nations Commission of Experts, established pursuant to» |publisher = UN Security Council resolution 780 (1992) |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20001002214147/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/III-A.htm#IV.B.21 |archive-date = 2 кастрычніка 2000 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="потери сербов">{{cite web |url = http://www.aimpress.ch/dyn/trae/archive/data/199711/71128-026-trae-beo.htm |title = Dead Warriors Mislaid In The Political Haze |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20110716074438/http://www.aimpress.ch/dyn/trae/archive/data/199711/71128-026-trae-beo.htm |archive-date = 16 ліпеня 2011 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="героивуковара">{{cite web |url = http://www.croatia.org/crown/articles/9616/1/Croatian-Heroes-Heroes-of-Vukovar-TV-serial-by-Eduard--Dominik-Galic-part-2.html |title = Heroes of Vukovar |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130628033839/http://www.croatia.org/crown/articles/9616/1/Croatian-Heroes-Heroes-of-Vukovar-TV-serial-by-Eduard--Dominik-Galic-part-2.html |archive-date = 28 чэрвеня 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> (як грамадзянскіх асоб, так і ваенных з абодвух бакоў). [[Выява:Muzej DR-crop.JPG|thumb|right|200px|Пашкоджаны будынак у Дуброўніку]] У першай палове верасня харвацкія ўзброеныя фарміраванні па загаду Туджмана масава атакавалі казармы, склады і іншыя аб’екты ЮНА, якія знаходзіліся на тэрыторыях з большасцю харвацкага насельніцтва. Некаторым югаслаўскім гарнізонам удалося выстаяць, большая частка была захоплена або эвакуіравана на тэрыторыю іншых рэспублік, якія заставаліся ў складзе Югаславіі. У харвацкай гістарыяграфіі гэтыя падзеі атрымалі назву «[[бітва за казармы]]». Пры гэтым былі зафіксаваны ваенныя злачынствы супраць здаўшыхся ў палон салдат і афіцэраў ЮНА<ref name="злочин у беловару">{{cite web |url = http://www.centar-za-mir.hr/index.php?page=article_sudjenja&trialId=130&article_id=48&lang=hr |title = Zločin u Bjelovaru |publisher = Centar za nenasilje |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20221024235650/https://www.centar-za-mir.hr/?page=article_sudjenja&trialId=130&article_id=48&lang=hr |archive-date = 24 кастрычніка 2022 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="веритас на интернету">{{cite web |datepublished = 11 снежня 2011 |url = http://www.veritas.org.rs/saopstenja/paulindvor.htm |title = Saopstenje Paulin Dvor |publisher = Veritas na internetu |lang = sr |archive-url = https://web.archive.org/web/20120717164550/http://www.veritas.org.rs/saopstenja/paulindvor.htm |archive-date = 17 ліпеня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead}}</ref>. У ходзе сутыкненняў за ваенныя аб’екты ЮНА былі зафіксаваны ахвяры як сярод мірнага насельніцтва, так і сярод байцоў харвацкіх падраздзяленняў і югаслаўскіх ваенных. Напрыклад, падчас захопу казармаў ЮНА ў Вараждыне было забіта 3 мірныя жыхары, 2 салдаты ЮНА і 1 харвацкі салдат<ref name="вараждин">{{cite web |datepublished = 15 кастрычніка 2001 |url = http://www.hic.hr/dom/356/dom08.htm |title = Kronologija rata u Varaždinu |publisher = Dom i svijet |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20120205182030/http://www.hic.hr/dom/356/dom08.htm |archive-date = 5 лютага 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[Выява:Lovas1.jpg|thumb|left|230px|Фатаграфіі ахвяр разні ў Ловасе]] [[3 кастрычніка]] [[Ваенна-марскія сілы СФР Югаславіі|югаслаўскі флот]] пачаў блакаду асноўных партоў Харватыі, на тэрыторыі Харватыі разгарнуліся баі за казармы і склады ЮНА, а таксама завяршылася аперацыя «Бераг-91». У ходзе аперацыі сербскім войскам не ўдалося цалкам адрэзаць Харватыю ад далмацінскага ўзбярэжжа<ref name="судетик110">{{cite web |datepublished = 3 кастрычніка 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/10/04/world/navy-blockade-of-croatia-is-renewed.html?ref=croatia |title = «Navy Blockade of Croatia Is Renewed» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518190437/http://www.nytimes.com/1991/10/04/world/navy-blockade-of-croatia-is-renewed.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. 5 кастрычніка Туджман выступіў з прамовай, у якой заклікаў харватаў мабілізавацца для абароны ад «[[вялікая сербская|вялікасербскага]] [[імперыялізм]]у»<ref name="число хорватов"/>. [[7 кастрычніка]] ваенна-паветраныя сілы Югаславіі правялі бамбардзіроўку будынка ўрада ў [[Заграб]]е<ref name="бомбарлдировка загреба">{{cite web |datepublished = 8 кастрычніка 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/10/08/world/yugoslav-planes-attack-croatian-presidential-palace.html |title = «Yugoslav Planes Attack Croatian Presidential Palace» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017023720/http://www.nytimes.com/1991/10/08/world/yugoslav-planes-attack-croatian-presidential-palace.html |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. На наступны дзень [[парламент Харватыі]] адмяніў дзеянне мараторыя на дэкларацыю аб незалежнасці і разарваў усе сувязі з [[Югаславія]]й. бамбардзіроўка [[Заграб]]а і [[аблога Дуброўніка]], якая пачалася ў кастрычніку, прывялі да таго, што Еўрапейская камісія ўвяла супраць Югаславіі санкцыі<ref name="биндер о дубровнике">{{cite web |datepublished = 9 лістапада 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/11/09/world/old-city-totters-in-yugoslav-siege.html?ref=croatia |title = «Old City Totters in Yugoslav Siege» |author = David Binder. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014529/http://www.nytimes.com/1991/11/09/world/old-city-totters-in-yugoslav-siege.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Замежныя [[СМІ]] відавочна перабольшвалі<ref name="разурешение дубровника">{{кніга |аўтар = Joseph Pearson. |загаловак = Dubrovnik's Artistic Patrimony, and its Role in War Reporting |выданне = European History Quarterly |год = 1991 |том = 2 |pages = 197–216 }} {{en icon}}</ref> маштаб разбурэнняў ад югаслаўскіх абстрэлаў у старой частцы [[Дуброўнік]]а, унесенай у спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны [[ЮНЕСКА]], і колькасць ахвяр сярод мірнага насельніцтва. Тым не менш, ад артылерыйскіх абстрэлаў пацярпела 56 % будынкаў у гістарычнай частцы горада<ref name="хронология сербов в хорватии">{{cite web |datepublished = 2004 |url = http://www.unhcr.org/refworld/country,,,CHRON,HRV,,469f387dc,0.html |title = «Chronology for Serbs in Croatia» |publisher = United Nations High Commissioner for Refugees – Refworld. Minorities at Risk |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120324123228/http://www.unhcr.org/refworld/country,,,CHRON,HRV,,469f387dc,0.html |archive-date = 24 сакавіка 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. ==== Разгар вайны ==== ''Гл. таксама [[Вукаварская разня]], [[Масавыя забойствы ў Сісаку]], [[Разня ў Ловасы,]] [[Аперацыя «Адкос 10»]], [[Бой у Карчуланскім канале]], [[Аперацыя «Аркан-91»]], [[Разня ў Паулін Двор]]'' {{Quote box|width=20%|align=left|quote=«Харваты сталі бежанцамі ва ўласнай краіне».|source=<small>Мірка Ковач, югаслаўскі пісьменнік<ref name="ковач мирко">{{cite web |datepublished = 9 октября 2005 |url = http://www.starisajt.nspm.rs/PrenetiTekstovi/2005_kovac_crnogorski.htm |title = «NIJE BILO GENOCIDA NAD SRBIMA» |author = Mirko Kovač. |publisher = Crnogorski Književni List. Doclean Academy of Sciences and Arts |lang = me |archive-url = https://web.archive.org/web/20120915184748/http://starisajt.nspm.rs/PrenetiTekstovi/2005_kovac_crnogorski.htm |archive-date = 15 верасня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>.</small>}} Падраздзяленні 5-га корпуса [[ЮНА]] фарсіравалі [[Сава (рака)|Саву]] і пачалі развіваць наступленне на [[Пакрац]] і далей на поўнач у Заходнюю Славонію. У адказ на гэта харвацкія войскі правялі першае буйное контрнаступленне. У ходзе аперацыі «Адкос 10» ({{lang-hr|Operacija «Otkos 10»}}, [[31 кастрычніка]] — [[4 лістапада]]) харвацкай арміі ўдалося адбіць тэрыторыю плошчай 270 км² паміж горнымі хрыбтамі Білагара і Папук<ref name="откос и оркан">{{cite web |datepublished = 24 декабря 2005 |url = http://www.pdfbe.com/5b/5ba0d59b11d8773b-download.pdf |title = «„Orkan“ i „Otkos“ raspršili velikosrpske planove» |author = Željko Krušelj. |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20120325191124/http://www.pdfbe.com/5b/5ba0d59b11d8773b-download.pdf |archive-date = 25 сакавіка 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead}}</ref>. У лістападзе сітуацыя для абаронцаў [[Вукавар]]а стала адчайнай<ref name="отчаянный вуковар">{{cite web |datepublished = 3 декабря 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/12/03/world/observers-blame-serb-led-army-for-escalating-war-in-croatia.html?ref=croatia |title = «Observers Blame Serb-Led Army For Escalating War in Croatia» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20160305033335/http://www.nytimes.com/1991/12/03/world/observers-blame-serb-led-army-for-escalating-war-in-croatia.html?ref=croatia |archive-date = 5 сакавіка 2016 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[18 лістапада]] 1991 года, пасля трохмесячнай аблогі, горад быў узяты югаслаўскімі войскамі, пасля чаго здарылася т. зв. [[вукаварская разня]] — інцыдэнт масавага пакарання смерцю харвацкіх ваеннапалонных<ref name="казнь в вуковаре">{{cite web | datepublished = 29 июня 1998 | url = http://www.independent.co.uk/news/croats-bury-victims-of-vukovar-massacre-1168387.html | title = «Croats bury victims of Vukovar massacre» | author = Eugene Brcic. | publisher = The Independent | lang = en }}</ref>. Выжыўшыя абаронцы горада былі дастаўлены ў лагеры для ваеннапалонных<ref name="пленные в вуковаре">{{cite web |datepublished = Март 1992 |url = http://repository.forcedmigration.org/pdf/?pid=fmo:850 |title = «Yugoslavia — further reports of torture» |publisher = Amnesty International |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6I3KQU97h?url=http://repository.forcedmigration.org/pdf/?pid=fmo:850 |archive-date = 12 ліпеня 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У ходзе баёў за Вукавар былі разбураны каля 15 000 будынкаў<ref name="синиий">{{cite web |datepublished = 22 августа 2006 |url = http://www.dw-world.de/dw/article/0,,2129420,00.html |title = «Croatia: Vukovar is Still Haunted by the Shadow of its Past» |author = Helen Seeney. |publisher = Deutsche Welle. ARD (broadcaster) |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121024081832/http://www.dw.de/croatia-vukovar-is-still-haunted-by-the-shadow-of-its-past/a-2129420-1 |archive-date = 24 кастрычніка 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="српски вуковар">{{cite web |datepublished = 18 ноября 2008 |url = http://www.srpska.ru/article.php?nid=10088&sq=$sq |title = 17 лет взятия Вуковара |publisher = [http://www.srpska.ru/ Српска.ру] |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20191125192043/http://www.srpska.ru/article.php?nid=10088 |archive-date = 25 лістапада 2019 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. За час 87-дзённай бітвы штодня на горад абвальвалася 8000-9000 снарадаў<ref name="сантандер">{{cite web |datepublished = 18 ноября 2005 |url = http://us.mvp.hr/Portals/US/Bulletin%202.47.pdf |title = Prime Minister Ivo Sanader: «Vukovar Defended Itself and Croatia» |publisher = Weekly bulletin |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20110721101527/http://us.mvp.hr/Portals/US/Bulletin%202.47.pdf |archive-date = 21 ліпеня 2011 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Працяглая аблога горада прыцягнула ўвагу міжнародных СМІ. У гэты ж час адбыліся шматлікія [[Ваеннае злачынства|ваенныя злачынствы]]: масавыя забойствы ў Эрдуцы, Ловасе і Шкабрнье<ref name="убитйства в эрдуте">{{cite web |datepublished = 30 мая 2007 |url = http://jurist.law.pitt.edu/paperchase/2007/05/serbia-war-crimes-prosecutor.php |title = «Serbia war crimes prosecutor investigating 12 for 1991 mass murders of Croats» |publisher = JURIST. JURIST Legal News & Research Services, Inc. |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131018010636/http://jurist.law.pitt.edu/paperchase/2007/05/serbia-war-crimes-prosecutor.php |archive-date = 18 кастрычніка 2013 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="массовая резня в эрдуте">{{cite web |datepublished = 2001 |url = http://fl1.findlaw.com/news.findlaw.com/hdocs/docs/icty/miloseviccroatiaindtmt100801.pdf |title = «The Prosecutor of the Tribunal against Slobodan Milosevic (стp. 53, 54, 56, 57, 58)» |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120806132757/http://fl1.findlaw.com/news.findlaw.com/hdocs/docs/icty/miloseviccroatiaindtmt100801.pdf |archive-date = 6 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="системз">{{cite web |datepublished = 16 ноября 2001 |url = http://articles.cnn.com/2001-11-16/world/croatia.extradict_1_war-crimes-war-crimes-bosnian-croat?_s=PM:WORLD |title = «Croatia war-crimes suspect extradited» |publisher = CNN International. Turner Broadcasting System |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAfPiWa1?url=http://articles.cnn.com/2001-11-16/world/croatia.extradict_1_war-crimes-war-crimes-bosnian-croat?_s=PM:WORLD |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>, Паўліна-Двары. Харвацкім МУС для сербаў быў створаны адмысловы лагер смерці ў Пакрачка-Паляне. Працягвалася барацьба і на далмацінскам узбярэжжы, дзе 16 лістапада харвацкая берагавая артылерыя пашкодзіла патрульны катэр югаслаўскага флоту «Mukos» PČ 176, які быў захоплены харватамі і перайменаваны ў PB 62 «Šolta»<ref name="битва за адриатьику">{{cite web |datepublished = 8 июля 2008 |url = http://www.nacional.hr/clanak/47102/bitka-za-jedrenjak-jadran |title = «Bitka za jedrenjak Jadran» |author = Eduard Šoštarić. |publisher = Nacional. NCL Media Grupa d.o.o |lang = hr |archive-url = https://www.webcitation.org/69LrWYHWx?url=http://www.nacional.hr/clanak/47102/bitka-za-jedrenjak-jadran |archive-date = 22 ліпеня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Пасля гэтага бою югаслаўскі флот працягваў дзейнічаць толькі ў паўднёвай частцы [[Адрыятычнае мора|Адрыятыкі]]<ref name="бернардич">{{cite web |datepublished = 15 ноября 2004 |url = http://arhiv.slobodnadalmacija.hr/20041115/temedana01.asp |title = «Admiral Letica je naredio: Raspali!» |author = Stjepan Bernardić. |publisher = SlobodnaDalmacija |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20121017002948/http://arhiv.slobodnadalmacija.hr/20041115/temedana01.asp |archive-date = 17 кастрычніка 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="ьрчич о борьбе за ядран">{{cite web|datepublished=29 июля 2008|url=http://dnevnik.hr/vijesti/svijet/brcic-hrvatsko-obalno-topnistvo-prvo-je-otvorilo-vatru.html|title=«Brčić: Hrvatsko obalno topništvo prvo je otvorilo vatru»|publisher=dnevnik.hr. Nova TV|lang=hr|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309153548/http://dnevnik.hr/vijesti/svijet/brcic-hrvatsko-obalno-topnistvo-prvo-je-otvorilo-vatru.html|archive-date=9 сакавіка 2012|access-date=10 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>. [[Выява:Croatian War 1991 child refugee.jpg|150px|thumb|right|Харвацкія бежанцы, снежань 1991 года]] У снежні харвацкая армія правяла яшчэ адну наступальную аперацыю — «Аркан-91» ({{lang-hr|Operacija Orkan '91}}), якая суправаджалася масавымі чысткамі і забойствамі сербскага насельніцтва ў Славоніі. Этнічныя чысткі сербаў харвацкай арміяй былі праведзены ў 10 гарадах і 183 сёлах Заходняй Славоніі, адкуль збегла ад 50 000 да 70 000 сербаў<ref>{{кніга |аўтар = Штрбац Саво |загаловак = Хроника прогнаних крајишника |месца = Београд |выдавецтва = Српско културно друштво «Зора» |год = 2005 |старонкі = 218 |isbn = 86-83809-24-2 }}</ref>. У ходзе гэтай аперацыі харватам удалося адбіць 1440 км²<ref name="откос и оркан"/>. Заканчэнне аперацыі азнаменавала завяршэнне першага этапу вайны, бо ў студзені [[1992]] года пры пасрэдніцтве замежных дыпламатаў было падпісана пагадненне аб спыненні агню. У ходзе шасцімесячных баявых дзеянняў 10 000 чалавек загінула, тысячы чалавек сталі бежанцамі, а многія гарады і вёскі былі разбураны<ref name="первый этап войны">{{cite web|datepublished=20 июня 1993|url=http://www.nytimes.com/1993/06/20/world/fighting-in-bosnia-eases-under-truce.html|title=«Fighting in Bosnia Eases Under Truce»|author=Chuck Sudetic.|publisher=New York Times|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20121109144455/http://www.nytimes.com/1993/06/20/world/fighting-in-bosnia-eases-under-truce.html|archive-date=9 лістапада 2012|access-date=10 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>. [[19 снежня]] [[Харватыя]] была [[Міжнародна-прававое прызнанне|прызнана]] як незалежная дзяржава першай краінай — [[Ісландыя]]й, пазней Харватыю прызнала [[Германія]]<ref name="кинзер"/>. У гэты ж час сербскія аўтаномныя вобласці ў [[Славонія|Славоніі]] і [[Краіна|Краіне]] абвясцілі аб утварэнні [[Рэспубліка Сербская Краіна|Рэспублікі Сербскай Краіны]] са сталіцай у [[Кнін]]е<ref name="рск">{{cite web|datepublished=19 декабря 1991|url=http://www.nytimes.com/1991/12/20/world/croatia-clashes-rise-mediators-pessimistic.html?ref=croatia|title=«Croatia Clashes Rise; Mediators Pessimistic»|publisher=New York Times|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20130827195938/http://www.nytimes.com/1991/12/20/world/croatia-clashes-rise-mediators-pessimistic.html?ref=croatia|archive-date=27 жніўня 2013|access-date=10 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>. Кіраўніцтва РСК заявіла пра намер увайсці ў склад [[Саюзная Рэспубліка Югаславія|«абноўленай» Югаславіі]]. === 1992: Спыненне агню === ''Глядзі таксама: [[Баснійская вайна]], [[Аперацыя на Мільевачскім плато]]'' У студзені [[1992]] года паміж ваюючымі бакамі была складзена чарговая дамоўленасць аб спыненні агню (15-я па ліку<ref>{{cite web |datepublished = 18 лістапада 2006 |url = http://www.hrono.ru/sobyt/1991horv.html |title = Война в Хорватии 1991-1992 гг. |publisher = Хронос.ру |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20110806224308/http://www.hrono.ru/sobyt/1991horv.html |archive-date = 6 жніўня 2011 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>), якая завяршыла асноўныя баявыя дзеянні. [[15 студзеня]] [[1992]] года Харватыя была афіцыйна прызнана [[Еўрапейская супольнасць|Еўрапейскай супольнасцю]]<ref name="кинзер"/>. У пачатку 1992 года ЮНА пачала вывад войскаў з тэрыторыі Харватыі, аднак занятыя ёю тэрыторыі засталіся пад кантролем сербскіх сіл, бо многія падраздзяленні ЮНА ў гэтых раёнах былі ўкамплектаваны мясцовымі сербамі і затым перафарміраваны ў падраздзяленні [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербская Краіна|ўзброеных сіл Сербскай Краіны]] ({{lang-sr|Српска Војска Крајине}}). Пад кантролем сербскіх сіл знаходзіліся 13 913 км² у Краіне і Славоніі<ref name="република хрватска">{{cite web |url = http://www.profil.hr/index.php?cmd=show_proizvod&proizvod_id=30205 |title = «Republika Hrvatska i Domovinski rat 1990. — 1995. dokumenti» |publisher = The New York Times |lang = hr |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAfb6gsS?url=http://www.profil-mozaik.hr/?cmd=show_proizvod |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[21 лютага]] [[1992]] г. рэзалюцыяй 743 [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]] былі створаны міратворчыя сілы [[UNPROFOR]]. У сакавіку ў Харватыю з мэтай кантролю за выкананнем перамір’я і недапушчэння аднаўлення актыўнай фазы баявых дзеянняў былі ўведзены міратворчыя сілы [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]]<ref name="совбез оон"/>. [[22 мая]] Харватыя стала членам ААН<ref name="монтгоимер"/>. Аднак, уцёкі несербскага насельніцтва з тэрыторый, якія кантраляваліся РСК, працягнуліся і пасля ўвядзення міратворцаў, роўна як і чысткі сербскага насельніцтва на падкантрольных харватам тэрыторыях. У большасці выпадкаў сілы UNPROFOR не перашкаджалі высылцы харвацкага і сербскага насельніцтва, а ў некаторых выпадках спрыялі гэтаму<ref name="кэролл вильямся">{{cite web |datepublished = 9 мая 1992 |url = http://articles.latimes.com/1992-05-09/news/mn-1574_1_croatian-forces |title = «Non-Serbs in Croatian Zone Forced to Leave» |author = Carol J. Williams. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121104093549/http://articles.latimes.com/1992-05-09/news/mn-1574_1_croatian-forces |archive-date = 4 лістапада 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>, бо іменна на міратворцаў ускладалася адказнасць за перавоз грамадзянскіх асоб за лінію супрацьстаяння. [[Выява:Captured Serb cannon and truck in Siritovci 1.jpg|thumb|left|200px|Харвацкія салдаты перавозяць захопленую падчас [[Аперацыя на Мільевачскім плато|баёў на Мільевачскім плато]] сербскую гармату]] У пачатковы перыяд вайны ЮНА і сербскія фарміраванні захапілі вялікую колькасць харвацкіх грамадзян і інтэрніравалі іх у лагеры ў [[Рэспубліка Сербія (1990—2006)|Сербіі]], [[Рэспубліка Чарнагорыя (1992—2006)|Чарнагорыі]] і [[Рэспубліка Сербская|Рэспубліцы Сербскай]]. Харвацкія войскі таксама захапілі шмат сербскіх палонных, асабліва падчас аблог казарм ЮНА і масавых арыштаў сербаў, якіх падазравалі ў нелаяльнасці да харвацкай улады. Для ўтрымання захопленых асоб бакі стваралі спецыяльныя лагеры. Напрыклад, лагер у Срэмска-Мітравіцы для харвацкіх палонных і лагер «Лора» на тэрыторыі захопленай югаслаўскай ваенна-марской базы ў [[Спліт|Спліце]] для сербскіх ваеннапалонных. У ходзе перамір’я бакі дамовіліся аб абмене палоннымі, і к канцу 1992 года большасць ваеннапалонных была абменена<ref name="обмен пленными">{{cite web |datepublished = 27 мая 1994 |url = http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VIII-01.htm#III |title = «Final report of the United Nations Commission of Experts, established pursuant to the UN Security Council Resolution 780 (1992), Annex VIII—Prison camps; Under the Direction of: M. Cherif Bassiouni; S/1994/674/Add.2 (Vol. IV)» |publisher = Annex VIII: Prison camps. School of Humanities, Languages and Social Sciences (UWE) |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20001121054800/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VIII-01.htm#III |archive-date = 21 лістапада 2000 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead}}</ref>. [[Выява:Destroyed tank on the road to Drnis 1.jpg|200px|thumb|right|Згарэўшы танк [[Т-55]], каля [[Дрніш]]а]] Баявыя дзеянні працягваліся і на працягу 1992 года, аднак у меншых маштабах і з перапынкамі. Харвацкія войскі правялі шэраг дробных аперацый з мэтай аблегчыць становішча [[аблога Дуброўніка|абложанага Дуброўніка]], а таксама Госпіча, Шыбеніка і Задара. [[22 мая]] харваты правялі аперацыю «Ягуар» ({{lang-hr|Operacija Jaguar}}) каля вёскі Бібінье, каля Задара. [[21 чэрвеня|21]]—[[22 чэрвеня]] харвацкія войскі атакавалі пазіцыі [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербская Краіна|сербаў]] на Мільевацкім плато каля Дрніша<ref name="кауфман">{{cite web |datepublished = 24 июня 1992 |url = http://www.nytimes.com/1992/06/24/world/croatian-troops-hit-serbian-area.html?ref=croatia |title = «Croatian Troops Hit Serbian Area» |author = Michael T. Kaufman. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518201739/http://www.nytimes.com/1992/06/24/world/croatian-troops-hit-serbian-area.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. З [[1 ліпеня|1]] па [[13 ліпеня]] ў рамках аперацыі «Тыгр» ({{lang-hr|Operacija Tigar}}) харвацкая армія контратакавала сербскія войскі, якія аблажылі [[Дуброўнік]]<ref name="кауфман2">{{cite web |datepublished = 15 июля 1992 |url = http://www.nytimes.com/1992/07/15/world/the-walls-and-the-will-of-dubrovnik.html?ref=croatia |title = «The Walls and the Will of Dubrovnik» |author = Michael T. Kaufman. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518200602/http://www.nytimes.com/1992/07/15/world/the-walls-and-the-will-of-dubrovnik.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. З [[20 верасня|20]] па [[25 верасня]] баі ішлі за [[Канаўле]] і на гары Влашціца, з якой вяліся абстрэлы Дуброўніка. Вынікам гэтых баёў сталі вывад падраздзяленняў югаслаўскіх войскаў з гэтых раёнаў і ўсталяванне над імі харвацкага кантролю<ref name="боли у превлаки">{{cite web |url = http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unmop/background.html |title = «Prevlaka Peninsula—UNMOP—Background» |publisher = [[ООН]] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130113124858/http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unmop/background.html |archive-date = 13 студзеня 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Вясною 1992 пачалася [[Баснійская вайна|вайна ў Босніі і Герцагавіне]], і рэгулярная харвацкая армія і добраахвотніцкія падраздзяленні актыўна перакідваліся ў Боснію. Харвацкія сілы размяшчаліся на тэрыторыях са значным працэнтам харвацкага насельніцтва і прымалі шырокі ўдзел у баявых дзеяннях супраць баснійскіх сербаў і югаслаўскай арміі, найбольш вядомым прыкладам стаў удзел у баях у Пасавіне і ў [[Герцагавіна|Герцагавіне]]. Харвацкі Генштаб актыўна дапамагаў ствараць баснійскім харватам свае ўзброеныя структуры. На думку расійскага даследчыка Іонава, Генштаб арміі баснійскіх харватаў папросту стаў «філіялам» Генштаба Харватыі<ref name="генштаб ХСО">{{cite web|url=http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml|title=Очерки военной истории конфликта в Югославии (1991-1995)|publisher=Artofwar|access-date=2012-07-23|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20130423053712/http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml|archive-date=23 красавіка 2013|url-status=dead}}</ref>. У баку не засталіся і краінскія сербы. Для ўдзелу ў [[Аперацыя «Калідор»|аперацыі «Калідор»]] імі была сфарміравана і адпраўлена на фронт спецыяльная брыгада міліцыі Краіны. Добраахвотнікі з Сербскай Краіны часта ўдзельнічалі ў баях на баку [[Узброеныя сілы Рэспублікі Сербскай|арміі баснійскіх сербаў]]<ref name="генштаб ХСО"/>. === 1993: Харвацкія наступленні === {{Глядзі таксама|Аперацыя «Масленіца»|Аперацыя «Медакская кішэня»}} [[Выява:Maslenicki most 02.jpg|thumb|left|200px|«Стары» [[Масленіцкі мост]], які адноўлены ў [[2005]]]] Баявыя дзеянні былі адноўлены ў пачатку [[1993]] года. Харвацкае камандаванне прыняло рашэнне правесці наступальную аперацыю каля вёскі [[Вёска Масленіца|Масленіца]] каля [[Задар]]а з мэтай паляпшэння стратэгічнай сітуацыі ў дадзеным рэгіёне. У пачатку верасня 1991 года, падчас першых баёў у Харватыі, 9-ы корпус ЮНА пад камандаваннем [[Ратка Младзіч]]а пры падтрымцы атрадаў мясцовых сербаў правёў наступальную аперацыю ў раёне харвацкага горада [[Горад Новіград, Задар|Новіград]]. Стратэгічная важнасць дадзенага раёна заключаецца ў тым, што ў берагавую лінію тут глыбока ўдаецца заліў, злучаны з [[Адрыятычнае мора|Адрыятыкай]] толькі вузкім Ноўскім пралівам. Праз Ноўскі праліў перакінуты Масленіцкі мост, па якім праходзіць прыбярэжная [[Адрыятычная шаша]]<ref name="масленицкий мост">{{cite web |datepublished = 24 студзеня 1992 |url = http://www.nytimes.com/1993/01/24/world/croats-battle-serbs-for-a-key-bridge-near-the-adriatic.html?scp=3&sq=maslenica&st=cse |title = «Croats Battle Serbs for a Key Bridge Near the Adriatic» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20220606025443/https://www.nytimes.com/1993/01/24/world/croats-battle-serbs-for-a-key-bridge-near-the-adriatic.html?scp=3 |archive-date = 6 чэрвеня 2022 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Знішчыўшы гэты мост, сербы ліквідавалі скразныя зносіны па харвацкай Далмацыі і адрэзалі Паўночную Далмацыю ад Паўднёвай. Адзіны пакінуты ў харватаў шлях для сувязі праходзіў па Пажскім мосце, востраве Паг і пароме ў Паўночную Далмацыю. Гэтыя поспехі сербаў дазволілі ім таксама весці артылерыйскія абстрэлы Задара. [[22 студзеня]] харвацкія войскі пачалі наступленне пры падтрымцы авіяцыі. У першыя ж дні баёў харвацкая армія ўзяла пад кантроль Ноўскі праліў і заняла Новіград. Сербскія войскі адступалі ўглыб кантынента, аказваючы супраціўленне. Пасля таго як мэты аперацыі былі дасягнуты, [[1 лютага]] харвацкае камандаванне прыняло рашэнне аб завяршэнні [[Аперацыя «Масленіца»|аперацыі «Масленіца»]]({{lang-hr|Operacija «Maslenica»}}). У ходзе гэтых баёў бакі панеслі адчувальныя страты: [[харваты]] страцілі 127 чалавек забітымі, а [[сербы]], па розных ацэнках, ад 348<ref name="масленицаРТВ"/> да 490 чалавек<ref name="потери на масленицу">{{cite web |datepublished = 20 студзеня 2007 |url = http://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/maslenica-obiljezava-14-obljetnicu.html |title = «'Maslenica' obilježava 14.obljetnicu» |publisher = dnevnik.hr. Nova TV |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20120309153635/http://dnevnik.hr/vijesti/hrvatska/maslenica-obiljezava-14-obljetnicu.html |archive-date = 9 сакавіка 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>, у тым ліку жанчын і дзяцей<ref name="масленицаРТВ">{{cite web|url=http://rtv.rs/sr_ci/hronika/godisnjica-stradanja-srba-u-akciji-maslenica_235001.html|title=Годишњица страдања Срба у акцији «Масленица»|publisher=РТВ|access-date=2012-09-07|lang=sr|archive-url=https://web.archive.org/web/20140103162135/http://rtv.rs/sr_ci/hronika/godisnjica-stradanja-srba-u-akciji-maslenica_235001.html|archive-date=3 студзеня 2014|url-status=dead}}</ref>. Пасля гэтага харвацкае камандаванне спланавала яшчэ адну наступальную аперацыю ([[аперацыя «Медакская кішэня»]], {{lang-hr|Operacija «Medački džep»}}). Мэтай аперацыі было ліквідаваць «Медакскую кішэню» — тэрыторыю [[Рэспубліка Сербская Краіна|Рэспублікі Сербская Краіна]], якая ўкліньвалася ў тэрыторыю Харватыі на поўдзень ад Госпіча<ref name="симпсоны">{{cite web |datepublished = 3 снежня 2002 |url = http://www.nytimes.com/2002/12/03/world/croatia-protects-a-general-charged-with-war-crimes.html?pagewanted=2 |title = «Croatia Protects a General Charged With War Crimes» |author = Daniel Simpson. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518212359/http://www.nytimes.com/2002/12/03/world/croatia-protects-a-general-charged-with-war-crimes.html?pagewanted=2 |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. З [[9 верасня|9]] па [[17 верасня]] ў «Медакскай кішэні» ішлі жорсткія баі, пасля якіх пазіцыі сербскай артылерыі, якія абстрэльвалі Госпіч, былі ліквідаваны. У выніку аперацыі харвацкай арміяй былі ўзяты пад кантроль і цалкам знішчаны сербскія вёскі Дзівасяло, Чытлук і Пачыцель<ref name="виндсор">{{cite web |url = http://www.cda-cdai.ca/cdai/uploads/cdai/2008/12/medakpocket_leewindsor.pdf |title = «The Medak Pocket» |author = Lee A. Windsor. |publisher = [[Атава]]. Conference of Defense Associations Institute |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAkLePPl?url=http://www.cda-cdai.ca/cdai/uploads/cdai/2008/12/medakpocket_leewindsor.pdf |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Было забіта 88 сербаў, у тым ліку 36 грамадзянскіх асоб<ref name="читлукпочитель">{{cite web|url=http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=45872|title=Београд - парастос жртвама у Медачком џепу |publisher=РТРС|access-date=2012-09-07|lang=sr}}</ref>. Па даных [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|Дзярждэпартамента ЗША]], было забіта 67 чалавек, у тым ліку грамадзянскіх асоб<ref name="госдепсша о кармане">{{cite web |datepublished = 31 студзеня 1994 |url = http://www.hri.org/docs/USSD-Rights/93/Croatia93.html |title = CROATIA HUMAN RIGHTS PRACTICES. 1993 |publisher = U.S. DEPARTMENT OF STATE |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131105051829/http://www.hri.org/docs/USSD-Rights/93/Croatia93.html |archive-date = 5 лістапада 2013 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У [[2001]]—[[2003]] гадах Міжнародным трыбуналам па былой Югаславіі былі высунуты абвінавачванні супраць кіраўнікоў аперацыі — генералаў [[Янка Бабетка]]<ref name="Bobetko">{{cite web|url=http://www.icty.org/x/cases/bobetko/ind/en/bob-ii020826-e.pdf|title=ICTY: Initial Indictment against Janko Bobetko{{ref-pdf|52.8|К}}|publisher=МТБЮ|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120804140422/http://www.icty.org/x/cases/bobetko/ind/en/bob-ii020826-e.pdf|archive-date=4 жніўня 2012|access-date=11 верасня 2013|url-status=dead}}</ref>, Рахіма Адэмі<ref>{{cite web |url = http://www.icty.org/x/cases/ademi_old/ind/en/ade-ii010608e.htm |title = ICTY: Initial Indictment against Rahim Ademi |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121020212638/http://www.icty.org/x/cases/ademi_old/ind/en/ade-ii010608e.htm |archive-date = 20 кастрычніка 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> і Мірка Нораца<ref>{{cite web |url = http://www.icty.org/x/cases/norac/ind/en/nor-ii040520e.htm |title = ICTY: Initial Indictment against Mirko Norac |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121020212640/http://www.icty.org/x/cases/norac/ind/en/nor-ii040520e.htm |archive-date = 20 кастрычніка 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Сутнасць абвінавачванняў зводзілася да таго, што яны не спынілі бясчынствы салдат і афіцэраў харвацкай арміі, якія падпарадкоўваліся ім, у дачыненні да мірнага сербскага насельніцтва (т. зв. «[[камандная адказнасць]]»)<ref name="адеми норац">{{cite web | datepublished = 1 лістапада 2005 | url = http://www.un.org/icty/pressreal/2005/p1015-e.htm | title = «CT/MO/1015e—RAHIM ADEMI AND MIRKO NORAC CASE TRANSFERRED TO CROATIA» | lang = en | archive-url = https://web.archive.org/web/20080317231540/http://www.un.org/icty/pressreal/2005/p1015-e.htm | archive-date = 17 сакавіка 2008 }}</ref>. {| class="wikitable" style="float: left; margin-right: 17px;" color="blue" |+ Насельніцтва Рэспублікі Сербская Краіна (1991—1993) |- ! Нацыянальнасць || Всего <br />(1991)<ref name="сербы1991">{{cite web |datepublished = 22 кастрычніка 2002 |url = http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/ind/en/ind_cro010927.pdf |title = «The Prosecutor of the Tribunal against Slobodan Milošević (IT-02-54) — Indictment». стр. 22 |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130517022512/http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/ind/en/ind_cro010927.pdf |archive-date = 17 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> || Працэнт<br />(1991) || Усяго <br />(1993)<ref name="сербы1993">{{cite web |datepublished = 12 чэрвеня 2007 |url = http://www.icty.org/x/cases/martic/tjug/en/070612.pdf |title = «The Prosecutor vs. Milan Martic — Judgement». стр. 112 |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120804015846/http://www.icty.org/x/cases/martic/tjug/en/070612.pdf |archive-date = 4 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> || Працэнт <br />(1993) |- | Сербы || 245 800 || 52,3 % || 398 900 || 92 % |- | Харваты || 168 026 || 35,8 % || 30 300 || 7 % |- | Іншыя || 55 895 || 11,9 % || 4 395 || 1 % |- | Усяго || 469 721 || 100 % || 433 595 || 100 % |} Пад ціскам сусветнай супольнасці аперацыя харвацкіх войскаў была спынена, і харвацкія падраздзяленні вярнуліся на пазіцыі, якія яны займалі да [[9 верасня]]. Тэрыторыю «Медакскай кішэні» занялі [[UNPROFOR|міратворчыя сілы ААН]], якія складаліся з падраздзяленняў канадскага палка лёгкай пяхоты «Прынцэса Патрыцыя» і двух французскіх рот мотапяхоты. Пасля заканчэння баёў [[Урад Канады|канадскія ўлады]] заявілі, што ў ходзе аперацыі харвацкія войскі спрабавалі перашкаджаць уваходжанню міратворцаў і перыядычна ўступалі ў баявыя сутыкненні з канадскім міратворчым кантынгентам, з прычыны чаго былі паранены 4 канадскія міратворцы і забіты 27 харвацкіх салдат<ref name="ионов о медакском кармане">{{cite web |url = http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml |title = Очерки военной истории конфликта в Югославии (1991-1995). Операции «Масленица» и «Медакский карман»: необъявленная война против Сербской Краины |author = Ионов Александр Алексеевич. |publisher = Аrtofwar.ru |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/65CtneSTJ?url=http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml |archive-date = 4 лютага 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = live }}</ref><ref name="убийство канадсцев">{{cite web |datepublished = 2001 |url = http://www.army.forces.gc.ca/caj/documents/vol_04/iss_3/CAJ_vol4.3_08_e.pdf |title = «Professionalism Under Fire» |author = Lee Windsor. |publisher = The Army Doctrine and Training Bulletin (Canadian Forces Land Force Command) |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAkOduVa?url=http://www.army.forces.gc.ca/caj/documents/vol_04/iss_3/CAJ_vol4.3_08_e.pdf |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У чэрвені 1993 актыўна пачаўся працэс аб’яднання [[Рэспубліка Сербская Краіна|Сербскай Краіны]] і [[Рэспубліка Сербская|Рэспублікі Сербскай]] у [[Заходне-сербская федэрацыя|адзіную дзяржаву]]<ref name="западносербская федерация">{{cite web |datepublished = 20 чэрвеня 1993 |url = http://www.nytimes.com/1993/06/20/world/fighting-in-bosnia-eases-under-truce.html |title = «Fighting in Bosnia Eases Under Truce» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121109144455/http://www.nytimes.com/1993/06/20/world/fighting-in-bosnia-eases-under-truce.html |archive-date = 9 лістапада 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Міністр унутраных спраў РСК [[Мілан Марціч]] заявіў, што «аб’яднанне Сербскай Краіны і Рэспублікі Сербскай — гэта першы крок да стварэння агульнай дзяржавы ўсіх сербаў»<ref name="приговр мартичу">{{cite web |datepublished = 12 чэрвеня 2007 |url = http://www.icty.org/x/cases/martic/tjug/en/070612.pdf |title = «The Prosecutor vs. Milan Martic (paragraph 335—336)» |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120804015846/http://www.icty.org/x/cases/martic/tjug/en/070612.pdf |archive-date = 4 жніўня 2012 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У кастрычніку 1993 года гэтым намерам было супрацьпастаўлена прыняцце Саветам Бяспекі ААН рэзалюцыі 871, якая гарантавала тэрытарыяльную цэласнасць Харватыі<ref name="хорватия соборная">{{cite web |datepublished = 3 кастрычніка 1993 |url = http://www.ohr.int/other-doc/un-res-bih/default.asp?content_id=7106 |title = «UN Security Council resolution 871 (1993) on the situation in Former Yugoslavia» |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAkP4P7G?url=http://www.ohr.int/other-doc/un-res-bih/default.asp?content_id=7106 |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У 1992 і 1993 гадах каля 225 000 харвацкіх бежанцаў з Босніі і Сербіі беглі на тэрыторыю Харватыі. Акрамя гэтага, Харватыя прыняла каля 280 000 баснійскіх бежанцаў<ref name="чазан">{{cite web |datepublished = 9 чэрвеня 1992 |url = http://www.guardian.co.uk/world/1992/jun/09/warcrimes |title = «Deadly Clash in a Yugoslav Republic» |author = Yigan Chazan. |publisher = The Guardian |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120622184138/http://www.guardian.co.uk/world/1992/jun/09/warcrimes |archive-date = 22 чэрвеня 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У гэты ж час Харватыя актыўна ўмацоўвала сваю рэгулярную армію і ўдзельнічала ў [[Баснійская вайна|грамадзянскай вайне ў суседняй Босніі]]. Харвацкая армія ўдзельнічала ў Баснійскай вайне на баку [[Харвацкая рэспубліка Герцаг-Босна|Харвацкай рэспублікі Герцаг-Босна]], а харвацкія добраахвотнікі змагаліся ў шэрагах узброеных фарміраванняў баснійскіх харватаў<ref name="боснийские хорваты">{{cite web |datepublished = 6 ліпеня 1992 |url = http://www.nytimes.com/1992/07/06/world/croats-claim-their-own-slice-of-bosnia.html?ref=croatia |title = «Croats Claim Their Own Slice of Bosnia» |author = John F. Burns. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518213422/http://www.nytimes.com/1992/07/06/world/croats-claim-their-own-slice-of-bosnia.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. === 1994: Часовае зацішша === {{глядзі таксама|Харвацка-баснійскі канфлікт|Вашынгтонскае пагадненне|Аперацыя «Зіма '94»|бамбардзіроўка аэрадрома Удбіна}} [[Выява:A destroyed T-34-85 tank in Karlovac, Croatia.jpg|thumb|200px|right|Падбіты танк [[Т-34|Т-34-85]] у [[Карлавац]]ы]] У перыяд адноснага зацішша ў [[Харватыя|Харватыі]] ў [[Боснія і Герцагавіна|Босніі]] адбываўся разлютаваны [[харвацка-баснійскі канфлікт]]. З [[1992]] года [[Харвацкі савет абароны]] вёў баявыя дзеянні супраць узброеных сіл баснійскіх мусульман. К [[1994]] году на баку Герцаг-Босны ў канфлікце прымалі ўдзел 3000-5000 салдат харвацкай арміі<ref name="хорваты в боснийской войне">{{cite web |datepublished = 4 лютага 1994 |url = http://www.nytimes.com/1994/02/04/world/un-security-council-warns-croatia-on-troops-in-bosnia.html?ref=croatia |title = «U.N. Security Council Warns Croatia on Troops in Bosnia» |author = Paul Lewis. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518201923/http://www.nytimes.com/1994/02/04/world/un-security-council-warns-croatia-on-troops-in-bosnia.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У лютым 1994 года пад ціскам [[ЗША]] бакі пачалі перагаворы. [[26 лютага]] ў [[Вашынгтон]]е пры пасрэдніцтве<ref name="посредничесвто">{{cite web |datepublished = 25 лютага 1994 |url = http://articles.latimes.com/1994-02-25/news/mn-27191_1_bosnian-muslims |title = «Croats, Muslims Summoned to U.S. for Talks» |author = Doyle McManus. |publisher = Los Angeles Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121104101248/http://articles.latimes.com/1994-02-25/news/mn-27191_1_bosnian-muslims |archive-date = 4 лістапада 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> [[Дзяржаўны сакратар ЗША|дзяржсакратара ЗША]] Уорэна Крыстафера пачаліся перагаворы паміж прадстаўнікамі [[Харватыя|Харватыі]], [[Харвацкая рэспубліка Герцаг-Босна|Герцаг-Босны]] і [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіны]]. 4 сакавіка [[Франьё Туджман]] адобрыў заключэнне пагаднення, якое прадугледжвала стварэнне [[Федэрацыя Босніі і Герцагавіны|Федэрацыі Босніі і Герцагавіны]] і саюз баснійскіх харватаў і баснійцаў<ref name="вашингтон агримент">{{cite web |datepublished = 24 февраля 1994 |url = http://www.nytimes.com/1994/02/24/world/croats-and-muslims-reach-truce-to-end-the-other-bosnia-conflict.html?ref=croatia |title = «Croats and Muslims Reach Truce To End the Other Bosnia Conflict» |author = William E. Schmidt. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518190001/http://www.nytimes.com/1994/02/24/world/croats-and-muslims-reach-truce-to-end-the-other-bosnia-conflict.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="вашингтон агмимент2">{{cite web |datepublished = 27 февраля 1994 |url = http://www.nytimes.com/1994/02/27/world/christopher-hears-demands-of-2-warring-bosnia-sides.html?ref=croatia |title = «Christopher Hears Demands Of 2 Warring Bosnia Sides» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304233922/http://www.nytimes.com/1994/02/27/world/christopher-hears-demands-of-2-warring-bosnia-sides.html?ref=croatia |archive-date = 4 сакавіка 2016 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Пагадненне таксама прадугледжвала стварэнне свабоднай [[канфедэрацыя|канфедэрацыі]] паміж Харватыяй і Федэрацыяй Босніі і Герцагавіны, што дазволіла Харватыі афіцыйна ўвесці войскі ў Боснію і Герцагавіну і ўдзельнічаць у [[Баснійская вайна|вайне]]<ref name="гринхаус">{{cite web |datepublished = 18 сакавіка 1994 |url = http://www.nytimes.com/1994/03/19/world/muslims-and-bosnian-croats-give-birth-to-a-new-federation.html?ref=croatia |title = «Muslims and Bosnian Croats Give Birth to a New Federation» |author = Steven Greenhouse. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017012759/http://www.nytimes.com/1994/03/19/world/muslims-and-bosnian-croats-give-birth-to-a-new-federation.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="союз мусульман и хорватов">{{cite web |datepublished = 4 сакавіка 1994 |url = http://www.nytimes.com/1994/03/05/world/croatian-leader-backs-pact-by-bosnia-s-muslims-and-croats.html?ref=croatia |title = «Croatian Leader Backs Pact by Bosnia’s Muslims and Croats» |author = Stephen Kinzer. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518190653/http://www.nytimes.com/1994/03/05/world/croatian-leader-backs-pact-by-bosnia-s-muslims-and-croats.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Такім чынам, колькасць варожых бакоў у Баснійскай вайне скарацілася з трох да двух<ref name="с трёх до двух">{{cite web |datepublished = 4 марта 1994 |url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html |title = «Bosnia and Herzegovina—Background» |publisher = The World Factbook. Central Intelligence Agency |lang = en |access-date = 11 верасня 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180315193211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html |archive-date = 15 сакавіка 2018 |url-status = dead }}</ref>. У канцы 1994 харвацкая армія некалькі разоў прымала ўдзел у буйных аперацыях у Босніі. З [[1 лістапада|1]] па [[3 лістапада]] харвацкія войскі ўдзельнічалі ў аперацыі «Цынцар» ({{lang-hr|Operacija «Cincar»}})) у раёне Купреса<ref name="цинцар">{{cite web |datepublished = 4 ноября 1994 |url = http://www.nytimes.com/1994/11/04/world/bosnian-army-and-croats-drive-serbs-out-of-a-town.html |title = «Bosnian Army and Croats Drive Serbs Out of a Town» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017012100/http://www.nytimes.com/1994/11/04/world/bosnian-army-and-croats-drive-serbs-out-of-a-town.html |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. 29 лістапада падраздзяленні Сплітскага корпуса харвацкай арміі пад камандаваннем генерала Гатавіны разам з падраздзяленнямі ХСА пад камандаваннем генерала Блашкіча пачалі наступленне на пазіцыі арміі баснійскіх сербаў у раёне гары Дынара і Ліўно ў рамках аперацыі «Зіма '94» ({{lang-hr|Operacija «Zima '94»}})<ref name="кохен об войне за независимость">{{cite web |datepublished = 12 студзеня 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/01/12/world/croatia-is-set-to-end-mandate-of-un-force-on-its-territory.html |title = «Croatia Is Set to End Mandate Of U.N. Force on Its Territory» |author = Roger Cohen. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121111152445/http://www.nytimes.com/1995/01/12/world/croatia-is-set-to-end-mandate-of-un-force-on-its-territory.html |archive-date = 11 лістапада 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Мэтамі аперацыі былі адцягненне сербскіх сіл ад Біхача і захоп плацдарма для ізаляцыі сталіцы РСК [[Кнін]]а з поўначы{{sfn|Ramet|2006|p=452}}. Да [[24 снежня]] харвацкія войскі захапілі каля 200 км² тэрыторыі і выканалі пастаўленыя задачы<ref name="ионов о зиме94">{{cite web |url = http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml |title = Очерки военной истории конфликта в Югославии (1991—1995). Операция «Зима-94»: наступление хорватов в долине Ливно |author = Ионов Александр Алексеевич. |publisher = Artofwar.ru |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/65CtneSTJ?url=http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml |archive-date = 4 лютага 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = live }}</ref>. [[21 лістапада]] авіяцыя [[НАТА]] атакавала аэрадром Удбіны, кантралюемы краінскімі сербамі. [[23 лістапада]] авіяцыя Паўночнаатлантычнага альянсу працягнула наносіць удары і абстраляла ракетамі AGM-88 HARM аб’ект СПА арміі Сербскай Краіны каля Двара<ref name="бомбардировкиНАТА">{{кніга |аўтар = Bucknam, Mark. |загаловак = Responsibility of Command |месца = Maxwell Air Force Base |выдавецтва = Air University Press |год = 2003 |pages = 182—183 |isbn = 1-58566-115-5 }}{{ref-en}}</ref>. [[Выява:Ethnic Clensing.JPG|thumb|left|200px|Разбураны харвацкі дом]] [[Выява:Sunja (Croatia).JPG|thumb|200px|Разбураны сербскі дом]] У канцы 1994 года пры пасрэдніцтве [[ААН]] пачаліся перагаворы паміж кіраўніцтвам РСК і ўрадам Харватыі. У снежні [[Кнін]] і [[Заграб]] заключылі эканамічнае пагадненне аб адкрыцці сербамі для свабоднага перамяшчэння ўчастка шашы «Братэрства і адзінства» (цяпер шашы A3) у Заходняй Славоніі, нафтаправода і энергасістэмы. Аднак па галоўнаму пытанню — статусу РСК — бакі дамовіцца не змаглі. Неўзабаве з-за няўдалых спроб перамоў траса зноў была перакрыта, а паміж бакамі расло напружанне<ref name="хорватско-сербские переговооры">{{cite web |datepublished = 4 студзеня 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/01/04/world/opened-road-in-croatia-path-to-peace.html |title = «Opened Road in Croatia: Path to Peace?» |author = Stephen Kinzer. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121111171237/http://www.nytimes.com/1995/01/04/world/opened-road-in-croatia-path-to-peace.html |archive-date = 11 лістапада 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Прэзідэнт Харватыі Туджман абвясціў аб тым, што Харватыя не падоўжыць мандат міратворчых сіл ААН, у адказ на гэта парламент РСК прыпыніў усе кантакты з харвацкім бокам. Такім чынам, перагаворны працэс паміж Харватыяй і Сербскай Краінай зайшоў у тупік. Харвацкае кіраўніцтва, карыстаючыся перамір’ем, актыўна ўмацоўвала і рэарганізоўвала войскі. З 1994 года падрыхтоўку харвацкіх афіцэраў вялі спецыялісты з кампаніі [[MPRI]]<ref name="мпри2">{{cite web | url = http://www.globalsecurity.org/intell/ops/croatia.htm | title = «Croatia — Operation Storm 1995» | publisher = GlobalSecurity.org | lang = en }}</ref><ref name="приватизациявойны">{{cite web |url = http://army.armor.kiev.ua/hist/privat-army.shtml |title = Приватизация войны |author = О.В.Валецкий, Ю.Г.Веремеев. |publisher = Анатомия армии |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20121227184633/http://army.armor.kiev.ua/hist/privat-army.shtml |archive-date = 27 снежня 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У сухапутных войсках было створана восем элітных гвардзейскіх брыгад, арыентаваных на «натаўскія» стандарты падрыхтоўкі. Па некаторых даных, іх падрыхтоўку таксама вялі інструктары MPRI<ref name="станконишич">{{кніга |аўтар = Станко Нишић. |загаловак = Хрватска олуја и српске сеобе |месца = Београд |выдавецтва = Књига комерц |год = 2002 |старонкі = 61 }}{{ref-sr}}</ref>. Гэтыя найбольш баяздольныя падраздзяленні арміі Харватыі ўкамплектоўваліся прафесійнымі вайскоўцамі. У ходзе аперацыі «Зіма '94» (першай з восені 1993 года для рэгулярнай харвацкай арміі) гвардзейскія часці паказалі баявыя якасці, якія відавочна пераўзыходзілі ўзровень падраздзяленняў ВРС і СВК<ref name="ионов о зиме94"/>. === 1995: Канец вайны === {{глядзі таксама|Аперацыя «Маланка», 1995|Ракетны абстрэл Заграба|Аперацыя «Лета '95»|Аперацыя «Бура»|Разня ў Двары|Разня ў Грубарах|Эрдуцкае пагадненне}} Сітуацыя ў Харватыі стала зноў напружанай у пачатку [[1995]] года. Харвацкае кіраўніцтва аказвала ціск на кіраўніцтва [[Рэспубліка Сербская Краіна|Сербскай Краіны]] з мэтай аднаўлення канфлікту. [[12 студзеня]] 1995 года [[Франьё Туджман]] паведаміў генеральнаму сакратару ААН [[Бутрас Бутрас-Галі|Бутрасу Бутрас-Галі]], што да [[31 сакавіка]] ўсе [[UNPROFOR|міратворчыя сілы ААН]] павінны быць выведзены з Харватыі<ref name="вывод миротворцев">{{cite web |datepublished = 13 студзеня 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/01/13/world/croatia-tells-un-troop-accord-ends.html?ref=croatia |title = «Croatia Tells U.N. Troop Accord Ends» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518202335/http://www.nytimes.com/1995/01/13/world/croatia-tells-un-troop-accord-ends.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Туджман заявіў: {{Цытата|Міратворчыя сілы ААН павінны прытрымлівацца тэрытарыяльнай цэласнасці Харватыі, аднак можна зрабіць выснову, што іх дзейнасць накіравана на дасягненне інтэграцыі акупаваных тэрыторый Харватыі ў адміністрацыйную, ваенную, адукацыйную і транспартную сістэму [[Саюзная Рэспубліка Югаславія|Саюзнай Рэспублікі Югаславія]]. У сувязі з гэтым іх дзейнасць з'яўляецца незаконнай, неправадзейнай і павінна быць неадкладна спынена<ref name="туджман о онн">{{cite web |datepublished = 9 лютага 1995 |url = http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/TestFrame/3feb9ee66c4dad69802567ba00335341?Opendocument |title = «The situation in the occupied territories of Croatia» |publisher = United Nations General Assembly |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120612051927/http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/TestFrame/3feb9ee66c4dad69802567ba00335341?Opendocument |archive-date = 12 чэрвеня 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>.}} [[Выява:Operation flash map - ru.jpg|250px|right|thumb|Карта [[Аперацыя «Маланка», 1995|аперацыі «Маланка»]]]] У канцы студзеня 1995 г. сусветная супольнасць і ААН распрацавалі план мірнага ўрэгулявання «Z-4» («Zagreb-4»), які прадугледжваў інтэграцыю Сербскай Краіны ў Харватыю і надаць сербам [[культурная аўтаномія|культурнай аўтаноміі]]<ref name="з 4">{{cite web |datepublished = 31 января 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/01/31/world/croatian-serbs-won-t-even-look-at-plan-for-limited-autonomy.html?ref=croatia |title = «Croatian Serbs Won’t Even Look At Plan for Limited Autonomy» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20140913014959/http://www.nytimes.com/1995/01/31/world/croatian-serbs-won-t-even-look-at-plan-for-limited-autonomy.html?ref=croatia |archive-date = 13 верасня 2014 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Аднак кіраўніцтва краінскіх сербаў адмовілася ад абмеркавання гэтага плана да таго часу, пакуль харвацкі бок перашкаджае прадаўжэнню мандата міратворчых сіл<ref name="мандат миротворцев">{{cite web |datepublished = 14 сакавіка 1995 |url = http://en.wikipedia.org/wiki/Croatian_War_of_Independence#cite_note-NYTimes-UNCRO-Mar14-252 |title = «Croatia’s Serbs Balk at a New U.N. Role» |author = Raymond Bonner. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130930123304/http://en.wikipedia.org/wiki/Croatian_War_of_Independence#cite_note-NYTimes-UNCRO-Mar14-252 |archive-date = 30 верасня 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[12 сакавіка]] [[Заграб]] пагадзіўся падоўжыць мандат міратворчых сіл ААН у Харватыі, аднак пры ўмове перайменавання міратворчых сіл у «[[UNCRO|Аперацыю ААН па аднаўленню даверу ў Харватыі]]» ({{lang-en|«United Nations Confidence Restoration Operation in Croatia (UNCRO)»}})<ref name="кристофер с">{{cite web |datepublished = 1 красавіка 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/04/01/world/un-votes-to-keep-its-troops-in-balkans-for-8-more-months.html?ref=croatia |title = «U.N. Votes to Keep Its Troops In Balkans for 8 More Months» |author = Christopher S. Wren. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518195754/http://www.nytimes.com/1995/04/01/world/un-votes-to-keep-its-troops-in-balkans-for-8-more-months.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[Выява:Martic-order1995.jpg|220px|thumb|left|Загад аб эвакуацыі сербскага насельніцтва]] Канфлікт зноў успыхнуў у маі 1995 года, пасля таго як [[Кнін]] страціў падтрымку [[Бялград]]а, шмат у чым з-за ціску міжнароднай супольнасці. [[1 мая]] харвацкая армія ўварвалася на тэрыторыю, якую кантралявалі сербы. У ходзе аперацыі «Маланка» ({{lang-hr|Operacija «Bljesak»}}) уся тэрыторыя [[Славонія|Заходняй Славоніі]] перайшла пад кантроль Харватыі<ref name="кохен"/>. Большасць [[Сербы ў Харватыі|сербскага насельніцтва]] была вымушана бегчы з гэтых тэрыторый. Сербскі бок страціў 283 чалавекі забітымі і прапаўшымі без вестак, у тым ліку 57 жанчын і 9 дзяцей, а таксама 1500 салдат і афіцэраў [[палон]]нымі<ref name="потери сербов в молинии">{{cite web |url = http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/134057/Godisnjica-stradanja-u-operaciji-Bljesak |title = Godišnjica stradanja u akciji «Bljesak» |publisher = vesti-online.com |lang = sh |archive-url = https://web.archive.org/web/20150203075034/http://www.vesti-online.com/Vesti/Ex-YU/134057/Godisnjica-stradanja-u-operaciji-Bljesak |archive-date = 3 лютага 2015 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>, харвацкая армія і паліцыя страцілі 60 чалавек забітымі<ref name="ионов о vjkybb">{{cite web |url = http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml |title = Очерки военной истории конфликта в Югославии (1991—1995). Возобновление сербско-хорватской войны |author = Ионов Александр Алексеевич. |publisher = Аrtofwar.ru |lang = ru |archive-url = https://www.webcitation.org/65CtneSTJ?url=http://artofwar.ru/i/ionow_a_a/text_0010.shtml |archive-date = 4 лютага 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = live }}</ref>. У адказ на гэту аперацыю краінскія сербы [[Ракетны абстрэл Заграба|абстралялі Заграб]], у выніку чаго загінула 7 і было паранена больш за 175 мірных жыхароў<ref name="обстрел загреба1">{{cite web |datepublished = 3 мая 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/05/03/world/rebel-serbs-shell-croatian-capital.html?ref=croatia |title = «REBEL SERBS SHELL CROATIAN CAPITAL» |author = Roger Cohen. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304234101/http://www.nytimes.com/1995/05/03/world/rebel-serbs-shell-croatian-capital.html?ref=croatia |archive-date = 4 сакавіка 2016 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="обстрел загреба2">{{cite web |datepublished = 4 мая 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/05/04/world/rebel-serbs-pound-zagreb-for-second-day.html?ref=croatia |title = «Rebel Serbs Pound Zagreb for Second Day» |author = Roger Cohen. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304193837/http://www.nytimes.com/1995/05/04/world/rebel-serbs-pound-zagreb-for-second-day.html?ref=croatia |archive-date = 4 сакавіка 2016 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Таксама ў гэты час [[Узброеныя сілы Югаславіі|югаслаўская армія]] пачала сцягваць войскі і танкі да харвацкай мяжы з мэтай прадухілення захопу харватамі Усходняй Славоніі<ref name="кохен о в.славнонии">{{cite web |datepublished = 7 мая 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/05/07/world/serbia-moves-tanks-to-croatia-border.html?ref=croatia |title = «Serbia Moves Tanks to Croatia Border» |author = Roger Cohen. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518193242/http://www.nytimes.com/1995/05/07/world/serbia-moves-tanks-to-croatia-border.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. На працягу наступных месяцаў сусветная супольнасць паспрабавала прымірыць праціўнікаў, стварыўшы «зоны бяспекі» як у суседняй Босніі. У гэты ж час кіраўніцтва Харватыі дало зразумець, што не дапусціць падзення «Біхачскага анклава»{{sfn|Ramet|2006|p=452}} і будзе ўсяляк падтрымліваць баснійскія войскі. Пасля гэтага адбылася сустрэча прэзідэнтаў Босніі і Герцагавіны і Харватыі, і [[22 ліпеня]] ў [[Спліт|Спліце]] была падпісана дэкларацыя аб сумесных дзеяннях і ўзаемадапамогі харвацкіх і баснійскіх войскаў<ref name="хорваты помогают боснийцам">{{cite web |datepublished = 23 ліпеня 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/07/23/world/croatia-to-assist-bosnia.html?ref=croatia |title = «Croatia to Assist Bosnia» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518190203/http://www.nytimes.com/1995/07/23/world/croatia-to-assist-bosnia.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. 25 ліпеня харвацкая армія і [[Харвацкі савет абароны]] атакавалі сербскія войскі на поўнач ад гары Дынара, захапіўшы Басанска-Грахава. У ходзе аперацыі «Лета '95» ({{lang-hr|Operacija «Ljeto '95»}}), завершанай [[30 ліпеня]], харватам удалося канчаткова перапыніць сувязь паміж Кнінам і [[Баня-Лука|Баня-Лукой]]<ref name="лето95">{{cite web |datepublished = 30 июля 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/07/30/world/croatia-presses-offensive-against-serbs.html |title = «Croatia Presses Offensive Against Serbs» |author = Alan Cowell. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121106041011/http://www.nytimes.com/1995/07/30/world/croatia-presses-offensive-against-serbs.html |archive-date = 6 лістапада 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[4 жніўня]] харвацкая армія пачала [[аперацыя «Бура»|аперацыю «Бура»]] ({{lang-hr|Operacija «Oluja»}}), мэтай якой было аднаўленне кантролю практычна над усімі тэрыторыямі, якія кантраляваліся краінскімі сербамі. У гэтай найбуйнейшай наземнай аперацыі ў Еўропе пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] харвацкая армія задзейнічала больш за 100 000 ваенных<ref name="олуя1">{{cite web |datepublished = 5 августа 1995 |url = http://articles.nydailynews.com/1995-08-05/news/17980293_1_croatian-serbs-krajina-region-serb-missile-sites |title = «TWO NAVY PLANES FIRE ON SERB MISSILE SITES» |author = Richard Sisk. |publisher = Daily News (Mortimer Zuckerman) |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121225234816/http://www.nydailynews.com/ |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="олуя">{{cite web |datepublished = 8 августа 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/08/08/opinion/the-croatian-offensive.html |title = «The Croatian Offensive» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518193947/http://www.nytimes.com/1995/08/08/opinion/the-croatian-offensive.html |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Наступленне было завершана [[9 жніўня]] і цалкам дасягнула сваіх мэт<ref name="победа хорватии"/>. Падчас захопу Сербскай Краіны харвацкімі войскамі многія сербскія мірныя жыхары беглі з займаемых харватамі тэрыторый. Аднак харвацкі бок заявіў, што гэта было не вынікам дзеянняў харвацкай арміі, а з-за загадаў штаба грамадзянскай абароны РСК, Вярхоўнага савета абароны РСК (апублікаваных Кавачавічам<ref name="ковачивеч">{{кніга |аўтар = Kovačević, Drago; Linta, Miodrag. |загаловак = Kavez: Krajina u dogovorenom ratu [Cage: Krajina in an Arranged War] |спасылка = http://books.google.se/books?id=_wTcAAAACAAJ |месца = Бялград |выдавецтва = Srpski demokratski forum |год = 2003 |pages = 93—94 |isbn = 8683759040 }}{{ref-sr}}</ref>, Сякулічам<ref name="секулич">{{кніга |аўтар = Sekulić, Milisav. |загаловак = Knin je pao u Beogradu [Knin Fell in Belgrade] |спасылка = http://books.google.se/books?id=W0L_GAAACAAJ |выдавецтва = Nidda Verlag |год = 2000 |pages = 171—246 }}{{ref-sr}}</ref> і Врцэлем<ref name="врселье">{{кніга |аўтар = Vrcelj, Marko. |загаловак = Rat za Srpsku Krajinu: 1991–1995 [War for Serbian Krajina: 1991–1995] |спасылка = http://books.google.hr/books?id=O24tAQAAIAAJ |месца = Бялград |выдавецтва = Srpsko kulturno društvo «Zora» |год = 2002 |pages = 212—222 |isbn = 9788683809066 }}{{ref-sr}}</ref>) аб эвакуацыі грамадзянскага насельніцтва<ref name="марко атилла">{{cite web |datepublished = 14 марта 2008 |url = http://www.henryjacksonsociety.org/stories.asp?id=558 |title = «How Croatia and the US prevented genocide with 'Operation Storm'» |author = Marko Attila Hoare |publisher = Henry Jackson Society |lang = en |access-date = 11 верасня 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110927071745/http://www.henryjacksonsociety.org/stories.asp?id=558 |archive-date = 27 верасня 2011 |url-status = dead}}</ref><ref name="баричникица">{{кніга |аўтар = Barić, Nikica. |загаловак = Srpska pobuna u Hrvatskoj 1990.-1995 |месца = Загреб |выдавецтва = Golden marketing. Tehnička knjiga |год = 2005 }}{{ref-hr}}</ref><ref name="фрипрактик">{{cite web | datepublished = 13 мая 2007 | url = http://www.youtube.com/watch?gl=NL&hl=nl&v=UYjh3aAvczc | title = «&#91;Fleeing Practice&#93;» | author = Marko Attila Hoare | publisher = Vježba bježanja. nl.youtube.com | lang = sr }}</ref>. Па даных міжнароднай няўрадавай арганізацыі «Міжнародная амністыя», у ходзе наступлення харвацкай арміі да 200 000 сербаў сталі бежанцамі і былі вымушаны пакінуць свае дамы<ref name="сербские беженцы"/>. У ходзе судовых разглядаў у [[Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі|Міжнародным трыбунале па былой Югаславіі]] было даказана, што толькі 20 000 сербаў былі гвалтоўна дэпартаваны<ref name="готовина вердикт"/>. Пасля ліквідацыі Сербскай Краіны харватам, бежанцам з гэтых месцаў у [[1991]] годзе, было дазволена вяртацца ў свае дамы. Толькі ў [[1996]] годзе каля 85 000 перамешчаных харватаў вярнуліся ў Краіну і Заходнюю Славонію<ref name="ворлд рефьдж">{{cite web | datepublished = 13 мая 2007 | url = http://wayback.archive.org/web/jsp/Interstitial.jsp?seconds=5&date=1205554701000&url=http%3A%2F%2Fwww.refugees.org%2Fcountryreports.aspx%3Fid%3D822&target=http%3A%2F%2Fweb.archive.org%2Fweb%2F20080315041821%2Fhttp%3A%2F%2Fwww.refugees.org%2Fcountryreports.aspx%3Fid%3D822 | title = «World Refugee Survey—Croatia» | publisher = U.S. Committee for Refugees and Immigrants | lang = en | archive-url = http://www.webcitation.org/6DAkjpxDe | archive-date = 2012-12-25 }}</ref>. У ходзе аперацыі «Бура» харвацкія войскі страцілі ад 174 да 196 чалавек забітымі і 1430 параненымі<ref name="потери в олуе">{{cite web |datepublished = 13 мая 2007 |url = http://www.b92.net/eng/news/in_focus.php?id=111&start=0&nav_id=35990 |title = «News — In focus — Operation Storm marked in Croatia» |publisher = B92 |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121114000411/http://www.b92.net/eng/news/in_focus.php?id=111 |archive-date = 14 лістапада 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Сербскі бок страціў ад 500 да 742 ваеннаслужачых забітымі, 2500 былі паранены і каля 5000 салдат і афіцэраў трапілі ў палон<ref name="потери в олуе"/><ref name="олуясрпска.ру">{{cite web |datepublished = 14 сакавіка 2006 |url = http://www.srpska.ru/article.php?nid=4303 |title = Операция «Олуя» — падение Сербской Краины |publisher = Српска.ру |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120094359/http://www.srpska.ru/article.php?nid=4303 |archive-date = 20 студзеня 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Таксама ад 324<ref name="убитыесербыв олуе">{{cite web |datepublished = 14 апреля 2011 |url = http://www.haguejusticeportal.net/index.php?id=12548 |title = «Verdict due on Friday 15 April at ICTY for Croatian ex-general Ante Gotovina» |publisher = The Hague Justice Portal |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120723225822/http://www.haguejusticeportal.net/index.php?id=12548 |archive-date = 23 ліпеня 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> да 677<ref name="убитыесербы в буре">{{cite web |datepublished = 28 красавіка 2011 |url = http://www.adnkronos.com/IGN/Aki/English/Politics/Croatia-Helsinki-Committee-contests-prosecutors-data-on-war-crimes_311952970198.html |title = «Croatia: Helsinki Committee contests prosecutor’s data on war crimes» |publisher = Adnkronos |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAlQMuun?url=http://www.adnkronos.com/IGN/Aki/English/Politics/Croatia-Helsinki-Committee-contests-prosecutors-data-on-war-crimes_311952970198.html |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> грамадзянскіх асоб загінулі ў ходзе баявых дзеянняў і ваенных злачынстваў. Па даных сербскай няўрадавай арганізацыі «Верытас», у ходзе аперацыі «Бура» было забіта і прапала без вестак 1042 сербскія грамадзянскія асобы<ref name="олуясрпска.ру"/>. Пасля правядзення аперацыі «Бура» з’явілася пагроза пачатку баявых дзеянняў ва Усходняй Славоніі. Гэтая пагроза станавілася ўсё больш рэальнай пасля заявы Туджмана аб магчымасці працягу канфлікту<ref name="продолжения войны">{{cite web |datepublished = 27 жніўня 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/08/27/world/croatia-s-president-pledges-to-retake-serb-held-enclave.html?ref=croatia |title = «Croatia’s President Pledges To Retake Serb-Held Enclave» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518195638/http://www.nytimes.com/1995/08/27/world/croatia-s-president-pledges-to-retake-serb-held-enclave.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> і перакідання харвацкіх войскаў у кастрычніку<ref name="перегруппировка хорватских войск">{{cite web |datepublished = 15 октября 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/10/17/world/croatia-reported-to-move-troops-to-disputed-serb-region.html?ref=croatia |title = «Croatia Reported to Move Troops to Disputed Serb Region» |author = Chris Hedges. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518203829/http://www.nytimes.com/1995/10/17/world/croatia-reported-to-move-troops-to-disputed-serb-region.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Туджман адзначыў, што харвацкая армія пакідае за сабой права пачаць аперацыю ва Усходняй Славоніі, калі да канца месяца не будзе падпісана мірнае пагадненне<ref name="кроатиан президент">{{cite web |datepublished = 5 ноября 1995 |url = http://www.nytimes.com/1995/11/05/world/croatian-president-again-threatent-attack.html?ref=croatia |title = «Croatian President Again Threatent Attack» |publisher = The New York Times. Reuters |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518203144/http://www.nytimes.com/1995/11/05/world/croatian-president-again-threatent-attack.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[12 лістапада]] ў Эрдуцы было падпісана мірнае пагадненне прадстаўніком Харватыі Хрвое Шарынічам і прадстаўнікамі РСК Міланам Міланавічам<ref name="хеджес"/><ref name="миланмиланович">{{cite web |datepublished = 12 ноября 1995 |url = http://www.usip.org/files/file/resources/collections/peace_agreements/croatia_erdut_11121995.pdf |title = «The Erdut Agreement» |publisher = United States Institute of Peace |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130201185656/http://www.usip.org/files/file/resources/collections/peace_agreements/croatia_erdut_11121995.pdf |archive-date = 1 лютага 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> і Югаславіі Міланам Мілуцінавічам, якія атрымалі падрабязныя інструкцыі ад Слабадана Мілошавіча<ref name="ван линден">{{cite web |datepublished = 29 сакавіка 1996 |url = http://assembly.coe.int/Main.asp?link=%2FDocuments%2FWorkingDocs%2FDoc96%2FEDOC7510.htm |title = «Croatia’s request for membership of the Council of Europe — Report» |author = René van der Linden. |publisher = [[Савет Еўропы]] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120925193351/http://assembly.coe.int/Main.asp?link=%2FDocuments%2FWorkingDocs%2FDoc96%2FEDOC7510.htm |archive-date = 25 верасня 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="слобомилошевич">{{cite web |datepublished = 15 кастрычніка 2003 |url = http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/trans/en/031015ED.htm |title = «Slobodan Milošević trial — Transcript». pp. 27555–27556 |publisher = [[МТБЮ|International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia]] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130517034158/http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/trans/en/031015ED.htm |archive-date = 17 мая 2013 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Пагадненне прадугледжвала інтэграцыю ў Харватыю тэрыторый Усходняй Славоніі, якія засталіся пад сербскім кантролем, на працягу двух гадоў. Пагадненне таксама запатрабавала роспуску [[UNCRO]] і стварэння новай місіі ААН, якая будзе сачыць за выкананнем пагаднення. Пасля гэтага рэзалюцыяй 1037 [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]] ад 15 студзеня 1996 года была створана новая місія «[[UNTAES|Пераходны орган Арганізацыі Аб’яднаных Нацый для Усходняй Славоніі, Бараньі і Заходняга Срэма]]» ({{lang-en|United Nations Transitional Authority for Eastern Slavonia, Baranja and Western Sirmium (UNTAES)}})<ref name="западный срембаранья">{{cite web |datepublished = 1996 |url = http://www.undemocracy.com/S-RES-1037(1996) |title = Резолюция 1037 S-RES-1037(1996) |publisher = [[Савет Бяспекі ААН]] |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6BF2NyCmn?url=http://www.undemocracy.com/S-RES-1037(1996) |archive-date = 7 кастрычніка 2012 |access-date = 11 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[15 студзеня]] [[1998]] названыя тэрыторыі былі ўключаны ў склад Харватыі<ref name="хеджес2"/>. === Тып і назва вайны === [[Выява:Strinćjera.jpg|thumb|250px|right|Помнік абаронцам [[Дуброўнік]]а, [[2009]] год]] У Харватыі вайну называюць ''«Айчыннай вайной»'' ({{lang-hr|«Domovinski rat»}})<ref name="ёосип черина">{{cite web |datepublished = Ліпень 2008 |url = http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=40171&lang=en |title = «Branitelji benkovačkog kraja u domovinskom ratu» |author = Josip Čerina. |publisher = Društvena istraživanja (Ivo Pilar Institute of Social Sciences) 17 (3). [[ISSN]] [http://www.worldcat.org/title/drustvena-istrazivanja-casopis-za-opca-drustvena-pitanja-journal-for-general-social-issues/oclc/44108638 11330-0288] |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20131016050910/http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=40171&lang=en |archive-date = 16 кастрычніка 2013 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. На [[Захад]]зе гэты канфлікт часцей за ўсё называюць «''вайной за незалежнасць Харватыі''» {{lang-en|Croatian War of Independence}})<ref name="кохен об войне за независимость"/><ref name="эми феллон">{{cite web |datepublished = 2 красавіка 2010 |url = http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/02/serbian-war-crimes-bosnic-gloucester |title = «Serbian war crimes suspect Mile Bosnic arrested in Gloucester» |author = Amy Fallon. |publisher = The Guardian |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120622184204/http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/02/serbian-war-crimes-bosnic-gloucester |archive-date = 22 чэрвеня 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="хорватия. убийство в вуковаре">{{cite web |datepublished = 18 лістапада 2006 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/6162474.stm |title = «Croatia marks massacre in Vukovar» |author = Roger Cohen. |publisher = BBC News Online |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120404002354/http://news.bbc.co.uk/2/hi/6162474.stm |archive-date = 4 красавіка 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="борманн">{{cite web |datepublished = 28 верасня 2010 |url = http://www.abc.net.au/news/specials/the-real-captain-dragan/ |title = «The real captain Dragan» |author = Trevor Bormann. |publisher = ABC News (Australia) |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121225070845/http://www.abc.net.au/news/specials/the-real-captain-dragan/ |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[Англійская мова|Англамоўныя]] крыніцы і крыніцы ў розных краінах свету на працягу канфлікту выкарыстоўвалі розныя тэрміны для яго абазначэння. Тэрміналогія мянялася па ходзе гэтага ваенна-палітычнага канфлікту і ўключала ў сябе такія назвы, як «''вайна ў Харватыі''»<ref name="отчаянный вуковар"/>, «сербска-харвацкая вайна»<ref name="пайк">{{cite web | datepublished = 20 кастрычніка 2005 | url = http://www.globalsecurity.org/military/world/war/croatia.htm | title = «Serbo-Croatian War» | author = John Pike. | publisher = GlobalSecurity.org | lang = en }}</ref>, «канфлікт у Югаславіі»<ref name="судетик91"/> і г. д. Самым папулярным тэрмінам у Харватыі з’яўляецца «''Айчынная вайна''»<ref name="халужан">{{cite web |datepublished = Снежань 1999 |url = http://hrcak.srce.hr/index.php?lang=hr&show=clanak&id_clanak_jezik=4853 |title = «Vojna učinkovitost protupješačkih mina: Iskustva iz domovinskog rata» |author = Slavko Halužan. |publisher = Polemos: časopis za interdisciplinarna istraživanja rata i mira 2 (3–4). [[ISSN]] [http://www.worldcat.org/issn/1331–5595 1331–5595] |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20130115104901/http://hrcak.srce.hr/index.php?lang=hr |archive-date = 15 студзеня 2013 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Аднак сустракаюцца і іншыя варыянты, напрыклад, «''Вялікасербская агрэсія''» ({{lang-hr|«Velikosrpska agresija»}})<ref name="биланджич агрессиЯ"/>. Гэты тэрмін часта выкарыстоўваўся ў харвацкіх СМІ падчас вайны і працягвае часта выкарыстоўвацца і зараз. Гэты канкрэтны тэрмін не з’яўляецца выключным для [[Харвацкая мова|харвацкай мовы]], ёсць прыклады яго выкарыстання і перакладу на [[Англійская мова|англійскую мову]]<ref name="драгун">{{cite web |datepublished = 27 мая 2008 |url = http://www.mvpei.hr/custompages/static/hrv/templates/_frt_Priopcenja_en.asp?id=3822 |title = «PRESS RELEASE 155/08» |author = Mario Dragun. |publisher = Міністэрства замежных спраў і еўрапейскай інтэграцыі Харватыі |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAlZTw7w?url=http://www.mvep.hr/custompages/static/hrv/templates/_frt_Priopcenja_en.asp?id=3822 |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="кроатиан">{{cite web |datepublished = 28 мая 2008 |url = http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008&mm=05&dd=28&nav_id=50591 |title = «Croatian leadership slates Jeremić comments» |publisher = B92 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAla2fbz?url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2008 |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У рускамоўных крыніцах гэты канфлікт звычайна аб’ядноўваюць з [[Баснійская вайна|Баснійскай вайной]] і выкарыстоўваюць тэрмін '''югаслаўскі крызіс'''<ref name="югославия в 20-м веке"/>{{sfn|Гуськова|2001|с=720}}. Існуе два меркаванні аб характары гэтага канфлікту — ці была гэтая вайна грамадзянскай ці міжнароднай. У [[Сербія|Сербіі]] пераважае меркаванне аб тым, што гэтая вайна насіла характар ​​грамадзянскай, бо паміж сабой змагаліся [[Сацыялістычная Рэспубліка Харватыя]] і [[СФРЮ]], а затым Харватыя і сербы, якія пражывалі ў ёй<ref name="бёхмер">{{cite web |datepublished = 17 октября 2009 |url = http://www.welt.de/die-welt/politik/article4876711/Warum-sollte-Serbien-Mladic-schuetzen.html |title = «Warum sollte Serbien Mladic schützen?» |author = Daniel Böhmer. |publisher = Die Welt Online ([[Die Welt]]) |lang = de |archive-url = https://web.archive.org/web/20121020203105/http://www.welt.de/welt_print/politik/article4876711/Warum-sollte-Serbien-Mladic-schuetzen.html |archive-date = 20 кастрычніка 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. У [[Харватыя|Харватыі]] і ў большасці краін свету (у тым ліку і ў [[Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі|МТБЮ]]) пераважае пункт гледжання, што гэта быў міжнародны ваенна-палітычны канфлікт, бо тыя рэспублікі, што засталіся ў Югаславіі (Сербія і Чарнагорыя), вялі вайну супраць Харватыі пры падтрымцы краінскіх сербаў<ref name="международная война">{{cite web |datepublished = 5 кастрычніка 1995 |url = http://www.icty.org/x/cases/tadic/acdec/en/51002723.htm |title = «PROSECUTOR v. DUSKO TADIC a/k/a „DULE“» |author = Daniel Böhmer. |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130517022141/http://www.icty.org/x/cases/tadic/acdec/en/51002723.htm |archive-date = 17 мая 2013 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="финал репорт">{{cite web |datepublished = 27 мая 1994 |url = http://www.his.com/~twarrick/commxyu5.htm#V |title = «Final Report of the Commission of Experts Established Pursuant to Security Council Resolution 780 (1992) — General Conclusions and Recommendations» |publisher = ООН |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121021152733/http://www.his.com/~twarrick/commxyu5.htm#V |archive-date = 21 кастрычніка 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>, хоць Саюзная Рэспубліка Югаславія і Харватыя ніколі не знаходзіліся ў стане вайны<ref name="биндер 8января">{{cite web |datepublished = 8 студзеня 1992 |url = http://www.nytimes.com/1992/01/08/world/un-s-yugoslavia-envoy-says-rising-war-weariness-led-to-the-cease-fire.html |title = «U.N.'s Yugoslavia Envoy Says Rising War-Weariness Led to the Cease-Fire» |author = David Binder. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121111191509/http://www.nytimes.com/1992/01/08/world/un-s-yugoslavia-envoy-says-rising-war-weariness-led-to-the-cease-fire.html |archive-date = 11 лістапада 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. == Вынікі == === Становішча сербаў у Харватыі і лёс РСК === Пасля вайны напружанасць у адносінах паміж сербамі і харватамі пачала зніжацца. Гэта стала магчымым дзякуючы вяртанню бежанцаў<ref name="55000сербов вернулись"/>, а таксама дзякуючы таму, што партыя сербаў у Харватыі «Незалежная дэмакратычная сербская партыя» атрымала месцы ва ўрадзе Харватыі. Аднак, нягледзячы на гэта, праблемы ў міжнацыянальных адносінах у Харватыі застаюцца. Сербы ў Харватыі часта падвяргаюцца сацыяльнай дыскрымінацыі. Нягледзячы на тое, што ў Харватыі вядзецца праца па зніжэнні дыскрымінацыі ў дачыненні да сербаў, рэальнае становішча рэчаў застаецца на ранейшым узроўні. Галоўнай праблемай з’яўляецца вяртанне сербскіх бежанцаў, якія пакінулі краіну падчас вайны ў 90-х гадах<ref name="итоги волнйы длясербов">{{cite press release |title= Croatia Human Rights. Human Rights Concerns |url= http://www.amnestyusa.org/our-work/countries/europe/croatia |publisher= [[Amnesty International]] |access-date=2013-02-02}}</ref>. Пасля ліквідацыі Сербскай Краіны быў створаны ўрад РСК у выгнанні. Дзейнасць урада, размешчанага ў Бялградзе, аднавілася ў 2005 годзе. Прэм’ер-міністрам урада, у які ўвайшло 6 міністраў, стаў Міларад Буха. Члены ўрада ў выгнанні заявілі, што яны маюць намер дамагацца стварэння плана на аснове «Z-4», і іх канчатковай мэтай было абвешчана дабіцца для сербаў «больш, чым аўтаноміі, але менш, чым незалежнасці ў Харватыі»<ref name="рск в изгнании">{{cite web |url = http://www.b92.net/specijal/oluja/index.php?start=0&nav_id=173983 |title = «Dokumenti: Plan Z-4». |date = 5 жніўня 2005 |work = B92 specijal: 10 godina od Oluje nad Krajinom |publisher = B92 |access-date = 2010-11-02 |lang = sr |archive-url = https://web.archive.org/web/20130508081523/http://www.b92.net/specijal/oluja/index.php?start=0&nav_id=173983 |archive-date = 8 мая 2013 |url-status = dead }}</ref>. === Страты і бежанцы === [[Файл:Masovna grobnica Memorijalno groblje 221208.jpg|справа|міні|230px|Ваенныя могілкі ахвяр аблогі Вукавара]] Большасць крыніц кажуць прыблізна пра 20 000 загінулых падчас вайны ў Харватыі<ref name="президентс"/><ref name="общие потери"/><ref name="общие протори"/>. Па словах кіраўніка Харвацкай камісіі па прапаўшым без вестак Івана Груйіча, Харватыя страціла 12 000 чалавек, якія загінулі і прапалі без вестак, у тым ліку 6788 ваенных і 4508 грамадзянскіх асоб<ref name="зубринич"/>. Па афіцыйных даных, апублікаваных у Харватыі ў 1996 годзе, загінулі 12 000 і былі паранены 35 000 чалавек<ref name="зубринич"/>. Іва Гольдштэйн згадвае пра 13583 забітых і зніклых без вестак<ref name="голдшитейн256"/>. Станам на 2010 год, 1997 чалавек у Харватыі лічацца прапаўшымі без вестак<ref name="пропавшие без вести хорваты">{{cite web |datepublished = 30 жніўня 2010 |url = http://www.hrt.hr/index.php?id=48&tx_ttnews%5Bcat%5D=189&tx_ttnews%5Btt_news%5D=85186&tx_ttnews%5BbackPid%5D=48&cHash=17692b2040 |title = «Sjećanje na nestale u Domovinskom ratu» |publisher = Croatian Radiotelevision |lang = hr |access-date = 25 лютага 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100503001108/http://www.hrt.hr/index.php?id=48 |archive-date = 3 мая 2010 |url-status = dead }}</ref>. У 2009 годзе ў Харватыі было зарэгістравана 52000 інвалідаў вайны<ref name="венсароллер">{{cite web |datepublished = 7 ноября 2009 |url = http://www.glas-slavonije.hr/vijest.asp?rub=1&ID_VIJESTI=116366 |title = «HZMO: Invalidsku mirovinu primaju 45.703 hrvatska ratna vojna invalida» |author = Vesna Roller. |publisher = Glas Slavonije (Glas Slavonije d.d.) |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20210131042532/http://www.glas-slavonije.hr/vijest.asp?rub=1 |archive-date = 31 студзеня 2021 |access-date = 25 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Гэтыя даныя ўключаюць не толькі асоб, якія пацярпелі фізічна, але і людзей, хворых на хранічныя захворванні, чыё здароўе значна пагоршылася ў час вайны, а таксама людзей з паслятраўматычным стрэсавым расстройствам<ref name="дукич 23июня">{{cite web |datepublished = 23 чэрвеня 2009 |url = http://www.slobodnadalmacija.hr/Hrvatska/tabid/66/articleType/ArticleView/articleId/59188/Default.aspx |title = «U protekle tri godine novih 8 tisuća invalida Domovinskog rata» |author = S. Dukić. |publisher = Slobodna Dalmacija (Europapress Holding) |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20121019065046/http://www.slobodnadalmacija.hr/Hrvatska/tabid/66/articleType/ArticleView/articleId/59188/Default.aspx |archive-date = 19 кастрычніка 2012 |access-date = 25 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. У ходзе вайны бежанцамі і перамешчанымі асобамі стала каля 500 000 чалавек<ref name="фруч439">{{кніга |аўтар = Frucht, Richard C. |загаловак = Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture |спасылка = http://books.google.hr/books?id=lVBB1a0rC70C |год = 2005 |pages = 439 |isbn = 1576078000 }} {{en icon}}</ref>. Ад 196 000<ref name="хорватские потери196">{{cite web |datepublished = 1 октября 1995 |url = http://www.hrw.org/en/reports/1995/10/01/civil-and-political-rights-croatia |title = «Civil and Political Rights in Croatia». стp. 62 |publisher = [[Human Rights Watch]] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121011191449/http://www.hrw.org/en/reports/1995/10/01/civil-and-political-rights-croatia |archive-date = 11 кастрычніка 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> да 247 000<ref name="сербские беженцы2"/> асоб харвацкай і іншых нацыянальнасцей былі вымушаны пакінуць тэрыторыі, кантраляваныя Сербскай Краінай. Па даных [[АБСЕ]], апублікаваных у 2006 годзе, 218 000 з 221 000 харвацкіх бежанцаў з Краіны пасля вайны вярнуліся ў родныя краі. Асноўныя патокі харвацкіх бежанцаў былі зарэгістраваны ў 1991 і 1992 гадах падчас першых узброеных сутыкненняў і наступлення [[ЮНА]]<ref name="кэролл вильямся"/><ref name="кэролл вильямся2">{{cite web |datepublished = 14 декабря 1991 |url = http://articles.latimes.com/1991-12-14/news/mn-185_1_krajina-s-serbs |title = «Serbian Refugees Uneasy in the Role of Occupiers» |author = Carol J. Williams. |publisher = Los Angeles Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121104093609/http://articles.latimes.com/1991-12-14/news/mn-185_1_krajina-s-serbs |archive-date = 4 лістапада 2012 |access-date = 25 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Таксама многія харваты з Сербіі і Рэспублікі Сербскай беглі ў Харватыю, дзе з 1991 года ім надавалася харвацкае грамадзянства<ref name="доминнели163"/><ref name="маркустаннер">{{cite web |datepublished = 24 августа 1992 |url = http://www.independent.co.uk/news/world/europe/cleansing-row-prompts-crisis-in-vojvodina-1542202.html |title = «'Cleansing' row prompts crisis in Vojvodina» |author = Marcus Tanner. |publisher = The Independent |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121110115113/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/cleansing-row-prompts-crisis-in-vojvodina-1542202.html |archive-date = 10 лістапада 2012 |access-date = 25 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref><ref name="судетик26июля1992">{{cite web |datepublished = 26 июля 1992 |url = http://www.nytimes.com/1992/07/26/world/serbs-force-an-exodus-from-plain.html |title = «Serbs Force An Exodus From Plain» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121111191853/http://www.nytimes.com/1992/07/26/world/serbs-force-an-exodus-from-plain.html |archive-date = 11 лістапада 2012 |access-date = 25 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. [[Файл:Croatia-demography.png|міні|230px|злева|Дэмаграфія Харватыі падчас канфлікту і пасля яго]] Сербская няўрадавая арганізацыя «Верытас» апублікавала даныя аб 6780 забітых і зніклых без вестак з сербскага боку, у тым ліку аб 4324 вайскоўцах і 2344 грамадзянскіх асобах. Большасць з іх былі забіты і прапалі без вестак у разгар баявых дзеянняў у 1991 (2442 чалавекі) ​​і 1995 (2344 чалавекі) ​​гадах. Большасць страт адбылася ў Паўночнай Далмацыі — 1632 чалавека<ref name="сербские потери"/>. Камандаванне ЮНА афіцыйна прызнала, што ў ходзе харвацкай вайны 1279 ваенных загінула ў баях. Аднак магчыма, што гэтыя даныя значна заніжаныя<ref name="мештрович78">{{кніга |аўтар = Meštrović, Stjepan Gabriel. |загаловак = Genocide After Emotion: The Postemotional Balkan War |спасылка = http://books.google.se/books?id=xGShXjNZzEsC |выдавецтва = Routledge |год = 1996 |pages = 77—78 |isbn = 0415122945 }} {{en icon}}</ref>. [[Файл:Stajicevo Livade-stables.jpg|міні|230px|справа|Былы лагер Стайічава, які выкарыстоўваўся сербскімі ўладамі для размяшчэння харвацкіх ваеннапалонных]] Паводле паведамленняў Камісарыята па справах бежанцаў ААН, да 1993 года толькі з тэрыторый пад кантролем Заграба была выгнана 251 000 чалавек<ref>{{кніга |аўтар = Радослав И. Чубрило, Биљана Р. Ивковић, Душан Ђаковић, Јован Адамовић, Милан Ђ. Родић и др. |загаловак = Српска Крајина |месца = Београд |выдавецтва = Матић |год = 2011 |старонкі = 304 }}{{ref-sr}}</ref>. У той жа час Чырвоны крыж Югаславіі паведаміў пра 250 000 бежанцаў сербскай нацыянальнасці з тэрыторыі Харватыі ў 1991 годзе{{sfn|Гуськова|2001|с=213}}. У 1994 годзе на тэрыторыі Саюзнай Рэспублікі Югаславіі знаходзілася больш за 180 000 бежанцаў і перамешчаных асоб з Харватыі<ref>{{кніга |аўтар = Коллектив авторов. |загаловак = Югославия в XX веке: очерки политической истории |месца = М. |выдавецтва = Индрик |год = 2011 |старонкі = 846 |isbn = 9785916741216 }}</ref>. 250 000 чалавек збегла з Сербскай Краіны пасля [[аперацыя «Бура»|аперацыі «Бура»]] ў 1995 годзе<ref name="злочинья над сербами">{{cite web |datepublished = Декабрь 1999 |url = http://www.veritas.org.rs/bilteni/Bilten_v.pdf |title = «Zločini nad Srbima na prostoru Hrvatske u periodu 90-99» |author = Štrbac, Savo. |publisher = Veritas – Bilten |lang = sr |archive-url = https://web.archive.org/web/20090325062938/http://www.veritas.org.rs/bilteni/Bilten_v.pdf |archive-date = 25 сакавіка 2009 |access-date = 25 лютага 2014 |url-status = dead}}</ref>. Большасць замежных крыніц кажа аб 300 000 сербскіх перамешчаных асоб у час канфлікту. Па даных міжнароднай няўрадавай арганізацыі «Міжнародная амністыя», у перыяд з 1991 па 1995 300 000 сербаў пакінула тэрыторыю Харватыі, з якіх да 2005 года вярнулася 117 000 чалавек<ref name="сербские беженцы"/><ref name="вернувшиеся серби">{{cite web |url = http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGEUR640032005 |title = Croatia: European Court of Human Rights to consider important case for refugee returns |publisher = Amnestyusa.org |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAllvSsG?url=http://www.amnestyusa.org/news?lang=e |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 25 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Па даных АБСЕ, 300 000 сербаў было перамешчана ў час вайны, з якіх 120 000 чалавек афіцыйна зарэгістраваны як такія, што вярнуліся да 2006 года. Тым не менш, лічыцца, што гэты лік недакладна адлюстроўвае колькасць рэпатрыянтаў, таму што многія вярнуліся ў Сербію, Чарнагорыю і Боснію і Герцагавіну пасля афіцыйнай рэгістрацыі ў Харватыі. Па даных УВКБ ААН, апублікаваных у 2008 годзе, 125 000 сербаў былі зарэгістраваны як такія, што вярнуліся ў Харватыю, з якіх 55 000 засталіся жыць на пастаяннай аснове<ref name="55000сербов вернулись">{{cite web|url=http://www.hrw.org/en/node/79189|title=«Croatia — Events of 2008»|publisher=Human Rights Watch|lang=en|archive-url=https://www.webcitation.org/6DAlmgIva?url=http://www.hrw.org/en/node/79189|archive-date=25 снежня 2012|access-date=25 лютага 2014|url-status=live}}</ref>. === Шкода і разбурэнні === [[Файл:Osijek-2.JPG|міні|230px|справа|Пашкоджаны будынак у [[Осіек]]е]] Па афіцыйных даных, апублікаваных у 1996 годзе, у Харватыі падчас вайны было знішчана 180 000 жылых будынкаў, 25 % эканомікі краіны было разбурана, а матэрыяльны ўрон ацэньваецца ў 27 мільярдаў $<ref name="зубринич"/>. 15 % усіх жылых дамоў было разбурана, таксама пацярпелі 2423 аб’екты культурнай спадчыны<ref name="майясайлер">{{cite web |datepublished = 21 снежня 1991 |url = http://limun.hr/main.aspx?id=629117&Page=1 |title = «Beskrajna obnova od rata» |author = Maja Sajler Garmaz. |publisher = Vjesnik (Narodne Novine d.d.) |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20141218121544/http://limun.hr/main.aspx?id=629117&Page=1 |archive-date = 18 снежня 2014 |url-status = dead }}</ref>. У 2004 годзе былі названы лічбы: 37 мільярдаў $ матэрыяльнай шкоды і скарачэнне [[ВУП]] краіны на 21 % за перыяд вайны<ref name="ущерб"/>. Вайна прывяла да дадатковых эканамічных нагрузак і павелічэння ваенных выдаткаў. Да 1994 года ў Харватыі фактычна ўсталявалася ваенная эканоміка, бо на ваенныя патрэбы ішло да 60 % ад агульнага аб’ёму дзяржаўных выдаткаў<ref name="миливоевич280">{{кніга |аўтар = Milivojević, Marko. |загаловак = «Croatia — The Economy» |спасылка = http://books.google.hr/books?id=qmN95fFocsMC |месца = Лондан |выдавецтва = [[Routledge]] |год = 1998 |pages = 280 |серыя = Eastern Europe and the Commonwealth of Independent States. |isbn = 1857430581 }} {{en icon}}</ref>. Югаслаўскія і сербскія выдаткі падчас вайны былі яшчэ больш непрапарцыянальнымі. Так, у праекце федэральнага бюджэту на 1992 год 81 % сродкаў павінен быў быць накіраваны на ваенныя патрэбы Сербіі<ref name="военный бюджетсербии">{{cite web |datepublished = 21 декабря 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/12/21/world/yugoslav-breakup-gains-momentum.html |title = «YUGOSLAV BREAKUP GAINS MOMENTUM» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121111192100/http://www.nytimes.com/1991/12/21/world/yugoslav-breakup-gains-momentum.html |archive-date = 11 лістапада 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Пасля таго як у бюджэт Югаславіі перасталі паступаць сродкі з найбольш эканамічна развітых рэспублік (Славеніі і Харватыі), югаслаўскае кіраўніцтва было вымушана пачаць друкаванне грошай для фінансавання дзейнасці ўрада. Гэта прывяло да непазбежнай [[Гіперінфляцыя|гіперінфляцыі]]. У перыяд з кастрычніка 1993 года па студзень 1995 [[Саюзная Рэспубліка Югаславія]] перажыла гіперінфляцыю ў пяць квадрыльёнаў адсоткаў<ref name="бобдэвис">{{cite web |datepublished = 8 мая 2009 |url = http://blogs.wsj.com/economics/2009/05/08/hyper-hyper-inflation/ |title = «Hyper Hyper-Inflation» |author = Bob Davis. |publisher = [[The Wall Street Journal]] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121010053843/http://blogs.wsj.com/economics/2009/05/08/hyper-hyper-inflation/ |archive-date = 10 кастрычніка 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref><ref name="гиперинфляиция">{{cite web |datepublished = 8 мая 2009 |url = http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/hyper.htm#YUGO |title = «The Worst Episode of Hyperinflation in History: Yugoslavia 1993-94» |publisher = [[San Jose State University]] |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAlqtUot?url=http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/hyper.htm#YUGO |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. [[Файл:NE_PRILAZITE_-_NA_OVOM_PODRUCJU_JE_VELIKA_OPASNOST_OD_MINA_(Hrvatska,_7_Travanj_2007).jpg|230px|left|thumb|Стандартная маркіроўка мінных палёў у Харватыі]]. Многія гарады Харватыі значна пацярпелі ад артылерыйскіх і авіяцыйных снарадаў, бомб і ракет ЮНА і СВК. Найбольшым разбурэнням падвергліся Вукавар, Славонскі-Брод<ref name="славонскийброд">{{cite web |url = http://www.hic.hr/ZZ-spomenar24.htm |title = «Dogodilo se 31. kolovoza» |publisher = Hrvatski spomenar. Hrvatski Informativni Centar |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518211618/http://www.hic.hr/ZZ-spomenar24.htm |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>, Жупанья<ref name="жупанья">{{cite web |url = http://www.hic.hr/dom/397/dom06.htm |title = «Dogodilo se 26. listopada» |publisher = Hrvatski spomenar. Hrvatski Informativni Centar |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518215152/http://www.hic.hr/dom/397/dom06.htm |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref><ref name="жупанья2">{{cite web |datepublished = 15 студзеня 2010 |url = http://www.hkv.hr/index.php?option=com_content&view=article&id=5652:strah-od-istine&catid=44:prilozi-graana&Itemid=82 |title = «Strah od istine» |author = Zdravko Tomac. |publisher = Hrvatsko kulturno vijeće |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20220623001238/http://www.hkv.hr/index.php?option=com_content |archive-date = 23 чэрвеня 2022 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>, Вінкаўцы, Осіек, Нова-Градзішка, Ноўска, Дарувар, Пакрац, Шыбенік, Сісак, Дуброўнік, Задар, Госпіч, Карлавац, Біяград-на-Мору, Славонскі-Шамац, Огулін, Дуга-Реса, Аточац, Ілок, Белі-Манастыр, Лучко, Заграб і іншыя<ref name="разрушенные"/><ref name="аид конвой">{{cite web |datepublished = 20 кастрычніка 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/10/20/world/aid-convoy-falls-victim-in-croatia.html?ref=croatia |title = «Aid Convoy Falls Victim in Croatia» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518192635/http://www.nytimes.com/1991/10/20/world/aid-convoy-falls-victim-in-croatia.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref><ref name="кроатия файтинг">{{cite web |datepublished = 11 верасня 1993 |url = http://www.nytimes.com/1993/09/12/world/croatia-fighting-worsens-as-zagreb-suburb-is-hit.html |title = «Croatia Fighting Worsens as Zagreb Suburb Is Hit» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121111191857/http://www.nytimes.com/1993/09/12/world/croatia-fighting-worsens-as-zagreb-suburb-is-hit.html |archive-date = 11 лістапада 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref><ref name="югослав баттлес">{{cite web |datepublished = 5 лістапада 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/11/05/world/yugoslav-battles-rage-on-eve-of-talks.html?ref=croatia |title = «Yugoslav Battles Rage on Eve of Talks» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518203805/http://www.nytimes.com/1991/11/05/world/yugoslav-battles-rage-on-eve-of-talks.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref><ref name="1января1992">{{cite web |datepublished = 1 студзеня 1992 |url = http://www.nytimes.com/1992/01/01/world/un-envoy-wins-yugoslav-peace-move.html?ref=croatia |title = «U.N. Envoy Wins Yugoslav Peace Move» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304205500/http://www.nytimes.com/1992/01/01/world/un-envoy-wins-yugoslav-peace-move.html?ref=croatia |archive-date = 4 сакавіка 2016 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref><ref name="антунйелич">{{cite web |datepublished = Снежань 1994 |url = http://www.nytimes.com/1992/01/01/world/un-envoy-wins-yugoslav-peace-move.html?ref=croatia |title = «Child casualties in a Croatian community during the 1991-2 war» |author = Antun Jelić. |publisher = Archives of Disease in Childhood ([[BMJ Group]]) '''71''' (6): 540. [[Ідэнтыфікатар лічбавага аб'екта|doi]]:[http://adc.bmj.com/content/71/6/540 10.1136/adc.71.6.540]. [[ISSN]] [http://www.worldcat.org/title/archives-of-disease-in-childhood/oclc/1513868 0003-9888]. [[PubMed Central|PMC]] [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1030096/?tool=pmcentrez 1030096]. [[PubMed|PMID]] [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/7726618 7726618] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304205500/http://www.nytimes.com/1992/01/01/world/un-envoy-wins-yugoslav-peace-move.html?ref=croatia |archive-date = 4 сакавіка 2016 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Вукавар быў практычна цалкам разбураны, бо падчас баёў за горад было расходавана больш за мільён боепрыпасаў. Нягледзячы на тое, што большасць харвацкіх гарадоў пазбеглі нападаў танкаў і пяхоты суперніка, яны значна пацярпелі менавіта ад артылерыйскіх абстрэлаў. Напрыклад, на Славонскі-Брод і вёскі навокал яго ўпала больш чым 11600 артылерыйскіх снарадаў і 130 авіяцыйных бомб у 1991 і 1992 гадах. У той жа час харвацкая армія пастаянна абстрэльвала і бамбіла гарады Сербскай Краіны. Напрыклад, на Кнін<ref name="обстрелы книна и других городов">{{cite web |datepublished = 14 жніўня 1995 |url = http://www.scc.rutgers.edu/serbian_digest/202/t202-3.htm |title = «August 14, 1995 Vreme News Digest Agency No 202» |publisher = Scc.rutgers.edu |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20080307070941/http://www.scc.rutgers.edu/serbian_digest/202/t202-3.htm |archive-date = 7 сакавіка 2008 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref><ref name="обвинения в обстреле книна">{{cite web |datepublished = 20 ліпеня 2012 |url = http://www.sense-agency.com/naslovna/naslovna.1.html |title = KOJI OBLIK ODGOVORNOSTI ZA GOTOVINU I MARKAČA? |publisher = SENSE Agency |lang = hr |archive-url = https://www.webcitation.org/6B6SWW3pY?url=http://www.sense-agency.com/naslovna/naslovna.1.html |archive-date = 2 кастрычніка 2012 |access-date = 9 верасня 2013 |url-status = live }}</ref> 4—5 жніўня 1995 г. ўпала да 5000 снарадаў і ракет. Рэгулярным абстрэлам падвяргаліся Грачац<ref name="обстрелы книна и других городов"/>, Обравац, Бенкавац, Дрніш, Карэніца, Тапуска, Войніч<ref name="обстрелы книна и других городов"/>, Вргінмост, Гліна, Петрынья, Кастайніца, Двор і іншыя<ref name="готовина вердикт"/>. У ходзе баявых дзеянняў пацярпелі многія помнікі і рэлігійныя аб’екты. Былі пашкоджаны і разбураны многія каталіцкія і праваслаўныя храмы на тэрыторыі Харватыі. Напрыклад, нападам падвергліся праваслаўны храм Святога Мікалая, рэзідэнцыя Горнакарлавацкай епархіі Сербскай праваслаўнай царквы, старажытныя манастыры Крка і Крупа<ref name="сербские храмы">{{кніга |аўтар = Радослав И. Чубрило, Биљана Р. Ивковић, Душан Ђаковић, Јован Адамовић, Милан Ђ. Родић и др. |загаловак = Српска Крајина |месца = Београд |выдавецтва = Матић |год = 2011 |старонкі = 575 }}{{ref-sr}}</ref>, каталіцкія цэрквы Святога Лоўра<ref name="злочин у петринье">{{cite web | url = http://www.centar-za-mir.hr/index.php?page=article_sudjenja&trialId=157&article_id=48&lang=hr | title = Zločin u Petrinji | publisher = Centar za mir | lang = hr | archive-url = http://www.webcitation.org/6DAlwO9EK | archive-date = 2012-12-25 }}</ref>, святога Міхаіла, капліца святога Фларыяна<ref name="храмы в ловасе">{{cite web | datepublished = 23 красавіка 2010 | url = http://www.centar-za-mir.hr/index.php?page=article_sudjenja&trialId=157&article_id=48&lang=hr | title = Stradanje u domovinskom ratu | publisher = Općina Lovas | lang = hr | archive-url = http://www.webcitation.org/6DAlwO9EK | archive-date = 2012-12-25 }}</ref>, царква Маці Божай у Вочыне<ref name="разрушение в вочине">{{cite web |datepublished = 19 студзеня 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/12/19/world/villagers-in-croatia-recount-massacre-by-serbian-forces.html |title = Villagers in Croatia Recount Massacre by Serbian Forces |author = STEPHEN ENGELBERG. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121105034819/http://www.nytimes.com/1991/12/19/world/villagers-in-croatia-recount-massacre-by-serbian-forces.html |archive-date = 5 лістапада 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>, Ловасе, Петрынье і іншых населеных пунктах<ref name="разрушенные храмы костайницы">{{cite web |url = http://www.hrvatska-kostajnica.hr/sakralni-objekti |title = Sakralni objekti |publisher = Grad Hrvatska Kostajnica |lang = hr |archive-url = https://www.webcitation.org/69vtz2BNK?url=http://www.hrvatska-kostajnica.hr/sakralni-objekti |archive-date = 15 жніўня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Усяго ў 1990—1995 гадах, па даных сербскага боку, у Харватыі было разбурана 78 праваслаўных цэркваў<ref name="сербские храмы"/>. У кастрычніку 1995 харвацкі бок заявіў, што ў ходзе баявых дзеянняў харвацкімі сіламі было разбурана 5 праваслаўных храмаў. У сваю чаргу, было заяўлена, што да 40 % каталіцкіх цэркваў, якія знаходзіліся пад кантролем сербскіх сіл, было пашкоджана і разбурана<ref name="разрушение католических храмов">{{cite web |datepublished = 19 студзеня 1991 |url = http://biblicalstudies.org.uk/pdf/rss/30-1_045.pdf |title = The Catholic Church and Croatia's Two Transitions |publisher = Biblicalstudies.org.uk |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120521074237/http://biblicalstudies.org.uk/pdf/rss/30-1_045.pdf |archive-date = 21 мая 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. За час вайны ў Харватыі было ўстаноўлена больш за 2 мільёны розных мін. Большасць мінных палёў была створана зусім бязграматна і без стварэння іх карт<ref name="с.сольдо">{{cite web | datepublished = Люты 1999 | url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10050574 | title = «Injuries caused by antipersonnel mines in Croatian Army soldiers on the East Slavonia front during the 1991—1992 war in Croatia» | author = S. Soldo; D. Puntarić; Z. Petrovicki; D. Prgomet. | publisher = Military Medicine (Association of Military Surgeons of the United States) '''164''' (2): 141–4. [[ISSN]] [http://www.worldcat.org/title/military-medicine/oclc/474757808 1930-613X]. [[PubMed|PMID]] [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10050574 10050574] | lang = en }}</ref>. Праз дзесяць гадоў пасля вайны, у 2005 годзе было зарэгістравана яшчэ каля 250 000 мін, устаноўленых уздоўж былой лініі фронту, на некаторых участках дзяржаўнай мяжы, асабліва паблізу Біхача і вакол некаторых былых аб’ектаў ЮНА<ref name="хансон96">{{кніга |аўтар = Hanson, Alan. |загаловак = «Croatian Independence from Yugoslavia, 1991—1992» |выдавецтва = Rowman & Littlefield |год = 2000 |pages = 96 |isbn = 0-8476-9892-0 }} {{en icon}}</ref>. У 2007 годзе тэрыторыі, якія па-ранейшаму змяшчаюць (фактычна ці паводле меркавання) міны, ахоплівалі каля 1000 км²<ref name="николас вэлтон">{{cite web |datepublished = 30 мая 2007 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/6701517.stm |title = «Croatian bees sniff out landmines» |author = Nicholas Walton. |publisher = BBC News Online. BBC |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130521162502/http://news.bbc.co.uk/2/hi/6701517.stm |archive-date = 21 мая 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Падчас баявых дзеянняў больш за 1900 чалавек было забіта або атрымала раненні ад мін, а пасля вайны 500 чалавек было забіта ці паранена мінамі<ref name="мины">{{cite web |datepublished = 2010 |url = http://www.hcr.hr/en/aktualnostCijela.asp?ID=1245 |title = «Mine victims assistance (MVA)» |publisher = Croatian Mine Action Centre |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAm0XQIO?url=http://www.hcr.hr/en/aktualnostCijela.asp?ID=1245 |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. У перыяд з 1998 па 2005 год у Харватыі было выдаткавана каля 240 мільёнаў € у рамках розных мерапрыемстваў па пытаннях супрацьміннай дзейнасці<ref name="марцинмонко">{{cite web |datepublished = 30 верасня 2005 |url = http://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/croatia-mines-300905.htm |title = «Croatia: safe playgrounds in danger zones» |author = Marcin Monko. |publisher = [[Чырвоны Крыж|International Committee of Red Cross]] |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAm1OaAH?url=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/croatia-mines-300905.htm |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. У 2009 годзе ўсе мінныя палі і раёны, што засталіся, і якія, як мяркуецца, змяшчаюць міны і боепрыпасы, былі дакладна пазначаны. Аднак, нягледзячы на гэта, працэс размініравання ідзе вельмі павольна, і, па розных ацэнках, спатрэбіцца яшчэ 50 гадоў, каб знішчыць усе мінныя палі<ref name="валентинапоп">{{cite web |datepublished = 10 жніўня 2009 |url = http://euobserver.com/886/28527 |title = «Croatian region calls for EU aid on landmines» |author = Valentina Pop. |publisher = [[EUobserver]] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121005071551/http://euobserver.com/regions/28527 |archive-date = 5 кастрычніка 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. === Ваенныя злачынства і МТБЮ === {{глядзі таксама|Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі}} Міжнародны трыбунал па былой Югаславіі быў створаны рэзалюцыяй 827 [[Савет Бяспекі ААН|Савета Бяспекі ААН]] 25 мая 1993 года. Гэты суд быў надзелены паўнамоцтвамі ажыццяўляць судовы праследаванне асоб, адказных за сур’ёзныя парушэнні міжнароднага гуманітарнага права, [[Жэнеўская канвенцыя|Жэнеўскай канвенцыі]], парушэнні законаў і звычаяў вайны, [[генацыд]] і злачынствы супраць чалавечнасці, учыненыя на тэрыторыі былой Югаславіі з 1 студзеня 1991 года<ref name="МТБЮ">{{cite web |datepublished = Верасень 2009 |url = http://www.icty.org/sid/135 |title = «Statute of the Tribunal» |publisher = [[МТБЮ|International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia]] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130104215729/http://www.icty.org/sid/135 |archive-date = 4 студзеня 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. У спіс абвінавачаных былі ўключаны самыя розныя асобы: ад радавых ваеннаслужачых да прэм’ер-міністраў і прэзідэнтаў. Аднымі з найбольш высокапастаўленых асоб, абвінавачаных МТБЮ, былі [[Слабадан Мілошавіч]], Мілан Бабіч, [[Ратка Младзіч]] і [[Антэ Гатовіна]]<ref name="об мтбю">{{cite web |url = http://www.icty.org/sections/AbouttheICTY |title = «About the ICTY» |publisher = International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DArPQW8W?url=http://www.icty.org/sections/AbouttheICTY |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Першы прэзідэнт Харватыі [[Франьё Туджман]] памёр у 1999 годзе да планаванага прад’яўлення абвінавачванняў трыбуналам<ref name="смерть туджмана">{{cite web |datepublished = 15 апреля 2011 |url = http://www.nytimes.com/2011/04/16/world/europe/16hague.html?_r=1 |title = «U.N. Court Convicts Two Croatian Generals of War Crimes and Frees a Third» |author = Simons, Marlise. |publisher = New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20220617191356/http://www.nytimes.com/2011/04/16/world/europe/16hague.html?_r=2 |archive-date = 17 чэрвеня 2022 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Па словах Марка Атылы Хора, былога супрацоўніка МТБЮ, следчая група займалася расследаваннем злачыннай дзейнасці не толькі лідара Югаславіі Мілошавіча, але і іншых кіраўнікоў краіны: Велькі Кадзіевіча, Благое Аджыча, Барыслава Ёвіча, Бранка Косціча, Моміра Булатавіча і іншых. Аднак, пасля ўмяшання Карлы дэль Понтэ, гэтыя расследаванні былі адкінуты, і абвінаваўчае заключэнне абмежавалася толькі Мілошавічам, у выніку чаго многім з гэтых людзей ніколі не было прад’яўлена абвінавачванняў<ref name="атиллахор">{{cite web |datepublished = Чэрвень 2005 |url = http://www.helsinki.org.rs/tjtribunal_t01.html |title = «The Capitulation of the Hague Tribunal» |author = Attila Hoare, Marko. |publisher = Henry Jackson Society |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130612012211/http://www.helsinki.org.rs/tjtribunal_t01.html |archive-date = 12 чэрвеня 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. {{Цытата|У перыяд з 1991 па 1995 Мілан Марціч займаў пасады міністра ўнутраных спраў, міністра абароны і прэзідэнта самаабвешчанай «Сербскай аўтаномнай вобласці Краіна» (САО Краіна), якая пазней была перайменавана ў «Рэспубліку Сербская Краіна» (РСК). Ён удзельнічаў у сумеснай злачыннай дзейнасці са Слабаданам Мілошавічам, мэтай якой было стварэнне адзінай сербскай дзяржавы шляхам здзяйснення шырока распаўсюджанай і сістэматычнай кампаніі злачынстваў супраць несербаў, насельнікаў тых раёнаў Харватыі, Босніі і Герцагавіны, што павінны былі стаць часткай такой дзяржавы.<ref name="единое сербское гос-во"/>}} [[Файл:ICTY 2006-01-16.jpg|міні|150px|злева|Будынак МТБЮ ў [[Гаага|Гаазе]]]] [[Мілан Марціч]] атрымаў найбольшае пакаранне — 35 гадоў турмы<ref name="серб лидер">{{cite web |datepublished = 10 сакавіка 2006 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6743607.stm |title = «Serb leader jailed for war crimes» |publisher = BBC News Online. BBC |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DArSXnm7?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6743607.stm |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = live }}</ref>, Мілан Бабіч быў асуджаны на 13 гадоў пазбаўлення волі. Ён выказаў раскаянне за сваю дзейнасць у час вайны, просячы «харвацкіх братоў дараваць яму»<ref name="бабич просит прощения">{{cite web |datepublished = 10 сакавіка 2006 |url = http://www.timesplus.co.uk/tto/news/?login=false&url=http%3A%2F%2Fwww.thetimes.co.uk%2Ftto%2Fopinion%2Fobituaries%2F |title = «Milan Babic—Former dentist who founded the doomed Serb Republic of Krajina and initiated 'ethnic cleansing'» |publisher = The Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120507141324/http://www.timesplus.co.uk/tto/news/?login=false&url=http%3A%2F%2Fwww.thetimes.co.uk%2Ftto%2Fopinion%2Fobituaries%2F |archive-date = 7 мая 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. У ходзе разглядаў у МТБЮ было даказана, што значная колькасць харвацкіх грамадзянскіх асоб у бальніцах і прытулках, адзначаных Чырвоным крыжам, была мішэнню для сербскіх сіл<ref name="ройгутман">{{cite web |datepublished = 31 снежня 1998 |url = http://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jpjf.htm |title = «Spotlight on violations of international humanitarian law—The role of the media» |author = Roy W. Gutman. |publisher = ''International Review of the Red Cross''(325) |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20110917045550/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jpjf.htm |archive-date = 17 верасня 2011 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead}}</ref>. У 2007 годзе былі асуджаны два былыя афіцэры [[ЮНА]] за [[Вукаварская разня|масавае забойства харватаў]] у [[Вукавар]]ы. Весялін Шліванчанін быў асуджаны на 10 гадоў турмы<ref name="пригвор шливанчанину">{{cite web |datepublished = 5 мая 2009 |url = http://www.france24.com/en/20090505-un-court-increases-serb-officers-sentence-vukovar-massacre-croatia |title = «UN court increases Serb officer’s sentence for Vukovar massacre» |publisher = [[France 24]]. Agence France-Presse (Société de l'audiovisuel extérieur de la France) |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121102102945/http://www.france24.com/en/20090505-un-court-increases-serb-officers-sentence-vukovar-massacre-croatia |archive-date = 2 лістапада 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>, а Мілі Мркшыч атрымаў 20 гадоў пазбаўлення волі<ref name="приговор мркшичу">{{cite web |datepublished = 5 мая 2009 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8033635.stm |title = «Hague triples Vukovar jail term» |publisher = BBC News Online. BBC |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131016062951/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8033635.stm |archive-date = 16 кастрычніка 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Пракуроры заявілі, што пасля [[Бітва за Вукавар|ўзяцця Вукавара]] югаслаўскімі войскамі некалькі соцень харватаў было перададзена сербскім ваенізаваным сілам, якія ўдзельнічалі ў штурме. З іх прынамсі 264 (у тым ліку параненыя салдаты, жанчыны, дзеці і пажылыя людзі) былі забіты і пахаваны ў брацкіх магілах на ўскраіне Вукавара<ref name="вуковарское зверство">{{cite web |datepublished = 25 верасня 2007 |url = http://www.reuters.com/article/2007/09/25/us-warcrimes-vukovar-idUSL2579742920070925 |title = «U.N. tribunal to rule in Vukovar massacre case» |publisher = Reuters |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DArWiahB?url=http://www.reuters.com/article/2007/09/25/us-warcrimes-vukovar-idUSL2579742920070925 |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Мэр Вукавара Слаўка Дакманавіч быў дастаўлены ў Гаагу для судовага разбору, але скончыў жыццё самагубствам у 1998 годзе перш, чым разбор пачаўся<ref name="симонс">{{cite web |datepublished = 10 чэрвеня 1998 |url = http://www.nytimes.com/1998/06/30/world/serb-charged-in-massacre-commits-suicide.html |title = «Serb Charged in Massacre Commits Suicide» |author = Marlise Simons. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518203637/http://www.nytimes.com/1998/06/30/world/serb-charged-in-massacre-commits-suicide.html |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. [[Файл:Slobodan_Milošević_facingright.jpg|міні|справа|150px|[[Слабадан Мілошавіч]] — першы былы глава дзяржавы, які прадстаў перад міжнародным крымінальным судом]] Генералы ЮНА Паўле Стругар і Міадраг Ёкіч былі асуджаны МТБЮ на 8 і 7 гадоў зняволення за [[Аблога Дуброўніка|абстрэлы Дуброўніка]] падчас аблогі [[Дуброўнік|горада]]<ref name="наказание за дубровник">{{cite web |datepublished = 1 лютага 2005 |url = http://www.nytimes.com/2005/01/31/world/europe/31iht-serbs.html?_r=1&scp=1&sq=pavle%20strugar%20miodrag%20joki%C4%87%207%20years&st=cse |title = «General guilty in Dubrovnik attack» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20220610065403/http://www.nytimes.com/2005/01/31/world/europe/31iht-serbs.html?_r=2 |archive-date = 10 чэрвеня 2022 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Начальнік генеральнага штаба югаслаўскай арміі, Мамчыла Перышыч, быў асуджаны на 27 гадоў турэмнага зняволення за свае рашэнні аб дапамозе і фінансаванні армій Сербскай Краіны і Рэспублікі Сербскай, якія, у сваю чаргу, здзейснілі злачынствы ў [[Сараева|Сараеве]], [[Заграб]]е і [[Срэбраніца|Срэбраніцы]]<ref name="перишич">{{cite web|datepublished=6 верасня 2011|url=http://www.icty.org/x/cases/perisic/tjug/en/110906_summary.pdf|title=«Summary of the Judgement in the Case of Prosecutor v. Momčilo Perišić»|publisher=The Hague: International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120914162304/http://www.icty.org/x/cases/perisic/tjug/en/110906_summary.pdf|archive-date=14 верасня 2012|access-date=26 лютага 2014|url-status=dead}}</ref>. Аднак у лютым 2013 года апеляцыйнай палатай МТБЮ ён быў цалкам апраўданы і вызвалены з-пад варты<ref name="оправдание перишича">{{cite web |datepublished = 28 лютага 2013 |url = http://www.itar-tass.com/c1/663815.html |title = Гаагский трибунал освободил экс-начальника генштаба югославской армии Перишича |publisher = [[ИТАР-ТАСС]] |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20130302070426/http://www.itar-tass.com/c1/663815.html |archive-date = 2 сакавіка 2013 |url-status = dead }}</ref>. Акрамя злачынстваў, учыненых пасля захопу Вукавара, было мноства задакументаваных ваенных злачынстваў супраць грамадзянскіх асоб і ваеннапалонных, учыненых сербскімі і югаслаўскімі сіламі ў Харватыі. Большасць з іх былі разгледжаны МТБЮ або нацыянальнымі судовымі органамі. Сярод іх злачынствы: [[Інцыдэнт ў Баравым Сяле|забойства ў Баравым Сяле]]<ref name="стефен энгелберг">{{cite web |datepublished = 5 мая 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/05/05/world/one-more-dead-as-clashes-continue-in-yugoslavia.html?ref=croatia |title = «One More Dead as Clashes Continue in Yugoslavia» |author = Stephen Engelberg. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014324/http://www.nytimes.com/1991/05/05/world/one-more-dead-as-clashes-continue-in-yugoslavia.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>, [[разня ў Даль]]<ref name="резня в даль">{{cite web |datepublished = 29 кастрычніка 2001 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/354561.stm |title = «Milosevic Indictment: Text» |publisher = BBC News Online. BBC |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121114114049/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/354561.stm |archive-date = 14 лістапада 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>, масавае забойства ў Ловасе<ref name="убитйства в эрдуте"/><ref name="резня в ловасе">{{cite web |datepublished = 20 кастрычніка 2010 |url = http://www.b92.net/info/dokumenti/index.php?nav_id=466651 |title = «69 hrvatskih civila ubijeno u Lovasu u oktobru 1991.» |publisher = B92 |lang = sr |archive-url = https://web.archive.org/web/20121104134015/http://www.b92.net/info/dokumenti/index.php?nav_id=466651 |archive-date = 4 лістапада 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>, масавае забойства ў Шырокай Кулі<ref name="убийства в куле">{{cite web |datepublished = 1 лютага 1994 |url = http://www.unhcr.org/refworld/category,COI,IRBC,QUERYRESPONSE,HRV,3ae6acfb9f,0.html |title = «Croatia: Information on abuses carried out between April 1992 and September 1992 by Serbian military and paramilitary forces in Krajina generally and in particular in the places named in Response HRV16050.E» |publisher = United Nations High Commissioner for Refugees – Refworld. Immigration and Refugee Board of Canada |lang = en |access-date = 26 лютага 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20121017041708/http://www.unhcr.org/refworld/category,COI,IRBC,QUERYRESPONSE,HRV,3ae6acfb9f,0.html |archive-date = 17 кастрычніка 2012 |url-status = dead }}</ref>, разня ў Бачыне<ref name="резня в даль"/>, масавае забойства ў Саборска<ref name="убийство в саборско">{{cite web |datepublished = 12 июня 2007 |url = http://www.icty.org/x/cases/martic/tjug/en/070612_summary_en.pdf |title = «SUMMARY OF JUDGEMENT FOR MILAN MARTIĆ» |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120804015855/http://www.icty.org/x/cases/martic/tjug/en/070612_summary_en.pdf |archive-date = 4 жніўня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>, разня ў Шкабрнье<ref name="системз"/>, разня ў Вочыне<ref name="резня в даль"/><ref name="убийства в вочине">{{cite web |datepublished = 19 снежня 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/12/19/world/villagers-in-croatia-recount-massacre-by-serbian-forces.html?ref=croatia |title = «Villagers in Croatia Recount Massacre by Serbian Forces» |author = Stephen Engelberg. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518205756/http://www.nytimes.com/1991/12/19/world/villagers-in-croatia-recount-massacre-by-serbian-forces.html?ref=croatia |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>, забойства ў Брушке<ref name="убийство в саборско"/> і ракетны абстрэл Заграба<ref name="обстрел загреба1"/><ref name="обстрел загреба2"/>. Таксама падчас вайны існавалі спецыялізаваныя лагеры для ўтрымання ваеннапалонных і грамадзянскіх асоб. Падобныя лагеры існавалі ў Срэмска-Мітравіцы і іншых [[Гарады Сербіі|гарадах]] [[Саюзная Рэспубліка Югаславія|Югаславіі]] для ўтрымання харватаў<ref name="обмен пленными"/>. Былыя зняволеныя гэтых лагераў стварылі «Харвацкую асацыяцыю зняволеных сербскіх канцэнтрацыйных лагераў» для дапамогі пацярпелым у гэтых лагерах. Харвацкі бок таксама ствараў падобныя лагеры для ўтрымання сербскіх палонных, напрыклад, канцэнтрацыйны лагер у [[Спліт|Спліце]]<ref name="обмен пленными"/>. Харвацкія сілы таксама здзяйснялі ваенныя злачынствы супраць сербаў у ходзе вайны, якія былі разгледжаны ў МТБЮ і нацыянальных судах<ref name="преступления хорватов">{{cite web |datepublished = 30 мая 2008 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7427641.stm |title = «Croatia jails war crimes general» |publisher = BBC News Online. BBC |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120521182208/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7427641.stm |archive-date = 21 мая 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Сярод гэтых злачынстваў масавае забойства ў Госпічы, масавыя забойствы ў Сісаку, напад у Белавары<ref name="резня в беловаре">{{cite web |datepublished = 21 снежня 2007 |url = http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2007&mm=12&dd=21&nav_category=64&nav_id=277569 |title = «Hrvatska: Presuda za Bjelovar» |publisher = Vesti — B92 |lang = sr |archive-url = https://web.archive.org/web/20201112040139/https://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2007 |archive-date = 12 лістапада 2020 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>, учыненыя ў 1991 і 1992 гадах<ref name="убийства сербов">{{cite web |datepublished = 28 мая 2010 |url = http://www.unhcr.org/refworld/country,,,,HRV,,4c03a834c,0.html |title = «Amnesty International Report 2010 — Croatia» |publisher = ''UNHCR – Refworld''. [[Міжнародная амністыя|Amnesty International]] |lang = en |access-date = 26 лютага 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20121017095835/http://www.unhcr.org/refworld/country,,,,HRV,,4c03a834c,0.html |archive-date = 17 кастрычніка 2012 |url-status = dead }}</ref>, і іншыя<ref name="зверства над сербами">{{cite web |datepublished = 25 студзеня 1992 |url = http://www.nytimes.com/1992/01/25/world/evidence-in-massacre-points-to-croats.html |title = «Evidence in Massacre Points to Croats» |author = Chuck Sudetic. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518192503/http://www.nytimes.com/1992/01/25/world/evidence-in-massacre-points-to-croats.html |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref><ref name="зверства над сербами2">{{cite web |datepublished = 3 кастрычніка 1995 |url = http://articles.latimes.com/1995-10-03/news/mn-52684_1_serb-civilians |title = «Croatia Admits Serb Civilians Were Killed» |publisher = Los Angeles Times. Associated Press |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121224221927/http://articles.latimes.com/1995-10-03/news/mn-52684_1_serb-civilians |archive-date = 24 снежня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Адзін з найбольш сумна вядомых прыкладаў харвацкіх ваенных злачынстваў — забойствы этнічных сербаў, учыненыя харвацкімі паліцэйскімі пад камандаваннем Таміслава Мерчэпа каля Пакраца ў канцы 1991 і пачатку 1992 гадоў<ref name="дело мерчепа">{{cite web |datepublished = 12 декабря 2010 |url = http://daily.tportal.hr/101036/Mercep-suspected-of-murder-or-disappearance-of-43-people.html |title = «Mercep suspected of murder or disappearance of 43 people» |publisher = T-portal |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DArjtsfo?url=http://daily.tportal.hr/101036/Mercep-suspected-of-murder-or-disappearance-of-43-people.html |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Першапачаткова гэта справа разглядалася МТБЮ, аднак затым была перададзена ў суд Харватыі<ref name="из мтбю в суд хорватии">{{cite web |datepublished = 31 ліпеня 2006 |url = http://www.nacional.hr/en/clanak/26774/suljic-dying-statement-against-mercep-impossible |title = «Suljic dying, statement against Mercep impossible» |author = Berislav Jelinić. |publisher = Nacional. NCL Media Grupa d.o.o |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DArm9Z93?url=http://www.nacional.hr/en/clanak/26774/suljic-dying-statement-against-mercep-impossible |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Больш за дзесяць гадоў пасля гэтага пяці членам гэтай групы былі прад’яўлены абвінавачванні па некалькіх эпізодах, звязаных з гэтымі падзеямі, пасля чаго яны былі асуджаны<ref name="победа правды">{{cite web |datepublished = 17 верасня 2005 |url = http://www.jutarnji.hr/pobjeda-pravde/7264 |title = «Pobjeda pravde» |author = Davor Butković. |publisher = Jutarnji list (Europapress Holding) |lang = hr |archive-url = https://www.webcitation.org/6DArmtxei?url=http://www.jutarnji.hr/pobjeda-pravde/7264 |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref><ref name="мерчеп">{{cite web |datepublished = 10 мая 2006 |url = http://www.vsrh.hr/EasyWeb.asp?pcpid=673 |title = «Presuda i rješenje broj: I Kž 81/06-7» |publisher = Supreme Court of the Republic of Croatia |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20130517104543/http://www.vsrh.hr/EasyWeb.asp?pcpid=673 |archive-date = 17 мая 2013 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Meрчэп быў арыштаваны за ўчыненыя злачынствы ў снежні 2010 года<ref name="осуждены хорваты">{{cite web | datepublished = 10 снежня 2010 | url = http://www.cbc.ca/news/world/story/2010/12/10/croatia-war-crimes-mercep.html | title = «Croatia detains former official for war crimes» | publisher = CBC News. Canadian Broadcasting Corporation | lang = en | archive-url = http://www.webcitation.org/6DArojUZu | archive-date = 2012-12-25 }}</ref>. У 2009 годзе харвацкі дэпутат Бранімір Главаш быў асуджаны за ваенныя злачынствы, учыненыя ў Осіеку ў 1991 годзе, і прысуджаны да турэмнага зняволення харвацкім судом<ref name="главаш">{{cite web |datepublished = 13 мая 2009 |url = http://www.rferl.org/content/Bosnia_Arrests_Croatian_Deputy_Convicted_Of_War_Crimes/1730996.html |title = «Bosnia Arrests Croatian Deputy Convicted Of War Crimes» |publisher = [[Радыё «Свабода»|Radio Free Europe/Radio Liberty]]. Broadcasting Board of Governors |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121013031014/http://www.rferl.org/content/Bosnia_Arrests_Croatian_Deputy_Convicted_Of_War_Crimes/1730996.html |archive-date = 13 кастрычніка 2012 |access-date = 26 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. У 2001—2003 гадах МТБЮ прад’явіў абвінавачванні харвацкім генералам Янка Бабетка, Мірка Норацу і Рахіму Адэмі ў здзяйсненні ваенных злачынстваў падчас [[аперацыя «Медакская кішэнь»|аперацыі «Медакская кішэнь»]], аднак пазней гэтую справу таксама перадалі ў харвацкі суд<ref name="адеми норац"/>. Норац быў прызнаны вінаватым і заключаны ў турму<ref name="преступления хорватов"/>, Адэмі быў апраўданы<ref name="дело адеми">{{cite web |datepublished = 13 мая 2009 |url = http://www.icty.org/x/cases/ademi/cis/en/cis_ademi_norac.pdf |title = «Case information sheet: „MEDAK POCKET“ (IT-04-78) — ADEMI & NORAC» |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121115091106/http://www.icty.org/x/cases/ademi/cis/en/cis_ademi_norac.pdf |archive-date = 15 лістапада 2012 |access-date = 27 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>, а Бабетка быў абвешчаны няздатным паўстаць перад судом з-за стану здароўя<ref name="здоровье бобетко">{{cite web |datepublished = 29 красавіка 2003 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2985951.stm |title = «Profile: General Janko Bobetko» |publisher = BBC News Online. BBC |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131016062949/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2985951.stm |archive-date = 16 кастрычніка 2013 |access-date = 27 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref><ref name="здоровье бобетко2">{{cite web |datepublished = 30 красавіка 2003 |url = http://www.nytimes.com/2003/04/30/obituaries/30BOBE.html |title = «Janko Bobetko, 84, a Hero of Croatian Independence, Dies» |publisher = The New York Times. Associated Press |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518192457/http://www.nytimes.com/2003/04/30/obituaries/30BOBE.html |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 27 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Абвінаваўчае заключэнне па справе іншага харвацкага генерала Антэ Гатовіны назвала не менш як 150 сербскіх грамадзянскіх асоб, забітых у перыяд правядзення аперацыі «Бура»<ref name="веснаперич">{{cite web |datepublished = 12 сакавіка 2008 |url = http://www.independent.co.uk/news/world/europe/croatian-general-accused-of-ethnic-cleansing-against-serbs-goes-on-trial-794474.html |title = «Croatian general accused of ethnic cleansing against Serbs goes on trial» |author = Vesna Perić Zimonjić. |publisher = The Independent |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121109105125/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/croatian-general-accused-of-ethnic-cleansing-against-serbs-goes-on-trial-794474.html |archive-date = 9 лістапада 2012 |access-date = 27 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Харвацкі Хельсінскі камітэт зарэгістраваў 677 сербскіх грамадзянскіх асоб, якія загінулі падчас гэтай аперацыі<ref name="маринакарлович">{{cite web |datepublished = 15 верасня 2001 |url = http://arhiv.slobodnadalmacija.hr/20010915/prilozi.htm |title = «Prohujalo s Olujom» |author = Marina Karlović-Sabolić. |publisher = Slobodna Dalmacija (Europapress Holding) |lang = hr |archive-url = https://web.archive.org/web/20121017003713/http://arhiv.slobodnadalmacija.hr/20010915/prilozi.htm |archive-date = 17 кастрычніка 2012 |access-date = 27 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Пракурор МТБЮ Луіза Арбур заявіла, што законнасць і легітымнасць аперацыі не з’яўляецца праблемай, але пры гэтым неабходна даследаваць пытанне аб тых злачынствах, якія былі здзейснены падчас кампаніі<ref name="арбур">{{cite web |datepublished = 20 ліпеня 1999 |url = http://www.icty.org/sid/7748 |title = «Statement by Justice Louise Arbour, Prosecutor of the ICTY during her visit to Zagreb, Croatia.» |author = Marina Karlović-Sabolić. |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130517022535/http://www.icty.org/sid/7748 |archive-date = 17 мая 2013 |access-date = 27 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. Судовая палата пацвердзіла, што законнасць аперацыі «Бура» «не мае значэння», бо МТБЮ зацікаўлены толькі ў даследаванні ваенных злачынстваў<ref name="операцияштром">{{cite web |datepublished = 21 кастрычніка 2005 |url = http://www.sense-agency.com/icty/judges-grant-leave-to-amend-operation-storm-indictment.29.html?cat_id=1&news_id=9335 |title = «Judges Grant Leave to Amend Operation Storm Indictment» |author = Marina Karlović-Sabolić. |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DArwoiCX?url=http://www.sense-agency.com/icty/judges-grant-leave-to-amend-operation-storm-indictment.29.html?cat_id=1 |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 27 лютага 2014 |url-status = dead }}</ref>. У 2011 годзе Антэ Гатовіна быў прысуджаны да 24 гадоў пазбаўлення волі, а другі харвацкі генерал Младэн Маркач — да 18 гадоў турмы<ref name="готовина вердикт"/>. У 2012 годзе апеляцыйная камісія МТБЮ цалкам апраўдала абодвух генералаў<ref name="оправдание готовины"/><ref name="оправдание маркача"/>. {{Цытата|Палата выявіла, што некаторыя члены харвацкага палітычнага і ваеннага кіраўніцтва ставілі мэтай выдаленне сербскага грамадзянскага насельніцтва з Краіны сілай або пагрозай прымянення сілы, якія прывялі да дэпартацый, гвалтоўнага перамяшчэння і праследавання праз ўвядзенне абмежавальных і дыскрымінацыйных мер, незаконных нападаў на грамадзянскіх асоб і грамадзянскія аб'екты, дэпартацыі і гвалтоўныя перамяшчэнні. [...] Палата выявіла, што Франьё Туджман, галоўны палітычны і ваенны лідар Харватыі да, падчас і пасля перыяду абвінаваўчага заключэння, быў ключавым членам сумеснай злачыннай дзейнасці. Туджман планаваў для Краіны паўторнае засяленне харватамі. Палата таксама лічыць, што іншыя члены ваенна-палітычнага кіраўніцтва Харватыі (Гойка Шушак і Званімір Чарвенка) мелі дачыненне да сумеснай злачыннай дзейнасці.<ref name="готовина вердикт"/>}} == Роля Сербіі == === Падчас вайны === [[Выява:Serbia in the Yugoslav Wars - ru.png|250px|right|thumb|Тэрыторыі, якія кантраляваліся сербскімі сіламі падчас [[Югаслаўская вайна|грамадзянскай вайны ў Югаславіі]]. Лічыцца, што гэтыя тэрыторыі павінны былі ўвайсці ў [[Вялікая Сербія|Вялікую Сербію]], якая аб’яднала б усіх сербаў па ўсёй былой Югаславіі<ref name="первые столкновения"/><ref name="николас вуд">{{cite web | datepublished = 18 сакавіка 2006 | url = http://www.nytimes.com/2006/03/18/international/europe/18serbia.html | title = «The End of Greater Serbia» | author = Nicholas Wood. | publisher = The New York Times | lang = en | archive-url = http://www.webcitation.org/6DArxmZHA | archive-date = 2012-12-25 }}</ref><ref name="великая сербия доклад">{{cite web |datepublished = 18 красавіка 2002 |url = http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/acdec/en/020418.pdf |title = Decision of the ICTY Appeals Chamber. Reasons for the Decision on Prosecution Interlocutory Appeal from Refusal to Order Joinder; Paragraph 8 |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130517044240/http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/acdec/en/020418.pdf |archive-date = 17 мая 2013 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="великая сербия и милошевич">{{cite web |datepublished = 11 сакавіка 2006 |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/655616.stm |title = «Obituary: Slobodan Milosevic» |publisher = BBC News (BBC) |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120805043155/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/655616.stm |archive-date = 5 жніўня 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>]] {{Quote box|width=20%|align=left|quote=«Межы заўсёды дыктуюцца моцнымі і ніколі не прадыктаваны слабымі. Мы проста разглядаем гэта як законныя правы і інтарэсы сербскага народа жыць у адной дзяржаве».|source=<small>[[Слабадан Мілошавіч]], [[16 сакавіка]] 1991 года<ref name="цитата милошевича">{{кніга |аўтар = Doder, Dusko; Branson, Louise. |загаловак = Milosevic: Portrait of a Tyrant |спасылка = http://books.google.hr/books?id=gXPc621X6yMC |выдавецтва = Simon & Schuster |год = 1999 |pages = 81 |isbn = 0684843080, 9780684843087 }}</ref>.</small>}} [[Саюзная Рэспубліка Югаславія]] і [[Харватыя]] ніколі не знаходзіліся ў стане вайны, аднак Югаславія ўскосна была ўцягнута ў баявыя дзеянні на тэрыторыі Харватыі<ref name="биндер 8января"/>. Бялград і міністэрства абароны Югаславіі актыўна аказвалі ваенную дапамогу краінскім сербам<ref name="изваза"/>. Сербія таксама падтрымлівала розныя ваенізаваныя падраздзяленні і паўваенные фарміраванні сербскіх добраахвотнікаў, якія ваявалі ў Харватыі<ref name="спец.войска">{{cite web |datepublished = 27 мая 1994 |url = http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/III-A.htm#IV.B.21 |title = Special Forces Final report of the United Nations Commission of Experts, established pursuant to |publisher = Резолюция СовБеза ООН 780 (1992), Annex III.A Special forces; Under the Direction of: M. Cherif Bassiouni; S/1994/674/Add.2 (Vol. IV). School of Humanities, Languages and Social Sciences (UWE) |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20110319013625/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/anx/III-A.htm#IV.B.21 |archive-date = 19 сакавіка 2011 |access-date = 10 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. На тэрыторыі [[Сербія і Чарнагорыя|Сербіі і Чарнагорыі]] існавалі лагеры для ўтрымання харвацкіх ваеннапалонных<ref name="обмен пленными"/>. У ходзе судовых разглядаў МТБЮ па справе [[Слабадан Мілошавіч|Мілошавіча]] былі выяўлены шматлікія рассакрэчаныя дакументы аб удзеле [[СРЮ]] у войнах у Харватыі і Босніі<ref name="эфенберг о поддержке сербов">{{cite web |datepublished = 27 июля 1991 |url = http://www.nytimes.com/1991/07/27/world/serbia-sending-supplies-to-compatriots-in-croatia.html?ref=croatia |title = «Serbia Sending Supplies to Compatriots in Croatia» |author = Stephen Engelberg. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20131017014757/http://www.nytimes.com/1991/07/27/world/serbia-sending-supplies-to-compatriots-in-croatia.html?ref=croatia |archive-date = 17 кастрычніка 2013 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Былі прадстаўлены доказы аб забеспячэнні зброяй і іншай матэрыяльнай дапамогі баснійскім і харвацкім сербам з боку афіцыйнага Бялграда, а таксама стварэння адміністрацыйных і кадравых структур для падтрымкі армій Краіны і Рэспублікі Сербскай<ref name="хьюман райт вотч"/> У [[1993]] годзе Бялград на 90 % забяспечыў бюджэт Сербскай Краіны. Нацыянальны банк Краіны існаваў як філіял Народнага банка Югаславіі, а да сакавіка 1994 Югаславія, Сербская Краіна і Рэспубліка Сербская выкарыстоўвалі [[Югаслаўскі дынар|адзіную валюту]]. Фінансаванне баснійскіх і краінскіх сербаў вылілася ў [[Гіперінфляцыя|гіперінфляцыю]] ў СРЮ<ref name="хьюман райт вотч"/>. У 1993 годзе [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША]] паведаміў, што адразу пасля аперацый «Медакская кішэнь» і «Масленіца» улады Сербіі накіравалі значную колькасць «добраахвотнікаў» на тэрыторыю РСК<ref name="сербские беженцы2"/>. Былы сакратар Жэлька Ражнатавіч падчас судовага працэсу ў [[Гаага|Гаазе]] заявіў, што лідар Сербскай добраахвотніцкай гвардыі атрымліваў грошы ад МУС Югаславіі<ref name="марлиссимон">{{cite web |datepublished = 24 красавіка 2003 |url = http://www.nytimes.com/2003/04/24/world/mystery-witness-faces-milosevic.html |title = «Mystery Witness Faces Milosevic» |author = Marlise Simons. |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121109090742/http://www.nytimes.com/2003/04/24/world/mystery-witness-faces-milosevic.html |archive-date = 9 лістапада 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Аказанне такой падтрымкі давала магчымасць кіраўніцтву СРЮ ўмешвацца ў перамовы паміж Харватыяй і РСК і даваць кансультацыі Кніну<ref name="юна-вск"/>. Югаслаўскі бок фактычна ўдзельнічаў у падпісанні Эрдуцкага мірнага пагаднення<ref name="ван линден"/><ref name="слобомилошевич"/>. Югаслаўскія дзяржаўныя СМІ часта скажалі рэальную інфармацыю аб становішчы ў Харватыі<ref name="милошвасич">{{cite web |datepublished = 23 января 1999 |url = http://www.vreme.com/arhiva_html/431/8.html |title = «Politika Falsifikata» |author = Miloš Vasić. |publisher = Vreme. NP «VREME» d.o.o |lang = sr |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAs0sEYo?url=http://www.vreme.com/arhiva_html/431/8.html |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="ситуация под дубровником">{{cite web |url = http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/trans/en/021218IT.htm |title = ICTY Transcripts: Testemony of Petar Poljanić, Mayor of Dubrovnik |publisher = МТБЮ |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120804184113/http://www.icty.org/x/cases/slobodan_milosevic/trans/en/021218IT.htm |archive-date = 4 жніўня 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Напрыклад, падчас сутыкненняў у [[Пакрац]]ы былі распаўсюджаны ілжывыя звесткі аб ахвярах сярод сербскага насельніцтва, хоць на той час ахвяр у выніку гэтых сутыкненняў не было<ref name="кристофербеннет">{{cite web |datepublished = 23 студзеня 1999 |url = http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/karadzic/bosnia/media.html |title = «How Yugoslavia’s Destroyers Harnessed Media» |author = Christopher Bennett. |publisher = [[Public Broadcasting Service]] |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130907092558/http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/karadzic/bosnia/media.html |archive-date = 7 верасня 2013 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. === Пасля вайны === [[Выява:Ovcara.jpg|right|250px|thumb|Мемарыяльны комплекс «Аўчары» на месцы Вукаварского масавага забойства]] Пасля рэалізацыі Эрдуцкага пагаднення адносіны паміж Харватыяй і Сербіяй сталі паступова паляпшацца. У [[1996]] годзе краіны ўсталявалі дыпламатычныя адносіны<ref name="дип.отношения">{{cite web |datepublished = 8 ліпеня 1996 |url = http://www.nytimes.com/1996/08/08/world/serbia-and-croatia-agree-to-diplomatic-relations.html |title = «Serbia and Croatia Agree to Diplomatic Relations» |publisher = The New York Times |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518205246/http://www.nytimes.com/1996/08/08/world/serbia-and-croatia-agree-to-diplomatic-relations.html |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[2 ліпеня]] [[1999]] года Харватыя падала іск у Міжнародны суд ААН супраць Саюзнай Рэспублікі Югаславія, спасылаючыся на артыкул IX Канвенцыі аб прадухіленні злачынства генацыду і пакаранні за яго, абвінаваціўшы СРЮ ў генацыдзе<ref name="иск">{{cite web |datepublished = 18 ноября 2008 |url = http://www.icj-cij.org/docket/files/118/14891.pdf |title = «Preliminary Objections (Croatia v. Serbia)» |publisher = [[Международный суд ООН|The International Court of Justice]] |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAs3ZEr7?url=http://www.icj-cij.org/docket/files/118/14891.pdf |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. [[4 студзеня]] [[2010]] года [[Сербія]] ў адказ падала іск<ref name="ответный иск">{{cite web |datepublished = 4 студзеня 2010 |url = http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2010&mm=01&dd=04&nav_id=64226 |title = «Serbia files genocide lawsuit against Croatia» |publisher = B92 |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAs44XPQ?url=http://www.b92.net/eng/news/politics-article.php?yyyy=2010 |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>, у якім заявіла аб забітых, бежанцах, выгнаных сербах, канцлагерах і ўсіх ваенных злачынствах, пачынаючы з часоў ганенняў сербаў, учыненых у [[Незалежная дзяржава Харватыя|Незалежнай дзяржаве Харватыя]] падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]<ref name="ответный иск2">{{cite web |datepublished = 4 снежня 2010 |url = http://english.blic.rs/News/5785/No-court-trial-would-be-better-for-Zagreb |title = «No court trial would be better for Zagreb» |publisher = Blic |lang = en |archive-url = https://www.webcitation.org/6DAs5a4hv?url=http://english.blic.rs/News/5785/No-court-trial-would-be-better-for-Zagreb |archive-date = 25 снежня 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Пасля [[2010]] працягнулася далейшае паляпшэнне адносін у рамках пагаднення па ўрэгуляванню пытанняў бежанцаў<ref name="улучшениеотношений">{{cite web |datepublished = 26 лістапада 2010 |url = http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=36873&Cr=UNHCR&Cr1 |title = «UN agency welcomes Serbia-Croatia agreement on refugee, return issues» |publisher = ООН |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20121102191713/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=36873&Cr=UNHCR&Cr1 |archive-date = 2 лістапада 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. Былі здзейснены візіт прэзідэнта Харватыі Іва Ёсіпавіча ў Бялград<ref name="йосипович">{{cite web |datepublished = 18 июля 2010 |url = http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-10679367 |title = «Serbia and Croatia forge ties with talks in Belgrade» |publisher = BBC News. BBC |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20111201224944/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-10679367 |archive-date = 1 снежня 2011 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref> і прэзідэнта Сербіі [[Барыс Тадзіч|Барыса Тадзіча]] ў Заграб і Вукавар. У ходзе сустрэчы ў Вукавары Барыс Тадзіч выступіў з заявай аб «выбачэнні і шкадаванні», а прэзідэнт Ёсіпавіч адзначыў, што «злачынствы, учыненыя ў час вайны, не застануцца беспакаранымі». Заявы былі зроблены падчас суместнай паездкі ў мемарыяльны цэнтр Аўчары на месцы [[Вукаварская разня|Вукаварскага масавага забойства]]<ref name="извинениятадича">{{cite web |datepublished = 4 лістапада 2010 |url = http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11689153 |title = «Serb leader Tadic apologises for 1991 Vukovar massacre» |publisher = BBC News. BBC |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20120403223104/http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11689153 |archive-date = 3 красавіка 2012 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref><ref name="извинениятадича2">{{cite web |datepublished = 4 лістапада 2010 |url = http://ria.ru/world/20101104/292586606.html |title = Президент Сербии Тадич извинился перед жертвами хорватского конфликта |author = Юлия Петровская. |publisher = РИА Новости |lang = ru |archive-url = https://web.archive.org/web/20160306081326/http://ria.ru/world/20101104/292586606.html |archive-date = 6 сакавіка 2016 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>. == Роля міжнароднай супольнасці == Вайна ў Харватыі пачалася ў той момант, калі ўвага сусветнай супольнасці была засяроджана на [[Вайна ў Персідскім заліве|вайне ў Персідскім заліве]], а таксама на рэзкім росце цэн на нафту і запаволенні тэмпаў росту сусветнай эканомікі. Рост [[Нацыяналізм|нацыяналістычных]] і [[Сепаратызм|сепаратысцкіх]] настрояў у свеце прывёў да палітыкі неўмяшання Захаду і Расіі. Гэта тычылася не толькі Балкан, але і [[Генацыд у Руандзе|грамадзянскай вайны ў Руандзе]] ў 1994 годзе. У 1989 годзе міжнародная супольнасць у асноўным падтрымлівала ўрад Югаславіі. У перыяд паміж 19 і 23 снежня 1991 [[Германія]], [[Швецыя]] і [[Італія]] абвясцілі аб прызнанні незалежнасці Харватыі і Славеніі<ref name="кинзер"/><ref name="монтгоимер"/>. 15 студзеня 1992 года гэта зрабіў і [[Еўрапейскі саюз]]. {{Сцяг Вялікабрытаніі}} '''[[Вялікабрытанія]]''' — Урад Джона Мэйджара заняў пазіцыю нейтралітэту, падтрымліваючы тэрытарыяльную цэласнасць Югаславіі<ref name="позицияанглии">{{кніга |аўтар = Glaurdic, Josip. |загаловак = The Hour of Europe |выдавецтва = Yale University Press |год = 2011 |pages = 264—265 |isbn = 19780300166453 }}</ref>. {{Сцяг ЗША}} '''[[ЗША]]''' — Адміністрацыя [[Джордж Буш-старэйшы|Джорджа Буша-старэйшага]] праводзіла палітыку неўмяшання ў канфлікт<ref name="позициясша">{{кніга |аўтар = Glaurdic, Josip. |загаловак = The Hour of Europe |выдавецтва = Yale University Press |год = 2011 |pages = 110 |isbn = 19780300166453 }}</ref>. Аднак адміністрацыя наступнага прэзідэнта, [[Біл Клінтан|Біла Клінтана]], актыўна ўмешвалася ў югаслаўскі канфлікт. У 1994 годзе паміж ЗША і Харватыяй быў заключаны дагавор аб ваенным супрацоўніцтве. Амерыканскія ваенныя кансультавалі Харватыю ў пытаннях правядзення наступальных аперацый супраць Сербскай Краіны<ref>{{кніга |аўтар = Коллектив авторов. |загаловак = Югославия в XX веке: очерки политической истории |месца = М. |выдавецтва = Индрик |год = 2011 |старонкі = 799 |isbn = 9785916741216 }}</ref>. {{Сцяг Германіі}} '''[[Германія]]''' — першапачаткова Германія не падтрымлівала распад Югаславіі<ref name="позициягермании">{{кніга |аўтар = Glaurdic, Josip. |загаловак = The Hour of Europe |выдавецтва = Yale University Press |год = 2011 |pages = 59, 124—125 |isbn = 19780300166453 }}</ref>. Аднак пасля дыпламатычнага прызнання Славеніі і Харватыі ўрад [[Гельмут Коль|Гельмута Коля]], улічваючы гістарычныя сувязі, актыўна падтрымліваў Харватыю ў ходзе канфлікту{{efn|У знак падзякі Германіі за прызнанне незалежнасці ў Харватыі была напісана песня ''«[[Дзякуй Германія, песня|Дзякуй Германія]]»'', а некаторыя вуліцы былі названы ў гонар міністра замежных спраў ФРГ [[Ганс-Дзітрых Геншэр|Ганса-Дзітрыха Геншэра]]<ref name="спасибо германия">{{кніга |аўтар = Hanson, Stephen E.; Willfried Spohn. |загаловак = Can Europe Work?: Germany and the Reconstruction of Postcommunist Societies |спасылка = http://books.google.co.uk/books?id=bAtn4cB86ZAC&pg=PA161&dq=Danke+Deutschland&client=firefox-a&sig=ACfU3U10pWt8mhbKCNkTUh8wTw--Lu7P2g#v=onepage&q=Danke%20Deutschland&f=false |выдавецтва = University of Washington Press |год = 1995 |pages = 161 |isbn = 0295974605 }}{{ref-en}}</ref>.}}. {{Сцяг Расіі}} '''[[Расія]]''' — Расія выступала супраць прызнання Харватыі<ref name="азраэль">{{cite web |datepublished = 1996 |url = http://www.nytimes.com/1996/08/08/world/serbia-and-croatia-agree-to-diplomatic-relations.html |title = Chapter 11: Yugoslavia: 1989–1996 |author = Azrael, Jeremy R. and Emil A. Payin. |publisher = U.S. and Russian Policymaking With Respect to the Use of Force. Santa Monica, CA: RAND Corporation |lang = en |archive-url = https://web.archive.org/web/20130518205246/http://www.nytimes.com/1996/08/08/world/serbia-and-croatia-agree-to-diplomatic-relations.html |archive-date = 18 мая 2013 |access-date = 12 верасня 2013 |url-status = dead }}</ref>, аднак не ўмешвалася ў канфлікт. Падчас прэзідэнцтва [[Барыс Ельцын|Барыса Ельцына]] знешняя палітыка Расіі на Балканах прайшла складаны шлях — ад бяздзейнасці праз засяроджванне да спробы абазначэння нацыянальных інтарэсаў, да актыўнага ўдзелу ў падзеях на Балканах. Аднак у выніку расійская актыўнасць у югаслаўскім крызісе працягвалася нядоўга і была выкарыстана ЗША і краінамі Заходняй Еўропы ў сваіх інтарэсах{{sfn|Гуськова|2001|с=558}}. == Гл. таксама == * [[Распад Югаславіі]] * [[Харвацка-баснійскі канфлікт]] * [[МТБЮ]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == '''Рускай мовай:''' * {{кніга |аўтар = Гуськова Е.Ю. |загаловак = История Югославского кризиса |год = 2001 |старонак = 720 |isbn = 5-94191-003-7 |ref = Гуськова }} * {{кніга |аўтар = Морозов Ю.В., Глушков В.В., Шаравин А.А. |загаловак = Балканы сегодня и завтра: военно-политические аспекты миротворчества |год = 2001 |isbn = 5-93349-008-3 }} * {{кніга |аўтар = Валецкий О.В. |загаловак = [http://www.soldiering.ru/war/yugoslavia/war_04.php Югославская война] }} * {{кніга |загаловак = История южных и западных славян: в 2 томах (под ред. Матвеева Г.Ф. и Ненашевой З.С.) |выдавецтва = МГУ |год = 2008 |isbn = 978-5-91561-019-3 }} * {{кніга |загаловак = Юго-Восточная Европа в эпоху кардинальных перемен (под ред. Язьковой А.А.) |выдавецтва = РАН, Институт Европы |год = 2007 |isbn = 978-5-7777-0353-8 }} '''Англійскай мовай:''' * {{кніга |аўтар = Bjelajac, Mile; Žunec, Ozren; Mieczyslaw Boduszynski, Raphael Draschtak, Igor Graovac, Sally Kent, Rüdiger Malli, Srdja Pavlović, Jason Vuić. |загаловак = «The War in Croatia, 1991—1995» |год = 2009 }} * {{кніга |аўтар = Beljo, Ante. |загаловак = Greater Serbia: From Ideology to Aggression |спасылка = http://books.google.hr/books?id=KLa-AAAACAAJ |выдавецтва = Croatian Information Centre |год = 1992 |isbn = 0919817300, 9780919817302 }} * {{кніга |аўтар = Blaskovich, Jerry. |загаловак = Anatomy of Deceit: An American Physician's First-Hand Encounter with the Realities of the War in Croatia |спасылка = http://books.google.hr/books?id=ngkIAAAACAAJ |выдавецтва = Dunhill Publishing |год = 1997 |isbn = 0935016244 }} * {{кніга |аўтар = Bucknam, Mark. |загаловак = Responsibility of Command |выдавецтва = Maxwell Air Force Base: Air University Press |год = 2003 |isbn = 1-58566-115-5 }} * {{кніга |аўтар = Burg, Steven L.; Shoup, Paul S. |загаловак = The War in Bosnia-Herzegovina: Ethnic Conflict and International Intervention |спасылка = http://books.google.hr/books?id=-4eKmp_qu_QC |выдавецтва = M.E. Sharpe |год = 2000 |isbn = 1563243091, 9781563243097 }} * {{кніга |аўтар = Charles W.; Emmert, Thomas Allan. |загаловак = Confronting the Yugoslav Controversies: a Scholars' Initiative |спасылка = http://books.google.hr/books?id=t0nYdgFrdG8C |выдавецтва = Purdue University Press |год = 2009 |isbn = 1557535337 }} * {{кніга |аўтар = Goldstein, Ivo] |загаловак = Croatia: A History |спасылка = http://books.google.hr/books?id=pSxJdE4MYo4C |выдавецтва = C. Hurst & Co. Publishers |год = 1999 |isbn = 1850655251 }} * {{кніга |аўтар = Dominelli, Lena. |загаловак = Revitalising Communities in a Globalising World |спасылка = http://books.google.hr/books?id=zrXHXm-qcfYC |выдавецтва = Ashgate Publishing |год = 2007 |isbn = 0754644987 }} * {{кніга |аўтар = Doder, Dusko; Branson, Louise. |загаловак = Milosevic: Portrait of a Tyrant |спасылка = http://books.google.hr/books?id=gXPc621X6yMC |выдавецтва = Simon & Schuster |год = 1999 |isbn = 0684843080, 9780684843087 }} * {{кніга |аўтар = Finlan, Alastair. |загаловак = The Collapse of Yugoslavia, 1991–1999 |спасылка = http://books.google.hr/books?id=Y7mwpWxqXIUC |выдавецтва = Osprey Publishing |год = 2004 |isbn = 1841768057 }} * {{кніга |аўтар = Frucht, Richard C. |загаловак = Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture |спасылка = http://books.google.hr/books?id=lVBB1a0rC70C |год = 2005 |isbn = 1576078000 }} * {{кніга |аўтар = Hanson, Alan. |загаловак = «Croatian Independence from Yugoslavia, 1991—1992» |выдавецтва = Rowman & Littlefield |год = 2000 |isbn = 0-8476-9892-0 }} * {{кніга |аўтар = Georg Mader. |загаловак = Croatia's embargoed air force |месца = London |выдавецтва = World Air Power Journal |год = 2006 |isbn = 1-874023-66-2 }} * {{кніга |аўтар = Mann, Michael. |загаловак = The Dark Side of Democracy: Explaining Ethnic Cleansing |спасылка = http://books.google.hr/books?id=cGHGPgj1_tIC |выдавецтва = Cambridge University Press |год = 2005 |isbn = 0521538548, 9780521538541 }} * {{кніга |аўтар = Meštrović, Stjepan Gabriel. |загаловак = Genocide After Emotion: The Postemotional Balkan War |спасылка = http://books.google.se/books?id=xGShXjNZzEsC |выдавецтва = Routledge |год = 1996 |isbn = 0415122945 }} * {{кніга |аўтар = Mesić, Stjepan. |загаловак = The Demise of Yugoslavia: A Political Memoir |спасылка = http://books.google.hr/books?id=mButzsYUurkC |выдавецтва = Central European University Press |год = 2004 |isbn = 9639241814, 9789639241817 }} * {{кніга |аўтар = Milivojević, Marko. |загаловак = «Croatia — The Economy» |спасылка = http://books.google.hr/books?id=qmN95fFocsMC |месца = Лондон |выдавецтва = [[Routledge]] |год = 1998 |серыя = Eastern Europe and the Commonwealth of Independent States. |isbn = 1857430581 }} * {{кніга |аўтар = Nation, R. Craig. |загаловак = War in the Balkans, 1991–2002 |спасылка = http://books.google.hr/books?id=V-lOPQAACAAJ |выдавецтва = Lightning Source |год = 2004 |isbn = 1410217736, 9781410217738 }} * {{кніга |аўтар = Joseph Pearson. |загаловак = Dubrovnik's Artistic Patrimony, and its Role in War Reporting |выданне = European History Quarterly |год = 1991 |том = 2 }} * {{кніга |аўтар = Vesna Pešić |загаловак = Serbian Nationalism and the Origins of the Yugoslav Crisis |спасылка = http://www.usip.org/publications/serbian-nationalism-and-origins-yugoslav-crisis |выдавецтва = Peaceworks |год = 1996 |archive-date = 17 лістапада 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151117033730/http://www.usip.org/publications/serbian-nationalism-and-origins-yugoslav-crisis }} * {{кніга |аўтар = Ramet, Sabrina P. |загаловак = The Three Yugoslavias: State-Building and Legitimation, 1918–2005 |спасылка = http://books.google.hr/books?id=FTw3lEqi2-oC |выдавецтва = Indiana University Press |год = 2006 |isbn = 0253346568 |ref = Ramet }} * {{кніга |аўтар = Shawcross, William. |загаловак = Deliver Us From Evil: Peacekeepers, Warlords and a World of Endless Conflict |спасылка = http://books.google.hr/books?id=J1JDeZeDlxkC |выдавецтва = Simon & Schuster |год = 2001 |isbn = 0743225775 }} * {{кніга |аўтар = Silber, Laura; Little, Allan. |загаловак = The Death of Yugoslavia |спасылка = http://books.google.hr/books?id=mJNpAAAAMAAJ |выдавецтва = Penguin Books |год = 1996 |isbn = 0140261680 }} * {{кніга |аўтар = Silber, Laura; Little, Allan. |загаловак = Yugoslavia: Death of a Nation |спасылка = http://books.google.hr/books?id=QJztAAAAMAAJ |выдавецтва = Penguin Books |год = 1997 |isbn = 0140262636, 9780140262636 }} * {{кніга |аўтар = Thomas, Nigel. |загаловак = The Yugoslav Wars: Slovenia & Croatia 1991–95 |спасылка = http://books.google.hr/books?id=G5Px01NrM7QC |выдавецтва = Osprey Publishing |год = 2006 |isbn = 1841769630, 9781841769639 }} * {{кніга |аўтар = Wertheim, Eric. |загаловак = Naval Institute Guide to Combat Fleets of the World: Their Ships, Aircraft, and Systems |спасылка = http://books.google.hr/books?id=TJunjRvplU4C |выдавецтва = Naval Institute Press |год = 2007 |isbn = 159114955X, 9781591149552 }} * {{кніга |аўтар = Western European Union. |загаловак = Proceedings—Assembly of Western European Union |спасылка = http://books.google.hr/books?id=aQcVAAAAYAAJ |выдавецтва = University of Virginia |год = 1986 }} * {{кніга |аўтар = Zimmermann, Warren. |загаловак = War in the Balkans: A Foreign Affairs Reader |спасылка = http://books.google.hr/books?id=0u4IAAAACAAJ |выдавецтва = Council on Foreign Relations |год = 1999 |isbn = 0876092601, 9780876092606 }} '''Сербахарвацкай мовай:''' * {{кніга |аўтар = Главаш Душан |загаловак = Наша Крајина: ратни дневник 1990-1995. године |спасылка = http://books.google.ru/books/about/Naša_Krajina.html?id=5IhbAAAACAAJ&redir_esc=y |выдавецтва = Књига-комерц |год = 205 |старонак = 230 |isbn = 86-7712-081-5 }} * {{кніга |аўтар = Дакић М. |загаловак = Српска Краjина: историjски темељи и настанак |месца = Книн |выдавецтва = Искра |год = 1994 |старонак = 95 |isbn = 86-82393-01-8 }} * {{кніга |аўтар = Дакић М. |загаловак = Крајина кроз вијекове: из историjе политичких, националних и људских права српског народа у Хрватскоj |месца = Београд |год = 2002 }} * {{кніга |аўтар = Новаковиħ Коста. |загаловак = Српска Краjина: (успони, падови уздизања) |месца = Београд; Книн |выдавецтва = Српско културно друштво ''Зора'' |год = 2009 |старонак = 602 |isbn = 978-86-83809-54-7 }} * {{кніга |аўтар = Радуловиħ С. |загаловак = Судбина Краjине |месца = Београд |выдавецтва = Дан Граф |год = 1996 |старонак = 189 }} * {{кніга |аўтар = Радослав И. Чубрило, Биљана Р. Ивковић, Душан Ђаковић, Јован Адамовић, Милан Ђ. Родић и др. |загаловак = Српска Крајина |месца = Београд |выдавецтва = Матић |год = 2011 |старонак = 742 }} * {{кніга |загаловак = Република Српска Краjина: десет година послиjе / [уредник Вељко Ђурић Мишина] |месца = Београд |выдавецтва = Добра Вольа |год = 2005 |старонак = 342 |isbn = 86-83905-04-7 }} * {{кніга |загаловак = Република Српска Краjина: десет година послиjе. Књ. 2 / [уредник Вељко Ђурић Мишина] |месца = Београд |выдавецтва = Добра Вольа |год = 2005 |старонак = 250 |isbn = 86-83905-05-5 }} * {{кніга |аўтар = Tarbuk Slobodan |загаловак = Rat na Baniji 1991-1995 |спасылка = http://books.google.ru/books/about/Rat_na_Baniji.html?id=tsK_LwEACAAJ&redir_esc=y |выдавецтва = Srpsko Kulturno Društvo «Zora» |год = 2009 |allpages = 441 }} * {{кніга |аўтар = Сава Штрбац |загаловак = Рат и ријеч |спасылка = http://www.jadovno.com/knjige-feljtoni/articles/rat-i-ri%D1%98ec-save-strpca.html |месца = Бања Лука |выдавецтва = Графид |год = 2011 |старонак = 190 |isbn = 9789993853749 |archive-date = 15 лістапада 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131115102228/http://www.jadovno.com/knjige-feljtoni/articles/rat-i-ri%D1%98ec-save-strpca.html }} * {{кніга |аўтар = Чубрыла Радзе |загаловак = Успон и пад Крајине |месца = Београд |выдавецтва = Друштво «Српска Крајина» |год = 2002 |старонак = 250 |isbn = 86-82199-05-X }} * {{кніга |аўтар = Kadijević, Veljko |загаловак = Moje viđenje raspada: vojska bez države |спасылка = http://books.google.hr/books?id=dJJsQgAACAAJ |месца = Белград |выдавецтва = Politika |год = 1993 |isbn = 8676070474 }} * {{кніга |аўтар = Kovačević, Drago; Linta, Miodrag. |загаловак = Kavez: Krajina u dogovorenom ratu |спасылка = http://books.google.se/books?id=_wTcAAAACAAJ |месца = Белград |выдавецтва = Srpski demokratski forum |год = 2003 |isbn = 8683759040 }} * {{кніга |аўтар = Sekulić, Milisav |загаловак = Knin je pao u Beogradu |спасылка = http://books.google.se/books?id=W0L_GAAACAAJ |выдавецтва = Nidda Verlag |год = 2000 }} * {{кніга |аўтар = Barić, Nikica. |загаловак = Srpska pobuna u Hrvatskoj 1990.-1995 |месца = Загреб |выдавецтва = Golden marketing. Tehnička knjiga |год = 2005 }} * {{кніга |аўтар = Vrcelj, Marko. |загаловак = Rat za Srpsku Krajinu: 1991–1995 |спасылка = http://books.google.hr/books?id=O24tAQAAIAAJ |месца = Белград |выдавецтва = Srpsko kulturno društvo «Zora» |год = 2002 |isbn = 9788683809066 }} == Спасылкі == * {{cite web|url=http://www.krajinaforce.com/dokumenti/index.html|title=Библиотека по войне в Хорватии|publisher=Krajinaforce|access-date=2012-10-22|lang=sr|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627080013/http://www.krajinaforce.com/dokumenti/index.html|archive-date=27 чэрвеня 2013|url-status=dead}} * [http://www.newsru.com/background/06mar2006/crocivwar.html Гражданская война в Хорватии 1991—1995 (NEWSru.com)] * [http://www.hrono.ru/sobyt/1991horv.html Хронология войны (hrono.ru)] * [http://zvornik.narod.ru/1991/rmse111101.htm Сербо-хорватская война с сербской и хорватской точек зрения] * [http://www.dmoz.org/Society/History/By_Time_Period/Twentieth_Century/Wars_and_Conflicts/Yugoslav_Wars/Croatia_1991-95/ Война в Хорватии] на [[Open Directory Project]]{{ref-en}} * [http://www.sense-agency.com/naslovna/naslovna.1.html Sense Tribunal coverage of ICTY and ICJ proceedings]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120926071116/http://www.sense-agency.com/naslovna/naslovna.1.html |date=26 верасня 2012 }}{{ref-en}} * [http://www.warphotoltd.com/?section=limited&page=2&item=2 Фотографии войны в Хорватии]{{ref-en}} * [http://www.e-novine.com/fotogalerija/fotogalerija-region/44486-Zloin-bez-kazne.html Fotogalerija: Ratne ex-yu strahote 1991—1996] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110205123147/http://www.e-novine.com/fotogalerija/fotogalerija-region/44486-Zloin-bez-kazne.html |date=5 лютага 2011 }}{{ref-hr}} * [http://www.amnesty.org/en/library/asset/EUR48/026/1991/en/1c4c773b-ee3a-11dd-99b6-630c5239b672/eur480261991en.html «Yugoslavia: Torture and Deliberate and Arbitrary Killings in War Zones»] {{Архівавана|url=https://archive.today/20121209042254/www.amnesty.org/en/library/asset/EUR48/026/1991/en/1c4c773b-ee3a-11dd-99b6-630c5239b672/eur480261991en.html |date=9 снежня 2012 }}. Міжнародная амністыя. Лістапад 1991{{ref-en}} * [http://www.nin.co.rs/1999-10/14/10153.html «Zloupotreba psihijatrije»]. NIN. Ringier Axel Springer. 14 октября 1999.{{ref-sr}} * [http://www.centardomovinskograta.hr/index.html Croatian Memorial-Documentation Center of the Homeland War] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120726084534/http://www.centardomovinskograta.hr/index.html |date=26 ліпеня 2012 }}{{ref-hr}} {{^}}{{Вонкавыя спасылкі}} {{Югаслаўскія войны}} {{Выдатны артыкул|Гісторыя}} [[Катэгорыя:Войны Харватыі]] [[Катэгорыя:Грамадзянскія войны]] [[Катэгорыя:Войны XX стагоддзя]] l7x18me75r3i3mexomuuro17zabqpj9 10 175189 5132817 5132097 2026-04-26T16:43:21Z JerzyKundrat 174 абнаўленне звестак 5132817 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> <!-- Актуальныя тэмы --> <!--Падзяляйце элементы спіса маркерам "|" --> <!--{{Актуальныя тэмы|}}--> * На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец '''[[Себасцьян Саве]]''' ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны. <small>''(26&nbsp;красавіка)''</small> * '''[[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]]''', якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. <small>''(16&nbsp;красавіка)''</small> * Здзейснена '''[[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства]]''' ў школе ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). <small>''(15&nbsp;красавіка)''</small> <noinclude> [[Вікіпедыя:Праект:Навіны/Архіў|Архіў]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі]][[Катэгорыя:Шаблоны:Галоўная старонка]] </noinclude> 27bbmj4zzu9qu4gj1tgx3rcyr80w0b4 0 184414 5132740 4779798 2026-04-26T15:15:18Z Economico-geographer 399 /* Біяграфія і навуковая дзейнасць */ 5132740 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Роберт Тэнісавіч Вільдфлуш |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = |Навуковая сфера = |Месца працы = |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = }} {{Цёзкі2|Вільдфлуш}} '''Роберт Тэнісавіч Вільдфлуш''' ({{ДН|19|3|1906}}, в. [[Мацеевічы (Пухавіцкі раён)|Мацевічы]], {{МН|Пухавіцкі раён|ў Пухавіцкім раёне}} — {{ДС|30|7|1972}}) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[Аграхімія|аграхіміі]]. [[Доктар сельскагаспадарчых навук]] (1955), [[прафесар]] (1956). [[Заслужаны дзеяч навукі БССР]] (1965)<ref name="БС">{{кніга|частка = Вильдфлуш Роберт Тенисович|загаловак = Биографический справочник|выданне = |месца = Мн.|выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки|год = 1982|том = 5|старонкі = 113|старонак = 737|тыраж = }}</ref>. == Біяграфія і навуковая дзейнасць == Скончыў [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускую дзяржаўную сельскагаспадарчую акадэмію]] ў 1929 годзе. Загадчык кафедры агранаміі і агранамічнай хіміі Беларускага садова-агароднага інстытута (1931). З 1934 г. па 1941 г. дэкан [[факультэт аграхіміі і глебазнаўства БДСГА|факультэта аграхіміі і глебазнаўства БДСГА]]. З 1945 г. па 1972 г. загадчык кафедры аграхіміі БДСГА. == Сям’я == * дачка [[Рэгіна Робертаўна Вільдфлуш]] (? — 2013), кандыдат сельскагаспадарчых навук * сын [[Ігар Робертавіч Вільдфлуш]] (нар. 1940), доктар сельскагаспадарчых навук == Навуковая дзейнасць == Асноўныя працы па вывучэнні і распрацоўцы прыёмаў эфектыўнага выкарыстання [[Угнаенні|ўгнаенняў]]. Даследаваў лакальны спосаб унясення асноўнага ўгнаення на [[дзярнова-падзолістыя глебы|дзярнова-падзолістых]] [[суглінкі|суглінкавых]] глебах БССР<ref name="БС"/>. == Узнагароды == Узнагароджаны ордэнамі Леніна (1966), Працоўнага Чырвонага Сцяга (1961), “Знак Пашаны” (1949), медалямі, Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР (1965). На адным з карпусоў Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі ў яго гонар устаноўлена мемарыяльная дошка<ref>{{Cite web |url=http://catalog.library.mogilev.by/kray/Znak_new/gorki/r6p5_6.htm |title=Архіўная копія |access-date=20 сакавіка 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181103213300/http://catalog.library.mogilev.by/kray/Znak_new/gorki/r6p5_6.htm |archivedate=3 лістапада 2018 |url-status=dead }}</ref>. == Бібліяграфія == * Дзеянне вапны і вапністамагнезіяльных сумесей на ўраджайнасць сельскагаспадарчых культур. — Мн., 1933. * Краткий справочник по известкованию кислых почв. — Мн., 1972. (разам з І. Гарбылёвай) * Агрохимия: учебник / И. Р. Вильдфлуш [и др.]; под ред. И. Р. Вильдфлуша. — Минск : ИВЦ Минфина, 2013. — 704 с. == Узнагароды і памяць == Узнагароджаны [[Ордэн Леніна|ордэнам Леніна]] (1966), ордэнамі [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|Працоўнага Чырвонага Сцяга]] (1961) і [[Ордэн «Знак Пашаны»|«Знак Пашаны»]], медалямі, Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР (1965). На адным з карпусоў Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі ў яго гонар устаноўлена мемарыяльная дошка. {{зноскі}} == Літаратура == * Вільдфлуш Роберт Тэнісавіч // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Горацкага р-на. — Мн., 1996. — С. 546. * {{Крыніцы/БелЭн|4|Вільдфлуш Роберт Тэнісавіч||172}} * {{Крыніцы/ЭПБ|1|Вільдфлуш Роберт Тэнісавіч||458}} == Спасылкі == * [http://puhraj.info/vildflush-robert-tenisavich.html Вільдфлуш Роберт Тэнісавіч]{{Недаступная спасылка}} * [http://library.mogilev.by/kray/Znak_new/gorki/r6p5_6.htm Вільдфлуш Роберт Тэнісавіч (1906—1972)]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вільдфлуш Роберт Тэнісавіч}} [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы навукі Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Аграхімікі СССР]] [[Катэгорыя:Аграхімікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] 2shmwx44d2j9mntnv0psqbnmwtzlds5 0 185542 5132699 5130210 2026-04-26T14:01:06Z Skejtpunk 166855 вікіфікацыя 5132699 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Музычны калектыў | Гады = [[1968 год у гісторыі музыкі|1968]]—[[2006 год у гісторыі музыкі|2006]]<br>[[2011 год у гісторыі музыкі|2011]]—[[2017 год у гісторыі музыкі|2017]]<br>[[2025 год у гісторыі музыкі|2025]] | Краіна = Вялікабрытанія | Мова = [[Англійская мова|Англійская]] }} '''«Black Sabbath»''' — [[Англія|англійскі]] [[рок-музыка|рок]]-гурт, створаны ў [[Бірмінгем]]е ў [[1968 год у гісторыі музыкі|1968]] [[Озі Осбарн]]ам (вакал), Тоні Аёмі (гітара), Гізерам Батлерам (бас-гітара) і Білам Уордам (ударныя). Гурт неаднаразова змяняў склад, мае агулам 22 былых удзельнікаў. Першапачаткова створаны як гурт цяжкага [[блюз-рок]]а з назвай «Earth» («зямля»), паступова пачаў уключаць у музыку акультныя і вусцішныя тэксты, якія поруч з пераналаджанымі на больш нізкі строй гітарамі і зменай назвы на «Black Sabbath» прывялі да павелічэння папулярнасці і дасягнення залатога і плацінавага статусу ў 1970-х гадоў. Як адзін з першых і найбольш уплывовых [[хэві-метал]]ьных гуртоў усіх часоў<ref>http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/albums/album/227113/review/5946174/sabbath_bloody_sabbath {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071230064106/http://www.rollingstone.com/artists/blacksabbath/albums/album/227113/review/5946174/sabbath_bloody_sabbath |date=30 снежня 2007 }}</ref>, «Black Sabbath» прыклаў руку да стварэння жанру дыскамі кшталту чатыры разы плацінавага «[[Paranoid]]» ([[1970]])<ref>http://www.allmusic.com/album/r1999</ref>. Гурт быў прызнаны [[MTV]] як найвялікшы метал-гурт усіх часоў<ref>{{Cite web |url=http://www.mtv.com/bands/m/metal/greatest_metal_bands/071406/index2.jhtml |title=Архіўная копія |access-date=23 снежня 2013 |archive-date=19 сакавіка 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080319045933/http://www.mtv.com/bands/m/metal/greatest_metal_bands/071406/index2.jhtml |url-status=dead }}</ref>. Продажы склалі больш за 50 мільёнаў дыскаў толькі ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]<ref>http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=2&table=tblTopArt&action=</ref>. Надалей праблемы [[Озі Осбарн|Озі]] з алкаголем прывялі да яго зыходу з гурта ў [[1979 год у гісторыі музыкі|1979]] годзе і прыходу на яго месца былога спевака «[[Rainbow]]» [[Роні Джэймс Дыё|Роні Джэймса Дыё]]. Пасля пары [[альбомаў]] у такім складзе гурт перажыў у 1980-х―1990-х гадах шматлікія змены складу, меўшы ў розныя часы ў складзе [[Ян Гілан|Яна Гілана]], [[Глен Х'юз|Глена Х’юза]], [[Рэй Гілэн|Рэя Гілэна]] і [[Тоні Марцін]]а. У [[1992 год у гісторыі музыкі|1992]] годзе на кароткі час у гурт вярнуўся [[Роні Джэймс Дыё|Дыё]], з якім быў запісаны альбом «[[Dehumanizer]]» (1992), які і дагэтуль з’яўляецца найцяжэйшым альбомам гурта. Арыгінальны склад аб’яднаўся ізноў у [[1997 год у гісторыі музыкі|1997]] годзе і паспеў выпусціць канцэртны альбом «[[Reunion]]». У [[2006 год у гісторыі музыкі|2006]] годзе музыкі з складу гурта перыядаў 1979—1982 і 1991—1992 гадоў (Аёмі, Батлер, Дыё і Эпіс) сабраліся зноў у выглядзе гурта «[[Heaven & Hell, band|Heaven & Hell]]», дзе выступалі да смерці [[Роні Джэймс Дыё|Дыё]] 16 мая [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] года. [[7 сакавіка]] [[2017 год у гісторыі музыкі|2017]] года гурт абвясціў аб распадзе.<ref>[http://teamrock.com/news/2017-03-08/black-sabbath-officially-announce-the-end Black Sabbath officially announce The End]</ref> == Удзельнікі гурта == {{Асноўны артыкул|Спіс удзельнікаў Black Sabbath}} Арыгінальны склад гурта: * [[Тоні Аёмі]] — [[гітара]], [[Сінтэзатар|клавішныя]], [[флейта]] <small>(1969—2006; 2011—)</small> * [[Озі Осбарн]] — [[спеў]], [[гармоніка]] <small>(1969—1977, 1978—1979, 1997—2006; 2011—)</small> * [[Гізер Батлер]] — [[бас-гітара]], [[Сінтэзатар|клавішныя]] <small>(1969—1985, 1990—1994, 1997—2006; 2011—)</small> * [[Біл Уорд]] — [[Ударная ўстаноўка|бубны]], перкусія, дадатковы спеў <small>(1969—1980, 1983, 1985, 1994, 1997—2006; 2011—)</small> == Дыскаграфія == * «[[Black Sabbath, альбом|Black Sabbath]]» ([[1970 год у гісторыі музыкі|1970]]) * «[[Paranoid, альбом|Paranoid]]» ([[1970 год у гісторыі музыкі|1970]]) * «[[Master of Reality]]» ([[1971 год у гісторыі музыкі|1971]]) * «[[Black Sabbath Vol. 4]]» ([[1972 год у гісторыі музыкі|1972]]) * «[[Sabbath Bloody Sabbath]]» ([[1973 год у гісторыі музыкі|1973]]) * «[[Sabotage, альбом|Sabotage]]» ([[1975 год у гісторыі музыкі|1975]]) * «[[Technical Ecstasy]]» ([[1976 год у гісторыі музыкі|1976]]) * «[[Never Say Die!]]» ([[1978 год у гісторыі музыкі|1978]]) * «[[Heaven and Hell, альбом Black Sabbath|Heaven and Hell]]» ([[1980 год у гісторыі музыкі|1980]]) * «[[Mob Rules, альбом|Mob Rules]]» ([[1981 год у гісторыі музыкі|1981]]) * «[[Born Again, альбом Black Sabbath|Born Again]]» ([[1983 год у гісторыі музыкі|1983]]) * «[[Seventh Star]]» ([[1986 год у гісторыі музыкі|1986]]) * «[[The Eternal Idol]]» ([[1987 год у гісторыі музыкі|1987]]) * «[[Headless Cross]]» ([[1989 год у гісторыі музыкі|1989]]) * «[[Tyr, альбом|Tyr]]» ([[1990 год у гісторыі музыкі|1990]]) * «[[Dehumanizer]]» ([[1992 год у гісторыі музыкі|1992]]) * «[[Cross Purposes]]» ([[1994 год у гісторыі музыкі|1994]]) * «[[Forbidden, альбом Black Sabbath|Forbidden]]» ([[1995 год у гісторыі музыкі|1995]]) * «[[13, альбом|13]]» ([[2013 год у гісторыі музыкі|2013]]) {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Black Sabbath}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рок-гурты Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Хэві-метал-гурты Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1968 годзе]] 7sey59npzzwe9uo1tyc5l6q7dd9c4i8 0 186000 5132685 4179483 2026-04-26T13:26:27Z JerzyKundrat 174 5132685 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | імя = Фёдар Любартавіч | арыгінал імя = | выява = | апісанне выявы = | шырыня = | пасада = [[Спіс кіраўнікоў Галіцка-Валынскага княства|Вялікі князь валынскі]] | парадак = | пад імем = | сцяг = Alex Volhynia.svg | перыядпачатак = 1383 | перыядканец = 1390 | папярэднік = [[Любарт Гедзімінавіч]] | пераемнік = | каранацыя = | адрачэнне = | спадчыннік = | пасада_2 = [[Князь ноўгарад-северскі]] | перыядпачатак_2 = 1394 | перыядканец_2 = 1405 | папярэднік_2 = [[Карыбут Альгердавіч]] | пасада_3 = Князь [[жыдачаў]]скі | перыядпачатак_3 = 1405 | перыядканец_3 = 1431 | пасада_4 = [[Валынскае княства|Князь валынскі]] | сцяг_4 = Alex Volhynia.svg | перыядпачатак_4 = 1431 | перыядканец_4 = 1431 | папярэднік_4 = | пераемнік_4 = [[Свідрыгайла]] | каментарый = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | пахавана = | род = | імя пры нараджэнні = | бацька = | маці = Вольга-Агафія, дачка князя Канстанціна Растоўскага | муж = | жонка = | дзеці = Дзмітрый Сангушка }} '''Фёдар Любартавіч''' (ці ''Фёдар Дзмітрыевіч''; {{ВД-Прэамбула}}) — [[вялікі князь валынскі]] (1383—1390), апошні кіраўнік рускай Ладамерыі (Валыні) і апошні галіцка-валынскі кіраўнік да поўнага заваявання земляў і іх раздзела. Сын [[Любарт|Любарта (Дзмітрыя) Гедзімінавіча]] і Вольгі-Агафіі Растоўскай, прадстаўнік галіцка-валынскіх [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічаў]]. == Біяграфія == Фёдар Любартавіч пачаў кіраваць пасля смерці бацькі. Аднак Галіцкае княства ўжо было падзелена, пасля заключэння [[Каралеўства Польскае|Польшчай]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Літвой]] [[Крэўская унія|Крэўскай уніі 1385 года]], тады ж літоўскі Вялікі Князь [[Ягайла]] адабраў у Фёдара частку княства. Завяршальны этап [[Вайна за галіцка-валынскую спадчыну|вайны за спадчыну галіцкіх каралёў]] праходзіў у часы валадарання Фёдара Любартавіча. У выніку вайны з Польска-Літоўскай дзяржавай, якое ўзначальваў цяпер адзіны кіраўнік [[Ягайла]]м, Фёдар страціў [[Луцк]] у [[1387]] і Уладзімірскую зямлю ў [[1390]], перастаўшы быць Валынскім князем. Вайну завяршыла падпісанае паміж Польшчай і Літвой [[Востраўскае пагадненне|Востраўскага пагаднення]] [[1392]] года. Паводле яго Польшча атрымала [[Галіч Паўднёвы|Галіцкае княства]], [[Белз]] і [[Холм]], а Літва — [[Уладзімір-Валынскі|Уладзімір]] і [[Луцк]]. Пасля сыходу з Валыні Фёдар стаў князем [[Ноўгарад-Северскі|Ноўгарада-Северскага]], адабранага Вітаўтам у [[Карыбут Альгердавіч|Дзмітрыя-Карыбута Альгердавіча]] (да [[1405]] года), а затым — у [[Жыдачаў|Жыдачаве]]. Памёр 1 чэрвеня 1431 года ва Уладзіміры-Валынскім, які незадоўга да смерці здолеў адбіць у Літвы. {{зноскі}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Князі валынскія]] [[Катэгорыя:Гедзімінавічы]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ва Уладзіміры-Валынскім]] 0x2n989r6zc43c330wub4fqpxlgvpml 0 186391 5132669 5125042 2026-04-26T12:52:32Z DzBar 156353 ± 2 катэгорыі з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132669 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор |Назва = Прыкуты Праметэй |Назва-арыгінал = Προμηθεύς Δεσμώτης |Выява = Dirck_van_Baburen_-_Prometheus_Being_Chained_by_Vulcan_Rijksmuseum_SK-A-1606.jpg |Шырыня = 250px |Подпіс выявы = |Жанр = трагедыя |Аўтар = Эсхіл |Мова арыгінала = старажытнагрэчаская |Напісаны = [[444 да н.э.|444]]—[[443 да н.э.|443]] гг. да н.э. |Публікацыя = |Асобнае выданне = |Выдавецтва = |isbn = |Пераклад = [[Лявон Пятровіч Баршчэўскі|Лявон Баршчэўскі]] |Папярэдняя = |Наступная = |Lib = |Вікікрыніцы-тэкст = }} '''«Прыкуты Праметэй»''' ({{lang-grc|Προμηθεύς Δεσμώτης}}) — [[трагедыя]] [[Старажытная Грэцыя|старажытнагрэчаскага]] [[драматург]]а [[Эсхіл]]а, прадстаўленая ў [[444 да н.э.|444]]—[[443 да н.э.|443]] гадах да н.э. Яна ўваходзіла ў [[тэтралогія|тэтралогію]], якая, акрамя гэтай, уключала [[трагедыя|трагедыі]] «[[Вызвалены Праметэй, Эсхіл|Вызвалены Праметэй]]» (захавалася фрагментарна) і «Праметэй-Агняносец» (не захавалася), а таксама невядомую [[сатыраўская драма|сатыраўскую драму]]. == Дзеючыя асобы == * Улада і Сіла, слугі [[Зеўс]]а * [[Гефест]] * [[Праметэй]] * Хор [[Акіяніды|Акіянід]] * [[Акіян (тытан)|Акіян]] * [[Іо]], дачка [[Інах (міфалогія)|Інах]]а * [[Гермес]] == Сюжэт == За выкраданне агню [[Гефест]] прыкоўвае [[Праметэй|Праметэя]] па загадзе Зеўса да скалы пад наглядам Улады і Сілы. Вязня наведваюць [[Акіяніды]], іх бацька [[Акіян]], царэўна [[Іо]] (каханая Зеўса), якая ў сваіх блуканнях па свету выпадкова патрапіла да скалы. Праметэй распавядае ім, што ён зрабіў для людзей, выкраўшы агонь у багоў, праклінае Зеўса і прарочыць. == Пераклады == На беларускую мову трагедыю пераклаў [[Лявон Пятровіч Баршчэўскі|Лявон Баршчэўскі]]. == Спасылкі == * [http://knihi.com/Lavon_Barsceuski/ «Прыкуты Праметэй» у перакладзе Лявона Баршчэўскага на [[Беларуская Палічка|Беларускай Палічцы]]] {{Антычныя трагедыі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:П’есы Старажытнай Грэцыі]] [[Катэгорыя:П’есы на старажытнагрэчаскай мове]] [[Катэгорыя:П’есы Эсхіла]] [[Катэгорыя:Літаратурныя творы па сюжэтах грэчаскай міфалогіі]] [[Катэгорыя:Літаратура Старажытнай Грэцыі]] [[Катэгорыя:Трагедыі]] d3nknwifgim5602i1lea87nz50tkzxs 0 187028 5132670 5125043 2026-04-26T12:52:47Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:П'есы Старажытнай Грэцыі]]; дададзена [[Катэгорыя:П’есы Старажытнай Грэцыі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132670 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор |Назва = Хаэфоры |Назва-арыгінал = Χοηφόροι |Выява = |Шырыня = |Подпіс выявы = |Жанр = трагедыя |Аўтар = Эсхіл |Мова арыгінала = старажытнагрэчаская |Напісаны = [[458 да н.э.]] |Публікацыя = |Асобнае выданне = |Выдавецтва = |isbn = |Пераклад = |Папярэдняя = [[Агамемнан, Эсхіл|Агамемнан]] |Наступная = Эўменіды |Lib = |Вікікрыніцы-тэкст = }} '''«Хаэфоры»''' ({{lang-el|Χοηφόροι}} у некаторых перакладах: «Ахвяра ля труны», «Плакальшчыцы»)— [[трагедыя]] [[Старажытная Грэцыя|старажытнагрэчаскага]] [[драматург]]а [[Эсхіл]]а, прадстаўленая ў [[458 да н.э.]]. Яна ўваходзіла ў [[тэтралогія|тэтралогію]] [[Арэстэя]], якая, акрамя той, уключала [[трагедыя|трагедыі]] «[[Агамемнан, Эсхіл|Агамемнан]]» і «[[Эўменіды]]», а таксама страчаную [[сатыраўская драма|сатыраўскую драму]] «Пратэй». {{антычныя трагедыі}} [[Катэгорыя:П’есы Старажытнай Грэцыі]] [[Катэгорыя:П’есы Эсхіла]] {{Бібліяінфармацыя}} 51myg0x26r4uk9pj1ey210023xmyda3 100 193297 5132776 5130011 2026-04-26T15:51:21Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5132776 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Жаўрук баравы|2026-04-20T09:12:42Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Знакі (фільм)|2026-04-19T13:49:48Z|StachLysy}} {{Новы артыкул|Сіеста|2026-04-17T19:57:58Z|Lš-k.}} {{Новы артыкул|Муха сіняя мясная|2026-04-17T19:19:15Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Джордж Орд|2026-04-17T07:07:32Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Эндру Дэлмар Хопкінс|2026-04-12T17:44:51Z|Milana Borisova}} {{Новы артыкул|Эўглена зграбная|2026-04-11T08:42:52Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Факус|2026-04-11T08:18:38Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Кітабістыка|2026-04-10T18:34:28Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Лепацынкліс|2026-04-09T20:57:02Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Міхаіл Аляксандравіч Максімовіч|2026-04-09T09:27:52Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ілюзорныя алтары ў Вялікім Княстве Літоўскім|2026-04-05T17:54:16Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Заходнеамазонскі ламанцін|2026-04-05T09:23:12Z|Observr1}} {{Новы артыкул|Трамплёй|2026-04-04T18:19:11Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Anomotherium|2026-04-04T12:23:31Z|Observr1}} {{Новы артыкул|Рачны цвыркун|2026-04-03T20:00:15Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Miosiren|2026-04-02T08:50:07Z|Observr1}} {{Новы артыкул|Кулік-чарняк|2026-03-30T17:55:09Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Паднябенне|2026-03-30T11:43:04Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Галасавы апарат|2026-03-30T11:24:47Z|Jaŭhien}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 2gbrlrlo3h2usds4lqzvquvq64t2r15 100 193441 5132773 5132127 2026-04-26T15:50:32Z NirvanaBot 40832 +2 новых 5132773 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Прэмія Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь імя У. А. Караля|2026-04-25T20:11:01Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ганаровая грамата Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Беларусі|2026-04-25T19:33:08Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла (Жалудок)|2026-04-24T19:35:08Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Касцёл Святога Арханёла Міхаіла (Рукойні)|2026-04-24T14:54:02Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Японскі сад у Маскве|2026-04-24T12:01:39Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Інжынерная вуліца (Мінск)|2026-04-23T12:51:37Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Шынуазры|2026-04-20T21:01:45Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|2-і Зімні завулак (Мінск)|2026-04-19T15:07:18Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Мастацкая галерэя імя Ю. М. Пэна|2026-04-18T14:06:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сэмюэл Джонсан|2026-04-17T11:20:28Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|1-ы Зімні завулак (Мінск)|2026-04-16T17:30:04Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вуліца Аляксандра Астроўскага (Орша)|2026-04-16T16:36:05Z|~2026-23430-90}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла (Гуды)|2026-04-14T14:01:18Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Археалагічны музей (Познань)|2026-04-13T19:38:07Z|J-ka Zadzvinski}} {{Новы артыкул|Томская вуліца (Мінск)|2026-04-13T13:46:50Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Бабруйск-Арэна|2026-04-10T16:49:35Z|Jaŭhien}} {{Новы артыкул|Чацвярак (будынак)|2026-04-10T08:44:25Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Каланіяльная імперыя|2026-04-09T10:42:58Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Дом, у якім жыў Канстанцін Заслонаў|2026-04-07T13:13:24Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Вадзяны млын (Орша)|2026-04-07T12:21:56Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> svdboml71na8s3qvjrp8o5hzrjlzvb4 0 194384 5132652 5026205 2026-04-26T12:24:24Z DobryBrat 5701 арфаграфія 5132652 wikitext text/x-wiki '''Эліністычны Егіпет''', або '''Егіпет Пталамеяў''' ([[330-я да н.э.|332 да н.э.]] — [[30-я да н.э.|30 да н.э.]]) — [[Элінізм|эліністычная]] дзяржава, утвораная на тэрыторыі [[Егіпет|Егіпта]] пасля распаду дзяржавы [[Аляксандр Македонскі|Аляксандра Македонскага]]. Сталіцай Эліністычнага Егіпта стаў заснаваны Аляксандрам горад [[Александрыя|Александрыя (Егіпецкая)]] у [[Дэльта ракі|дэльце]] [[Ніл]]а, які стаў адным з асноўных цэнтраў [[Старажытная Грэцыя|грэчаскай]] эліністычнай культуры. Першы кіраўнік дзяржавы, [[дыядохі|дыядох]] [[Пталамей I Сатэр|Пталамей I]], выкарыстоўваў мясцовыя традыцыі, якія захаваліся ад [[Дынастычны перыяд, Старажытны Егіпет|дынастычнага перыяду]], для замацавання сваёй улады і заснаваў [[Пталамеі|дынастыю Пталамеяў]]. Эліністычны Егіпет праіснаваў да рымскага заваявання ў [[30 да н.э.|30 годзе да н.э.]], пасля чаго стаў [[Рымскі Егіпет|правінцыяй]] у складзе [[Рымская імперыя|Рымскай імперыі]]. == Гісторыя == === Захоп Егіпта Аляксандрам. Барацьба дыядохаў === У [[332 да н.э.|332 годзе да н.э.]] [[Аляксандр Македонскі]] прыбыў у Егіпет для яго заваявання, але быў абвешчаны [[фараон]]ам і ўвасабленнем [[Зеўс]]а-[[Амон (бажаство)|Амона]]. Тым самым скончылася [[Персідскі Егіпет|кіраванне Ахеменідаў у Егіпце]]. Праз 9 гадоў, у [[323 да н.э.|323 годзе да н.э.]], Аляксандр раптоўна сканаў у [[Вавілон]]е. Яго смерць пацягнула за сабой працяглыя [[Войны дыядохаў|войны паміж дыядохамі]], якія змагаліся за ўладу ў велізарнай імперыі. Вынікам гэтай барацьбы стаў падзел захопленых Аляксандрам тэрыторый. Егіпет дастаўся [[Пталамей I Сатэр|Пталамею I]] (кіраваў у [[323 да н.э.|323]] — [[283 да н.э.]]), які абвясціў сябе царом у [[305 да н.э.|305 годзе да н.э.]] [[Пталамеі|Заснаваная Пталамеем дынастыя]] кіравала Егіптам да самага яго заваявання рымлянамі. === Першыя Пталамеі === {{глядзі таксама|Пталамеі}} Пталамея I прынята характарызаваць як разумнага таленавітага палітыка. На гэта паказвае і тое, што ён адзіны з дыядохаў памёр сваёй смерцю{{efn|'''[[Пердыка, дыядох|Пердыка]]''' быў забіты змоўшчыкамі ў [[321 год да н.э.|321 годзе да н.э.]]; тады ж загінуў у бітве з [[Эўмен, дыядох|Эўменам]] '''[[Кратар, вайскавод|Кратар]]'''. Самога '''Эўмена''' ў [[316 да н.э.|316 годзе да н.э.]] забіў [[Антыгон I Аднавокі|Антыгон]]. Ім жа ў [[314 да н.э.|314 годзе да н.э.]] быў здрадліва пакараны смерцю '''[[Піфон, дыядох|Піфон]]'''. Сам '''Антыгон''' загінуў у [[Бітва пры Іпсе|бітве пры Іпсе]] ([[301 да н.э.]]). '''[[Паліперхан]]''', магчыма, быў забіты ў [[303 да н.э.|303 годзе да н.э.]] '''[[Дэметрый I Паліяркет|Дэметрыем Паліяркетам]]''', які загінуў у [[283 да н.э.|283 годзе да н.э.]] у палоне ў Селеўка. '''[[Лісімах]]''' загінуў у [[281 да н.э.|281 годзе да н.э.]] у бітве супраць [[Селеўк I Нікатар|Селеўка]], які ў тым жа годзе быў забіты [[Пталамей II Кераўн|Пталамеем Кераўнам]]. <br />Такім чынам, з усіх дыядохаў сваёй смерцю памерлі толькі трое: '''[[Антыпатр, вайскавод|Антыпатр]]''' і яго сын '''[[Касандр]]''', а таксама '''[[Пталамей I Сатэр|Пталамей Сатэр]]''', які, акрамя таго, памёр апошнім. Але паколькі Антыпатр не быў вайскаводам Аляксандра, а быў толькі намеснікам Македоніі, зваць яго дыядохам можна толькі ўмоўна. У такім разе Пталамей з’яўляецца адзіным памерлым сваёй смерцю дыядохам.}}. Ён абвясціў, што Аляксандр Македонскі — заступнік яго роду, пацверджаннем чаму служыў той факт, што Аляксандр быў пахаваны ў [[Александрыя|Александрыі]]. Культ Аляксандра распаўсюдзіўся па ўсім Егіпце{{efn|Гэта падзея паслужыла каталізатарам масавых практык абагаўлення<ref>[http://antika-vlast.at.ua/load/drevnjaja_grecija/istorija/shevchenko_o_k_geroi_cari_bogi_antichnyj_krym_v_kontekste_evrazijskoj_civilizacii/10-1-0-29 Шевченко О.К. Герои. Цари. Боги. (Античный Крым в контексте Евразийской цивилизации)]</ref>, якія закранулі як цэнтральныя раёны эліністычнага свету, так і ўскраіны: ад [[Баспорскае царства|Баспорскага царства]] да Пталамееўскага Егіпта, ад Грэка-Бактрыйскага царства да [[Пергамскае царства|Пергама]]. У канчатковым выніку, пры [[Рымскі імператар|Рымскім імператары]] [[Аўгуст|Аўгусце]] абагаўленне манархаў стала нормай для ўсяго міжземнаморскага і чарнаморскага рэгіёнаў.}}. Затым, у [[270 да н.э.|270 годзе да н.э.]] памерла жонка [[Пталамей II Філадэльф|Пталамея II]] — [[Арсіноя II]], — якая неўзабаве была абагаўлёная. Наступныя кіраўнікі станавіліся багамі ўжо пры сваім жыцці, неўзабаве пасля ўзыходжання на прастол. Гэты культ, па-першае, быў атрыманы ў спадчыну ад Старажытнага Егіпта, а па-другое, свядома ўмацоўваўся дынастыяй Пталамеяў, каб даказаць сваю [[легітымнасць]] і ўзмацніць уладу. Пры сыне Пталамея I [[Пталамей II Філадэльф|Пталамеі II]] (кіраваў у [[283 да н.э.|283]]—[[246 да н.э.|246 гадах да н.э.]]) Егіпет узвысіўся і дасягнуў найбольшай магутнасці пры [[Пталамей III Эвергет|Пталамеі III]] (кіраваў у [[246 да н.э.|246]]—[[222 да н.э.|222 гадах да н.э.]]). Дзяржаве Пталамеяў належалі [[Кірэнаіка]], [[востраў Кіпр|Кіпр]], [[Палесціна]], Паўднёвая [[Сірыя]], заходняя частка [[Малая Азія|Малой Азіі]], узбярэжжа [[Фракія|Фракіі]] і [[Дарданэлы|Гелеспонта]], астравы [[Эгейскае мора|Эгейскага мора]]. == Сацыяльна-эканамічнае і адміністрацыйнае ўстройства == === Адміністрацыйнае ўстройства === [[Файл:Ring with engraved portrait of Ptolemy VI Philometor (3rd–2nd century BCE) - 2009.jpg|thumb|200px|[[Пталамей VI]] у вобразе егіпецкага фараона]] [[Файл:Ptolemy VI Philometor ring.jpg|thumb|200px|[[Пталамей VI]] у вобразе эліністычнага кіраўніка]] ==== Улада ==== У кіраванні Егіптам эпохі Пталамеяў арганічна спалучаліся рысы як грэка-македонскія, так і ўласна егіпецкія. Цар валодаў усёй паўнатой улады. Яго апорай быў велізарны штат чыноўнікаў. Захавалася велічэзная колькасць канцылярскай перапіскі. Справаводства вялося на грэчаскай мове. Пры двары Пталамеяў жылі традыцыі Аляксандра: існаваў «царскі часопіс», вялася шырокая карэспандэнцыя. Існавалі вышэйшыя прыдворныя пасады: «сваякоў», «роўных па пашане сваякам», «першых сяброў», «роўных першым сябрам», «сяброў», «пераемнікаў» і г.д. На вяршыні адміністрацыйнай іерархіі знаходзілася пасада ''дыяйкета'' ({{lang-grc|διοικητής}} — ''адміністратар'') — кіраўніка гаспадаркай і фінансамі, які распараджаўся царскай казной, улікам гаспадарчых рэсурсаў, улікам і зборам паступленняў, кантролем расходаў. Дыяйкет быў першым саноўнікам у дзяржаве і пры пэўных здольнасцях мог стаць усемагутным. Такім, напрыклад, быў дыяйкет Апалоній у кіраванне Пталамея II. ==== Хору ==== Усе населеныя пункты, акрамя трох полісаў, уваходзілі ў ''хору'' ({{lang-grc|χώρα}} — ''зямля, краіна''), гэта значыць не мелі самакіравання. Хора была падзелена на ''[[Ном (Старажытны Егіпет)|номы]]'' (гэты падзел захаваўся са старажытнага часу), якія шмат у чым працягвалі быць адасобленымі. Номы былі падзелены на ''[[Тапархіі, Старажытны свет|тапархіі]]'', а тыя, у сваю чаргу, — на ''комы''. У [[Герадот]]а і [[Страбон]]а згадваецца найменшая адзінка падзелу — ''арура'' ({{lang-grc|ἄρουρα}}), мера зямельнай плошчы ў грэкаў — каля 0,024 га, у егіпцян — каля 0,2 га. Апошні тлумачыць, што «такі дакладны і дробны падзел неабходны з-за пастаяннага змешвання межаў Нілам падчас разліваў».<ref>''Герадот'' Гісторыя. Кніга II Эўтэрпа 168; ''Страбон'' Геаграфія. Кніга XVII. 728.</ref> Функцыі ''[[намарх]]аў'' перайшлі да ''[[стратэг]]аў'' ({{lang-grc|στρατηγός}} — ''вайскавод, правадыр''). Сакратар, які кіраваў усім справаводствам нома, зваўся ''царскім сакратаром''. Адпаведныя пасады былі і ў тапархіях і комах. Прызначэнне на іх залежала ад дыяйкета. Дзейнасць усіх гэтых службовых асоб была цесна звязана з фінансавымі чыноўнікамі, якія таксама падпарадкоўваліся дыяйкету. Галоўным фінансістам у номе быў ''[[Эканом, антычнасць|эканом]]'' ({{lang-grc|οἰκονόμος}} — ''кіраўнік домам, гаспадар''). Да нас дайшла «Інструкцыя эканому» III стагоддзя да н.э., якая дае яснае ўяўленне аб яго абавязках. У сутнасці, на эканоме ляжаў клопат аб усім гаспадарчым жыцці нома. Правяраць яго дзейнасць павінен быў ''кантралёр''. У адміністрацыйным цэнтры знаходзілася каса (''трапеза'') на чале з ''трапезітам'' ({{lang-grc|τραπεζίτης}} — ''мяняла, банкір''), якая выконвала разнастайныя грашовыя аперацыі і перш за ўсё прымала новыя паступленні. Там жа размяшчаўся галоўны склад збожжа (''тэсаўр'' — {{lang-grc|θησαυρός}} — ''скарбніца, камора'') пад кіраваннем ''сітолага'' (ад {{lang-grc|σιτολογία}} — ''збіранне хлеба ці харчовых харчоў''). Трапеза і тэсаўр мелі аддзяленні на месцах. ==== Полісы ==== У Эліністычным Егіпце, у адрозненне ад [[Імперыя Селеўкідаў|Дзяржавы Селеўкідаў]], ''[[Поліс (антычнасць)|полісы]]'' не адыгрывалі значнай ролі. Ва ўсёй дзяржаве іх было толькі тры: [[Александрыя]], [[Наўкраціс]] (старая грэчаская калонія) і [[Пталемаіда Гермійская|Пталемаіда]] (заснавана Пталамеем I). У той жа час значнымі былі старажытныя егіпецкія гарады, якія, аднак, не мелі самакіравання: [[Мемфіс (Егіпет)|Мемфіс]], [[Фівы (Егіпет)|Фівы]], [[Гермопаль]], [[Гераклеопаль]] і іншыя. Полісы не належалі да хоры і не ўваходзілі ў кіраванне нома. Грамадзяне поліса складалі гарадскую абшчыну і аб’ядноўваліся ў ''[[філа|філы]]'' ({{lang-grc|φυλή}} — ''род, калена, племя'') і ''[[дэмы]]'' ({{lang-grc|δ&#8134;μος}} — ''народ; вобласць, краіна''), падобна таму, як гэта было ў Грэцыі. У Наўкрацісе і Пталемаідзе яны выбіралі савет горада і некаторых службовых асоб. У Александрыі, з прычыны таго, што яна была сталіцай, гарадскога савета не было. Гэта быў горад велізарнай колькасці нацыянальнасцей: тут жылі македаняне, грэкі, фракійцы, крыцяне, іранцы, выхадцы з Малой Азіі, іўдзеі, сірыйцы і егіпцяне. Апошнія былі пазбаўлены якіх-небудзь палітычных правоў. Астатняе ж насельніцтва аб’ядноўвалася па этнічнай прыкмеце ў [[палітэўма|палітэўмы]] ({{lang-grc|πολίτευμα}} — ''спосаб кіравання дзяржавай, палітычны прынцып; кіраванне дзяржавай; дзяржаўны лад''), якія былі незалежнымі адна ад адной і падпарадкоўваліся толькі царскай адміністрацыі. Ступень іх самакіравання была неаднолькавай. Александрыя была найбуйнейшым эліністычным горадам, найважнейшым цэнтрам рамяства і гандлю. Географ Страбон ([[64 да н.э.|64]]/[[63 да н.э.]] — [[23 да н.э.|23]]/[[24 да н.э.|24 н.э.]]) пісаў: <blockquote>Гэта адзінае ва ўсім Егіпце месца і для гандлю на моры, дзякуючы яго цудоўнай гавані, і для гандлю сухапутнага, таму што ўсё лёгка звозіцца па рацэ і збіраецца ў такім пункце, які ўяўляе найбольшы ў свеце рынак.</blockquote> Александрыя была адбудавана па плане архітэктара [[Дэйнакрат Родаскі|Дэйнакрата Родаскага]] і мела рэгулярную планіроўку. Горад падзяляўся на пяць кварталаў. У царскім квартале размяшчаліся палац Пталамеяў, тэатр, [[Александрыйскі Мусеён|Мусеён]]{{efn|Мусеён ({{lang-grc|Μουσεῖον}}) — даслоўна перакладаецца як ''храм Муз''. Ад гэтага слова з’явілася слова ''[[музей]]''.}}, бібліятэка, грабніца Аляксандра Македонскага. ==== Жрэцтва ==== [[Файл:Philae01(js).jpg|thumb|285px|Храм пталамееўскага часу ў [[Філы|Філах]]]] Стаўленне Пталамеяў да жрэцтва было дваякім: з аднаго боку, самастойнасць гэтага класа была некалькі паменшана, але ў той жа час жрацы ўсяляк падтрымліваліся царамі як вельмі ўплывовая сацыяльная сіла. Са шматлікіх надпісаў вядома, што Пталамеі даравалі мноства земляў разам з іх даходамі мясцовым божаствам. На чале любога храма стаяў ''архірэй'' ({{lang-grc|&#7936;ρχιερεύς}} — ''вярхоўны жрэц, першасвятар''), або ''эпістат'' ({{lang-grc|&#7952;πίσταθμος}} — ''начальнік''), які прадстаўляў мясцовае жрэцтва пры ўрадзе. Перыядычна склікаліся з’езды жрацоў (''сіноды'' — ад {{lang-grc|σύνοδος}} — ''сход''). За храмамі захоўваліся асобыя правы, напрыклад, права прытулку. Храмы ў Егіпце заўсёды былі буйнымі гаспадарчымі цэнтрамі. Асабліва гэта было прыкметна ў Фіваідзе, дзе размяшчаліся храм [[Хор (бажаство)|Гора]] ў [[Эдфу]], храм [[Ісіда|Ісіды]] на востраве [[Філы]] і іншыя. Храмы мелі пэўныя прывілеі ў вобласці рамеснай вытворчасці. Напрыклад, правам вытворчасці [[сезам]]нага алею, што было манаполіяй дзяржавы, правам на выраб асобых тканін. Жрацы атрымлівалі грашовую дапамогу з казны і збіралі прынашэнні з вернікаў. === Заканадаўства. Судовая ўлада === Усе бакі гаспадарчага і сацыяльнага жыцця Егіпта рэгуляваліся пэўнымі ўказамі і пастановамі, некаторыя з якіх дашлі да нашага часу. Гэта, напрыклад, пастанова [[261 да н.э.|261 года да н.э.]] аб рабаўладанні і так званы «Падатковы статут» [[257 да н.э.|257 года да н.э.]] Егіпецкае эліністычнае права ўяўляла сабой дзіўнае перапляценне грэчаскага і старажытнаегіпецкага заканадаўстваў. Для егіпецкага і грэчаскага насельніцтва існавалі розныя суды, роўна як для полісаў і хоры. Пытанні паміж грэкамі і егіпцянамі вырашаліся ў агульным судзілішча. === Эканамічная прылада === == Навука і культура == [[Файл:Oxyrhynchus papyrus with Euclid's Elements.jpg|thumb|Папірус з фрагментамі «[[Пачаткі Еўкліда|Пачаткаў]]» Еўкліда]] === Асвета === У працяг эліністычнага перыяду Егіпет страчвае сваю [[Мастацтва Старажытнага Егіпта|культурную самабытнасць]] і паступова ўліваецца ў [[Эліністычная культура|агульнаэліністычны свет]], становячыся яго неад’емнай часткай. Галоўным навукова-культурным цэнтрам гэтага перыяду становіцца Александрыя, а яе ядром была вядомая [[Александрыйская бібліятэка]] (найбуйнейшая ў эліністычным свеце), якая ўтварылася на базе [[Александрыйскі Мусеён|Мусеёна]] і аб’ядноўвала, нароўні з [[Пергамская бібліятэка|Пергамскай]], найслынных вучоных і пісьменнікаў той эпохі. У дзвюх гэтых бібліятэках складаліся часам зусім розныя навуковыя школы, якія супернічалі паміж сабой. Сярод тых, хто працаваў у Александрыі, былі такія знакамітыя людзі, як: * [[Еўклід]], заснавальнік сучаснай [[еўклідава геаметрыя|«еўклідавай» геаметрыі]] (геаметрыі лінейнай прасторы). * [[Архімед]], які пражыў некаторы час у Александрыі, механік, які паказаў усю сваю вынаходлівасць пры аблозе [[Сіракузы|Сіракузаў]] рымлянамі. * [[Арыстарх Самафракійскі]], кіраўнік александрыйскай граматычнай школы, які прапанаваў прынцып аналогіі ў адукацыі формаў слова. * [[Дзіянісій Фракійскі]], які напісаў першы ў гісторыі грэчаскай мовы падручнік граматыкі. * [[Эратасфен]], які выказаў асновы [[геаграфія|геаграфіі]]. * [[Страбон]], аўтар вялікай працы па геаграфіі, якая змяшчае неацэнныя звесткі пра Старажытны свет. * [[Клаўдзій Пталамей]], астраном, які прапанаваў [[геацэнтрычная сістэма свету|геацэнтрычную сістэму свету]], якая ўтрымлівалася ў свядомасці людзей больш за паўтары тысячагоддзя. * [[Гіпарх]], які склаў вялікі [[каталог зорнага неба]] і прыдумаў [[Шкала Гіпарха|шкалу зорных велічынь па бляску]], якая выкарыстоўваецца дагэтуль. * [[Апалоній Пергскі]], аўтар фундаментальнай працы пра [[канічныя сячэнні]]. * [[Арыстарх Самоскі]], які стварыў першую ў гісторыі чалавецтва [[геліяцэнтрычная сістэма свету|геліяцэнтрычную сістэму свету]]. Бібліятэка перанесла пажар у [[48 да н.э.|48]]—[[47 да н.э.|47]] гадах да н.э., аднак працягвала заставацца самай вялікай і пасля гэтага. У [[273]] годзе, калі рымскі імператар [[Аўрэліян]] браў Александрыю, бібліятэка была разбурана. === Літаратура === Літаратура гэтага перыяду з’яўляецца заканамерным працягам [[Старажытнагрэчаская літаратура|грэчаскай літаратуры]]. ==== Мастацкая літаратура ==== Адным з выдатных александрыйскіх вучоных быў '''[[Калімах з Кірэны]]''' (каля 310—240 да н.э.), найважнейшы паэт [[III стагоддзе да н.э.|III стагоддзя да н.э.]], стваральнік саракатомнага перапісу фондаў Александрыйскай бібліятэкі. Ён пісаў творы самых розных жанраў: [[гімн]]ы, [[эпіграма|эпіграмы]], [[трагедыя|трагедыі]], [[камедыя|камедыі]] і іншыя. Іншым знакамітым паэтам быў '''[[Апалоній Родаскі]]''' (каля 295—215 да н.э.), які зрабіў спробу адраджэння эпічнай паэзіі ў вялізнай паэме «[[Арганаўтыка, паэма|Арганаўтыка]]». У той жа час з’яўляліся і новыя жанры: '''[[Феакрыт]]''' (канец [[IV стагоддзе да н.э.|IV]] — першая палова [[III стагоддзе да н.э.|III стагоддзя да н.э.]]) увёў [[ідылія|ідылію]], '''[[Геронд]]''' — [[мімы]]. ==== Гістарыяграфія ==== Эліністычны Егіпет упершыню пабачыў жанр [[гістарыяграфія|гістарыяграфіі]]: да гэтага ніякіх падобных прац у Егіпце не стваралася, а падзеі мінулага апісваліся ў гістарычных раманах, у якіх рэальнасць была перамяшана з выдумкай. У [[III стагоддзе да н.э.|III стагоддзі да н.э.]] егіпецкі жрэц [[Манефон]] (канец IV — першая палова III стагоддзя да н.э.) з горада Себеніта напісаў «Гісторыю Егіпта» — велізарную працу на грэчаскай мове. Гэты твор не меў асаблівага поспеху ў сучаснікаў, але захаваныя фрагменты даюць уяўленне аб незвычайнай каштоўнасці яго працы. Менавіта Манефон прапанаваў схему падзелу гісторыі Егіпта, якая захавалася да нашага часу (на перыяды і дынастыі). [[Файл:Lighthouse - Thiersch.png|thumb|left|Фараскі маяк. <small>Рэканструкцыя А. Тырша</small>]] === Манументальнае мастацтва === Манументальнае мастацтва Старажытнага Егіпта засталося ў далёкім мінулым. Аднак і ў эліністычную эпоху было пабудавана некалькі дзіўных пабудоў. Галоўнай з іх з’яўляецца [[Фараскі маяк]] — адно з «[[Сем цудаў свету|сямі цудаў свету]]». Маяк быў пабудаваны архітэктарам [[Састрат Кнідскі|Састратам Кнідскім]] каля [[280 да н.э.|280 года да н.э.]] на востраве [[Фарас]], каб асвятляць караблям уваход у гавань, і сваёй вышынёй перавышаў 100 метраў. Магчыма, гэта быў першы маяк у гісторыі чалавецтва і па-за сумневам, гэта было найвялікшае тварэнне антычнага свету. Пабудова прастаяла паўтары тысячы гадоў, а затым было разбурана. === Выяўленчае і прыкладное мастацтва === [[Файл:NileMosaicOfPalestrina.jpg|thumb|150px|[[Нільская мазаіка]] (каля 80 г да н.э.).]] === Рэлігія === Яшчэ пры Пталамеі I утварыўся новы культ бога [[Сарапіс]]а, які спалучыў у сабе найважнейшыя рысы [[Старажытнагрэчаскія багі|грэчаскага]] і [[Спіс егіпецкіх богаў|егіпецкага]] пантэонаў. Яго шанаванне хутка распаўсюдзілася па ўсёй тэрыторыі краіны. Асаблівасцю Эліністычнага Егіпта стала таксама масіраваная практыка ўвядзення ў рэлігійны паўсядзённы побыт культу абагаўлёных і боскіх манархаў. [http://antika-vlast.at.ua/load Культ цара] ў Егіпце эпохі Пталамеяў дасягнуў, мабыць, свайго найвышэйшага росквіту. == Цікавыя факты == * Каля 250 гады да н.э. у Егіпет былі ўвезены [[аднагорбы вярблюд|драмедары]] (аднагорбыя вярблюды)<ref>''Твист К.'' Всемирная история: хроника важнейших событий. / Перевод с английского. — {{М.}}: АСТ, Астрель, 2004. — С. 24.</ref>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * История древнего мира. Том II. Расцвет древних обществ, «Наука», Москва, 1989 ISBN 5-02-016781-9 * Кузнецов Д. В. Эллинистический Египет: основные тенденции развития в конце IV — второй трети I вв. до н. э.: Учебное пособие. — Благовещенск: Изд-во БГПУ, 2005. — 196 с.[http://window.edu.ru/window_catalog/files/r62223/%D0%94.%D0%92.%20%D0%9A%D1%83%D0%B7%D0%BD%D0%B5%D1%86%D0%BE%D0%B2,%20%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%B5.pdf]{{Недаступная спасылка}} * [http://antika-vlast.at.ua/load/drevnjaja_grecija/istorija/ladynin_i_a_moskva_osnovnye_ehtapy_carskogo_kulta_ptolemeev_v_kontekste_obshhej_ehvoljucii_egipetskogo_ehllinizma/10-1-0-13 Ладынин И. А. (Москва) Основные этапы царского культа Птолемеев в контексте общей эволюции египетского эллинизма // Мнемон. Исследования и публикации по истории античного мира. Под редакцией профессора Э. Д. Фролова. Выпуск 3. Санкт-Петербург, 2004. С. 145—184] * {{кніга |аўтар = А. Б. Ранович |частка = |загаловак = Эллинизм и его историческая роль |арыгінал = |спасылка = http://www.sno.pro1.ru/lib/ranovich_ellinizm_i_ego_istoricheskaya_rol/index.htm |адказны = |выданне = |месца = Москва |выдавецтва = Издательство АН СССР |год = 1950 |том = |pages = |старонак = 264 |серыя = |isbn = |тыраж = }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гісторыя Егіпта]] [[Катэгорыя:Дзяржава Пталамеяў]] mj31xtvm7ownv4etvd13yms83fh3gzv 0 197139 5132665 5060731 2026-04-26T12:44:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132665 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Засінцаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Ельскі раён]] |Уключае = 11 населеных пунктаў |Сталіца = [[Засінцы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[13 лістапада]] [[2025]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 377 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часовойпояс = +2 |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Засі́нцаўскі сельсавет''' — былая<ref name=":3">{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D925g0142497|title=Решение Гомельского областного Совета депутатов от 24 октября 2025 года № 149 "Об изменении административно-территориального устройства Ельского района Гомельской области"|website=pravo.by}}</ref> адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Ельскі раён|Ельскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2011 года вёска) [[Засінцы]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Каралінскі раён|Каралінскага раёна]] [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]], з 26 ліпеня 1930 года Каралінскага раёна БССР, з 5 лютага 1931 года Ельскага раёна БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Засінцаўскага сельсавета 12 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|83}}</ref>. 21 жніўня 2020 года скасавана вёска [[Якімы]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D920g0103970&p1=1 Решение Ельского районного Совета депутатов от 21 августа 2020 г. № 128 Об упразднении сельских населенных пунктов Ельского района]</ref>. 13 лістапада 2025 года скасаваны, тэрыторыя сельсавета далучана да [[Скараднянскі сельсавет|Скараднянскага сельсавета]]<ref name=":3" />. == Склад == На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 11 населеных пунктаў: аграгарадкі [[Засінцы]] і [[Падгалле (Ельскі раён)|Падгалле]], вёскі [[Грышы]], [[Казіміраўка (Ельскі раён)|Казіміраўка]], [[Капсаны]], [[Кавалі (Ельскі раён)|Кавалі]], [[Казлы (Ельскі раён)|Казлы]], [[Серыя (вёска)|Серыя]], [[Сугакі (Ельскі раён)|Сугакі]], [[Шатуны]], [[Шуты (Ельскі раён)|Шуты]])<ref name=":3" />. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (12 населеных пунктаў) — 638 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 92,0 % — [[беларусы]], 6,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 1,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 лістапада 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (12 населеных пунктаў) — 377 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|72046}} {{Ельскі раён}} [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2025 годзе]] 5gadp3pqlfth4o1bkdza57qywpozi87 0 197297 5132844 1783222 2026-04-26T17:07:53Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Заслаўе (музей-запаведнік)]] 5132844 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Заслаўе (музей-запаведнік)]] p3b44fe233dy6to3h2fp2bbgem1df8c 0 201062 5132721 5103861 2026-04-26T14:36:37Z DzBar 156353 шаблон 5132721 wikitext text/x-wiki {{Старажытны горад}} '''Э́бла,''' цяпер гарадзішча Тэль-Мардзі́х (تل مرديخ) — старажытны [[семіты|семіцкі]] гандлёвы [[горад-дзяржава]], які існаваў на тэрыторыі старажытнай [[Сірыя|Сірыі]] ў сярэдзіне [[3 тысячагоддзе да н.э.|III тыс. да н.э.]] Эбла размяшчалася на захад ад лукавіны [[Еўфрат]]а ў Сірыі, у 53 км на паўднёвы захад ад сучаснага [[Алепа]]. Эбла з’яўляецца адной з найстарэйшых цывілізацый Сірыі.[[Файл:Orientmitja2500aC.png|міні|400пкс|[[Урадлівы паўмесяц]] у сярэдзіне III тысячагоддзя да нашай эры. Эбла -бураватая пляма ў цэнтры.]] == Заснаванне == Заснавальнікамі Эблы лічацца [[эблаіты]], старажытны народ семіцкага паходжання, які перасяліўся ў Сірыю з Паўднёва-Усходняй [[Аравія|Аравіі]] ў сярэдзіне [[IV тысячагоддзе да н.э.|IV тыс. да н.э.]] Эблаіты карысталіся шумера-акадскім [[клінапіс]]ам. У перыяд росквіту Эблы яе гаспадарчы і палітычны ўплыў распаўсюджваўся ад [[Фінікія|фінікійскага]] [[Бібл]]а на [[Міжземнамор’е|Міжземнаморскім]] ўзбярэжжы да горада-дзяржавы [[Мары (горад-дзяржава)|Мары]] ў сярэднім цячэнні Еўфрата. Горад меў ажыўленыя гандлёвыя і палітычныя сувязі з [[шумеры|шумерскім]] насельніцтвам старажытнага [[Двурэчча]], [[Элам]]ам і [[Старажытны Егіпет|Егіптам]]. Гібель Эблы звязана з разгромам горада [[акад]]скім царом [[Сарган Старажытны|Шарумкенам]] (Саргонам Вялікім) у [[XXIII стагоддзе да н.э. |XXIII стагоддзі да н.э.]] Яго ўнук [[Нарам-Суэн]] канчаткова падарваў яе моц і, магчыма, далучыў большую частку тэрыторыі Эблы да сваёй дзяржавы. === Эканоміка і гандаль === Дабрабыт Эблы быў заснаваны на развітай сельскай гаспадарцы: глебы паўночнай Сірыі дазвалялі вырошчваць [[ячмень]], [[пшаніца|пшаніцу]], [[алівы]], [[фінікі]], [[вінаград]], [[Гранат, плод|гранаты]] і іншыя культуры, разводзіць буйных і дробных жывёл. У горадзе была наладжана вытворчасць тканін і разнастайных металічных вырабаў, важная роля ў эканоміцы Эблы адводзілася такім прадуктам сельскай гаспадаркі, як [[аліўкавы алей]], [[віно]], [[піва]]. Эблаіты ўвозілі [[золата]], [[срэбра]], [[медзь]], [[волава]], [[каштоўныя камяні]], а таксама [[авечка|авечак]]. Горад квітнеў дзякуючы свайму выгоднаму размяшчэнню на скрыжаванні гандлёвых шляхоў, якія вялі з [[Персія|Персіі]], [[Анатолія|Анатоліі]] і [[востраў Кіпр|Кіпра]] ў Шумер і Егіпет. Адзежа і тканіны, разнастайныя рамесныя вырабы, аліўкавы алей былі асноўнымі артыкуламі экспарту. У цеснай сувязі з эканомікай знаходзіліся палітычныя адносіны Эблы з суседзямі. У дзяржаўным архіве захоўваліся асобнікі дагавораў, заключаныя з рознымі гарадамі, сярод якіх многія прызнавалі валадарства Эблы. Супраць горада [[Мары (горад-дзяржава)|Мары]], які адмовіўся падпарадкавацца, быў прадпрыняты ваенны паход, які скончыўся для Мары паражэннем, у выніку якога ён прымушаны быў выплаціць Эбле даніну срэбрам і золатам. === Палітычная структура === Палітычная гісторыя Эблы вывучана недастаткова. Магчыма, што сапраўднай уладай ў краіне была [[алігархія]] багатых і ўплывовых купцоў. Кіраваў Эблай правадыр-жрэц, які насіў тытул «малікум». Яго ўлада не была спадчыннай і ажыццяўлялася на працягу вызначанага тэрміна. У прыняцці рашэнняў удзельнічаў таксама савет старэйшын. Кіраванне горадам праводзілася праз адміністратараў, прызначаных правадыром. Існавалі таксама асобыя военачальнікі — лугалі. Падобная схема кіравання існавала ў той час і ў [[Мары (горад-дзяржава)|Мары]], [[Лагаш]]ы і іншых дзяржавах рэгіёна. === Мова === [[Эблаіцкая мова]] належыць да [[семіцкія мовы|семіцкай групы]] і мае шмат агульнага з акадскай, уваходзячы разам з ёй у т.зв. усходнесеміцкую галіну. Праз акадскую мову ў эблаіцкую пазней пракраліся словы шумерскага паходжання. З другой паловы III тыс. да н.э. вядома вялікая колькасць клінапісных дакументаў, напісаных на эблаіцкай мове. === Адукацыя === Кіраўнікі Эблы надавалі значную ўвагу адукацыі, уважліва кантралявалі навучанне, выкарыстоўваючы метады навучання, якія былі распаўсюджаны ў шумерскіх гарадах Месапатаміі. Знойдзены шматлікія вучнёўскія працы, якія паказваюць, што школы Эблы рыхтавалі сваіх студэнтаў для пасад будучых дзяржаўных служачых. == Сучасныя раскопкі == [[Файл:Ebla monuments.svg|thumb|злева|300пкс|Спадарожнікавы здымак тэрыторыі колішняй Эблы (2005)]] Раскопкі гарадзішча пачаліся ў [[1964]] італьянскай археалагічнай экспедыцыяй пад кіраўніцтвам [[Паала Маціэ]]. У [[1975]] археолагі выявілі каласальны {{Не перакладзена 3|Царскі архіў Эблы|царскі архіў Эблы||Ebla tablets|}}, датаваны III тысячагоддзем да н.э. На працягу наступных 10 гадоў навукоўцы вынялі на свет каля 20 тыс. гліняных таблічак і іх фрагментаў. Архіў уяўляў сабой мноства гліняных таблічак на эблаіцкай і шумерскай мовах. З прычыны шматзначнасці клінапісу і недастатковай вывучанасці мовы Эблы многія з таблічак вельмі цяжка прачытаць. Часта адну і тую ж таблічку розныя даследчыкі інтрэпрэтуюць зусім па рознаму. Каля 80 % дакументаў з’яўляецца эканамічна- адміністрацыйнымі дакументамі звязанымі з земляробствам, жывёлагадоўляй, тэкстыльнай вытворчасцю, купляй і продажам каштоўных металаў і лесу, выплатай падаткаў, ахвярапрынашэннямі, пастаўкай прадуктаў да царскага двара і да т.п.. Ёсць таксама некаторыя міжнародныя дагаворы, найважнейшым з якіх з’яўляецца дагавор паміж Эблай і Ашурам, што тычыцца ўмоў гандлю. Прыкметнае месца займаюць царскія ўказы, пасланні, дыпламатычная перапіска, а таксама лексічныя тэксты — спісы слоў, амаль выключна назоўнікаў, згрупаваных па некалькіх крытэрыях (тапонімы, імёны, назвы прафесій, жывёл, рыб, птушак, найбольш ужываныя тэрміны), пералікі іерогліфаў, табліцы граматычных формаў, шумера-эблайскія слоўнікі і да т.п.. Літаратурных твораў вельмі мала і сярод іх пераважна загаворы і гімны. Да разбурэння горада яны складалі унікальны па памерах і старажытнасцю добра ўпарадкаваны архіў, дакументы ў якім ляжалі на драўляных паліцах <ref> Самі стэлажы не захаваліся, але ў сценах засталіся сляды мацавання паліц. </ref> у некалькіх пакоях. Цяпер большасць гэтых шматлікіх таблічак знаходзяцца ў музеі [[Алепа]] і [[Нацыянальны музей Дамаска|Нацыянальным музеі Дамаска]]. У рэлігійна-міфалагічных тэкстах, знойдзеных у 1974—1975 гадах, згадваюцца каля пяцісот імёнаў розных божастваў, што сведчыць пра сінкрэтызм шумерскіх, акадскіх і заходне-семіцкіх божастваў. Галоўным богам Эблы, верагодна, быў [[Дагон]], які выступаў пад імёнамі «Дагона Тутальскага», «Дагона Сівадскага» і «Дагона Ханаанскага». З’яўленне слова «[[Ханаан]]» ясна пацвярджае старажытнае паходжанне гэтай назвы, а таксама пацвярджае правільнасць гіпотэзы, згодна з якой этнічнае пазначэнне «ханаанеі» значна старэйшае, чым звычайна лічылася. У адным з тэкстаў гаварылася, што насельніцтва гэтага горада-дзяржавы складала 260 тыс. чалавек, прычым 22 тыс. жылі непасрэдна ў горадзе. Раскопкі пацвердзілі, што ў эпоху росквіту, у XXV стагоддзі да н.э., сцены горада маглі ўмяшчаць да 30 тыс. жыхароў. Іншая табліца адзначае, што цар Эблы валодаў велізарным полем з аліўкавымі дрэвамі, памеры якога складалі каля 3 з паловай тыс. акраў. [[Выява:Ebla ziggurat.jpg|thumb|right|[[Зікурат]] Эблы]] Раскопкі Эблы выявілі рэшткі ступеньчатай вежы — [[зікурат]]а, па якой цар Эблы спускаўся са свайго палаца, здзяйсняючы ўрачыстыя выхады. Аналіз зікурата паказаў, што ён быў збудаваны каля 4400 гадоў назад з неабпаленай цэглы. Вышыня зікурата складае прыкладна шэсць метраў. Былі знойдзены таксама багатыя залатыя ўпрыгажэнні, якія маглі належаць царскай сям’і. [[Выява:Ebla5.JPG|thumb|злева|Разваліны царскага палаца ў Эбле.]] Таксама былі знойдзены рэшткі царскага палаца, якія адносяцца да III тыс. да н.э., і некалькі храмаў і манументальных варотаў, якія адносяцца да II тыс. да н.э. У ім была выяўлена вялікая колькасць [[лазурыт]]у з [[Афганістан]]а, вазы і чары з [[Старажытны Егіпет|Егіпта]]. Гэта пацвярджае, што горад Эбла меў найважнейшае значэнне ў гандлёвай сетцы старажытнага Усходу. Верагодна, менавіта дабрабыт Эблы і стаў прычынай яе падзення: багацце горада прыцягнула да яе ўвагу магутнай Акадскай імперыі, заснаванай у Ніжняй Месапатаміі [[Сарган Старажытны|Саргонам Старажытным]]. У сваіх надпісах Саргон паведамляе, што Эблу аддаў яму [[Дагон|Даган]], галоўны бог горада, і ён, Саргон, мог спаганяць даніну з яго кіраўнікоў. Пацверджанае археалагічнымі раскопкамі разбурэнне Эблы большасць навукоўцаў датуе часам кіравання [[Нарам-Суэн]]а (2236—2200 да н.э.), унука Саргона, па загадзе якога горад быў спалены. Праз 250 гадоў тэрыторыю Эблы занялі [[амарэі|амарэйскія]] плямёны, якія заснавалі тут сваю дынастыю і нанова адбудавалі палац і храмы. Аднак горад ужо ніколі больш не уздымаўся да ўзроўню, параўнальнага з перыядам яго найвышэйшага росквіту ў 24 ст. да н.э. Канчатковае разбурэнне Эблы адносіцца да сярэдзіны 17 ст. да н.э., гэта значыць да часу, калі большасць дзяржаў Блізкага Усходу апынулася пад уладай [[касіты|касітаў]], якія ўварваліся на тэрыторыю Месапатаміі і суседніх з ёй рэгіёнаў з горных раёнаў Заграса. == Біблейскія сенсацыі == З прычыны тэндэнцыйнага і філалагічна дрэнна абгрунтаванага прачытання шэрагу дакументаў у 70-х — опчатку 90-х гадоў XX стагоддзя некаторыя даследчыкі лічылі, што ў таблічках з Эблы згадваюцца біблейскія героі — [[Аўраам]], Ізраіль, [[Ісаў]] і населеныя пункты [[Ханаан]]а — Іерусалім, [[Хацор]], [[Садом]]. Аднак на самой справе ў тэкстах згадваюцца толькі падобныя семіцкія імёны. Цяпер лічыцца дакладным толькі прачытанне імёнаў шэрагу багоў вядомых у Бібліі — [[Баал]]а, [[Малох , міфалогія | Маліка]], [[Дагон]]а, Сіпіш (верагодна месапатамскі [[Шамаш]]), Каміш (Хамос), [[Астарта | Аштат]]. == Цары Эблы == * Ігрыш-Халам (каля 2300) * Іркаб-Даму * Ар-Энум (Рэшы-Энум) * Ібрыум * Ібі-Сіпіш (Ібі-Зікір), сын Ібрыума * Дубуху-Ада {{зноскі}} == Літаратура == * Древняя Эбла (Раскопки в Сирии). Сост. и введ. П. Маттиэ. Общ. ред. и закл. статья И. М. Дьяконова. М., 1985. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://smartwebsite.ru/publ/znamenitye_goroda/ehbla/29-1-0-2816 Эбла] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160309082956/http://smartwebsite.ru/publ/znamenitye_goroda/ehbla/29-1-0-2816 |date=9 сакавіка 2016 }} * [http://www.istorya.ru/articles/abl.php Гісторыя Эблы на сайце www.istoriya.ru] * [http://www.krugosvet.ru/articles/13/1001362/1001362a1.htm Гісторыя Эблы ў «Энцыклапедыі Кругасвет»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070310123700/http://www.krugosvet.ru/articles/13/1001362/1001362a1.htm |date=10 сакавіка 2007 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады і царствы Старажытнай Сірыі]] [[Катэгорыя:Старажытныя гарады Блізкага Усходу]] [[Катэгорыя:Эбла]] biwi4sri90zk2fy47nrwoeocqgyvzng 0 203883 5132651 4767765 2026-04-26T12:23:37Z DobryBrat 5701 арфаграфія, вікіфікацыя 5132651 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{значэнні|Памор'е}} [[Файл:Pomeraniae Ducatus Tabula.jpg|thumb|250px|Памеранія ў касмаграфіі Блау]] [[Файл:Pomeraniamap.png|thumb|250px|Гістарычная вобласць Памеранія (жоўты контур)]] '''Памеранія (Памор’е)''' ({{lang-de|Pommern}}, {{lang-pl|Pomorze}}) — гістарычная вобласць [[Польшча|Польшчы]] і [[Германія|Германіі]]. [[Усходняя Памеранія]] размешчана паміж ніжнімі [[Вісла]]й і [[Одра]]й. Заходняя Памеранія распасціраецца на захад ад [[Одра|Одры]] і цяпер часткова ўваходзіць у склад [[Германія|ФРГ]]. Польскі тэрмін '''Памор’е''' (''Pomorze''), акрамя Усходняй Памераніі, ахоплівае таксама былую '''[[Заходняя Прусія|Заходнюю Прусію]]''' (''Pomorze Wschodnie'')). Галоўныя гарады: [[Шчэцін]], [[Кашалін]]. == Гісторыя == У дагістарычны перыяд тэрыторыю Памераніі засялялі плямёны [[ругіі]], [[лугіі]], [[готы]], [[венеды]] (магчыма [[балты]]). У [[962]] годзе ўвайшла ў склад Польшчы. На землях Памераніі была таксама шырока распаўсюджана [[ніжненямецкая мова]]. Жыхары Памераніі былі цесна звязаны з гандлем і пірацтвам на Балтыйскім моры ў Сярэднявеччы, з Ганзейскім саюзам, са Шведскім і Дацкім каралеўствамі і з рознымі княствамі ў складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі. Менавіта з гэтых зямель паходзяць летапісныя варагі. Тут ужо ў старажытныя часы складваліся ўмовы для развіцця форм хрысціянства, якія адмаўлялі ўладу Рыма і якія сталі асновай для фарміравання пратэстанцтва. Да [[XVI стагоддзе|XVI ст.]] тут працягвалі існаваць незалежныя сялянскія рэспублікі. У [[1181]]—[[1806]] гг. была часткай [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] і кіравалася герцагамі Памеранскімі да [[1637]] года, калі памёр апошні герцаг мясцовай [[славяне|славянскай]] паводле паходжання дынастыі Грыфітаў Багуслаў [[XIV стагоддзе|XIV ст.]] Пасля гэтага Памеранія была акупавана Швецыяй і Брандэнбургам. У [[1648]] г. падзелена паводле [[Вестфальскі мір 1648|Вестфальскага дагавора]]: усходняя частка адышла да [[Брандэнбург]] а, а заходняя, з горадам [[Шчэцін]] — да [[Швецыя|Швецыі]]. У [[1719]] г. і [[1815]] г. уся Памеранія адышла да Прусіі. Паводле вынікаў [[Вестфальскі мір|Вестфальскага міру]], падпісанага ў [[1648]] годзе, Задняя Памеранія адышла да [[Брандэнбург-Прусія|Брандэнбурга]], а Пярэдняя Памеранія стала [[Шведская Памеранія|Шведскай Памераніяй]]. Падчас шведска-польскай вайны ([[1655]]—[[1660]] гады) і шведска-брандэнбургскай вайны ([[1674]]—[[1679]] гады) тэрыторыя была акупавана варожымі войскамі. Брандэнбургскаму [[курфюрст]]у [[Фрыдрых Вільгельм, курфюрст Брандэнбурга|Фрыдрыху Вільгельму I]] у [[1678]] годзе ўдалося захапіць усю Шведскую Памеранію. Пад ціскам Францыі паводле [[Сен-Жэрменскі мір, 1679|Сен-Жэрменскаага мірнага дагавора 1679 года]] ён вымушаны быў адмовіцца ад заваяваных тэрыторый. Пасля заканчэння [[Вялікая Паўночная вайна|Паўночнай вайны]] ([[1700]]—[[1721]] гады) Пярэдняя Памеранія на поўдзень ад рэкі [[рака Пенэ|Пенэ]] была ўключана ў [[Каралеўства Прусія]]. У 1814 годзе ў адпаведнасці з [[Кільскія мірныя дагаворы (1814)|Кільскім дагаворам]] Швецыя саступіла [[Шведская Памеранія|Шведскую Памеранію]] (за выключэннем [[Штральзунд]]а, для якога быў усталяваны асобы рэжым) [[Данія|Даніі]] ў абмен на [[Нарвегія|Нарвегію]]. Падчас напалеонаўскіх войнаў Шведская Памеранія была акупавана Францыяй. Пасля паражэння [[Напалеон]]а ў [[1815]] годзе шведская частка Пярэдняй Памераніі з востравам [[Руген]] сталі прускімі. === Пруская правінцыя === {{асноўны|Правінцыя Памеранія}} Прусія атрымала Памеранію 23 кастрычніка 1815 года. Адміністрацыйнае ўстройства правінцыі было створана ў адпаведнасці з выдадзеным 30 красавіка 1815 года дэкрэтам [[Карл Аўгуст фон Гардэнберг|Карла Аўгуста фон Гардэнберга]] «Verordnung wegen verbesserter Einrichtung der Provinzialbehörden»: правінцыю ўзначаліў ''обер-прэзідэнт'' з рэзідэнцыяй у [[Штэтын]]е, а сама правінцыя была падзелена на тры рэгіёны. У 1818 годзе быў уведзены таксама падзел на акругі. 3 кастрычніка 1824 года адбылося першае пасяджэнне правінцыйнага ''ландтага'', у які ўвайшло 25 прадстаўнікоў дваранства, 16 прадстаўнікоў ад гарадскіх кругоў, і 8 — ад сельскага насельніцтва. Калі ў 1918 годзе па выніках [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] была ўтворана [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|незалежная Польшча]], то са складу правінцыі новай дзяржаве перайшло 9,5 км² тэрыторыі, але затое да правінцыі было далучана 74 км² былой Заходняй Прусіі. У 1945 годзе правінцыя стала полем бою падчас [[Усходне-Памеранская аперацыя|Усходне-Памеранскай]] і [[Берлінская наступальная аперацыя|Берлінскай]] аперацый Савецкай арміі. У адпаведнасці з умовамі [[Патсдамскае пагадненне (1945)|Патсдамскага пагаднення]] 1945 года, землі правінцыі на ўсход ад [[Одэр]]а, а таксама частка левабярэжных земляў на поўнач ад [[Гарц, Одэр|Гарца]] (са [[Штэтын]]ам і [[Свінемюндэ]]) адышлі [[Польшча|Польшчы]]. Тэрыторыі, якія ўвайшлі ў склад [[ГДР]], былі аб’яднаны з Мекленбургам у зямлю [[Мекленбург-Пярэдняя Памеранія]]; у Польшчы на былых памеранскіх землях былі створаны [[Шчэцінскае ваяводства (1975—1998)|Шчэцінскае]] і [[Кашалінскае ваяводства (1975—1998)|Кашалінскае]] ваяводствы. === Сучаснасць === Цяпер частка [[Польшча|Польшчы]], меншая частка ўваходзіць у склад федэральнай зямлі Германіі [[Мекленбург — Пярэдняя Памеранія]]. Дагэтуль вельмі распаўсюджаны старадаўні падзел на пярэднюю Памеранію (Vorpommern) — на захад ад Одэра, і заднюю Памеранію (Hinterpommern) — на ўсход ад Одэра. Штральзундскю акругу часам называюць Шведскай Памераніяй, з прычыны таго, што да [[1815]] года яна належала [[Швецыя|Швецыі]]. == Даследаванні == На жаль зямля Памераніі, як неад’емная частка гістарычнай фармацыі [[венеды|венедаў]] ігнаравалася ў рамках пан-германскай і пан-славянскай тэорый, якія былі распрацаваны ў 19-м стагоддзі. У пэўнай ступені гэта ігнараванне захавалася дагэтуль. Вядома, што ў часы [[Ісус Хрыстос|Хрыста]] на тэрыторыі Памераніі жылі [[готы]] і іншыя [[тэўтоны|тэўтонскія плямёны]]. Таксама вядома, што ў 5-м і 6-м стагоддзях н.э. [[славянскія плямёны]] [[памаране, племя|памаран]] і [[Кашубы|кашубаў]] перасяліліся на берагі [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] мора на тэрыторыю Памераніі. Падобным чынам разглядаюць праблему Памераніі ў рамках пан-германскай тэорыі. Польскія даследчыкі прапануюць некалькі іншую версію. Звычайна прысутнасць готаў у Памераніі яны не адпрэчваюць. Аднак готы паходзяць са [[Скандынавія|Скандынавіі]] і з’явіліся на тэрыторыі Памераніі ў пэўны перыяд іх перасялення на тэрыторыю сучаснай [[Украіна|Украіны]], а затым і ў [[Італія|Італію]] і [[Іспанія|Іспанію]]. Такім чынам, размяшчэнне готаў на тэрыторыі Памераніі было часовым, такой жа часовай была і прысутнасць іншых [[германскія плямёны|германскіх плямёнаў]]. Паміж 2-м і 6-м стагоддзямі да н.э. культура венедаў шырока распаўсюдзілася на тэрыторыі сучаснай [[Польшча|Польшчы]], якае ўключае зямлі Памераніі. Адной з груп гэтай культуры была т.зв. [[пшэворская культура]], з якой выйшлі сучасныя [[палякі]]. Цалкам магчыма, што [[кельты]] пакінулі істотны культурны ўплыў на палякаў. Аднак гэта не вельмі адбілася на [[польская мова|польскай мове]], паколькі кантынентальныя кельты і венды размаўлялі практычна [[праіндаеўрапейская мова|аднолькавай мове]]. Аднак у іх была розная культуралагічная традыцыя, якая выяўлялася ў [[паганства|паганстве]]. Таму ў польскай традыцыі абагаўляецца [[дуб]], тады як у вендскай традыцыі абагаўляецца [[вярба]] (linden). На поўдні Польшчы знойдзена шмат кельцкіх магіл. Таксама германскія суседзі дагэтуль завуць палякаў імем Lechen ([[ляхі]]), якое з’яўляецца вытворным ад Welsche, што звязана з старажытнай германскай мянушкай кельтаў. Сучасныя памеранцы належаць да вендскай [[Аксыўская культура|аксыўскай групы]]. Іх германскія суседзі называюць нават сёння Winden, г.зн. Vindi ([[венеды|венды]]). Характэрны гучны гук «і» для памеранцаў, замест характэрнага «е» для венедаў праяўляе сябе ў іншых словах, напрыклад, Kamin (іншымі словамі Kamen, гэта значыць — камень). Такім чынам памеранцы з’яўляецца [[аўтахтоны|аўтахтонным прадстаўнікамі]] венедаў на беразе [[Балтыйскае мора|Балтыйскага]] мора, нягледзячы на той вядомы факт часовай акупацыі іх зямель готамі і іншымі германскімі плямёнамі. Не менш складанымі з’яўляюцца іх узаемаадносіны і з палякамі. == Спасылкі == {{Commons}} [[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Польшчы]] [[Катэгорыя:Гістарычныя вобласці Германіі]] [[Катэгорыя:Памеранія| ]] iz6ptatwohsz7khe6pigs6371bm31zp 14 210219 5132663 2952017 2026-04-26T12:42:51Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Генерал-ад'ютанты]]; дададзена [[Катэгорыя:Генерал-ад’ютанты]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132663 wikitext text/x-wiki {{catmain|Генерал-ад'ютант}} [[Катэгорыя:Генерал-ад’ютанты|Расійская імперыя]] [[Катэгорыя:Генералы Расійскай імперыі|Ад'ютанты]] [[Катэгорыя:Свіцкія званні]] 8zs64dtfla9jn12yj7s7zt1mbohirq4 0 214439 5132701 4288681 2026-04-26T14:04:00Z DzBar 156353 шаблон 5132701 wikitext text/x-wiki {{Сайт}} '''Эсто́ніка''' ({{lang-et|Estonica}}) — анлайнавая [[энцыклапедыя]] на тэмы, звязаныя з [[Эстонія]]й. Праект быў распрацаваны [[Эстонскі інстытут|Інстытутам Эстоніі]]. Пачынаючы з [[2000]] года стварэнне і развіццё сеткавай энцыклапедыі «Эстоніка» было фінансавана фондам «[[Скачок тыгра]]», Фондам развіцця прадпрымальніцтва, Саветам па падатку на азартныя гульні і пасольствам Швецыі (ў рамках праекта пасольства «Год Балтыйскіх краін»). Матэрыялы «Эстонікі» даступныя на [[Эстонская мова|эстонскай]], [[Англійская мова|англійскай]] і [[Руская мова|рускай]] мовах. Усе матэрыялы энцыклапедыі могуць быць выкарыстаныя паўторна на ўмовах [[Ліцэнзіі Creative Commons|ліцэнзіі Attribution-NonCommercial-ShareAlike License]]. == Спасылкі == * [http://www.estonica.org/ Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100413215407/http://www.estonica.org/ |date=13 красавіка 2010 }} {{ref-et}}{{ref-en}}{{ref-ru}} * [http://www.einst.ee/ Інстытут Эстоніі] {{ref-et}}{{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Літаратура Эстоніі]] [[Катэгорыя:Эстонскія энцыклапедыі]] [[Катэгорыя:Працы, ліцэнзаваныя пад Creative Commons]] [[Катэгорыя:Анлайнавыя энцыклапедыі]] mgidl8l2q8lmcmn1kghg4i0jz041h6z 0 215397 5132847 1869092 2026-04-26T17:08:27Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Заслаўе (музей-запаведнік)]] 5132847 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Заслаўе (музей-запаведнік)]] p3b44fe233dy6to3h2fp2bbgem1df8c 0 242622 5132815 5038748 2026-04-26T16:43:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132815 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Звянчатка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 45|lat_sec = 00 |lon_dir = |lon_deg = 32|lon_min = 13|lon_sec = 50 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Магілёўская |раён = Клімавіцкі |сельсавет = Кісялёвабудскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243046931 }} '''Звянча́тка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Магілёўская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Прыграні́чча, н.'''</ref> ({{lang-be-trans|Zviančatka}}, {{lang-ru|Звенчатка}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909m0027874&q_id=3960075|title=Решение Климовичского районного Совета депутатов от 25 ноября 2009 года № 19-6 "О преобразовании некоторых населенных пунктов Климовичского района в агрогородки"|url-status=dead}}</ref> у [[Клімавіцкі раён|Клімавіцкім раёне]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Кісялёвабудскі сельсавет|Кісялёвабудскага сельсавета]]. У 1924—1960 гадах цэнтр [[Звянчаткаўскі сельсавет|Звянчаткаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>, у 1960—1965 гадах вёска ў складзе [[Мілаславіцкі сельсавет|Мілаславіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 студзеня і 5 лютага 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 10 (1090).</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Кісялёвабудскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Кісялёвабудскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клімавіцкага раёна]] pjbof0crd00abdfpmrkn79csr7ogap2 0 251811 5132641 5132026 2026-04-26T12:01:25Z Peisatai 111348 /* Насельніцтва */ 5132641 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Вікшняны |выява = Вікшняны. Капліца на могілках (01).jpg |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |сельсавет = Лаздунскі }} '''Вікшня́ны'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Vikšniany}}, {{lang-ru|Викшняны}}) — [[вёска]] ў [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Лаздунскі сельсавет|Лаздунскага сельсавета]]. == Назва == Фіксавалася старое літоўскае прозвішча Вікшніс<ref>https://www.epaveldas.lt/preview?id=1342%2F1%2F1</ref>, ёсць сучаснае патранімічнае ''Vikšnaitis''<ref>Lietuvių pavardžių žodynas. L-Ž. Vilnius, 1989. C. 1209.</ref>. == Гісторыя == Паводле звестак на 1904 г., згодна з літоўскамоўным часопісам "Ukinįkas" (Гаспадар), у Вікшнянах "''усе людзі (усяго 400 чалавек) разумеюць і гавораць па-літоўску''"<ref>Ukinįkas // 1904. [https://www.epaveldas.lt/preview?id=C1C1B0000385335-1904-Nr.6 Nr. 6.] C. 187.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == * Каталіцкая капліца на могілках * Магілы салдатаў Арміі Краёвай <gallery mode=packed heights= "150px" widths= "180px" > Вікшняны. Капліца на могілках (02).jpg|Капліца на могілках Вікшняны. Могілкі (04).jpg|Магілы салдатаў Арміі Краёвай </gallery> == Вядомыя асобы == * [[Ядвіга Эдуардаўна Скарабагатая]] (нар. 1968) — беларуская спартсменка. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/vikshnyany/index.htm}} {{Лаздунскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Лаздунскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Іўеўскага раёна]] 0sah0y436vkui8yjxz23n0n1vk4s6gc 0 261200 5132804 5020665 2026-04-26T16:24:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132804 wikitext text/x-wiki '''«Звонкая раніца»''' — конкурс па падтрымцы юных вакалістаў, які праводзілі з 2011 года<ref>{{cite news|url=http://www.pvz.by/?page_id=12064|title=Конкурс юных вакалістаў “Звонкая раніца-2011”|publisher=Газета «Переходный возраст»|lang=be|access-date=2015-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723233331/http://www.pvz.by/?page_id=12064 |archive-date=23 ліпеня 2015 }}</ref> як рэкламную кампанію ў падтрымку дзіцячай беларускай газеты [[Раніца (газета, 1929)|«Раніца»]], а з 2-га сезона як самастойны праект без сувязі з «Раніцай». Пастаянныя арганізатары конкурсу — [[Настаўніцкая газета (установа)|рэдакцыя газеты «Настаўніцкая газета»]] і Нацыянальны дзіцячы адукацыйна-аздараўленчы цэнтр «[[НДЦ «Зубраня»|Зубраня]]» ([[Мядзельскі раён]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]). У розныя гады сярод арганізатараў былі турыстычныя кампаніі «Матэп-90» і «Юмай-тур», аператар мабільнай сувязі «[[БелСел|Белсел]]». Адбылося 5 сезонаў праекта (2011, 2011—2012, 2012—2013, 2013—2014, 2014—2015). == Парадак адбору ўдзельнікаў == Кастынгі конкурсу праходзяць у [[Адміністрацыйны падзел Беларусі|раённых цэнтрах Рэспублікі Беларусь]] (за час існавання кастынгі прайшлі ў 73 гарадах). У кастынгах прымаюць удзел навучэнцы агульнаадукацыйных навучальных устаноў Беларусі 7—11 класаў ва ўзросце 12—17 гадоў. Па выніках кастынгаў (як правіла, 300—400 чалавек у адным сезоне) журы адбірае фіналістаў (у розныя гады колькасць вагаецца ад 42 да 75 чалавек), якія ўдзельнічаюць у фінале конкурсу ў НДЦ «Зубраня». == Фінал конкурсу == Фінал конкурсу праходзіць у навучальным фармаце на працягу 21 дзён. Фіналісты наведваюць заняткі па вакале, харэаграфіі, сцэнічным руху, гісторыі эстраднай музыкі, сцэнічным макіяжы, зносінам з прэсай, а таксама ўдзельнічаюць у справаздачных канцэртах, рыхтуючы новы музычны матэрыял пад кіраўніцтвам педагогаў. == Пераможцы конкурсу == Пры вызначэнні пераможцаў конкурсу арганізатары першапачаткова адмовіліся ад жорсткага ранжыравання пераможцаў (у конкурсе няма 1, 2 і 3 месцаў, як гэта прынята традыцыйна) — пераможцамі конкурсу лічацца 10 фіналістаў, якія набралі найбольшую колькасць балаў. Сума балаў складаецца з сумы балаў прафесійнага журы, балаў галасавання гледачоў у зале, балаў галасавання ўдзельнікаў праекта, балаў СМС-галасавання (з трэцяга сезона конкурсу), балаў прадзюсара конкурсу і балаў спецыяльных гасцей. == Гран-пры конкурсу == Згодна з умовамі конкурсу, з дзясяткі пераможцаў можа быць абраны уладальнік гран-пры конкурсу. Уладальнікамі гран-пры ў розныя гады былі: * 2011 — Лаліта Карповіч ([[Ваўкавыск]] Гродзенскай вобласці) * 2012 — Злаціслава Нячуйвіцер (пас. [[Дружны]] Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці) * 2013 — Вольга Шамархан ([[Цяпіна]] Чашніцкага раёна Віцебскай вобласці) * 2014 — Яна Семіжон ([[Халопенічы]] Крупскага раёна Мінскай вобласці) * 2015 — Вераніка Самускевіч ([[Баранавічы]] Брэсцкай вобласці) == Вядомыя госці == Штогод конкурс наведваюць вядомыя асобы, у розныя гады гасцямі фіналу конкурсу былі Заслужаная артыстка Рэспублікі Беларусь [[Іна Афанасьева]], [[Пётр Ялфімаў]], Алекс Дэвід (гурт «[[Atlantica|Атлантыка]]»), [[Дядя Ваня|Дзядзя Ваня]], Віталь Маціеўскі (гурт «[[Open Space]]»), актрыса Ірына Нарбекава. {{зноскі}} == Спасылкі == * Відэаматэрыялы размешчаны на [http://www.zr-ng-press.by афіцыйным сайце конкурсу]{{Недаступная спасылка}} === Публікацыі пра конкурс === * [http://zubronok.by/presstsentr/novosti/~shownews/zv_ran Конкурс «Звонкая раніца»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150723222410/http://zubronok.by/presstsentr/novosti/~shownews/zv_ran |date=23 ліпеня 2015 }} * [http://www.natal.by/?p=17369 Юные толочинцы вышли в финал «Звонкай раніцы»]{{Недаступная спасылка}} * http://narachanka.by/?p=28694 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306052720/http://narachanka.by/?p=28694 |date=6 сакавіка 2016 }} * http://kraj.by/belarus/news/kultura/-oshmyanskiy-shkolnik-voshel-v-desyatku-pobediteley-konkursa-zvonkaya-ranitsa-2-2012-02-10{{Недаступная спасылка}} * http://pruzhany.net/1589-konkurs-yunyx-vokalistov-zvonkaya-ranica-2.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304130456/http://pruzhany.net/1589-konkurs-yunyx-vokalistov-zvonkaya-ranica-2.html |date=4 сакавіка 2016 }} * http://volkovysk.by/volkovysk-news/galasuj-za-yunuyu-va%d1%9ekavychanku.html{{Недаступная спасылка}} * http://www.kopyl.by/?p=14906&cpage=1#comment-5866 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304202254/http://www.kopyl.by/?p=14906&cpage=1#comment-5866 |date=4 сакавіка 2016 }} * http://sn.by/2011/11/24/zvonkaya-ranica/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306185809/http://sn.by/2011/11/24/zvonkaya-ranica/ |date=6 сакавіка 2016 }} * http://www.kolchuny.by/zvonkaj.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150214215048/http://kolchuny.by/zvonkaj.html |date=14 лютага 2015 }} * http://www.myadel.minsk-region.by/ru/news/raion?id=6745{{Недаступная спасылка}}<nowiki/> [[Катэгорыя:Конкурсы]] [[Катэгорыя:Дзіцячая культура]] [[Катэгорыя:Вакальныя конкурсы]] ixh8f1i6cnah9w3hrg45o245e06l2iu 0 278380 5132891 4430666 2026-04-26T20:18:23Z Tomasz91 30377 5132891 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Клімы |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 08|lat_sec = 27 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 15|lon_sec = 14 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет2 = Вішнеўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242996467 }} '''Клімы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Klimy}}, {{lang-ru|Климы}}) — [[вёска]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Вішнеўскі сельсавет (Валожынскі раён)|Вішнеўскага сельсавета]]. Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Сакаўшчынскі сельсавет|Сакаўшчынскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Вішнеўскі сельсавет (Валожынскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Вішнеўскі сельсавет (Валожынскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] 1sxsysijmpcf0vnqju6htxbuyhq4pkw 14 282850 5132671 2965308 2026-04-26T12:54:05Z DzBar 156353 ±[[Катэгорыя:ФК В'ярэджа]]→[[Катэгорыя:ФК В’ярэджа]]; ±[[Катэгорыя:Постаці В'ярэджы]]→[[Катэгорыя:Постаці В’ярэджы]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132671 wikitext text/x-wiki ''У гэту катэгорыю заносяцца футбалісты, якія выступаюць або выступалі ў мінулым за футбольны клуб [[ФК В'ярэджа|«В'ярэджа»]]'' [[Катэгорыя:Футбалісты паводле клубаў Італіі|В'ярэджа]] [[Катэгорыя:ФК В’ярэджа]] [[Катэгорыя:Постаці В’ярэджы]] lzhb7mm62b2jbzcvtt4qzao9xs7q43b 0 283102 5132646 5122229 2026-04-26T12:15:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132646 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Зарэчча}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Зарэчча |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir =N |lat_deg =53 |lat_min =31 |lat_sec =22.7 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =11 |lon_sec =13.3 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блонскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Зарэ́чча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zarečča}}, {{lang-ru|Заречье}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блонскі сельсавет|Блонскага сельсавета]]. Месціцца за 2 км на поўнач ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 51 км ад [[Мінск]]а, 6 км ад чыгуначнай станцыі [[Пухавічы (станцыя)|Пухавічы]], на рацэ [[Цітаўка (прыток Свіслачы)|Цітаўка]]. == Гісторыя == У канцы XVIII стагоддзя вёска ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], шляхецкая ўласнасць, была карчма. У сярэдзіне XIX стагоддзя ўласнасць Асоўскага. У 1889 годзе [[Маёнтак|маёнткам]] Зарэчча валодалі [[мяшчане]] рыма-каталіцкага веравызнання: Антон, Уладзіслаў і Якаў Станіслававы Крыжаноўскія, была 41 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціна]] зямлі{{Sfn|Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год|1889|с=193}}. У другой палове XIX стагоддзя адносілася да каталіцкай парафіі [[Блонь]]{{Sfn|SgKP|1895|s=431}}. У 1897 годзе былі аднайменныя вёска і ўрочышча, у [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У 1939—1954 гадах цэнтр [[Блонскі сельсавет|Блонскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У ваколіцах вёскі дзейнічала савецкая партызанская брыгада «[[Партызанская брыгада «Полымя»|Полымя]]». == Насельніцтва == * 1897 год — вёска, 22 двары, 137 жыхароў; урочышча, 6 двароў, 33 жыхары * 1908 год — 32 двары, 217 жыхароў * 1917 год — 41 двор, 276 жыхароў * 1960 год — 440 жыхароў * 2002 год — 127 двароў, 250 жыхароў * 2009 год — 283 жыхары * 2019 год — 356 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-24|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Славутасці == * [[Зарэчча (курган)|Курган]] — за 1,5—2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі, ва ўрочышчы Курганне, на ўскрайку лесу, каля балота. Мясцовая назва — ''Канцы''. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Зарэчча|144}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи [за 1888 год]|арыгінал = |спасылка = |адказны = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Минская Губернская Типографія|год = 1889|том = |старонкі = |старонак = 419|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Списокъ Землевладѣльцевъ Минской Губерніи за 1888 год}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|14|431|Zarzecze al. Zarecze|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блонскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блонскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Зарэчча (Пухавіцкі раён)| ]] jn0wata1b53nata6wfn4nx1adrtclym 0 283103 5132811 5122230 2026-04-26T16:37:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132811 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Звязда |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 33|lat_sec = 21 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 07|lon_sec = 46 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блонскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Шарыя Мыслі, Шарамысліца, Чырвоная Звязда |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243021869 }} {{значэнні}} '''Звязда́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Каму́на'''</ref> ({{lang-be-trans|Zviazda}}, {{lang-ru|Звезда}}; раней '''Чырво́ная Звязда́'''; да 1920-х — '''Шарыя Мыслі''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блонскі сельсавет|Блонскага сельсавета]]. Месціцца за 3 км на поўнач ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 46 км ад [[Мінск|Мінска]], 6 км ад чыгуначнай станцыі [[Пухавічы (станцыя)|Пухавічы]]. == Гісторыя == У 1889 годзе [[маёнтак]] Шарыя Мыслі ў [[Навасёлкаўская воласць|Навасёлкаўскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], уласнасць дваранкі рыма-каталіцкага веравызнання Шабуні Ядвігі Эдуардаўны, было 222 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=98}}. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Уласнасць нацыяналізавана, створана сельскагаспадарчая камуна Чырвоная Звязда. Мела 200 гектараў ворыва, дзейнічалі клуб, сталовая. У 1922 годзе працавала школа 1-й ступені. Пасля камуна пераўтворана ў [[калгас]], з 1935 года вёска. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Славутасці == Ад колішняга фальварка часткова захаваліся старыя алеі, магчыма, рэшткі саду<ref>https://globustut.by/zvezda/index.htm</ref>. == Насельніцтва == * 1908 год — 1 двор, 14 жыхароў{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=129}} * 1917 год — 1 двор, 33 жыхары, усе беларусы{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=101}} * 1926 год — 68 жыхароў * 1960 год — 203 жыхары * 2002 год — 22 двары, 34 жыхары * 2009 год — 20 жыхароў * 2019 год — 22 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-24|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Звязда|145}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блонскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блонскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] atf5w6pwipi7xvbmwcsjpzix7n5skfl 0 283251 5132711 4874428 2026-04-26T14:18:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132711 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Зацішша}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Зацішша |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Пухавіцкі }} '''Заці́шша'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Zacišša}}, {{lang-ru|Затишье}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пухавіцкі сельсавет|Пухавіцкага сельсавета]]. == Гісторыя == Прыкладна да пачатку XX стагоддзя гэтыя землі адносіліся да фальварка [[Цешкава]]<ref>{{Cite web|url=http://www.etomesto.ru/shubert-map/16-7/?h=21546&v=82236|title=Лист 16-7 c привязкой, Ланичи. Трехверстовка, Военно-топографическая карта Шуберта.|website=www.etomesto.ru|access-date=2024-11-20}}</ref>. У 1889 годзе фальваркам Цешкаў валодала [[Дваранства|дваранка]] [[Каталіцтва|рыма-каталіцкага]] веравызнання Марыя Генрыхаўна Хмялеўская, было 253 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі{{Sfn|Памяць|2003|с=97}}. Відавочна, у далейшым фальварак быў падзелены на амаль роўныя часткі паміж братамі Альфрэдам і Багданам Хмялеўскімі. У 1913 годзе фальваркам Цешкава валодаў Альфрэд Хмялеўскі, была 161 дзесяціна зямлі{{Sfn|Nad Świsłoczą|1914|s=99}}, Багдану Хмялеўскаму дасталася частка ў 201 дзесяціну, на якім ён стварыў фальварак Зацішша{{Sfn|Nad Świsłoczą|1914|s=98}}. Маёнтак Зацішша згадваецца ў перапісе 1908 года, уваходзіў у склад [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. Маёнтак [[Нацыяналізацыя|нацыяналізаваны]], быў створаны пасёлак Зацішша, колішні маёнтак Цешкава таксама нацыяналізаваны і таксама атрымаў назву Зацішша. Паводле перапісу 1926 года пасёлак. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. == Насельніцтва == * 1908 год — 1 двор, 10 жыхароў{{Sfn|Ярмоловичъ В.|1909|с=74}} * 1917 год — 1 двор, 28 жыхароў (6 [[Беларусы|беларусаў]] і 22 [[палякі]]){{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=111}} * 1926 год — 4 двары, 19 жыхароў * 1960 год — 136 жыхароў * 2002 год — 6 двароў, 8 жыхароў * 2009 год — 15 жыхароў * 2019 год — 5 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Зацішша|145}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{кніга|аўтар = |частка = Spis ziemian mińskich, posiadających 100 i więcej dziesięcin ziemi|загаловак = Nad Świsłoczą : kalendarz miński informacyjny na rok 1914|арыгінал = |спасылка = https://polona.pl/preview/f2a6669f-c208-41f0-a262-d48acb2e63e3|адказны = pod redakcją W. Dworzaczka|выданне = |месца = Wilno|выдавецтва = Znicz|год = 1914|том = |старонкі = |alleseiten = 130|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Nad Świsłoczą}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пухавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пухавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] c810azzhm349kkoxeehh12e7vxok4yu 0 290934 5132893 5020232 2026-04-26T20:48:17Z Amire80 171 Спасылка 5132893 wikitext text/x-wiki {{значэнні|тып=тапонім|Бронная Гара (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Бронная Гара |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 36|lat_sec = 36 |lon_dir = |lon_deg = 25|lon_min = 05|lon_sec = 15 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Брэсцкая |раён = Бярозаўскі |сельсавет2 = Сакалоўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Bronnaja Hara |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 242987328 }} '''Бро́нная Гара́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Бро́нна Гара́'''</ref> ({{lang-be-trans|Bronnaja Hara}}, {{lang-ru|Бронная Гора}}) — [[вёска]] ў [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Сакалоўскі сельсавет (Бярозаўскі раён)|Сакалоўскага сельсавета]]. Размешчана за 14 км на паўночны ўсход ад [[Бяроза (горад)|Бярозы]], [[Бронная Гара (станцыя)|чыгуначная станцыя]] на лініі [[Брэст]]—[[Баранавічы]]. == Гісторыя == [[Файл:Bronnaya Gora, Train Station.jpg|міні|злева|[[Бронная Гара (станцыя)|Чыгуначная станцыя]]]] Вядома ў [[XIX ст.]] У [[1865]] годзе тут быў адкрыты смолашкіпінарны завод. З [[1915]] года акупіраваны [[германскія войскі|германскімі войскамі]], з лютага [[1919]] года да ліпеня [[1920]] года і з жніўня [[1920]] года [[Узброеныя сілы Польшчы|войскамі]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. З [[1921]] года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у [[1924]] годзе леснічоўка ў [[Лескаўская гміна|Лескаўскай гміне]] [[Косаўскі павет|Косаўскага павета]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. У [[1930-я]] г. працаваў лесазавод. З [[1939]] года ў [[БССР]], з [[1940]] года ў [[Сакалоўскі сельсавет (Бярозаўскі раён)|Сакалоўскім сельсавеце]]. У [[1940]] годзе — леснічоўка, дзейнічала лесапілка. У [[1941]]—[[1944]] гг. акупіравана [[нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкімі захопнікамі]]. У маі—лістападзе [[1942]] года ва ўрочышчы Бронная Гара гітлераўцы загубілі больш за 50 тысяч чалавек. У ліку ахвяр амаль усё насельніцтва [[Бяроза (горад)|Бярозы]], грамадзяне некаторых еўрапейскіх краін, каля тысячы жыхароў самой Броннай Гары, знішчаныя як непажаданыя сведкі. Каб схаваць сляды сваіх злачынстваў, у сакавіку [[1944]] года нямецкія карнікі прыгналі 100 вязняў, якія 2 тыдні раскопвалі і палілі трупы, а потым самі былі расстраляны і спалены. У наваколлі дзейнічалі партызаны. У [[1945]] годзе працавалі лесапілка, мэблевая арцель «Кастрычнік», з [[1948]] года кузня. Паводле перапісу [[1959]] годзе пасёлак і чыгуначная станцыя (1 будынак). Працавалі мэблевы ўчастак Бярозаўскага завода металаканструкцый, смолашкіпінарны завод (заснаваны ў 1865), лясніцтва, сярэдняя і муз. школы, 2 клубы, 2 бібліятэкі, [[дзіцячы сад]] і яслі, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, З магазіны. Многія жыхары працавалі ў калгасе «33-я гадавіна Кастрычніка». У [[1994]] годзе пабудаваны і ўведзены ў эксплуатацыю завод «Гідрашклоізол» з вытворчай магутнасцю 400 тыс. м² і гідрашклаізолу штогод — першая ў Беларусі вытворчасць бітумнапалімерных, дахавых і гідраізаляцыйных матэрыялаў. == Інфраструктура == Працуюць [[сярэдняя школа]], клуб, аддзяленне сувязі, фельчарска-акушэрскі пункт, [[дзіцячы сад]], 3 магазіны. == Насельніцтва == [[Файл:Bronnaya Gora monument to about 50000 Jews 1b.jpg|міні|Манумент ахвярам [[Халакост]]у]] * '''[[XX стагоддзе]]''': ** [[1924]] — 4 будынкаў 16 жыхароў ** [[1940]] — 30 двароў, 175 жыхароў ** [[1970]] — 247 двароў, 789 жыхароў ** [[1959]] — 173 гаспадаркі, 591 жыхар, на чыгуначнай станцыі — 2 гаспадаркі, 7 жыхароў ** [[1999]] — 1091 жыхар * '''[[XXI стагоддзе]]''': ** [[2005]] — 178 двароў, 996 жыхароў ** [[2009]] — 773 жыхары<ref>[http://maps.by/viewate/705 Дзяржкартгеацэнтр] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305114839/http://maps.by/viewate/705 |date=5 сакавіка 2016 }}</ref> == Славутасці == * [[Бронная Гара (мемарыял)|Бронная Гара]] — месца масавага знішчэння нямецкімі акупацыйнымі ўладамі мірнага насельніцтва ў гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. * Абеліск, пастаўлены на ўшанаванне памяці ахвяр фашысцкага тэрору ([[1978]], адноўлены ў [[1994]]). * Мемарыяльная дошка на будынку чыгуначнай станцыі, устаноўленая ў гонар аперацыі «[[Рэйкавая вайна]]», якую партызаны брыгад імя Свярдлова і Дзяржынскага правялі ў жніўні [[1943]] года. * [[Свята-Уладзімірская царква (Бронная Гара)|Свята-Уладзімірская царква]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Bronnaja Hara}} {{Сакалоўскі сельсавет, Бярозаўскі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Сакалоўскі сельсавет (Бярозаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Бронная Гара| ]] r0118z665lggxv7vdc5jbf6gg5ik1bu 0 326038 5132689 5042449 2026-04-26T13:36:17Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Канстанцін Меладзэ]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132689 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Імя = Канстанцін Меладзэ |Выява = |Апісанне выявы = |Фон = non_performing_personnel |Поўнае імя = Канстанцін Шатаевіч Меладзэ |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Краіна = {{UKR}} |Прафесіі = {{Прадзюсар|Грузіі}}, {{Кампазітар|Грузіі}}, {{Спявак|Грузіі}} |Жанры = [[Поп]], [[поп-рок]], [[арт-рок]], [[рок-музыка|рок]], [[мюзікл]] |Сайт = }} {{цёзкі2|Меладзэ}} '''Канстанцін Шата́евіч Мела́дзэ''' ({{lang-ka|კონსტანტინე მელაძე}}; нар. [[11 мая]] [[1963]], [[Батумі]], [[Грузінская ССР]], [[СССР]]) — украінскі [[кампазітар]] і музычны [[прадзюсар]] грузінскага паходжання, [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Украіны]] ([[2012]])<ref name=autogenerated1>[http://president.gov.ua/documents/14988.html Указ Президента Украины В. Януковича от 24 августа 2012 года № 500/2012 «О награждении государственными наградами Украины».] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120827004656/http://www.president.gov.ua/documents/14988.html |date=27 жніўня 2012 }} // president.gov.ua {{ref-uk}}</ref>, родны брат спевака [[Валерый Шатаевіч Меладзэ|Валерыя Меладзэ]]. == Біяграфія == Канстанцін Меладзэ нарадзіўся [[11 мая]] [[1963]] года ў горадзе [[Батумі]]. Мае брата ([[Валерый Шатаевіч Меладзэ|Валерый Меладзэ]], спявак) і сястру (Ліяна Меладзэ, [[прадзюсар]] кампаніі «[[Velvet Music]]», якая на дадзены момант кіруе ўсімі артыстамі Канстанціна пасля закрыцця прадзюсарскага цэнтра «Канстанта Рэкардс»<ref>[http://www.newsmusic.ru/news_5_19318.htm «Velvet Music» займётся продвижением «ВИА Гры».] // newsmusic.ru (26 апреля 2010 года)</ref><ref>[http://celebirthday.narod.ru/startv5.htm Дни рождения «Звёзд» телевидения] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100409013013/http://celebirthday.narod.ru/startv5.htm |date=9 красавіка 2010 }} // celebirthday.narod.ru</ref>). Скончыў [[Мікалаеўскі караблебудаўнічы інстытут імя адмірала Макарава]]<ref>[http://7days.ru/stars/bio/konstantin-meladze.htm#bio Константин Меладзе — профиль звезды.] // 7days.ru</ref>, дзе навучаўся разам з братам [[Валерый Шатаевіч Меладзэ|Валерыем]]<ref>[http://7days.ru/stars/bio/valeriy-meladze.htm#bio Валерий Меладзе — профиль звезды.] // 7days.ru</ref>. У студэнцкія гады браты Меладзэ разам працавалі ў інстытуцкім музычным гурце «Красавік». У [[1989]] годзе [[Кім Брэйтбург]], саліст і прадзюсар гурта «[[Дыялог (гурт)|Дыялог]]», праслухаўшы запіс выступу маладых артыстаў братоў Меладзэ, запрасіў іх на працу ў свой ансамбль. У [[1990]] годзе ў Германіі быў створаны іх паўнавартасны музычны альбом<ref>[http://www.vokrug.tv/person/show/Konstantin_Meladze/ Вокруг ТВ. Люди за кадром. Биография Константина Меладзе.] // vokrug.tv</ref>. У [[1993]] годзе Канстанцін і Валерый пакінулі гурт «[[Дыялог (гурт)|Дыялог]]» і заняліся сольнай творчасцю. Яны пачалі ствараць уласную праграму, у якой [[Валерый Шатаевіч Меладзэ|Валерый Меладзэ]] выконваў толькі кампазіцыі, напісаныя яго братам. У [[2000]] годзе Канстанцін сумесна з прадзюсарам [[Дзмітрый Касцюк|Дзмітрыем Касцюком]] заснаваў гурт «[[ВІА Гра]]», праца з якім прынесла кампазітару шырокую вядомасць не толькі ва [[Украіна|Украіне]], але і ў [[Расія|Расіі]]. У канцы 2000-х гадоў у рэпертуары вядомых сербскіх спевакоў [[Здраўка Чоліч]]а і [[Мілана Станковіч|Міланы Станковіч]] з’явілася песня Канстанціна Меладзэ «Прыгожа» («Krasiva» — аўтар сербскага тэксту Марына Туцаковіч). Канстанцін з’яўляецца [[прадзюсар]]ам свайго брата, вядомага ў [[Расія|Расіі]] спевака [[Валерый Шатаевіч Меладзэ|Валерыя Меладзэ]], і піша песні для яго рэпертуару. Таксама песні Канстанціна выконвалі [[Сафія Міхайлаўна Ратару|Сафія Ратару]], [[Ала Барысаўна Пугачова|Ала Пугачова]], [[Крысціна Арбакайтэ]], [[Валерыя]], [[Ані Лорак]], [[Вера Брэжнева]], [[Паліна Гагарына]], [[Анастасія Прыходзька]], [[Рыгор Віктаравіч Лепс|Рыгор Лепс]], [[Таісія Павалій]], [[Верка Сярдзючка]], гурты «[[ВІА Гра]]», «[[БІС]]», «[[Інь-Ян (гурт)|Інь-Ян]]» і многія іншыя артысты<ref>[http://kp.ua/daily/090513/392958/ Друзья юбиляра Константина Меладзе: «Он пишет песни только для тех, кого чувствует» (ВИДЕО). 11 мая исполнится 50 лет «последнему романтику» нашего шоу-бизнеса.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131219222526/http://kp.ua/daily/090513/392958/ |date=19 снежня 2013 }} // kp.ua (9 мая 2013 года)</ref>. Быў [[кампазітар]]ам і музычным прадзюсарам мюзіклаў «[[Вечары на хутары ля Дзіканькі (фільм, 2001)|Вечары на хутары ля Дзіканькі]]» (2001), «[[Папялушка (тэлемюзікл, 2002)|Папялушка]]» (2002), «[[Сарочынскі кірмаш (мюзікл)|Сарочынскі кірмаш]]»(2004). Выступіў [[Музычны прадзюсар|музычным прадзюсарам]] фільма «[[Стылягі (фільм, 2008)|Стылягі]]» (2008). У [[2007]] годзе выступіў у якасці прадзюсара расійскай «[[Фабрыка зорак (Расія)|Фабрыкі зорак-7]]» разам са сваім братам [[Валерый Шатаевіч Меладзэ|Валерыем Меладзэ]]. Летам [[2009]] года Канстанцін прыняў прапанову ўкраінскага [[Новы канал|Новага канала]] і ўзначаліў «[[Фабрыка зорак (Украіна)|Фабрыку зірок-3]]» ([[Украіна]]). [[Кастынг]] прайшоў у некалькіх гарадах [[Украіна|Украіны]], сам праект стартаваў у кастрычніку. У [[2010]] годзе быў музычным прадзюсарам ўкраінскага [[шоу талентаў]] — «[[Украіна слязам не верыць]]». У [[2011]] годзе прадзюсаваў талент-шоу вакалістаў «[[Голас краіны (Украіна)|Голас краіны]]» («[[Голос країни]]»). У [[2012]] годзе прадзюсаваў і другі сезон шоу «[[Голас краіны (Украіна)|Голас краіны]]». У [[2012]] годзе на ўкраінскім тэлеканале [[1+1]] стартавала талент-шоу «[[Голас. Дзеці (Украіна)|Голас. Дзеці]]», музычным прадзюсарам якога таксама стаў Канстанцін Меладзэ. [[27 ліпеня]] [[2012]] года адбыўся Творчы Вечар Канстанціна Меладзэ ў горадзе [[Юрмала]] на Міжнародным конкурсе маладых выканаўцаў [[Новая хваля 2012]], дзе больш за 30 спевакоў спявалі яго песні. [[31 жніўня]] [[2012]] года Канстанцін Меладзэ ўдастоены ганаровага звання «[[Заслужаны дзеяч мастацтваў Украіны]]»<ref name=autogenerated1/>. У [[снежань|снежні]] [[2012]] года прадзюсар Канстанцін Меладзэ абвясціў аб роспуску поп-гурта «[[ВІА Гра]]», а пазней заявіў аб запуску на тэлеканале «[[НТВ]]» з [[верасень|верасня]] [[2013]] года тэлевізійнага талент-шоу «[[Хачу V ВІА Гру]]», якое прадстаўляе сабой міжнародны [[кастынг]] у новы склад гурты дзяўчат з [[Украіна|Украіны]], з [[Беларусь|Беларусі]], [[Расія|Расіі]] і [[Казахстан]]а<ref>[http://www.ntv.ru/peredacha/hochy_v_viagru/ Тэлеканал «НТВ». Праект «Хачу V ВІА Гру!». Аб праекце. Усе выпускі праекта (ВІДЭА).] // ntv.ru</ref><ref>[http://ivona.bigmir.net/showbiz/stars/344281-Konstantin-Meladze-zapuskaet-shou-Hochu-v-VIA-Gru--chtoby-vozrodit--gruppu Канстанцін Меладзэ запускае шоу «Хачу V ВІА Гру!», Каб адрадзіць гурт.] // Ivona.bigmir.net (3 снежня 2012 года)</ref>. Пасля завяршэння адбору ўдзельніц у новы склад [[гёрл-гурт]]а, Канстанцін Меладзэ вырашыў стварыць яшчэ і [[бой-бэнд]], і [[30 красавіка]] [[2014]] года абвясціў аб пачатку кастынгу мужчын з краін [[СНД]]. Канчатковы склад мужчынскага вакальнага поп-гурта вызначыўся ў новым тэлевізійным шоу «Хачу да Меладзэ», якое стартавала [[Восень|восенню]] [[2014]] года на тэлеканале [[HTB]]. У 2015 годзе Канстанцін стаў адным з прадзюсараў новага музычнага праекта «Галоўная сцэна», у якім ён павінен накіроўваць яго выбраных удзельнікаў у сферы неакласікі. Па выніку галасавання пераможцай шоу стаў падапечны Канстанціна — Сардор Мілана<ref>[http://super.ru/news/113818 ПЕРАМОЖЦА ПРАЕКТА «ГАЛОЎНАЯ сцэна» САРДОР Мілана даў эксклюзіўнае інтэрв’ю SUPER] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150427164528/http://super.ru/news/113818 |date=27 красавіка 2015 }}, SUPER.ru</ref>. У гэтым жа годзе, Валерый і Канстанцін Меладзэ ўпершыню за 30 гадоў творчай дзейнасці запісалі сумесны дуэт на песню «Мой брат». == Творчая дзейнасць == === Прадзюсаванне артыстаў === На працягу сваёй творчай дзейнасці Канстанцін Меладзэ сумесна з кампаніяй «[[Velvet Music]]» займаўся прадзюсаваннем і пісаў песні для наступных музычных выканаўцаў і гуртаў: * [[Валерый Шатаевіч Меладзэ|Валерый Меладзэ]] * [[Вера Брэжнева]] * Гурт «[[ВІА Гра]]» * Гурт «[[MBAND]]» * Гурт «[[Інь-Ян, гурт|Інь-Ян]]» (не супрацоўнічаюць з 2012 года) * Гурт «[[БІС]]» (праект закрыўся ў 2010 годзе) * [[Паліна Гагарына]] (не супрацоўнічае з 2015 года) * [[Анастасія Прыходзька]] (не супрацоўнічае з 2009 года) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Меладзэ Канстанцін Шатаевіч}} [[Катэгорыя:ВІА Гра]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Украіны]] [[Катэгорыя:Канстанцін Меладзэ]] 040p56c9h3twjhvv5zvzs4mdeqmm7y2 0 327460 5132881 5098518 2026-04-26T18:07:21Z Kindlysvt 58973 катэгорыі 5132881 wikitext text/x-wiki {{Фарматаванне|шмат прыхаваных спасылак у тэксце на УкрВікі іншыя і праекты Вікімедыя, трэба іх аформіць нп5 або яўным чынам}} {{цёзкі2|Мельнікаў}} {{Пісьменнік | Псеўданімы = Ростислав Очеретяник, Имир Ельник | Дэбют = 1973 | Прэміі = «Смарагдавая ліра» (Украіна, 2004) }} '''Уладзімір Мікалаевіч Мельнікаў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — украінскі [[паэт]], [[празаік]], [[кампазітар]]. Кандыдат тэхнічных навук (1987). [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Украіны]] (2004)<ref>{{Cite web|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%A3%D0%BA%D0%B0%D0%B7_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B0_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%97%D0%BD%D0%B8_%D0%B2%D1%96%D0%B4_08.11.2004_%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83.jpg|title=Витяг з Указу Президента України від 08.11.2004 року №1376/2004 про присвоєння Мельникову Володимиру Миколайовичу почесного звання "Заслужений діяч мистецтв України"|first=|last=|date=2012-05-21|access-date=2025-04-30}}</ref>. == Біяграфія == У 1974 годзе скончыў [[Мінскае вышэйшае інжынернае зенітнае ракетнае вучылішча]]. Першыя вершы «Ліст ад мамы» на рускай мове былі апублікаваныя ў газеце Беларускай ваеннай акругі «Во славу Родины» ў 1973 годзе<ref>[http://imirelnik.io.ua/s2374822/dzen_peramogi Згадка пра першых публікацыях Уладзіміра Мельнікава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201022181142/https://imirelnik.io.ua/s2374822/dzen_peramogi |date=22 кастрычніка 2020 }}{{ref-uk}}</ref>. У 1982 годзе скончыў Ваенную акадэмію СПА Сухапутных войск імя Маршала Савецкага Саюза [[Аляксандр Міхайлавіч Васілеўскі|Васілеўскага А. М.]] у [[Кіеў|Кіеве]], у 1987 годзе скончыў ад’юнктуру гэтай Ваеннай акадэміі. У 1984—1992 гадах займаўся навуковай і педагагічнай дзейнасцю ў Ваеннай акадэміі СПА Сухапутных войск імя Маршала Савецкага Саюза Васілеўскага А. М. У 1991 годзе прысвоены воінскае званне [[палкоўнік]]а і вучонае званне [[дацэнт]]а. У 1992—1995 гадах служба ў Цэнтры верыфікацыі [[Узброеныя сілы Украіны|Узброеных Сіл Украіны]] ў Кіеве. У 1993 і 1997 гадах абраны акадэмікам Украінскай акадэміі арыгінальных ідэй. У 1995—2001 гадах — служба ў [[:uk:Генеральна військова інспекція при Президентові України|Генеральнай ваеннай інспекцыі пры Прэзідэнце Украіны]]. У 2001—2003 гадах — дзяржаўная служба ў [[Адміністрацыя Прэзідэнта Украіны|Адміністрацыі Прэзідэнта Украіны]]. У 2003—2005 гадах — начальнік Упраўлення эканамічнага развіцця [[:uk:Державне управління справами|Дзяржаўнага ўпраўлення справамі Прэзідэнта Украіны]]. У 2005 годзе скончыў Міжнародны інстытут бізнесу па праграме «Карпаратыўнае кіраванне і стратэгія бізнесу» (Кіеў). Намеснік старшыні, член савета грамадскай арганізацыі «[[:uk:Буковинське земляцтво|Букавінскае зямляцтва Кіева]]», адказны сакратар Назіральнага савета Нацыянальнага прэзідэнцкага аркестра Украіны<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/723-2007-%D1%80|title=Про затвердження складу наглядової ради Національного президентського оркестру|website=Офіційний вебпортал парламенту України|access-date=2025-04-30}}</ref>. Жыве ў Кіеве. == Бібліяграфія == * '' [[:c: File:Design of mathematical algorithms for the functioning of radio-electronic equipment, textbook.pdf|Вучэбны дапаможнік «Праектаванне матэматычных алгарытмаў функцыянавання радыёэлектронных сродкаў»]] ''<ref> [https://elib.nlu.org.ua/view.html?&id=14845 Электронная кніга адукацыйнага выдання ў Нацыянальнай бібліятэцы Украіны імя Яраслава Мудрага]</ref> (1992) * ''«[[:c: File:В.Мельников, Моим товарищам, 2003.jpg|Сябрам. Маім таварышам]]»''<ref>[https://elib.nlu.org.ua/object.html?id=14846 Электронная кніга «Маім сябрам» у Нацыянальнай бібліятэцы Украіны імя Яраслава Мудрага]</ref> (2003), паэзія * ''«[[:c: File:Ukraintsi Ne Papuasy (2007).pdf|Украінцы не папуасы]]»''<ref>[https://elib.nlu.org.ua/object.html?id=14848 Электронная кніга «Украінцы — не папуасы» ў Нацыянальнай бібліятэцы Украіны імя Яраслава Мудрага]</ref> (2007), проза і паэзія * ''«[[:c: File:Bezmezna Dolia (2014).pdf|Бязмежная доля]]»''<ref>[https://elib.nlu.org.ua/object.html?parents&id=14847 Электронная кніга рамана «Бязмежная доля» ў Нацыянальнай бібліятэцы Украіны імя Яраслава Мудрага]</ref><ref>{{Cite web|url=http://irbis-nbuv.gov.ua/ulib/item/ukr0000016868|title=Ельник И. Безмежна доля: про невідоме і неймовірне у житті видатного галичанина Юрія Дрогобича. Кн. 1 :  Дар (2014)|website=irbis-nbuv.gov.ua|access-date=2025-04-30}}</ref> (2014), раман <gallery> Design of mathematical algorithms for the functioning of radio-electronic equipment.jpg| В.Мельников%2C_Моим_товарищам%2C_2003.jpg| Ukraintsi ne papuasy 1.jpg| Фото книги Безмежна доля, Имир Ельник.jpg| В.Н. Мельников. - Проектирование..., 1992, с.1.jpg| </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Гаденко'' ''М. І.'' [https://esu.com.ua/article-66387 Мельников Володимир Миколайович] // Енциклопедія Сучасної України / редкол. : І. М. Дзюба, А. І. Жуковський, М. Г. Железняк [та ін.] ; НАН України, НТШ. — Київ: Інститут енциклопедичних досліджень НАН України, 2018.— Т. 20. — С. 135—136 == Спасылкі == {{Навігацыя}} * {{Cite web|url=https://imirelnik.io.ua/story/|title=ИМИР ЕЛЬНИК - ВЛАДИМИР НИКОЛАЕВИЧ МЕЛЬНИКОВ|website=web.archive.org|date=2019-06-20|access-date=2025-04-30|archive-date=20 чэрвеня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620142450/https://imirelnik.io.ua/story/|url-status=dead}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160203044629/http://oblosvita.com/chernvecky-oblast-75/16505-melnikov-volodimir-mikolayovich.html Дэпартамент адукацыі і навукі Чарнавіцкай абласной дзяржаўнай адміністрацыі пра Уладзіміра Мельнікава|date=2016-02-03 }} * {{Cite web|lang=en|url=https://celebrity-birthdays.com/people/volodymyr-melnykov|title=Volodymyr Melnykov - Net Worth 2025, Age, Height, Bio, Birthday, Wiki|website=Celebrity Birthdays|date=2024-01-04|access-date=2025-04-30}} * {{Cite web|url=https://www.rulit.me/authors/melnikov-volodimir-mikolajovich|title=Биография и книги автора Мельников Володимир Миколайович|website=www.rulit.me|access-date=2025-04-30}} * {{Cite web|lang=uk|url=https://www.pisni.org.ua/persons/1502.html|title=Володимир Мельников - пісні, біографія - Українські пісні|website=www.pisni.org.ua|access-date=2025-04-30}} * Тэлевізійная версія канцэрта «Мы служым народу Украіны», 03.10.2004, Кіеў, Палац «Украіна», песні на словы і часткова музыку Уладзіміра Мельнікава: {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qzjzyrP9gd4|title=Частка 1|last=|date=2022-05-17|access-date=2025-04-30}}, {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Y-cXAnXoQjY&t=5s|title=Частка 2|last=|date=2019-03-08|access-date=2025-04-30}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мельнікаў Уладзімір Мікалаевіч}} [[Катэгорыя:Кампазітары Украіны]] [[Катэгорыя:Паэты Украіны]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Украіны]] [[Катэгорыя:Постаці Чарнаўцоў]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Ваеннай акадэміі СПА Сухапутных войскаў]] [[Катэгорыя:Постаці Кіева]] [[Катэгорыя:Кампазітары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Заслужаныя дзеячы мастацтваў Украіны]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя Ганаровай граматай Кабінета Міністраў Украіны]] [[Катэгорыя:Вікіпедысты]] so919lp8vq9nk0rxwlkh52g9bh1qv13 14 328140 5132672 2989275 2026-04-26T12:54:33Z DzBar 156353 ±[[Катэгорыя:ФК В'ярэджа]]→[[Катэгорыя:ФК В’ярэджа]]; ±[[Катэгорыя:Постаці В'ярэджа]]→[[Катэгорыя:Постаці В’ярэджа]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132672 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Футбольныя трэнеры паводле клубаў Італіі|В'ярэджа]] [[Катэгорыя:ФК В’ярэджа]] [[Катэгорыя:Постаці В’ярэджа]] s0kvhh5fhoom5p1vxeq835twnbm774n 0 334011 5132728 4794019 2026-04-26T14:43:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132728 wikitext text/x-wiki {{Зборная краіны па футболе | Назва = {{ISL}} | Лагатып = Лагатып Футбольнай асацыяцыі Ісландыі.png | Шырыня = 200px | Мянушкі = ''Strákarnir okkar'' (Нашыя хлопцы) | Канфедэрацыя = [[УЕФА]] ([[Еўропа]]) | Федэрацыя = [[Футбольная асацыяцыя Ісландыі]] | Трэнер = | Капітан = [[Аран Гунарсан]] | Найбольшая кол-ць гульняў = [[Біркір Б’ярнасан]] (113) | Лепшы бамбардзір = [[Эйдур Гудзьёнсен]], [[Колбейн Сігтарсан]] (па 26) | Хатні стадыён = [[Лаўгардалсвёлур]] | Код ФІФА = ISL <!-- Форма --> | pattern_la1 = _isl22h | pattern_b1 = _isl22h | pattern_ra1 = _isl22h | pattern_sh1 = _isl22h | pattern_so1 = _isl22hl | leftarm1 = 0044FF | body1 = 0044FF | rightarm1 = 0044FF | shorts1 = 0044FF | socks1 = 0044FF | pattern_la2 = _isl22a | pattern_b2 = _isl22a | pattern_ra2 = _isl22a | pattern_sh2 = _isl22a | pattern_so2 = _isl22al | leftarm2 = E5EAE3 | body2 = E5EAE3 | rightarm2 = E5EAE3 | shorts2 = E5EAE3 | socks2 = E5EAE3 <!-- Форма --> | Дзеючы рэйтынг = 22 <small>(7 чэрвеня 2018)</small> | Найвышэйшы рэйтынг = 18 <small>(люты — сакавік 2018)</small> | Найніжэйшы рэйтынг = 131 <small>(красавік — чэрвень 2012)</small> | Рэйтынг Эла = 24 <small>(12 чэрвеня 2018)</small> | Найвышэйшы рэйтынг Эла = 19 <small>(кастрычнік 2017)</small> | Найніжэйшы рэйтынг Эла = 128 <small>(жнівень 1973)</small> | Першая гульня = Неафіцыйная:<br>{{Футбол|FRO}} 0:1 {{Футбол|ISL||R}}<br>([[Фарэры]]; 29 ліпеня 1930)<ref>{{Cite web|last=Courtney|first=Barrie |title=Faroe Islands – List of International Matches|url=http://www.rsssf.com/tablesf/far-intres.html|publisher=RSSSF|access-date=3 лістапада 2010|date=16 мая 2008}}</ref><br>Афіцыйная:<br>{{Футбол|ISL}} 0:3 {{Футбол|DEN||R}}<br>([[Рэйк’явік]], [[Ісландыя]]; 17 ліпеня 1946)<ref>{{Cite web|last=Nygård|first=Jostein |title=International matches of Iceland|url=http://www.rsssf.com/tablesi/ijs-intres.html|publisher=RSSSF|access-date=3 лістапада 2010|date=16 мая 2008}}</ref> | Перамога = Неафіцыйная:<br>{{Футбол|ISL}} 9:0 {{Футбол|FRO||R}}<br>([[Кеблавік]], [[Ісландыя]]; 10 ліпеня 1985)<br>Афіцыйная:<br>{{Футбол|ISL}} 5:0 {{Футбол|MLT||R}}<br>([[Рэйк’явік]], [[Ісландыя]]; 27 ліпеня 2000)<ref>{{Cite web|last=Nygård|first=Jostein |title=International matches of Iceland|url=http://www.rsssf.com/tablesi/ijs-intres.html|publisher=RSSSF|access-date=16 кастрычніка 2011|date=16 мая 2008}}</ref> | Паражэнне = {{Футбол|DEN}} 14:2 {{Футбол|ISL||R}}<br>([[Капенгаген]], [[Данія]]; 23 жніўня 1967) | Гульняў ЧС = 1 | Першы ЧС = 2018 | Дасягненні ЧС = групавы этап ([[Чэмпіянат свету па футболе 2018|2018]]) | Чэмпіянат рэг = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе|Чэмпіянат Еўропы]] | Гульняў рэг = 1 | Першы рэг = [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]] | Дасягненні рэг = 1/4 фінала ([[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|2016]]) }} '''Збо́рная Ісландыі па футбо́ле''' ({{lang-is|Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu}}) прадстаўляе [[Ісландыя|Ісландыю]] на міжнародных матчах і турнірах па [[футбол]]е з 1930 года. Кіруецца і кантралюецца [[Футбольная асацыяцыя Ісландыі|Футбольнай асацыяцыяй Ісландыі]], якая з’яўляецца адным з 55 членаў [[УЕФА]] (Саюз еўрапейскіх футбольных асацыяцый) і ўваходзіць у [[ФІФА]]<ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.com/news/newsid=116392.html |title=Iceland stars set up academy |publisher=Uefa.com |date=2003-10-07 |access-date=2013-11-15}}</ref>. 18 жніўня 2004 ісландцы здабылі сваю першую перамогу над моцнай «футбольнай» зборнай, адолеўшы ў таварыскім матчы [[зборная Італіі па футболе|зборную Італіі]]<ref>{{Cite web|url = http://www.ksi.is/mot/motalisti/leikskyrsla?Leikur=66722|title = Leikskýrsla|work = Mótalisti|publisher = [[Футбольная асацыяцыя Ісландыі|KSÍ]]|access-date = 13 кастрычніка 2014|language = is|archive-date = 17 кастрычніка 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20131017234210/http://www.ksi.is/mot/motalisti/leikskyrsla?Leikur=66722|url-status = dead}}</ref>. На гэтым матчы, які праходзіў у [[Лаўгардалсвёлур]]ы, прысутнічалі 20204 гледачы (6% ад насельніцтва Ісландыі). 24 красавіка 1996 года ў [[Талін]]е падчас таварыскага матчу з [[зборная Эстоніі па футболе|Эстоніяй]] [[Эйдур Гудзьёнсен]] замяніў свайго бацьку [[Арнар Гудзьёнсен|Арнара]]. Гэта першы факт удзелу бацькі і сына ў адным міжнародным матчы. Да чэмпіянату Еўропы 2016 найбольшым поспехам ісландцаў быў выхад у плей-оф кваліфікацыі да [[Чэмпіянат свету па футболе 2014|чэмпіянату свету 2014]]. У групавым турніры кваліфікацыі на [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2004|чэмпіянат Еўропы 2004]] зборная Ісландыі з 4 перамогамі пэўны час займала першае месца, аднак у выніку фінішавала трэцяй пасля [[зборная Германіі па футболе|зборных Германіі]] і [[зборная Шатландыі па футболе|Шатландыі]]. На чэмпіянаце Еўропы ісландцы дэбютавалі [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2016|ў 2016 годзе]] і адразу дайшлі да чвэрцьфінала, дзе саступілі гаспадарам турніра [[Зборная Францыі па футболе|Францыі]] з лікам 2:5. Поспех паўночнай зборнай падоўжыўся ў кваліфікацыі да [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|чэмпіянату свету 2018]], дзе Ісландыя здолела заняць першае месца ў групе (з [[Зборная Харватыі па футболе|Харватыяй]], [[Зборная Украіны па футболе|Украінай]] і [[Зборная Турцыі па футболе|Турцыяй]]) і ўпершыню ў гісторыі выйшла ў фінальны этап сусветнага першынства. == Футбалісты == === Цяперашні склад === Наступныя 23 футбалісты былі выкліканыя на ўдзел у асноўнай стадыі [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|чэмпіянату свету 2018 года]]. ''Статыстыка прыведзена станам на 7 чэрвеня 2018 года пасля матчу супраць Ганы.'' {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" class="sortable" style="font-size:90%; text-align:center" |- style="background:#02529C; color:#DC1E35" !width="10"|'''{{Abbr|#|Нумар|0}}''' !width="10"|'''{{Abbr|Паз|Пазіцыя|0}}''' !width="190"|'''Футбаліст''' !width="190"|'''Дата нараджэння''' !width="10"|'''Матчы''' !width="10"|'''Галы''' !width="270"|'''Клуб''' |- | 1 | [[Варатар (футбол)|Бр]] |align="left"|[[Ханес Тоўр Хальдаўрсан]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|27|4|1984}} | 49 | 0 |align="left"| {{Сцяг Даніі}} [[ФК Ранерс|Ранерс]] |- | 12 | [[Варатар (футбол)|Бр]] |align="left"|[[Фрэдэрык Шрам]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|19|1|1995}} | 4 | 0 |align="left"| {{Сцяг Даніі}} [[ФК Раскіле|Раскіле]] |- | 13 | [[Варатар (футбол)|Бр]] |align="left"|[[Рунар Рунарсан]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|18|2|1995}} | 3 | 0 |align="left"| {{Сцяг Даніі}} [[ФК Норшэлан|Норшэлан]] |- ! colspan="9" bgcolor="#02529C" | |- | 2 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Біркір Мар Севарсан]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|11|11|1984}} | 79 | 1 |align="left"| {{Сцяг Ісландыі}} [[ФК Валюр|Валюр]] |- | 3 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Самуэль Фрыд’ёўнсан]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|22|2|1996}} | 4 | 0 |align="left"| {{Сцяг Нарвегіі}} [[ФК Валерэнга|Валерэнга]] |- | 5 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Сверыр Інгасан]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|5|12|1993}} | 20 | 3 |align="left"| {{Сцяг Расіі}} [[ФК Растоў|Растоў]] |- | 6 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Рагнар Сігурдсан]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|19|6|1986}} | 77 | 3 |align="left"| {{Сцяг Расіі}} [[ФК Растоў|Растоў]] |- | 14 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Кары Арнасан]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|13|10|1982}} | 67 | 5 |align="left"| {{Сцяг Ісландыі}} [[ФК Вікінгур Рэйк’явік|Вікінгур]] |- | 15 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Хольмар Эёльфсан]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|6|8|1990}} | 10 | 1 |align="left"| {{Сцяг Балгарыі}} [[ФК Леўскі Сафія|Леўскі]] |- | 18 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Хёрдур Б’ёгвін Магнусан]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|11|2|1993}} | 16 | 2 |align="left"| {{Сцяг Англіі}} [[ФК Брысталь Сіці|Брысталь Сіці]] |- | 23 | [[Абаронца (футбол)|Аб]] |align="left"|[[Ары Фрэйр Скуласан]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|14|5|1987}} | 56 | 0 |align="left"| {{Сцяг Бельгіі}} [[ФК Локерэн|Локерэн]] |- ! colspan="9" bgcolor="#02529C" | |- | 7 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Ёхан Берг Гудмундсан]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|27|10|1990}} | 67 | 7 |align="left"| {{Сцяг Англіі}} [[ФК Бернлі|Бернлі]] |- | 8 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Біркір Б’ярнасан]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|27|5|1988}} | 67 | 9 |align="left"| {{Сцяг Англіі}} [[ФК Астан Віла|Астан Віла]] |- | 10 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Гільфі Тоўр Сігурдсан]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|8|9|1989}} | 57 | 19 |align="left"| {{Сцяг Англіі}} [[ФК Эвертан|Эвертан]] |- | 16 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Алафур Скуласан]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|1|4|1983}} | 36 | 1 |align="left"| {{Сцяг Ісландыі}} [[ФК Фюлкір|Фюлкір]] |- | 17 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Аран Эйнар Гунарсан]] <small>''(капітан)''</small> |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|22|4|1989}} | 77 | 2 |align="left"| {{Сцяг Уэльса}} [[ФК Кардыф Сіці|Кардыф Сіці]] |- | 19 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Рурык Гісласан]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|25|2|1988}} | 47 | 3 |align="left"| {{Сцяг Германіі}} [[ФК Зандгаўзен|Зандгаўзен]] |- | 20 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Эміль Хадльврэдсан]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|29|6|1984}} | 64 | 1 |align="left"| {{Сцяг Італіі}} [[ФК Удзінезэ|Удзінезэ]] |- | 21 | [[Паўабаронца (футбол)|ПА]] |align="left"|[[Арнар Інгві Траўстасан]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|30|4|1994}} | 19 | 5 |align="left"| {{Сцяг Швецыі}} [[ФК Мальмё|Мальмё]] |- ! colspan="9" bgcolor="#02529C" | |- | 4 | [[Нападаючы (футбол)|Нап]] |align="left"|[[Альберт Гюдмюндсан]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|15|6|1997}} | 5 | 3 |align="left"| {{Сцяг Нідэрландаў}} [[ФК ПСВ Эйндхавен|ПСВ Эйндхавен]] |- | 9 | [[Нападаючы (футбол)|Нап]] |align="left"|[[Б’ёрн Бергман Сігурдарсан]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|26|2|1991}} | 12 | 1 |align="left"| {{Сцяг Расіі}} [[ФК Растоў|Растоў]] |- | 11 | [[Нападаючы (футбол)|Нап]] |align="left"|[[Альврэд Фінбагасан]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|1|2|1989}} | 47 | 13 |align="left"| {{Сцяг Германіі}} [[ФК Аўгсбург|Аўгсбург]] |- | 22 | [[Нападаючы (футбол)|Нап]] |align="left"|[[Ён Дадзі Бёдварсан]] |align="left"|{{Дата нараджэння і ўзрост|25|5|1992}} | 38 | 2 |align="left"| {{Сцяг Англіі}} [[ФК Рэдынг|Рэдынг]] |} == Выступы на турнірах == === Чэмпіянат свету === {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" class="table" style="font-size:80%; text-align:center" |- style="background:#02529C; color:#DC1E35" !colspan=9|Чэмпіянат свету ! style="width:1%;" rowspan="26"| !width="16%" rowspan=2|Найлепшы бамбардзір (галы) !width="16%" rowspan=2|Галоўны трэнер ! style="width:1%;" rowspan="26"| !colspan=6|Кваліфікацыя |- style="background:#02529C; color:#DC1E35" !width="11%"|Год !width="14%"|Стадыя !width="5%"|{{Abbr|М|Месца|0}} !width="3%"|{{Abbr|ЗМ|Згуляныя матчы|0}} !width="3%"|{{Abbr|В|Выйгрышы|0}} !width="3%"|{{Abbr|Н|Нічыі|0}} !width="3%"|{{Abbr|П|Паразы|0}} !width="3%"|{{Abbr|ЗГ|Забітыя галы|0}} !width="3%"|{{Abbr|ПГ|Прапушчаныя галы|0}} !width="3%"|{{Abbr|ЗМ|Згуляныя матчы|0}} !width="3%"|{{Abbr|В|Выйгрышы|0}} !width="3%"|{{Abbr|Н|Нічыі|0}} !width="3%"|{{Abbr|П|Паразы|0}} !width="3%"|{{Abbr|ЗГ|Забітыя галы|0}} !width="3%"|{{Abbr|ПГ|Прапушчаныя галы|0}} |- |{{Сцяг Уругвая}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1930|1930]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не з'яўлялася чальцом ФІФА'' |colspan="2" style="background:#BEBEBE"| |colspan="6" style="background:#BEBEBE"| |- |{{Сцяг Італіі (1861-1946)}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1934|1934]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не з'яўлялася чальцом ФІФА'' |colspan="2" style="background:#BEBEBE"| |colspan="6" style="background:#BEBEBE"| |- |{{Сцяг Францыі}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1938|1938]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не з'яўлялася чальцом ФІФА'' |colspan="2" style="background:#BEBEBE"| |colspan="6" style="background:#BEBEBE"| |- |{{Сцяг Бразіліі, 1889—1960}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1950|1950]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прымала ўдзел'' |colspan="2" style="background:#BEBEBE"| |colspan="6" style="background:#BEBEBE"| |- |{{Сцяг Швейцарыі}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1954|1954]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прымала ўдзел''<ref group="чс">Зборная была гатовая прымаць удзел у кваліфікацыю да чэмпіянату, але не атрымала дазволу ад ФІФА.</ref> |colspan="2" style="background:#BEBEBE"| |colspan="6" style="background:#BEBEBE"| |- |{{Сцяг Швецыі}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1958|1958]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |4 |0 |0 |4 |6 |26 |- |{{Сцяг Чылі}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1962|1962]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прымала ўдзел'' |colspan="2" style="background:#BEBEBE"| |colspan="6" style="background:#BEBEBE"| |- |{{Сцяг Англіі}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1966|1966]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прымала ўдзел'' |colspan="2" style="background:#BEBEBE"| |colspan="6" style="background:#BEBEBE"| |- |{{Сцяг Мексікі}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1970|1970]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прымала ўдзел'' |colspan="2" style="background:#BEBEBE"| |colspan="6" style="background:#BEBEBE"| |- |{{Сцяг ФРГ}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1974|1974]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |6 |0 |0 |6 |2 |29 |- |{{Сцяг Аргенціны}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1978|1978]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |6 |1 |0 |5 |2 |12 |- |{{Сцяг Іспаніі}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1982|1982]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |8 |2 |2 |4 |10 |21 |- |{{Сцяг Мексікі}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1986|1986]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |6 |1 |0 |5 |4 |10 |- |{{Сцяг Італіі}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1990|1990]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |8 |1 |4 |3 |6 |11 |- |{{Сцяг ЗША}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1994|1994]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |8 |3 |2 |3 |7 |6 |- |{{Сцяг Францыі}} [[Чэмпіянат свету па футболе 1998|1998]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |10 |2 |3 |5 |11 |16 |- |{{Сцяг Паўднёвай Карэі}}{{Сцяг Японіі}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2002|2002]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |10 |4 |1 |5 |14 |20 |- |{{Сцяг Германіі}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2006|2006]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |10 |1 |1 |8 |14 |27 |- |{{Сцяг ПАР}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2010|2010]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |8 |1 |2 |5 |7 |13 |- |{{Сцяг Бразіліі}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2014|2014]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| ''Не прайшла кваліфікацыю'' | colspan="2" style="background:#BEBEBE" | |12 |5 |3 |4 |17 |17 |- |{{Сцяг Расіі}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|2018]] |Групавы раўнд (топ-32) |28-е / 32 |3 |0 |1 |2 |2 |5 |{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 2 гульцы (1):|Рамка = |Фон_загалоўка= white |Выраўноўванне_тэксту = center}} [[Гільфі Тоўр Сігурдсан]]<br>[[Альврэд Фінбагасан]] |{{Сцяг Ісландыі}} [[Хеймір Хадльгрымсан]] |10 |7 |1 |2 |16 |7 |- |{{Сцяг Катара}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2022|2022]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| |colspan="2" style="background:#BEBEBE" | | | | | | | |- |{{Сцяг ЗША}} {{Сцяг Канады}} {{Сцяг Мексікі}} [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|2026]] |style="background:#BEBEBE" colspan=8| |colspan="2" style="background:#BEBEBE" | | | | | | | |- style="background:#02529C; color:#DC1E35" !Усяго !Топ-32 (1) !1/21 !3 !0 !1 !2 !2 !5 !{{пачатак схаванага блока|Загаловак = 2 гульцы (1):|Рамка = |Фон_загалоўка= #02529C |Колер = #DC1E35|Выраўноўванне_тэксту = center}} [[Гільфі Тоўр Сігурдсан|{{color|#DC1E35|Гільфі Тоўр Сігурдсан}}]]<br>[[Альврэд Фінбагасан|{{color|#DC1E35|Альврэд Фінбагасан}}]] ! !106 !28 !19 !59 !116 !215 |} {{reflist|group="чс"}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{commons}} * [http://www.ksi.is/english/ Футбольная асацыяцыя Ісландыі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080327090315/http://www.ksi.is/english |date=27 сакавіка 2008 }} * [http://www.rsssf.com/tablesi/ijs-intres.html Архіў вынікаў RSSSF] * [http://www.rsssf.com/miscellaneous/ijs-recintlp.html Архіў ігракоў RSSSF] {{Навігацыйны блок2 |state = collapsed |загаловак = Міжнародныя турніры зборнай Ісландыі |Склад зборнай Ісландыі па футболе на чэмпіянаце Еўропы 2016 |Склад зборнай Ісландыі па футболе на чэмпіянаце свету 2018 }} {{Еўрапейскія футбольныя зборныя}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Зборная Ісландыі па футболе| ]] gxhki1lnlbe22swnbydvvocauhnvovu 4 337353 5132818 5126040 2026-04-26T16:43:50Z JerzyKundrat 174 5132818 wikitext text/x-wiki * Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў '''[[СНД]]''' адобраны прэзідэнтам [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. <small>''(8&nbsp;красавіка)''</small> * [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі '''[[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]]''' на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. <small>''(7&nbsp;красавіка)''</small> * Касмічная місія '''«[[Артэміда-2]]»''' абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. <small>''(6&nbsp;красавіка)''</small> * У [[Крым]]е '''[[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]]''' расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. <small>''(31&nbsp;сакавіка)''</small> * Нямецкі матэматык '''[[Герд Фальтынгс]]''' ганараваны [[Абелеўская прэмія|Абелеўскай прэміяй]]. <small>''(19&nbsp;сакавіка)''</small> * Зборная '''[[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]]''' пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. <small>''(17&nbsp;сакавіка)''</small> * У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены '''[[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]]''' ў [[Кабул]]е. <small>''(16&nbsp;сакавіка)''</small> * Адбылася '''[[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]]''' ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. <small>''(15&nbsp;сакавіка)''</small> * Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а абраны '''[[Маджтаба Хаменеі]]'''. <small>''(8&nbsp;сакавіка)''</small> * Памёр '''[[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]]''', беларускі паэт, перакладчык. <small>''(5&nbsp;сакавіка)''</small> * [[Ізраіль]] і [[ЗША]] '''[[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]]''' па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. <small>''(28&nbsp;лютага)''</small> * На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб '''[[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]]''' з [[Афганістан]]ам. <small>''(27&nbsp;лютага)''</small> * Завяршыліся '''[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]]''' ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. <small>''(22&nbsp;лютага)''</small> * Храм '''[[Саграда Фамілія]]''' ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. <small>''(20&nbsp;лютага)''</small> * [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці '''[[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]]''', уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. <small>''(20&nbsp;лютага)''</small> * Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] '''[[Юн Сок Ёль]]''' прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. <small>''(19&nbsp;лютага)''</small> * Нарвежскі лыжнік '''[[Ёханес Хёсфлат Клеба]]''' стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. <small>''(15&nbsp;лютага)''</small> * Урачыста адкрыліся '''[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]]''' ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. <small>''(6&nbsp;лютага)''</small> * Забіты '''[[Саіф аль-Іслам Кадафі]]''', лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. <small>''(3&nbsp;лютага)''</small> * На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга]] здарыўся '''[[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]'''. <small>''(28&nbsp;студзеня)''</small> * На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся '''[[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]'''. <small>''(22&nbsp;студзеня)''</small> * Статут '''[[Савет міру|Савета міру]]''', створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. <small>''(22&nbsp;студзеня)''</small> * Зборная '''[[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]]''' ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. <small>''(18&nbsp;студзеня)''</small> * '''[[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]]''' [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм '''«[[Сентыментальная каштоўнасць]]»''' [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. <small>''(17&nbsp;студзеня)''</small> * Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе '''[[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]]''' ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. <small>''(8&nbsp;студзеня)''</small> * [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў '''[[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]'''. <small>''(4&nbsp;студзеня)''</small> * [[ЗША]] нанеслі '''[[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]]''' па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. <small>''(3&nbsp;студзеня)''</small> * [[Балгарыя]] далучылася да '''[[еўразона|еўразоны]]'''. <small>''(1&nbsp;студзеня)''</small> * [[/2025|Архіў 2025]] * [[/2024|Архіў 2024]] * [[/2023|Архіў 2023]] * [[/2022|Архіў 2022]] * [[/2021|Архіў 2021]] * [[/2020|Архіў 2020]] * [[/2019|Архіў 2019]] * [[/2018|Архіў 2018]] * [[/2017|Архіў 2017]] * [[/2016|Архіў 2016]] 0qcalmt0bpfsjk08ifbpjf3z1khzqri 0 347350 5132657 4826036 2026-04-26T12:34:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132657 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Заспенскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Рэчыцкі раён]] |Уключае = 21 населены пункт |Сталіца = [[Заспа]] |Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2721 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = https://rechitsa.by/sovet_zaspa.html |Заўвагі = }} '''За́спенскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Заспа]]. Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Рэчыцкага раёна [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаваных [[Гарошкаўскі сельсавет (Рэчыцкі раён)|Гарошкаўскага]] і [[Левашоўскі сельсавет|Левашоўскага]] сельсаветаў. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рэчыцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 17 лістапада 1980 года скасаваны пасёлак [[Чорная Зямля]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 17 лістапада 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 36 (1662).</ref>. 26 сакавіка 1987 года ў склад [[Жмураўскі сельсавет|Жмураўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Красназем’е]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. 27 красавіка 1989 года ў склад [[Даўгалескі сельсавет|Даўгалескага сельсавета]] [[Гомельскі раён|Гомельскага раёна]] перададзены пасёлак [[Нагорнае (Гомельскі раён)|Нагорнае]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 27 красавіка 1989 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1989, № 22 (1972).</ref>. 26 верасня 2006 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Свірыдавіцкі сельсавет|Свірыдавіцкага сельсавета]] (18 населеных пунктаў: вёскі [[Гасцівель]], [[Казанаўка]], [[Свірыдавічы (Рэчыцкі раён)|Свірыдавічы]], [[Ямпаль (Рэчыцкі раён)|Ямпаль]], [[Яноўка (Рэчыцкі раён)|Яноўка]], пасёлкі [[Арол (Рэчыцкі раён)|Арол]], [[Бяроза (Рэчыцкі раён)|Бяроза]], [[Васток (Рэчыцкі раён)|Васток]], [[Вішнёўка (Рэчыцкі раён)|Вішнёўка]], [[Волга (Рэчыцкі раён)|Волга]], [[Востраў (Заспенскі сельсавет)|Востраў]], [[Вясёлы (Рэчыцкі раён)|Вясёлы]], [[Залессе (Рэчыцкі раён)|Залессе]], [[Калінін (Рэчыцкі раён)|Калінін]], [[Краснаселле (Рэчыцкі раён)|Краснаселле]], [[Лабкі]], [[Падроўнае]] і [[Сокал (Рэчыцкі раён)|Сокал]])<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295 Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf|date=22 верасня 2019}}</ref>. 12 жніўня 2011 года скасаваны пасёлкі [[Бяроза (Рэчыцкі раён)|Бяроза]], [[Волга (Рэчыцкі раён)|Волга]] і [[Вясёлы (Рэчыцкі раён)|Вясёлы]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2011-107/2011_107_9_43792.pdf Решение Речицкого районного Совета депутатов от 12 августа 2011 г. № 76 Об упразднении сельских населенных пунктов Речицкого района]</ref>, 27 лютага 2015 года — пасёлкі [[Востраў (Заспенскі сельсавет)|Востраў]] і [[Сокал (Рэчыцкі раён)|Сокал]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D915g0069399&p1=1 Решение Речицкого районного Совета депутатов от 27 февраля 2015 г. № 46 Об упразднении сельских населенных пунктов Речицкого района]</ref>, 1 снежня 2016 года — пасёлкі [[Залессе (Рэчыцкі раён)|Залессе]] і [[Краснаселле (Рэчыцкі раён)|Краснаселле]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D916g0080540&p1=1 Решение Речицкого районного Совета депутатов от 1 декабря 2016 г. № 109 Об упразднении сельских населенных пунктов Речицкого района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (28 населеных пунктаў) — 3254 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 94,2 % — [[беларусы]], 4,2 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=11 снежня 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (21 населены пункт) — 2721 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Заспенскі сельсавет}} {{Рэчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Заспенскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] m9m2r62cnphol1j68o4km466x56eypd 0 347351 5132687 4719707 2026-04-26T13:35:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132687 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Заходаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Рэчыцкі раён]] |Уключае = 7 населеных пунктаў |Сталіца = [[Заходы (Рэчыцкі раён)|Заходы]] |Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]],</br>[[26 верасня]] [[2006]] |Скасаванне = [[30 снежня]] [[1927]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 486 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = https://rechitsa.by/sovet_zachod.html |Заўвагі = }} '''Захо́даўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Заходы (Рэчыцкі раён)|Заходы]]. Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення]] [[БССР]] з 8 снежня 1926 года '''Заходскі сельсавет''' у складзе [[Васілевіцкі раён|Васілевіцкага раёна]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Заходы. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёна]]. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Залатушскі сельсавет|Залатушскага (Залатухскага) сельсавета]]. 26 верасня 2006 года [[Дуброўскі сельсавет (Рэчыцкі раён)|Дуброўскі сельсавет]] Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці перайменаваны ў Заходаўскі, цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Заходы<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295 Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf|date=22 верасня 2019}}</ref>. 27 лютага 2015 года скасаваны пасёлак [[Новасвятое]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D915g0069399&p1=1 Решение Речицкого районного Совета депутатов от 27 февраля 2015 г. № 46 Об упразднении сельских населенных пунктов Речицкого района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (8 населеных пунктаў) — 787 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 92,6 % — [[беларусы]], 3,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,7 % — [[цыганы на Беларусі|цыганы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=3 снежня 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (7 населеных пунктаў) — 486 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Заходаўскі сельсавет}} {{Рэчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Заходаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Васілевіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2006 годзе]] a2a17gdbrc8nud4pefynz86v0t3pdz4 4 349299 5132908 5132590 2026-04-27T05:05:52Z Emilia Noah 155537 /* Архіў */У архіў. 5132908 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_аб’яднання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце адразу пад гэтым радком'' == [[Паўстанне 1863 года ў Горках]] і [[Захоп Горак (1863)]] == Прапанавана да аб’яднання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:34, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Пячы ката]] і [[Ката пячы]] == Прапанавана да аб’яднання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:33, 10 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Беларускія абрады і звычаі]] і [[:Катэгорыя:Беларускія абрады]] == Падобныя катэгорыі. [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 15:53, 11 сакавіка 2025 (+03) == {{tl|Сцягафікацыя/Заходняя Сахара}} і {{tl|Сцягафікацыя/Сахарская Арабская Дэмакратычная Рэспубліка}} == Не бачу сэнсу, такое пачуццё, нібы нейкая памылка ў ВД, бо хоць і ёсць артыкул пра рэгіён і краіну, але дзяржаўным утварэннем са сцягам з’яўляецца толькі САДР. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:09, 22 чэрвеня 2024 (+03) Існуюць таксама {{tl|Сцягафікацыя/КНДР}} і {{tl|Сцягафікацыя/Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка}}--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 03:26, 18 снежня 2024 (+03) == [[Савет еўраатлантычнага партнёрства]] і [[Савет Еўраатлантычнага Супрацоўніцтва]] == Пра арганізацыю [[:en:Euro-Atlantic Partnership Council]] ёсць артыкул [[Савет еўраатлантычнага партнёрства]], у якім адлюстравана, што ранейшая (да 1997) назва арганізацыі — Савет Паўночнаатлантычнага супрацоўніцтва. Калі гэта тая ж самая арганізацыя, што і ў артыкуле [[Савет Еўраатлантычнага Супрацоўніцтва]], то артыкулы можна было б аб’яднаць. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 18:40, 12 лістапада 2023 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] fqa1bzln2ll7n677xlwnhbpm4dbup8e 0 350626 5132971 5131622 2026-04-27T11:45:36Z StachLysy 62453 дапаўненне, афармленне 5132971 wikitext text/x-wiki {{Мастак | імя = Уладзімір Пятровіч Кульваноўскі | арыгінальнае імя = | імя пры нараджэнні = | партрэт = | шырыня = | загаловак = | паходжанне = | падданства = | грамадзянства = | жанр = [[пейзаж]] | вучоба = [[Віцебскае народнае мастацкае вучылішча]] | стыль = [[Рэалізм (жывапіс)|рэалізм]] | працы = «Замчышча», «Няміга», «Каля гарадской брамы», «Перад асадай» | заступнікі = | уплыў = | уплыў на = | узнагароды = | сайт = | вікісховішча = }} '''Уладзі́мір Пятро́віч Кульвано́ўскі''' ({{ДН|15|8|1918}}{{sfn|Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. Том 3|1986|с=156}}, {{МН|Мінск}} — {{ДС|4|11|2003}}, {{МС|Мінск}}) — [[Беларусь|беларускі]] [[Тэатр|тэатральны мастак]]{{sfn|Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. Том 3|1986|с=156}}. == Біяграфія == Нарадзіўся 15 жніўня 1918 года ў [[Мінск]]у. Паходзіў са старажытнага шляхецкага роду Кульваноўскіх. У 1934 годзе паступіў у [[Віцебскае народнае мастацкае вучылішча|Віцебскае мастацкае вучылішча]], якое скончыў у 1938 годзе. Вучыўся ў [[Іван Восіпавіч Ахрэмчык|І.В. Ахрэмчыка]], [[Валянцін Канстанцінавіч Дзежыц|В.К. Дзежыца]], [[Леў Мееравіч Лейтман|Л.М. Лейтмана]]. З 1938 года працаваў у [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Вялікім тэатры оперы і балета]], дзе пераймаў культуру рускага тэатральнага жывапісу ў [[Сяргей Піліпавіч Нікалаеў|С.П. Нікалаева]] і Н.А. Каровіна<ref name="Мінская праўда" />. Удзельнічаў у мастацкіх выставах з 1939 года. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] жыў у акупаваным Мінску. Пасля [[Мінская аперацыя|вызвалення Мінска]], 7 ліпеня 1944 года Уладзімір Кульваноўскі быў прызваны ў [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоную армію]], на [[3-ці Беларускі фронт]]. 6 жніўня 1944 года ў баях у раёне горада [[Сувалкі]] быў паранены ў грудзі і ў левую руку, у выніку чаго стаў інвалідам. За праяўленую мужнасць быў узнагароджаны [[Ордэн Чырвонай Зоркі|Ордэнам Чырвонай Зоркі]]<ref name="Память народа" /><ref name="Подвиг народа" />. З 1959 года член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]]. У 1968 годзе ў гонар 50-годдзя Уладзіміра Пятровіча была арганізавана персанальная юбілейная выстаўка<ref name="BelEn10" /><ref name="e-catalog.nlb.by" />, у 1983 годзе адбылася персанальная выстаўка з нагоды 65-годдзя мастака. Памёр 4 лістапада 2003 года ў Мінску. Пахаваны на могілках у [[Калодзішчы (могілкі)|Калодзішчах]]. == Асноўныя творы == Працаваў у галіне сцэнаграфіі. Сярод тэатральных твораў эскізы дэкарацый і касцюмаў да спектакляў{{sfn|Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. Том 3|1986|с=156}}: * «[[Алеся (опера)|Дзяўчына з Палесся]]» [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Я. Цікоцкага]] (1952)<ref name="bdamlm.by" /> * «[[Міхась Падгорны]]» [[Яўген Карлавіч Цікоцкі|Я. Цікоцкага]] (1953)<ref name="spadchyna" /> * «[[Трубадур (опера)|Трубадур]]» [[Джузэпэ Вердзі|Дж. Вердзі]] (1955, 1964) * «[[Шукальнікі жэмчугу]]» [[Жорж Бізэ|Ж. Бізэ]] (1956) * «[[Манон (опера Маснэ)|Манон]]» [[Жуль Маснэ|Ж. Маснэ]] (1958) * «[[Падстаўная нявеста]]» [[Генрых Матусавіч Вагнер|Г. Вагнера]] (1958) * «[[Церам-церамок]]» [[Ілья Польскі|І. Польскага]] (1961) * «[[Кето і Катэ]]» В. Далідзе (1962) * «[[Князь Ігар (опера)|Князь Ігар]]» [[Аляксандр Парфіравіч Барадзін|А. Барадзіна]] (1977) * «[[Севільскі цырульнік]]» [[Джаакіна Расіні|Дж. Расіні]] Працаваў таксама ў жывапісе і графіцы. Стварыў серыю графічных лістоў, прысвечаных старажытнаму Мінску{{sfn|Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. Том 3|1986|с=156}}. Сярод іх графічныя лісты «Замчышча», «Няміга», «Каля гарадской брамы», «Перад асадай». Гераічны матыў гучыць у карцінах «Мінскі полк пад Грунвальдам», «Кастусь Каліноўскі», «Замах Івана Пуліхава на генерал-губернатара Курлова»<ref name="Мінская праўда" />. З’яўляецца аўтарам жывапісных лірычных пейзажаў. 28 твораў Уладзіміра Кульваноўскага захоўваецца ў фондах [[Дзяржаўны музей гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Рэспублікі Беларусь|Музея гісторыі тэатральнай і музычнай культуры]]<ref name="belarus.by" />. Працы мастака таксама знаходзяцца ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]] і фондах Беларускага саюза мастакоў. == Асабістае жыццё == У лютым 1947 года ажаніўся з {{нп5|Іна Мікалаеўна Боткіна|Інай Мікалаеўнай Боткінай|d|Q117793830}} (1927 — 2008), унучкай украінскага кампазітара [[Багуміл Ваячак|Ф.І. Ваячака]]. Меў пяцёх дзяцей: Барыса (1947 — 1947), Пятра (1950 — 1953), Кацярыну (1955 — 1989), Аляксандру (нар. 1956), Вікторыю (нар. 1963)<ref name="Исторические Боткинские чтения" />. == Ушанаванне памяці == У 2023 годзе ў [[Дзяржаўны музей гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Рэспублікі Беларусь|Музеі гісторыі тэатральнай і музычнай культуры]] адбылася выстава «Мастак у люстэрку сцэны», прысвечаная 105-годдзю з дня нараджэння мастака<ref name="belarus.by" />. == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="bdamlm.by">{{cite web|url=https://bdamlm.by/ru/vystavi/virtualnyya-vystavi/alesya-pershaya-opera-u-vyzvalenym-minsku|title=«Алеся» - першая опера ў вызваленым Мінску|website=Сайт [[Беларускі дзяржаўны архіў-музей літаратуры і мастацтва|Беларускага дзяржаўнага архіва-музея літаратуры і мастацтва]]|language=be|access-date=2026-04-27}}</ref> <ref name="belarus.by">{{cite web|url=https://www.belarus.by/by/press-center/press-release/u-mnsku-adkrylasja-vystava-prysvechanaja-tvorchasts-ulazmra-kulvanoskaga_i_0000160027.html|title=У Мінску адкрылася выстава, прысвечаная творчасці Улазіміра Кульваноўскага|author=|date=2023-08-15|website=Афіцыйны сайт Рэспублікі Беларусь|language=be|access-date=2024-05-06}}</ref> <ref name="BelEn10">{{Крыніцы/БелЭн|10}} С. 404</ref> <ref name="e-catalog.nlb.by">{{cite web|url=https://e-catalog.nlb.by/Record/BY-NLB-br235335|title=Выстаўка твораў мастака Кульваноўскага У.П., прысвечаная 50-годдзю з дня нараджэння: Каталог|author=|date=|website=Сайт «Электронный каталог Национальной библиотеки Беларуси»|language=ru|access-date=2021-06-20}}</ref> <ref name="spadchyna">{{cite web|url=http://www.spadchyna.net/index.php?option=com_content&view=article&id=1350&Itemid=8|title=Старадарожскі мастацкі музей|author=Анатоль Валахановіч|website=|language=be|access-date=2021-06-20}}</ref> <ref name="Исторические Боткинские чтения">{{артыкул|аўтар=Лысый С.И.|загаловак=Московские купцы Боткины: однофамильцы знаменитого рода|арыгінал=|спасылка=|аўтар выдання=|выданне=Исторические Боткинские чтения: Вып. VII|тып=|месца=СПб|выдавецтва=Издание СПбГМИСР|год=2024|выпуск=|том=|нумар=|старонкі=56-68|isbn=978-5-907734-85-2|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=ru|ref=|archive-url=|archive-date=}}</ref> <ref name="Мінская праўда">{{артыкул|аўтар=Смірноў М.|загаловак=Летапіс мастака-дэкаратара|арыгінал=|спасылка=|аўтар выдання=|выданне=Мінская праўда|тып=газета|месца=Мн.|выдавецтва=|год=1969|выпуск=15 лютага|том=|нумар=13 (4697)|старонкі=4|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|мова=be|ref=|archive-url=|archive-date=}}</ref> <ref name="Память народа">{{cite web|url=https://pamyat-naroda.su/awards/recommends/46721824|title=Представление к награде Владимира Кульвановского|author=|date=|website=Память народа|language=ru|access-date=2021-06-24}}</ref> <ref name="Подвиг народа">{{cite web|url=http://www.podvignaroda.ru/?#id=46721824&tab=navDetailManAward|title=Кульвановский Владимир Петрович 1918г.р.|website={{нп5|Подвиг народа||ru|Подвиг народа}}|language=ru|access-date=2021-06-24}}</ref> }} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т.|арыгінал=|спасылка=|адказны=Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.|выданне=|месца=Мн.|выдавецтва=БелСЭ|год=1986|том=3 Карчма — Найгрыш|старонкі=|старонак=751|серыя=|isbn=|тыраж=|ref=Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. Том 3}} * {{кніга|аўтар=|частка=|загаловак=Беларускі саюз мастакоў: Энцыкл. давед.|арыгінал=|спасылка=|адказны=Аўт.-склад. Б.А. Крэпак і інш.|выданне=|месца=Мн.|выдавецтва=ВТАА «Кавалер Паблішэрс»|год=1998|том=|старонкі=|старонак=664|серыя=|isbn=985-6427-09-6|тыраж=3000|ref=Беларускі саюз мастакоў: Энцыкл. давед.}} == Спасылкі == * [https://socrealizm.com.ua/gallery/artist/kulvanovskii-vp-1918 Уладзімір Кульваноўскі] на сайце «Соцреализм. Киевский клуб коллекционеров» * [https://www.spadchyna.net/index.php?Itemid=72 Уладзімір Кульваноўскі] на сайце культурна-асветнiцкага клуба «[[Спадчына (клуб)|Спадчына]]» {{DEFAULTSORT:Кульваноўскі Уладзімір Пятровіч}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Мастакі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Тэатральныя мастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Сцэнографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі-пейзажысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі гістарычнага жанру Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Віцебскага Народнага мастацкага вучылішча]] [[Катэгорыя:Постаці Вялікага тэатра оперы і балета Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага саюза мастакоў]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Вялікай Айчыннай вайны]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Чырвонай Зоркі]] 84tb5l2u2zi6lj5fv3q217q3mlijell 0 352758 5132849 4655122 2026-04-26T17:21:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132849 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Зеленаборскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Смалявіцкі раён]] |Уключае = 2 населеных пункты |Сталіца = [[Зялёны Бор (Смалявіцкі раён)|Зялёны Бор]] |Датаўтварэння = [[30 кастрычніка]] [[2009]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1205 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = http://smolevichi.gov.by/ru/rukovodstvo/selskie-ispolnitelnye-komitety/zelenoborskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.html |Заўвагі = }} '''Зеленабо́рскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — гарадскі пасёлак [[Зялёны Бор (Смалявіцкі раён)|Зялёны Бор]]. 30 кастрычніка 2009 года Зеленаборскі пассавет рэарганізаваны ў сельсавет<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210628095334/https://www.pravo.by/pdf/2009-307/2009-307(002-019).pdf |date=28 чэрвеня 2021 }}</ref>. Насельніцтва паводле перапісу 2009 года — 1167 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 90,1 % — [[беларусы]], 8,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=22 кастрычніка 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1205 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=6 студзеня 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Зеленаборскі сельсавет}} {{Смалявіцкі раён}} [[Катэгорыя:Зеленаборскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2009 годзе]] 7c6zi1w66k8iowiumspwsab8deb5579 8 467069 5132895 5131669 2026-04-26T21:09:46Z Plaga med 116903 5132895 wikitext text/x-wiki <div style="clear:both; width:100%; box-sizing:border-box; margin:0 0 8px 75px; padding:6px 12px; border:1px solid var(--border-color-subtle,#a2a9b1); border-left:8px solid #E3BE19; background:transparent; color:var(--color-base,#202122); text-align:left; line-height:1.35; gap:12px;"> <div style="margin:0 0 .25em 0; color:var(--color-base,#202122); text-align:left;">'''Увага! Схаванне правак у палітычных артыкулах працуе з абмежаваннямі'''</div> <ul style="margin:.2em 0 0 1.25em; padding:0; color:var(--color-base,#202122); text-align:left;"> <li style="margin:0 0 .25em 0;">Наша Вікіпедыя страціла [[:m:Oversight_policy/be|рэвізораў]], таму новыя схаванні гісторыі правак з [[Рэпрэсіі супраць беларускіх вікіпедыстаў (з 2022)|рызыкоўных артыкулаў]] могуць дзейнічаць з перабоямі, '''без''' поўнага выдалення звестак, як раней. Дадавайце артыкулы ў спіс на схаванне '''[[Вікіпедыя:Запыты да схавальнікаў|тут]]'''.</li> <li style="margin:0;">Удзельнікам у Беларусі не варта рэдагаваць палітычных і іншых рызыкоўных артыкулаў са сваіх уліковых запісаў, нават пад псеўданімам. Раім выкарыстоўваць [[:en:Wikipedia:Temporary accounts|часовыя ўл. запісы]] (укладкі інкогніта).</li> <li style="margin:0;">Вы можаце паўдзельнічаць у звязаных абмеркаваннях на [[ВП:Форум#Неабходнасць_абрання_другога_рэвізора_(Oversighter)|Форуме]] адносна прапаноў ад [[:m:Stewards/be|сцюардаў]], а таксама ў '''[[Вікіпедыя:Запыты па статус адміністратара#Правы oversight для ўдзельніка Lesnas ättling|галасаванні]]'''.</li> </ul> </div> s0udpygwum6ysbmraffxxo4mznms69a 0 470189 5132807 4940313 2026-04-26T16:30:43Z IshaBarnes 124956 не ізаляваны 5132807 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |загаловак = ZombiU |выява = [[Выява:ZombiU.png|250px]] |подпіс = Вокладка гульні для платформ Xbox One, PlayStation 4 і PC. |распрацоўшчык = [[Ubisoft Montpellier]] |выдавец = [[Ubisoft]] |лакалізатар = |мова інтэрфейсу = [[Англійская мова|англійская]]<br/>[[Руская мова|руская]] |серыя = |дата анонсу = [[5 чэрвеня]] [[2012]] |даты выпуску = {{Сцяг ЗША}} [[18 лістапада]] [[2012]]<br/>{{Сцяг ЕС}} [[30 лістапада]] [[2012]]<br/>{{Сцяг Аўстраліі}} [[30 лістапада]] [[2012]]<br/>{{Сцяг Японіі}} [[8 снежня]] [[2012]] |платформы = [[PlayStation 4]]<br/>[[Wii U]]<br/>[[Windows]]<br/>[[Xbox One]] |рухавічок = [[LyN engine]] |ліцэнзія = |бюджэт = |версія = |жанр = [[survival horror]] |рэжымы = [[Аднакарыстальніцкая гульня|аднакарыстальніцкая]]<br/>[[Шматкарыстальніцкая гульня|шматкарыстальніцкая]] |рэйтынгі = {{Рэйтынгі гульняў|ACB=MA15+|BBFC=|CERO=D|ELSPA=|ESRB=M|OFLCA=|OFLCZ=|PEGI=18|USK=}} |носьбіт = [[аптычны дыск]] |сістэмныя патрабаванні = |кіраванне = [[Wii U GamePad]] |сайт = https://www.ubisoft.com/en-US/game/zombi/ }} '''ZombiU''' ({{lang-be|ЗомбіЮ}}) — [[камп’ютарная гульня]] ў жанры [[survival horror]], распрацаваная кампаніяй «[[Ubisoft Montpellier]]» і выдадзеная студыяй «[[Ubisoft]]» для [[Гульнявая прыстаўка|кансолі]] [[Wii U]] [[18 лістапада]] [[2012]] года<ref>{{cite web|url=https://www.ubisoft.com/ru-ru/game/zombiu|title=ZombiU {{ref-en}}|publisher=Афіцыйны сайт «Ubisoft»|accessdate=2017-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160310000606/https://www.ubisoft.com/ru-RU/game/zombiu|archivedate=10 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref>. == Гульнявы працэс == Смерць персанажа ў гульні не пацягне за сабой канец гульні. Ён працягне выжываць і прасоўвацца па сюжэце, але ўжо ў ролі іншага персанажа (паліцэйскага, пілота, даяркі, настаўніка). Калі персанаж гіне ад зубоў зомбі, то ён становіцца адным з зомбі і вядзе жыццё хадзячага трупа ўжо без удзелу гульца. Пасля смерці чарговага персанажа змесціва кішэняў ці заплечніка не з’явіцца ў новага выжылага. Каб вярнуць аптэчку, банку энергетычнага напою ці драбавік з патронамі, прыйдзецца прабегчыся да месца гібелі<ref>{{YouTube|3Y2tPWl8-eY|ZombiU #1 Заражение {{ref-ru}}}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар= Максім Бурак.|загаловак= ZombiU|арыгінал= |спасылка= https://www.igromania.ru/article/22541/ZombiU.html|адказны =|аўтар выдання= |выданне= Игромания|тып= партал|месца= |выдавецтва= |год= 2013|выпуск= |том= |нумар= |старонкі= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= ru|ref= U|archiveurl= |archivedate=}} == Спасылкі == * {{Commons|Category:ZombiU}} * {{YouTube|GtRK27hYu74|ZombiU}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2012 года]] j6a9otejgxoghbtolzomv1h0dnlss56 5132809 5132807 2026-04-26T16:36:04Z IshaBarnes 124956 удакладненне 5132809 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |загаловак = ZombiU |выява = [[Выява:ZombiU.png|250px]] |подпіс = Вокладка гульні для платформ Xbox One, PlayStation 4 і PC. |распрацоўшчык = [[Ubisoft Montpellier]] |выдавец = [[Ubisoft]] |лакалізатар = |мова інтэрфейсу = [[Англійская мова|англійская]]<br/>[[Руская мова|руская]] |серыя = |дата анонсу = [[5 чэрвеня]] [[2012]] |даты выпуску = {{Сцяг ЗША}} [[18 лістапада]] [[2012]]<br/>{{Сцяг ЕС}} [[30 лістапада]] [[2012]]<br/>{{Сцяг Аўстраліі}} [[30 лістапада]] [[2012]]<br/>{{Сцяг Японіі}} [[8 снежня]] [[2012]] |платформы = [[PlayStation 4]]<br/>[[Wii U]]<br/>[[Windows]]<br/>[[Xbox One]] |рухавічок = [[LyN engine]] |ліцэнзія = |бюджэт = |версія = |жанр = [[survival horror]] |рэжымы = [[Аднакарыстальніцкая гульня|аднакарыстальніцкая]]<br/>[[Шматкарыстальніцкая гульня|шматкарыстальніцкая]] |рэйтынгі = {{Рэйтынгі гульняў|ACB=MA15+|BBFC=|CERO=D|ELSPA=|ESRB=M|OFLCA=|OFLCZ=|PEGI=18|USK=}} |носьбіт = [[аптычны дыск]] |сістэмныя патрабаванні = |кіраванне = [[Wii U GamePad]] |сайт = https://www.ubisoft.com/en-US/game/zombi/ }} '''ZombiU''' ({{lang-be|ЗомбіЮ}}) — [[відэагульня]] ў жанры [[survival horror]], распрацаваная кампаніяй «[[Ubisoft Montpellier]]» і выдадзеная студыяй «[[Ubisoft]]» для [[Гульнявая прыстаўка|кансолі]] [[Wii U]] [[18 лістапада]] [[2012]] года<ref>{{cite web|url=https://www.ubisoft.com/ru-ru/game/zombiu|title=ZombiU {{ref-en}}|publisher=Афіцыйны сайт «Ubisoft»|accessdate=2017-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160310000606/https://www.ubisoft.com/ru-RU/game/zombiu|archivedate=10 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref>. == Гульнявы працэс == Смерць персанажа ў гульні не пацягне за сабой канец гульні. Ён працягне выжываць і прасоўвацца па сюжэце, але ўжо ў ролі іншага персанажа (паліцэйскага, пілота, даяркі, настаўніка). Калі персанаж гіне ад зубоў зомбі, то ён становіцца адным з зомбі і вядзе жыццё хадзячага трупа ўжо без удзелу гульца. Пасля смерці чарговага персанажа змесціва кішэняў ці заплечніка не з’явіцца ў новага выжылага. Каб вярнуць аптэчку, банку энергетычнага напою ці драбавік з патронамі, прыйдзецца прабегчыся да месца гібелі<ref>{{YouTube|3Y2tPWl8-eY|ZombiU #1 Заражение {{ref-ru}}}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар= Максім Бурак.|загаловак= ZombiU|арыгінал= |спасылка= https://www.igromania.ru/article/22541/ZombiU.html|адказны =|аўтар выдання= |выданне= Игромания|тып= партал|месца= |выдавецтва= |год= 2013|выпуск= |том= |нумар= |старонкі= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= ru|ref= U|archiveurl= |archivedate=}} == Спасылкі == * {{Commons|Category:ZombiU}} * {{YouTube|GtRK27hYu74|ZombiU}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2012 года]] n4z43jhrgrogkmsp183bij5ba8ci5kb 0 540006 5132647 4830498 2026-04-26T12:17:57Z DobryBrat 5701 арфаграфія, вікіфікацыя, стыль, удакладненне 5132647 wikitext text/x-wiki {{main|Лондан}} {{coord|display=title|51|30|N|0|5|W|region:GB_type:adm1st}} {{Графства Англіі |Беларуская назва = Вялікі Лондан |Арыгінальная назва = {{lang-en|Greater London}} |выява = London Montage 2016.png |памер выявы = 300px |подпіс = |Герб = Arms of the Greater London Council.svg |Апісанне герба = Герб [[Савет Вялікага Лондана|Савета БЛ]] |Сцяг = County Flag of Greater London.svg |Апісанне сцяга = |Дэвіз = |Карта = England Region - London.svg |Памер карты = 200px |Статус = [[рэгіёны Англіі|рэгіён]] і [[Графствы Англіі|цырыманіяльнае графства]] |Краіна = Вялікабрытанія |Рэгіён = Лондан |Уваходзіць у = [[Англія|Англію]] |Уключае = 32 раёны і Лонданскі Сіці |Сталіца = |Буйны горад = |Гарады = |Дата = 1 красавіка 1965 |Плошча = 1572<ref>{{cite web|url=http://www.stemnet.org.uk/regions/1601/content/greater-london-overview|title=Greater London - Overview|publisher=STEMNET|lang=en|accessdate=2011-12-20|archiveurl=https://www.webcitation.org/68gNITYV9?url=http://www.stemnet.org.uk/regions/1601/content/greater-london-overview|archivedate=2012-06-25}}</ref> |Працэнт ад плошчы = |Месца па плошчы = 9 |Плошча адм. = |Працэнт ад плошчы адм. = |Месца па плошчы адм. = |Плошча р-на = |Працэнт ад плошчы р-на = |Месца па плошчы р-на = |Шырата = |Даўгата = |Часавы пояс = |ISO = |ONS = H |NUTS = UKI |Год перапісу = 2012 |Насельніцтва нумар = 1 |Насельніцтва = 8 308 400 |Шчыльнасць = 5285,24 |Насельніцтва нумар адм. = |Насельніцтва адм. = |Насельніцтва нумар р-на = |Насельніцтва р-на = |Нацыянальны склад = |Герб2 = |Сайт = http://www.london.gov.uk/ |Члены парламента = |Карта адміністрацыйнай адзінкі1 = {{Раёны Лондана (Карта выяў)|300px}} |Легенда1 = |Адм. адзінкі = {{col-begin}} {{col-2}} 1. [[Сіці (Лондан)|Лонданскі Сіці]]<br /> 2. [[Вэстмінстэр (бора Лондана)|Вэстмінстэр]]<br /> 3. [[Кенсінгтон і Чэлсі]]<br /> 4. [[Хамерсміт і Фулем]]<br /> 5. [[Уондсуэрт (бора Лондана)|Уондсуэрт]]<br /> 6. [[Ламбет (бора Лондана)|Ламбет]]<br /> 7. [[Саўтуарк (бора Лондана)|Саўтуарк]]<br /> 8. [[Таўэр-Хамлетс]]<br /> 9. [[Хакні]]<br /> 10. [[Іслінгтан (бора Лондана)|Іслінгтан]]<br /> 11. [[Камдэн (бора Лондана)|Камдэн]]<br /> 12. [[Брэнт (бора Лондана)|Брэнт]]<br /> 13. [[Ілінг (бора Лондана)|Ілінг]]<br /> 14. [[Хаўнслау (бора Лондана)|Хаўнслау]]<br /> 15. [[Рычманд-эпон-Тэмс]]<br /> 16. [[Кінгстан-эпон-Тэмс (бора Лондана)|Кінгстан-эпон-Тэмс]]<br /> 17. [[Мертан (бора Лондана)|Мертан]]<br /> {{col-2}} 18. [[Сатан (бора Лондана)|Сатан]]<br /> 19. [[Кройдан (бора Лондана)|Кройдан]]<br /> 20. [[Бромлі (бора Лондана)|Бромлі]]<br /> 21. [[Луішам (бора Лондана)|Луішам]]<br /> 22. [[Грынвіч (бора Лондана)|Грынвіч]]<br /> 23. [[Бекслі (бора Лондана)|Бекслі]]<br /> 24. [[Хаверынг]]<br /> 25. [[Баркінг і Дагенем]]<br /> 26. [[Рэдбрыдж (бора Лондана)|Рэдбрыдж]]<br /> 27. [[Ньюэм]]<br /> 28. [[Уолтэм-Форэст]]<br /> 29. [[Харынгі (бора Лондана)|Харынгі]]<br /> 30. [[Энфілд (бора Лондана)|Энфілд]]<br /> 31. [[Барнет (бора Лондана)|Барнет]]<br /> 32. [[Харау (бора Лондана)|Харау]]<br /> 33. [[Хілінгдан (бора Лондана)|Хілінгдан]]<br /> {{col-end}} |Катэгорыя ў Commons = Greater London }} '''Вялікі Лондан''' ({{lang-en|Greater London}}) — адміністрацыйная адзінка ў [[Англія|Англіі]], звычайна таксама вядомая як [[Лондан]]. Складаецца з 32 [[Раёны Лондана|раёнаў (''лонданскіх бора'')]] і [[Лонданскі Сіці|Лонданскага Сіці]]. Быў утвораны ў 1965 годзе з [[Лонданскае графства|Лонданскага графства]] і частак іншых суседніх графстваў. Сама назва ''Вялікі Лондан'' у розных значэннях існавала да ўтварэння цяперашняй адміністрацыйнай адзінкі. З 1994 года (пад назвай Лондан) таксама з’яўляецца адным з дзевяці [[Рэгіёны Англіі|рэгіёнаў Англіі]] і пасля адзінкай першага ўзроўню ў рамках [[Наменклатура тэрытарыяльных адзінак для мэт статыстыкі|Наменклатуры тэрытарыяльных адзінак для мэт статыстыкі]] Еўрапейскага Саюза. [[Энцыклапедыя Брытаніка]] вызначае Вялікі Лондан як [[графствы Англіі#Метрапальныя графствы|метрапальнае графства]]<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/244011/Greater-London Greater London]</ref>, хоць афіцыйна ён гэтага статусу не мае. Сіці мае асобы палітычны статус і ўзначальваецца [[Лорд-мэр Лондана|лорд-мэрам Лонданскага Сіці]]. Манарх пакідае за сабой права на стварэнне Лейтэнанцкай камісіі з функцыямі [[Лорд-намеснік|лорд-лейтэнанта]]. == Гісторыя == [[Лондан]] падзелены на [[Сіці (Лондан)|Сіці]] і нашмат буйнейшы Вялікі Лондан. Гэты падзел існуе, паколькі пасля таго, як Лондан вырас і паглынуў шэраг суседніх населеных пунктаў, некалькі праведзеных адміністрацыйных рэформаў не змаглі аб’яднаць Сіці з астатняй сталіцай, і яго ўнікальная палітычная структура захавалася да нашых дзён. Пашырэнне Лондана працягнулася, розныя дамоўленасці, якія прымаюцца з 1855 года, дазволілі яму рэгуляваць усё большую і большую плошчу, пакуль у 1965 годзе не была створана новая адміністрацыйная адзінка — Вялікі Лондан. Тэрмін ''Вялікі Лондан'' выкарыстоўваўся і да 1965 года, пазначаючы тэрыторыю, якая супадала з [[Гарадскі паліцэйскі дыстрыкт|гарадскім паліцэйскім дыстрыктам]] (напрыклад, у перапісе 1901 года),<ref>Vision of Britain -[http://www.visionofbritain.org.uk/text/chap_page.jsp?t_id=SRC_P&c_id=2&cpub_id=EW1901PRE&show=DB Перапіс 1901 года: Папярэдняя справаздача]</ref> [[Гарадскі водны савет (Лондан)|гарадскім водным саветам]] (ухвалена саветам лонданскага графства ў мэтах статыстыкі),<ref name=urban_change>Young, K. & Garside, P., ''Metropolitan London: Politics and Urban Change'', (1982)</ref> [[Лонданская плошча пасажырскага транспарту|лонданскай тэрыторыяй пасажырскага транспарту]] і плошчай, вызначанай [[Генеральны рэгістратар|генеральным рэгістратарам]] як ''агламерацыя Вялікага Лондана''.<ref name=aspects>Westergaard, J., ''The Structure of Greater London'', London: Aspects of Change, (1961)</ref> Паміж 1913 і 1916 гадамі была распрацавана [[Праграма магістраляў Вялікага Лондана]].<ref>The Motorway Archive — [http://www.iht.org/motorway/londonm25.htm The origins of the London Orbital Motorway (M25)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090720023542/http://www.iht.org/motorway/londonm25.htm |date=2009-07-20 }}</ref> Самай ранняй формай новай адміністрацыйнай адзінкі быў [[План рэгіёна Вялікі Лондан]], распрацаваны ў 1927 годзе. Тады па плане рэгіён уключаў 4810 км² і ў ім пражывала 9 мільёнаў чалавек.<ref name=urban_change/> === Афіцыйнае стварэнне Вялікага Лондана === Вялікі Лондан утвораны ў [[1965]] годзе шляхам аб’яднання адміністрацыйнага графства [[Лонданскае графства|Лондан]], горада-графства [[Лонданскі Сіці]], большай часткі адміністрацыйнага графства [[Мідлсекс]] і частак адміністрацыйных графстваў [[Кент]], [[Сурэй]], [[Эсэкс]] і [[Хартфардшыр]] у адну асобую адміністрацыйна-тэрытарыяльную адзінку. == Геаграфія == Самы маленькі па плошчы [[Рэгіёны Англіі|рэгіён Англіі]], займае тэрыторыю 1572 км2 і мяжуе на поўначы з рэгіёнам [[Усходняя Англія]], на поўдні з рэгіёнам [[Паўднёва-Усходняя Англія]]. === Гарадскія агламерацыі === На тэрыторыі рэгіёна Вялікі Лондан размешчана асноўная частка найбуйнейшай у [[Англія|Англіі]] [[Гарадскія агламерацыі Англіі|гарадской агламерацыі]] [[Вялікі Лондан (гарадская агламерацыя)|Вялікі Лондан]], у якой, паводле даных міністэрства статыстыкі ад 2012 года, пражывае 8 308 400 чалавек <ref>[http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html 2011 Census, Population and Household Estimates for the United Kingdom]: ([http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-wards-and-output-areas-in-england-and-wales/rft-qs211ew-ward.zip 2011 Census: QS211EW Ethnic group (detailed), wards in England and Wales (ZIP 7239Kb)])</ref>. == Дэмаграфія == На тэрыторыі Вялікага Лондана паводле даных 2012 года пражывае 8 308 400 чалавек (другое месца сярод рэгіёнаў), пры сярэдняй шчыльнасці насельніцтва 5285,24 чал./км². == Палітыка і адміністрацыйнае ўстройства == [[Файл:city.hall.london.arp.jpg|thumb|right|240px|Адміністрацыя Вялікага Лондана размяшчаецца ў London City Hall]] [[Файл:Greater London Authority logo.svg|thumb|240px|Лагатып адміністрацыі Вялікага Лондана]] === Улада і мясцовае самакіраванне === [[Адміністрацыя Вялікага Лондана]] ([[:en:Greater London Authority|Greater London Authority]]) створана 3 ліпеня 2000 года (замест скасаванага ў 1986 годзе [[Савет Вялікага Лондана|Савета Вялікага Лондана]]) і забяспечвае падтрымку ў працы [[Мэр Лондана|мэру Лондана]] і яго камандзе, а таксама [[Лонданская асамблея|Лонданская асамблеі]] ў прадстаўленні інтарэсаў жыхароў Лондана. У адрозненне ад выбарнай пасады мэра і выбарнай Асамблеі, Адміністрацыя Вялікага Лондана з’яўляецца органам, які дзейнічае ўвесь час<ref>[http://www.london.gov.uk/who-runs-london/greater-london-authority Адміністрацыя Вялікага Лондана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101126030939/http://www.london.gov.uk/who-runs-london/greater-london-authority |date=26 лістапада 2010 }}</ref>. [[Мэр Лондана]] выбіраецца жыхарамі Вялікага Лондана шляхам прамога галасавання. 6 мая 2008 года другім мэрам Лондана стаў [[Барыс Джонсан]], член [[Кансерватыўная партыя (Вялікабрытанія)|кансерватыўнай партыі]] Вялікабрытаніі<ref>[http://www.london.gov.uk/who-runs-london/mayor/boris-johnson Барыс Джонсан на сайце Адміністрацыі Вялікага Лондана] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101126093005/http://www.london.gov.uk/who-runs-london/mayor/boris-johnson |date=26 лістапада 2010 }}</ref>. [[Асамблея Лондана]] складаецца з 25 членаў, у тым ліку 14 членаў — па адным ад кожнай з 14 выбарчых акруг Вялікага Лондана; 11 членаў — ад кожнай з партый, прапарцыйна набраным галасам ва ўсялонданскім галасаванні (партыя павінна набраць не менш за 5 % галасоў). У выніку выбараў 2010 года, 12 членаў Асамблеі — прадстаўнікі [[лейбарысцкая партыя (Вялікабрытанія)|лейбарысцкай партыі]]<ref>[http://www.london.gov.uk/who-runs-london/the-london-assembly/members Склад Лонданскай Асамблеі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101126100852/http://www.london.gov.uk/who-runs-london/the-london-assembly/members |date=26 лістапада 2010 }}</ref> ==== Раёны Лондана ==== {{main|Раёны Лондана}} Вялікі Лондан складаецца з 32 адміністрацыйных адзінак, званых [[бора]] (у спісе са 2 па 33) і цырыманіяльнага графства [[Сіці (Лондан)|Лонданскі Сіці]] (першае ў спісе). 12 бора і Сіці ўтвараюць ''[[Унутраны Лондан]]'' ({{lang-en|Inner London}}), астатнія 20 — ''[[Знешні Лондан]]'' ({{lang-en|Outer London}}). Сіці не з’яўляецца бора, гэта адміністрацыйная адзінка з асобым статусам «''[[Sui generis]]''». У спісе ў дужках пазначаны даныя пра насельніцтва паводле перапісу 2011 года<ref name="ONS Population">[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-england-and-wales/mid-2011--2011-census-based-/rft---mid-2011--census-based--population-estimates-for-england-and-wales.zip «Table 8a Mid-2011 Population Estimates: Selected age groups for local authorities in England and Wales; estimated resident population;»]{{ref-en}} Перапіс насельніцтва Англіі і Уэльса, 2011 год, [[Office for National Statistics|ONS]]</ref>. {| class="standard" | # [[Лонданскі Сіці]] <small> (7 375)<br /> (не з’яўляецца бора)</small> # [[Вэстмінстэр (бора Лондана)|Вэстмінстэр]]<small> (219 600) </small> # [[Кенсінгтон і Чэлсі]]<small> (158 300) </small> # [[Хамерсміт і Фулем]]<small> (182 400) </small> # [[Уондсуэрт (бора Лондана)|Уондсуэрт]]<small> (307 700) </small> # [[Ламбет (бора Лондана)|Ламбет]]<small> (304 500) </small> # [[Саўтуарк]]<small> (288 700) </small> # [[Таўэр-Хамлетс]]<small> (256 000) </small> # [[Хакні]]<small> (247 200) </small> # [[Іслінгтан (бора Лондана)|Іслінгтан]]<small> (206 300) </small> # [[Камдэн (бора Лондана)|Камдэн]]<small> (220 100) </small> # [[Брэнт (бора Лондана)|Брэнт]]<small> (312 200) </small> # [[Ілінг (бора Лондана)|Ілінг]]<small> (339 300) </small> # [[Хаўнслау (бора Лондана)|Хаўнслау]]<small> (254 900) </small> # [[Рычманд-эпон-Тэмс]]<small> (187 500) </small> # [[Кінгстан-эпон-Тэмс (бора Лондана)|Кінгстан-эпон-Тэмс]]<small> (160 400) </small> |<ol start=17> <li>[[Мертан (бора Лондана)|Мертан]]<small> (200 500) </small></li> <li>[[Сатан (бора Лондана)|Сатан]]<small> (191 100) </small></li> <li>[[Кройдан (бора Лондана)|Кройдан]]<small> (364 800) </small></li> <li>[[Бромлі (бора Лондана)|Бромлі]]<small> (310 600) </small></li> <li>[[Луішам (бора Лондана)|Луішам]]<small> (276 900) </small></li> <li>[[Грынвіч (бора Лондана)|Грынвіч]]<small> (255 500) </small></li> <li>[[Бекслі (бора Лондана)|Бекслі]]<small> (232 800) </small></li> <li>[[Хаверынг]]<small> (237 900) </small></li> <li>[[Баркінг і Дагенем]]<small> (187 000) </small></li> <li>[[Рэдбрыдж (бора Лондана)|Рэдбрыдж]]<small> (281 400) </small></li> <li>[[Ньюэм]]<small> (310 500) </small></li> <li>[[Уолтэм-Форэст]]<small> (259 700) </small></li> <li>[[Харынгей]]<small> (255 500) </small></li> <li>[[Энфілд (бора Лондана)|Энфілд]]<small> (313 900) </small></li> <li>[[Барнет (бора Лондана)|Барнет]]<small> (357 500) </small></li> <li>[[Харау (бора Лондана)|Харау]]<small> (240 500) </small></li> <li>[[Хілінгдан (бора Лондана)|Хілінгдан]]<small> (275 500) </small></li> </ol> | {{Раёны Лондана (Карта выяў)}} |} Статус Сіці: * [[Лонданскі Сіці]] кіруецца [[Карпарацыя лонданскага Сіці|мясцовым саветам]]<ref>[http://www.cityoflondon.gov.uk/Corporation/LGNL_Services/Leisure_and_culture/Local_history_and_heritage/Buildings_within_the_City/Mansion_house/History+of+the+Government+of+the+City+of+London.htm Гісторыя мясцовага самакіравання Лонданскага Сіці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100919160637/http://www.cityoflondon.gov.uk/Corporation/LGNL_Services/Leisure_and_culture/Local_history_and_heritage/Buildings_within_the_City/Mansion_house/History+of+the+Government+of+the+City+of+London.htm |date=19 верасня 2010 }}</ref> і ўзначальваецца мэрам з часу не пазней як 1189 года, калі першым вядомым нам [[Лорд-мэр Лондана|Лорд-мэрам Лонданскага Сіці]] (тады яшчэ проста Мэрам Лондана) стаў [[Генры Фітц-Эйлуін]] ([[:en:Henry Fitz-Ailwin de Londonestone|Henry Fitz-Ailwin de Londonestone]])<ref>[http://www.cityoflondon.gov.uk/Corporation/LGNL_Services/Leisure_and_culture/Local_history_and_heritage/Buildings_within_the_City/Mansion_house/History+of+the+Mayoralty.htm Гісторыя Лорд-Мэрства Лонданскага сіці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110928161220/http://www.cityoflondon.gov.uk/Corporation/LGNL_Services/Leisure_and_culture/Local_history_and_heritage/Buildings_within_the_City/Mansion_house/History+of+the+Mayoralty.htm |date=28 верасня 2011 }}</ref>. * [[Вэстмінстэр (акруга)|Вэстмінстэрскі Сіці]] ў сучасных сваіх межах кіруецца мясцовым саветам і ўзначальваецца [[Лорд-Мэр Вэстмінстэра|Лорд-Мэрам Вэстмінстэра]] з 1965 года<ref>[http://www.westminster.gov.uk/services/councilgovernmentanddemocracy/democraticprocessesandevents/mayor/history/ Гісторыя Лорд-Мэрства ў Вэстмінстэры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120813020913/http://www.westminster.gov.uk/services/councilgovernmentanddemocracy/democraticprocessesandevents/mayor/history/ |date=13 жніўня 2012 }}</ref>. === Цырыманіяльныя функцыі === Цырыманіяльныя функцыі ў рэгіёне падзелены паміж двума цырыманіяльнымі графствамі — Вялікі Лондан і [[Лонданскі Сіці]]. [[Лорд-намеснік|Прадстаўнікамі манарха]] ў гэтых цырыманіяльных графствах з’яўляюцца [[Лорд-лейтэнант Вялікага Лондана]]<ref>[http://greaterlondonlieutenancy.org.uk/ Лорд-лейтэнант Вялікага Лондана]</ref> і Яе Вялікасці Лейтэнанцкая камісія ў Лонданскім Сіці, якую ўзначальвае [[Лорд-мэр Лондана|Лорд-мэр Лонданскага Сіці]]<ref>Не варта блытаць з [[мэр Лондана|мэрам Лондана]]</ref><ref>[http://www.cityoflondon.gov.uk/about-the-city/who-we-are/lord-mayor-and-chairmen/the-lord-mayor-of-the-city-of-london/Pages/The-Lord-Mayor%27s-other-roles-and-the-Mayoralty.aspx Функцыі Лорд-мэра Лонданскага Сіці] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121028151929/http://www.cityoflondon.gov.uk/about-the-city/who-we-are/lord-mayor-and-chairmen/the-lord-mayor-of-the-city-of-london/Pages/The-Lord-Mayor%27s-other-roles-and-the-Mayoralty.aspx |date=28 кастрычніка 2012 }}</ref>. == Гарады-пабрацімы == {| class="wikitable" "text-align:right;font-size:100%;"| |- ! style="background:#810541; color:#fff;" !| ! style="height:17px; background:#810541; color:#fff; width:110px;"| Краіна ! ! style="background:#810541; color:#fff; width:110px;"| горад ! ! style="background:#810541; color:#fff; width:150px;"| Краіна / Раён / Рэгіён / Акруга ! ! style="background:#810541; color:#fff; width:50px;"| Дата |- ! style="background:#ffffef; color:#000;" !| {{сцяг|Кітай}} ! style="background:#ffffef; color:#000;" !| [[Кітай]] ! style="background:#ffffcf; color:#000;" !| '''[[Пекін]]''' ! style="background:#ffffef; color:#000;" !| ''[[Пекінскі муніцыпалітэт]]'' ! style="background:#ffffef; color:#000;" !| 2006<!-- This is dubious and conflicts with the ref above, 9/4/08 --><ref name="CD">"[http://www.chinadaily.com.cn/bizchina/2006-04/11/content_565439.htm Beijing, London to be sister cities]", [[China Daily]], 11 April 2006. Retrieved on 6 June 2006.</ref> |- ! style="background:#ffffef; color:#000;" !| {{сцяг|Францыя}} ! style="background:#ffffef; color:#000;" !| [[Францыя]] ! style="background:#ffffcf; color:#000;" !| '''[[Парыж]]''' ! style="background:#ffffef; color:#000;" !| ''[[Іль-дэ-Франс (рэгіён)|Іль-дэ-Франс]]'' ! style="background:#ffffef; color:#000;" !| |- ! style="background:#ffffef; color:#000;" !| {{сцяг|Германія}} ! style="background:#ffffef; color:#000;" !| [[Германія]] ! style="background:#ffffcf; color:#000;" !| '''[[Берлін]]''' ! style="background:#ffffef; color:#000;" !| ''Берлін'' ! style="background:#ffffef; color:#000;" !| 2000 |- ! style="background:#ffffef; color:#000;" !| {{сцяг|Расія}} ! style="background:#ffffef; color:#000;" !| [[Расія]] ! style="background:#ffffcf; color:#000;" !| '''[[Масква]]''' ! style="background:#ffffef; color:#000;" ! | Горад федэральнага значэння Масква ! style="background:#ffffef; color:#000;" !|1561 |- ! style="background:#ffffef; color:#000;" !| {{сцяг|ЗША}} ! style="background:#ffffef; color:#000;" !| [[Злучаныя Штаты]] ! style="background:#ffffcf; color:#000;" !| Нью-Ёрк ! style="background:#ffffef; color:#000;" !| Нью-Ёрк ! style="background:#ffffef; color:#000;" !| 2001<ref name="nytwin">{{cite web|url=http://www.nyc.gov/html/unccp/scp/html/sc/london_main.shtml|publisher=[[New York City|nyc.gov]]|title=Sister City — London|accessdate=2007-02-03|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070114043209/http://www.nyc.gov/html/unccp/scp/html/sc/london_main.shtml|archivedate=2007-01-14}}</ref> |- ! style="background:#ffffef; color:#000;" !| {{сцяг|Японія}} ! style="background:#ffffef; color:#000;" !| [[Японія]] ! style="background:#ffffcf; color:#000;" !| '''[[Токіа]]''' ! style="background:#ffffef; color:#000;" !| ''[[Токіа]]'' ! style="background:#ffffef; color:#000;" !| 2005 |} == Гл. таксама == * [[Спіс участкаў асаблівага навуковага значэння Вялікага Лондана]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.london.gov.uk/ Адміністрацыя Вялікага Лондана] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Рэгіёны Англіі}} {{Цырыманіяльныя графствы Англіі}} [[Катэгорыя:Вялікі Лондан| ]] [[Катэгорыя:Рэгіёны Англіі]] qo6smi5mb9s7bc85ion7p2aotdulu00 100 540543 5132819 5132601 2026-04-26T16:44:33Z JerzyKundrat 174 5132819 wikitext text/x-wiki * [[18 красавіка]]: У Кіеве адбылася [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|стральба з захопам закладнікаў]], ёсць ахвяры. * [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. * [[11 красавіка]]: Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). __NOTOC__''Гл. таксама: [[Партал:Актуальныя падзеі/Апошнія падзеі/Архіў|Архіў]]'' {{reflist}} s5vkwzy9dvi3y1blypaui944unks1ea 5132820 5132819 2026-04-26T16:44:53Z JerzyKundrat 174 5132820 wikitext text/x-wiki * [[18 красавіка]]: У Кіеве адбылася [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|стральба з захопам закладнікаў]], ёсць ахвяры. * [[12 красавіка]]: Прайшлі парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. * [[11 красавіка]]: Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). __NOTOC__''Гл. таксама: [[Партал:Актуальныя падзеі/Апошнія падзеі/Архіў|Архіў]]'' {{reflist}} fhgzjk1szxv1tgvf1kk6u64krv0ng9t 2 552045 5132827 5097302 2026-04-26T16:50:07Z DBatura 73587 /* Дзейнасць */ 5132827 wikitext text/x-wiki {{Вікіадпачынак|май 2026|, P. S. на вікіадпачынку з 5 мая 2025 года ў сувязі з праходжаннем тэрміновай службы (12 месяцаў)}} '''Прывiтанне! Гэта страронка ўдзельніка''' {{userlinks-rights|DBatura}} = Я = <center> {| class="wikitable" |- |{{userbox|id=[[Выява:Flag_of_Belarus.svg|border|50px]]|info=Гэты ўдзельнік — [[Беларусы|беларус]].}} {{userbox|id=[[File:Patriarchal or Archbishop Cross.svg |30px]]|info=Удзельнік з'яўляецца '''[[Каталіцтва|католiкам]]'''.}} {{cat-4}} {{Інтарэсы:Гісторыя Беларусі}} |{{Userbox1/Супраць be-x-old}} {{Толькі разам}} {{Вікістаж удзельніка|09|03|2018}} {{Удзельнік-даглядчык}} |{{babel|be|ru|uk-2|de-1}} |} </center> = Гісторыя = * '''9 сакавіка 2018''': пачатак актыўнасці ў Белвікі. * '''18 студзеня 2020:''' атрыманне паўнамоцтваў аўтадаглядчыка. * '''14 верасня 2021:''' 10 000 праўка. * '''13 студзеня 2023:''' атрыманне паўнамоцтваў даглядчыка. = Дзейнасць = * '''Статусныя артыкулы''': {{Гэта ДА}} [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе]],{{Гэта ДА}} [[Знешняя палітыка БССР]], {{Гэта ДА}} [[Эфіопа-эрытрэйская вайна]], {{Гэта ДА}} [[Савецкія ваенныя спецыялісты за мяжой]], {{Гэта ДА}} [[Другая кангалезская вайна]], {{Гэта ДА}} [[Першая Івуарыйская вайна]], {{Гэта ДА}} [[Авіяцыя эфіопа-эрытрэйскай вайны]], {{Гэта добры артыкул}}{{Гэта артыкул года}} [[Масавае забойства ў Сангмі]], {{Гэта добры артыкул}}{{Гэта артыкул года}} [[Лівійскі крызіс]] {{Гэта добры артыкул}}{{Гэта артыкул года}} [[Наступленне на Трыпалі (2019—2020)]] * [[File:Anniversary PR.svg|20пкс]] '''Юбілейныя артыкулы:''' [[Літоўская канцэпцыя ўтварэння Вялікага Княства Літоўскага]] (249 000 артыкул Беларускай Вікіпедыі), [[Хуан Мадэста]] (243 000 артыкул Беларускай Вікіпедыі) * '''Мае шаблоны''': [[Шаблон:Справа Эпштэйна]], [[Шаблон:Вайна на Блізкім Усходзе]], [[Шаблон:УС РФ за мяжой]], [[Шаблон:Беларусізацыя]], [[Шаблон:УС СССР за мяжой]], [[Шаблон:Касмічная праграма Беларусі]], [[Шаблон:Пасляваенны антысавецкі рух у БССР]], [[Шаблон:Аэрапорты Беларусі]], [[Шаблон:Сучасныя колавыя БМП, БТР і БА]], [[Шаблон:Замежныя ваенныя місіі Беларусі]], [[Шаблон:Беларусь і расійска-ўкраінская вайна]], [[Шаблон:Грамадзянская вайна і інтэрвенцыя ў Беларусі]], [[Шаблон:Суданскі канфлікт (2023)]], [[Шаблон:Івуарыйскі канфлікт]], [[Шаблон:Сакрэтныя турмы ЦРУ]], [[Шаблон:Польска-беларускі канфлікт]], [[Шаблон:Найміты з былога СССР у Афрыцы]], [[Шаблон:Эфіопа-эрытрэйскі канфлікт]], [[Шаблон:Украінскі кантынгент у Іраку]], [[Шаблон:Вайна ў Іспаніі]], [[Шаблон:Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі]], [[Шаблон:Беларусь і ўзброеныя канфлікты]], [[Шаблон:Беспілотныя апараты Беларусі]], [[Шаблон:Грамадзянскі канфлікт у Эфіопіі]], [[Шаблон:Вайна ў Тыграі]], [[Шаблон:В’етнамская вайна]], [[Шаблон:Бітвы і аперацыі Іракскай вайны]], [[Шаблон:Іракская вайна]], [[Шаблон:Амерыкана-іранскі канфлікт]], [[Шаблон:Вайна ў Сірыі]] * '''Падстаронкi''': [[Удзельнік:DBatura/Чарнавік]] {{Змаганне Вікіпедый}} [[ru:User:DBatura]] dntj086rnai5yyoa1b6vx9tf56scot3 5132828 5132827 2026-04-26T16:50:28Z DBatura 73587 /* Дзейнасць */ 5132828 wikitext text/x-wiki {{Вікіадпачынак|май 2026|, P. S. на вікіадпачынку з 5 мая 2025 года ў сувязі з праходжаннем тэрміновай службы (12 месяцаў)}} '''Прывiтанне! Гэта страронка ўдзельніка''' {{userlinks-rights|DBatura}} = Я = <center> {| class="wikitable" |- |{{userbox|id=[[Выява:Flag_of_Belarus.svg|border|50px]]|info=Гэты ўдзельнік — [[Беларусы|беларус]].}} {{userbox|id=[[File:Patriarchal or Archbishop Cross.svg |30px]]|info=Удзельнік з'яўляецца '''[[Каталіцтва|католiкам]]'''.}} {{cat-4}} {{Інтарэсы:Гісторыя Беларусі}} |{{Userbox1/Супраць be-x-old}} {{Толькі разам}} {{Вікістаж удзельніка|09|03|2018}} {{Удзельнік-даглядчык}} |{{babel|be|ru|uk-2|de-1}} |} </center> = Гісторыя = * '''9 сакавіка 2018''': пачатак актыўнасці ў Белвікі. * '''18 студзеня 2020:''' атрыманне паўнамоцтваў аўтадаглядчыка. * '''14 верасня 2021:''' 10 000 праўка. * '''13 студзеня 2023:''' атрыманне паўнамоцтваў даглядчыка. = Дзейнасць = * '''Статусныя артыкулы''': {{Гэта ДА}} [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе]], {{Гэта ДА}} [[Знешняя палітыка БССР]], {{Гэта ДА}} [[Эфіопа-эрытрэйская вайна]], {{Гэта ДА}} [[Савецкія ваенныя спецыялісты за мяжой]], {{Гэта ДА}} [[Другая кангалезская вайна]], {{Гэта ДА}} [[Першая Івуарыйская вайна]], {{Гэта ДА}} [[Авіяцыя эфіопа-эрытрэйскай вайны]], {{Гэта добры артыкул}}{{Гэта артыкул года}} [[Масавае забойства ў Сангмі]], {{Гэта добры артыкул}}{{Гэта артыкул года}} [[Лівійскі крызіс]] {{Гэта добры артыкул}}{{Гэта артыкул года}} [[Наступленне на Трыпалі (2019—2020)]] * [[File:Anniversary PR.svg|20пкс]] '''Юбілейныя артыкулы:''' [[Літоўская канцэпцыя ўтварэння Вялікага Княства Літоўскага]] (249 000 артыкул Беларускай Вікіпедыі), [[Хуан Мадэста]] (243 000 артыкул Беларускай Вікіпедыі) * '''Мае шаблоны''': [[Шаблон:Справа Эпштэйна]], [[Шаблон:Вайна на Блізкім Усходзе]], [[Шаблон:УС РФ за мяжой]], [[Шаблон:Беларусізацыя]], [[Шаблон:УС СССР за мяжой]], [[Шаблон:Касмічная праграма Беларусі]], [[Шаблон:Пасляваенны антысавецкі рух у БССР]], [[Шаблон:Аэрапорты Беларусі]], [[Шаблон:Сучасныя колавыя БМП, БТР і БА]], [[Шаблон:Замежныя ваенныя місіі Беларусі]], [[Шаблон:Беларусь і расійска-ўкраінская вайна]], [[Шаблон:Грамадзянская вайна і інтэрвенцыя ў Беларусі]], [[Шаблон:Суданскі канфлікт (2023)]], [[Шаблон:Івуарыйскі канфлікт]], [[Шаблон:Сакрэтныя турмы ЦРУ]], [[Шаблон:Польска-беларускі канфлікт]], [[Шаблон:Найміты з былога СССР у Афрыцы]], [[Шаблон:Эфіопа-эрытрэйскі канфлікт]], [[Шаблон:Украінскі кантынгент у Іраку]], [[Шаблон:Вайна ў Іспаніі]], [[Шаблон:Бітвы і аперацыі грамадзянскай вайны ў Іспаніі]], [[Шаблон:Беларусь і ўзброеныя канфлікты]], [[Шаблон:Беспілотныя апараты Беларусі]], [[Шаблон:Грамадзянскі канфлікт у Эфіопіі]], [[Шаблон:Вайна ў Тыграі]], [[Шаблон:В’етнамская вайна]], [[Шаблон:Бітвы і аперацыі Іракскай вайны]], [[Шаблон:Іракская вайна]], [[Шаблон:Амерыкана-іранскі канфлікт]], [[Шаблон:Вайна ў Сірыі]] * '''Падстаронкi''': [[Удзельнік:DBatura/Чарнавік]] {{Змаганне Вікіпедый}} [[ru:User:DBatura]] gvvuz5ib3sz21dkpwwqiusug85jmd0i 4 554682 5132833 5099588 2026-04-26T16:55:46Z JerzyKundrat 174 /* Спартсмены */ будзе цалкам лагічна 5132833 wikitext text/x-wiki {{Рэкамендацыя|imageright={{shortcut|ВП:ЗА|ВП:КЗА}}}} [[ВП:Значнасць|Значнасць у Вікіпедыі]] — крытэрый уключэння артыкулаў, заснаваны на энцыклапедычнай прыдатнасці тэмы артыкула. Для ўключэння артыкула пра '''асобу''' яна мусіць быць у першую чаргу ''значнай'' для Вікіпедыі, не абавязкова ''знакамітай'' або ''папулярнай'' — хоць апошняе таксама не выключана. == Асноўны крытэрый == {{Якар|Асноўны крытэрый}} {{Глядзіце таксама|Вікіпедыя:Значнасць#Агульны крытэрый значнасці}} Асоба можа лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[ВП:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[ВП:Правяральнасць|незалежных]] ад яе. * Калі адной асобна ўзятай крыніцы недастаткова для пацвярджэння значнасці, варта скампанаваць некалькі незалежных крыніц; адзін факт згадвання суб’екта ў другасных крыніцах можа быць недастатковым для вызначэння значнасці. * [[Першакрыніца|Першакрыніцы]] могуць быць выкарыстаны ў артыкуле для паўнейшага асвятлення, аднак значнасць суб’екта не пацвярджаюць. Асоба, якая адпавядае асноўнаму крытэрыю, можа лічыцца значнай без праверкі [[Вікіпедыя:Значнасць асоб#Дадатковыя крытэрыі|дадатковых крытэрыяў]]. Аднак артыкулы пра такіх асоб усё ж могуць быць не створаны, калі яны трапляюць пад крытэрыі выключэння, такія як [[#Вядомасць толькі праз адну падзею|вядомасць толькі праз адну падзею]], або пералічаныя ў [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Чым не з’яўляецца Вікіпедыя]]. == Дадатковыя крытэрыі == Асоба лічыцца значнай, калі адпавядае прынамсі адной з наступных умоў. === Біяграфіі агулам === # Асоба зрабіла ўнікальны ці інавацыйны ўнёсак у сваёй галіне, што прызнаецца спецыялістамі. # Асоба ўганарвана высокай узнагародай, прэміяй або званнем. # Імем асобы названы значны аб’ект. === Вядомасць толькі праз адну падзею === Асоба можа быць значнай для Вікіпедыі, калі незалежныя аўтарытэтныя крыніцы надаюць асаблівую ўвагу ролі гэтай асобы ў значнай падзеі. === Навукоўцы === Асобы ўплывовыя ў навуковым свеце без згадвання іх біяграфій у другасных крыніцах. === Творчыя прафесіі === # Асоба лічыцца значнай паслядоўнікамі ці шырока цытавана. # Асоба вядома вынаходніцтвам якасна новай канцэпцыі, тэорыі або тэхнікі. # Твор або творы асобы а) сталі значным помнікам; б) сталі асноўнай часткай значнай выставы; в) прыцягнулі значную ўвагу крытыкаў; г) прадстаўлены ў сталых экспазіцыях значных галерэй ці музеяў. # Творца мае вялікую аўдыторыю ці значны «культ асобы». === Ваенныя === # Узнагароджаныя найвышэйшымі нацыянальнымі ўзнагародамі за адвагу; # Поўныя кавалеры другіх паводле значнасці нацыянальных узнагарод за адвагу; # Знаходзяцца ў званні не ніжэй за [[генерал]]а/[[флагман]]а/[[Камадор авіяцыі|камадора]] ці іх эквівалентаў; # Знаходзяцца на найвышэйшых пасадах ва ўзброеных сілах (напрыклад, [[начальнік Генеральнага штаба]]) ці найвышэйшага аддзялення (напрыклад, [[начальнік штаба сухапутных сіл]]); # Адыгралі значную ролю ў значнай ваеннай падзеі; # Камандавалі значнай вайсковай адзінкай у ваенных дзеяннях; # Унеслі значны ўклад у [[Ваенная навука|ваенную навуку]]; # Сталі вынаходнікамі формы ваеннай тэхналогіі, якая значна змяніла спосаб вядзення вайны; # Прызнаны сучаснікамі як аўтарытэтная крыніца па вайсковай справе. Для мэтаў гэтага крытэрыя «значная вайсковая адзінка» азначае [[буйны баявы карабель]], [[Дывізія|дывізію]] і больш, ці іх адпаведнікі. === Палітыкі === # Палітыкі і суддзі, якія займалі міжнародныя ці вышэйшыя дзяржаўныя пасады, кіраўнікі рэгіянальных (абласных) заканадаўчых, выканаўчых і судовых органаў. Гэта тычыцца таксама асоб, якія былі абраныя ці прызначаныя, але не прыступілі да выканання паўнамоцтваў. # Уплывовыя палітычныя дзеячы, якія займелі значны розгалас. === Дыпламаты === # Кіраўнікі самастойных дыпламатычных прадстаўніцтваў дзяржаў у іншых дзяржавах і пры асноўных міжнародных арганізацыях. # Дыпламаты ў рангу надзвычайнага і паўнамоцнага пасла ці аналагічным вышэйшым дыпламатычным рангу. # Дыпламаты, прафесійная дзейнасць якіх аказала істотны ўплыў на міжнародныя адносіны. === Спартсмены === Удзельнікі Алімпійскіх гульняў незалежна ад выніку. Чэмпіёны і прызёры чэмпіянатаў свету, рэкардсмены свету ў алімпійскіх дысцыплінах. == Няслушныя крытэрыі == * Той факт, што асоба ''А'' мае стасункі з добра вядомай асобай ''Б'', напрыклад з’яўляецца мужам ці дзіцём — не падстава для стварэння асобнага артыкула пра ''А'' (калі няма значнага асвятлення асобы ''А''). Звесткі пра ''А'' можна ўключыць у артыкул пра ''Б''. == Гл. таксама == * [[Вікіпедыя:Значнасць]] {{Правілы Вікіпедыі}} hidxl26uocgbx8d1iss5zx2u0xeg7l0 0 578164 5132643 4752509 2026-04-26T12:09:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132643 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Зарэчанскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Лагойскі раён]] |Уключае = 15 населеных пунктаў |Сталіца = [[Зарэчча (Лагойскі раён)|Зарэчча]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[28 мая]] [[2013]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 739 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Зарэ́чанскі сельсавет''' (да 1994 — ''Зарэцкі сельсавет''<ref>{{Літаратура/ЭГБ|5}} С. 512</ref>) — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лагойскі раён|Лагойскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Зарэчча (Лагойскі раён)|Зарэчча]]. Размяшчаўся на захадзе раёна. Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Зарэцкі сельсавет''' у складзе [[Плешчаніцкі раён|Плешчаніцкага раёна]] [[Барысаўская акруга|Барысаўскай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Мінская акруга|Мінскай акругі]]. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў Плешчаніцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Лагойскага раёна. У 1994 годзе перайменаваны ў Зарэчанскі сельсавет. 28 мая 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Акцябрскі сельсавет (Лагойскі раён)|Акцябрскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 739 чалавек<ref>{{Cite web |title=Насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm |accessdate=16 кастрычніка 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150629200220/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/minskaja.htm |archivedate=29 чэрвеня 2015 |url-status=dead }}</ref>, з іх 96,3 % — [[беларусы]], 2,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=16 кастрычніка 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 15 населеных пунктаў: вёскі [[Гаравец (Акцябрскі сельсавет)|Гаравец]], [[Глыбачаны]], [[Дунаі]], [[Замошша (Акцябрскі сельсавет)|Замошша]], [[Зарэчча (Лагойскі раён)|Зарэчча]], [[Канюхі (Лагойскі раён)|Канюхі]], [[Кацялі]], [[Ляда (Акцябрскі сельсавет)|Ляда]], [[Палосы (Лагойскі раён)|Палосы]], [[Пасадзец]], [[Пушча (Акцябрскі сельсавет)|Пушча]], [[Рэпішча (Лагойскі раён)|Рэпішча]], [[Селішча (Акцябрскі сельсавет)|Селішча]], [[Скарады (Лагойскі раён)|Скарады]] і [[Франуліна]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{Літаратура/ЭГБ|4}} С. 327, 328 * {{Літаратура/ЭГБ|5}} С. 512 * {{archives.gov.by|111640}} {{Лагойскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лагойскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Плешчаніцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] c2p27bxp4cnvjgxwmz4gukugpga2tvi 0 581050 5132848 4798169 2026-04-26T17:14:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132848 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Здзітаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Бярозаўскі раён]] |Уключае = 8 населеных пунктаў |Сталіца = [[Здзітава (Здзітаўскі сельсавет)|Здзітава]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1057 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Здзі́таўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2009 года вёска) [[Здзітава (Здзітаўскі сельсавет)|Здзітава]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Углянскі сельсавет''' у складзе Бярозаўскага раёна Брэсцкай вобласці [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Вугляны (Бярозаўскі раён)|Угляны]]. 8 сакавіка 1960 года ў склад сельсавета з [[Міжлескі сельсавет|Міжлескага сельсавета]] перададзены вёскі [[Дзягелец]], [[Машковічы]], [[Шылін (Бярозаўскі раён)|Шылін]] і [[Шылінок]]<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 сакавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 6.</ref>. У 1964 годзе ў склад [[Бярозаўскі сельсавет (Бярозаўскі раён)|Бярозаўскага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты ([[Горач]], [[Навасёлкі (Бярозаўскі раён)|Навасёлкі]], [[Падоссе]] і [[Парослава]])<ref>Рашэнні выканкома Брэсцкага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 25 лютага, 14 красавіка і 1 чэрвеня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 21 (1061).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Углянскага сельсавета 7 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|16}}</ref>. У 1978 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Здзітава. 18 студзеня 1988 года сельсавет перайменаваны ў Здзітаўскі. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1245 чалавек<<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 89,4 % — [[беларусы]], 7,0 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 2,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=20 снежня 2018 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1057 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Здзітаўскі сельсавет}} {{Бярозаўскі раён}} [[Катэгорыя:Здзітаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] tjr47yfc8vothzkmu0d5zw256m0gorb 0 586217 5132860 4797743 2026-04-26T17:32:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132860 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Зеляневіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Пружанскі раён]] |Уключае = 24 населеныя пункты |Сталіца = [[Зеляневічы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1528 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Зеляне́віцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Пружанскі раён|Пружанскага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Зеляневічы]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Ружанскі раён|Ружанскага раёна]] Брэсцкай вобласці [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Зеляневічы]]. 16 ліпеня 1954 года перайменаваны ў '''Зіновіцкі сельсавет''', цэнтр перанесены ў вёску Зіновічы<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 25 снежня 1962 года ў складзе Пружанскага раёна. 18 чэрвеня 1963 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Магілявецкі сельсавет|Магілявецкага сельсавета]], цэнтр перанесены ў вёску Зеляневічы, сельсавету вернута былая назва — Зеляневіцкі<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 18 чэрвеня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 23 (1023).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 17 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|31}}</ref>. 7 верасня 2006 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Лыскаўскі сельсавет|Лыскаўскага сельсавета]] (7 населеных пунктаў: [[Барысікі]], [[Вільянава]], [[Груск]], [[Гута (Пружанскі раён)|Гута]], [[Лібярполь (хутар)|Лібярполь]], [[Лыскава (Пружанскі раён)|Лыскава]], [[Масявічы (Пружанскі раён)|Масявічы]])<ref>{{Cite web |title=Решение Брестского областного Совета депутатов от 7 сентября 2006 г. № 261 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Пружанского района Брестской области |url=http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-155/2006-155(002-026).pdf&oldDocPage=24 |accessdate=27 студзеня 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210802061512/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-155/2006-155(002-026).pdf&oldDocPage=24 |archivedate=2 жніўня 2021 |url-status=dead }}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 2199 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 91,7 % — [[беларусы]], 3,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 2,3 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]], 0,6 % — [[цыганы на Беларусі|цыганы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=27 студзеня 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1528 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Зеляневіцкі сельсавет}} {{Пружанскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Зеляневіцкі (у 1954—1963 гадах Зіновіцкі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Ружанскі раён|child|загаловак=Зіновіцкі (да 1954 года Зеляневіцкі) сельсавет у [[Ружанскі раён|Ружанскім раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Пружанскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Зеляневіцкі (да 1963 года Зіновіцкі) сельсавет у [[Пружанскі раён|Пружанскім раёне]] (з 1962)}} }} [[Катэгорыя:Зеляневіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ружанскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 8zih3chbg6s646t06lhekbiryy5ktc7 0 588010 5132642 4795009 2026-04-26T12:02:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132642 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Зарудаўеўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мастоўскі раён]] |Уключае = 10 населеных пунктаў |Сталіца = [[Зарудаўе]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = [[28 жніўня]] [[2013]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1070 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Заруда́ўеўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мастоўскі раён|Мастоўскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) [[Зарудаўе]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Бялавіцкі сельсавет''' у складзе Мастоўскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Бялавічы (Мастоўскі раён)|Бялавічы]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года ў склад сельсавета з [[Воўпаўскі сельсавет|Воўпаўскага сельсавета]] [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскага раёна]] перададзены вёскі вёскі [[Дзенькаўцы]], [[Кульшычы (Мастоўскі раён)|Кульшычы]], [[Рыбакі (Мастоўскі раён)|Рыбакі]] і [[Старына (Мастоўскі раён)|Старына]], сельсавет перайменаваны ў Зарудаўеўскі (Заруддзеўскі), цэнтр перанесены ў вёску Зарудаўе<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гродненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 25 снежня 1962 года па 6 студзеня 1965 года ў складзе Ваўкавыскага раёна. У 1978 годзе ў склад [[Мастоўскі сельсавет|Мастоўскага сельсавета]] перададзена вёска [[Ляда (Мастоўскі раён)|Ляда]]<ref>Рашэнні выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 сакавіка, 24 красавіка і 15 мая 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).</ref>. 28 жніўня 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Мастоўскі сельсавет|Мастоўскага сельсавета]] (вёскі [[Дзенькаўцы]], [[Кульшычы (Мастоўскі раён)|Кульшычы]], [[Ляда (Мастоўскі раён)|Ляда]], [[Рыбакі (Мастоўскі раён)|Рыбакі]]) і [[Пескаўскі сельсавет (Мастоўскі раён)|Пескаўскага сельсавета]] (аграгарадок [[Зарудаўе]], вёскі [[Агароднікі (Пескаўскі сельсавет)|Агароднікі]], [[Бялавічы (Мастоўскі раён)|Бялавічы]], [[Дамянішкі]], [[Міжава]], [[Старына (Мастоўскі раён)|Старына]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913r0059836&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 28 августа 2013 г. № 252 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Мостовского района Гродненской области]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1070 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm|date=2 кастрычніка 2019}}</ref>, з іх 84,9 % — [[беларусы]], 9,5 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 4,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=8 лютага 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 10 населеных пунктаў. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Зарудаўеўскі (да 1954 года Бялавіцкі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Мастоўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Зарудаўеўскі (да 1954 года Бялавіцкі) сельсавет у [[Мастоўскі раён|Мастоўскім раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Ваўкавыскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Зарудаўеўскі сельсавет у [[Ваўкавыскі раён|Ваўкавыскім раёне]] (1962—1965)}} |спіс3 = {{Мастоўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Зарудаўеўскі сельсавет у [[Мастоўскі раён|Мастоўскім раёне]] (1965—2013)}} }} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мастоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ваўкавыскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] 04ok1v8h70vyylp5hs48jgg3c07sszd 0 591163 5132758 4801061 2026-04-26T15:31:59Z 5132758 wikitext text/x-wiki {{асоба}} {{цёзкі2|Скурко}} '''Андрэ́й Гена́дзевіч Скурко́''' (нар. [[12 сакавіка]] {{ДН|||1978}}, [[Крывічы (Мядзельскі раён)|Крывічы]], [[Мядзельскі раён]]) — беларускі журналіст, рэдактар газеты «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]». == Біяграфія == Скончыў [[філалагічны факультэт БДУ]] па спецыяльнасці «Беларуская філалогія». Аўтар «[[Наша Ніва (1991)|Нашай Нівы]]» з 1998 года, з 2000 года намеснік галоўнага рэдактара. У 2006 годзе абраны намеснікам старшыні [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-Цэнтра]]. Выйшаў з яго ў 2019 годзе<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=240205 Філосаф Алесь Анціпенка заявіў пра выхад з Беларускага ПЭН-Цэнтр] // nashaniva.by 30 кастрычніка 2019</ref>. З 1 снежня 2006 года да 2017 года галоўны рэдактар тыднёвіка «Наша Ніва»<ref>[http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=5225%20 Тое, што нас яднае]{{Недаступная спасылка}} // [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]], [[7 снежня]] [[2006]]</ref>. Пасля перадачы паўнамоцтваў [[Ягор Аляксандравіч Марціновіч|Ягору Марціновічу]] стаў кіраўніком аддзела рэкламы і маркетынгу «[[Наша Ніва (1991)|Нашай Нівы]]» і сцэнарыстам дзіцячага часопіса «[[Асцярожна: дзеці!]]». === Палітычны пераслед === 8 ліпеня 2021 года разам з іншымі журналістамі «Нашай Нівы» быў арыштаваны нібыта за арганізацыю [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў]]<ref name="Massive">{{Cite web|date=2021-07-08|title=Massive crackdown on independent media throughout Belarus|url=https://belsat.eu/en/news/08-07-2021-massive-crackdown-on-independent-media-in-belarus/|url-status=live|accessdate=2021-07-08|website=|publisher=[[Белсат]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.zerkalo.io/economics/98.html|title=Силовики пришли в издание «Наша Ніва»: у сотрудников и в офисе провели обыски, сайт недоступен (обновляется)|date=2021-07-08|accessdate=2021-07-08|publisher=[[ZERKALO.IO]]|language=ru|url-status=live|website=}}</ref>. 12 ліпеня 2021 года сумеснай заявай дзесяці арганізацый, сярод якіх [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]], [[Беларускі Хельсінкскі камітэт]], [[Беларускі ПЭН-цэнтр]], [[Прававая ініцыятыва (Беларусь)|Прававая ініцыятыва]], прызнаны [[Палітычныя зняволеныя|палітычным зняволеным]]<ref>{{Cite web|last=Коваль|first=Илья|date=2021-07-13|title=В Беларуси ряд сотрудников издания "Наша Нива" признали политзаключенными|url=https://www.dw.com/ru/v-belarusi-rjad-sotrudnikov-izdanija-nasha-niva-priznali-politzakljuchennymi/a-58247118|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210713153226/https://www.dw.com/ru/v-belarusi-rjad-sotrudnikov-izdanija-nasha-niva-priznali-politzakljuchennymi/a-58247118|archivedate=2021-07-13|accessdate=2021-07-13|publisher=[[Deutsche Welle]]|language=ru}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-07-12|title=Праваабаронцы прызналі палітвязнямі чатырох супрацоўнікаў "Нашай Нівы"|url=https://euroradio.fm/pravaabaroncy-pryznali-palitvyaznyami-chatyroh-supracounikau-nashay-nivy|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210712161740/https://euroradio.fm/pravaabaroncy-pryznali-palitvyaznyami-chatyroh-supracounikau-nashay-nivy|archivedate=2021-07-12|accessdate=2021-07-13|website=|publisher=[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]|language=be}}</ref>. Па заканчэнні трох сутак арышту абвінавачванне за падрыхтоўку пратэстаў не было высунутае, але затрыманне было працягнутае паводле ч. 2 арт. 216 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК]] («Нанясенне маёмаснай шкоды без прыкмет раскрадання»)<ref name="viasna">{{cite web|url = http://spring96.org/be/news/104355|title = Хроніка палітычнага пераследу 19 ліпеня|author = |authorlink = |date = 2021-07-19|publisher = [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = 2021-07-19}}</ref>. [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]] паведаміў, што рэдактараў «Нашай Нівы» трымаюць за кратамі за нібыта нявыплату камунальных паслуг на суму 3500 [[Беларускі рубель|BYN]]<ref name="viasna" />. Увесь час зняволення ў ізалятары на [[Акрэсціна]] рэдактары «Нашай Нівы», як і іншыя палітычныя вязні, сядзелі без зменнай бялізны, перадач. Ім не выдавалі матрацы і пасцельнай бялізны, яны спалі на доле або голых металічных ложках<ref>{{cite web|url = https://novychas.by/hramadstva/andrej-skurko-ne-vyzvaleny-jaho-zatrymali-iznou|title = Андрэй Скурко не вызвалены. Яго затрымалі зноў, за што — невядома|author = |authorlink = |date = 2021-07-19|publisher = [[Новы Час (газета)|Новы Час]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate = 2021-07-19}}</ref>. 21 ліпеня 2021 года пераведзены ў [[Пішчалаўскі замак|СІЗА-1]] Мінска<ref>{{cite web|url = https://belsat.eu/news/21-07-2021-yagora-martsinovicha-i-andreya-skurko-peravodzyats-u-siza-na-valadarku/|title = Ягора Марціновіча і Андрэя Скурко пераводзяць у СІЗА на Валадарку|author = |authorlink = |date = 2021-07-21|publisher = [[Белсат]]|language = |archiveurl = |archivedate = |accessdate =2021-07-27}}</ref>. Скурко, які хварэе на [[Цукровы дыябет|дыябет]], 13 дзён не атрымліваў неабходных лекаў, яму была дыягнаставана [[пнеўманія]]<ref>{{Cite web|url=https://novychas.by/hramadstva/baz-prosic-ulady-peravesci-andreja-skurko-u-hramad|title=БАЖ просіць улады перавесці Андрэя Скурко ў грамадзянскую бальніцу|language=be|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|accessdate=2021-10-23|date=2021-07-29}}</ref>. 15 сакавіка 2022 года Скурко атрымаў два з паловай гады калоніі за нявыплату камунальных паслуг<ref>{{Cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/jahoru-marcinovicza-i-andreju-skurko-dali-pa-dva-z|title=Ягору Марціновічу і Андрэю Скурко далі па два з паловай года калоніі|language=be|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|accessdate=2022-04-01|date=2022-03-15}}</ref>. Для маленькага сына ўвесь час зняволення пісаў дзіцячыя вершы, якія склалі аснову зборніка «Пра сланоў і барсучкоў», выдадзенага ў 2022 годзе. Таксама за кратамі Скурко пераклаў «Доктара Айбаліта» [[Карней Іванавіч Чукоўскі|Карнея Чукоўскага]], які ў перакладзе стаў беларускім «Доктарам Будзь-Здароў»<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/324406|title=Выйшаў на волю Андрэй Скурко|language=be|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|accessdate=2023-08-18|date=2023-08-18}}</ref>. Цалкам адбыўшы прысуджаны тэрмін зняволення, вызваліўся з магілёўскай калоніі 18 жніўня 2023 года. == Сям’я == Жанаты з Паўлінай Скурко. У шлюбе гадуе сына<ref>{{Cite web|last=Sýkorová|first=Lucie|date=2021-08-27|title=Běloruský novinář cituje v dopisech z vězení Švejka: „Věznice je nejbezpečnější místo na světě.“|url=https://hlidacipes.org/belorusky-novinar-cituje-v-dopisech-z-vezeni-svejka-veznice-je-nejbezpecnejsi-misto-na-svete/|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211023155023/https://hlidacipes.org/belorusky-novinar-cituje-v-dopisech-z-vezeni-svejka-veznice-je-nejbezpecnejsi-misto-na-svete/|archivedate=2021-10-23|accessdate=2021-10-23|website=|publisher={{нп3|HlídacíPes.org|HlídacíPes.org|cs|HlídacíPes.org}}|language=cs}}</ref>. == Узнагароды == Лаўрэат [[Прэмія імя Льва Сапегі|прэміі імя Льва Сапегі]] (2025)<ref name="reform2025">{{cite web|lang=be|url=https://reform.news/andrjej-skurko-atryma-uznagarodu-imja-lva-sapegi|title=Андрэй Скурко атрымаў ўзнагароду імя Льва Сапегі|date=7 красавіка 2025|publisher=Reform.news|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>.{{зноскі|2}} == Спасылкі == * [https://prisoners.spring96.org/be/person/andrei-skurko Старонка Андрэя Скурко на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»] {{Рэдактары «Нашай Нівы»}} {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Скурко Андрэй Генадзевіч}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі газеты «Наша Ніва» (1991)]] [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] lgujykl1a88vrdijiygn6qihxsfd8qh 0 595932 5132716 4648563 2026-04-26T14:28:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132716 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Заямнаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Стаўбцоўскі раён]] |Уключае = 11 населеных пунктаў |Сталіца = [[Заямнае (Стаўбцоўскі раён)|Заямнае]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2829 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Зая́мнаўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. вёска) [[Заямнае (Стаўбцоўскі раён)|Заямнае]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Ячонскі сельсавет''' у складзе Стаўбцоўскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Ячонка]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. 8 чэрвеня 1963 года ў склад [[Засульскі сельсавет|Засульскага сельсавета]] перададзены 2 населеныя пункты ([[Наваполле (Стаўбцоўскі раён)|Наваполле]] і [[Ячонка]]), а ў склад сельсавета з [[Слабадскі сельсавет (Стаўбцоўскі раён)|Слабадскога сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты ([[Акінчыцы]], [[Арцюхі (Стаўбцоўскі раён)|Арцюхі]] і [[Задвор’е (Стаўбцоўскі раён)|Задвор’е]]), цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Заямнае, сельсавет перайменаваны ў Заямнаўскі<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 8 чэрвеня 1963 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 23 (1023).</ref>. У сакавіку 1977 года ў склад горада [[Стоўбцы]] ўключана вёска [[Акінчыцы]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных Беларускай ССР ад 17 і 31 сакавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).</ref>. 30 кастрычніка 2009 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Слабадскі сельсавет (Стаўбцоўскі раён)|Слабадскога сельсавета]] (5 населеных пунктаў: [[Атцэда]], [[Баханы (Стаўбцоўскі раён)|Баханы]], [[Кучкуны (Стаўбцоўскі раён)|Кучкуны]], [[Слабада (Стаўбцоўскі раён)|Слабада]], [[Яблонаўка]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-307/2009-307(002-019).pdf&oldDocPage=3 Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201025132415/https://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-307%2F2009-307%28002-019%29.pdf&oldDocPage=3|date=25 кастрычніка 2020}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (6 населеных пунктаў) — 2304 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 90,4 % — [[беларусы]], 4,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 4,3 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=14 красавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (11 населеных пунктаў) — 2829 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=23 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Заямнаўскі сельсавет}} {{Стаўбцоўскі раён}} [[Катэгорыя:Заямнаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] sd958iiqvtim85ip2hspo60u8m7idzp 0 597681 5132862 5079752 2026-04-26T17:33:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132862 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Зеляноцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Калінкавіцкі раён]] |Уключае = 15 населеных пунктаў |Сталіца = [[Насавічы (Калінкавіцкі раён)|Насавічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 552 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Зеляно́цкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Калінкавіцкі раён|Калінкавіцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 г. вёска<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2011-80/2011_80_9_42307.pdf&oldDocPage=1 Решение Калинковичского районного Совета депутатов от 11 февраля 2011 г. № 79 О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов Калинковичского района в агрогородки]</ref>) [[Насавічы (Калінкавіцкі раён)|Насавічы]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Калінкавіцкага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Зеляночы]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Калінкавіцкім раёне БССР. З 27 верасня 1930 года ў [[Мазырскі раён|Мазырскім раёне]] БССР. З 12 лютага 1935 года ў [[Даманавіцкі раён|Даманавіцкім раёне]] БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі. З 20 лютага 1938 года ў [[Васілевіцкі раён|Васілевіцкім раёне]] [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. З 16 верасня 1959 года ў складзе Калінкавіцкага раёна. 21 кастрычніка 1968 года ў склад новаўтворанага [[Гарочыцкі сельсавет|Гарочыцкага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі [[Гарочычы]], [[Перадзельнае]], [[Рудзенька (Калінкавіцкі раён)|Рудзенька]], [[Рудніца (Калінкавіцкі раён)|Рудніца]] і [[Гарочыцкі|пасёлак пры чыгуначнай станцыі Гарочычы]])<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 21 кастрычніка 1968 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 1 (1231).</ref>. 11 чэрвеня 1980 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Насавічы<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета народных дэпутатаў Беларускай ССР ад 11 чэрвеня 1980 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1980, № 20 (1646).</ref>. 10 студзеня 2026 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Нахаўскі сельсавет|Нахаўскага сельсавета]] (6 населеных пунктаў: вёскі [[Замосце (Калінкавіцкі раён)|Замосце]], [[Лозкі (Калінкавіцкі раён)|Лозкі]], [[Лубнае]], [[Нахаў]], [[Селішча (Калінкавіцкі раён)|Селішча]], пасёлак [[Нахаўскі]])<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926g0143583|title=Решение Гомельского областного Совета депутатов от 23 декабря 2025 года № 170 Об изменении административно-территориального устройства Гомельской области|website=pravo.by}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (9 населеных пунктаў) — 821 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 97,3 % — [[беларусы]], 1,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=26 красавіка 2019 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (9 населеных пунктаў) — 552 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Зеляноцкі сельсавет}} {{Калінкавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Зеляноцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Васілевіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Даманавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мазырскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] bybv1yts7qyafeodhdwejche5owmk31 0 623544 5132846 3515544 2026-04-26T17:08:15Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Заслаўе (музей-запаведнік)]] 5132846 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Заслаўе (музей-запаведнік)]] p3b44fe233dy6to3h2fp2bbgem1df8c 0 645793 5132887 4829861 2026-04-26T18:59:49Z Белов А.В. 56941 1) ДР1 -> ДР1П; 2) у эстонскай мове J гэта літара Йот 5132887 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} {{Дызель-цягнік |Назва = ДР1 |Серыя = |Выява = ДР1П-099, Гудогай - Молодечно, станция Молодечно.jpg |Каментарый да выявы = ДР1П-099, мадэль 63-319 |Катэгорыя ў Commons = DR1 (diesel trains) |Галоўны канструктар = П. І. Курдзюмаў |Гады пабудовы = 1963 — канец 1990-х, 2005—2011 гады |Краіна пабудовы = {{Сцягафікацыя|СССР}}<br/>{{Сцягафікацыя|Латвія}} |Завод = [[Рыжскі вагонабудаўнічы завод]] |Вытворца = |Саставаў пабудавана = усяго: 355,<br/>у тым ліку:<br/>ДР1/ДР1М: 52,<br/>ДР1П: 75,<br/>ДР1А: 211,<br/>ДР1Б: 17 |Вагонаў пабудавана = |Краіна эксплуатацыі = {{Сцягафікацыя|СССР}}<br/>'''пасля 1991:'''<br/>{{Сцягафікацыя|Беларусь}}<br/>{{Сцягафікацыя|Расія}}<br/>{{Сцягафікацыя|Украіна}}<br/>{{Сцягафікацыя|Літва}}<br/>{{Сцягафікацыя|Латвія}}<br/>{{Сцягафікацыя|Эстонія}}<br/>{{Сцягафікацыя|Грузія}}<br/>{{Сцягафікацыя|Казахстан}}<br/>{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}} |Кампанія = [[Беларуская чыгунка|БЧ]], [[Расійскія чыгункі|РЖД]], [[Украінская чыгунка|УЗ]], [[Латвійская чыгунка|LDz]], [[Літоўская чыгунка|LG]], [[Eesti Raudtee|EVR]], [[Грузінская чыгунка|ს.რ.]] |Дарога = |Абслугоўваныя лініі = |Дэпо = |Шырыня каляіны = [[Руская каляіна|1524 мм (1520 мм)]] |У эксплуатацыі = з [[1964]] |Род службы = пасажырскі (прыгарадны), службовы |Канструкцыйная скорасць = 120 км/г |Максімальная службовая скорасць = |Колькасць вагонаў у саставе = 2—7 |Восевая формула = Мг: 20—2;<br/>Пп, Пг: 2—2 |Умяшчальнасць = |Даўжыня састава = 154 350 мм (6 вагонаў) |Шырыня = 3120 мм |Вышыня = 4465 мм |Матэрыял вагона = Канструкцыйная сталь |Працоўная маса = |Парожняя маса = |Нагрузка на вось = |Тып рухавіка = [[Дызельны рухавік|дызельны]], М-756Б |Колькасць дызельных рухавікоў = 1 (на вагон Мг) |Колькасць ТЭД = |Магутнасць рухавіка = 736 кВт |Тып перадачы = гідраўлічная (ГДП-1000) |Тармазная сістэма = электрапнеўматычная, ручная |Тып тормазу = дыскавы |Сістэма рэгулявання = |Дыяметр колаў = 950 мм |Сістэма ацяплення = паветраная |Паскарэнне_пуск = }} '''ДР1''' ('''Д'''ызель-цягнік '''Р'''ыжскі '''1'''-ы тып) — серыя савецкіх [[дызель-цягнік]]оў Рыжскага вагонабудаўнічага завода. Дызель-цягнік ДР1 базавай мадэлі з’яўляецца першым серыйным дызель-цягніком, створаным у СССР. == Гісторыя выпуску і стварэння мадыфікацый == === ДР1 (першы варыянт) === У пачатку 60-х на [[чыгунку СССР|Чыгуначны транспарт у СССР]] паступілі дызель-цягніка серыі [[Д (дызель-цягнік)|Д]] венгерскай вытворчасці. Вывучыўшы замежны вопыт, СССР пачаў распрацоўку айчынных дызель-цягнікоў. У [[1963]] годзе [[Рыжскі вагонабудаўнічы завод]] пабудаваў першы айчынны дызель-цягнік серыі ДР1. Праект дызель-цягніка быў выкананы пад кіраўніцтвам вядучага канструктара П. І. Курдзюмава. У канцы [[1963]] года быў пабудаваны другі цягнік серыі, а ў 1964—1965 гадах яшчэ некалькі дызель-цягнікоў. На працягу [[1964 год у гісторыі чыгуначнага транспарту|1964]] года [[Усерасійскі навукова-даследчы інстытут чыгуначнага транспарту|ЦНДІ МПС]] праводзіў цягава-эксплуатацыйныя выпрабаванні другога дызель-цягніка на прыбалтыйскія чыгунцы, якія паказалі здавальняючыя цягавыя і дынамічныя ўласцівасці новага віду рухомага саставу. Па выніках выпрабаванняў пачалася серыйная вытворчасць дызель-цягнікоў ДР1. Усяго да [[1966 год у гісторыі чыгуначнага транспарту|1966]] года было пабудавана 8 такіх складаў (з нумарамі з 01 па 08), пасля чаго быў праведзены рэстайлінг і прадоўжыўся выпуск ДР1 ужо абноўленага дызайну<ref name=trainpixDR1/>. === ДР1, ДР1М (рэстайлінг) === З 1966 гады ДР1 (пачынаючы з цягніка № 09) атрымалі змены ў планіроўцы месцаў для пасажыраў, а таксама новую форму галаўной часткі (кабіны машыніста), якая была выканана па тыпу галаўных частак доследнага дызель-цягніка [[ДР2]]. Вядома, што на таблічках такіх цягнікоў сустракалася пазначэнне «ДР-1М» (напрыклад, на цягніку № 010)<ref name=dr1m>{{cite web|url=https://trainpix.org/photo/124247/|title=Фотография заводской таблички ДР1-010|website=TrainPix|accessdate=2017-03-08}}</ref>, аднак такое абазначэнне не прыжылося — у маркіроўцы на кузавах вагонаў літары М не назіралася<ref name=trainpixDR1>{{cite web|url=https://trainpix.org/list.php?mid=105|title=ДР1 — Список подвижного состава|subtitle=(фотогалерея и база приписки)|website=TrainPix|accessdate=2017-03-08}}</ref>. У літаратуры падобных пазначэнняў не выяўлена. Кузавы вагонаў ДР1 былі выкананы ў габарыт 02-ВМ («еўрагабарыт»), як і кузавы дызель-цягнікоў [[Д (дызель-цягнік)|Д]] і [[Д1 (дызель-цягнік)|Д1]]. Па адной з версій, такім чынам павінен быў забяспечвацца беспраблемны праход дызель-цягніка праз старыя чыгуначныя збудаванні заходняй часткі СССР, якія будаваліся па еўрапейскіх стандартах да таго, як гэтыя тэрыторыі ўвайшлі ў склад СССР. У працэсе выпуску дызель-цягнікоў у іх канструкцыю і далей уносіліся асобныя змены. У [[1967 год у гісторыі чыгуначнага транспарту|1967]] годзе нязначна змянілася знешняе афармленне галаўных вагонаў, і дызель-цягнікі ДР1 здабылі звыклы для іх выгляд. Сутнасць змен складаецца ў тым, што, пачынаючы з складу ДР1-014, буферныя ліхтары былі ўсталяваныя ў прастакутныя каробкі<ref name=trainpixDR1/>. У канцы 1960-х гадоў падобнае рашэнне таксама ўкараняецца РВЗ на экспартных электрацягніках [[ЭР25]], пазней, напрыклад, на доследных электрацягніках [[ЭР22#ЭР22М|ЭР22М]], [[ЭР22#ЭР22В|ЭР22В]] і серыйных [[ЭР2]] і [[ЭР9#ЭР9П|ЭР9П]]<ref name=trainpixER25>{{cite web|url=https://trainpix.org/list.php?mid=715|title=ЭР25 — Список подвижного состава|subtitle=(фотогалерея и база приписки)|website=TrainPix|accessdate=2017-03-08}}</ref><ref name=trainpixER22>{{cite web|url=https://trainpix.org/list.php?mid=91|title=ЭР22 — Список подвижного состава|subtitle=(фотогалерея и база приписки)|website=TrainPix|accessdate=2017-03-08}}</ref><ref name=trainpixER2>{{cite web|url=https://trainpix.org/list.php?mid=1|title=ЭР2 — Список подвижного состава|subtitle=(фотогалерея и база приписки)|website=TrainPix|accessdate=2017-03-08}}</ref><ref name=trainpixER9P>{{cite web|url=https://trainpix.org/list.php?mid=131|title=ЭР9П — Список подвижного состава|subtitle=(фотогалерея и база приписки)|website=TrainPix|accessdate=2017-03-08}}</ref>. Абноўленыя ДР1 будаваліся да [[1970 год у гісторыі чыгуначнага транспарту|1970]] года ўключна, з прысваеннем нумароў ад 09 да 029 і ад 031 да 053. Усяго (з улікам васьмі цягнікоў першага ўзору) было пабудавана 52 саставы ДР1, пасля чаго завод перайшоў на серыйную вытворчасць версіі ДР1П<ref name=trainpixDR1/>. <gallery mode="packed" heights="200"> Файл:DR1-011 DMU big Reshetnikovo.jpg|ДР1-011 на станцыі [[Рашэтнікава (станцыя)|Рашэтнікава]] Файл:DR1-045.jpeg|ДР1-045 (галаўны вагон) у [[Брэсцкі чыгуначны музей|Брэсцкім музее]] Файл:DR1-032 (2).jpg|ДР1-032 в ПМС-29 на станцыі Перы (лабавое шкло зменена) </gallery> === ДР1П === На цягніку № 030 ў [[1969 год у гісторыі чыгуначнага транспарту|1969]] годзе не ставіліся дапаможныя дызелі, а генератары прыводзіліся ў дзеянне асноўнымі дызелямі. Такія дызель-цягнікі атрымалі назву ДР1П ('''П'''рывадныя, мадэль 63-319). Цягнікі ДР1П выпускаліся серыйна з [[1970 год у гісторыі чыгуначнага транспарту|1970]] да [[1976 год у гісторыі чыгуначнага транспарту|1976]] г., з прысваеннем нумароў ад 054 да 122, а таксама пазачарговых нумароў ад 400 да 404. Гэтыя пазачарговыя нумары былі прысвоены пяці двухсекцыйным цягнікам з кампазіцыяй 2×(Мг+Пп+Пг). Калі лічыць кожны такі састаў за адзін цягнік, то ўсяго было выпушчана 75 цягнікоў ДР1П<ref name=trainpixDR1P/>. <gallery mode="packed" heights="250px"> ДР1П-090 и 089, Брест Южный.jpg|ДР1П-090 і 089 ДР1П-094, Belarus, Brest region, Brest-Central station (Trainpix 146989).jpg|ДР1П-094 у чырвонай афарбоўцы </gallery> === ДР1А === У [[1973 год у гісторыі чыгуначнага транспарту|1973]] годзе быў пабудаваны першы дызель-цягнік ДР1А-405, генератар якога мог працаваць як старцёр дызеля. Ён атрымаў пазачарговай нумар, і, як і ДР1П 400-х нумароў, меў кампазіцыю 2×(Мг+Пп+Пг). Серыйныя цягнікі ДР1А, вытворчасць якіх пачалася ў [[1976 год у гісторыі чыгуначнага транспарту|1976]] годзе, працягнулі скразную нумарацыю серыі (ДР1А-123 і г.д.), і звычайна пастаўляліся ў класічнай аднасекцыйнай кампаноўцы. У [[1977 год у гісторыі чыгуначнага транспарту|1977]] годзе быў выпушчаны доследны дызель-цягнік ДР1А-144 (першапачатковае абазначэнне ДР1Б), ланцугі кіравання якога дубляваліся апаратурай, якая змяшчае бескантактавыя лагічныя элементы. У [[1979 год у гісторыі чыгуначнага транспарту|1979]] годзе быў пабудаваны доследны дызель-цягнік ДР1А-168, які мае пражэктар пад лабавым шклом і які атрымаў кабіну машыніста выпрамленай формы, аналагічную ужытай на пабудаваным пазней доследным дызель-цягніку ДР6. Таксама змянілася размяшчэнне чырвоных буферных ліхтароў (два ліхтары размяшчаліся адразу пад лабавым шклом). Аднак вытворчасць цягнікоў ДР1А з падобнымі кабінамі пачалася ўжо пасля распаду СССР ў [[1993 год у гісторыі чыгуначнага транспарту|1993]] годзе, пачынаючы з цягніка ДР1А-318. Пражэктар быў вернуты на месца над лабавое шкло; таксама былі вернутыя на звыклыя месцы чырвоныя буферныя ліхтары. Дызель-цягнікі ДР1А (мадэлі 63-323, 63-341, 63-349) выпускаліся да [[1998 год у гісторыі чыгуначнага транспарту|1998]] года. Апошні састаў (ДР1А-333) быў закладзены ў сямівагоннай састаўнасці Мг + 5Пп + Мг. Чатыры прычапных вагоны былі пасля пераабсталяваныя для выкарыстання ў саставах ДРБ1. Далейшы лёс складу невядомы<ref name=trainpixDR1-333/>. Калі не лічыць ДР1А-333, а кожны двухсекцыйны састаў лічыць за адзін цягнік, то ўсяго былі выпушчаныя 211 саставы ДР1А. Акрамя гэтага, РВЗ выпусціў два асобных вагоны Мг, прысвоіўшы ім нумары 4501 і 4511; пазней яны ўвайшлі ў склад трохвагонных дызель-цягнікоў. <gallery perrow="3" widths="300" heights="200"> Файл:ДР1А-222.jpg|ДР1А-222 Файл:DR1A-290.JPG|ДР1А-290 Файл:ДР1А-312, Санкт-Петербург - Таллин, Купчино - Шушары.jpg|Трохвагонны ДР1А-312 з двума галаўнымі маторнымі вагонамі Файл:DR1A-168, Zasulauka depo.jpg|ДР1А-168 ў дэпо Засулаўкс — першы ДР1А з вуглаватай кабінай Файл:DR1A 311-198 Aglonas stacijā 03.JPG|ДР1А-311-198 з вуглаватай кабінай машыніста, прычапны галаўны вагон без службовага тамбура Файл:ДР1А-319, Орша-центральная.jpg|ДР1А-319 з вуглаватай кабінай машыніста </gallery> === ДР1Б (серыя 500) === У далейшым вытворчасць дызель-цягнікоў серыі ДР1 была адноўленая толькі ў [[2005 год у гісторыі чыгуначнага транспарту|2005]] годзе. Мадыфікацыя выпускалася пад заказ [[Беларуская чыгунка|Беларускай чыгункі]] пад пазначэннем ДР1Б ('''Б'''еларускі, мадэль 63-555). Паколькі нумарацыя гэтых складаў не працягнулася непасрэдна з мінулых нумароў, а пачалася адразу з нумара 500, гэтая мадэль часта згадваецца як «ДР1Б 500-й серыі» — каб не блытаць з мадэрнізаванымі ДР1А ў [[Эстонія|Эстоніі]] і былым ДР1Б-144. Усяго ў перыяд з [[2005 год у гісторыі чыгуначнага транспарту|2005]] па [[2012 год у гісторыі чыгуначнага транспарту|2012]] год было пабудавана 17 цягнікоў гэтай мадыфікацыі, прычым апошнія два атрыманыя падзелам набору з пяці вагонаў для аднаго састава (ДР1Б-515, у службовай камплектацыі)<ref name=trainpixDR1B/><ref name=trainpixDR1B-515>{{cite web|url=https://trainpix.org/vehicle/30501/|title=ДР1Б-515|subtitle=(информация о составе)|website=TrainPix|accessdate=2017-03-08}}</ref>. Цягнікі з нумарамі 500—514 (15 саставаў), пабудаваныя з [[2005 год у гісторыі чыгуначнага транспарту|2005]] па [[2008 год у гісторыі чыгуначнага транспарту|2008]] год, паступілі на Беларускую чыгунку; з іх тры цягнікі (з нумарамі 500, 501 і 506) былі пабудаваныя ў шасцівагоннай састаўнасці (Мг + 4Пп + Мг), а астатнія — у трохвагоннай з прычапным галаўным вагонам (Мг + ПП + ПГ)<ref name=trainpixDR1B>{{cite web|url=https://trainpix.org/list.php?mid=126|title=ДР1Б — Список подвижного состава|subtitle=(фотогалерея и база прииписки)|website=TrainPix|accessdate=2017-03-08}}</ref>. У 2011—2012 гадах быў пабудаваны яшчэ адзін састаў (ДР1Б-515) з дадатковымі галаўнымі вагонамі. Заказ выкананы ў службовай камплектацыі для кіраўніцтва [[Кастрычніцкая чыгунка|Кастрычніцкай чыгункі]]. У выніку былі сфармаваныя два самастойных саставы. Пры гэтым нумар аднаго з іх быў зменены даданнем лічбы 1 у яго пачатак (меркавана для таго, каб пазбегнуць блытаніны). Цягнік з нумарам 515 стаў двухвагонным (у кампазіцыі Мг + ПГ), з нумар 1515 — трохвагонным (у кампазіцыі Мг + ПП + Мг). Гэтыя цягнікі маюць шэраг канструктыўных адрозненняў ад цягнікоў для БЧ — у галаўных вагонаў адсутнічаюць пярэднія пасажырскія тамбуры (за кошт чаго павялічана даўжыня салона), дзверы ў тамбурах аднастворкавыя прыхіна-ссоўныя і маюцца толькі з левага боку тамбура (па напрамку ад краю вагона да яго цэнтра), вокны салона таніраваныя і звонку маюць шкляную паверхню без разрыву<ref name=trainpixDR1B/><ref name=trainpixDR1B-515/><ref>{{cite web|url=http://olezka100.livejournal.com/28855.html|title=На чём каталось начальство ОКТ. И на чём катается сейчас...|publisher=(ДР1А-515 и 1515)|author=Olezka100|date=2015-02-01}}</ref>. Таксама змененая планіроўка салонаў: замест пасажырскіх крэслаў у вагонах маюцца адлучаныя перагародкамі купэ класа люкс і кухня з бакавым праходам, частка прасторы займае пакой для перамоваў. <gallery mode="packed" heights="200px"> Minsk Passazhirsky to Vilnius train.JPG|ДР1Б 500-й серыі ў шэрай афарбоўцы на станцыі [[Мінск-Пасажырскі]]. DR1B-505.jpg|ДР1Б-505 у стандартнай афарбоўцы Dr1b-koptevo.jpg|Службовы ДР1Б-1515 на станцыі [[Копцева (станцыя МЦК)|Копцева]] [[Маскоўскае цэнтральнае кальцо|Маскоўскага цэнтральнага кальца]] </gallery> == Агульныя звесткі == Дызель-цягнікі ДР1 ўсіх мадыфікацый прызначаныя для прыгарадных або рэгіянальных пасажырскіх перавозак на неэлектрыфікаваных чыгуначных лініях каляіны 1520 мм з нізкімі і высокімі платформамі. === Састаўнасць === Звычайна дызель-цягнікі серыі ДР1 пастаўляліся ў кампазіцыі з двух маторных галаўных вагонаў (Мг), якія маюць сілавую ўстаноўку і кабіну кіравання, і чатырох прычапных прамежкавых вагонаў (ПП), складзеных па схеме Мг + 4×Пп + Мг. Колькасць вагонаў ПП магла быць менш, а часам і больш за чатыры. Напрыклад, доследны ўзор ДР1 (ДР1-01) быў пастаўлены ў чатырохвагоннай састаўнасці<ref name=trainpixDR1-01>{{cite web|url=https://trainpix.org/vehicle/29983/|title=ДР1-01|subtitle=(информация о составе)|website=TrainPix|accessdate=2017-03-08}}</ref>, а перадапошні састаў ДР1А-332 быў пабудаваны ў сямівагонным выкананні<ref name=trainpixDR1-332>{{cite web|url=https://trainpix.org/vehicle/37833/|title=ДР1А-332|subtitle=(информация о составе)|website=TrainPix|accessdate=2017-03-08}}</ref>; аналагічная састаўнасць была прадугледжаная для апошняга цягніка ДР1А (ДР1А-333)<ref name=trainpixDR1-333>{{cite web|url=https://trainpix.org/vehicle/87714/|title=ДР1А-333|subtitle=(информация о составе)|website=TrainPix|accessdate=2017-03-08}}</ref>. Таксама некаторыя цягнікі былі пастаўленыя ў двухсекцыйныя выкананні — у кампазіцыі (Мг + Пп + Пг) + (Пг + Пп + Мг), дзе ПГ — прычапны галаўны вагон. Па сутнасці, такі састаў уяўляе сабой два трохвагонныя дызель-цягнікі, для якіх прадугледжана магчымасць эксплуатацыі па сістэме дзвюх адзінак; аднак увесь шасцівагонны састаў атрымліваў адзін нумар, то-бок афармляўся як адзін цягнік. Аднак пасля з’яўлення ў [[2005 год у гісторыі чыгуначнага транспарту|2005]] годзе мадыфікацыі ДР1Б, некаторыя саставы пастаўляліся ў кампазіцыі Мг + ПП + ПГ з індывідуальнымі нумарамі і без аб’яднання ў адзін цягнік (напрыклад, трохвагонныя ДР1Б-502 і ДР1Б-503). Варта таксама заўважыць, што на лабавых частках вагонаў ДР1Б не назіраецца злучальных прылад, якія забяспечваюць працу па сістэме шматлікіх адзінак<ref name=trainpixDR1P/><ref name=trainpixDR1B/>. Эксплуатацыя магчымая ў кампазіцыях Мг+0..5×Пп+Мг, а таксама 2×(Мг+0..1×Пп+Пг) і Мг+0..1×Пп+Пг. У залежнасці ад велічыні пасажыраплыні эксплуатуюць звычайна шасцівагонныя цягнікі (схемы кампаноўкі Мг + 4×Пп + Мг і 2×(Мг + Пп + Пг)), альбо трохвагонныя цягнікі (схемы кампаноўкі Мг + Пп + Мг і Мг + Пп + Пг). Вядомыя выпадкі дзвухвагоннай кампаноўкі па схеме Мг + ПГ, звычайна для службовых паездак, а таксама дапрацаваныя цягнікі МДП. === Тэхнічныя характарыстыкі === * Восевая формула: ** ''Маторнага вагона'' — 2₀—2; ** ''Прычапнога вагона'' — 2—2; * ''Памеры вагонаў'': ** ''Даўжыня'': *** ''Маторнага вагона'' — 26 012 мм; *** ''Прычапнога вагона'' — 25 582 мм; ** ''Шырыня'': — 3120 мм; ** ''Вышыня'': — 4465 мм; * ''Пасажыраўмяшчальнасць, чал.'' — 632 (для шасцівагоннага саставу); * ''Поўная магутнасць рухавікоў'' — 2×736 кВт; * ''Канструкцыйная хуткасць'' — 33 м/с (120 км/г); * ''Дыяметр колаў'' — 950 мм. == Канструкцыя == === Механічнае абсталяванне === ==== Кузаў і ўнутранае абсталяванне ==== [[Файл:Дизель-поезд ДР1А Киев-Днепровский депо Вышгород P7264223.JPG|300px|thumb|right|Галаўны вагон ДР1А-161]] * Кузавы вагонаў суцэльнаметалічныя зварныя, апорнай канструкцыі. * Рама кузава без хрыбетавай бэлькі; складаецца з двух кансольных частак, злучаных падоўжнымі бэлькамі, і набору папярочных элементаў. * Кансольныя часткі сабраныя са зварных бэлек замкнёнага сячэння і гнутых профіляў. * Папярочныя элементы рамы маторнага вагона выкананыя са швелера, а прычапнога — з профіляў z-падобнага сячэння. * Падоўжныя бэлькі рамы складаюцца з гнутага швелера, кутніка і дыяфрагмы, абабітых гнутымі апорнымі лістамі. * Дах, бакавыя і тарцовыя сцены складаюцца з каркаса і лістоў ашалёўкі. * Для мантажу абсталявання сілавы ўстаноўкі ў даху маторнага вагона над машынным аддзяленнем маецца люк. * Цягнікі максімальна ўніфікаваныя і адрозніваюцца толькі велічынёй напружання ў ланцугах кіравання, камфартабельнасцю і некаторымі іншымі ўдасканаленнямі. * Унутраная паверхню кузава пакрыта пластом супрацьшумнай масцікі. * У перагародках і дзверцах машыннага аддзялення маторных вагонаў прымененая ўзмоцненая гукаізаляцыя. * Унутраная ашалёўка сцен і столі выканана з слаістага пластыка; падлога пакрыта лінолеумам. * Вагоны маюць па дзве задвіжныя дзвяры у кожным баку. Дзверы адчыняюцца і зачыняюцца аўтаматычна, цэнтралізавана з кабіны кіравання. * Пасажырскі салон галаўных вагонаў мае па 7 шырокіх бакавых вокнаў, а прамежкавых — 13; машыннае аддзяленне мае 4 аддаленыя адзін ад аднаго вузкія вокны. У прычапных галаўных вагонаў на месцы машыннага аддзялення маецца салон з 3 шырокімі вокнамі і адным вузкім з задняга боку, паміж ім і кабінай таксама маецца службовы тамбур машыніста. У некаторых варыянтах галаўных вагонаў службовы тамбур за кабінай можа адсутнічаць, у гэтым выпадку яго прастора можа выкарыстоўвацца для падаўжэння пярэдняга салона на адно вузкае акно спераду, альбо могуць быць устаноўленыя 4 шырокія вокны. <gallery mode="packed" heights="220px"> DR1AM-254 Gulbenē.JPG|Лабавая частка галаўнога вагона ДР1АМ-254 DR1-045 head car back.jpg|Галаўны вагон ДР1-045 ззаду Yaniv_Railway_Station_41.jpg|Тарэц прамежкавага вагона ДР1П </gallery> <gallery mode="packed" heights="230px"> Zhovkva trein 2004 III.jpg|Галаўны вагон ДР1А збоку DR1-045 door.jpg|Пасажырскія дзверы Yaniv Railway Station 29.jpg|Прамежкавы вагон ДР1П збоку </gallery> ==== Цялежкі ==== Кожны вагон мае дзве двухвосевыя цялежкі. Вядучая і падтрымная цялежкі маторнага вагона аналагічныя па канструкцыі цялежцы прычапнога вагона, за выключэннем вядучых колавых пар. У вядучых цялежках колавыя пары маюць двухступеністыя восевыя рэдуктары. Першая ступень рэдуктара выкананая цыліндрычнай, другая — канічнай. Цягавыя і тармазныя высілкі перадаюцца з рамы цялежкі на кузаў вагона пры дапамозе шворана і цягавых павадкоў. === Тармазное пнеўматычная абсталяванне === * Вагоны дызель-цягніка абсталяваныя механічным дыскавым тормазам з электрапнеўматычным або пнеўматычным кіраваннем і ручным прывадам. * Ступіцы з тармазнымі дыскамі напрэсаваныя на восі колавых пар, да ступіц прыціскаюцца спецыяльныя калодкі. * У кожным вагоне ўстаноўленыя чатыры краны экстранага тармажэння. * Ручным тормазам абсталяваныя вядучыя цялежкі маторных і адна з цялежак прычапных вагонаў, акрамя той, што мае аўтаматычны тормаз. * Пнеўматычнае абсталяванне вагонаў ажыццяўляе сілкаванне: ** апаратаў дыстанцыйнага кіравання дызелем і гідраперадачай, сістэмы пясчанай падачы; ** цыліндраў прывада дзвярэй, шклоачышчальнікаў; ** сістэмы падачы гукавых сігналаў. === Сілавая ўстаноўка === У машынным аддзяленні галаўнога маторнага вагона ўстаноўленыя дызельны рухавік і гідраперадача, змантаваныя на агульнай раме на амартызатарах. ==== Дызельны рухавік ==== На дызель-цягніках ужываецца V-падобны 12-цыліндравы чатырохтактны [[дызельны рухавік]] М756Б (12ЧН18/20) вытворчасці ленінградскага завода «[[Звезда (машынабудаўнічы завод)|Звезда]]», які ўжываецца таксама на аўтаматрысах [[АЧ2]]. Рухавік мае газатурбінны наддуў ад аднаго турбакампрэсара. Змазка дызеля выкананая па прынцыпе сухога картэра, гэта значыць аліва не захоўваецца ў картэры дызеля, а падаецца ў яго з асобнага масленага бака. Максімальная магутнасць дызеля складае 736 кВт (1000 [[Конская сіла|к.с.]]), частата кручэння пры максімальнай магутнасці — 1500 аб/хв, удзельны расход паліва — 215 г/кВтг. Даўжыня рухавіка складае 2 405 мм, шырыня — 1240 мм, вышыня — 1475, маса — 2000 кг<ref>{{cite web|url=http://neva-diesel.com/dvigatel-m756b-1-12chn18-20|title=Двигатель М756Б-1 (12ЧН18/20)|publisher=НЕВА-дизель|accessdate=2017-03-08}}</ref>. ==== Гідраўлічная перадача ==== Наперадзе дызеля ў машынным аддзяленні ўстаноўленая [[Трансмісія#Гідрамеханічныя трансмісіі|гідрадынамічная каробка перадач]] ГДП-1000 вытворчасці [[Калужскі машынабудаўнічы завод|Калужскага машынабудаўнічага завода]]. Гідраперадача ажыццяўляе злучэнне дызеля з колавымі парамі вядучай цялежкі ў рэжыме цягі без суцэльнай жорсткай сувязі з перадачай намагання праз турбіннае масла і раз’ядноўвае іх пры стаянцы цягніка або яго руху не ў рэжыме цягі. Ніжняя частка каробкі перадач выступае з-пад дна галаўнога вагона і перадае кручэнне праз карданны вал да восевым рэдуктараў пярэдняй цялежкі. Гідраперадача шматцыркулярная, мае пачарговае запаўненне і апаражненне гідраапаратаў і аўтаматычнае электрагідраўлічнае кіраванне<ref name=GDP1000 />. Скрынка перадач складаецца з павышаючага рэдуктара, двух гідратарнсфарматараў і рэверсіўнага механізма. Гідратрансфарматары ператвараюць круцільны момант дызеля з аптымальным выкарыстаннем яго магутнасці, забяспечваючы плаўны пачатак руху і змяненне хуткасці ў залежнасці ад магутнасці, якую атрымліваюць ад дызеля. Сярэдні ККД перадачы ў працоўным дыяпазоне хуткасцяў руху складае парадку 83 %<ref>{{cite web|url=http://scbist.com/gidroperedachi/source/d2_3.htm|title=Гидродинамические передачи мощности|website=СЦБИСТ|accessdate=2017-03-08}}</ref>. Маса гідраперадачы складае 3350 кг<ref name=GDP1000>{{cite web|url=http://www.kalugaputmash.ru/catalog/desc_2_2.shtml|title=Гидропередача ГДП-1000|publisher=Калугапутьмаш|accessdate=2017-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170310082716/http://www.kalugaputmash.ru/catalog/desc_2_2.shtml|archivedate=2017-03-10|url-status=dead}}</ref>. === Электраабсталяванне === ==== ДР1П ==== * пастаянны ток для ланцугоў кіравання — напружаннем 75 В. * для ланцугоў асвятлення і дапаможнага абсталявання — напружаннем 110 В. ==== ДР1А ==== * намінальнае напружанне ланцугоў кіравання і дапаможнага абсталявання — 110 В пастаяннага току; * у электрапнеўматычнага тормаза, лакаматыўнай сігналізацыі, апавяшчальнай ўстаноўкі і радыёстанцыі — 50 В. Сілкаванне энергіяй электрычных ланцугоў і падзарадка акумулятарных батарэй ажыццёўляюцца ад старцёра-генератара СТГ-7 магутнасцю 41 кВт. Рэгуляванне напружання — аўтаматычнае. * Для пуску дызеля на маторным вагоне ўсталяваныя акумулятарныя батарэі. * Усё электрычнае абсталяванне вагонаў заземленае, мае адпаведную абарону ад перагрузак і кароткіх замыканняў. === Асвятленне === Вагоны асвятляюцца лямпамі напальвання ад сеткі пастаяннага току напругай 110 В, у пасажырскіх салонах свяцільні размешчаны ў два шэрагу над сядушкамі. Прадугледжанае дзяжурнае асвятленне салонаў і тамбураў, машыннага аддзялення, хадавых частак і шаф з электраабсталяваннем. === Вентыляцыя і ацяпленне === Сістэма вентыляцыі пасажырскіх салонаў прытокава-прымусовая бесперапыннага дзеяння. Складаецца з жалюзі з фільтрамі, вентыляцыйных агрэгатаў і паветраных каналаў. * У кожным маторным вагоне ўстаноўлена па адным, а ў прычапным — па два вентыляцыйных агрэгаты. Гэтыя агрэгаты размешчаныя ў паддашкавым памяшканні над тамбурам. * Вонкавае паветра набіраецца праз жалюзі, чысціцца ад механічных прымешак ў металічным прамасленым фільтры і падаецца вентылятарамі ў размешчаны на столі канал, з якога праз размеркавальныя насадкі паступае ў пасажырскі салон. * Паветра выдаляецца з салона праз жалюзі ў кантавых рассоўных дзвярах і праз адчыненыя дзверы пры выхадзе пасажыраў. * Кабіна кіравання вентылюецца сустрэчным патокам паветра праз два вентыляцыйных патрубка, а таксама праз адкрытыя бакавыя вокны. * У службовым і туалетным памяшканнях ўстаноўленыя дэфлектары. Прадугледжана тры рэжыму працы вентыляцыйнай сістэмы: летні, пераходны і зімовы. Пры летнім рэжыме ў кожны вагон паступае не менш 9000 м³/г, пры пераходным — не менш за 4500 м³/г і пры зімовым рэжыме не менш 2200 м³/г свежага паветра. Вагоны 1-га класа і кабіны кіравання міжабласной састаўнасці ДР1Б абсталяваны сістэмай кандыцыянавання. === Інтэр’ер вагонаў === * Колькасць месцаў для сядзення ў складзе з шасці вагонаў складае 632. * У маторным вагоне маюцца: ** салон для пасажыраў; ** два тамбуры; ** машыннае аддзяленне; ** кабіна кіравання і службовае памяшканне. * У прычапным вагоне: ** салон для пасажыраў; ** два тамбуры; ** туалетное памяшканне (на ДР1А больш новай пабудовы і ДР1Б размешчанае ў маторным вагоне, за кошт памяншэння службовага памяшкання). * У салонах ўсталёўваліся: у ранніх мадыфікацыях — драўляныя (як у Д1), а ў пазнейшых — паўмяккія двухбаковыя канапы; з аднаго боку ад цэнтральнага праходу — шасцімесная, а з другога — чатырохмесная. Над вокнамі маюцца багажныя паліцы. У некаторых мадэрнізаваных цягніках замест двухбаковых ўсталёўваліся аднабаковыя сядзенні па два з кожнага боку, арыентаваныя ў адным кірунку. Пасажырскі салон аддзелены ад тамбураў перагародкамі з рассоўнымі дзвярамі. Вокны пасажырскага салона з падвойным шклом пакетнага тыпу маюць у верхняй частцы форткі. Ліштва вокнаў выкананы з шклапластыка. Службовае аддзяленне маторнага вагона пры неабходнасці можна выкарыстоўваць у якасці паштовага або багажнага аддзялення або арганізаваць там буфет. Вагоны цягнікоў ДР1Б 500-й серыі выпускаюцца ў міжабласным варыянце і маюць розныя класы: Мг (3-ы клас) + ПП (2-гі клас) + ПП (1-ы клас) + ПП (1-ы клас і бар) + Пп (2-гі клас) + Мг (3-ы клас). <gallery mode="packed" heights="200px"> DR1-045 interior.jpg|Салон галаўнога вагона дызель-цягніка ДР1-045 DR1A-275-6 interior.jpg|Салон прамежкавага вагона дызель-цягніка ДР1А-275 падвышанай камфортнасці DR1AC-219 interior.jpg|Салон прамежкавага вагона дызель-цягніка ДР1АЦ-219 падвышанай камфортнасці Салон ДР1Б.jpg|Салон дызель-цягніка ДР1Б 500-й серыі </gallery> === Кабіна кіравання === Кабіна размешчаная ў пярэдняй частцы галаўнога вагона. Лабавыя і бакавыя вокны зробленыя з безаскепкавага шкла і забяспечаныя шклоачышчальнікамі і электраабагравальнікамі. Для машыніста і яго памочніка ўстаноўленыя мяккія паваротныя крэслы з рэгуляванымі спінкамі, а на задняй сцяне кабіны — дадаткова ўмацаванае адкідное сядзенне. {{clear}}<gallery mode="packed" heights="200"> Файл:DR1A-187 cab ride.webm|Паездка ў кабіне ДР1А-187 Файл:DR1B panel.jpg|Пульт машыніста дызель-цягніка ДР1Б 500-й серыі Файл:DR1B cab ride.webm|Кіраванне дызель-цягніком ДР1Б 500-й серыі </gallery> == Службовыя дызель-цягнікі == Да стварэння серыі ДР1 для службовых паездак па сетцы савецкіх чыгунак ужываліся аўтаматрысы, галоўным чынам [[АС1]] і [[АС1А]]. Новыя дызель-цягнікі можна было выкарыстоўваць для тых жа мэт больш камфортна. Некаторыя саставы былі дапрацаваныя (часам змены ўводзіліся ў асноўным у планіроўку салона, а ў некаторых выпадках мела месца сур’ёзнае змяненне канструкцыі). Адным з найбольш вядомых саставаў, пераведзеных на службовую эксплуатацыю, з’яўляецца доследны ўзор цягніка ДР1А (ДР1А-405). Гэты састаў быў пабудаваны двухсекцыйным, у кампазіцыі (Мг + ПП + ПГ) + (ПГ + ПП + Мг)<ref name=trainpixDR1-405>{{cite web|url=https://trainpix.org/vehicle/22301|title=ДР1А-405|subtitle=(информация о составе)|website=TrainPix|accessdate=2017-03-08}}</ref>. Па неправераных дадзеных у адным з прамежкавых вагонаў адбыўся пажар. Пасля састаў раз’ядналі па секцыях, а таксама перакампанавалі. Вагоны з нумарамі 4051 (Мг) і 4057 (ПГ) аб’ядналі ў адзін двухвагонны састаў, які і быў пераабсталяваны ў службовы дызель-цягнік. Змененыя былі салон і ўваходныя дзверы (выдаленыя некаторыя дзверы вагона ПГ, іх месца закрылі корпуснымі панэлямі). Эксплуатацыя вялася на тэрыторыі [[Латвійская ССР|Латвійскай ССР]] (пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] — у незалежнай [[Латвія|Латвіі]])<ref name=trainpixDR1-405/>. Галаўныя вагоны, што засталіся (нумары 4053 і 4055), таксама аб’ядналі ў двухвагонны састаў, які атрымала начальства [[Паўднёва-Заходняя чыгунка|Паўднёва-заходняй чыгункі]] (г. [[Кіеў]]). Акрамя дапрацоўкі салона змены закранулі ўваходныя дзверы (некаторыя замянілі аднастворкавымі, астатнія выдалілі, закрыўшы іх месца корпуснымі панэлямі). Некаторы час гэты склад эксплуатаваўся ва [[Украінская ССР|Украінскай ССР]] (затым — у незалежнай [[Украіна|Украіне]]) са змененай маркіроўкай АДР1-405, аднак затым маркіроўка была адноўленая<ref name=trainpixDR1-405/>. Варта таксама адзначыць састаў ДР1А-285, пераабсталяваны для кіраўніцтва [[Львоўская чыгунка|Львоўскай чыгункі]]. Змены былі настолькі сур’ёзныя, што можна казаць аб стварэнні новага цягніка на базе старога<ref name=trainpixDR-285>{{cite web|url=https://trainpix.org/vehicle/8566/|title=ДР1А-285|subtitle=(информация о составе)|website=TrainPix|accessdate=2017-03-08}}</ref>. Некаторыя саставы былі арыентаваныя для службовай эксплуатацыі ўжо пры вырабе на РВЗ. Так, пасля пабудовы саставаў ДР1Б мадэлі 63-555 для Беларусі былі створаны цягнікі для ААТ «РЖД»<ref name=trainpixDR1B/> (ДР1Б-515 і ДР1Б-1515). == Мадэрнізацыя і капітальны рамонт == Паралельна з пабудовай і набыццём новага рухомага саставу ў многіх краінах, якія эксплуатуюць склады серыі ДР1, былі разгорнутыя праграмы па іх глыбокай мадэрнізацыі, правядзенні капітальна-аднаўленчага рамонту (КАР) альбо капітальнага рамонту з прадаўжэннем тэрміну службы (КРП). Пры гэтым часта мяняліся дызайн вагонаў і кампаноўка саставаў, а таксама абазначэнні. Часам пры гэтым мянялася сілавая ўстаноўка. === Дызель-цягнік ДР1АМ у Латвіі === [[Файл:DR1A-210 Cesvaines stacijā.JPG|300px|thumb|left|Трохвагонная секцыя цягніка ДР1А-210. Від на пераабсталяваны прычапны вагон]] [[Файл:DR1Am-197 diesel trainset 2013 G1.jpg|300px|thumb|ДР1Ам-197 на станцыі Цярнопаль (Украіна)]] У Латвіі некаторыя саставы прайшлі КРП з заменай штатнай сілавой ўстаноўкі дызельным рухавіком фірмы MTU мадэлі 8V396TC14 (чатырохтактны, V-падобны, васьміцыліндравы, магутнасць 475 кВт) з гідраўлічнай перадачай Voith L520rzU2. Пры гэтым шмат саставаў падзялілі на дзве секцыі Мг + ПП + ПГ (па аналогіі з першым ДР1А і ДР1П 400-х нумароў). Для гэтага два прычапныя вагоны абсталёўваліся кабінамі выпрамленага тыпу (што прымяняюцца на ДР1А з нумара 318). КРП праводзіўся на ТАА RPM-RRA. Некаторыя мадэрнізаваныя склады атрымалі пазначэнне '''ДР1АМ''' ({{lang-lv|DR1AM}})<ref name=trainpixDR1-254>{{cite web|url=https://trainpix.org/vehicle/20446/|title=ДР1А-254|subtitle=(информация о составе)|website=TrainPix|accessdate=2017-03-08}}</ref>. Мадэрнізацыя праводзілася не толькі для самой Латвіі, але і для іншых краін. Напрыклад, ДР1А-183 з Грузіі пасля мадэрнізацыі паступіў у ТЧ7 Тбілісі-Пасажырскі (ДР1АМ-183)<ref name=trainpixDR1-183>{{cite web|url=https://trainpix.org/vehicle/36869/|title=ДР1А-183|subtitle=(информация о составе)|website=TrainPix|accessdate=2017-03-08}}</ref>; ДР1А-197 з дэпо Цярнопаль (Украіна) паступіў назад як ДР1Ам-197 (літара м у маркіроўцы такіх цягнікоў на Украіне выконваецца маленькай)<ref name=trainpixDR1-197>{{cite web|url=https://trainpix.org/vehicle/30942/|title=ДР1А-197|subtitle=(информация о составе)|website=TrainPix|accessdate=2017-03-08}}</ref>. === Дызель-цягнікі ДР1Б, ДР1БЙот у Эстоніі === [[Файл:Diesel multiple unit DR1B-3716 at Balti Jaam in Tallinn 1 July 2013.JPG|300px|thumb|left|ДР1Б-3716, галаўны маторны вагон]] [[Файл:DR1BJ-2709 Tartu.JPG|300px|thumb|right|ДР1БЙот-2709 (DR1BJ), мадэрнізаваны галаўны прычапны вагон з кабінай, аналагічнай ЭР2/ЭР9П пазнейшых выпускаў]] У Эстоніі некаторыя дызель-цягнікі ДР1А падвергліся мадэрнізацыі па схемах, вельмі падобным з ужытымі ў Латвіі (без падзелу і з падзелам саставы). Саставы з захаванай пасля мадэрнізацыі кампаноўкай Мг + 4×Пп + Мг (напрыклад, ДР1А-230) атрымалі абазначэнне ДР1Б ({{lang-et|DR1B}}; трэба не блытаць з ДР1Б 500-х нумароў для БЧ і з ДР1Б-144). Пры гэтым памянялася нумарацыя вагонаў (маторныя атрымалі нумары ў фармаце 37ХХ, прычапныя ў фармаце 47ХХ, дзе 37 (47) — серыя вагона, а ХХ — інвентарны нумар). Варта адзначыць, што нумарацыя вагонаў ДР1А (як і іншага рухомага складу ў Эстоніі) была змененая яшчэ да мадэрнізацыі — фарматы 36ХХ і 46ХХ адпаведна)<ref name=trainpixDR1-230>{{cite web|url=https://trainpix.org/vehicle/74224/|title=ДР1А-230|subtitle=(информация о составе)|website=TrainPix|accessdate=2017-03-08}}</ref>. Некаторыя саставы падзялілі на дзве секцыі Мг + Пп + Пг, для чаго два прычапныя вагоны кожнага такога цягніка былі пераабсталяваныя ў прычапны галаўны. Такія саставы таксама атрымалі абазначэнне '''ДР1Б''', прычым прычапныя галаўныя вагоны пазначаныя '''ДР1БЙот''' ({{lang-et|DR1BJ}}). Часам маркіроўку DR1BJ можна сустрэць і на маторных вагонах. Прычапныя галаўныя вагоны атрымалі больш сучасную кабіну, аднак, у адрозненне ад мадэрнізаваных латвійскіх яе дызайн больш ідэнтычны кабінам электрацягнікоў [[ЭР2]] і ЭР9П выпуску з другой паловы 1970-х гадоў. Таксама ў галаўных прычапных вагонаў пярэдні тамбур быў ссунуты на два вокны ў бок кабіны з падаўжэннем задняга і пакарочваннем пярэдняга салона: калі класічныя прычапныя галаўныя вагоны ДР1А маюць па 3 шырокіх і 1 вузкім вакне ў пярэднім салоне і па 7 шырокіх вокнаў у заднім асноўным, то ў ДР1БЙот салоны маюць адпаведна 1 шырокае акно і 1 вузкае ў пярэднім і 9 шырокіх у заднім (вузкае акно за кабінай машыніста не выкарыстоўваецца пад прастору салона). Гэтыя вагоны атрымалі нумары ў фармаце 27ХХ<ref name=trainpixDR1-230 /><ref name=trainpixDR1-243>{{cite web|url=https://trainpix.org/vehicle/26395/|title=ДР1А-243|subtitle=(информация о составе)|website=TrainPix|accessdate=2017-03-08}}</ref>. Па некаторых звестках сілавая ўстаноўка замянялася на дызельны рухавік MTU. Са студзеня [[2014 год у гісторыі чыгуначнага транспарту|2014]] года эксплуатацыя дызель-цягнікоў дадзенай мадыфікацыі канчаткова спыненая на Эстонскіх чыгунках. Некаторыя з іх былі прададзеныя ў іншыя краіны, астатнія былі парэзаныя на металалом. === Дызель-цягнікі МДП (ДРЛ1) у Беларусі === [[Файл:MDP-007.JPG|300px|thumb|left|МДП-007 (злева) і ДР1П-075 на станцыі Брэст-Цэнтральны. Від на маторныя вагоны]] [[Файл:Diesel multiple units DR1 in Belarus.jpg|300px|thumb|right|МДП-007]] Частка дызель-цягнікоў серыі ДР1 беларускай прыпіскі прайшла дапрацоўку ў дэпо Ліда, таксама з падзелам саставаў. Мадэрнізацыі падвяргаліся саставы ДР1, ДР1А і, магчыма, ДР1П. Спачатку абазначэнне тыпу цягніка змянілі на '''ДРЛ1''' ('''ДР''', дапрацаваны ў '''Л'''ідзе, '''1'''-ы тып), але яно не прыжылося. Мадэрнізаваныя саставы, якія атрымалі ў выніку абазначэнне МДП ('''м'''іні '''д'''ызель-'''ц'''ягнік) фармаваліся па схемах Мг + Пг альбо Мг + Пп + Пг, прычым кожная такая секцыя, атрымала свой новы нумар, пачынаючы ад 001. Вядома аб фарміраванні дзесяці цягнікоў МДП (нумары ад 001 да 010)<ref name=trainpixMDP>{{cite web|url=https://trainpix.org/list.php?mid=187|title=МДП — Список подвижного состава|subtitle=(фотогалерея и база приписки)|website=TrainPix|accessdate=2017-03-08}}</ref>. Дызайн кабін маторных вагонаў не мяняўся (скругленая форма); прычапныя галаўныя вагоны цягнікоў МДП (акрамя МДП-010) маюць такія ж кабіны. Гэта дазваляе выказаць здагадку, што яны атрыманы з маторных вагонаў (а не з прычапных, як у Латвіі і Эстоніі). Прычапны галаўны вагон саставу МДП-010 мае такую ж кабіну выпрастанай формы, як у дапрацаваных у Латвіі прычапных вагонах<ref name=trainpixMDP/>. === Дызель-цягнікі ДР1АЦ у Латвіі === У 2015 годзе па заказе латвійскай кампаніі-перавозчыка ({{lang-lv|Pasažieru vilciens}}) на Рыжскім вагонабудаўнічым заводзе 6 дызель-цягнікоў ДР1А прайшлі глыбокую мадэрнізацыю з частковым абнаўленнем экстэр’ера і поўным перааснашчэннем інтэр’еру і абсталявання ў адпаведнасці з актуальнымі еўрапейскімі чыгуначнымі стандартамі. У праекце мадэрнізацыі сумесна з РВЗ удзельнічалі Даўгаўпілскі лакаматыварамонтны завод, кампаніі Рыгас Дызеліс ({{lang-lv|Rīgas Dīzelis DG}}) і Засулаўкс ({{lang-lv|VRC Zasulauks}})<ref name=RD-DR1AC>{{cite web|url=http://www.rigasdizelis.lv/ru/news/2016/the-first-diesel-train-dr1ac-is-commissioned/|title=Первый дизель-поезд ДР1А сдан в эксплуатацию|publisher=Rigas Dizelis|date=2016-05-17|accessdate=5 чэрвеня 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200605183530/http://www.rigasdizelis.lv/ru/news/2016/the-first-diesel-train-dr1ac-is-commissioned/|archivedate=5 чэрвеня 2020|url-status=dead}}</ref>. Для мадэрнізацыі быў выкарыстаны адзін чатырохвагонны склад № 187 і пяць раней мадэрнізаваных трохвагонных саставаў з прычапным галаўным вагонам № 185, 219, 227, 290 і 311 (усяго было мадэрнізавана 19 вагонаў). Мадэрнізаваныя саставы атрымалі абазначэнне '''ДР1АЦ''' ({{lang-lv|DR1AC}}) без змены нумара. Абноўленаму саставу было прысвоена завадское пазначэнне тыпу 63-580<ref name=DR1AC-modern580>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=-rkX7IH9sj4 |title=ПБК: Модернизированный дизельный поезд |author=Латвийское время |website=YouTube |date=2016-05-12 |accessdate=2018-01-05 }}</ref>. У ходзе мадэрнізацыі захаваныя кузаў і цялежка арыгінальных цягнікоў, аднак лабавая частка кабіны галаўных вагонаў была замененая на новую, канструктыўна аналагічную ўжывальнай на дызель-цягніках ДР1Б 500-х нумароў<ref name="db.lv">{{cite web|url=http://www.db.lv/razosana/transports-logistika/foto-jau-septembra-beigas-testa-braucienus-varetu-uzsakt-pirmais-modernizetais-dizelvilciens-438422/|title=FOTO: Jau septembra beigās testa braucienus varētu uzsākt pirmais modernizētais dīzeļvilciens|website=DB.LV|date=2015-09-22|accessdate=2017-03-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170311164546/http://www.db.lv/razosana/transports-logistika/foto-jau-septembra-beigas-testa-braucienus-varetu-uzsakt-pirmais-modernizetais-dizelvilciens-438422|archivedate=2017-03-11|url-status=dead}}</ref>. Таксама былі ўсталяваныя новыя двухстворкавыя прыхінальна-ссоўныя дзверы на ўваходах у пасажырскія салоны, а паміж вагонамі замест старых металічных негерметычных пераходаў ўстаноўлены новыя герметычныя пераходы тыпу «гармонік»<ref name=Renew-DR1AC>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=y0-UeKW4XuY|title=Реновированный дизель-поезд DR1AC (ДР1АЦ) г.Рига (29.11.2015)|description=Видео и общая информация|author=neobi4nij|website=YouTube|date=2015-11-29}}</ref>. Кузаў атрымлівае новую афарбоўку з выкарыстаннем малінавага і серабрыстага колераў, а таксама чорнага колеру ў лабавой частцы кабіны. Сілавое і электрычнае абсталяванне цягніка было цалкам заменена на новае. У якасці сілавой устаноўкі выкарыстаныя дызель фірмы MTU і гідраперадача Voith, таксама ўстаноўленыя новыя цягавыя рэдуктары Voith і ўжыты новы вінтавы кампрэсар<ref name="db.lv"/>. Для выпрацоўкі электраэнергіі ў машынным аддзяленні замест прыводных галоўным дызелем генератараў ўсталяваны асобны дызель-генератар E140D2CZ магутнасцю 140 ква (з рухавіком фірмы Deutz AG), выкананы па індывідуальным праекце для дызель-поезда<ref name=RD-DR1AC />. Абсталяванне ланцугоў кіравання дазваляе цягнікам ДР1АЦ эксплуатавацца па сістэме шматлікіх адзінак як з іншымі цягнікамі ДР1АЦ, так і з мадэрнізаванымі раней дызель-цягнікамі ДР1А, у якіх усталяваны дызель MTU больш старога ўзору, хоць электрычныя схемы цягнікоў ДР1АЦ і раней мадэрнізаваных ДР1А абсалютна розныя. Сур’ёзнаму абнаўленню падвергнуўся пасажырскі салон, у якім была цалкам абноўленае аздабленне сцен і столі. У салоне ўстаноўленыя мяккія крэслы чырвонага колеру падвышанай камфортнасці — па два з кожнага боку, арыентаваныя ўздоўж напрамку руху з пасадкай пасажыраў адзін за адным. У аконных праёмах ўстаноўлены новыя шклопакеты. Паміж салонам і тамбурам замест ручных устаноўленыя аўтаматычныя шкляныя дзверы з электрапрывадам, што адчыняюцца па націску кнопкі. Ужытыя сучасныя вакуумныя біяпрыбіральні, якія з’явіліся ў прамежкавых вагонах. Салон абсталяваны новай сістэмай кандыцыянавання, пажарнай сігналізацыяй, камерамі відэаназірання і інфармацыйнымі маніторамі, якія паказваюць маршрут цягніка, прыпынкі, хуткасць руху, тэмпературу за бортам і ў салоне<ref name=Renew-DR1AC />. Абнаўленню падвергнулася і кабіна машыніста, у якой усталяваны новы пульт кіравання, канструктыўна блізкі да пульта цягнікоў ДР1Б, але абсталяваны больш сучаснай мікрапрацэсарнай сістэмай кіравання і дысплеямі відэаназірання<ref name=DR1AC-modernisation>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Fm_afJB9gHQ|title=Обновлённые дизельные поезда будут|author=Первый Балтийский канал|website=YouTube|date=2015-09-21}}</ref>. Першы дызель-цягнік ДР1АЦ-219 быў сертыфікаваны і ўведзены ў пасажырскую эксплуатацыю ў маі 2016 года. Неўзабаве пачалі эксплуатавацца і астатнія саставы. <gallery mode="packed" heights="180px"> DR1AC-219 (2).jpg|ДР1АЦ-219 з боку галаўнога прычапнога вагона DR1AC-219.jpg|ДР1АЦ-219 з боку галаўнога маторнага вагона </gallery> == Эксплуатацыя == Першапачаткова цягнікі паступалі на чыгункі СССР — у розныя рэспублікі. Пасля распаду СССР саставы аказаліся ўжо ў незалежных дзяржавах, куды працягвалі паступаць і далей (па меры працягу выпуску серыі на РВЗ). Адзін састаў (ДР1А-183) у 1999 годзе быў перададзены з Эстоніі ў Грузію<ref name=trainpixDR1-183/>. Па стане на сярэдзіну 2017 года вялікая колькасць дызель-цягнікоў серыі (у асноўным ДР1А) усё яшчэ знаходзіцца ў эксплуатацыі. Значная частка з іх прыпадае на Беларускую чыгунку, дзе яны прыпісаныя да дэпо Оршы, Брэста, Гомеля, Баранавічаў і абслугоўваюць неэлектрыфікаваныя ўчасткі чыгункі. Акрамя Беларусі, дызель-цягнікі гэтай серыі ў розных выкананнях працуюць у Латвіі, Літве, Украіне, Казахстане; нязначная частка эксплуатуецца ў Расіі (напрыклад, на паўночнай і Кастрычніцкай чыгунках). Некалькі саставаў да [[2017 год у гісторыі чыгуначнага транспарту|2017]] года эксплуатаваліся на Калінінградскай чыгунцы, затым прыдатныя для эксплуатацыі цягніка перадалі на Паўночную дарогу; адзін вагон паступіў у музей у Калінінградзе. Раней эксплуатаваныя ў Эстоніі дызель-цягнікі прадалі ў Латвію, Казахстан і Таджыкістан. Усе цягнікі ДР1, выпушчаныя ў перыяд з 1963 па 1965 гады, спісаныя. Некалькі ДР1 выкарыстоўваюцца як службовыя. Спісаныя амаль усе саставы ДР1П. Апошні ДР1П у Беларусі быў спісаны [[5 чэрвеня]] [[2017 год у гісторыі чыгуначнага транспарту|2017]] года ў дэпо Баранавічы. Галаўныя вагоны ДР1П-101 працуюць на Украіне ў саставе, перапазначаным як ДР1А-013. Частка вагонаў ДР1П-403 выкарыстоўваюцца для службовых паездак у Азербайджане. Лёс яшчэ аднаго цягніка (ДР1П-121, звязанага з Саяна-Шушанскай ГЭС) невядомы. Выпушчаныя ў перыяд з 1966 па 1970 гады склады таксама ў асноўным спісаныя, некалькі перададзеныя ў чыгуначныя музеі, некаторыя з пакінутых працуюць у якасці службовых<ref name=trainpixDR1/><ref name=trainpixDR1P>{{cite web|url=https://trainpix.org/list.php?mid=106|title=ДР1П — Список подвижного состава|subtitle=(фотогалерея и база приписки)|website=TrainPix|accessdate=2017-03-08}}</ref><ref name=trainpixDR1B/>. <gallery perrow="3" widths="320px" heights="180px"> DR1A-187_"Dinaburga"_express_(engine_startup_and_lots_of_smoke).webm|thumbtime=1:54|Запуск дызеля і адпраўленне ДР1А-187 ДР1А-172, Крустпилс, 23.12.2011.webm|thumbtime=28|ДР1А-172 у шасцівагоннай кампаноўцы DR1P-098 Zelenoye - Belarus.webm|thumbtime=12|ДР1П-098 DR1A-267-291 (Rīga-Daugavpils), Krustpils.webm|thumbtime=1:48|Здвоены цягнік ДР1А-267+291 з маторнымі вагонамі пасярод саставу. Галаўныя прычапныя вагоны маюць вуглаватыя кабіны, галаўныя Маторныя-класічныя. DR1A-198-311 + DR1A-210 decoupling.webm|thumbtime=47|Расчэп здвоенага складу з ДР1А-198-311 і ДР1А-210 з рознымі кабінамі ДР1Б-502.webm|thumbtime=7|ДР1Б-502 </gallery> {{зноскі}} {{Дызель-цягнікі}} [[Катэгорыя:Дызель-цягнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Дызель-цягнікі СССР]] [[Катэгорыя:Дызель-цягнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Дызель-цягнікі Расіі]] [[Катэгорыя:Дызель-цягнікі Украіны]] 39etgt2siyb1vl4rw6slokmds08mj7n 0 664212 5132714 4719708 2026-04-26T14:22:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132714 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Зашчоб’еўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Рэчыцкі раён]] |Уключае = 6 населеных пунктаў |Сталіца = [[Зашчоб’е]] |Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]],</br>[[26 верасня]] [[2006]] |Скасаванне = [[30 снежня]] [[1927]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1869 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = https://rechitsa.by/sovet_zashebie.html |Заўвагі = }} '''Зашчо́б’еўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Рэчыцкі раён|Рэчыцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Зашчоб’е]]. Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення]] [[БССР]] з 8 снежня 1926 года '''Зашчобскі сельсавет''' у складзе [[Васілевіцкі раён|Васілевіцкага раёна]] [[Рэчыцкая акруга|Рэчыцкай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе [[Хойніцкі раён|Хойніцкага раёна]]. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Маканавіцкі сельсавет|Маканавіцкага сельсавета]]. 26 верасня 2006 года ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці ўтвораны Зашчоб’еўскі сельсавет у складзе вёсак [[Глінная Слабада]], [[Зашчоб’е]], [[Маканавічы]], якія знаходзіліся ў адміністрацыйным падпарадкаванні Васілевіцкага гарсавета. Цэнтр — вёска Зашчоб’е<ref>[http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295 Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190922194610/http://pravo.by/pdf/2006-175/2006-175(003-054).pdf |date=22 верасня 2019 }}</ref>. 28 кастрычніка 2014 года ў склад сельсавета ўвайшлі аграгарадок [[Ведрыч (аграгарадок)|Ведрыч]], вёскі [[Закрашынскі Мох]] і [[Рассвет (Рэчыцкі раён)|Рассвет]], якія знаходзіліся ў падпарадкаванні Васілевіцкага гарсавета<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D914g0067156&p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 28 октября 2014 г. № 38 Об изменении границ городского поселка Заречье и Защебьевского сельсовета Речицкого района Гомельской области]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (3 населеныя пункты) — 1775 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 96,9 % — [[беларусы]], 2,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=1 снежня 2020 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (6 населеных пунктаў) — 1869 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн., «Беларусь», 1985. — 390 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Зашчоб’еўскі сельсавет}} {{Рэчыцкі раён}} [[Катэгорыя:Зашчоб’еўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Васілевіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Хойніцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1927 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2006 годзе]] rvwjvsjuu3tu8xnagftacel93hqvxw0 0 669222 5132788 3784171 2026-04-26T16:03:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132788 wikitext text/x-wiki [[Файл:Fedor Bronnikov 007.jpg|міні|Лазар ля палаца багацея]] '''Зварот да ўбоства''' ({{lang-la|Argumentum ad lazarum}}) — гэта [[лагічная памылка]], пры якой падмануты мяркуе, што сцверджанне вернае, бо выказчык [[Беднасць|бедны]], ці наадварот, нявернае, бо выказчык [[Багацце|багаты]]. Гэтая памылка па [[Латынь|латыні]] названа ў гонар [[Біблія|біблейскага]] [[Лазар]]а, жабрака з [[Новы запавет|Новага запавету]], які атрымаў узнагароду пасля смерці. Папулярная форма гэтае памылкі выражаецца ў словах «бедны, але сумленны», дзе «але» (магчыма невыказана) падмяняецца на [[лагічнае следства]] і пераўтвараецца ў «бедны — значыць сумленны». Існуе і адваротная лагічная памылка, [[зварот да багацця]]. Нягледзячы на [[Фармалізм|фармальны]] характар [[Дэдуктыўная логіка|дэдуктыўнай логікі]], якая не патрабуе [[Эксперымент|эксперыментаў]] для вывярэння [[Праўдзівасць|праўдзівасці]], існуюць аргументы з богу [[Індуктыўная логіка|індуктыўнае логікі]], накшталт даследавання Гросмана і Брынзы ([[2017]]), у якім сцвярджаецца, што «магчымасць разглядаць альтэрнатывы большая ва ўбогіх», аднак у цэлым, гэта толькі адзіночнае даследаванне, і ніяк не мяняе памылковасці звароту да ўбоства.<ref>Michael Price. «The lower your social class, the 'wiser' you are, suggests new study». ''Science'', 2017-12-20. doi:10.1126/science.aar8218</ref><ref>Justin P. Brienza, Igor Grossmann. [http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/284/1869/20171870 «Social class and wise reasoning about interpersonal conflicts across regions, persons and situations»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180926154236/http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/284/1869/20171870 |date=26 верасня 2018 }}. ''Proceedings of the Royal Society B'', 2017-12-20. Accessed 2017-12-23. {{DOI|10.1098/rspb.2017.1870}}</ref> {{зноскі}} [[Катэгорыя:Лагічныя памылкі]] lbq42luozkg8wtqnh1gai457hj95p4w 10 671708 5132702 5115322 2026-04-26T14:05:56Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5132702 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = БДСГА |navbar = |state = autocollapse |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія]] |выява = [[Выява:Belarusian agriculture academy.jpg|150пкс|Навучальна-лабараторны корпус БДСГА]] |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = Факультэты |спіс1 = * [[Агратэхналагічны факультэт БДСГА|Агратэхналагічны факультэт]] * [[Факультэт біятэхналогіі і аквакультуры БДСГА|Факультэт біятэхналогіі і аквакультуры]] * [[Факультэт механізацыі сельскай гаспадаркі БДСГА|Факультэт механізацыі сельскай гаспадаркі]] * [[Землеўпарадкавальны факультэт БДСГА|Землеўпарадкавальны факультэт]] * [[Меліярацыйна-будаўнічы факультэт БДСГА|Меліярацыйна-будаўнічы факультэт]] * [[Эканамічны факультэт БДСГА|Эканамічны факультэт]] * [[Факультэт бухгалтарскага ўліку БДСГА|Факультэт бухгалтарскага ўліку]] * [[Факультэт кіравання і сацыяльных камунікацый БДСГА|Факультэт кіравання і сацыяльных камунікацый]] {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1=Колішнія |спіс1= * [[Агранамічны факультэт БДСГА|Агранамічны факультэт]] * [[Факультэт аграхіміі і глебазнаўства БДСГА|Факультэт аграхіміі і глебазнаўства]] * [[Плодаагароднінны факультэт БДСГА|Плодаагароднінны факультэт]] * [[Аграэкалагічны факультэт БДСГА|Аграэкалагічны факультэт]] }} |загаловак2 = [[Комплекс будынкаў Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі|Будынкі]] |спіс2 = * [[Адміністрацыйны корпус (Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія)|Адміністрацыйны корпус]] * [[Будынак бібліятэкі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі|Будынак бібліятэкі]] * [[Вучэбны корпус факультэта гідрамеліярацыі Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі|Вучэбны корпус факультэта гідрамеліярацыі]] * [[Вучэбны корпус № 4 (Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія)|Вучэбны корпус № 4]] * [[Галоўны корпус Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі|Галоўны корпус]] * [[Дзіцячы сад (Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія)|Дзіцячы сад]] * [[Дом Максіма Гарэцкага (Горкі)|Дом Максіма Гарэцкага]] * [[Комплекс будынкаў Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі|Комплекс будынкаў]] * [[Правы флігель (Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія)|Правы флігель]] * [[Прафесарскі корпус Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі|Прафесарскі корпус]] * [[Таксатарскі корпус Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі|Таксатарскі корпус]] * [[Фізіка-хімічны корпус Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі|Фізіка-хімічны корпус]] |загаловак3 = Іншае |спіс3 = * [[Батанічны сад Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі|Батанічны сад]] * [[Беларуская секцыя студэнтаў Горацкага сельскагаспадарчага інстытута|Беларуская секцыя студэнтаў]] * [[Горацкае раённае краязнаўчае таварыства]] * [[Горацкая філія «Аршанскага Маладняка»]] |стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Адукацыя ў Беларусі|БДСГА]] </noinclude> q630l5amwj3ng7i89xqlhk3kci8imxr 0 675568 5132684 4075370 2026-04-26T13:25:24Z ~2026-25348-96 167234 5132684 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Віктар Якаўлевіч Прушак''' (нар. {{ДН|24|1|1956}}, в. [[Ямінск]], [[Любанскі раён]], [[Мінская вобласць]]) — беларускі вучоны ў галіне геатэхналогіі і горнага машынабудавання. [[Член-карэспандэнт НАН Беларусі|Член-карэспандэнт]] (2014), [[акадэмік НАН Беларусі]] (2021)<ref>https://nasb.gov.by/rus/news/photo/20211220/list.pdf</ref>, [[Доктар навук|доктар тэхнічных навук]] (2000), [[прафесар]] (2001). [[Заслужаны вынаходнік Рэспублікі Беларусь]] (2012). Ганаровы грамадзянін г. [[Любань|Любані]] (2006). == Біяграфія == Скончыў [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Наваполацкі політэхнічны інстытут]] (1978). У 1978 працаваў на Гомельскім ліцейным заводзе «Цэнтраліт». З 1980 года на Салігорскім ліцейна-механічным заводзе, з 1988 года дырэктар будуемага Салігорскага завода тэхналагічнага абсталявання. З 1993 года дырэктар Інстытута праблем рэсурсазберажэння, з 1999 года тэхнічны дырэктар, з 2017-2023 года дырэктар ЗАТ «Салігорскі Інстытут праблем рэсурсазберажэння з доследнай вытворчасцю»<ref>[https://nasb.gov.by/bel/members/chleny-korrespondenty/prushak.php ПРУШАК Віктар Якаўлевіч]</ref>. == Узнагароды і прэміі == Лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] у галіне навукі і тэхнікі (2000, у аўтарскім калектыве) — ''за працу «Парашковыя ахоўныя пакрыцці: тэорыя, тэхналогія, практыка».'' Узнагароджаны [[Медаль «За працоўныя заслугі»|медалём «За працоўныя заслугі»]] (2006). == Навуковая дзейнасць == Распрацаваў рэсурсазберагальныя тэхналогіі падземнай распрацоўкі саляных пластоў у складаных горна-геалагічных умовах, спосабы прадухілення газадынамічных з’яў у калійных рудніках, спосабы павышэння ўстойлівасці горных выпрацовак. Устанавіў заканамернасці праявы горнага ціску ў пародным масіве паблізу горных выпрацовак Старобінскага радовішча, Асаблівасці ўзаемадзеяння інжынерных канструкцый з пародным масівам на глыбокіх гарызонтах, асаблівасці зруху зямной паверхні ва ўмовах развіцця слупковых сістэм распрацоўкі. Распрацаваў геафізічныя мадэлі ўзаемадзеяння выканаўчых органаў горных машын з напружана-дэфармаваным горным масівам, вызначыў заканамернасці пабудовы забойных лавакомплексаў, механізмы ўплыву горнага ціску на праходчыя і ачышчальныя комплексы. Прапанаваў рашэнні па аптымізацыі тэхналогіі перапрацоўкі хлорыстага калію. Аўтар больш за 290 навуковых прац, у тым ліку 12 манаграфій, 166 патэнтаў на вынаходствы. === Бібліяграфія === * Строительство горных выработок специальными способами. Минск, 2005 (в соавт.). * Технология производства и ремонта горных машин и оборудования : в 2 т. Минск, 2007 (в соавт.). * Регулирование коллоидно-химических свойств солевых минеральных дисперсий при получении гранулированных калийных удобрений Минск, 2010 (в соавт.). * Деформирование контура горных выработок Старобинского месторождения калийных солей при различных глубинах заложения // Докл. НАН Беларуси. 2016. № 2. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://csl.bas-net.by/personalii/85268/prushak-viktor-yakovlevich/ Віктар Якаўлевіч Прушак] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Прушак Віктар Якаўлевіч}} [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Любані]] [[Катэгорыя:Машынабудаўнікі Беларусі]] ce88j7plsjorxbqymf17iaaq1b0yesd 0 682405 5132781 4705506 2026-04-26T15:56:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132781 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Званецкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Рагачоўскі раён]] |Уключае = 5 населеных пунктаў |Сталіца = [[Званец (Рагачоўскі раён)|Званец]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1337 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Зване́цкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 года вёска) [[Званец (Рагачоўскі раён)|Званец]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Журавіцкі раён|Журавіцкага раёна]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Журавіцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе [[Быхаўскі раён|Быхаўскага раёна]], з 5 снежня 1931 года ў складзе Рагачоўскага раёна, з 12 лютага 1935 года ў складзе [[Доўскі раён|Доўскага раёна]], які 5 красавіка 1935 года перайменаваны ў Журавіцкі раён. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. З 17 снежня 1956 года сельсавет у складзе Рагачоўскага раёна. 13 жніўня 1964 года ў склад сельсавета з [[Журавіцкі сельсавет|Журавіцкага сельсавета]] перададзены пасёлак [[Ільіч (Рагачоўскі раён)|Ільіч]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 13 жніўня 1964 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1964, № 36 (1076).</ref>. 18 верасня 2018 года скасаваны пасёлак [[Гумнішча (Рагачоўскі раён)|Гумнішча]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D918g0091536&p1=1 Решение Рогачевского районного Совета депутатов от 18 сентября 2018 г. № 33 Об упразднении сельских населенных пунктов Рогачёвского района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (6 населеных пунктаў) — 1780 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 94,2 % — [[беларусы]], 4,8 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=12 ліпеня 2021 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года (5 населеных пунктаў) — 1337 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * [https://rogachev.gomel-region.by/uploads/files/Zvonetskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.pdf Інфармацыя пра Званецкі сельсавет на сайце Рагачоўскага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210712052454/https://rogachev.gomel-region.by/uploads/files/Zvonetskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.pdf|date=12 ліпеня 2021}} {{ref-ru}} {{Званецкі сельсавет}} {{Рагачоўскі раён}} [[Катэгорыя:Званецкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Журавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Быхаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Доўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] oxq4eyljw2ckn76k9kufn950gvbw4g4 0 683011 5132940 5023971 2026-04-27T09:29:40Z Slavazai1973 60865 /* Вядомыя баскетбалісты */ 5132940 wikitext text/x-wiki {{Картка БК | назва = РДВАР | заснаваны = 1992 | расфарміраваны = | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | горад = {{Сцяг Мінска}}[[Мінск]] }} '''РДВАР''' — беларускі мужчынскі баскетбольны клуб з [[Мінск]]а. Прадстаўляў [[Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву]]. == Гісторыя == Каманда выступае ў [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|чэмпіянаце Беларусі па баскетболе]] з 1992 года (з перапынкамі), двойчы перамагала ў чэмпіянаце краіны. У 1997 годзе каманда сумесна з «[[Аўтазаводзец Мінск|Аўтазаводцам]]» пад кіраўніцтвам [[Аляксандр Мікалаевіч Таніеў|Аляксандра Таніева]] і [[Аляксандр Леанідавіч Папкоў|Аляксандра Папкова]] стала першым уладальнікам [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубка Беларусі]]. == Назвы == * РТІ-2-РВАР (1992—1994) * РВАР (1994—1997) * РШВСМ-РВАР (1997—1999) * РВАР (2000—2002) * [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ-РВАР]] (2002—2003) * РВАР (2003—2004) * РДВАР-РЦАР (2006—2007) * РДВАР (2007—2009) * [[Віталюр-РДВАР]] (2009—2011) * БКМ-РДВАР (2013—2014) * РДВАР (з 2014) == Дасягненні == '''[[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Чэмпіён (2)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1993/1994|1993/1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1996/1997|1996/1997]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] '''Срэбраны прызёр (2)''': [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2002/2003|2002/2003]]. '''[[Кубак Беларусі па баскетболе]]''' * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Пераможца (1)''': [[Кубак Беларусі па баскетболе 1997|1997]] (сумесна з «[[Аўтазаводзец Мінск|Аўтазаводцам]]»). == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1992-93 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || - || |- | 1993-94 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Gold|Чэмпіён || - || |- | 1994-95 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || 6 || - || |- | 1995-96 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || 4 || - || |- | [[Сезон 1996/1997 РВАР|1996-97]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold| [[Кубак Беларусі па баскетболе 1997|Пераможца]] || |- | [[Сезон 1997/1998 РШВСМ-РВАР|1997-98]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || 7 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 1998|7-е месца]] || |- | [[Сезон 1998/1999 РШВСМ-РВАР|1998-99]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | 2000-01 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2000/2001|Першая ліга]] || 7 || н/у || |- | 2001-02 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2001/2002|Першая ліга]] || н/у || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2001|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2002/2003 РТІ-РВАР|2002-03]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || н/у || |- | [[Сезон 2003/2004 РВАР|2003-04]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2003|7-е месца]] || |- | [[Сезон 2006/2007 РДВАР-РЦАР|2006-07]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2006/2007|Першая ліга]] || 6 || н/у || |- | [[Сезон 2007/2008 РДВАР|2007-08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2007/2008|Першая ліга]] || 5 || н/у || |- | [[Сезон 2008/2009 РДВАР|2008-09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2008/2009|Першая ліга]] || 2 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2008|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2009/2010 Віталюр-РДВАР|2009-10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2009|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2010/2011 Віталюр-РДВАР|2010-11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 7 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2010|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2013/2014 РДВАР|2013-14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2013/2014| Першая ліга]] || 1 || н/у || |- | [[Сезон 2019/2020 РДВАР|2019-20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 12 || н/у || |- | [[Сезон 2020/2021 РДВАР|2020-21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |- | [[Сезон 2024/2025 РДВАР|2024-25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 10 || н/у || |} == Галоўныя трэнеры == {{Div col|3}} * [[Міхаіл Аляксеевіч Тайц|Міхаіл Тайц]]<ref>{{Cite web |title=Баскетбол. Утрата. Умер Михаил Тайц |url=https://www.pressball.by/news/basketball/15801 |accessdate=19 ліпеня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180126014016/https://www.pressball.by/news/basketball/15801 |archivedate=26 студзеня 2018 |url-status=dead }}</ref> (1992—1995) * [[Аляксандр Леанідавіч Папкоў|Аляксандр Папкоў]] (1995—1997) * [[Аляксандр Аляксандравіч Барысаў (трэнер)|Аляксандр Барысаў]] (1997—1998) * [[Міхаіл Аркадзевіч Фейман|Міхаіл Фейман]] (1998—1999) * [[Аляксандр Леанідавіч Папкоў|Аляксандр Папкоў]] (2000—2004) * [[Валерый Пятровіч Ваўлеў|Валерый Ваўлеў]] (2006—2007) * [[Аляксандр Аляксандравіч Барысаў (трэнер)|Аляксандр Барысаў]] (2007—2011) * [[Міхаіл Аркадзевіч Фейман|Міхаіл Фейман]] (2011) * [[Сяргей Сяргеевіч Варыводаў|Сяргей Варыводаў]] (2013—2014) * [[Генадзь Леанідавіч Самарскі|Генадзь Самарскі]] (2015—2016) * [[Аляксандр Аляксандравіч Падзерачоў|Аляксандр Падзерачоў]] (2016—2017) * [[Мікалай Аляксандравіч Аляксееў|Мікалай Аляксееў]]<ref>{{Cite web |title=Баскетбол. Команда РГУОР выиграла международный турнир в Латвии |url=https://www.pressball.by/news/basketball/283144 |accessdate=17 сакавіка 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180126014013/https://www.pressball.by/news/basketball/283144 |archivedate=26 студзеня 2018 |url-status=dead }}</ref> (2017—2021) * [[Аляксей Іванавіч Сяленя|Аляксей Сяленя]] (2021—2023) * [[Андрэй Васільевіч Клемезь|Андрэй Клемезь]]<ref>[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/7676-andrej-klemez-glavnyj-trener-muzhskoj-sbornoj-u-14 АНДРЕЙ КЛЕМЕЗЬ – ГЛАВНЫЙ ТРЕНЕР МУЖСКОЙ СБОРНОЙ U-14]</ref> (з 2023) {{Div col end}} == Вядомыя баскетбалісты == {{Div col|3}} * [[Мікалай Аляксандравіч Аляксееў|Мікалай Аляксееў]] (1994—1997) * [[Дзмітрый Міхайлавіч Арзютаў|Дзмітрый Арзютаў]] (1994—1996) * [[Аляксандр Асіповіч]] (1998/99) * [[Віктар Сасунавіч Аўсепян|Віктар Аўсепян]] (2006—2010) * [[Данііл Іванавіч Барысевіч|Данііл Барысевіч]] (2015—2017) * [[Кірыл Валянцінавіч Васкаўцоў|Кірыл Васкаўцоў]] (2018/19) * [[Дзяніс Андрэевіч Вікенцьеў|Дзяніс Вікенцьеў]] (2013/14) * [[Расціслаў Мікалаевіч Вяргун|Расціслаў Вяргун]] (1998/99) * [[Цімафей Андрэевіч Вяроўкін|Цімафей Вяроўкін]] (2009—2011) * [[Аляксандр Іванавіч Вярэніч|Аляксандр Вярэніч]] (1993/94, 2002/03) * [[Павел Міхайлавіч Габрусевіч|Павел Габрусевіч]] (1998/99) * [[Ігар Валер’евіч Галабурда|Ігар Галабурда]] (1994—1998) * [[Валерый Гандлін]] (2003/04) * [[Яўген Грэхаў]] (2002—2004) * [[Кірыл Аляксандравіч Дыдзік|Кірыл Дыдзік]] (1996—1998, 2002/03) * [[Аляксандр Зыскуноў]] (1992/93, 2003) * [[Аляксандр Ігнацік]] (1998/99, 2002/03) * [[Алег Кажанец]] (1994—1996) * [[Дзмітрый Іванавіч Калтуноў|Дзмітрый Калтуноў]] (1992/93, 1997/98) * [[Данііл Ігаравіч Каско|Данііл Каско]] (2018—2021) * [[Аляксей Уладзіміравіч Качан|Аляксей Качан]] (2006—2011) * [[Сяргей Яўгенавіч Кец|Сяргей Кец]] (1994—1997) * [[Алег Віталевіч Крыванос|Алег Крыванос]] (1996/97) * [[Андрэй Віталевіч Крыванос|Андрэй Крыванос]] (1993/94) * [[Уладзімір Міхайлавіч Крысевіч|Уладзімір Крысевіч]] (2006—2011) * [[Дзмітрый Аляксандравіч Кузьмін|Дзмітрый Кузьмін]] (1992—1994) * [[Аляксандр Іванавіч Куль|Аляксандр Куль]] (1992—1994) * [[Яраслаў Дзмітрыевіч Курапаў|Яраслаў Курапаў]] (2006—2011) * [[Арсеній Генадзьевіч Кучынскі|Арсеній Кучынскі]] (1997/98) * [[Аляксей Мікалаевіч Лашкевіч|Аляксей Лашкевіч]] (1993—1997) * [[Віталь Віктаравіч Лютыч|Віталь Лютыч]] (2006/07, 2008—2010) * [[Максім Іванавіч Лютыч|Максім Лютыч]] (2013/14) * [[Юрый Мішукоў]] (2002—2004) * [[Аляксей Андрэевіч Навойчык|Аляксей Навойчык]] (2015/16) * [[Андрэй Андрэевіч Навойчык|Андрэй Навойчык]] (2006—2010) * [[Дзмітрый Мікалаевіч Паляшчук|Дзмітрый Паляшчук]] (2002—2004) * [[Аляксандр Леанідавіч Папкоў|Аляксандр Папкоў]] (1992—1994) * [[Цімафей Віталевіч Паралёў|Цімафей Паралёў]] (2013/14) * [[Аляксандр Яўгенавіч Пустагвар|Аляксандр Пустагвар]] (2000/01) * [[Аляксей Пятровіч Пынцікаў|Аляксей Пынцікаў]] (1992—1994) * [[Андрэй Анатолевіч Рагазенка|Андрэй Рагазенка]] (2013/14) * [[Сяргей Мацвеевіч Светнік|Сяргей Светнік]] (2002/03) * [[Арцём Секушэнка]] (2015—2017) * [[Аляксандр Сяргеевіч Семянюк|Аляксандр Семянюк]] (2009—2011) * [[Сяргей Сланеўскі]] (1994/95) * [[Андрэй Аляксандравіч Стаброўскі|Андрэй Стаброўскі]] (2013/14) * [[Вадзім Дзмітрыевіч Стубеда|Вадзім Стубеда]] (2015/16) * [[Аляксей Іосіфавіч Сухавецкі|Аляксей Сухавецкі]] (1998/99, 2002/03) * [[Валерый Міхайлавіч Хаменя|Валерый Хаменя]] (1994—1997, 2003) * [[Сяргей Чарыкаў]] (1998/99) * [[Дзмітрый Шпадарук]] (1997/98) {{Div col end}} {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://rguor.by/об-учреждении Установа адукацыі «Рэспубліканскае дзяржаўнае вучылішча алімпійскага рэзерву»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211122165227/https://rguor.by/%D0%BE%D0%B1-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8 |date=22 лістапада 2021 }} * [https://rguor.by/об-учреждении/учебно-спортивное-отделение/отделения-по-видам-спорта/баскетбол Баскетбол на сайце РДВАР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230818084844/https://rguor.by/%D0%BE%D0%B1-%D1%83%D1%87%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B8/%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%BE-%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B5-%D0%BE%D1%82%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/%D0%BE%D1%82%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D0%BE-%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BC-%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0/%D0%B1%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB |date=18 жніўня 2023 }} * [https://competitions.russiabasket.ru/superliga/men/team/?id=28613&apiUrl=https://org.infobasket.su&compId=47200&lang=ru Профіль на сайце РФБ] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:РДВАР (баскетбольны клуб)| ]] ob6okwgcqi2pq2jcrap8swh09unrkf1 0 683809 5132947 5111412 2026-04-27T09:49:47Z Slavazai1973 60865 /* Статыстыка выступленняў клубаў з Гомеля ў чэмпіянаце Беларусі */ 5132947 wikitext text/x-wiki {{Картка БК | назва = Гомельскія рысі | заснаваны = [[1998]] | расфарміраваны = | краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | горад = [[Гомель]] }} '''«Гомельскія рысі»''' — беларускі мужчынскі баскетбольны клуб з [[Гомель|Гомеля]]. == Гісторыя == Заснаваны ў 1974 годзе{{Крыніца?}}. == Назвы клуба == * «Лакаматыў» (1974—1977){{Крыніца?}}; * «Сож» (1977—1993){{Крыніца?}}; * «Сож-Пластык» (1993—1994){{Крыніца?}}; * «Сож» (1994—1998); * «Гомельскія рысі» (1998<ref>{{Cite web |url=https://www.gomelclub.by/bk-gomelskie-rysi-man |title=МЫ РАДЫ ПРИВЕТСТВОВАТЬ ВАС НА САЙТЕ КОМАНДЫ БК «ГОМЕЛЬСКИЕ РЫСИ» |access-date=29 ліпеня 2021 |archive-date=29 ліпеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729091638/https://www.gomelclub.by/bk-gomelskie-rysi-man |url-status=dead }}</ref>—1999); * «Спартак-Кандытар» (1999—2004); * ГАСДзЮШАР (2004—2005); * «Сож» (2005—2011); * ГАЦАР-Сож (2011—2012); * «Сож» (2012—2013); * «Сож»-ГДУ (2013—2014); * ГАЦАР-«Сож» (2014—2015); * ГАЦАР — зборная Гомельскай вобласці (2015—2019); * Масіта-ГАЦАР (2019—2020); * Гомельскія рысі-ГДУ (2020—2021); * «Гомельскія рысі» (з 2021). == Дасягненні == ; [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі і БССР па баскетболе]] * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Чэмпіён VIII-й Спартакіяды БССР: 1982. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Чэмпіён IX-й Спартакіяды БССР: 1986. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Чэмпіён БССР (4): 1988, 1989, 1990, 1991. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр Чэмпіянату БССР (2): 1985, 1992. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр Х-й Спартакіяды БССР: 1990/1991, першы і другі этапы. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр Чэмпіянату Беларусі (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1999/2000|1999/2000]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2001/2002|2001/2002]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр Чэмпіянату Беларусі (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2012/2013|2012/2013]]. ; [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубак Беларусі і БССР па баскетболе]] * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік Кубка БССР (2): 1988, 1989. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Фіналіст Кубка Беларусі (3): [[Кубак Беларусі па баскетболе 2000|2000]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2001|2001]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2002|2002]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр Кубка Беларусі (2): [[Кубак Беларусі па баскетболе 1999|1999]], [[Кубак Беларусі па баскетболе 2013|2013]]. == Статыстыка выступленняў == === Статыстыка выступленняў клубаў з Гомеля ў чэмпіянаце СССР === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Назва !! Ліга !! Чэмпіянат СССР !! Заўвагі |- | 1976-77 || Лакаматыў || [[Чэмпіянат СССР па баскетболе 1976/1977|Першая ліга]] || 10 (Групавы этап) || Не трапіў у фінальны этап Першай лігі |- | 1977-78 || Сож || [[Чэмпіянат СССР па баскетболе 1977/1978|Першая ліга]] || 21 || |- | 1978-79 || Сож || [[Чэмпіянат СССР па баскетболе 1978/1979|Першая ліга]] || 15 || |- | 1979-80 || Сож || [[Чэмпіянат СССР па баскетболе 1979/1980|Першая ліга]] || 11 || |- | 1980-81 || Сож || [[Чэмпіянат СССР па баскетболе 1980/1981|Першая ліга]] || 7 (Групавы этап) || Не трапіў у фінальны этап Першай лігі |} === Статыстыка выступленняў клубаў з Гомеля ў чэмпіянаце Беларусі === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Назва !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1992-93 || Сож || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 1993-94 || Сож-Пластык || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 1994-95 || Сож || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 1995-96 || Сож || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 1996-97 || Сож || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 1997|6-е месца]] || |- | 1997-98 || Сож || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || 5 || н/у || |- | [[Сезон 1998/1999 «Гомельскіх рысей»|1998-99]] || Гомельскія рысі || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 1999/2000 «Спартак-Кандытар»|1999-00]] || Гомельскія рысі / Спартак-Кандытар || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || style="background:#cc9966"| [[Кубак Беларусі па баскетболе 1999|Бронзавы прызёр]] || Кубак Корача — папярэдні раўнд<br />Змяніў назву падчас сезона |- | [[Сезон 2000/2001 «Спартак-Кандытар»|2000-01]] || Спартак-Кандытар || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2000|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2001/2002 «Спартак-Кандытар»|2001-02]] || Спартак-Кандытар || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Сярэбраны прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2001|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2002/2003 «Спартак-Кандытар»|2002-03]] || Спартак-Кандытар || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па баскетболе 2002|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2003/2004 «Спартак-Кандытар»|2003-04]] || Спартак-Кандытар || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2003|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2004/2005 ГАСДзЮШАР|2004-05]] || ГАСДзЮШАР || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || 7 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2004|6-е месца]] || |- | [[Сезон 2005/2006 «Сожа» Гомель|2005-06]] || Сож || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2005|6-е месца]] || |- | [[Сезон 2006/2007 «Сожа» Гомель|2006-07]] || Сож || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2006|7-е месца]] || |- | [[Сезон 2007/2008 «Сожа» Гомель|2007-08]] || Сож || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2007|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2008/2009 «Сожа» Гомель|2008-09]] || Сож || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 7 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2008|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2009/2010 «Сожа» Гомель|2009-10]] || Сож || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2009|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2010/2011 «Сожа» Гомель|2010-11]] || Сож || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2010|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2011/2012 «ГАЦАР-Сож»|2011-12]] || ГАЦАР-Сож || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |- | [[Сезон 2012/2013 «Сожа» Гомель|2012-13]] || Сож || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2012|Групавы этап]] || |- | [[Сезон 2013/2014 «Сож-ГДУ»|2013-14]] || Сож-ГДУ || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"| [[Кубак Беларусі па баскетболе 2013|Бронзавы прызёр]] || |- | [[Сезон 2014/2015 «ГАЦАР-Сож»|2014-15]] || ГАЦАР-Сож || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |- | 2015-16 || ГАЦАР-Сож / ГАЦАР-Зборная Гомельскай вобласці || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 9 || н/у || Змяніў назву падчас сезона |- | 2016-17 || ГАЦАР-Зборная Гомельскай вобласці || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 10 || н/у || |- | 2017-18 || ГАЦАР-Зборная Гомельскай вобласці || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | 2018-19 || ГАЦАР-Зборная Гомельскай вобласці || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 11 || н/у || |- | 2019-20 || Masita-ГАЦАР-Гомельскай вобласці || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | 2020-21 || Гомельскія рысі-ГДУ || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 9 || н/у || |- | [[Сезон 2021/2022 «Гомельскіх рысей»|2021-22]] || Гомельскія рысі || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |- | [[Сезон 2022/2023 «Гомельскіх рысей»|2022-23]] || Гомельскія рысі || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 7 || н/у || |- | [[Сезон 2023/2024 «Гомельскіх рысей»|2023-24]] || Гомельскія рысі || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 2024/2025 «Гомельскіх рысей»|2024-25]] || Гомельскія рысі || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 8 || н/у || |- | [[Сезон 2025/2026 «Гомельскіх рысей»|2025-26]] || Гомельскія рысі || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || 9 || н/у || |} == Трэнеры == {{Div col|3}} * {{Сцяг Беларусі}} [[Леанід Мікалаевіч Макарэвіч]] (1974—1981) ** другі трэнер [[Барыс Андрэевіч Царыкаў (баскетбаліст)|Барыс Андрэевіч Царыкаў]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Барыс Андрэевіч Царыкаў (баскетбаліст)|Барыс Андрэевіч Царыкаў]] (1981—1990) ** другі трэнер [[Ігар Ягоравіч Марозаў]] (з 1985) * {{Сцяг Беларусі}} [[Валянцін Пятровіч Варонін]] (1990—1993) * {{Сцяг Беларусі}} [[Барыс Андрэевіч Царыкаў (баскетбаліст)|Барыс Андрэевіч Царыкаў]] (1993—1995) ** другі трэнер [[Валянцін Пятровіч Варонін]] (да 1994) ** другі трэнер [[Ігар Ягоравіч Марозаў]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ігар Ягоравіч Марозаў]] (1995—1998) * {{Сцяг ЗША}}/{{Сцяг Нігерыі}} [[Карым-Амар Абдул-Хасан]] (1998—1999) ** другі трэнер [[Ігар Ягоравіч Марозаў]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ігар Ягоравіч Марозаў]] (1999) * {{Сцяг Беларусі}} [[Мікалай Аляксандравіч Бузлякоў]] (1999—2002) ** другі трэнер [[Уладзімір Міхайлавіч Дубадзелаў]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Ігар Ягоравіч Марозаў]] (2002—2004) ** другі трэнер [[Уладзімір Міхайлавіч Дубадзелаў]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Міхайлавіч Дубадзелаў]] (2004—2005) ** другі трэнер [[Віктар Паўлавіч Арлоў]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Анатолевіч Астраносаў]] (2005—2006) ** другі трэнер [[Сяргей Мікалаевіч Куляшоў]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Валянцін Пятровіч Варонін]] (2006) ** другі трэнер [[Аляксандр Анатолевіч Астраносаў]] ** другі трэнер [[Сяргей Мікалаевіч Куляшоў]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Леанід Грэбянькоў]] (2006—2007) ** другі трэнер [[Леанід Мікалаевіч Макарэвіч]] * {{Сцяг Украіны}} [[Барыс Дзербенцаў]] (2007) ** другі трэнер [[Леанід Грэбянькоў]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Леанід Грэбянькоў]] (2007—2008) * {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Андрэевіч Чванькоў]] (2008—2009) ** другі трэнер [[Аляксандр Аляксандравіч Падзерачоў]] * {{Сцяг Украіны}} [[Віктар Белаш]] (2009—2010) ** другі трэнер [[Андрэй Андрэевіч Чванькоў]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Андрэевіч Чванькоў]] (2010—2012) ** другі трэнер [[Аляксандр Аляксандравіч Падзерачоў]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Аляксандравіч Падзерачоў]] (2012—2016) ** другі трэнер [[Андрэй Андрэевіч Чванькоў]] * {{Сцяг Беларусі}} [[Андрэй Андрэевіч Чванькоў]] (2016—2024) ** другі трэнер [[Цімафей Андрэевіч Вяроўкін]] (з 2018) * {{Сцяг Беларусі}} [[Цімафей Андрэевіч Вяроўкін]] (з 2024) ** другі трэнер [[Андрэй Андрэевіч Чванькоў]] (да 2025) ** другі трэнер [[Аляксандр Аляксандравіч Падзерачоў]] (з 2025) {{Div col end}} == Вядомыя баскетбалісты == === У чэмпіянатах СССР і БССР === {{Div col|3}} * [[Валерый Акімаў]] * [[Аляксандр Анатолевіч Астраносаў|Аляксандр Астраносаў]] * [[Валянцін Пятровіч Варонін|Валянцін Варонін]] * [[Уладзімір Уладзіміравіч Верамеенка (старэйшы)|Уладзімір Верамеенка-старэйшы]] * [[Уладзімір Міхайлавіч Дубадзелаў|Уладзімір Дубадзелаў]] * [[Уладзімір Мікалаевіч Краўчанка|Уладзімір Краўчанка]] * [[Яўген Мікалаевіч Краўчанка|Яўген Краўчанка]] * [[Вячаслаў Васільевіч Кучанёў|Вячаслаў Кучанёў]] * [[Анатоль Мікалаевіч Ладуцька|Анатоль Ладуцька]] * [[Ігар Ягоравіч Марозаў|Ігар Марозаў]] * [[Аляксандр Леанідавіч Папкоў|Аляксандр Папкоў]] * [[Міхаіл Аркадзевіч Фейман|Міхаіл Фейман]] * [[Барыс Андрэевіч Царыкаў (баскетбаліст)|Барыс Царыкаў]] * [[Анатоль Шамелаў]] * [[Аляксей Аляксеевіч Шукшын|Аляксей Шукшын]] {{Div col end}} === У чэмпіянаце Беларусі === {{Div col|3}} * [[Аляксандр Анатолевіч Астраносаў|Аляксандр Астраносаў]] (1993—1996, 1999) * [[Руслан Леанідавіч Байдакоў|Руслан Байдакоў]] (1998) * [[Андрэй Быкаў]] (1992—1994) * [[Уладзімір Уладзіміравіч Верамеенка|Уладзімір Верамеенка-малодшы]] (1999, 2001—2002) * [[Уладзімір Уладзіміравіч Верамеенка (старэйшы)|Уладзімір Верамеенка-старэйшы]] (1992/93, 1994/95, 1996/97) * [[Цімафей Андрэевіч Вяроўкін|Цімафей Вяроўкін]] (2012—2023) * [[Дзяніс Гандлін]] (1996—2003) * [[Уладзімір Міхайлавіч Дубадзелаў|Уладзімір Дубадзелаў]] (1993—1998, 1999, 2001) * [[Аляксандр Уладзіміравіч Капачоў|Аляксандр Капачоў]] (2015—2018) * [[Павел Карасевіч]] (2011) * [[Сяргей Яўгенавіч Кец|Сяргей Кец]] (1999—2002) * [[Вячаслаў Аляксандравіч Корж|Вячаслаў Корж]] (2009—2011, 2023/24) * [[Генадзь Кузняцоў]] (1992—1994, 1999) * [[Сяргей Іванавіч Мацвееў|Сяргей Мацвееў]] (1997—2001, 2008—2010) * [[Андрэй Андрэевіч Навойчык|Андрэй Навойчык]] (2013/14) * [[Аляксандр Аляксандравіч Падзерачоў|Аляксандр Падзерачоў]] (1993—2004, 2008—2011) * [[Сяргей Мацвеевіч Светнік|Сяргей Светнік]] (1999) * [[Анатоль Віктаравіч Свірыдаў|Анатоль Свірыдаў]] (2000) * [[Кірыл Сяргеевіч Сітнік|Кірыл Сітнік]] (2008—2011, 2012—2014) * [[Сяргей Чарыкаў]] (2012—2015) * [[Андрэй Андрэевіч Чванькоў|Андрэй Чванькоў]] (1993—1999) * [[Анатоль Шамелаў]] (1992—1994) * [[Максім Валер’евіч Шустаў|Максім Шустаў]] (2014) * [[Алег Аляксандравіч Юшкін|Алег Юшкін]] (1992—1994) {{Div col end}} == Фарм-клубы == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Назва !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па баскетболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1992-93 || Гомель || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | 1999-00 || Энергетык-СДзЮШАР-9 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1999/2000|Першая ліга]] || 3 || н/у || |- | 1999-00 || Спартак-АДзЮСШ || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 1999/2000|Першая ліга]] || 4 || н/у || |- | [[Сезон 2000/2001 «Сожа» Гомель|2000-01]] || Сож || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2000|Групавы этап]] || |- | 2000-01 || Спартак-АДзЮСШ || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2000/2001|Першая ліга]] || 4 || н/у || |- | 2001-02 || Спартак-ГАСДзЮШАР || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2001/2002|Першая ліга]] || 3 || н/у || |- | 2002-03 || Гомельскія рысі || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2002/2003|Першая ліга]] || 3 || н/у || |- | 2002-03 || ГАСДзЮШАР || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2002/2003|Першая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2002|6-е месца]] || |- | 2003-04 || ГАСДзЮШАР || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || 11 || [[Кубак Беларусі па баскетболе 2003|8-е месца]] || |- | 2005-06 || ГАСДзЮШАР || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2005/2006|Першая ліга]] || 5 || н/у || |- | 2006-07 || ГАСДзЮШАР || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2006/2007|Першая ліга]] || 5 || н/у || |- | 2007-08 || ГАСДзЮШАР || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2007/2008|Першая ліга]] || 8 || н/у || |- | 2009-10 || ГАЦАР-Сож-2 || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2009/2010|Першая ліга]] || 7 || н/у || |- | 2013-14 || Сож-ГАЦАР || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2013/2014|Першая ліга]] || 5 || н/у || |- | 2023-24 || Гомельскія рысі-моладзевая || [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 14 || н/у || |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://belarus.basketball/team?team_id=199983&season_id=122657 Профіль на сайце БФБ] * [https://competitions.russiabasket.ru/superliga/men/team/?id=25723 Профіль на сайце РФБ] * [https://basketball.eurobasket.com/team/Belarus/Gomelskiye-Rysi-GGU-Gomel/4234 Профіль на сайце eurobasket.com] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)| ]] a2cjgxo28mq10tqhvvpojrnuvok2wj3 0 684610 5132904 5132430 2026-04-27T04:42:43Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Статыстыка выступленняў */ 5132904 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Гомель (значэнні)}} {{Гандбольны клуб | назва = Гомель | выява = ГК Гомель.png | поўная_назва = Гандбольны клуб «Гомель» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 1960 | расфарміраваны = | горад = [[Гомель]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = Аляксандр Падасінаў | пасада_кіраўніка = Дырэктар | трэнер = Сяргей Цыганкоў | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2020/2021 | месца = 3 месца | сайт = http://www.hc-gomel.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''«Гомель»''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Гомель]]. Заснаваны ў [[1960]] годзе. == Назвы == * «Марэна-Універсітэт» (1994—1996) * «Універсітэт» * ГГК * «Гомель» == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (8): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Бр}} 3-е месца (1): [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1992/93|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | 1993/94|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 1994/95|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 1995/96|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 1996/97|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 1997/98|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 1998/99|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 1999/00|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2000/01|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2001/2002 ГК Універсітэт Гомель|2001/02]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2002/2003 ГК Універсітэт Гомель|2002/03]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2003/2004 ГК Універсітэт Гомель|2003/04]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2004/05|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2005/06|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2006/07|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2007/2008 ГК ГГК Гомель|2007/08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2008/2009 ГК ГГК Гомель|2008/09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК ГГК Гомель|2009/10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 9 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Гомель|2010/11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК ГГК Гомель|2011/12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 5 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Гомель|2012/13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Гомель|2013/14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || [[Кубак Беларусі па гандболе 2014|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Гомель|2014/15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр |||| |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Гомель|2015/16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Гомель|2016/17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 2017/18|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 2018/19|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2019/20|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 6 ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|3-е месца]]|| |- | 2020/21|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |} == Галоўныя трэнеры == * [[Ігар Чаброў]] (2002, 2008) * [[Сяргей Мікалаевіч Цыганкоў|Сяргей Цыганкоў]] (2010—2011 ,2020) <ref>[https://web.archive.org/web/20130327233323/http://handball.by/%D0%93%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1/%D0%93%D0%9A-%D0%93%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C.html ГК «Гомель»]</ref> * [[Андрэй Уладзіміравіч Мачалаў|Андрэй Мачалаў]] (з 2020) {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.hc-gomel.by/ Сайт клуба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220522175636/http://hc-gomel.by/ |date=22 мая 2022 }} {{Склад ГК Гомель}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1960 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:ГК Гомель| ]] 4yug4slvxs3r5l6pdy3hukfqygmj9md 0 684647 5132918 5131086 2026-04-27T07:17:29Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Статыстыка выступленняў */ 5132918 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Машэка | выява = ГК Машэка Магілёў.png | поўная_назва = Гандбольны клуб «Машэка» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 2007 | расфарміраваны = | горад = [[Магілёў]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = Аляксей Васільеў | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2019/2020 | месца = 3-е мейсца | сайт = http://gkmasheka.mogilev.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''«Машэка»''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Магілёў]]. Заснаваны ў [[2007]] годзе. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (4): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], 2024/2025 * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Ср}} Фіналіст (3): [[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] ** {{Бр}} 3-е месца (1) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- |- | [[Сезон 2007/2008 ГК Машэка Магілёў|2007-08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2008/2009 ГК Машэка Магілёў|2008-09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Машэка Магілёў|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2010|3-е месца]]|| |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Машэка Магілёў|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 4 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Машэка Магілёў|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Машэка Магілёў|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Машэка Магілёў|2014-15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Машэка Магілёў|2015-16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Машэка Магілёў|2016-17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2017-18|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 2018-19|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|3-е месца]] || |- | 2019-20|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 2020-21|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|4-е месца]] || |- | 2021-22|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 4|| bgcolor="Silver" |[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|Фіналіст]] || |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|3}} * [[Леанід Іванавіч Бразінскі|Леанід Бразінскі]] (2008, 2010—2011) * [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (2012) * [[Казімір Казіміравіч Катлінскі|Казімір Катлінскі]] (2014—2017) * [[Сяргей Уладзіміравіч Багатыроў|Сяргей Багатыроў]] (2017—2021) * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў|Аляксей Васільеў]] (з 2021<ref>[http://www.ska-minsk.by/news_item/?ni=5221 Алексей Васильев назначен стал главным тренером «Машеки»]</ref>) {{div col end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://gkmasheka.mogilev.by/ Сайт клуба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210216174839/http://gkmasheka.mogilev.by/ |date=16 лютага 2021 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Склад ГК Машэка Магілёў}} [[Катэгорыя:2007 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:ГК Машэка Магілёў| ]] 9cx87iky15dbzktozmb9w71t8u618m3 0 684985 5132907 5130485 2026-04-27T05:05:20Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Трэнеры */ 5132907 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = ГК Левіна | выява = | поўная_назва = Гандбольны клуб імя Левіна | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 1975 | расфарміраваны = 2016 | горад = [[Наваполацк]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2014/2015 | месца = 7 | сайт = }} '''«ГК імя Левіна»''' — былы беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Наваполацк]]. Заснаваны ў [[1975]] годзе на базе Полацкага політэхнічнага інстытута (цяпер — [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкі дзяржаўны універсітэт]]). У 2016 годзе клуб спыніў існаванне з-за фінансавых праблем<ref>{{Cite web |url=https://belaruspartisan.by/sport/354356/#google_vignette |title=Гандбольный клуб им. Левина прекратил существование из-за финансовых проблем |access-date=18 жніўня 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210818125421/https://belaruspartisan.by/sport/354356/#google_vignette |archivedate=18 жніўня 2021 |url-status=dead }}</ref>. == Назвы == * Палітэхнік (да 1993) * Універсітэт (1993—1999) * Белаўтасэрвіс (2000—2002) * Наваполацк (2003—2006) * Гандбольны клуб імя Левіна (2007—2016) == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1992-93|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 1993-94|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | 1994-95|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 1995-96|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 1996-97|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | 1997-98|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | |- | 2000-01|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2001-02|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2002/2003 ГК Наваполацк|2002-03]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2003/2004 ГК Наваполацк|2003-04]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | [[Сезон 2004/2005 ГК Наваполацк|2004-05]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2005/2006 ГК Наваполацк|2005-06]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | [[Сезон 2006/2007 ГК Наваполацк|2006-07]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | [[Сезон 2007/2008 ГК імя Лёвіна Наваполацк|2007-08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 9 || || |- | [[Сезон 2008/2009 ГК імя Лёвіна Наваполацк|2008-09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК імя Лёвіна Наваполацк|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 14 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК імя Лёвіна Наваполацк|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК імя Лёвіна Наваполацк|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | [[Сезон 2012/2013 ГК імя Лёвіна Наваполацк|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК імя Лёвіна Наваполацк|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 7 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|4 месца]]|| |- | [[Сезон 2014/2015 ГК імя Лёвіна Наваполацк|2014-15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | [[Сезон 2015/2016 ГК імя Лёвіна Наваполацк|2015-16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |} == Трэнеры == * [[Сяргей Пятровіч Лёвін|Сяргей Лёвін]] (1994—2007) * Віталь Русак (2011) * [[Васіль Фаменка]] (2015—2016) * [[Уладзімір Міхайлавіч Міхута|Уладзімір Міхута]]<ref>[https://web.archive.org/web/20130327230913/http://handball.by/%D0%93%D0%9A-%D0%B8%D0%BC.-%D0%9B%D1%91%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0/%D0%93%D0%9A-%D0%B8%D0%BC.-%D0%A1.%D0%9F.%D0%9B%D1%91%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B0.html ГК им. С. П. Лёвина]</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://handball.by/?sp_year=2021&sp_month=5 Беларуская федэрацыя гандбола]* * [https://web.archive.org/web/20111206013832/http://handball.by/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2-%D0%A0%D0%91/%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2.html Спіс прызёраў чэмпіяната Беларусі па гандболе] * [https://handball.by/istoriya-chempionatov-respubliki-belarus-po-gandbolu/ ИСТОРИЯ ЧЕМПИОНАТОВ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ ПО ГАНДБОЛУ] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:ГК імя Лёвіна| ]] iud0nx7rnu8d4e7xwd214p0qbnakkba 0 692011 5132653 4806659 2026-04-26T12:27:42Z DobryBrat 5701 арфаграфія, вікіфікацыя, дапаўненне 5132653 wikitext text/x-wiki {{Хрысціянская дэнамінацыя |name=Нарвежская лютэранская царква |Выява=Den norske kirkes våpen.svg |Канфесія=[[Пратэстантызм]] ([[Лютэранства]]) |Вярхоўны глава=Манарх Нарвегіі (фармальна з 2017 года — епіскап-прэсэс; Улаф Фіске Твейт (2021)) |Заснавальнік=[[Крысціян III (кароль Даніі)|Крысціян ІІІ]] |Дата заснавання=1537 |Адлучыліся ад=[[Каталіцтва|Каталіцкай Царквы]], дакладней ад [[Рымска-Каталіцкая Царква|Рыма-Каталіцкай Царквы]] |Сайт=http://www.kirken.no/ |Членаў=3 655 556 (2020)<ref>{{Cite web|url=https://www.ssb.no/en/kultur-og-fritid/religion-og-livssyn/statistikk/den-norske-kirke|title=Den norske kirke|last=Medlemmer i Den norske kirke|date=2021-07-26|website=Regjeringen.no|language=no|access-date=2020-03-19}}</ref> |Пагадненні=[[Сусветны савет цэркваў|ССЦ]], [[Сусветная лютэранская федэрацыя|СЛФ]], [[Канферэнцыя еўрапейскіх цэркваў|КЕЦ]], [[Порваская супольнасць|ПС]]|Тэрыторыя=[[Нарвегія]] і [[Нарвежская лютэранская царква за мяжой|некалькі прыходаў за мяжой]] |Адлучыліся=[[Паўночная каталіцкая царква]] (не блытаць з [[Каталіцкая Царква|Каталіцкай Царквой]], бо гэтая царкоўная абшчына адносіцца да «[[Старакаталіцызм|старакаталіцтва]]») |Служыцеляў=Каля 1200 пастараў, з іх 25% жанчын (з 1961 года) (2015) }} '''Нарвежская лютэранская царква (НЛЦ), Царква Нарвегіі (ЦН)''' ({{lang-nb|Den norske kirke}}, {{lang-nn|Den norske kyrkja}}, {{lang-se|Norgga girku}}, {{lang-sma|Nöörjen gærhkoe}}) — найбуйнейшая рэлігійная суполка ў [[Нарвегія|Нарвегіі]]<ref name="religionnews.com">{{cite web|url=http://religionnews.com/2017/01/05/norway-and-its-national-church-part-ways/|title=Norway and its national church part ways}}</ref>, адносіцца да пратэстанцкай канфесіі лютэранскага толку. Абшчына стала набыла статус дзяржаўнай у Нарвегіі пасля расколу большасці дацка-нарвежскага [[Рымска-Каталіцкая Царква|рыма-каталіцкага]] духавенства з [[Каталіцтва|Каталіцкай Царквой]], а кароль [[Данія-Нарвегія|Дацка-нарвежскай уніі]] стаў кіраўніком нарвежскай і дацкай хрысціянскай абшчыны з 1537 года<ref>{{Cite web|url=https://www.norgeshistorie.no/vikingtid/religion-og-verdensbilder/0813-landet-blir-kristnet.html|title=Landet blir kristnet|first1=Om|last1=Norgeshistorie.no|first2=konservering og historie (IAKH) ved UiO|last2=Institutt for arkeologi|website=www.norgeshistorie.no}}</ref>. Гістарычна царква была адным з галоўных інструментаў каралеўскай улады і афіцыйнай улады, а таксама важнай часткай дзяржаўнага кіравання; мясцовае самакіраванне грунтавалася на прыходах са значнай афіцыйнай адказнасцю, якую нёс [[пастар]]. З даты ўтварэння і да [[1814|1814 года]], Нарвежская лютэранская царква фактычна была часткай [[Царква Дацкага Народа|Дацкай лютэранскай царквы]]. У [[XIX стагоддзе|ХІХ]] і [[XX стагоддзе|ХХ]] стагоддзях яна паступова саступіла большасць адміністрацыйных функцый свецкай уладзе. Сучасная [[канстытуцыя Нарвегіі]] апісвае абшчыну як «народную царкву» краіны і патрабуе, каб кароль Нарвегіі быў яе сябрам<ref name="abcnyheter">[http://www.abcnyheter.no/nyheter/080410/losere-band-men-fortsatt-statskirke Løsere bånd, men fortsatt statskirke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140108043939/http://www.abcnyheter.no/nyheter/080410/losere-band-men-fortsatt-statskirke|date=8 January 2014}}, ABC Nyheter<!-- http://www.webcitation.org/6DEb3MkkC?url=http://www.abcnyheter.no/nyheter/080410/losere-band-men-fortsatt-statskirke --></ref><ref name="auto2">{{cite web|url=http://fritanke.no/index.php?page=vis_nyhet&NyhetID=8840|title=Ingen avskaffelse: / Slik blir den nye statskirkeordningen|first=Human-Etisk|last=Forbund}}</ref><ref name="auto1">[http://www.dagbladet.no/2012/05/14/nyheter/innenriks/kirken/religion/21593869/ I dag avvikles statskirken] (State church will be abolished today), ''Dagbladet'', published 14 May 2012, accessed online 24 October 2015.</ref><ref>[https://kirken.no/nb-NO/konfirmasjon/sporsmal-og-svar/om-kirken/er-det-statskirke-i-norge/ State church in Norway?], Church of Norway, published, 6 March 2015, accessed 24 October 2015.</ref>. Гэта, безумоўна, самая вялікая рэлігійная арганізацыя ў Нарвегіі; да сярэдзіны ХІХ стагоддзя, дзяржаўная НЛЦ мела амаль поўную манаполію на рэлігію ў Нарвегіі. Гэта была адзіная законная рэлігійная арганізацыя ў Нарвегіі, сяброўства ў якой было абавязковым для кожнага подданага каралеўства, і нікому, акрамя пастараў дзяржаўнай царквы, не дазвалялася склікаць рэлігійныя сходы. Пасля прыняцця Закона «Аб раскольніках» 1845 года, дзяржаўная царква захавала сваё юрыдычна прывілеяванае становішча, у той час як рэлігійным суполкам меншасцей, такім як каталікі, было дазволена заставацца ў Нарвегіі і па закону называцца «раскольнікамі»<ref name="religionnews.com" /><ref>[https://www.norgeshistorie.no/bygging-av-stat-og-nasjon/1425-kristen-norge-apnes.html Kristen-Norge åpnes]</ref>. Царкоўныя служачыя былі дзяржаўнымі службоўцамі з часоў расколу з Рымам да [[2017|2017 года]], калі абшчына стала юрыдычнай асобай, асобнай ад дзяржаўнай адміністрацыі. Нарвежская лютэранская царква канкрэтна згадваецца ў канстытуцыі 1814 года і падпадае пад дзеянне закона «Аб царкве». Па закону, камуны абавязаны падтрымліваць дзейнасць прыходаў і ўтрымліваць культавыя будынкі і двары. Іншыя рэлігійныя абшчыны маюць права на той жа ўзровень дзяржаўных субсідый, што і НЛЦ<ref>{{Cite web|url=https://www.regjeringen.no/no/tema/tro-og-livssyn/den-norske-kirke/innsiktsartikler/kirkens-okonomi/id2009472/|title=Endringer i finansiering av Den norske kirke som følge av skille mellom stat og kirke fra 1. januar 2017|last=Kulturdepartementet|date=2019-03-05|website=Regjeringen.no|language=no|access-date=2020-03-19}}</ref>. Сёння Нарвегія з’яўляецца адной з 9 краін [[Еўропа|Еўропы]] (і адна з 4 (не ўлічваючы [[Андора|Андору]]) краін у Еўропе, дзе кіраўнік дзяржавы адначасова з’яўляецца кіраўніком царквы), дзе няма падзелу дзяржавы і царквы і такім чынам, Нарвегія не з’яўляецца свецкай дзяржавай, хаця фармальна з 2017 года ролю манарха замяніў епіскап-прэсэс і рэлігія аддзялілася ад дзяржавы. Па стане на 2015 год, Нарвежская лютэранская царква налічвала каля 1200 пастараў, сярод якіх каля 25 % — жанчыны (жанчын пачалі ставіць у пастары з 1961 года), 11 дыяцэзій, 106 пробстваў (дэканатаў), каля 1600 цэркваў і капліц і каля 1200 дзеючых прыходаў. == Прававая аснова == Некалькі канстытуцыйных палажэнняў згадваюць або ўступаюць у сілу для нарвежскіх лютэран. Найбольш важным з’яўляецца 16 раздзел канстытуцыі, у якім гаворыцца: «Царква Нарвегіі, Евангеліцка-лютэранская царква, застаецца нацыянальнай царквой Нарвегіі і падтрымліваецца дзяржавай». Абшчына дадаткова рэгулюецца некалькімі законамі, дзе закон «Аб нарвежскай царкве»<ref>Lovdata: [http://www.lovdata.no/all/hl-19960607-031.html#1 Kirkeloven av den 7. juni 1996], hentet 24. mai 2012</ref> з’яўляецца найбольш цэнтральным. У адпаведнасці з 1 раздзелам, мэтай з’яўляецца «стварэнне ўмоў для актыўнага ўдзелу і пастаяннага абнаўлення Евангеліцка-лютэранскай царквы ў Нарвегіі». Закон рэгулюе, сярод іншага, сяброўства, адміністрацыйныя органы царквы на мясцовым, рэгіянальным і цэнтральным узроўнях, маёмасныя адносіны і кіраванне царкоўнымі будынкамі і шмат іншага. == Арганізацыя == === Правілы сяброўства і прыналежнасці === Сяброўства ў Нарвежскай лютэранскай царкве юрыдычна звязана з хрышчэннем у адпаведнасці з § 3 «Закона аб царкве» 1996 года<ref name="kirkeloven">[http://www.lovdata.no/all/hl-19960607-031.html#3 §&nbsp;3 i Kirkeloven av 1996]</ref>. Каб быць сябрам нарвежскай лютэранскай абшчыны, чалавек павінен быць ахрышчаны і, альбо пражываць у Нарвегіі, альбо быць подданым Нарвегіі, якія пражываюць за мяжой. Асобы, ахрышчаныя ў іншай лютэранскай абшчыне ці ў іншай хрысціянскай канфесіі, могуць стаць сябрамі нарвежскай царкоўнай абшчыны пасля залічэння. Нельга быць адначасова сябрам НЛЦ і іншай канфесіі. Дзеці залічваюцца ў Нарвежскую лютэранскую царкву з нараджэння, калі абодва бацькі з’яўляюцца сябрамі або калі адзін з бацькоў з’яўляецца сябрам і не пазначана, што дзіця не павінен лічыцца прадстаўніком іншай супольнасці. Калі дзіця дасягае 18-гадовага ўзросту без хрышчэння, яно больш не абавязана належаць да нарвежскай лютэранскай царкоўнай абшчыны. Дзеці, якія належаць да нарвежскіх лютэран, але не ахрышчаныя, уключаюцца ў рэестр сябраў НЛЦ<ref>[http://www.kirken.no/?event=doLink&famID=64464 Kirken.no: Medlemmer per den 1. januar 22012]</ref> як тыя, хто ёй прыналежаць, але не тыя, хто з’яўляюцца яе сябрамі<ref>[http://www.gammel.kirken.no/?event=doLink&famID=398371 Tilhørighet og Medlemskap] Kirken.no «Barn „tvangsinnmeldes“ ikke i Den norske kirke ved fødsel. De blir medlem ved dåp, dersom foreldrene velger å la dem døpe. Udøpte barn er ikke medlemmer. At staten regner barn som tilhørende foreldrenes trossamfunn, er en annen sak. Dette er statens ordning, ikke kirkens, og den gjelder alle trossamfunn, ikke bare Den norske kirke.» (18. mai 2015)</ref>. Сябры царкоўнай абшчыны, якія пражываюць у Нарвегіі, належаць да прыходу, які тэрытарыяльна належыць месцу, дзе подданы пражывае. Усе дарослыя ахрышчаныя сябры абшчыны маюць права голасу і маюць права ўдзельнічаць у царкоўных выбарах. Узрост для галасавання складае 15 гадоў, з 2011 года — 18 гадоў (2011). У асаблівых выпадках можа быць пададзена заява аб перадачы права голасу і права на ўдзел у выбарах у іншы прыход. Залічэнне і ўваход у нарвежскае лютэранства ажыццяўляюцца шляхам асабістага кантакту з мясцовым прыхадским офісам (царкоўным бухгалтарам) па месцы жыхарства. 15 жніўня 2016 года было запушчана электроннае рашэнне для праверкі членства і рэгістрацыі або вываду сродкаў. Гэта рашэнне прывяло да таго, што большасць аперацый уводу і вываду сродкаў зараз адбываецца менавіта такім чынам. Асоба, якая рэгіструецца ў нарвежскай лютэранскай абшчыне, або выходзіць з яе, павінна быць ахрышчана і павінна даць інфармацыю пра імя і месца жыхарства, Нацыянальны ідэнтыфікацыйны нумар, месца хрышчэння і дату, калі дастасавальна, а таксама імя і нацыянальны ідэнтыфікацыйны нумар усіх дзяцей ва ўзросце да 15 гадоў, якія суправаджаюць аднаго з бацькоў<ref>Kirken fører medlemstatistikk som finnes her: https://kirken.no/nb-NO/om-kirken/bakgrunn/om-kirkestatistikk/medlemsstatistikk/.</ref>. Залічэнне і выхад з лютэранскай абшчыны Нарвегіі рэгулюецца «Законам аб царкве» § 3 і правіламі аб залічэнні ў Нарвежскую лютэранскую царкоўную абшчыну і выхадзе з яе (4 студзеня 2006 года)<ref name="Forskrift04012006">[http://www.lovdata.no/cgi-wift/ldles?doc=/sf/sf/sf-20060104-0006.html Forskrift om innmelding i og utmelding av Den norske kirke] (4. januar 2006)</ref>. Калі ў 1998 годзе быў створаны цэнтральны царкоўны рэестр, нацыянальны рэестр выкарыстоўваўся ў якасці асновы для рэестра сябраў абшчыны ў Нарвегіі. Пасля пратэстаў, 75 000 сябраў былі выдаленыя пасля крыжаванай праверкі спісаў сябраў у іншых рэлігійных і рэлігійных супольнасцях<ref>[http://www.dagbladet.no/nyheter/2008/08/04/542551.html Titusener feilaktig oppført som medlem av statskirken] Dagbladet.no (publisert 4. august 2008, sett 18. mai 2015)</ref>. Пазіцыя нарвежскай лютэранскай царкоўнай абшчыны заключаецца ў тым, што «менавіта хрышчэнне дае сяброўства ў царкве»<ref>[http://www.gammel.kirken.no/?event=dolink&famID=230 Medlemskap i Den norske kirke] Kirken.no</ref>. === Царкоўныя прыходы === Нарвежская лютэранская царква мае геаграфічна спецыфічную канцэпцыю царкоўнасці і складаецца з прыхадскіх цэркваў. Акрамя гэтай базавай структуры, ёсць некаторыя выключэнні: [[глухія цэрквы]] (прыходы, дзе адбываюцца службы для глухіх) геаграфічна не размежаваны. Тое ж самае адносіцца і да [[Саамы|саамскай]] суполцы ў паўднёвай саамскай моўнай зоне. У НЛЦ таксама праходзяць судовыя працэсы з так званымі выбарчымі цэрквамі, дзе сябрам абшчыны прадастаўляецца магчымасць сфармаваць «асабісты прыход» (гарадская царква Санднэсе). * [[Прыход]] ({{lang-no|Sogn}}). Нарвежская лютэранская царква падзелена прыкладна на 1280 согнаў або прыходаў. Прыход уяўляе сабой геаграфічна падзеленую царкву. Сябры абшчыны ў межах абмежаванай геаграфічнай зоны звычайна наведваюць прыход. Прыход мае асобнае судовае памяшканне і звычайна валодае мясцовай царквой. Прыход прадстаўлены двума выбарнымі органамі: прыхадскім саветам для асобнага прыходу і царкоўным саветам, які звычайна ўяўляе прыход у межах муніцыпалітэта. Акрамя таго, на прыходзе праводзіцца агульны сход сябраў абшчыны, прыхадскі сход. Побач з 1274 (у адпаведнасці з 1 студзеня 2011) геаграфічныя прыходы існуе 5 цэркваў для глухіх, 1 царква саамаў у раёне, дзе гавораць на саамскай мове, і 1 выбарчая царква. * [[Прыхадскі савет (Нарвежская лютэранская царква)|Прыхадскі савет]] ({{lang-no|Menighetsråd}}). З’яўляецца выбарным органам для аднаго прыходу і складаецца з 4-10 абраных сталых сябраў, пяці намеснікаў і аднаго пастара. Прыхадскі савет адказвае за хрысціянскую дзейнасць на прыходзе, рэлігійную адукацыю, дыяканію і царкоўную музыку. Прыхадскі савет таксама адказвае за арэнду царквы, размеркаванне царкоўных ахвярапрынашэнняў (прыхадскія саветы былі ўведзеныя ў 1920 годзе). Прыхадскія саветы абіраюцца кожныя чатыры гады. Яўка выбаршчыкаў на выбарах у прыхадскі савет 2011 года склала 13,43 % па ўсёй краіне. * [[Царкоўны сабор (Нарвежская лютэранская царква)|Царкоўны сабор]] ({{lang-no|Menighetsmøte}}). Быў ўведзены ў 1873 годзе. На сходзе абшчыны разгледжаюцца такія важныя пытанні, як увядзенне новых богаслужбаў і зборніка гімнаў, будаўніцтва і, магчыма, закрыццё царквы, могілак, сумеснае выкарыстанне, зліццё або іншыя змены межаў прыхода. Усе, хто мае права голасу, сябры нарвежскай лютэранскай царкоўнай абшчыны, якія пражываюць на прыходзе, маюць права голасу на прыхадскім сходзе. * [[Царкоўны савет (Нарвежская лютэранская царква)|Царкоўны савет]] ({{lang-no|Kirkelig fellesråd}}). З’яўляецца органам для прыходаў у кожным муніцыпалітэце. Царкоўны савет адказвае за фінансавыя і адміністрацыйныя задачы ад імя прыходаў. Савет складаецца з 1-2 сябраў кожнага прыхадскога савета, пастара і прадстаўніка муніцыпалітэта. У муніцыпалітэтах, дзе ёсць толькі адзін прыход, задачы агульнага савета вырашаюцца прыхадскім саветам, прызначаным прадстаўніком муніцыпалітэта. Ва ўсіх царкоўных саветах ёсць генеральны кіраўнік (царкоўны апякун). У некаторых месцах быў створаны сумесны савет, у які ўваходзяць больш аднаго муніцыпалітэта. * [[Прыхадскі пастар (Нарвежская лютэранская царква)|Прыхадскі пастар]] ({{lang-no|Soknepresten}}). Узначальвае пастарства на прыходзе і мае месца ў прыхадскім савеце. === Епархія-дэканат === Нарвежская лютэранская царква з’яўляецца епіскапальна-сінадальнай царкоўнай абшчынай і падзелена на 11 епархій і, з 2 кастрычніка 2011 года — з’яўляецца зонай назірання за епархіямі з боку епіскапаў (Нідараскі пробашчы кафедры ў цэнтры ў Тронхейме). * [[Епархіяльны савет (Нарвежская лютэранская царква)|Епархіяльны савет]] ({{lang-no|Bispedømmeråd}}) былі ўведзеныя ў 1933 годзе. Сёння епархіяльны савет складаецца з епіскапа, 7 сябраў царкоўнай абшчыны, 1 пастара і 1 епіскапа. У епархіі Осла таксама ёсць прадстаўнік глухіх цэркваў. У епархіях Нідараса, Паўднёвага Галаленда і Паўночнага Галаленда ёсць прадстаўнік саамскай царкоўнай абшчыны, паўднёвыя саамы, лулесаамы або паўночныя саамы, адпаведна. Прадстаўнікі абіраюцца часткова шляхам прамых выбараў, часткова шляхам ускосных выбараў сябраў прыхадскога савета ў епархіі. Пастар абіраецца пастарамі дыяцэзіі і сярод пастары, якія з’яўляюцца публічным царкоўным пастарствам. Царкоўныя служачыя абіраюцца іншымі царкоўнымі службоўцамі дыяцэзіі, якія займаюць больш чым на 40 % пасад. У 2011 годзе яўка выбаршчыкаў на прамых выбарах сябраў епархіяльнага савета склала 10,59 % па ўсёй краіне. Епархіяльны савет наймае пастараў у епархіі і нясе бюджэтную адказнасць за пастарства. Сябры епархіяльнага савета таксама з’яўляюцца дэлегатамі савета. * [[Епіскап]] ({{lang-no|Biskop}}). Кожную епархію ўзначальвае епіскап. Акрамя таго, Нарвежская лютэранская царква з 2 кастрычніка 2011 года мае сталага вядучага епіскапа-прэсэса з рэзідэнцыяй у Нідарасе (Тронхейм). Епіскап кіруе сходамі і супрацоўнікамі рэлігійнай абшчыны ў дыяцэзіі (пастар, катэхізатар, дыякан, кантар) і іншымі пасадамі. Епіскап узначальвае пастараў у епархіі. Епіскап нясе адказнасць за вучэнне лютэранскай царкоўнай абшчыны і за яе адзінства. * [[Епархіяльны дырэктар]] ({{lang-no|Stiftsdirektøren}}) з’яўляецца генеральным дырэктарам епархіяльнай адміністрацыі. * [[Пробства]] ([[Дэканат (каталіцтва)|дэканат]]/[[благачынне]]) ({{lang-no|Prosti}}) — гэта вобласць кіравання пастарскім служэннем. Існуе 107 дэканатаў (2011). Усе пробствы геаграфічна акрэслены, за выключэннем глухога пробства, якое ўключае глухія цэрквы ў Нарвегіі. * [[Пробашч]] ({{lang-no|Prosten}}) узначальвае пастарскае служэнне ў пробстве. '''Дыяцэзіі згадваюцца ў адпаведнасці з гістарычным рангам першых пяці епархій, у залежнасці ад узросту:''' [[Файл:Bispedømmer i Norge.svg|міні|321x321пкс|Епархіі Нарвежскай лютэранскай царквы]] [[Файл:Bispemotetmars07.jpg|справа|міні|300x300пкс|Епіскапы Нарвежскай лютэранскай царквы ў сакавіку 2007 года.<br />На заднем плане, злева направа: [[Тур Ёргенсэн]], [[Од Бундэвік]], [[Фін Вагле]], [[Эрнст Одвар Бослан]], [[Пер Оскар Хьёлас]], [[Уле Крысціян Квармэ]].<br /> На пярэднім плане, злева направа: [[Улаў Шэвеслан]], [[Лайла Рыксасэн Даль]], [[Хельга Хёўглан Бюфугліен]], [[Сальвейг Фіске]], [[Уле Хагесэтэр]].]] {| class="wikitable sortable" !Дыяцэзія !Кафедра !Фюльке !Заўвагі |- |[[Дыяцэзія Осла (Нарвежская лютэранская царква)|Осло]] |[[Осла]] |Осла, камуны [[Аскер]] и [[Берум]] ([[фюльке]] [[Акерсхус]]) |Епіскап Осла адказвае таксама за прыходы для глухіх і вайсковыя прыходы (корпус капеланаў). Епіскап — [[Кары Вейтэберг]] (2021) |- |[[Дыяцэзія Борга (Нарвежская лютэранская царква)|Борг]] |[[Фрэдрыкстад]] |[[Акерсхус]] (за выключэннем Аскера и Бэрума), [[Эстфал]] |Епіскап — [[Атле Замэрфельт]] (2021) |- |[[Дыяцэзія Хамара (Нарвежская лютэранская царква)|Хамар]] |[[Хамар]] |[[Оплан]], [[Хедмарк]] |Епіскап — [[Сальвейг Фіске]] (2021) |- |[[Дыяцэзія Тунсберга (Нарвежская лютэранская царква)|Тунсберг]] |[[Цёнсберг]] |[[Бускеруд]], [[Вестфал]] |Епіскап — [[Пэр Арнэ Даль]] (2021) |- |[[Дыяцэзія Агдэра і Тэлемарка|Агдэр і Тэлемарк]] |[[Крысціянсан]] |[[Вест-Агдэр]], [[Тэлемарк]], [[Эўст-Агдэр]] |Епіскап — [[Стэйн Рэйнердсэн]] (2021) |- |[[Дыяцэзія Ставангера (Нарвежская лютэранская царква)|Ставангер]] |[[Ставангер]] |[[Ругалан]] |Епіскап — [[Івар Браўт]] (2021) |- |[[Дыяцэзія Бьёргвіна (Нарвежская лютэранская царква)|Бьёргвін]] |[[Берген]] |[[Согн-ог-Ф’юранэ]], [[Хордалан]] |Епіскап Бьёргвіна таксама адказвае за працу [[Нарвежская лютэранская царква за мяжой|Нарвежскай лютэранскай царквы за мяжой]] («царква маракоў»). Епіскап — [[Хальвар Нордхаўг]] (2021) |- |[[Дыяцэзія Мёрэ (Нарвежская лютэранская царква)|Мёрэ]] |[[Моле]] |[[Мёрэ-ог-Румсдал]] |Епіскап — [[Інгеборг Мітцёмэ]] (2021) |- |[[Дыяцэзія Нідараса (Нарвежская лютэранская царква)|Нідарас]] |[[Тронхейм]] |[[Нур-Трондэлаг]], [[Сёр-Трондэлаг]] |Епіскап — [[Хельга Хаўглан|Хельга Хёўглан]] (2021). Нідараскае пробства з цэнтрам у Тронхейме. З 2 кастрычніка 2011 года з’яўляецца вобласцю назірання за епархіяй, у той час як епіскап Надараса нясе наглядную адказнасць за астатнюю частку епархіі. Дыяцэзія акругі [[Трондэлаг]]. Епіскапы: епіскап-прэсэс Надараса [[Хельга Хёўглан Бюфугліен]], епіскап Нідараса [[Херборг Фінсэт]]. |- |[[Дыяцэзія Сёр-Халугалана (Нарвежская лютэранская царква)|Сёр-Халугалан]] |[[Будзё]] |[[Нурлан]] |Епіскап — [[Ан-Хелен Фьельдстат Юснэс]] (2021) |- |[[Дыяцэзія Нур-Халугалана (Нарвежская лютэранская царква)|Нур-Холугаланн]] |[[Тромсё]] |[[Тромс]], [[Фінмарк]], [[Шпіцберген]] |Епіскап — [[Олаф Ойгарт]] (2021) |} === Нацыянальны ўзровень === [[Файл:Bakka_kyrkje_1.jpg|міні|321x321пкс|Царква Бака ў Эўрлане, Согн]] [[Файл:Fordekyrkje.jpg|міні|321x321пкс|Царква Фёрдэ, Фёрдэ]] * [[Сабор (Нарвежская лютэранская царква)|Сабор]] ({{lang-no|Kirkemøtet}}) з’яўляецца вышэйшым выбарным органам абшчыны (заснаваны ў 1984 годзе), у якім удзельнічаюць усе епархіяльныя саветы і епіскапы, у дадатак да кіраўнікоў саамскага царкоўнага савета і міжцаркоўнага савета. * [[Савет цэркваў (Нарвежская лютэранская царква)|Савет цэркваў]] ({{lang-no|Kirkerådet}}) (створаны ў 1969 годзе, перагледжаны ў 1984 годзе) з’яўляецца падрыхтоўчым органам для савета і выканаўчым органам у перыяд паміж пасяджэннямі савета. * [[Епіскапскі сабор (Нарвежская лютэранская царква)|Епіскапскі сабор]] ({{lang-no|Bispemøtet}}) складаецца з усіх 12 епіскапаў. Сход не можа звязваць асобнага епіскапа, але «працуе для каардынацыі задач, якія ў адпаведнасці з дзеючымі правіламі належаць епіскапам» (рэгламент епіскапскага сходу, усталяваны 6 чэрвеня 1997 года). Епіскапскі сход праводзіцца тры разы на год і праходзіць пад старшынствам прэсэсаў. Прэсэс з’яўляецца прадстаўніком епіскапа ў царкоўным савеце. * [[Царкоўны савет саамаў (Нарвежская лютэранская царква)|Царкоўны савет саамаў]] ({{lang-no|Samisk kirkeråd}}) (заснаваны ў 1992 годзе) працуе над забеспячэннем служэння на [[Саамскія мовы|саамскай мове]] і забеспячэннем павагі саамскіх традыцый. * [[Міжцаркоўны савет (Нарвежская лютэранская царква)|Міжцаркоўны савет]] ({{lang-no|Mellomkirkelig råd}}) адказвае за кантакты з лютэранамі ў іншых краінах і міжнароднымі арганізацыямі, а таксама за экуменічныя і міжрэлігійныя кантакты ў Нарвегіі. * [[Навучальны камітэт (Нарвежская лютэранская царква)|Навучальны камітэт]] ({{lang-no|Den norske kirkes lærenemnd}}) (створаны ў 1988 годзе) з’яўляецца незалежным экспертным органам, які па запыце займаецца пытаннямі дактрыны. У школе налічваецца ў агульнай складанасці 20 сябраў. * [[Царкоўнае партнёрства (Нарвежская лютэранская царква)|Царкоўнае партнёрства]] ({{lang-no|Kirkepartner}}) (заснавана ў 2013 годзе) як сумесная кампанія падраздзяленняў Нарвежскай лютэранскай царквы для прадастаўлення сумесных паслуг. ==== Іншыя камітэты і выбарчыя органы ==== * Камітэт па справах моладзі ({{lang-no|Utvalg for ungdomsspørsmål}}) пры царкоўным савеце. * Моладзевы сабор ({{lang-no|Ungdommens kirkemøte}}) (упершыню ў 1993 годзе) з’яўляецца кансультатыўным органам, які забяспечвае, каб моладзь у царкоўнай абшчыне выказвала свае погляды. Тут, акрамя дэлегатаў ад розных моладзевых епархіяльных саветаў, сустракаюцца прадстаўнікі дзіцячых і моладзевых арганізацый, звязаных з НЛЦ. У епархіях таксама існуюць моладзевыя саветы і моладзевыя камітэты. * Камітэт па набажэнствах ({{lang-no|Nemnd for gudstjenestliv}}). * Тэалагічны трыбунал ({{lang-no|Teologisk nemnd}}) пры царкоўным савеце. * Камітэт па міжнародных справах ({{lang-no|Komiteen for internasjonale spørsmål}}) пры міжцаркоўным савеце. * Багаслоўская камісія ({{lang-no|Den norske kirkes lærenemnd}}) адказвае за пытанні веравучэння. У яе працы ўдзельнічае 20 сябраў. === Саамскае царкоўнае жыццё і глухія цэрквы === Саамскае царкоўнае жыццё. Саамскі царкоўны савет нясе нацыянальную адказнасць за царкоўнае жыццё саамаў. У трох самых паўночных епархіях ён абіраецца прадстаўніком саамскай суполкі ў епархіяльным савеце. Епархія Нідараса нясе асаблівую адказнасць за царкоўнае жыццё саамаў. Стратэгічны план на 2011 савет пастанавіў: Біблія, набажэнствы, псалмы і вывучэнне саамскіх моў з’яўляюцца прыярытэтнымі абласцямі ў царкоўным жыцці саамаў. Саамскі царкоўны савет удзельнічае ад імя Нарвежскай лютэранскай царквы. Цэрквы глухіх клапоціцца аб працы Нарвежскай лютэранскай царквы для глухіх і слаба чуючых. Глухая царква арганізавана з 5 глухіх прыходаў, якія разам ахопліваюць усю краіну. Пастары для глухіх арганізаваны ў асобную суполку, у той час як гэтыя прыходы арганізаваны ў агульны савет глухіх цэркваў. Глухія цэрквы маюць прадстаўніка ў епархіяльным савеце Осла. === Дзяржаўны царкоўны савет === * Пасля папраўкі 21 мая 2012 года больш не праводзіцца дзяржаўны царкоўны савет, і пасля гэтага для служыцеляў не патрабуецца сяброўства ў нарвежскай лютэранскай суполцы. Дзяржава цяпер з’яўляецца па-заканфесійнай (за выключэннем манарха Нарвегіі), і для НЛЦ гэта азначае, у першую чаргу, што епіскапы і пастары больш не прызначаюцца урадам (царкоўным саветам), а ўласнымі органамі царквы (царкоўным саветам і епархіяльнымі саветам). З новым тэкстам канстытуцыі ў дзяржаве больш не будзе «дзяржаўнай рэлігіі», і да нарвежскай лютэранскай царкоўнай абшчыны і іншых рэлігійных і канфесійных суполак будуць ставіцца аднолькава. НЛЦ па-ранейшаму будзе знаходзіцца ў адмысловым становішчы, паколькі яна «застаецца народнай царквой Нарвегіі і падтрымліваецца дзяржавай» (артыкул 16 канстытуцыі). * Міністэрства. Кіраванне справамі царкоўнай абшчыны дэлегавана Міністэрству дзяржаўнага кіравання, рэформаў і царкоўных спраў (з 1814 па 1989 год існавала асобнае Міністэрства царквы і адукацыі, часта званае Міністэрствам па справах царквы). * Уплыў Стортынга ў царкоўных справах ажыццяўляецца пасродкам прадастаўлення паўнамоцтваў і з дапамогай заканадаўства (Закон аб царкве). * Фонд інфармацыйных сістэм (OVF) з’яўляецца дзяржаўнай нарвежскай установай, якая кіруе маёмасцю і капіталам вікарыя ў выніку распараджэння гэтай маёмасцю ў адпаведнасці з § 116 канстытуцыі і «Законам аб фондзе інфармацыйных сістэм». Фонд падпарадкоўваецца Міністэрству культуры і пераследуе найважнейшыя інтарэсы Нарвежскай лютэранскай царквы<ref>[https://lovdata.no/lov/1996-06-07-33/§4 Lov om Opplysningsvesenets fond. § 4] «§ 4.Forvalting» «Fondet blir forvalta av Kongen, som mellom anna fastset korleis fondet skal organiserast og tek avgjerder om rettslege disposisjonar av fondets eigedelar.» Lovdata.no</ref>. === Маёмасныя адносіны === «Закон аб царкве» 1897 года пацвердзіў, што нават будынак царквы належыць НЛЦ, за выключэннем некаторых музейных цэркваў і будынкаў, якія належаць [[Асацыяцыя культурнай спадчыны (Нарвегія)|Асацыяцыі культурнай спадчыны]]. Могілкі маюць тую ж ўласнасць, што і будынак. Асобны муніцыпалітэт звычайна адказвае за тэхнічную эксплуатацыю і фінансаванне царкоўных будынкаў і могілак, звязаных з Нарвежскай лютэранскай царквой, у той час як нагляд і кіраванне (пасля 1996 года) ўскладзены на ўласныя органы царквы і генеральнага мэнэджара (царкоўную ахову). Нарвежскі ўрад практычна не валодае царкоўнымі будынкамі, за выключэннем царквы замка Акерсхус і [[Свальбардская царква|царквы на Шпіцбергене]]. Сабор Ниідараса таксама можна лічыць дзяржаўнай уласнасцю, паколькі рэстаўрацыйныя працы з 1869 года фінансаваліся непасрэдна з дзяржаўнага бюджэту.<ref>Statsbudsjettet 2014, Kap. 1592.</ref> == Гісторыя == === Пераход да лютэранства === [[Файл:Christian_III_of_Denmark.jpg|міні|Кароль [[Крысціян ІІІ (кароль Даніі)|Крысціян ІІІ]], першы дацкі і нарвежскі пратэстанцкі кароль]] [[Лютэранства]] прыйшло ў [[Данія-Нарвегія|Данію-Нарвегію]] ў 1536—1537 гадах. Гэта адбылося ў выніку прыняцця каралём [[Крысціян III (кароль Даніі)|Крысціянам III]] лютэранства. У 1537 годзе ён прымусіў усё рыма-каталіцкае духавенства аніі-Нарвегіі перайсці ў лютэранства, а тых, хто адмаўляўся гэта рабіць, пераследвалі (за некаторымі выключэннямі). Такім чынам новаўтвораная Нарвежская лютэранская царква стала афіцыйнай рэлігіяй каралеўства. Каталіцкія багаслужбы былі забаронены, але манахам у каталіцкіх манастырах дазвалялася працягваць закрытае служэнне, як і раней. Манастырам не дазвалялася прымаць новых кандыдатаў, таму ў рэшце рэшт яны апусцелі. Вядома, што ў некаторых месцах у Рагалане і Хордалане ў [[1550-я|1550-х гадах]] з’явіліся новыя каталіцкія святары, а таксама былі больш арганізаваныя суполкі Каталіцкай Царквы, у рамках [[Контррэфармацыя|контррэфармацыі]]. [[Файл:Urnes_Stave_Church_1.jpg|злева|міні|270x270пкс|[[Стаўкірка ва Урнесе|Драўляная царква ва Урнесе]]]] Рыма-каталіцкая архіепархія Нідароса была скасаваная, а епіскапы замененыя лютэранскімі [[Суперінтэнданты|суперінтэндантамі]], таму афіцыйная Рыма-Каталіцкая Царква стала лютэранскай за адносна кароткі час. Сярод насельніцтва ў цэлым прайшло шмат часу, перш чым лютэранства стала дамінуючай формай веры. Людзі не былі падрыхтаваны да такіх змен, улічваючы, што ніхто а ні якай катэхізацыі не праводзіў. Таму каталіцкія звычаі заставаліся жывымі доўгі час — у некаторых месцах аж да XIX стагоддзя, а некаторыя вернікі нават да гэтага часу умалі, што ніякага расколу не было і яны як былі ў Царкве, так і засталіся. Адным з прыкладаў з’яўляецца [[драўляная царква ў Ролдале]], дзе практычна да сярэдзіны ХІХ стагоддзя заставаліся [[Распяцце Ісуса|распяцці]], іконы і нават праводзіліся багаслужбы ў гонар гэтых ікон (сёння таксама лютэранская суполка дазволіла каталікам рабіць у гэтую царкву паломніцтва). Больш за палову ўсёй зямлі ў Нарвегіі былі [[Царкоўныя землі (Скандынавія)|царкоўнымі землямі]], калі ў краіну прыйшло лютэранства. Гэта было закладзена дзяржавай, а пазней асноўная частка была прададзеная буржуазіі. З-за пераходу Даніі-Нарвегіі да лютэранства, кароль змог атрымаць усю ўладу над царквой. Царкоўная абшчына не мела незалежнай ўлады і была часткай ўрада дзяржавы, такім чынам, сярод хрысціян Нарвегіі, духоўная ўлада [[Папа Рымскі|Папы]] і епіскапаў замянілася на абсалютную ўладу свецкага кіраўніка дзяржавы. Па [[Царкоўны ардананс Крысціяна ІІІ (1537)|царкоўнаму ардананс 1537 года]], ўсталёўвалася адрозненне паміж царкоўным указам і ўказам караля. Царкоўная абшчына нясе адказнасць за пропаведзь слова Божага і здзяйсненне абрадаў, у той час як кароль нясе адказнасць за стварэнне рамак і меж для гэтага. Кароль разглядаў прыняцце законаў аб царкоўнай дзейнасці як сваю місію, якая па-ранейшаму ўжываецца ў нарвежскім заканадаўстве. === Пасля пераходу === [[Файл:Eidsvoll_riksraad_1814.jpeg|міні|300x300пкс|Канстытуцыйны збор у [[Эйдсвол]]е]] У выніку распаўсюджання лютэранства, ўлада над царквой ўсё часцей пераходзіла да караля. Гэта скончылася увядзеннем [[Абсалютная манархія|абсалютнай манархіі]] ў [[1660|1660 годзе]]. На працягу наступных двухсот гадоў царкоўнай абшчынай кіравалі дзяржаўныя органы, якія адначасова былі царкоўнымі органамі. пастары і епіскапы былі службовымі асобамі, прызначанымі каралём. Згодна з [[Антон Торкільдсэн|Торкільдсэнам]], царкоўны [[піетызм]] быў інтэграваны ў ідэалогію абсалютызму [[Крысціян VI|Крысціяна VI]]. Дацкі кароль павінен быў пераўтворваць усё насельніцтва ў набажных хрысціян, у тым ліку праз катэхізацыю і [[Мірапамазанне|канфірмацыю]]. Падпарадкаванне ўладам таксама заахвочвалася праз лютэранскую царкву, увасобленую ў рытаўльнай кнізе 1685 года: пастары павінны былі «заклікаць аўдыторыю да самага нізкага паслушэнства, каб высмеяць караля». У тлумачэнні [[Генрык Пантопідан|Генрыка Пантопідана]] да [[Катэхізіс Лютэра|Катэхізіса Лютэра]] таксама паказвалася, што подданыя павінны былі ахвотна падпарадкоўвацца ўсім магістратам<ref name="Thorkildsen" />. У [[1741|1741 годзе]] быў прыняты закон «Канвенцыі аб забароне пропаведзяў і царкоўных сходаў», арганізаваных вернікамі. Калі ў [[1814|1814 годзе]] была прынятая Канстытуцыя, лютэранства стала дзяржаўнай рэлігіяй, якой яна заставалася да [[21 мая]] [[2012|2012 года]]. Выбары ў Нацыянальны сход у Эйдсволе і ў першы парламент у 1814 годзе праходзілі ў асноўным у цэрквах (пасля службы) і пад эгідай пастараў<ref>[http://www.arkivverket.no/arkivverket/Tema/1814/1814-vaare-foerste-nasjonale-valg 1814 — våre første nasjonale valg] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140220074951/http://www.arkivverket.no/arkivverket/Tema/1814/1814-vaare-foerste-nasjonale-valg |date=20 лютага 2014 }} Arkivverket, lest 22. februar 2014.</ref>. [[Шведска-нарвежская унія|Унія са Швецыяй]] 1814—1905 гадоў паўплывала на лютэранскую царкоўную абшчыну ў Нарвегіі не так, як унія з [[Данія-Нарвегія|Даніяй]] у 1536—1814 гадах. Адным з міністэрстваў, створаных у [[Осла|Хрысціяніі]] пасля распаду дацка-нарвежскага каралеўства ў 1814 годзе, было Міністэрства царквы і выкладання. Дзяржаўная царква была важнай часткай нацыянальнага будаўніцтва ў ХІХ стагоддзі, і, згодна з Торкільдсэнам, нацыя і царква лічыліся супадальнымі памерамі. У ХІХ стагоддзі, у той жа час, традыцыйная магістратура (у асобе [[Гісль Джонсан|Гісля Джонсана]]) уступіла ў канфлікт з нацыяналізмам, сварку, якую Джонсан прайграў, згодна з Торкільдсэнам<ref name="Thorkildsen">Thorkildsen, Dag (2005): Da den norske kirke ble nasjonal. ''Nytt norsk tidsskrift'', 22 årgang nr 4, s. 406—417.</ref>. У ХІХ стагоддзі у Нарвежскай лютэранскай царкве назіраўся рэфарматарскі рух, асабліва ўлічваючы ролю міран у царкве. Гэта прывяло, сярод іншага, да ўвядзення сходаў прыходаў ў [[1873|1873 годзе]]. З таго ж года таксама праводзіліся неафіцыйныя агульнанацыянальныя сустрэчы з прадстаўнікамі ўсіх епархій. [[Хрысціянства адраджэння]] [[Нізкая царква|нізкай царквы]] і хрысціянскія мірскія арганізацыі, якія дзейнічалі незалежна ад дзяржаўнай царквы, сталі адыгрываць важную ролю з сярэдзіны ХІХ стагоддзя і сталі часткай шырокага дэмакратычнага руху, які адначасова праходзіў у палітыцы і ў культурным жыцці. Ханс Нільсэн Хаўге і хаўгіянская апазіцыя святарскай уладзе і іх дзейнасць, якая прапаведуе ў парушэнне забароны, прымянялася для пропаведзі свецкіх, Такім чынам, яны сталі моцнай сілай дэмакратычнага руху ў тыя часы. Адносіны паміж дзяржаўнай царквой і арганізацыямі свабодных свецкіх характарызаваліся рознай ступенню напружанасці, але фундаментальная ўзаемнасць і лаяльнасць прайшлі. Падзеі ў Нарвегіі цалкам адрозніваліся ад Швецыі, дзе адносіны паміж дзяржаўнай царквой і свецкім хрысціянствам у значна большай ступені былі адзначаны канфрантацыяй і падзелам. Таксама ў гэты час пачаў узрастаць уплыў на нарвежскіх лютэран епіскапа Осла. Закон для сходаў быў адменены ў [[1842|1842 годзе]] па адбітках хаўгіянцаў, а ў [[1845|1845 годзе]] парламент прыняў закон аб нязгодзе. Пасля гэтага было створана мноства хрысціянскіх асацыяцый<ref>[[Norgeshistorie.no]], [[Nils Ivar Agøy]]: [http://www.norgeshistorie.no/bygging-av-stat-og-nasjon/religion-og-verdensbilder/1425-kristen-norge-apnes.html «Kristen-Norge åpnes»]. Hentet 19. des. 2016.</ref>. У канцы ХІХ стагоддзя, царкоўная мова пачала паддавацца нападам. Дбайнае вывучэнне Ландстадам мовы ў зборніку гімнаў (1869) выклікала шэраг негатыўных рэакцый. [[Антон Хрысціян Банг]] атрымаў перакладзеную версію ''«Каляднай гісторыі»'', у той час як [[Эліяс Блікс]] выпусціў ''«Некалькі псальмаў, старых і новых»'' (1869). На [[Нараджэнне Хрыстова|Раство]] [[1884|1884 года]] гэта быў адзін з гімнаў Блікса, упершыню выкананы ў нарвежскай царкоўнай абшчыне. Гэта адбылося ў царкве Лордаля і без афіцыйнага дазволу. У [[1892|1892 годзе]] гімны былі дазволеныя на нецаркоўных землях, калі гэтага хацела кангрэгацыя. З [[1908|1908 года]] з’явілася паўнатэкставая і дапоўненая кніга на [[Ландсмал|ландсмоле]]. Менавіта ''Моладзевая каманда Нарвегіі'' і ''Нарвежская асамблея'' прасоўвалі ідэі выкарыстання гэтага ў цэрквах. Пастар [[Ёхан Эйнар Унгер]] быў першым, хто прапаведаваў аб выкарыстанні гэтага ў цэрквах, у той час як [[Андэрс Хоўдэн]] быў першым, хто паслядоўна выкарыстоўваў тэрытарыяльныя пытанні ў сваім пастарстве — упершыню ў Ёсце ў [[1890|1890 годзе]]. Менавіта гэтыя псальмы дапамаглі перавесці [[нюношк]] на царкоўную мову псальм Блікса «Бог сігне, наша каштоўная Айчына» стаў асабліва папулярным і ў [[1905|1905 годзе]] стаў нацыянальным гімнам. Затым рашэнне парламента ад [[7 чэрвеня]] было зачытана з усіх кафедраў краіны [[11 чэрвеня]] 1905 года вернікі спантанна ўсталі і праспявалі гімн Блікса<ref name="Thorkildsen" />. === Нарвежская лютэранская царква пад час Другой сусветнай вайны === [[Файл:NidarosdomenPanorama.jpg|злева|міні|270x270пкс|[[Нідараскі сабор]]]] У гады вайны адбылося часовае разыходжанне паміж дзяржавай і рэлігіяй. Царква цалкам дыстанцыявалася ад [[Нацыянал-сацыялізм|нацысцкага]] кіраўніцтва з [[9 красавіка]] [[1940|1940 года]], але канчатковае разыходжанне паміж Нарвежскай лютэранскай царквой і дзяржавай наступіла толькі ў [[1942|1942 годзе]], калі нацысцкае кіраўніцтва вырашыла, што прызначэнне [[Відкун Квіслінг|Відкуна Квіслінга]] кіраўніком дзяржавы будзе адзначана святочнай службай у [[Нідараскі сабор|кафедральным саборы Нідараса]]. Епіскапы на чале з епіскапам Осла Эйвіндам Берггравам напісалі ліст аб ціску на царкву, у якім яны склалі дзяржаўныя паўнамоцтвы. Гэта прывяло да інтэрнавання ўсіх епіскапаў і асобных пастараў да канца вайны. Каля 90 % пастараў Нарвежскай лютэранскай царквы рушылі ўслед прыкладу епіскапаў і парвалі з дзяржаўнай уладай. Гэта ў невялікай ступені паўплывала на мясцовае царкоўнае жыццё, паколькі пастары ўсё яшчэ здзяйснялі царкоўныя дзеянні, такія як хлебапрыламленне, пахаванне і таму падобнае. У месцах, дзе былі пранацысцкія пастары, людзі ў асноўным трымаліся далей ад царквы, у той час як колькасць цэркваў у іншых месцах значна ўзрасла ў гады вайны. Цэнтральнай асобай у царкоўнай барацьбе быў Эйвінд Бергграў. Ён таксама сфармаваў важны саюз паміж духавенствам, вернікамі і свабоднымі цэрквамі. Іншымі ключавымі фігурамі ў царкоўнай барацьбе былі прафесар Оле Халесбі з парафіяльнага факультэта і кіраўнік свецкіх Людвіг Хоўп. === Назва Нарвежскай лютэранскай царквы === «Царква Нарвегіі» — найбольш распаўсюджаная публічная назва дзяржаўнай рэлігіі. Назва была ўключана паступова. Упершыню яна была выкарыстана ў афіцыйным кантэксце ў назве сімвалічнай эмблемы нарвежскай царквы, якая была апублікавана ў [[1859|1859 годзе]]. Яна таксама выкарыстоўвалася ў [[1889|1889 годзе]] ў Альтербогу для Нарвежскай лютэранскай царквы і ў [[1911|1911 годзе]] пры стварэнні нарвежскай лютэранскай арганізацыі з грамадскай царкоўнай камісіяй [[1908|1908 года]]. У тэкстах законаў гэта назва ўвайшла ва ўжыванне ў [[1926|1926 годзе]] ў законе аб прызначэнні епіскапаў НЛЦ. Пазней грамадскасць выкарыстала гэта абазначэнне для дзяржаўнай царкоўнай абшчыны, як, напрыклад, у законе аб арганізацыі Нарвежскай лютэранскай царквы ад [[1953|1953 года]] і ў законе ад [[7 чэрвеня]] [[1996|1996 года]] № 31, які тычыцца НЛЦ (царкоўнае права). § 16 Канстытуцыі мае назву «Царква Нарвегіі» пасля ўнясення паправак у канстытуцыю ў 2012 годзе. === Адметныя асаблівасці нарвежскага царкоўнага жыцця === Нарвегія ў царкоўным плане з’яўляецца адной з самых аднародных суполак у свеце. У нешматлікіх краінах, калі наогул у якой-небудзь, ёсць такі вялікі адсотак насельніцтва, які з’яўляецца сябрам адной і той жа [[Дэнамінацыя (рэлігія)|дэнамінацыі]]. Гэтая адметная рыса застаецца нягледзячы на секулярызацыю і пры росце рэлігійнага і культурнага плюралізма. У канстытуцыі адзначаецца, што «Евангеліцка-лютэранская рэлігія застаецца дзяржаўнай рэлігіяй дзяржавы…». Хоць царкоўная абшчына і ўдзельнічала ў працэсах змяненняў у грамадстве ў цэлым і характарызавалася імі, фундаментальнае адзінства паміж царкоўнай грамадой і людзьмі праходзіць ужо амаль на працягу 5 стагоддзяў. Нарвегія атрымала хрысціянства ў асноўным англійскіх рыма-каталіцкіх месіянераў, але са з’яўленням пратэстантызму сувязь з нямецкай лютэранскай тэалогіяй, культурай і духоўным жыццём стала дамінуючай. Гэта пакінула сляды ў службе, псалмапеніі і ў багаслоўскім утварэнні пастара. Акрамя таго, [[піетызм]], які праз міжцаркоўны міжусобны рух, пакінуў моцныя сляды ў нарвежскім царкоўным жыцці, што з’яўлялася спадчынай лютэранска-нямецкага духоўнага жыцця. Аднак у канцы ХІХ стагоддзя хрысціянства сярод свецкіх нізкай царквы знаходзілася пад моцным уплывам рэлігійных рухаў, якія ўзніклі ў [[Англія|Англіі]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатах]] і [[Швецыя|Швецыі]]. Напрыклад, гімны і песні ў дамах малітвы насілі зусім іншы характар, чым нямецкія харалы, якія спявалі ў дзяржаўнай царкоўнай грамадзе. Нарвежская царкоўнае жыццё ў ХХ стагоддзі характарызавалася паступовым зліццём дзяржаўна-царкоўнай культуры і спадчыны нізкацаркоўнага адраджэння. Асаблівасцю нарвежскага царкоўнага жыцця з’яўляецца багатая калекцыя гімнаў. Збольшага гэта звязана з пачаткам распаўсюджвання пратэстантызма, дзе харалы былі адным з найбольш важных праяў народнага ўдзелу ў публічных набажэнствах; збольшага з-за іх гістарычных адносін з дацкімі лютэранамі, якія звязвалі іх з падаткам на гімны, які былі прадстаўлены такімі буйнымі паэтамі, як [[Томас Кінга]], [[Ханс Адольф Брорсан]], [[Мікалай Фрэдэрык Северын Грунтвіг|Мікалай Фрэдэрык Северын Грундтвіг]] і [[Бернхард Северын Інгеман]]; збольшага з-за таго, што Нарежская лютэранская царква нават стварыла вялікі конкурс паэтаў псалмоў, якія былі вядомымі ва ўсім свеце. У першую чаргу сярод іх [[Магнус Броструп Ландстад]], [[Эліяс Блікс]], а ў [[найноўшы час]] [[Свейн Элінгсен]] і [[Эйвінд Шэе]]. Падтрымка царкоўнай грамады людзьмі мае шмат парадаксальных асаблівасцяў. Падтрымка царкоўных службаў у некаторых частках краіны вельмі нізкая, у іншых частках краіны яна ўсё яшчэ вельмі высокая. Лакальныя варыяцыі могуць быць вялікімі. Аднак удзел у царкоўных мерапрыемствах, звязаных з вялікімі падзеямі ў жыцці, усё яшчэ вельмі вялікі, хоць і памяншаецца. Хоць большасць не мае цесных або актыўных адносін са сваёй абшчынай, прысутнасць Нарвежскай лютэранскай царквы па-ранейшаму ўспрымаецца як вельмі важнае для пераважнай большасці. Царкоўныя пажары неаднаразова паказвалі, якая моцная сувязь ўсё яшчэ існуе паміж людзьмі і царкоўнай абшчынай. == Сяброўства і падтрымка мерапрыемстваў == === Падтрымка абшчыннай дзейнасці === [[Файл:Sami_Jienat.jpg|злева|міні|300x300пкс|Саамскае набажэнства ў Нарвежскай лютэранскай царкве. Фота: царкоўная інфармацыйная служба]] {| cellpadding="3" cellspacing="0" rules="all" style="width:200px; float:right; margin:1em; background:#fff; border:2px solid #aaa; font-size:100%;" !Год !Насельніцтва <ref>[https://www.ssb.no/en/statbank/list/folkemengde Population] Statistics Norway</ref> !Сябры Нарвежскай лютэранскай царквы !Адсоткі !Змены |- style="text-align:center;" |2000 |4,503,436 |3,869,147 |85.9 % | |- style="text-align:center;" |2005 |4,640,219 |3,938,723 |84.9 % |0.2 % {{decrease}} |- style="text-align:center;" |2006 |4,681,134 |3,871,006 |82.7 % |2.2 % {{decrease}} |- style="text-align:center;" |2007 |4,737,171 |3,873,847 |81.8 % |1.1 % {{decrease}} |- style="text-align:center;" |2008 |4,799,252 |3,874,823 |80.7 % |1.1 % {{decrease}} |- style="text-align:center;" |2009 |4,858,199 |3,848,841 |79.2 % |1.5 % {{decrease}} |- style="text-align:center;" |2010 |4,920,305 |3,835,477 |78.0 % |1.2 % {{decrease}} |- style="text-align:center;" |2011 |4,985,870 |3,832,679 |76.9 % |1.1 % {{decrease}} |- style="text-align:center;" |2012 |5,051,275 |3,829,300 |75.8 % |1.1 % {{decrease}} |- style="text-align:center;" |2013 |5,109,056 |3,843,721 |75.2 % |0.6 % {{decrease}} |- style="text-align:center;" |2014 |5,165,802 |3,835,973 |74.3 % |0.9 % {{decrease}} |- style="text-align:center;" |2015 |5,213,985 |3,799,366 |72.9 % |1.4 % {{decrease}} |- style="text-align:center;" |2016 |5,258,317 |3,758,070 |71.5 % |0.6 % {{decrease}} |- style="text-align:center;" |2017 |5,295,619 |3,740,920 |70.6 % |0.9 % {{decrease}} |- style="text-align:center;" |2018 |5,328,212 |3,724,857 |69.9 % |0.7 % {{decrease}} |- style="text-align:center;" |2019 |5,367,580 |3,686,715 |68.7 % |1.2 % {{decrease}} <ref name="Church of Norway, 2019"> [http://www.ssb.no/en/kultur-og-fritid/statistikker/kirke_kostra/aar Church of Norway, 2019] 17.5.2020 Statistics Norway</ref> |} У апошнія дзесяцігоддзі падтрымка царкоўнай дзейнасці зніжаецца. Доля ахрышчаных сярод усіх нованароджаных знізілася з 96,8 % у [[1960|1960 годзе]] да 73,9 % у [[2006|2006 годзе]] і далей да 55,3 % у 2016 годзе. Доля усіх 15-гадовых дзяцей, хто ідзе на [[Канфірмацыя|абрад канфірмацыі]] знізілася з 93 % у 1960 годзе да 60 % у 2016 годзе. Доля ўсіх шлюбаў, заключаных у царкоўнай абшчыне, знізілася з 85,2 % у 1960 годзе да 33,4 % у 2016 годзе. Толькі доля пахавання засталася на высокім узроўні, 88,8 % усіх памерлых у 2016 годзе былі пахаваныя пад эгідай Нарвежскай лютэранскай царквы<ref>[http://www.kirken.no/?event=doLink&famId=228 www.kirken.no]</ref>. Кожны год колькасць тых, хто афіцыйна выходзіць з абшчыны перавышае колькасць тых, хто прыходзць. Змяненне колькасці міран шляхам Хрышчэння або смерці тут не ўключана. Колькасць выхадаў з абшчыны значна ўзрасла ў [[1970-я|1970-х]] і [[1980-я|1980-х]] гадах (на самым высокім узроўні 11 755 у [[1978|1978 годзе]]), затым зноў знізілася ў [[1990-я|1990-х]] гадах<ref>[http://www.kirken.no/?event=showArticle&FamID=1961 Ut- og innmeldinger siden 1950]</ref>. У 2016 годзе назіраўся пік колькасці выхадаў, калі было зарэгістравана 41 024 выпадка, калі стала магчымым рэгістравацца і выходзіць праз [[інтэрнэт]]<ref>[https://www.vg.no/nyheter/innenriks/i/pwbxw/15000-ut-av-kirken-paa-fire-dager]</ref><ref>[https://kirken.no/nb-NO/om-kirken/medlem/inn--og-utmelding1/skjema-for-inn--og-utmelding/%7Ctitle=Skjema for inn- og utmelding|date=2016-08-12]</ref>. Дзеці сябраў НЛЦ павінны былі быць ахрышчаны, каб стаць сябрамі абшчыны. Дзеці нехрышчаных сябраў лічацца сваякамі (але не паўнапраўнымі сябрамі) да дасягнення імі 18-гадовага ўзросту. Дастаткова, каб адзін з бацькоў быў сябрам абшчыны. Па дасягненні 15-гадовага ўзросту (рэлігійнага паўналецця) дзіця можа самастойна сысці з царкоўнай абшчыны. У 2010 годзе<ref>[http://www.kifo.no/doc//KIFOnotat/Tilstandsrapport%20for%20Den%20norske%20kirke%202010.pdf Tilstandsrapport for den norske kirke 2010] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121107082010/http://www.kifo.no/doc//KIFOnotat/Tilstandsrapport%20for%20Den%20norske%20kirke%202010.pdf |date=7 лістапада 2012 }} (PDF) fra [[Kifo - Stiftelsen kirkeforskning]], KIFO Notat nr 2/2010</ref> на царкоўнай службе прысутнічала больш за 6,1 мільёна чалавек, і амаль 4,9 мільёна наведванняў царкоўных службаў у нядзелю і святочныя дні. У 2010 годзе ў Нарвежскай лютэранскай царкве было праведзена 65 652 царкоўных служб (па параўнанні з 72 982 ў 1994 годзе, 70 829 ў 1987 годзе і 69 727 у [[2004|2004 годзе]]). Сярэдні ўдзел у звычайных царкоўных службах у нядзельныя і святочныя дні (г. зн. не школьныя службы, шлюбы, звычайныя дні і г. д.) склала 93 чалавека (на 100 000 чалавек) у 2010 годзе (супраць 104,2 у 1994 годзе і 102,0 у 1987 годзе)<ref>[http://www.kirken.no/?event=showArticle&FamID=1963 Statistikk fra kirken.no]</ref>. Агульная колькасць наведванняў царкоўных служб паказвае умеранае зніжэнне за апошнія гады. Іншыя дадзеныя з дзяржаўнай справаздачы НЛЦ за 2010 год паказваюць, што ў гэтым годзе канцэрты ў адным або некалькіх царкоўных будынках нарвежскіх лютэран наведалі 1,26 мільёна чалавек, а ў 1960 годзе хор рэгулярна збіраў 43571 спевака хору усіх узростаў. === Сяброўства === У канцы 2016 года 71,5 % насельніцтва былі сябрамі або прыхаджанамі Нарвежскай лютэранскай царквы. У канцы 2019 года доля складала 69 %<ref>[https://kirken.no/nb-NO/om-kirken/bakgrunn/om-kirkestatistikk/medlemsstatistikk/%7Ctittel=Medlemsstatistikk]</ref>, афіляваныя з’яўляюцца неахрышчаныя дзеці, якія былі зарэгістраваныя як афіляваныя, таму што адзін з бацькоў або абодва пазначаны ў якасці сябра<ref>[https://kirken.no/nb-NO/om-kirken/medlemskap/om-medlemskapet/barns_medlemskap/%7Ctittel=Om barns medlemskap]</ref>. [[1 студзеня]] [[2021|2021 года]] схема прыналежнасці змянілася, і пасля гэтага было афіцыйна выпісана каля 117 000 вернікаў<ref>[https://kirken.no/nb-NO/om-kirken/aktuelt/kirken%20sletter%20over%20100%20000%20tilhørige/ | Kirken sletter over 100 000 tilhørige | visit date=2020-12-14]</ref>. Працэнт вернікаў у 2009 годзе быў самым нізкім у [[Епархія Осла (Нарвежская лютэранская царква)|епархіі Осла]] — 64,7 %. Пасля Осла — [[епархія Агдэра и Тэлемарка]] набралі 78,3 %, а епархія Борга — 79,4 %. Самы высокі адсотак удзельнікаў быў у [[Епархія Сер-Холагалэн|Сер-Холагалэне]] з 89,2 % і [[Епархія Мёрэ|Мёрэ]] з 88,9 %<ref>[http://www.kirken.no/index.cfm?event=doLink&famId=230 www.kirken.no] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090620220446/http://www.kirken.no/index.cfm?event=doLink&famId=230 |date=20 чэрвеня 2009 }}</ref>. У перыяд 2005—2009 гадоў колькасць выхадаў з Нарвежскай лютэранскай царквы падвоілася: 40 299 выхадаў супраць 20 491 у перыяд 2000—2004 гадоў<ref>[http://www.vl.no/kristenliv/article106883.zrm Vårt Land — Utmeldingsrekord i Den norske kirke] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101216091058/http://www.vl.no/kristenliv/article106883.zrm |date=16 снежня 2010 }}</ref>. Крыніцай рэестра пасады рэгістрацыі з’яўляюцца не запісы аб ахрышчаных, памерлых і гэтак далей, а даныя Нацыянальнага рэестра насельніцтва, а затым супастаўленыя з іншымі рэлігійнымі спісамі і спісамі [[Таварыства светапоглядаў]]:<blockquote>У 1998 годзе парламент даручыў царкоўнаму савету стварыць адзіны нацыянальны рэестр усіх ахрышчаных, залічаных і выключаных. За аснову быў узяты рэгістр насельніцтва, каб затым выключыць асоб з розных груп меркаваных несябраў царквы, гл. наступны раздзел. Урад палічыў верагодным, што могуць быць несябры, якіх не атрымалася выдаліць з рэестра; паводле ацэнак, 1-2 % насельніцтва. Ён складаў ад 50 000 да 100 000 чалавек (ліст Міністэрства культуры ад 6 чэрвеня 1997 года)<ref>[https://kirken.no/globalassets/kirken.no/aktuelt/filer-2015/rapport_kirkens_medlemsregister_081015.pdf%7CDen norske kirkes medlemsregister — kirkevalget 2015]{{Недаступная спасылка}}</ref>. </blockquote>Працэдуры і выкананне былі сустрэтыя крытыкай<ref>[https://www.vg.no/forbruker/i/8gm5r/medlemsrot-i-den-norske-kirke]</ref><ref>[https://www.vg.no/nyheter/innenriks/i/mk190/terje-62-hevder-statskirken-ignorerte-hans-utmeldingsoenske-i-nesten-40-aar]</ref><ref>[http://www.dagen.no/dagensdebatt/samfunn/Barned%C3%A5p/Den-norske-kirke-%C2%ABknabber%C2%BB-barna-576562%7Chttps://web.archive.org/web/20180803231428/http://www.dagen.no/dagensdebatt/samfunn/Barned%C3%A5p/Den-norske-kirke-%C2%ABknabber%C2%BB-barna-576562]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Папярэднія выхады з дзяржаўнай царкоўнай абшчыны не рэгістраваліся цэнтралізавана. Некаторыя асобы, якія раней зарэгістраваліся ў дзяржаўнай абшчыне, былі аўтаматычна зноў зарэгістраваныя ў якасці сябраў у 1998 годзе, без запыту або паведамлення<ref>[https://www.dagsavisen.no/nyheter/innenriks/titusenvis-fortsatt-tvangsinnmeldt-i-den-norske-kirke-1.839121 Dagsavisen — Titusenvis fortsatt tvangsinnmeldt i Den norske kirke]</ref>. У 2000 годзе Нарвежская лютэранская царква прызначыла першага адкрытага пастара-гея<ref>{{cite web|url=http://www.christianitytoday.com/ct/2000/septemberweb-only/24.0b.html|title=Lutheran Church of Norway Appoints Practicing Homosexual|access-date=2016-07-08}}</ref>. У 2007 годзе большасць у генеральным сінодзе прагаласавала за прыняцце ў пастарства людзей, якія жывуць у аднаполых адносінах<ref>{{cite web|url=https://www.neweurope.eu/article/church-norway-ready-ordain-same-sex-priests/|title=Church of Norway ready to ordain same-sex priests|date=2007-11-24|language=en|access-date=7 лістапада 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225191232/https://www.neweurope.eu/article/church-norway-ready-ordain-same-sex-priests/|archive-date=25 снежня 2019|url-status=dead}}</ref>. У 2008 годзе стортынг прагаласаваў за ўсталяванне аднаполых грамадзянскіх саюзаў, і епіскапы дазволілі маліцца за аднаполыя саюзы<ref>{{cite web|url=http://www.pinknews.co.uk/2008/11/14/norwegian-bishops-consider-special-liturgy-for-gay-couples/|title=Norwegian bishops consider special liturgy for gay couples|access-date=2016-07-08}}</ref>. У 2014 годзе прапанаваная богаслужба для аднаполых саюзаў была адхіленая генеральным сінодам<ref>{{Cite web|url=http://sambåndet.no/2014/04/08/kirkemotet-avviste-liturgi-for-homofile/|title=Kirkemøtet avviste liturgi for homofile «Sambåndet»}}</ref>. Гэтае пытанне выклікала шмат хваляванняў у нарвежскай лютэранскай царкоўнай абшчыне, па прычыне чаго, шмат нарвежскіх лютэран зышло з абшчыны ў іншыя рэлігійныя суполкі ці Цэрквы.<ref>{{cite web|url=http://www.magnelero.no/2012/08/06/kirkelig-avskalling/|title=Kirkelig avskalling|access-date=20 June 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://m.k-s.no/artikkel/article/116910|title=Normisjon vil utvikle menigheter (visited 27.04.15)|access-date=7 лістапада 2021|archive-url=https://archive.today/20150427102546/http://m.k-s.no/artikkel/article/116910|archive-date=27 красавіка 2015|url-status=dead}}</ref> У 2015 годзе НЛЦ прагаласавала за дазвол аднаполых саюзаў.<ref>{{cite web|url=http://www.gaystarnews.com/article/norway-bishops-open-doors-to-gay-church-weddings/|title=Norway bishops open doors to gay church weddings|date=2 November 2015|access-date=7 лістапада 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123110631/http://www.gaystarnews.com/article/norway-bishops-open-doors-to-gay-church-weddings/|archive-date=23 студзеня 2016|url-status=dead}}</ref> Рашэнне было ратыфікавана 11 красавіка 2016 года.<ref>{{cite web|url=http://www.christianpost.com/news/church-of-norway-approves-gay-marriage-after-20-years-of-internal-debate-161479/|title=Church of Norway Approves Gay Marriage After 20 Years of Internal Debate|access-date=2016-09-11}}</ref> Першая цэрымонія аднаполага саюза ў царкоўным будынку адбылася 1 лютага 2017 года адразу пасля паўночы.<ref>{{cite web|url=http://norwaytoday.info/news/first-gay-couple-wed/|title=First gay couple wed|work=Norway Today|date=1 February 2017|access-date=7 лістапада 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203113857/http://norwaytoday.info/news/first-gay-couple-wed/|archive-date=3 лютага 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nrk.no/norge/det-forste-homofile-paret-som-gifter-seg-kirkelig-1.13350701|title=Vi har ventet så lenge, at vi ikke har et sekund til å miste|date=30 January 2017|newspaper=NRK|language=no|access-date=2017-02-04}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.bt.dk/udland/laest-klar-efter-36-aars-venten-kjell-og-erik-er-det-foerste-homopar-gift-i-norsk|title=Efter 36 års venten: Kjell og Erik er det første homopar gift i norsk kirke|newspaper=www.bt.dk|language=da|access-date=2017-02-04}}</ref> == Міжнароднае супрацоўніцтва == [[Файл:Porvoo_Kirchengemeinschaft.jpg|міні|Краіны з царкоўнымі абшчынамі, якія далучыліся да Порваскай супольнасці. Светла-зялёны колер азначае лютэранскія супольнасці, у той час як цёмна-зялёны — англіканскія супольнасці.]] Нарвежская лютэранская царква з’яўляецца аўтаномнай лютэранскай дэнамінацыяй, але мае міжнародную прыналежнасць дзякуючы сяброўству ў: * [[Сусветная лютэранская федэрацыя]] (СЛФ) — была заснавана ў [[1947|1947 годзе]]. Сёння 94 % лютэран свету (140 дэнамінацый у 78 краінах) аб’яднаны у Сусветную лютэранскую федэрацыю. У сакратарыяце маецца каля 85 супрацоўнікаў, якія пражываюць ў [[Жэнева|Жэневе]]. Штогадовы агульны сход праводзіцца кожныя шэсць гадоў. * [[Сусветны савет цэркваў]] (ССЦ) — заснавана ў [[Амстэрдам]]е ў [[1948|1948 годзе]], з’яўляецца найбуйнейшай у свеце [[Экуменізм|экуменічнай]] арганізацыяй, у якую ўваходзяць 342 дэнамінацый з больш чым 100 краін. Каталіцкая Царква з’яўляецца самая вялікай Царквой у арганізацыі, хаця яна не з’яўляецца сябрам арганізацыі, застаючыся ў якасці назіральніка. Агульны сход праводзіцца раз у сем гадоў. Па стану на 2021 год [[Олаф Фюксэ Твайт]] з Нарвежскай лютэранскай царквы з 2010 года з’яўляецца генеральным сакратаром ССЦ. * [[Канферэнцыя еўрапейскіх цэркваў]] (КЕЦ) — гэта сумесны форум царкоўных абшчын ў Еўропе. Налічвае 127 хрысціянскіх і царкоўных абшчын у 26 краінах, і задача складаецца ў тым, каб пераадолець глыбокія гістарычныя рознагалоссі ў Еўрапейскім царкоўным ландшафце. * [[Порваская супольнасць]] (ПС) — з’яўляецца англіканска-лютэранскай царкоўнай супольнасцю паміж лютэранскімі абшчынамі на поўначы і ў краінах [[Прыбалтыка|Балтыі]], англіканскімі супольнасцямі на [[Брытанскія астравы|Брытанскіх астравах]] і епіскапальнымі абшчынамі на [[Пірэнейскі паўвостраў|Пірэнейскім паўвостраве]]. Пагадненне паміж рознымі супольнасцямі заключаецца ў тым, што кожная супольнасць прызнае ў другой рукапалажэнні. Гэта азначае, што пастар Нарвежскай лютэранскай царквы ў [[Вялікабрытанія|Аб’яднаным каралеўстве]] таксама можа займаць пасады, напрыклад, у [[Царква Англіі|Англіканскай царкоўнай абшчыне]]. == Рэлігійныя абрады == === Канфірмацыя === [[Файл:Confirmation_blessing.jpg|злева|міні|300x300пкс|Канфірмацыя ў Нарвежскай лютэранскай царкве. На фатаздымку выява пастара і катэхумена ў багаслужбовым аблачэнні.]] Канфірмацыя — гэта хадайніцтва, якое царкоўная абшчына прапануе таму, хто прыймае гэты абрад. Абрад канфірмацыі з’яўляецца змененым [[Канфірмацыя|Таінствам Мірапамазання (Канфірмацыі)]] Каталіцкай Царквы рымскага абраду. «Канфірмацыя» азначае пацверджэнне і разумеецца як пацверджанне Хрышчэння. Тады менавіта Бог разумеецца як актыўны бок: менавіта Бог пацвярджае тое, што было абяцана канфірманту (той, хто атрымлівае абрад) пры хрышчэнні, а не канфірмант, які пацвярджае сваё ўласнае хрышчэнне. Лютэране адкінулі каталіцкае разуменне Мірапамазання як асобнага Таінства, але захавалі яго як падрыхтоўку да хлебапрыламлення (таксама абрад, які замяніў каталіцкае [[Еўхарыстыя|Таінства Еўхарыстыі]]). Аднак канфірмацыя больш не з’яўляецца абавязковай умовай для хлебапрыламлення. Канфірмацыя была зроблена ў [[1736|1736 годзе]] абавязковай для ўсіх лютэран у Нарвегіі, чым яна і была на працягу доўгага часу. Заканчэнне катэхізіса асабліва важна ў якасці навучання веры. Калі Нарвежская лютэранская царква практыкуе хрышчэнне немаўлятаў, навучанне [[Хрышчэнне|Хрышчэнню]] адбываецца пасля хрышчэння, часта спачатку падчас канфірмацыі. Заканчэнню вучобы папярэднічае перыяд навучання, які з [[1978|1978 года]] звычайна складае восем месяцаў. === Споведзь === Лютэранская споведзь адрозніваецца ад каталіцкага тым, што гэта не з’яўляецца Таінствам Царквы і што для гэтага не абавязковы святар ці пастар. Любы лютэранін можа прыняць споведзь сам у сабе і атрымаць адпушчэнне грахоў. [[Марцін Лютэр|Лютар]] лічыў [[Біблія|Святое Пісанне]] важным інструментам для вызнання сваіх грахоў і ў той жа час атрымання кіраўніцтва. У момант, калі Лютар канчаткова адвярнуўся ад Каталіцкай Царквы і вырашыў, што трэба ўтварыць новую царкоўную абшчыну, падумаў пра тое, каб здзейсніць пакаянне (Пісанне) у трэцім таінстве царквы. Святое Пісанне існуе ў Нарвежскай лютэранскай царкве, і ў апошнія гады ён усё часцей выкарыстоўваецца. У некаторых малітоўных дамах нават прапаноўваецца ўвесці спавядальні, але ў большасці месцаў найбольш падыходзячым месцам лічыцца кабінет пастара або ўласны дом Пісання. У межах [[лестадыянства]], якое з’яўляецца рухам адраджэння ў некаторых лютэран, асабліва распаўсюджаным у [[Тромс]]е і [[Фінмарк]]е, і якія кажуць, што споведзь вельмі важная і з’яўляецца неабходным умовай для ўдзелу ў абрадзе хлебапрыламлення. === Шлюб === Выходзячы з вучэння Лютэра, шлюб — гэта ў першую чаргу буржуазная справа, але ён павінен быць змацаваны царкоўнай цырымоніяй з хадайніцтвам аб заключэнні шлюбу. Пары, якія ўступілі ў шлюб з дапамогай грамадзянскай цырымоніі, могуць пасля атрымаць хадайніцтва аб заключэнні шлюбу з дапамогай асобнай царкоўнай цырымоніі. Раней Нарвежская лютэранская царква лічыла шлюб невырашальным, але на працягу ХХ стагоддзя гэта змянілася, так што цяпер сярод пастараў ёсць меншасць, якая не дазваляе паўторны шлюб. Тыя пастары, якія не прымаюць паўторны шлюб, маюць права ў адпаведнасці з «Законам аб шлюбе» ўстрымлівацца ад прысвячэння адчужаных. === Рукапалажэнне === Пасвячэнне пастараў адбываецца на цырымоніі блаславення, якая выказвае пацверджанне таго, што чалавек варты і валодае неабходнымі ведамі для служэння ў якасці пастара. Менавіта епіскапы ставязь у пастары. Епіскапы бласлаўляюцца на асобнай цырымоніі ў сувязі з іх інаўгурацыяй, звычайна прадстаяцелямі епіскапскага сходу. Дыяканы, катэхеты, кантары не рукапалагаюцца, але ставяцца на служэнне епіскапу. Лютэранскі абрад рукапалажэння таксама з’яўляецца змененым каталіцкім [[Рукапалажэнне|Таінствам Хіратоніі]]. === Хлебапрыламленне === Абрад спажывання хлеба і віна ва ўзгадванне [[Тайная вячэра|Тайнай Вячэры]]. У адрознанне ад каталіцкага Таінства Еўхарыстыі, адкуль пайшло лютэранскае хлебапрыламленне, лютэране не вераць у сапраўдную прысутнасць Хрыста (Цела і Кроў). Аднак ёсць кансерватыўныя кірункі сярод лютэран, якія прытрымліваюцца традыцыйнага для лютэран меркавання, што Хрыстос знаходзіцца некаторы час у хлебе і віне, што называецца «хлебапрылажэннем». === Хрышчэнне === Як і ва ўсіх хрысціян, Хрысшчэнне ў нарвежскіх лютэран з’яўляецца Таінствам, які дазваляе чалавеку афіцыйна далучыцца да супольнасці. Звычайна ў нарвежскіх лютэран гэтае Таінства робіць пастар і знешне яно выглядае як у рыма-каталікоў і ншых каталікоў заходніх абрадаў. == Багаслужбы == Нядзельнае набажэнства, часта званае высокай Імшой, якое азначае рассылку — з’яўляецца самым важным аб’яднаўчым момантам царкоўнай супольнасці і адзначаецца ў нядзелю, таму што гэта дзень Уваскрасення [[Ісус Хрыстос|Ісуса Хрыста]]. У Нарвежскай лютэранскай царкве высокая Імша звычайна пачынаецца ў 11 гадзін. Іншыя выпадкі могуць узнікаць у залежнасці ад мясцовых умоў. Калі пастар служыць у некалькіх цэрквах, у некаторых цэрквах могуць быць нядзелі без службы. Хрышчэнне, хлебапрыламленне і канфірмацыя праходзяць у рамках звычайнай царкоўнай службы, у той час як іншыя царкоўныя дзеянні, такія як пахаванне і вянчанне, маюць свае ўласныя службы. У малітоўным доме пасля службы часцей за ўсё выконваецца літургічная схема, паказаная ў [[імшал]]е, але альтэрнатыўныя літургічныя і больш свабодныя формы імшала не зяўляюцца чымсьці незвычайным. Поўны перагляд схемы царкоўнага служэння адбыўся ў 2010 годзе. Гэта было накіравана на вялікую варыятыўнасць і доступ да мясцовых адаптацый. Гістарычнай асновай царкоўнай нарвежскай лютэранскай супольнасці з’яўляецца рыма-каталіцкая [[Імша]]. Паколькі амаль усе буйныя лютэранскія дэнамінацыі засноўвалі сваі набажэнствы на гэтай аснове, набажэнства нарвежскіх лютэран у асноўным мала адрозніваецца ад іншых буйных лютэран. Асноўная структура нядзельнага набажэнства выглядае наступным чынам: * '''[[Кірые элейсон|Kyrie]]''' — ''Kyrie eleison'': «Госпадзе, памілуй мяне» — Малітва аб Божай міласці. * '''[[Gloria in excelsis Deo|Gloria]]''' — ''Gloria in excelsis Deo'': «Хвала на вышынях Богу» — хвала. * '''[[Крэда (песнапенне)|Credo]]''' — ''Credo'': «Веру…» — Сімвал Веры, [[Апостальскі сімвал веры|Апостальскі]] або [[Нікейскі сімвал веры|Нікейскі]]. * '''[[Sanctus]]''' — ''Sanctus'': «Святы, Святы, Святы, Госпад сіл…» — хвала. * '''[[Ягня Божае|Agnus Dei]]''' — ''Agnus Dei'': «Ягнец Божы, які бярэш на Сабе грахі свету…» — Малітва аб міласэрнасці і міры. У рамках гэтай асноўнай структуры разгортваюцца астатнія часткі набажэнства: * Увядзенне: [[Прэлюдыя (музыка)|прэлюдыя]], уступны гімн, магчыма, з уступнай [[працэсія]]й, знакам міра і ўступнымі словамі. Хрышчэнне можа адбыцца таксама ў гэтай часцы. Затым за вызнаннем грахоў рушылі ўслед малітоўныя воклічы (кірые) і (глорыя). * Літургія Слова: пачынаецца з калекты, абагульняючай нядзельную тэму ([[Лацінская мова|лац]]: collectio — «збіраць»), за якой ідзе першае чытанне, якое часта з’яўляецца чытаннем [[Стары Запавет|Старога Запавету]]. Затым ідзе [[градуал]] ці галоўны гімн хрэсніка. Затым ідзе яшчэ адно чытанне і, магчыма, гімн перад пропаведдзю або [[Алілуя]] у ходзе падрыхтоўкі да чытання дзённага [[Евангелле|Евангелля]]. Пасля іншага чытання ідзе [[Сімвал веры|Сімвал Веры]] ([[Нікейскі сімвал веры|Нікейскі]] або [[Апостальскі сімвал веры|Апостальскі]]); Калі было Хрышчэнне, Сімвал Веры адсутнічае. Сімвал Веры таксама можа прамаўляцца пасля [[Гамілія|гаміліі]]. Пасля пропаведзі ідзе гімн і адпаведныя аб’явы. [[Літургія Слова]] сканчваецца [[Інтэрцэсія (Літургія)|інтэрцэсіяй]]. Хрышчэнне таксама можа адбывацца тут. * Еўхарыстычная Літургія — у лютэран хлебапрэламленне, паколькі не адбываецца пераўтварэння, але прылажэнне: гэтая частка пачынаецца з прадмовы або прадмовы з падбухторваннем да падрыхтоўкі святога дзейства. Затым ідзе еўхарыстычная малітва, вар’іруецца ў залежнасці ад царкоўнага года, за якой ідзе Sanctus, [[Малітва Гасподняя|Ойча наш]], і словы ўступлення. Затым ідзе [[Ягня Божае]] (''Agnus Dei'') з праламленнем хлеба і знакам міра. Пасля пачынаецца спажыванне хлеба на ўспамін Тайнай Вячэры. Гэта можа адбыцца двума спосабамі: кленьчучы, атрымліваць хлеб у руку і келіх з віном, або так званым інцінкц’ён, у які пастар кладзе хлеб у віно. Калі хлебаспажыванне сканчваецца, ідуць словы крыўды і калектыўная малітва з падзякай. * Адпуст. Завяршальнай часткі нарвежскай лютэранскай службы папярэднічае гімн, які часта з’яўляецца гімнам хвалы або гімнам адпуста і рэзюмуе бягучую тэму. Пасля гэтага гімна бласлаўленне суправаджаецца адпраўкай на служэнне ў свет. Набажэнства заканчваецца дзевяццю ўдарамі і [[Постлюдый|постлюдыем]], а таксама, па жаданні, выхадных шэсцем. Больш падрабязная і спрошчаная схема «высокай богаслужбы» выглядае наступным чынам (некаторыя часткі прыведзены на лацінскай мове, як гэта прынята ў навуковым асяроддзі па [[Літургіка|літургіцы]]: * Præludium * Пачатковы гімн * Прывітанне * Спавяданне * Kyrie * Gloria (гэта можа быць апушчана падчас [[Вялікі пост|Вялікага Посту]]) * Collect дня (калекта дня) (Калі ёсць Хрышчэнне, яно ідзе разам з Апостальскім Сімвалам Веры і можа адбыцца ў гэтым месцы або пасля пропаведзі) * Першае чытанне ([[Стары Запавет]], Пасланні, [[Дзеянні Святых Апосталаў]] ці [[Адкрыццё Яна Багаслова]]) * Гімн хвалы * Другое чытанне (Пасланні, Дзеянні Святых Апосталаў, Адкрыццё Яна Багаслова ці [[госпел]]) * [[Апостальскі сімвал веры|Апостальскі Сімвал Веры]] * Гімн перад пропаведдзю * Пропаведзь (сканчэнне з Gloria Patri) * Гімн пасля пропаведзі * Intercessions (Калі няма хлебапрыламлення, служба завяршаецца малітвай Гасподняй, дадатковым прынашэннем, бласлаўленнем і хвілінай маўклівай малітвы) * Гімн перад хлебапрыламленням * Патройны дыялог і Proper Preface * Sanctus * Малітва перад Вячэрай Гасподняй (хлебапрыламленне), * Ойча наш * Устанавіцельныя словы * Agnus Dei * Хлебапрыламленне * Малітва падзякі пасля хлебапрыламлення * Бласлаўленне * Ціхая малітва (Калі царкоўныя звоны дзвоняць 9 разоў — 3x3 разы) * Postludium Служба святкуецца ў адпаведнасці з царкоўным годам, які ў Нарвежскай лютэранскай царкве пачынаецца з першай нядзелі [[Адвент]]у, і з тэмамі для кожнай нядзелі, названымі ў чытаннях на нядзелю. Яны чаргуюцца паміж двума тэкставымі радкамі з трыма чытаннямі для кожнай нядзелі, якія чаргуюцца гадамі адносна іншых. Царкоўны год дзеліцца на дзве асноўныя рубрыцы — святочнае паўгоддзе і непадзельнае паўгоддзе. Святочнае паўгоддзе ўключае ў сябе тры галоўныя святы — [[Нараджэнне Хрыстова]], [[Вялікдзень|Пасха]] і [[Пяцідзясятніца|Пяцідзесятніца]], у той час як увесь час пасля Пяцідзесятніцы і да канца царкоўнага года складае безсвяточнае паўгоддзе. Кожная частка літургічнага года, а таксама некаторыя асобныя нядзелі маюць сваі літургічныя колеры, якія былі запазычаныя з рыма-каталіцкай літургічнай практыцы: * Белы колер зарэзерваваны для святаў (акрамя Пяцідзесятніцы), святочных дзён (напрыклад, [[Дзень Усіх Святых|Дня ўсіх Святых]]) і іншых ўрачыстых выпадках. * Зялёны — колер росту і з’яўляецца літургічным колерам на працягу ўсяго перыяду пасля Пяцідзесятніцы, за выключэннем Дня ўсіх Святых. * Фіялетавы — колер, які сімвалізуе пакаянне, сур’ёзнасць, смутак і замкнёнасць, і выкарыстоўваецца для Адвенту, падчас [[Вялікі пост|Вялікага Посту]] перад Пасхай і на пахаванні. * Чырвоны — гэта колер Святога Духа, агню духу і любові, а таксама крыві пакутнікаў. Ён выкарыстоўваецца для Пяцідзесятніцы і пакутнікам. Чырвоны таксама можна выкарыстоўваць у [[Уваход Гасподні ў Іерусалім|Вербную нядзелю]] і [[Вялікая пятніца|Вялікую Пятніцу]]. Літургічныя колеры адлюстраваны ў літургічнай вопратцы (так званыя параменты), магчыма, таксама ў тэкстыльным упрыгожванні [[Амбон|амвона]] і [[алтар]]а. Падчас набажэнстваў пастар і іншыя служыцелі носяць богаслужбовую вопратку. Раней толькі пастары насілі сваю ўласную вопратку, так званую самарыю з каўняром-трубкай, белай меднай [[падрызнік]]ам і [[арнат]]ам. Самарыен — гэта чорная вопрадка [[1600|1600 года]], якая на самай справе была урадавым, а не літургічным адзеннем, і якая да гэтага часу выкарыстоўваецца ў [[Царква Дацкага Народа|Дацкай лютэранскай царкве]]. З [[1980-я|1980-х]] гадоў Нарвежская лютэранская царква, мела ў якасці літургічнай вопрадцы [[Альба|альбу]] — доўгую белую сукенку. Таксама пастары Нарвежскай лютэранскай царквы носяць [[Стула|стулу]]. Першапачаткова стула была сімвалам годнасці для дзяржаўных чыноўнікаў у [[Старажытны Рым|Старажытным Рыме]], але было перададзена Каталіцкай Царкве як знак годнасці для святароў. Падчас Еўхарыстыі святар дадаткова апранае арнат, падобную на туніку вопратку літургічнага колеру і часта з багатым дэкорам. Епіскапы ў Нарвежскай лютэранскай царкве носяць у літургічным кантэксце спецыяльны лютэранскі [[сакас]]. Традыцыйныя сімвалы епіскапа — [[Мітра (аблачэнне)|мітра]] і [[жазло]] не выкарыстоўваюцца нарвежскімі лютэранскімі епіскапамі. Іншымі прыслугоўваючымі з’яўляюцца дыякан, кантар (музычны кіраўнік) і свецкія, якім даручана спецыяльнае служэнне. Яны могуць насіць альбу без дадатковых дапаўненняў. Шматлікія дыяканы ў рэшце рэшт прынялі традыцыйную нахільную стулу літургічнага колеру, як гэта прынята і ў [[Царква Швецыі|Шведскай лютэранскай царкве]]. На пахаванні пастар і дыякан могуць таксама насіць чорныя пахавальныя шапкі падчас часткі набажэнства, якая здзяйсняецца на могілках. Нядзельная служба ў НЛЦ звычайна доўжыцца ад гадзіны да паўтары гадзіны. Набажэнства хлебапрыламлення не святкуецца кожную нядзелю, але гэта становіцца ўсё больш распаўсюджаным з’явай. == Веравучэнне == === Сакральныя тэксты === Нарвежскія лютэране маюць, у дадатак да Бібліі, пяць вызнальных пісанняў: * [[Апостальскі сімвал веры|Апостальскі Сімвал Веры]] * [[Нікейскі сімвал веры|Нікейскі Сімвал Веры]] * [[Афанасьеўскі сімвал веры|Афанасьеўскі Сімвал Веры]] * [[Аўгсбургскае веравызнанне]] (''Confessio Augustana'') * [[Малы катэхізіс Лютэра]] Біблія мае пераважны аўтарытэт, але іншыя тэксты маюць статус спавядальных пісанняў, якія ўзятыя з Бібліі. Стары Запавет нарвежскіх лютэран складаецца з 39 кніг, у той час як у Каталіцкай Царквы [[Стары Запавет]] складаецца з 46 кніг. Нарвежская лютэранская царква адмовілася ад 7 кніг, якія называюцца [[Другакананічныя кнігі|другакананічнымі кнігамі]]. === Разуменне Пісання === Сутнасць лютэранскага разумення Пісання складаецца ў тым, што Біблія прысвечана Божым патрабаванням і дароў, або закону і Евангелля. На практыцы гэта азначае чытанне Старога Запавету як выражэння закона Божага. Тут людзі праходзяць праз ахвяраванне, у той час як у [[Новы Запавет|Новым Запавеце]] атрымліваюць Евангелле, што Ісус Хрыстос — Бог, які памёр і адкупіў чалавечыя грахі. Лютэранская дактрына, так як і ўсе астатнія хрысціяне, разглядае Ісуса Хрыста ў якасці як выкавыканання прароцтваў аб [[Месія|Месіі]] са Старога Запавету. Цэнтральным момантам у лютэранскім багаслоўі, а такім чынам, і ў багаслоўі лютэран Нарвегіі, з’яўляецца разуменне таго, што чалавек апраўдваецца толькі верай. Гэта быў адзін з канфліктных момантаў з’яўлення лютэранства і ўсяго пратэстантызма ўвогуле, які прывёў да расколу рыма-каталіцкіх іерархаў Нарвегіі з астатняй Каталіцкай Царквой. Лютэранства кажа, што чалавек не можа быць выратаваны нашымі ўласнымі справамі або ўласнай праведнасцю, але выключна праз веру ў Хрыста як свайго Збавіцеля і толькі дзякуючы суверэннай Божай працы Бога. === Таінства === У Нарвежскай лютэранскай царкве ёсць адзін-два Таінства: Хрышчэнне і Хлебапрыламленне (афіцыйна НЛЦ ліча гэта Таінствам, аднак усе традыцыйныя канфесіі лічаць, што ў лютэран Еўхарыстыі няма). Акрамя таго, практыкуюцца і іншыя царкоўныя абрады, якія ў традыцыйных хрысціян з’яўляюцца Таінствамі, такія як Шлюб і Хіратонія (апошняе Таінства аспрэчваецца традыцыйным хрысціянствам). ==== Хрышчэнне ==== Хрышчэнне лічыцца ачышчэннем ад усякага граху, і што дзеці, якія ўвайшлі ў царкоўную супольнасць, з’яўляюцца дзецьмі Божымі. Хрышчэнне адбываецца шляхам палівання асвячанай вадой ў імя Трыадзінага Бога. Лютэране (як і ўсе пратэстанты), у адрознанне ад неапратэстантаў, практыкуюць Хрышчэнне немаўлятаў, але таксама хрысцяць дарослых, якія раней не былі ахрышчаны і хочуць гэта атрымаць. Перахрашчэнне не дапускаецца і лічыцца багаслоўскім адхіленнем. Хрышчэнне мае сілу раз і назаўжды. ==== Хлебапрыламленне ==== Паводле нарвежскай лютэранскай дактрыны, хлебапрыламленне з’яўляецца таінствам, у якім сам Ісус Хрыстос прысутнічае ў хлебе і віне, але толькі часова, бо потым хлеб і віно перастаюць быць істотнымі Целам і Кроўю г. з., чалавек верыць, што той, хто прымае хлебапрыламленне, атрымлівае прабачэнне грахоў і сілу для далейшага жыцця ў хрысціянскай веры. Такім чынам, па меркаванню лютэран, Госпад знаходзіцца ў хлебе і віне толькі часова. У Нарвежскай лютэранскай царкве хлебапрыламленне таксама адкрыта для вернікаў іншых канфесій. Таксама і дзеці маюць доступ да абрада. Розныя погляды на Еўхарыстыю з’яўляюцца асноўнай прычынай адсутнасці еўхарыстычнай еднасці з Каталіцкай Царквой, хоць могуць быць агульныя (экуменічныя) малітвы, але не богаслужбы. == Адносіны з дзяржавай == [[Файл:Svein_Arne_Lindø_at_Kirkemøtet_2012.jpg|міні|Кіраўнік Царкоўнага савета Свэн Арнэ Ліндо падчас сінода 2012 года]] Да 2012 года нарвежскія лютэране з’яўляліся дзяржаўнай царквой у адпаведнасці з пунктам 2 [[Канстытуцыя Нарвегіі|Канстытуцыі]], у якім гаварылася, што «Евангеліцка-лютэранская рэлігія застаецца дзяржаўнай рэлігіяй». У тэксце новай канстытуцыі гэта было зменена, сёння пра гэта гаворыцца ў § 2 Канстытуцыі: «круг каштоўнасцяў застаецца нашай хрысціянскай і гуманістычнай спадчынай. Сапраўдны Асноўны закон забяспечвае дэмакратыю, вяршэнства закона і правы чалавека». Акрамя таго, у § 16 гаворыцца: «усе імігранты Каралеўства маюць права на свабоду рэлігійнай практыцы. Царква Нарвегіі, Евангеліцка-лютэранская царква, застаецца царквой Нарвегіі і падтрымліваецца дзяржавай. Далейшыя палажэнні аб яе ўстройстве прадугледжаны законам. Усе рэлігійныя і іншыя абшчыны павінны атрымліваць падтрымку на роўнай аснове». З 1920-х гадоў дзяржава дэлегавала шэраг абавязкаў уласным органам царкоўнай абшчыны. Некалькі саветаў і камітэтаў, такіх як царкоўны савет, былі створаны для кіравання рознымі часткамі царкоўнай дзейнасці, і ў важных царкоўных галінах, такіх як богаслужбы і дактрынальныя пытанні, Царкоўная абшчына доўгі час была незалежнай. У той жа час менавіта кароль адказваў за прызначэнне епіскапаў і пастараў у адпаведнасці з § 16 Канстытуцыі. У [[Царква Швецыі|Шведскай лютэранскай царкве]] падзел паміж дзяржавай і царквой адбыўся ў 2000 годзе, а ў Нарвегіі пытанні, звязаныя з магчымым падзелам, былі даследаваны ў [[Камітэт Ёнэса|Камітэце Ёнэса]], які прадставіў сваю рэкамендацыю ў студзені 2006 года. У 2006 годзе рэкамендацыя была прадстаўлена на слуханне некалькімі тысячамі органаў, якім была прадастаўлена магчымасць выказаць сваё меркаванне да таго, як урад падрыхтаваў рэгістрацыю ў стортынгу па справе, прадстаўленай 11 красавіка 2008 года<ref>Pressemelding, 11.04.2008. Nr.: 37/08. «[http://www.regjeringen.no/nb/dep/kud/pressesenter/pressemeldinger/2008/stortingsmelding-om-staten-og-den-norske.html?id=507173 Stortingsmelding om staten og Den norske kirke lagt fram]». Kulturdepartementet</ref>. Да рэгістрацыі ў стортынгу ў 2008 годзе было заключана шырокае пагадненне паміж усімі сямю бакамі ў парламенце, пагадненне, сапраўднае на працягу перыяду стортынгу 2009—2013 гадоў<ref name="regjeringen.no">[https://www.regjeringen.no/globalassets/upload/KKD/Vedlegg/PRM35-08_Stat_kirke_Vedlegg_Endelig_avtale.pdf Avtale Avtaleteksten kirkeforliket 2008. Regjeringen.no]</ref> змест палітычнага пагаднення, званага царкоўным пагадненнем, складалася ў аглядзе абласцей, у якіх царкоўная абшчына павінна была атрымаць большае ўнутранае самакіраванне, у тым ліку «прызначэнне епіскапаў і пастараў перадаецца ад царкоўнага савета дзяржаўнаму царкоўнаму органу». Першым крокам было павялічэнне царкоўнай дэмакратыі. Кажуць, што яўка выбаршчыкаў на царкоўных выбарах была нізкай. Пытанне аб эканоміцы абшчыны і ўласнасці на царкоўную маёмасць было адным з галоўных і прынцыпова складаных пытанняў, якія патрабавалі высвятлення. Адказнасць за ўтрыманне царкоўных будынкаў і заробкі супрацоўнікаў дзяржаўных і грамадскіх саветаў ляжыць на дзяржаве і муніцыпалітэтах, але шмат прыходаў самі выплачвалі заробкі дадатковым супрацоўнікам. Гэта часта фінансуецца за кошт ахвяр сярод сябраў абшчыны<ref>[http://www.vl.no/samfunn/article3465359.ece ''Guide til stat/kirke-forliket''- Vårt Land.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090213192526/http://www.vl.no/samfunn/article3465359.ece |date=13 лютага 2009 }}</ref>. У законе ў раздзеле «якія элементы дзяржаўнай царквы варта пакінуць» пералічаныя: # Нарвежская царква павінна мець асаблівую падставу ў Канстытуцыі, гл. § 16. # Арганізацыя і дзейнасць нарвежскай царквы па-ранейшаму рэгулююцца асобным царкоўным законам, без вызначэння царквы адбываецца ў якасці уласнай юрыдычнай асобы. # Дзяржава павінна працягваць аплачваць і выконваць абавязкі працадаўцы ў дачыненні да епіскапаў, пастараў і іншых асоб, прызначаных на царкоўныя пасады рэгіянальнымі і цэнтральнымі царкоўнымі органамі, г. зн. яны павінны заставацца дзяржаўнымі служачымі. # Абласная і Цэнтральная царкоўная адміністрацыя працягвае заставацца часткай дзяржаўнай адміністрацыі. # Закон аб дзяржаўным кіраванні і закон аб свабодзе інфармацыі працягваюць прымяняцца да статутным царкоўным органам. # Дзяржава павінна працягваць забяспечваць нарвежскую лютэранскую абшчыну, каб муніцыпалітэты мелі заканадаўчы абавязак фінансаваць дзейнасць мясцовай царквы. # Муніцыпальнае прадстаўніцтва ў царкоўным савеце захоўваецца, як і сёння<ref name="regjeringen.no"/>. [[Файл:Thor_Bjarne_Bore_og_Trond_Giske.jpg|міні|Міністр па справах культуры і царквы Трун Йіске і тагачасны старшыня царкоўнага савета Тур Б’ярнэ Бурэ падчас царкоўнага сабору 2005 года]] На гэтай аснове прадстаўнікі ўсіх партый у [[стортынг]]у прадставілі сумесную прапанову аб унясенні паправак, сярод іншага, у § § 2 і 16 Канстытуцыі, якія змянілі б адносіны паміж царкоўнай абшчынай і дзяржавай. Канстытуцыя была прынятая 21 снежня. У маі 2012 года і неадкладна ўступіла у сілу<ref>Hilde Mangset Lorentsen m.fl. (21. mai 2012) [http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/nordland/1.8145631 Kirken skilles fra staten]. ''NRK''</ref>. У 2013 годзе стортынг пашырае сваё разуменне «народнай царквы», як яно выкарыстоўвалася ў § § 16 Канстытуцыі<ref>[https://lovdata.no/dokument/NL/lov/1814-05-17?q=grunnloven#16 Grunnlovens §&nbsp;16] lovdata.no «§&nbsp;16. Alle innbyggere i riket har fri religionsutøvelse. Den norske kirke, en evangelisk-luthersk kirke, forblir Norges folkekirke og understøttes som sådan av staten. Nærmere bestemmelser om Kirkens ordning fastsettes ved Lov. Alle tros- og livssynssamfunn skal understøttes på lik linje.»</ref>, пасля пытанняў (зададзеных Свэнам Харбергам, [[Кансерватыўная партыя (Нарвегія)|Н]]) аб растлумачэнні, каб атрымаць агульнае палітычнае разуменне "таго, што ляжыць у тэрміне «народная царква».<ref>[https://www.stortinget.no/nn/Saker-og-publikasjoner/Publikasjoner/Referater/Stortinget/2012-2013/130212/8/ Stortinget — møte 12.02.2013. Interpellasjon fra representanten Svein Harberg til fornyings-, administrasjons- og kirkeministeren: ] stortinget.no «Den 21. mai 2012 ble Grunnloven endret som et resultat av stat/kirke-forliket. I den forbindelse ble begrepet „folkekirke“ innført. Mange bruker begrepet positivt, men forståelsen av innholdet synes å være ulik. En avklaring er avgjørende for en god dialog mellom regjeringen og Den norske kirke. Også for andre tros- og livssynssamfunn er dette en viktig avklaring da økonomisk likebehandling ligger som et grunnleggende og lovfestet prinsipp for de årlige overføringer til disse. Hvordan vil statsråden følge opp for å få på plass en felles politisk forståelse og avklaring av hva som ligger i begrepet „folkekirke“, slik at det kan etableres et avklart felles grunnlag for den videre utvikling og finansiering av både Den norske kirke og andre tros- og livssynssamfunn? Hvilke oppgaver skal folkekirken ha, hvilken organisasjon krever dette, og hvilke forventninger mener statsråden Stortinget har lagt til grunn for departementets dialog med kirken?»</ref> Міністр (Рыгмар Осруд, [[Рабочая партыя (Нарвегія)|Ар]]) успрыняў фармулёўку «Нарвежская царква (…) застаецца царквой Нарвегіі», у першую чаргу як выраз волі стортынга да пераемнасці ў царкоўнай сферы: "наша задача як дзяржаўнай улады складаецца ў тым, каб закласці эканамічныя, прававыя і арганізацыйныя ўмовы, якія спрыяюць таму, каб Нарвежская царква магла «заставацца» «народнай царквой Нарвегіі». Сярод чаканняў, якія асобныя прадстаўнікі і міністр ўскладалі на нарвежскую царкву як на «Народную царкву», былі: падняць дыскусію пра каштоўнасць, прысутнічаць па ўсёй краіне, прапаноўваць людзям у паўсядзённым жыцці і ў крызісных сітуацыях дапамогу, кіраванне могілкамі, мець аб’ядноўваючаю ролю на святах і буйных мерапрыемствах — як у гора, так і ў радасці, магчымасць для сябраў царкоўнай абшчыны хрысціць сваіх дзяцей і быць канферміраванымі, жанатымі і пахаванымі. мець магчымасць раіць рэформу рэлігійнай адукацыі… гэта праект «Народнай царквы», што нарвежскае лютэранства павінна займаць асаблівае становішча па ўсёй краіне і што НЛЦ павінна быць забяспечана фінансава. Было згадана, ці з’яўляюцца гэтыя вялікія чаканні дарагімі і ці могуць яны быць праблематычнымі ва ўмовах устаноўленага законам роўнага звароту.<ref>[https://www.stortinget.no/nn/Saker-og-publikasjoner/Publikasjoner/Referater/Stortinget/2012-2013/130212/8/ Stortinget — møte 12.02.2013. representanten Svein Harberg] «Det er ingen tvil om at vi her har forventninger til Kirken som er omfattende og til dels kostbare. Det er vel også her det kommer tydeligst fram at det er helt andre forventninger til trossamfunnet Den norske kirke enn til de andre tros- og livssynssamfunnene, at folkekirken har en forventning de andre ikke har. Det krever klokskap å forvalte dette på en god måte, både i Kirken og hos oss politikere. Forventningen til folkekirken sammen med lovfestet likebehandling er etter min oppfatning to linjer som er i ferd med å krysse hverandre, og det kan fort oppfattes som kollisjonskurs.»</ref> як варта фінансаваць чакання Нарвежскай лютэранскай царквы як «Народнай царквы» (згодна з канстытуцыяй § § 16 — «падтрымліваецца дзяржавай») была ў некаторай ступені праблематызавана: «…існуюць некаторыя выразныя межы паміж тым, для чаго чалавек вылучыў рэсурсы і папрасіў іх выканаць працу, і тым, што ляжыць у нармальным функцыянаванні рэлігійнай абшчыны» — Сэйн Харберг, Н.)<ref>[https://www.stortinget.no/nn/Saker-og-publikasjoner/Publikasjoner/Referater/Stortinget/2012-2013/130212/8/ Stortinget — møte 12.02.2013. representanten Svein Harberg] «Men det er noen klare grenser mellom hva man har satt av ressurser til, og bedt dem gjøre en jobb med, og hva som ligger i den vanlige driften av et trossamfunn.»</ref> Камітэт Ёнэса выказаўся ў 2006 годзе, што незразумела, наколькі моцнай павінна быць сувязь паміж дзяржавай і царкоўнай абшчынай, каб назва «дзяржаўная царква» была прыдатна. Дзяржаўная царкоўная сістэма — гэта перш за ўсё судовая сістэма і фармальная арганізацыйная форма з наступнымі характарыстыкамі: # Ці мае дзяржава дзяржаўную рэлігію # Ці прызначаюцца епіскапы і пастары дзяржавай # Ці мае дзяржава ўладу над богаслужбамі і дактрынальнымі пытаннямі # Ці рэгулюецца дзяржаўная царква з дапамогай законаў і нарматыўных актаў # Калі царква фінансуецца дзяржавай # Ці з’яўляецца царква неад’емнай часткай дзяржаўнага кіравання, а не яе ўласнай юрыдычнай асобай З папраўкай да канстытуцыі ў 2012 годзе ў Нарвегіі няма дзяржаўнай рэлігіі (1), уласныя органы царквы, а не ўрад прызначаюць епіскапаў і пастараў (2). Урад таксама не мае ўлады над богаслужбамі і дактрынай (3). Нарвежская лютэранская царкоўная абшчына па-ранейшаму (2015) з’яўляецца часткай нарвежскай дзяржаўнай адміністрацыі, а пастары з’яўляюцца дзяржаўнымі службоўцамі (6) і рэгулююцца іх уласным «Законам аб царкве» (4).<ref>http://fritanke.no/index.php?page=vis_nyhet&NyhetID=8840</ref> Да 2017 года будзе распрацаваны і прыняты новы царкоўны парадак у дачыненні да пытання аб царкоўнай абшчыне як асобнай юрыдычнай асобы (6) і аб рэгуляванні ўнутраных спраў НЛЦ (4). На аснове ўрадавай платформы для ўрада [[Эрна Сульберг|Сульберг]] і рашэннем сінода была пачата праца над адміністрацыйнай рэформай для выразнага размежавання царквы і дзяржавы: «Нарвежская царква павінна быць створана як асобная юрыдычная асоба ў 2017 годзе»<ref>[https://www.regjeringen.no/contentassets/4f1062c372274f308b6d45f9d21dc4ad/helhetlig_plan.pdf Helhetlig planfor forberedelse og gjennomføring av virksomhetsoverdragelse 2015—2017. Regjeringen.no]</ref>. Для пераўтварэння Нарвежскай лютэранскай царквы ў асобную юрыдычную асобу вясной 2016 года былі прынятыя папраўкі да «Закону аб царкве», якія ўступілі ў сілу з 1 студзеня 2017 года.<ref>[https://www.regjeringen.no/no/aktuelt/offisielt-fra-statsradet/id2501869/ Offisielt frå statsrådet 27. mai 2016] regjeringen.no «Sanksjon av Stortingets vedtak 18. mai 2016 til lov om endringer i kirkeloven (omdanning av Den norske kirke til eget rettssubjekt m.m.) Lovvedtak 56 (2015—2016) Lov nr. 17 Delt ikraftsetting av lov 27. mai 2016 om endringer i kirkeloven (omdanning av Den norske kirke til eget rettssubjekt m.m.). Loven trer i kraft fra 1. januar 2017 med unntak av romertall I §&nbsp;3 nr. 8 første og fjerde ledd, §&nbsp;3 nr. 10 annet punktum og §&nbsp;5 femte ledd, som trer i kraft 1. juli 2016.»</ref><ref>[https://stortinget.no/no/Saker-og-publikasjoner/Vedtak/Beslutninger/Lovvedtak/2015-2016/vedtak-201516-056/ Lovvedtak 56 (2015—2016) Vedtak til lov om endringer i kirkeloven (omdanning av Den norske kirke til eget rettssubjekt m.m.)] Stortinget.no</ref> Па стану на лістапад 2016 года НЛЦ была зарэгістраваная як рэлігійная арганізацыя з нумарам арганізацыі «818 066 872».<ref>[https://w2.brreg.no/enhet/sok/detalj.jsp?orgnr=818066872 bbreg.no Brønnøysundregistrene om Den norske kirke]</ref> Нарвежская лютэранская царква фінансуецца з дзяржаўнага бюджэту як «царква муніцыпальнага і дзяржаўнага бюджэту».<ref>[http://www.aftenposten.no/meninger/Fortsatt-en-statsbudsjettkirke-162563b.html innlegg av Helga Haugland Byfuglien i Aftenposten.no 07.03.2012 «Fortsatt en statsbudsjettkirke» «Større avstand mellom kirken og staten skulle gi en friere kirke som kunne utvikle tettere bånd mellom kirke og folk. Det er de juridiske og forvaltningsmessige båndene som er løsnet, ikke de økonomiske. Statens ansvar for kirkens økonomi er akkurat like omfattende og sterkt som før reformene. Kirken forblir en kommune- og statsbudsjettkirke, og både kirkens ledere og politikerne vet at all omstilling koster penger.»]</ref> Гэта таксама адбываецца пасля 1 студзеня 2017 года. Дзяржаўнае фінансаванне царкоўнай абшчыны забяспечваецца за кошт рамачнага гранта ў дзяржаўным бюджэце, у 2017 годзе сума складала 1 969 мільёнаў [[Нарвежская крона|нарвежскіх крон]]. Акрамя таго, [[Нарвежская лютэранская царква за мяжой]] атрымлівае 92 млн крон, а таксама гранты на царкоўныя будынкі, могілкі і іншыя аб’екты ў памеры 150 мільёнаў нарвежскіх крон. Царкоўнае сямейнае служэнне — 180 млн крон. Надзвычайнымі на 2017 год з’яўляюцца субсідыі на ўласны капітал і абавязкі па выплаце адпускных у памеры 100 мільёнаў крон і 125 мільёнаў крон адпаведна. Сродкі ў Зямельным фондзе Нарвежскай лютэранскай царквы перадаюцца НЛЦ<ref>[https://www.stortinget.no/globalassets/pdf/budsjettsiden/blabok2017.pdf Stortinget.no Statsbudsjettet for 2017. Side 22, kap 340. Side 41, kap 842. Side 118, pkt 5.]</ref>. === Палітычны фон === [[Файл:Chr._Vs_Norske_Lov.JPG|злева|міні|Копія Нарвежскага закона Крысціяна V са Стэйвернскай царквы]] Дзяржаўная царкоўная сістэма была ўмацавана ў эпоху абсалютызму і замацаваная ў [[Нарвежскі закон Крысціяна V|Нарвежскім законе Крысціяна V 1687 года]]. Гэты дацкі кароль быў прыхільнікам лютэранства і як вярхоўны лідэр царквы павінен быў ачысціць краіну ад «ілжывых дактрын». Гэта было працягнута Канстытуцыяй 1814 года, але стортынг абмяжоўваўся ад караля ў дачыненні да царкоўных пытань. З прыняццем першага закона аб раскольніках у 1845 годзе, ролю незалежнай царквы па адносінах да дзяржавы стала больш відавочнай. [[Сёрэн Педэрсен Ябек|Сёрэн Ябек]] прапанаваў у 1870 годзе адмяніць дзяржаўны царкоўны парадак. Пасля Другой сусветнай вайны ўрад прызначыў Камітэт па царкоўных справах 1945 года з [[Эйвінд Бергграў|Эйвіндам Берггравам]] ў якасці старшыні. Бергграў хацеў унесці папраўку ў § 16 канстытуцыі, каб забяспечыць царкоўнай абшчыне больш ўнутранага кіравання. Трыбунал не зайшоў так далёка, але хацеў, каб царкоўны савет быў часткай забеспячэння большай аўтаноміі нарвежскіх лютэран ў духоўных пытаннях. Камітэт лічыў, што ў Нарвегіі натуральна мець дзяржаўную царкву ў сэнсе «народнай царквы». На падставе рэкамендацыі камітэта, Міністэрства заклікала да таго, каб кіраванне царкоўнай абшчынай ажыццяўлялася ва ўзаемадзеянні паміж дзяржаўнымі і царкоўнымі органамі, асабліва важна было, каб урад захаваў прызначэнне пастараў, каб яны заставаліся службовымі асобамі. На сэсіі стортынга 1953 года не было прапановы аб царкоўным савеце<ref>Oftestad, Bernt: Staten i kirken og kirken i staten. I ''Statskirke i etterkrigssamfunn'' redigert av I. Montgomeri og K. Lundby. Oslo: Universitetsforlaget, 1981.</ref>. Схема дзяржаўнай царквы была расследавана ў 1970-х гадах камісіяй на чале з былым царкоўным служыцелем [[Хельге Сівертсэн]]ам. У 1975 годзе камісія рэкамендавала скасаваць дзяржаўную царкву і замяніць яе «свабоднай народнай царквой». У царкоўных органах таксама існавала вялікая палітычная апазіцыя. Законам ад 8 чэрвеня 1984 года быў створаны савет. Епіскапы [[Андрэас Арфлот]] і [[Эрлінг Утнем]] відавочна крытыкавалі дзяржаўную царкоўную схему, Утнем таксама лічыў, што гэтая схема супярэчыць Бібліі<ref>Bøckman. Peter Wilhelm: ''Den norsk kirke. Historisk og aktuell.'' Trondheim: Tapir, 1989.</ref>. Царкоўны савет быў прыняты ў 1969 годзе. Пастары атрымлівалі дзяржаўны заробак з 1954 года.<ref>''Aftenposten'' 15. november 2015 s.16.</ref> == Паслугі і пасады == === Пастары, пробашчы і епіскапы === * [[Пастар]]ы ({{lang-no|Prestene}}). У лютэранскай традыцыі пастары пастаўляюцца на служэнне словам і сакраментам (''Confessio Augustana'', артыкул 5). Як мужчыны, так і жанчыны могуць быць пастаўленны ў пастары, і яны не павінны захоўваць цэлібат. У прыхадскіх пастараў ёсць свая схема служэння, звычайна адказнасць за прыход. Чалавек, пастаўленны на служэнне, такім чынам, павінен быць прыняты на працу ў пастарства на пэўны тэрмін, перш чым ён зможа падаць заяву аб пастаўленні. Патрабаванне аб пастаўленні на служэнне звычайна выконваецца кандыдатам багаслоўскіх навук. Адукацыя з даданнем практыка-багаслоўскай семінарыі. Прыхадскі пастар засядае ў прыхадскім савеце і адказвае за вядзенне парафіяльных царкоўных кніг. Парафіяльныя святары і капланы прысутнічаюць на епархіяльным савеце. Таксама прызначаюцца пракуроры, у сферу дзейнасці якіх уваходзіць уся пракурорская праца. * Спецыялізаваныя пастары ({{lang-no|Spesialprester}}). Ёсць таксама шэраг спецыяльных пастараў, такіх як бальнічныя пастары, пастары дамоў састарэлых, студэнцкія пастары, турэмныя пастары і ваенныя капеланы. Служэнне пастараў сярод глухіх і іншых арганізавана як дабрачынне ў нарвежскіх лютэран, а не як спецыяльнае служэнне пастараў. * [[Пробашч]] ({{lang-no|Prost}}). Кожная епархія падзелена на [[Дэканат (каталіцтва)|дэканаты]], і 107 пастараў, якія ўзначальваюць пастарскае служэнне ў іх, маюць тытул «пробашч». 11 з іх працуюць у саборы, і таму маюць назву «пробашчы кафедры» ({{lang-no|domprost}}). Пробашчы кафедры — гэта пастаяннае месца падробкі для свайго епіскапа. Раней пробашч быў проста прыхадскім пастарам, але новая схема абслугоўвання для пробашча — гэта адміністрацыйныя пытанні дэканату, а не прыхадская дзейнасць. Епіскап вырашае, якое служэнне ў суполцы павінна быць у пробашча. Такім чынам, пробашчы і вернікі могуць ніколі адзін аднаго не бачыць. [[Файл:Biskopene,_oktober_2018_(43563804080).jpg|міні|400x400пкс|Нарвежскія лютэранскія епіскапы (кастрычнік 2018 года)]] * [[Епіскап]] ({{lang-no|Biskop}}). Вышэйшым органам у Нарвежскай лютэранскай царкве з’яўляецца епіскапскі савет. Епіскапы прызначаюцца царкоўным саветам. Калі лютэранства ў Нарвегіі стала часткай [[Царква Дацкага Народа|Дацкай лютэранскай царквы]] падчас узнікнення лютэранства ў 1537 годзе, епіскапская пасада была скасаваная, а епіскапы замененыя суперінтэндантамі. Яны выконвалі ў асноўным тыя ж функцыі, што і раней, але хацелася адзначыць разрыў з каталіцкім разуменнем пасады. Тытул епіскапа неўзабаве быў адноўлены, але з лютэранскім вызначэннем пасады. У лютэранскай традыцыі епіскапскае служэнне з’яўляецца святарскім служэннем, але з адказнасцю епархіі за нагляд. Епіскапы звычайна абіраюцца з пастараў. У 1993 годзе Разэмары Кён стала першай жанчынай, якая адрымала пасаду епіскапа ў нарвежскіх лютэран. Нарвежская лютэранская царква налічвае 11 епархій, а з 2 кастрычнік 2011 года — з’явілася яшчэ асаблівая тэрыторыя для пастараў у [[Дыяцэзія Нідараса (Нарвежская лютэранская царква)|епархіі Нідароса]]. ==== Адукацыя ==== Да 2000 года для таго, каб стаць нарвежскім лютэранскім пастарам, трэба было мець багаслоўскую адукацыю. Пытанне аб тым, ці павінны быць пастаўлены не-багасловы ў пэўных сітуацыях, абмяркоўвалася ў ХХ стагоддзі. У 2000 годзе пасатада стала даступнай для іншых асоб з адпаведнай адукацыяй і вопытам, якія могуць быць пастаўлены ў пастары пры пэўных умовах і пасля разгляду ў камітэце па ацэнцы царкоўнага савета. Багаслоўская ступень па-ранейшаму з’яўляецца важным крытэрыем, але правілы, устаноўленыя з 2006 года ў якасці альтэрнатывы альбо ступені магістра/[[ліцэнцыят]]у, паколькі «па змесце і аб’ёме гэта адпавядае кандыдату тэалагічных навук», або ступень магістра, якая адносіцца да служэння пастара, а таксама не менш за 80 крэдытаў па асноўных дысцыплінах тэалогіі, або «спецыяльная кваліфікацыя». Так, напрыклад, ступень магістра лютэранскага багаслоўя з-за мяжы або іншыя нарвежскія або замежныя ступені магістра па пэўных прадметах у спалучэнні з дадатковымі багаслоўскімі даследаваннямі могуць паслужыць асновай для пастаўлення ў пастары.<ref>[https://kirken.no/globalassets/kirken.no/bispemotet/2018/dokumenter/bm-saksdokumenter/bm-27_18-kvalifikasjonskrav-for-prestetjeneste.pdf Kvalifikasjonskrav for prestetjeneste]</ref> ==== Пасады епіскапаў у іншых лютэравнскіх царкоўных абшчынах ==== [[Файл:Helga_Haugland_Byfuglien.jpg|злева|міні|250x250пкс|Епіскап-прэсэс Хельга Хаўглан Біфуглен]] [[Царква Швецыі|Шведская лютэранская царква]] захавала пасля раскола з Рыма-Каталіцкай Царквой пасаду свайго архіепіскапа ([[Упсала]]), але надала гэтай пасадзе лютэранскае разуменне, што азначае, што архіепіскап нічым не адрозніваецца ад іншых епіскапаў, акрамя гістарычнай назвы. Калі [[Евангелічна-лютэранская царква Фінляндыі|Фінская лютэранская царква]] стала незалежнай ад шведскіх лютэран у 1817 годзе, аналагічная архіепіскапская канцылярыя была створана ў [[Турку]]. Пасля таго, як [[Данія-Нарвегія|Данія страціла Нарвегію]] ў 1814 годзе мітрапаліт у [[Осла|Хрысціяніі]] (суч. Осла), згодна з дацкай мадэллю, атрымаў ранг вышэй за іншых епіскапаў. У 1917 годзе нарвежскія лютэране перайшлі да штогадовых выбараў свайго старшыні (з 1932 года названага прэсэсам) на зноў створаным епіскапскім сходзе. Да 1998 года існавала правіла, паводле якога на гэтую пасаду абіраўся епіскап Осла. З 1998 па 2010 год прэсэс абіраўся ад іншых епархій, акрамя Осла, на чатыры гады. У 2010 годзе стортынг вырашыў узмацніць функцыю прэсэса, дадаўшы з 2011 года новую дванаццатую епіскапскую канцылярыю. Пастаянны епіскап-прэсэс знаходзіўся ў [[Тронхейм]]е, у [[Нідараскі сабор|кафедральным саборы Нідараса]] ў якасці сабора разам з епіскапам Нідараса і з пробашчам кафедры Нідараса ў якасці падапечнай тэрыторыі. [[Хельга Хаўглан Біфуглен|Епіскап Хельга Хаўглан Біфуглен]] ў епархіі Борга была абраная прэсэсам ў кастрычніку 2010 года да ўступлення ў сілу новай схемы. 25 сакавіка 2011 года яна была прызначаная сталым прадстаўніком у дзяржаўным савеце, а 2 кастрычніка 2011 года яна была ўведзеная на пасаду ў новым офісе падчас святочнай службы ў Кафедральным саборы Нідараса. У 2020 годзе новым епіскапам-прэсэсам быў абраны Улаф Фюске Твейт. === ''Primus inter pares'' === ''Primus inter pares'' (лац.: «першы сярод роўных») — гэта апісанне функцыі, якое выкарыстоўваецца для абазначэння асобы, прызнанага лідэрам або рупарам суполкі, без абавязковай фармалізацыі лідэрства і без якой-небудзь іншай улады над сваімі аднагодкамі, акрамя таго, якая з’яўляецца вынікам яго прызнання ў суполцы, што можа быць абумоўлена старшынствам, узростам або традыцыяй. У лютэранскіх царкоўных абшчынах у [[Скандынавія|Скандынаўскіх краінах]] гэты тэрмін выкарыстоўваецца для апісання архіепіскапа (Швецыя і Фінляндыя) або вядучага/галоўнага епіскапа (Данія і Нарвегія), які з’яўляецца сімвалічным лідэрам, які не з’яўляюцца духоўным начальнікам іншых епіскапаў, а толькі захоўвае перапрацаванае каталіцкае разуменне пасля расколу. Вядучым епіскапам Нарвежскай лютэранскай царквы быў з 1814 па 1920-я гады ў адпаведнасці з дацкім узорам і правіламі нарвежскага судовага загаду 1817 года епіскап Хрысціяніі (суч. Осла). Гэта прывяло да таго, што сталічнага епіскапа неафіцыйна называлі «прымасам нарвежскай царквы». Калі нарвежскія лютэранскія епіскапы з 1917 года пачалі праводзіць рэгулярныя дыскусійныя сходы, епіскапскія сходы, на кожнай сэсіі абіраўся старшыня, які быў прызначаны галоўным, а з 1932 года — прэсэсам ([[Лацінская мова|лац]]. ''præses'', ''præsidere — «''той, хто старшынюе»). Вядучая роля епіскапа Осла з 1817 года і той факт, што епіскапскія сходы праводзіліся ў Осла, зрабілі, што епіскапа-прэсэса абіраюць старшынёй кожны год. У 1984 годзе епіскапы пачалі абіраць пастараў на адзін год за раз. Пасля сыходу Андрэаса Арфлота з пасады епіскапа Осла ў 1998 годзе, іншыя епіскапы вырашылі, што функцыі прэсэса павінны выконвацца з выбарамі кожныя чатыры гады. Першым прэсэсам з іншай епархіі, акрамя Осла, быў тады епіскап Од Бандэвік з [[Дыяцэзія Мёрэ (Нарвежская лютэранская царква)|дыяцэзіі ў Мёрэ]]. У 2001 годзе епіскап Фін Вагле быў абраны ў Нідарасе, у 2006 годзе епіскапам Олафам Скевесланам у [[Дыяцэзія Агдэра і Тэлемарка (Нарвежская лютэранская царква)|Агдэры і Тэлемарку]], а ў 2010 годзе епіскапам Хельгай Хауглан Біфуглен у [[Дыяцэзія Борг (Нарвежская лютэранская царква)|Боргу]]. Новая схема са сталым старшынёй на епіскапскім сходзе НЛЦ з 2011 года азначае, што быў створаны дванаццаты епіскапскі офіс, які будзе марнаваць вялікую частку свайго часу на выкананне задач кіраўніцтва, які базуецца ў [[Тронхейм|Нідарасе]]. Гэтая новая епіскапская пасада можа з тым жа правам, што і епіскапская пасада Осла да 1920-х гадоў, называцца прадстаяцельскай пасадай. Аднак Нарвежская лютэранская царква вырашыла працягваць выкарыстоўваць тэрмін «прэсэс» або «вядучы епіскап». Таксама гэты епіскап будзе «primus inter pares» сярод епіскапаў. === Іншыя пасады === * [[Дыякан]]ы прысвечаны свайму служэнню. Дыяканы знаходзяцца пад назіраннем епіскапа. Яны адказваюць за дыяканскую працу на прыходзе, такую як жалобная праца, дапамога пажылым і тым, хто жыве у нястачы, клопат аб навакольным асяроддзі і г. д. * [[Катэхізатар]]ы прысвячаюцца на служэнне на прыходзе і знаходзяцца пад назіраннем мясцовага епіскапа. Галоўная задача катэхізатара — кіраваць выкладчыцкай дзейнасцю абшчыны, гэта ў прынцыпе ставіцца да выкладання для ўсіх узроставых груп, але на практыцы часта арыентавана на дзяцей і падлеткаў. Патрабуецца адукацыя ў галіне тэалогіі або педагогікі (з акцэнтам на хрысціянскаю адукацыю). * [[Кантар (музыка)|Кантар]] з’яўляецца музычным лідэрам у сходзе і адданы свайму служэнню. Кантар ўдзельнічае ў планаванні і ажыццяўленні службаў і іншых мерапрыемстваў. Ён таксама з’яўляецца кіраўніком хору і каардынуе канцэртную дзейнасць і іншыя культурныя мерапрыемствы. Ён таксама адказвае за [[Арган|царкоўны арган]] і кіруе ім. Аб’ём працы кантара вар’іруецца ў залежнасці ад мясцовых умоў і наяўных рэсурсаў. Для службы ў якасці кантара патрабуецца зацверджаны кандыдацкі экзамен па царкоўнай музыцы. Кантар валодае адмысловымі ведамі ў галіне гульні на аргане, харавога кіраўніцтва, а таксама богаслужбах і гімналогіі. === Іншыя супрацоўнікі === Згодна з «Законам аб царкве», павінны існаваць некаторыя іншыя неканстытуцыйныя пасады, звязаныя з рознымі цэрквамі. Найбольш важнымі з іх з’яўляюцца: * Царкоўны апякун ({{lang-no|Kirkerådet}}) — гэта шырока выкарыстоўваецца тэрмін для абазначэння генеральнага дырэктара царкоўнага савета ў муніцыпалітэце, які нясе аператыўную адказнасць за царкоўныя будынкі і могілкі. Царкоўная варта з’яўляецца працадаўцам/кіраўніком ўсіх царкоўных служачых, акрамя пастараў. * Званар ({{lang-no|Klokker}}). У кожным прыходзе павінен быць званар, які падлягае царкоўнай ахове. На шматлікіх прыходах кругласутачнае набажэнства сёння здзяйсняецца адным ці некалькімі валанцёрамі. Асноўныя абавязкі вартаўніка — дапамагаць пастарам ў царкоўных дзеяннях. * Царкоўны капельдынер ({{lang-no|Kirketjener}}). У кожным прыходзе павінен быць царкоўны служыцель, які падпарадкоўваецца царкоўнай варце. Царкоўныя служыцелі нясуць штодзённую адказнасць за ўтрыманне прыхода, а таксама за падрыхтоўку да царкоўных мерапрыемстваў на прыходзе. Існуе таксама шэраг іншых катэгорый пасад, звязаных з царкоўнай працай, царкоўным кіраваннем і эксплуатацыяй могілак. == Гл. таксама == * [[Царква Дацкага Народа|Дацкая лютэранская царква]] * [[Царква Швецыі|Шведская лютэранская царква]] * [[Царква Ісландыі|Ісландская лютэранская царква]] * [[Евангелічна-лютэранская царква Фінляндыі|Фінская лютэранская царква]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20060626053738/http://www.nsd.uib.no/data/region/kirke/ NSD Kirkedatabase (offisiell statistikk)] * [https://lovdata.no/lov/1996-06-07-31 Lov om Den norske kirke (kirkeloven).] LOV-1996-06-07-31 Lovdata.no * [https://kirken.no/nb-NO/om-kirken/bakgrunn/om-kirkestatistikk/medlemsstatistikk/ Kirkens egen medlemstatistikk] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пратэстанцтва ў Нарвегіі]] [[Катэгорыя:Нарвежская лютэранская царква| ]] [[Катэгорыя:Лютэранскія дэнамінацыі]] [[Катэгорыя:Хрысціянства ў Нарвегіі]] 8ab34ktqqm0616j060h0asny6wg8opc 0 695000 5132962 4487955 2026-04-27T10:46:44Z ~2026-25766-95 167273 5132962 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Полымя (значэнні)}} {{арганізацыя}} '''По́лымя''' — аб’яднанне беларускіх [[Пісьменнік|пісьменнікаў]]. Існавала ў [[Мінск|Менску]] са снежня 1927 да 27 траўня 1932 года. [[Файл:Літаратурнае аб’яднанне «Полымя» 1928.jpg|320px|міні|Сябры літаратурнага аб’яднання «Полымя», 1928 г. ''Сядзяць: Якуб Колас, Цішка Гартны, Янка Купала, Міхась Чарот, Васіль Сташэўскі; Стаяць: Алесь Ляжневіч, Міхайла Грамыка, Уладзіслаў Галубок, Міхась Зарэцкі, Анатоль Вольны, Алесь Дудар, Алесь Гурло'']] Ініцыятары стварэння і сябры аб’яднання: [[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]], [[Міхайла Грамыка]], [[Алесь Гурло]], [[Уладзіслаў Галубок]], [[Янка Нёманскі]], [[Міхаіл Мікалаевіч Піятуховіч|Міхаіл Піятуховіч]], [[Аляксандр Антонавіч Сянкевіч|Аляксандр Сянкевіч]], а таксама нядаўнія сябры аб’яднання «[[Маладняк (літаратурнае аб’яднанне)|Маладняк]]» [[Міхась Чарот]], [[Міхась Зарэцкі]], [[Анатоль Вольны]], [[Алесь Дудар]], [[Андрэй Іванавіч Александровіч|Андрэй Александровіч]], [[Васіль Пятровіч Сташэўскі|Васіль Сташэўскі]]. Сябры праўлення: [[Якуб Колас]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]], [[Міхась Чарот]]; кандыдаты: [[Міхась Зарэцкі]], [[Янка Нёманскі]], [[Васіль Пятровіч Сташэўскі|Васіль Сташэўскі]]. Асноўнымі задачамі былі развіццё беларускай мастацкай літаратуры праз узмацненне творчае працы сваіх сяброў, афармленне і замацаванне ў беларускай літаратуры пралетарскае ідэалогіі з удасканаленнем нацыянальнае формы. Значная ўвага аддавалася развіццю крытыкі, павышэнню прафесійнага ўзроўню і агульнаадукацыйных ведаў сяброў аб’яднання, беражліваму стаўленню да культурнае спадчыны. Наладжвала літаратурныя вечары, сустрэчы з рабочымі, ладзіла паездкі пісьменніцкіх дэлегацый у [[Санкт-Пецярбург|Ленінград]], [[Харкаў]], [[Кіеў]] і інш. Выступала за памяркоўныя адносіны і творчае супрацоўніцтва з іншымі літаратурнымі аб’яднаннямі [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|савецкай Беларусі]], імкнулася ўраўнаважыць крайнія тэндэнцыі ў літаратурным руху канца 1920-х — пачатку 1930-х гадоў. Аднак гэта не заўсёды атрымлівалася, праз неаднароднасць складу аб’яднання і розныя погляды яго сяброў. Часта крытыка аб’яднання была непаслядоўнай і неаб’ектыўнай у ацэнцы з’яў. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|12|Полымя|[[Кузьма Рыгоравіч Хромчанка|Хромчанка К.]]|481}} * {{Крыніцы/ЭГБ|5|||544}} * {{крыніцы/ЭЛМБ|том=4|старонкі=344|артыкул=|аўтар=}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Літаратурныя аб’яднанні Беларусі]] [[Катэгорыя:Полымя (літаратурнае аб’яднанне)| ]] 7o07dv7ndrjx5uhuclu47sjs9vc7c3y 0 700555 5132722 4869694 2026-04-26T14:36:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132722 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Збароўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Рагачоўскі раён]] |Уключае = 4 населеныя пункты |Сталіца = [[Збароў]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1241 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Збаро́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Рагачоўскі раён|Рагачоўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Збароў]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Рагачоўскага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рагачоўскім раёне [[БССР]]. З 20 лютага 1938 года ў складзе [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Да 1943 года ў склад сельсавета ўваходзіла вёска [[Адраджэнне (Рагачоўскі раён)|Адраджэнне]]. == Склад == * [[Вікоў]] * [[Збароў]] * [[Прыдняпроўскі]] * [[Ходасавічы]] == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1492 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 93,2 % — [[беларусы]], 5,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,0 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=9 лютага 2022 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1241 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. == Спасылкі == * [https://rogachev.gomel-region.by/uploads/files/zborovskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.pdf Інфармацыя пра Збароўскі сельсавет на сайце Рагачоўскага райвыканкама] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220209073619/https://rogachev.gomel-region.by/uploads/files/zborovskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.pdf|date=9 лютага 2022}} {{ref-ru}} {{Збароўскі сельсавет}} {{Рагачоўскі раён}} [[Катэгорыя:Збароўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] kocutt5zx4dzctz449sfxdutcy0pl48 0 701979 5132792 5127446 2026-04-26T16:08:35Z ~2026-25604-78 167242 5132792 wikitext text/x-wiki {{Кампанія | company_logo = 1xbetlogo.png | назва = 1xbet | company_type = Прыватная | заснавана = 2007 | размяшчэнне = Лімасол, Кіпр | уладальнікі = Сяргей Каршкоў, Раман Сямёхін, Дзмітрый Казорын | сайт = [https://golnk.ru/zx1G3 1xbet.com] | industry = Азартныя гульні }} '''1xBet''' - кампанія, якая займаецца азартнымі гульнямі ў інтэрнэце, ліцэнзаваная ліцэнзіяй Curaçao eGaming License. Была заснавана ў 2007 годзе і зарэгістравана на Кіпры. У 2019 годзе яны адчулі значны рост, ненадоўга спансіруючы ФК «[[ФК Чэлсі|Чэлсі]]» і ФК «Ліверпуль», перш чым былі адхіленыя ад пасады за ўдзел у незаконнай дзейнасці. Першапачаткова гэта было расійскім казіно, але ў 2014 годзе пашырыла сваю прысутнасць у Інтэрнэце, уступіўшы ў партнёрства з «Букмекерскім публком». Ён падтрымлівае аперацыі на [[Мальта|Мальце]], [[Кіпр|Кіпры]] і [[Абуджа|Абуджы]] ([[Нігерыя]]). У Кеніі 1xBet працуе па ліцэнзіі [[:en:Betting_Control_and_Licensing_Board|BCLB]].<ref>{{Cite web |title=1xbet Kenya |url=https://kenyan-digest.com/casino/1xbet/ |access-date=2022-11-28 |website=kenyan-digest.com |language=en}}</ref> Па стане на [[студзень]] 2022 года 1xBet больш не знаходзіцца на [[Кюрасаа]] пасля падачы заявы аб банкруцтве. Пазоў супраць кампаніі і яе ліцэнзіяра застаецца адкрытым. Сайт працягвае працаваць у Інтэрнэце.<ref>https://stavkawin.com/by/%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4/1xbet-%d0%b1%d0%b5%d0%bb%d0%b0%d1%80%d1%83%d1%81%d1%8c/</ref> 1xBet прадстаўляе гульні ад пастаўшчыкоў [[Праграмнае забеспячэнне|праграмнага забеспячэння]], такіх як GameArt, NetEnt, Betsoft, Pragmatic Play, Play N GO, Microgaming.<ref>{{Cite web |date=2021-09-16 |title=Partners 1xBet |url=https://revenuelab.biz/blog/best-gambling-affiliate-programs/partners-1xbet/ |access-date=2022-06-22 |website=revenuelab.biz |language=en}}</ref> == Крымінальнае расследаванне == У пачатку 2020 года стала вядома аб афэры, якая працягваецца, звязанай з крадзяжамі і незаконнымі дзеяннямі, што прыцягнула ўвагу па дыпламатычных каналах.<ref>https://news.ebene-magazine.com/ebenemagazine-ru-the-stars-wear-their-symbols-but-no-one-knows-the-owners-the-main-thing-from-the-forbes-text-about-the-founders-of-the-bookmaker-1xbet-ru/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210502091616/https://news.ebene-magazine.com/ebenemagazine-ru-the-stars-wear-their-symbols-but-no-one-knows-the-owners-the-main-thing-from-the-forbes-text-about-the-founders-of-the-bookmaker-1xbet-ru/ |date=2 мая 2021 }}</ref> == Банкруцтва == У лістападзе 2021 года даччыная кампанія 1xBet, 1хCorр MV, падала заяву аб банкруцтве<ref>https://xn--knipslkrant-curacao-prp.com/casinonieuws-1xbet-failliet-verklaard-door-curacaose-rechter/{{Недаступная спасылка}}</ref> у суд Кюрасаа пасля таго, як адмовілася пакрыць грошы групе гульцоў. == Меркаваныя ўладальнікі == Каршкоў, экс-маёр міліцыі, начальнік аддзела "К" УУС па [[Бранская вобласць|Бранскай вобласці]], атрымаў кіпрскае грамадзянства ў 2020 годзе, атрымаўшы "Залаты пашпарт" за кошт значных інвестыцый у краіну. Разам з расійскімі мільярдэрамі Сяміёхіным і Казарыным усе трое беглі на Кіпр, каб пазбегнуць судовага пераследу з боку Расіі.<ref>https://www.topnews.ru/news_id_277080.html</ref> == Зноскі == <references /> {{ізаляваны артыкул|date=2022-02-28}} [[Катэгорыя:Букмекеры]] [[Катэгорыя:Азартныя гульні]] 67fa5nkswr30bp32dw3ttjdgz40kt2i 0 708839 5132664 4460668 2026-04-26T12:43:11Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Генерал-ад'ютанты]]; дададзена [[Катэгорыя:Генерал-ад’ютанты]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132664 wikitext text/x-wiki {{Шляхціц}} {{цёзкі2|Мірскі}} '''Тамаш Мірскі''' ({{lang-pl|Tomasz Mirski}}; {{ДН|||1738}} — пасля [[1793]]) — ураднік [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. == Біяграфія == Паходзіў са шляхецкага роду [[Святаполк-Мірскія|Мірскіх]] герба «[[Бялыня (герб)|Бялыня]]». Нарадзіўся ў сям’і [[Цыпрыян Мірскі|Цыпрыяна]]. Паручнік польнай булавы ВКЛ, [[пасол на сойм]] 1764, удзельнічаў у абранні караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста Панятоўскага]]. У 1766 годзе [[генерал-ад'ютант]] [[польная булава ВКЛ|польнай булавы ВКЛ]]. У 1769 далучыўся да [[Барская канфедэрацыя|Барскай канфедэрацыі]], быў абраны маршалкам [[Браслаўскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Браслаўскага павета]]. 11 чэрвеня 1770 года прысягнуў у [[Прэшаў|Прэшаве]] Найвышэйшай радзе канфедэрацыі і ўключаны ў склад Ваеннай рады. Падтрымаў план вызвалення з расійскага палону сенатараў і вярнуўся ў [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]], дзе 22 ліпеня 1771 зноў абраны браслаўскім маршалкам, удзельнічаў у партызанскім руху. Летам—восенню 1771 удзельнічаў у дыверсійным рэйдзе [[Ш. Касакоўскі|Ш. Касакоўскага]] па цэнтральнай і паўночнай Беларусі, зімой—вясной 1772 — з ім жа ў [[Польшча|Польшчы]]. Пасол на [[Чатырохгадовы сойм|Чатырохгадовы сойм 1789—1792 гадоў]]. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЭВКЛ|2|Мірскія|аўтар=[[Валерый Пазднякоў]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2022-05-22}} {{DEFAULTSORT:Мірскі Тамаш}} [[Катэгорыя:Святаполк-Мірскія|Тамаш]] [[Катэгорыя:Генерал-ад’ютанты]] biuxrxd3bjknlme7k18bz8ocqjodu5y 0 714798 5132660 4626030 2026-04-26T12:40:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132660 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Засценкаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Дубровенскі раён]] |Уключае = 20 населеных пунктаў |Сталіца = [[Засценкі (Дубровенскі раён)|Засценкі]] |Датаўтварэння = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Скасаванне = [[14 верасня]] [[2017]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 538 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часовыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Засце́нкаўскі сельсаве́т''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Дубровенскі раён|Дубровенскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Засценкі (Дубровенскі раён)|Засценкі]]. == Гісторыя == Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Дубровенскага раёна Віцебскай вобласці [[БССР]] шляхам аб’яднання скасаваных [[Новатухінскі сельсавет|Новатухінскага]] і [[Чарнаручанскі сельсавет|Чарнаручанскага]] сельсаветаў<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 20 мая 1960 года ў склад [[Азярэцкі сельсавет (Дубровенскі раён)|Азярэцкага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты ([[Кіраёва (Дубровенскі раён)|Кіраёва]], [[Косціна]] і [[Рэдзькі (Дубровенскі раён)|Рэдзькі]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 мая 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 16.</ref>. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Аршанскі раён|Аршанскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — у складзе адноўленага Дубровенскага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 77 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|48}}</ref>. 8 красавіка 2004 года да Засценкаўскага сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Рэдзькаўскі сельсавет|Рэдзькаўскага сельсавета]] (8 населеных пунктаў: вёскі [[Азёры (Дубровенскі раён)|Азёры]], [[Вялікае Тхорына]], [[Кіраёва (Дубровенскі раён)|Кіраёва]], [[Косціна]], [[Пятрыкі (Дубровенскі раён)|Пятрыкі]], [[Рэдзькі (Дубровенскі раён)|Рэдзькі]], [[Судзілавічы (Дубровенскі раён)|Судзілавічы]] і [[Шэкі (Дубровенскі раён)|Шэкі]])<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83/2004-83(003-027).pdf&oldDocPage=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 8 апреля 2004 г. № 55 Об изменении административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211005192131/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2004-83%2F2004-83%28003-027%29.pdf&oldDocPage=1|date=5 кастрычніка 2021}}</ref>. 8 ліпеня 2008 года скасавана вёска [[Азёры (Дубровенскі раён)|Азёры]]<ref>[http://www.maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/abolition2008.pdf Пералік найменняў геаграфічных аб’ектаў, спыніўшых сваё існаванне за 2006—2008 гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220420034247/http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/abolition2008.pdf |date=20 красавіка 2022 }}{{ref-ru}}</ref>. 14 верасня 2017 года Засценкаўскі сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Асінторфскі сельсавет|Асінторфскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0085296&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 14 сентября 2017 г. № 218 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Дубровенского района Витебской области]</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 538 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/viciebskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150625194006/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census/viciebskaja.htm |date=25 чэрвеня 2015 }}{{ref-ru}}</ref>, з іх 94,2 % — [[беларусы]], 4,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |date=14 студзеня 2016 }}{{ref-ru}}</ref>. == Склад == На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 20 населеных пунктаў: аграгарадок [[Рэдзькі (Дубровенскі раён)|Рэдзькі]], вёскі [[Вялікае Тхорына]], [[Ганчарова (Дубровенскі раён)|Ганчарова]], [[Гічы]], [[Дарожная]], [[Засценкі (Дубровенскі раён)|Засценкі]], [[Іваноўшчына (Дубровенскі раён)|Іваноўшчына]], [[Карумны]], [[Кіраёва (Дубровенскі раён)|Кіраёва]], [[Косціна]], [[Новая Зямля (Дубровенскі раён)|Новая Зямля]], [[Новая Тухінь]], [[Пятрыкі (Дубровенскі раён)|Пятрыкі]], [[Рыленкі]], [[Сарвіры]], [[Сенцюры]], [[Судзілавічы (Дубровенскі раён)|Судзілавічы]], [[Шухаўцы]], [[Шэкі (Дубровенскі раён)|Шэкі]] і [[Якіменкі]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С. Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Засценкаўскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Дубровенскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Засценкаўскі сельсавет у [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] (1954—1962)}} |спіс2 = {{Аршанскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Засценкаўскі сельсавет у [[Аршанскі раён|Аршанскім раёне]] (1962—1965)}} |спіс3 = {{Дубровенскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Засценкаўскі сельсавет у [[Дубровенскі раён|Дубровенскім раёне]] (1965—2017)}} }} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дубровенскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Аршанскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2017 годзе]] j5riyr57w4e93qq4uy57tz9nn6y0sp4 0 719552 5132741 4281941 2026-04-26T15:17:36Z Economico-geographer 399 /* Біяграфія */ 5132741 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} {{цёзкі2|Мядзведзеў}} '''Андрэй Рыгоравіч Мядзведзеў''' ({{ДН|8|11|1897}}, в. Сачылаў, [[Пагарскі раён]], [[Бранская вобласць]], [[Расія]] — {{ДС|16|4|1985}}) — беларускі глебазнавец. [[Доктар сельскагаспадарчых навук]] (1952), [[прафесар]] (1953). [[Член-карэспандэнт АН БССР]] (1961), [[Акадэмія сельскагаспадарчых навук БССР|Акадэміі сельскагаспадарчых навук БССР]] (1959). == Біяграфія == Скончыў [[Горацкі сельскагаспадарчы інстытут]] (1925). Працаваў у [[Беларуская сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі]] (1925—1941 і 1944—1956: у 1935—1941 і 1944—1956 — загадчык кафедры глебазнаўства, адначасова ў 1945—1947 — дэкан [[факультэт аграхіміі і глебазнаўства БДСГА|факультэта аграхіміі і глебазнаўства]]), [[Палескі нацыянальны ўніверсітэт|Жытомірскім сельскагаспадарчым інстытуце]] (1956—1958, загадчык кафедры глебазнаўства і аграхіміі), [[Беларускі навукова-даследчы інстытут глебазнаўства і аграхіміі|Беларускім навукова-даследчым інстытуце глебазнаўства]] (1958—1961, намеснік дырэктара), [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]] (з 1961, прафесар кафедры глебазнаўства і геалогіі, у 1968—1980 — загадчык кафедры). Навуковыя інтарэсы: даследаванне глеб Беларусі. == Узнагароды == Званне «[[Заслужаны дзеяч навукі Беларускай ССР]]» (1968), [[Дзяржаўная прэмія Беларускай ССР]] (1976) і інш. {{зноскі}} == Літаратура == * Характеристика почвопокрова Белорусской ССР в сельскохозяйственных целях : диссертация … доктора сельскохозяйственных наук / Медведев А. Г. — Минск, 1951. * Мядзведзеў Андрэй Рыгоравіч // Беларуская савецкая энцыклапедыя : [у 12 т.]. — Мінск, 1973. — Т. 7. — С. 334. * Мядзведзеў Андрэй Рыгоравіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2000. — Т. 11. — С. 64. * Медведев Андрей Григорьевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 688. * Медведев Андрей Григорьевич // Национальная академия наук Беларуси : энциклопедический справочник. — Минск, 2017. — С. 334—334. * Андрей Григорьевич Медведев (к 115-летию со дня рождения) / В. В. Лапа, Н. Ю. Жабровская // Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. Серыя аграрных навук. — 2013. — № 1. — С. 119—120. * Андрей Григорьевич Медведев (1897—1985) / В. С. Аношко, В. М. Яцухно // Вестник Белорусского государственного университета. Серия 2. — 1997. — № 3. — С. 75—76. * Библиографический указатель научных трудов члена-корреспондента АН БССР, доктора сельскохозяйственных наук, профессора А. Г. Медведева. ― Минск, 1987. == Спасылкі == * [https://csl.bas-net.by/personalii/66208/medvedev-andrey-grigorievich/ Андрэй Рыгоравіч Мядзведзеў] у базе даных «История белорусской науки в лицах» [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі]] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Мядзведзеў Андрэй Рыгоравіч}} eet86akbz8qwn2ciz4dbk9gfelk2hey 4 729023 5132892 5131949 2026-04-26T20:21:19Z M.L.Bot 261 дадаў прапанову 5132892 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:m:Oversight policy|oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] == * Сітуацыя: З боку сцюардаў пакуль няма разумення, прапануюць грамадзе слепа ўхваліць як oversight кагосьці, каго яны прызначаць і будуць прызначаць пазней. На фармальных падставах «для бяспекі» скасавалі правы схавальніку (Mienski), які вядомы 20 гадоў і за 4 гады паказаў надзейнасць, а замест прапануюць адтуліну невядомага імя і шырыні. * Навошта: Узмацненне бяспекі ў гісторыі. Онлайн (у бягучым часе) гэта не панацэя, бо ёсць лаг паміж праўкай і яе хаваннем, якой бы працягласці ён ні быў, пры вялікім жаданні даныя можна зафіксаваць. Улічвайце гэта, не праўце ў небяспечнай тэматыцы з уліковых запісаў, якія можна звязаць з вамі. * Тэхнічнае: Правілы МетаВікі не вымагаюць для oversight правоў адміністратара, але логіка ўжывання правіл не ясная, могуць быць інтэрпрэтацыі ў меркаваннях сцюардаў. Таму, як і для Mienski раней, прапаную апцыянальна ўхваліць для Lesnas ättling і правы адміністратара. Для Mienski яны не спатрэбіліся і не былі нададзены. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] цяпер малаактыўны, але даўні ўдзельнік — 16 гадоў стажу, асноўны яго ўнёсак на be-tarask ([[:be-tarask:Удзельнік:Lesnas ättling|старонка]] і [[:be-tarask:Спэцыяльныя:Унёсак/Lesnas ättling|ўнёсак]] там). Вельмі даўно жыве па-за Беларуссю. Ведае і разумее нашу рэчаіснасць, у якія краіны не трэба ездзіць і іншыя аспекты. Прапаную ўхваліць для Lesnas ättling правы '''oversight''' і ''апцыянальна'' '''адміністратара''' (пры тэхнічнай патрэбе надаць, без патрэбы — не). Галасаванне прапаную пачаць а 00:00 мінскага часу (UTC+3) 27 красавіка (панядзелак) і скончыць а 24:00 3 мая, тыдзень — мінімальны тэрмін вызначаны правіламі МетаВікі. Калі за тыдзень не будзе кворуму, адразу прапаную працягнуць галасаванне да 24:00 10 мая, тэрмін у два тыдні вызначана нашымі ўласнымі правіламі. Згоду Lesnas ättling атрымаў, фармальна ён выкажа яе неўзабаве. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 26 красавіка 2026 (+03) === За === === Супраць === === Каментары === c28myo9p5i3c9cd1i0490qx6o2lh6e6 5132894 5132892 2026-04-26T21:08:31Z Plaga med 116903 /* За */ 5132894 wikitext text/x-wiki {{новыя зверху}} {{Архівы| * [[/2011—2012|2011—2012]] * [[/2013—2022|2013—2022]] * [[/2025—2026|2025—2026]] }} '''Правілы правядзення выбараў адміністратараў знаходзяцца [[Вікіпедыя:Правілы правядзення выбараў адміністратараў|тут]]'''. : Даючы згоду, кандыдат мусіць адзначыць ці ведае ён мовы CSS і JS і ці трэба яму магчымасці адміністратара інтэрфейса. <!--падавайце запыты пад гэтым радком--> == Правы [[:m:Oversight policy|oversight]] для ўдзельніка [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] == * Сітуацыя: З боку сцюардаў пакуль няма разумення, прапануюць грамадзе слепа ўхваліць як oversight кагосьці, каго яны прызначаць і будуць прызначаць пазней. На фармальных падставах «для бяспекі» скасавалі правы схавальніку (Mienski), які вядомы 20 гадоў і за 4 гады паказаў надзейнасць, а замест прапануюць адтуліну невядомага імя і шырыні. * Навошта: Узмацненне бяспекі ў гісторыі. Онлайн (у бягучым часе) гэта не панацэя, бо ёсць лаг паміж праўкай і яе хаваннем, якой бы працягласці ён ні быў, пры вялікім жаданні даныя можна зафіксаваць. Улічвайце гэта, не праўце ў небяспечнай тэматыцы з уліковых запісаў, якія можна звязаць з вамі. * Тэхнічнае: Правілы МетаВікі не вымагаюць для oversight правоў адміністратара, але логіка ўжывання правіл не ясная, могуць быць інтэрпрэтацыі ў меркаваннях сцюардаў. Таму, як і для Mienski раней, прапаную апцыянальна ўхваліць для Lesnas ättling і правы адміністратара. Для Mienski яны не спатрэбіліся і не былі нададзены. [[Удзельнік:Lesnas ättling|Lesnas ättling]] цяпер малаактыўны, але даўні ўдзельнік — 16 гадоў стажу, асноўны яго ўнёсак на be-tarask ([[:be-tarask:Удзельнік:Lesnas ättling|старонка]] і [[:be-tarask:Спэцыяльныя:Унёсак/Lesnas ättling|ўнёсак]] там). Вельмі даўно жыве па-за Беларуссю. Ведае і разумее нашу рэчаіснасць, у якія краіны не трэба ездзіць і іншыя аспекты. Прапаную ўхваліць для Lesnas ättling правы '''oversight''' і ''апцыянальна'' '''адміністратара''' (пры тэхнічнай патрэбе надаць, без патрэбы — не). Галасаванне прапаную пачаць а 00:00 мінскага часу (UTC+3) 27 красавіка (панядзелак) і скончыць а 24:00 3 мая, тыдзень — мінімальны тэрмін вызначаны правіламі МетаВікі. Калі за тыдзень не будзе кворуму, адразу прапаную працягнуць галасаванне да 24:00 10 мая, тэрмін у два тыдні вызначана нашымі ўласнымі правіламі. Згоду Lesnas ättling атрымаў, фармальна ён выкажа яе неўзабаве. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:21, 26 красавіка 2026 (+03) === За === # {{за}} абы нешта вырашалася. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:08, 27 красавіка 2026 (+03) === Супраць === === Каментары === cgsh1wgbq5zanh2cklyuljoavhelbbp 0 732454 5132704 4947258 2026-04-26T14:07:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132704 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Заходскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Заходскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Шклоўскі раён]] |Уключае = 13 населеных пунктаў |Сталіца = [[Еўдакімавічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[20 лістапада]] [[2013]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1105 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Захо́дскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Шклоўскі раён|Шклоўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок [[Еўдакімавічы]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Лупалаўскі раён|Лупалаўскага раёна]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Заходы (Фашчаўскі сельсавет)|Заходы]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лупалаўскім раёне БССР. З 2 сакавіка 1931 года ў складзе Шклоўскага раёна БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Нічыпаравіцкі сельсавет|Нічыпаравіцкага сельсавета]], у склад [[Мастоцкі сельсавет|Мастоцкага сельсавета]] [[Магілёўскі раён|Магілёўскага раёна]] перададзена вёска [[Кастрыцы]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 11 сакавіка 1960 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Падгайцаўскі сельсавет|Падгайцаўскага сельсавета]], у склад [[Фашчаўскі сельсавет|Фашчаўскага сельсавета]] перададзены 8 населеных пунктаў ([[Дуброўка 2|Дуброўка]], [[Завараты (Шклоўскі раён)|Завараты]], [[Каралёўка (Шклоўскі раён)|Каралёўка]], [[Мікалаеўка (Шклоўскі раён)|Мікалаеўка]], [[Нічыпаравічы]], [[Патапава (Шклоўскі раён)|Патапава]], [[Святлоўка (Фашчаўскі сельсавет)|Святлоўка]] і [[Чарапы (Шклоўскі раён)|Чарапы]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 сакавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 6.</ref>. 17 ліпеня 1967 года скасаваны вёскі [[Ляды (Шклоўскі раён)|Ляды]] і [[Шкатоўка]] (зліліся з вёскай [[Плешчыцы (Шклоўскі раён)|Плешчыцы]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 17 ліпеня 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 33 (1191).</ref>. У 1977 годзе ў склад сельсавета з Фашчаўскага сельсавета вернута вёска [[Мікалаеўка (Шклоўскі раён)|Мікалаеўка]]<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 студзеня, 16 і 22 лютага 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 9 (1527).</ref>. Восенню 1977 года скасавана вёска [[Трынога]]<ref>Рашэнні выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 18 кастрычніка і 22 лістапада 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 3 (1557).</ref>. 27 верасня 2012 года цэнтр сельсавета перанесены ў аграгарадок Еўдакімавічы<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D912m0053231&p1=1&p5=0 Решение Шкловского районного Совета депутатов от 27 сентября 2012 г. № 19-10 О переносе административного центра]</ref>. 20 лістапада 2013 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Фашчаўскі сельсавет|Фашчаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилёвского областного совета депутатов №23-1 от 20 ноября 2013 г. Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области]</ref>. == Склад == На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 13 населеных пунктаў: аграгарадок [[Еўдакімавічы]], вёскі [[Азер’е]], [[Астравец (Шклоўскі раён)|Астравец]], [[Бель (Шклоўскі раён)|Бель]], [[Дуброўка 2]], [[Завараты (Шклоўскі раён)|Завараты]], [[Заходы (Фашчаўскі сельсавет)|Заходы]], [[Лакуці]], [[Мікалаеўка (Шклоўскі раён)|Мікалаеўка]], [[Наваселле (Шклоўскі раён)|Наваселле]], [[Падгайцы (Шклоўскі раён)|Падгайцы]], [[Плешчыцы (Шклоўскі раён)|Плешчыцы]] і [[Пруды (Шклоўскі раён)|Пруды]]. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1105 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>, з іх 94,9 % — [[беларусы]], 3,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |title=Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=19 лютага 2023 |archive-date=14 студзеня 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114095101/http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. {{Шклоўскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Шклоўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Лупалаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] ke31czbsqu2iodpceyeirl6nnr7ezjk 0 734153 5132898 4361699 2026-04-26T21:43:24Z IshaBarnes 124956 не ізаляваны 5132898 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Юдзін}} {{Навуковец}} '''Міхаіл Дзмітрыевіч Юдзін''' ({{ДН|16|9|1928}}, пас. імя Свярдлова, Камешкаўскі раён, [[Уладзімірская вобласць]], [[Расія]] — {{ДС|2|8|2007}}) — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне тэорыі імавернасцей і матэматычнай статыстыкі. [[Доктар фізіка-матэматычных навук]] (1997), [[прафесар]] (1999). == Біяграфія == Скончыў [[Іванаўскі дзяржаўны ўніверсітэт|Іванаўскі педагагагічны інстытут]] (фізіка-матэматычны факультэт, матэматычнае аддзяленне, 1954; аспірантура, 1957). Працаваў у Іванаўскім педагагагічным інстытуце, вышэўных навучальных установы РСФСР, [[Мазырскі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя І. П. Шамякіна|Мазырскім дзяржаўным педагагічным універсітэце імя І. П. Шамякіна]] (1978—2007, фізіка-матэматычны факультэт, кафедра матэматычнага аналізу, прафесар). Навуковыя інтарэсы: рашэнне цэнтральнай лімітавай праблемы тэорыі імавернасцей для сум залежных выпадковых складаемых; мадэляванне выпадковых працэсаў з залежнымі прырашчэннямі. == Бібліяграфія == * Предельные распределения сумм зависимых случайных величин и векторов : диссертация … доктора физико-математических наук : 01.01.05 : защищена 05.02.1997 : утверждена 00.00.1997 / Юдин Михаил Дмитриевич. — Мозырь, 1996. * О предельных распределениях сумм зависимых случайных величин : автореферат диссертации … кандидата физико-математических наук : 01.01.05 / Юдин Михаил Дмитриевич. — Ташкент, 1976. {{зноскі}} == Літаратура == * Юдзін Міхаіл Дзмітрыевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2004. — Т. 18, кн. 1. — С. 204. * Юдин Михаил Дмитриевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2008. — Т. 7. — С. 691. * Михаил Дмитриевич Юдин // Веснiк Мазырскага дзяржаўнага педагагiчнага ўніверсітэта. — 2003. — № 2. — С. 129. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Юдзін Міхаіл Дзмітрыевіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Іванаўскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] g37js02uac0mwhl76p0hguf7jtydu0z 0 738884 5132899 4643442 2026-04-26T21:47:09Z IshaBarnes 124956 не ізаляваны 5132899 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Сяргей Сяргеевіч Юдзін''' ({{lang-ru|Серге́й Серге́евич Ю́дин}}; 27 верасня [9 кастрычніка] 1891, {{МН|Масква||}} — {{ДС|12|6|1954}}, {{МС|Масква||}}) — савецкі хірург і вучоны, заслужаны дзеяч навукі РСФСР (1943), галоўны хірург НДІ СП імя М. В. Скліфасоўскага, дырэктар НДІ Вішнеўскага. Лаўрэат [[Ленінская прэмія|Ленінскай]] (1962, пасмяротна) і [[Сталінская прэмія|Сталінскіх]] (1942, 1948) прэмій. Сапраўдны член Акадэміі медыцынскіх навук СССР (1944). Ганаровы член Англійскага каралеўскага Каледжа хірургаў (1943), Амерыканскай асацыяцыі хірургаў (1943), хірургічнага таварыства Парыжскага ўніверсітэта (1947), Пражскага, Каталонскага таварыстваў хірургаў. Ганаровы доктар Сарбоны (1946). Па даносу 23 снежня 1948 года С. С. Юдзін быў арыштаваны МДБ СССР і абвінавачаны па артыкулах 58-1 «б» і 58-10, частка 2-я КК РСФСР як «вораг Савецкай дзяржавы, які забяспечваў англійскую разведку шпіёнскімі звесткамі аб нашай краіне.», завербаваны Інтэліджэнс Сэрвіс падчас знаходжання ў Лондане на з’ездзе Каралеўскага хірургічнага таварыства; у дакументах НКУС лічыўся «арыштаваным № 7». Пры ператрусе ў С. С. Юдзіна канфіскавалі лісты англійскага амбасадара, улётку партыі кадэтаў, маніфест да Усерасійскага сялянства ЦК эсэраў, артыкул апальнага Радэка. Следству, у прыватнасці, было вядома аб сувязях лекара з уласкарам англійскай газеты «Дэйлі Тэлеграф» і англійскім паслом. У перыяд 1948—1953 гадоў быў у зняволенні: спачатку ў турме на Лубянцы, а потым у адзіночнай камеры ў Лефортава, дзе перанёс другі інфаркт. У турме напісаў кнігу «Разважанні хірурга». Палажэнне Юдзіна змянілася летам 1951 года, калі яго справай замест У. І. Камарова заняўся М. Д. Румін. На допыце 18 жніўня 1951 года Юдзін паведаміў следчаму аб сваім антысемітызме і абвінаваціў прафесара У. С. Левіта ў «яўрэйскім нацыяналізме». Пасля расстрэл «за здраду Радзіме» быў заменены дзесяцігадовай ссылкай у горад [[Бердск]] Новасібірскай вобласці. З 1952 года быў у ссылцы — працаваў хірургам у [[Бердск]]у. Толькі пасля смерці І. В. Сталіна ў 1953 годзе быў вызвалены. {{зноскі}} 3s26gk8a72ji48ogac2zyquddjf0i9r 0 739286 5132808 5130194 2026-04-26T16:35:28Z JerzyKundrat 174 /* Красавік */ 5132808 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}}{{Alsonumber|2026}} {{Навігацыя для года}} {{Год паводле тэм}} '''2026 (дзве тысячы дваццаць шосты) год''' па [[Грыгарыянскі каляндар|грыгарыянскім календары]] — [[невысакосны год]], які пачынаецца ў [[чацвер]]. Гэта 2026-ы год [[Наша эра|нашай эры]], 26-ы год [[3 тысячагоддзе|3-га тысячагоддзя]], 26-ы год [[XXI стагоддзе|XXI стагоддзя]], 6-ы год 3-га дзесяцігоддзя XXI стагоддзя, 7-ы год [[2020-я|2020-х гадоў]]. Па рашэнні [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] 2026 год быў абвешчаны Міжнародны годам [[паша]]вых угоддзяў і пашавай жывёлагадоўлі.<ref>{{Cite web|url=https://unric.org/de/internationale-jahre/|title=Internationale Jahre|date=2022-12-31|publisher=[[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|Vereinte Nationen]]|lang=de|accessdate=2023-05-17|archivedate=2023-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230317200427/https://unric.org/de/internationale-jahre/|url-status=live|ref=un}}</ref> Год беларускай жанчыны ў [[Беларусь|Беларусі]]. == Падзеі == === Студзень === [[Файл:Crooke_Ave_Brooklyn_NYC_snow_covered_January_2026.jpg|thumb|[[Бруклін]] пад снегам, 25 студзеня.]] * [[1 студзеня]]: [[Балгарыя]] далучылася да [[еўразона|еўразоны]]. * [[3 студзеня]]: [[ЗША]] нанеслі [[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]] па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. * [[4 студзеня]]: [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў [[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]. * [[8 студзеня]]: Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе [[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]] ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. * [[17 студзеня]]: ** [[Еўрасаюз]] падпісаў [[Пагадненне аб свабодным гандлі паміж Меркасур і Еўрасаюзам|пагадненне аб свабодным гандлі]] з [[Меркасур]]. ** [[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]] [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм «[[Сентыментальная каштоўнасць]]» [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. * [[18 студзеня]]: ** У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2026)|сутыкнуліся два цягнікі]]. ** Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. ** [[Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі (2026)|Сутыкненні на паўночным усходзе Сірыі]] скончыліся пагадненнем аб спыненні агню паміж [[Пераходны ўрад Сірыі|пераходным урадам]] і курдскімі [[Дэмакратычныя сілы Сірыі|СДС]]. * [[22 студзеня]]: ** Статут [[Савет міру|Савета міру]], створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. ** На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся [[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]. * [[28 студзеня]]: На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга (ДРК)]] здарыўся [[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. === Люты === [[Файл:Milano_Cortina_2026_Opening_Ceremony.jpg|thumb|Цырымонія адкрыцця XXV зімовых Алімпійскіх гульняў.]] [[Файл:Shajareh_Tayyebeh_school_in_Minab_photos_from_Mehr_(3).jpg|thumb|Разбураная школа ў Мінабе.]] * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}«'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[3 лютага]]: Забіты [[Саіф аль-Іслам Кадафі]], лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[6 лютага]]: ** Урачыста адкрыліся [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]] ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. ** Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[15 лютага]]: Нарвежскі лыжнік [[Ёханес Хёсфлат Клеба]] стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. * [[19 лютага]]: ** Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] [[Юн Сок Ёль]] прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. ** Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[20 лютага]]: ** [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці [[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]], уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. ** Храм [[Саграда Фамілія]] ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. * [[22 лютага]]: Завяршэнне [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|XXV зімовых Алімпійскіх гульняў]]. * [[27 лютага]]: На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]] з [[Афганістан]]ам. * [[28 лютага]]: [[Ізраіль]] і [[ЗША]] [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]] па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е. === Сакавік === * [[1 сакавіка]]: [[Аятала]] [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часовым выканаўцам абавязкаў Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[2 сакавіка]]: [[МУС Беларусі]] прызнала [[Вейшнорыя|Вейшнорыю]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]». * [[8 сакавіка]]: [[Маджтаба Хаменеі]] абраны Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[15 сакавіка]]: Адбылася [[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]] ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. * [[16 сакавіка]]: ** У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены [[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]] ў [[Кабул]]е. ** [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[17 сакавіка]]: Зборная [[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]] пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. * [[23 сакавіка]]: Пад Пуэрта-Легісама ([[Калумбія]]) [[Катастрофа C-130 пад Пуэрта-Легісама|пацярпеў крушэнне]] ваенна-транспартны самалёт [[Lockheed C-130 Hercules|C-130]]. * [[31 сакавіка]]: У [[Крым]]е [[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]] расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. === Красавік === [[Файл:Earthset (art002e009288).jpg|thumb|Заход [[Зямля|Зямлі]] за край дыска Месяца. Фота зроблена місіяй «[[Артэміда-2]]» 6&nbsp;красавіка.]] * [[6 красавіка]]: Касмічная місія «[[Артэміда-2]]» абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. * [[7 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі [[Ісламабадскае пагадненне|двухтыднёвае перамір’е]] на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. * [[8 красавіка]]: Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў [[СНД]] былі адобраны прэзідэнтам краіны [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. * [[11 красавіка]]: Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). * [[12 красавіка]]: Адбыліся парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. * [[15 красавіка]]: Здарылася [[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства ў школе]] ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). * [[16 красавіка]]: [[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]], якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. * [[18 красавіка]]: У [[Кіеў|Кіеве]] зламыснік [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|адкрыў стральбу на вуліцы і захапіў закладнікаў]]. * [[18 красавіка]]: На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец [[Себасцьян Саве]] ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва. === Жнівень === * [[12 жніўня]]: [[Сонечнае зацьменне 12 жніўня 2026 года|Поўнае сонечнае зацьменне]], якое часткова можна будзе назіраць на тэрыторыі Беларусі. == Нарадзіліся == {{Асноўны артыкул|Спіс народжаных у 2026 годзе}} == Памерлі == {{Асноўны артыкул|Спіс памерлых у 2026 годзе}} * [[11 студзеня]]: [[Луіс Брус]] — амерыканскі хімік, лаўрэат Нобелеўскай прэміі. * [[30 студзеня]]: [[Кэтрын О’Хара]] — канада-амерыканская актрыса і сцэнарыстка. * [[28 лютага]]: [[Алі Хаменеі]] — іранскі рэлігійны і дзяржаўны дзеяч. * [[5 сакавіка]]: [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]] — беларускі паэт, перакладчык. * [[17 сакавіка]]: [[Алі Ларыджані]] — дзяржаўны дзеяч Ірана. * [[19 сакавіка]]: [[Чак Норыс]] — амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2026| ]] 7u6uxfj4hi2u4h0u442klpek272uyil 0 747988 5132738 5097781 2026-04-26T15:13:21Z MakEditor 165254 5132738 wikitext text/x-wiki {{Дапісаць}}{{Картка:Праграма |name=Vite |logo= |logo size= |screenshot= |caption= |author= Эван Ю |developer= |released={{Start date and age|2020|04|20|df=yes/no}} |latest release version=4.4.1 |latest release date={{Start date and age|2023|07|06|df=yes/no}} |latest preview version= |latest preview date=<!-- {{Start date and age|YYYY|MM|DD|df=yes/no}} --> |repo=[https://github.com/vitejs/vite github.com] |programming language=[[TypeScript]] |operating system= |platform=[[Node.js]], [[Deno_(software)|Deno]] |language=[[Англійская мова|англійская]]<br>Дакументацыя па [[Англійская мова|англійску]], [[Кітайская мова|кітайску]], [[Японская мова|японску]] і [[Іспанская мова|іспанску]] |genre= Сервер распрацоўкі |license=[[MIT License]] |website=[https://vitejs.dev/] }} Vite ({{lang-fr|vit}}, гучыць як «віт») — сервер лакальнай распрацоўкі, створаны заснавальнікам [[Vue.js]] Эванам Ю. Па змоўчанні выкарыстоўваецца ў Vue і для шаблонаў [[React]] праектаў. Падтрымлівае [[TypeScript]] і [[JSX (JavaScript)|JSX]]<ref>{{Cite web|url=https://www.gpmd.co.uk/blog/what-is-vite-and-why-do-you-need-it|title=What is Vite and why do you need it?|website=www.gpmd.co.uk|access-date=2023-09-07}}</ref>. Ён адсочвае файлы падчас іх рэдагавання, і пры захаванні файла вэб-браўзэр перазагружае рэдагуемы код з дапамогай працэсу, званага «Hot Module Replacement» (HMR). HMR працуе шляхам простай перазагрузкі пэўнага змененага файла з выкарыстаннем модуляў ES6 (ESM) замест перакампілявання ўсёй праграмы. Vite забяспечвае ўбудаваную падтрымку рэндэрынгу на баку сервера (SSR). Па змаўчанні ён працуе з партом TCP 5173. Можна наладзіць Vite на абслугоўванне змесціва па пратаколе [[HTTPS]] і перадачу запытаў (у тым ліку [[WebSocket]]) на ўнутраны [[вэб-сервер]] (напрыклад [[Apache HTTP Server]], ці [[lighttpd]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.telerik.com/blogs/whats-vite-guide-modern-super-fast-project-tooling|title=What’s Vite: The Guide to Modern, Super-Fast Project Tooling|website=Telerik Blogs|date=2022-01-13|access-date=2023-09-07}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Vue.js]] {{зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-09-08}} [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне з ліцэнзіяй MIT]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне, распрацаванае ў 2020 годзе]] au84nxdaqujdmqy7vfpnz5hxhudup0h 5132739 5132738 2026-04-26T15:14:01Z MakEditor 165254 5132739 wikitext text/x-wiki {{Дапісаць}}{{Да выдалення|Вельмі кароткі артыкул}}{{Картка:Праграма |name=Vite |logo= |logo size= |screenshot= |caption= |author= Эван Ю |developer= |released={{Start date and age|2020|04|20|df=yes/no}} |latest release version=4.4.1 |latest release date={{Start date and age|2023|07|06|df=yes/no}} |latest preview version= |latest preview date=<!-- {{Start date and age|YYYY|MM|DD|df=yes/no}} --> |repo=[https://github.com/vitejs/vite github.com] |programming language=[[TypeScript]] |operating system= |platform=[[Node.js]], [[Deno_(software)|Deno]] |language=[[Англійская мова|англійская]]<br>Дакументацыя па [[Англійская мова|англійску]], [[Кітайская мова|кітайску]], [[Японская мова|японску]] і [[Іспанская мова|іспанску]] |genre= Сервер распрацоўкі |license=[[MIT License]] |website=[https://vitejs.dev/] }} Vite ({{lang-fr|vit}}, гучыць як «віт») — сервер лакальнай распрацоўкі, створаны заснавальнікам [[Vue.js]] Эванам Ю. Па змоўчанні выкарыстоўваецца ў Vue і для шаблонаў [[React]] праектаў. Падтрымлівае [[TypeScript]] і [[JSX (JavaScript)|JSX]]<ref>{{Cite web|url=https://www.gpmd.co.uk/blog/what-is-vite-and-why-do-you-need-it|title=What is Vite and why do you need it?|website=www.gpmd.co.uk|access-date=2023-09-07}}</ref>. Ён адсочвае файлы падчас іх рэдагавання, і пры захаванні файла вэб-браўзэр перазагружае рэдагуемы код з дапамогай працэсу, званага «Hot Module Replacement» (HMR). HMR працуе шляхам простай перазагрузкі пэўнага змененага файла з выкарыстаннем модуляў ES6 (ESM) замест перакампілявання ўсёй праграмы. Vite забяспечвае ўбудаваную падтрымку рэндэрынгу на баку сервера (SSR). Па змаўчанні ён працуе з партом TCP 5173. Можна наладзіць Vite на абслугоўванне змесціва па пратаколе [[HTTPS]] і перадачу запытаў (у тым ліку [[WebSocket]]) на ўнутраны [[вэб-сервер]] (напрыклад [[Apache HTTP Server]], ці [[lighttpd]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.telerik.com/blogs/whats-vite-guide-modern-super-fast-project-tooling|title=What’s Vite: The Guide to Modern, Super-Fast Project Tooling|website=Telerik Blogs|date=2022-01-13|access-date=2023-09-07}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Vue.js]] {{зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-09-08}} [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне з ліцэнзіяй MIT]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне, распрацаванае ў 2020 годзе]] i60n96trpdtpek65gciz2keceru4ysa 5132761 5132739 2026-04-26T15:36:07Z JerzyKundrat 174 5132761 wikitext text/x-wiki {{Картка:Праграма |name=Vite |logo= |logo size= |screenshot= |caption= |author= Эван Ю |developer= |released={{Start date and age|2020|04|20|df=yes/no}} |latest release version=4.4.1 |latest release date={{Start date and age|2023|07|06|df=yes/no}} |latest preview version= |latest preview date=<!-- {{Start date and age|YYYY|MM|DD|df=yes/no}} --> |repo=[https://github.com/vitejs/vite github.com] |programming language=[[TypeScript]] |operating system= |platform=[[Node.js]], [[Deno_(software)|Deno]] |language=[[Англійская мова|англійская]]<br>Дакументацыя па [[Англійская мова|англійску]], [[Кітайская мова|кітайску]], [[Японская мова|японску]] і [[Іспанская мова|іспанску]] |genre= Сервер распрацоўкі |license=[[MIT License]] |website=[https://vitejs.dev/] }} Vite ({{lang-fr|vit}}, гучыць як «віт») — сервер лакальнай распрацоўкі, створаны заснавальнікам [[Vue.js]] Эванам Ю. Па змоўчанні выкарыстоўваецца ў Vue і для шаблонаў [[React]] праектаў. Падтрымлівае [[TypeScript]] і [[JSX (JavaScript)|JSX]]<ref>{{Cite web|url=https://www.gpmd.co.uk/blog/what-is-vite-and-why-do-you-need-it|title=What is Vite and why do you need it?|website=www.gpmd.co.uk|access-date=2023-09-07}}</ref>. Ён адсочвае файлы падчас іх рэдагавання, і пры захаванні файла вэб-браўзэр перазагружае рэдагуемы код з дапамогай працэсу, званага «Hot Module Replacement» (HMR). HMR працуе шляхам простай перазагрузкі пэўнага змененага файла з выкарыстаннем модуляў ES6 (ESM) замест перакампілявання ўсёй праграмы. Vite забяспечвае ўбудаваную падтрымку рэндэрынгу на баку сервера (SSR). Па змаўчанні ён працуе з партом TCP 5173. Можна наладзіць Vite на абслугоўванне змесціва па пратаколе [[HTTPS]] і перадачу запытаў (у тым ліку [[WebSocket]]) на ўнутраны [[вэб-сервер]] (напрыклад [[Apache HTTP Server]], ці [[lighttpd]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.telerik.com/blogs/whats-vite-guide-modern-super-fast-project-tooling|title=What’s Vite: The Guide to Modern, Super-Fast Project Tooling|website=Telerik Blogs|date=2022-01-13|access-date=2023-09-07}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Vue.js]] {{зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2023-09-08}} [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне з ліцэнзіяй MIT]] [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне, распрацаванае ў 2020 годзе]] 4mhgfjsc3ppin3uhlnvj5h4fmkkp0y9 100 753022 5132778 5132131 2026-04-26T15:51:46Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5132778 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Андрэй Ляховіч|2026-04-26T09:42:06Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Куліковіч|2026-04-25T07:19:34Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Міхал Длускі|2026-04-24T22:49:09Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Станіслаў Пігань|2026-04-23T07:53:59Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Аліса Вячаславаўна Ложкіна|2026-04-22T08:13:41Z|Culamar}} {{Новы артыкул|Марыя Мікалаеўна Віннікава|2026-04-22T06:23:55Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Вольф Москавіч|2026-04-20T14:08:45Z|M.L.Bot}} {{Новы артыкул|Працоўня беларускай філалогіі Польскай акадэміі навук|2026-04-20T07:10:59Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Леанарда Дацэвіч|2026-04-20T06:40:43Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ганна Казлова|2026-04-20T05:59:18Z|ANNETTE.KOZLOVA}} {{Новы артыкул|Саверыа Дала Роза|2026-04-19T22:16:39Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Знакі (фільм)|2026-04-19T13:49:48Z|StachLysy}} {{Новы артыкул|Мастацкая галерэя імя Ю. М. Пэна|2026-04-18T14:06:44Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Валянцін Карлавіч Зэйлерт|2026-04-18T08:47:56Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Сэмюэл Джонсан|2026-04-17T11:20:28Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Джордж Орд|2026-04-17T07:07:32Z|Rymchonak}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> njpp5burqh4i9fy8du6mlbnheftscun 100 753274 5132777 5131639 2026-04-26T15:51:31Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5132777 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Альцы|2026-04-25T17:48:59Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Японскі сад у Маскве|2026-04-24T12:01:39Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Торнтан (Заходні Ёркшыр)|2026-04-24T07:47:44Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Тыру|2026-04-24T05:39:57Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Сайкла|2026-04-24T05:37:05Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Ыэстэ|2026-04-24T05:34:57Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Мяэбэ|2026-04-24T05:26:38Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Інжынерная вуліца (Мінск)|2026-04-23T12:51:37Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Майлен|2026-04-22T06:10:31Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Кюснахт (Цюрых)|2026-04-22T05:51:20Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Савільёёві|2026-04-22T05:45:39Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Рухінгу|2026-04-22T05:43:00Z|Rymchonak}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> cyrje022io9f54gazzibvbgiaebf6e2 100 753287 5132774 5132128 2026-04-26T15:50:47Z NirvanaBot 40832 +12 новых 5132774 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Яраслаў Васількавіч|2026-04-26T12:59:50Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Андрэй Ляховіч|2026-04-26T09:42:06Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ганаровая грамата Міністэрства культуры Беларусі|2026-04-26T08:16:52Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Прэмія Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь імя У. А. Караля|2026-04-25T20:11:01Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ганаровая грамата Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Беларусі|2026-04-25T19:33:08Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|2026-04-25T19:24:41Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Бой пад Сляпцамі|2026-04-25T19:02:21Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Валяр’ян Шлягер|2026-04-25T18:37:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Бой пад Балонавым Сяльцом|2026-04-25T18:30:31Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Захоп Горак (1863)|2026-04-25T18:15:29Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Паўстанне 1863—1864 гадоў у Магілёўскай губерні|2026-04-25T18:09:31Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Альцы|2026-04-25T17:48:59Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Гета ў Расне|2026-04-25T13:27:33Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Гета ў Жалудку|2026-04-25T08:08:39Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Уладзімір Куліковіч|2026-04-25T07:19:34Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Міхал Длускі|2026-04-24T22:49:09Z|Aliaksei Lastouski}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> l9zt3pxw4jrdsdfa4h5mw603xly2baj 0 758766 5132925 4742304 2026-04-27T08:32:17Z Pabojnia 135280 афармленне 5132925 wikitext text/x-wiki {{кінематаграфіст}} {{цёзкі2|Абасаў}} '''Шухрат Саліхавіч Абасаў''' ({{Lang-uz|Shuhrat Abbosov}}; [[16 студзеня]] [[1931]], [[Каканд]], [[Узбекская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Узбекская ССР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] — [[25 красавіка]] [[2018]], [[Ташкент]], [[Узбекістан]]) — савецкі ўзбекскі {{кінарэжысёр|Узбекістана|СССР|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, {{сцэнарыст|Узбекістана|СССР|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, {{тэатральны педагог|Узбекістана|СССР|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}. [[Народны артыст СССР]] ([[1981]]). == Біяграфія == Шухрат Абасаў нарадзіўся [[16 студзеня]] [[1931]] года ў [[Каканд]]зе (цяпер у [[Ферганскі вілает|Ферганскай вобласці]], [[Узбекістан]]). Па нацыянальнасці — [[Узбекі|узбек]]. У [[1949]] годзе скончыў [[Ташкент|Ташкенцкі]] медыцынскі тэхнікум, у [[1954]] — рэжысёрскі факультэт Ташкенцкага дзяржаўнага інстытута тэатральнага мастацтва імя А. М. Астроўскага (цяпер [[Дзяржаўны Інстытут мастацтваў Узбекістана|Дзяржаўны Інстытут мастацтваў і культуры Узбекістана]]), у [[1958]] — [[Вышэйшыя курсы сцэнарыстаў і рэжысёраў|Вышэйшыя рэжысёрскія курсы]] пры «[[Масфільм]]е», дыпломная праца — кароткаметражка «[[Філіпінец і п’яны]]». У [[1954]]—[[1956]] гадах — галоўны рэжысёр Ташкенцкага абласнога музычна-драматычнага тэатра імя М. Уйгура ў [[Янгіюль|Янгіюле]]. З [[1958]] паводле [[1991]] год — рэжысёр кінастудыі «[[Узбекфільм]]», у [[1982]]—[[1986]] гады — яе дырэктар. Сакратар праўлення Саюза кінематаграфістаў Узбекістана. У [[1996]]—[[2001]] гадах — першы намеснік старшыні праўлення Саюза кінематаграфістаў Узбекістана. Выкладаў у Ташкенцкім тэатральна-мастацкім інстытуце імя А. М. Астроўскага (цяпер [[Дзяржаўны Інстытут мастацтваў Узбекістана|Дзяржаўны Інстытут мастацтваў і культуры Узбекістана]]) (з 1983 года — прафесар, з 1991 — загадчык кафедры «Мастацтва драмы і кіно»). Памёр [[25 красавіка]] [[2018|2018 года]] ў [[Ташкент|Ташкенце]]. Пахаваны 26 красавіка 2018 года ў Ташкенце на могілках «Чагатай»<ref>{{Cite web|url=https://www.amic.ru/news/412804/|title=Скончался известный кинорежиссер Шухрат Аббасов<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20190513162737/http://www.amic.ru/news/412804|archive-date=2019-05-13|access-date=2020-09-08|url-status=live}}</ref>. === Сям’я === * Сын — [[Назім Шухратавіч Абасаў]] (1962—2020), кінарэжысёр, кінаакцёр, сцэнарыст і мастак. * Сын — [[Эльджан Шухратавіч Абасаў]], кінарэжысёр, дырэктар Нацыянальнага Кінафонду Узбекістана. * Дачка — [[Асаль Шухратаўна Абасава]], супрацоўніца МЗС РУз. * Дачка — [[Стэфанія Шухратаўна Абасава]], мастачка. == Узнагароды і званні == * [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Узбекскай ССР]] (1965) * [[Народны артыст Узбекскай ССР]] (1974)<ref>{{Cite web|url=http://uzbekkino-ussr.asia/shuhrat-abbasov.html|title=Шухрат Аббасов Узбекский Кинематограф СССР<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419062938/http://www.uzbekkino-ussr.asia/shuhrat-abbasov.html|archive-date=2014-04-19|access-date=2013-06-07|url-status=live}}</ref> * [[Народны артыст СССР]] ([[1981]]) * [[Дзяржаўная прэмія Узбекскай ССР імя Хамзы]] ([[1974]], фільмы «[[Ты не сірата]]» і «[[Абу Райхан Беруні (фільм)|Абу Райхан Беруні]]») * Прэмія Ленінскага камсамола Узбекістана ([[1972]], фільмы «[[Ташкент — горад хлебны (фільм)|Ташкент — горад хлебны]]», «[[Ты не сірата]]», «[[Драма кахання (фільм)|Драма кахання]]») * [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга]] * Ордэн «[[Эл-юрт Хурмаці]]» ([[Узбекістан]]) (1998) * [[Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»|Медаль « у азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»]] * [[Медаль «Шухрат»]] (Узбекістан) (1994) * [[Кінафестываль|МКФ]] у [[Франкфурт-на-Майне|Франкфурце-на-Майне]] (Прыз, фільм «[[Ты не сірата]]», [[1963]]) * Агляд-спаборніцтва кінематаграфістаў Сярэдняй Азіі і Казахстана ў [[Алматы|Алма-Аце]] (Дыплом за лепшую рэжысуру, фільм «[[Ташкент — горад хлебны (фільм)|Ташкент — горад хлебны]]», 1969) * V [[Усесаюзны кінафестываль|УКФ]] ў [[Тбілісі]] (Прыз за лепшую рэжысуру, фільм «[[Драма кахання (фільм)|Драма кахання]]», [[1972]]) * VIII УКФ у [[Кішынёў]] (Галоўны прыз, фільм «[[Абу Райхан Беруні (фільм)|Абу Райхан Беруні]]», [[1975]]) * МКФ у [[Тэгеран]] (Прыз «Залаты дэльфін», фільм «[[Абу Райхан Беруні (фільм)|Абу Райхан Беруні]]», [[1977]]) * Ганаровы дыплом «Сапраўднаму сыну Узбекістана Абасаву Шухрату Саліхавічу за важкі ўклад у развіццё айчыннага кінамастацтва, прапаганду агульначалавечых каштоўнасцяў, служэнне ідэалам дабра і міласэрнасці» (Рэспубліканскі клуб кінатворчасці «Она Ер/Маці Зямля», Міжнародны жаночы грамадскі фонд «Шарк аёлі — Жанчына Усходу», Таварыства кінавідэаааматараў Узбекістана, 2013)<ref>{{Cite web|url=http://mytashkent.uz/2013/08/26/vstrecha-s-shuhratom-abbasovy-m-2/|title=Встреча с Шухратом Аббасовым {{!}} Письма о Ташкенте<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327144406/http://mytashkent.uz/2013/08/26/vstrecha-s-shuhratom-abbasovy-m-2/|archive-date=2014-03-27|access-date=2015-04-15|url-status=live}}</ref>. == Творчасць == === Пастаноўкі спектакляў === * «Сардэчныя таямніцы» Б. Рахманава * «Нурхон» [[Каміль Яшэн|К. Яшэна]] * «Выхадкі Майсары» [[Хамза Хакімзадэ Ніязі|Хамзы]] * «Хворыя зубы» [[Абдула Кахар|А. Кахара]] і іншыя. {{Калонкі|2}} === Фільмаграфія === * {{Год у гісторыі кіно|1958}} — [[Васісуалій Лаханкін (фільм)|Васісуалій Лаханкін]] (кароткаметражны) (сум. з [[Георгій Мікалаевіч Данелія|Г. Данелія]]) * {{Год у гісторыі кіно|1958}} — [[Філіпінец і п’яны]] (караткаметражка, дыпломная работа) * {{Год у гісторыі кіно|1960}} — [[Аб гэтым гаворыць уся махаля]] * {{Год у гісторыі кіно|1962}} — [[Ты не сірата]] * {{Год у гісторыі кіно|1965}} — [[Прасвятленне (фільм, 1965)|Прасвятленне]] * {{Год у гісторыі кіно|1967}} — [[Ташкент — горад хлебны (фільм)|Ташкент — горад хлебны]] * {{Год у гісторыі кіно|1971}} — [[Драма кахання (фільм)|Драма кахання]] * {{Год у гісторыі кіно|1974}} — [[Абу Райхан Беруні (фільм)|Абу Райхан Беруні]] * {{Год у гісторыі кіно|1977}}—{{Год у гісторыі кіно|1985}} — [[Вогненныя дарогі]] (17 серый) * {{Год у гісторыі кіно|1989}} — [[Маленькі чалавек на вялікай вайне]] * {{Год у гісторыі кіно|1997}} — [[Бацькоўскія даліны (фільм)|Бацькоўскія даліны]] === Сцэнарыст === * {{Год у гісторыі кіно|1958}} — «[[Васісуалій Лаханкін (фільм)|Васісуалій Лаханкін]]» (кароткаметражны) (сум. з Г. Данелія) * {{Год у гісторыі кіно|1971}} — [[Драма кахання (фільм)|Драма кахання]] (сум. з С. Хусанхаджаевым) * {{Год у гісторыі кіно|1974}} — [[Абу Райхан Беруні (фільм)|Абу Райхан Беруні]] (сум. з П. Булгакавым) * {{Год у гісторыі кіно|1977}} — [[Свавольнік (фільм)|Свавольнік]] (сум. з [[Аляксандр Аронавіч Навумаў|А. Навумавым]]) * {{Год у гісторыі кіно|1977}}—{{Год у гісторыі кіно|1985}} — [[Вогненныя дарогі]] (сум. з [[Каміль Яшэн|К. Яшэнам]] і Б. Прывалавым) * {{Год у гісторыі кіно|1989}} — [[Маленькі чалавек на вялікай вайне]] * {{Год у гісторыі кіно|1993}} — [[Шчасце маё, ты аплачана крывёй]] * {{Год у гісторыі кіно|1997}} — [[Бацькоўскія даліны (фільм)|Бацькоўскія даліны]] (сум. з М. Туйчыевым) === Акцёр === * {{Год у гісторыі кіно|1976}} — [[Птушкі нашых надзей (фільм)|Птушкі нашых надзей]] — ''эпізод'' * {{Год у гісторыі кіно|2006}} — [[Таямніца прыгажосці (фільм)|Таямніца прыгажосці]] — ''эпізод'' {{Канец кал}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|1}} {{фільмы Шухрата Абасава}} {{Бібліяінфармацыя}} nog6sctlcacd8iqshzufmue3fg9k6cy 0 758778 5132972 5080951 2026-04-27T11:52:24Z Aneuko 139050 абнаўленне звестак 5132972 wikitext text/x-wiki {{Лёгкаатлетычная дысцыпліна | назва = Марафон | выява = Maratón Medellín 2019.jpg | подпіс = | катэгорыя = | паверхня = | СРмуж = {{flagicon|Кенія}} [[Себасцьян Саве]] 1:59:30 (2026) | СРжан = {{flagicon|Кенія}} [[Рут Чэпнгеціч]] 2:09:56 {{abbr|Mx|змешаны забег|0}} (2024)<br> {{flagicon|Эфіопія}} [[Тыгст Асефа]] 2:15:41 {{abbr|Wo|жаночая гонка|0}} (2026) | АРмуж = {{flagicon|Эфіопія}} Тамірат Тола 2:06:26 (2024) | АРжан = {{flagicon|Нідэрланды}} [[Сіфан Хасан]] 2:22:55 (2024) | РЧСмуж = {{flagicon|Эфіопія}} Тамірат Тола 2:05:36 (2022) | РЧСжан = {{flagicon|Эфіопія}} Готытам Гебрэсласе 2:18:11 (2022) }} '''Марафо́н''' ({{lang-el|Μαραθών}} [Marathṓn]) або '''Марафо́нскі бег''' — дысцыпліна [[лёгкая атлетыка|лёгкай атлетыкі]], якая ўяўляе сабой забег на дыстанцыю 42 кіламетры 195 метраў. Вядучыя сусветныя марафоны праводзяцца пад эгідай і па правілах, распрацаваных Асацыяцыяй міжнародных марафонаў і прабегаў (AIMS). Правілы AIMS пацверджаны [[Сусветная лёгкая атлетыка|Міжнароднай асацыяцыяй лёгкаатлетычных федэрацый]] (IAAF). З’яўляецца алімпійскай дысцыплінай лёгкаатлетычнай праграмы ў мужчын з [[Летнія Алімпійскія гульні 1896|1896]] года, у жанчын - з [[Летнія Алімпійскія гульні 1984|1984]] года. == Гісторыя == Назва ад мястэчка Марафон, адкуль, паводле падання, пасля [[Марафонская бітва|Марафонскай бітвы]] (490 да н.э.) грэчаскі воін-ганец пасланы ў [[Афіны]] з весткай аб перамозе над персамі. Не спыняючыся ў дарозе, ён прыбег у горад і, усклікнуўшы «Мы перамаглі», упаў мёртвым. == Гл. таксама == * [[World Marathon Majors]] == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|10}} — С. 106. == Спасылкі == * [https://worldathletics.org/disciplines/road-running/marathon Марафон на сайце IAAF] * [https://www.alltime-athletics.com/mmaraok.htm Найлепшыя вынікі ўсіх часоў у мужчын] {{ref-en}} * [https://www.alltime-athletics.com/wmaraok.htm Найлепшыя вынікі ўсіх часоў у жанчын] {{ref-en}} {{Commonscat|Marathons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Лёгкая атлетыка}} [[Катэгорыя:Бег на доўгія дыстанцыі]] gdbsxqipj2wx55rsp2nzsqvrpvm41fc 0 760121 5132727 4748905 2026-04-26T14:42:39Z Skejtpunk 166855 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|2|0 */ 5132727 wikitext text/x-wiki {{Музыкант}} [[Файл:Могила_композитора_Мирослава_Скорика..jpg|міні|Магіла Міраслава Скорыка адразу пасля пахавання.]] [[Файл:Пам'ятник_на_могилі_Героя_України_композитора_Мирослава_Скорика..jpg|міні|Помнік на магіле Міраслава Скорыка.]] '''Міраслаў Міхайлавіч Скорык''' ({{lang-uk|Мирослав Михайлович Скорик}}; нар. [[13 ліпеня]] [[1938]], [[Львоў]], [[Львоўскае ваяводства]], [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]] — [[1 чэрвеня]] [[2020]], [[Кіеў]], [[Украіна]]) — выбітны<ref>{{Cite web|url=https://zaxid.net/pomer_miroslav_skorik_n1503032|title=Помер Мирослав Скорик|website=zaxid.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20200909184902/https://zaxid.net/pomer_miroslav_skorik_n1503032|archive-date=9 вересня 2020|access-date=9 вересня 2020|url-status=live}}</ref> ўкраінскі [[кампазітар]] і [[Музыказнаўства|музыкавед]], [[Герой Украіны]] (2008), [[народны артыст Украіны]] (1988), [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Украіны|заслужаны дзеяч мастацтваў УССР]] (1969), лаўрэат [[Нацыянальная прэмія Украіны імя Тараса Шаўчэнкі|Нацыянальнай прэміі Украіны імя Тараса Шаўчэнкі]] і [[Рэспубліканская прэмія ЛКСМУ імя Мікалая Астроўскага|Рэспубліканскай прэміі імя Мікалая Астроўскага]] (1968), [[Кандыдат навук|кандыдат мастацтвазнаўства]], сустаршыня [[Нацыянальны саюз кампазітараў Украіны|Саюза кампазітараў Украіны]] (2006—2010), мастацкі кіраўнік [[Нацыянальная опера Украіны імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеўскай оперы]] (2011—2016), [[Нацыянальная легенда Украіны]] (2021, пасмяротна)<ref>{{Cite web|lang=ua|url=https://www.president.gov.ua/documents/3742021-39765|title=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №374/2021|website=Офіційне інтернет-представництво Президента України|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822205734/https://www.president.gov.ua/documents/3742021-39765|archive-date=2021-08-22|access-date=2021-08-23}}</ref>. Унучаты пляменнік [[Саламія Амвросьеўна Крушальніцкая|Саламіі Крушальніцкай]]<ref name="vz123517"> {{Cite web|url=https://wz.lviv.ua/interview/123517-miroslav-skorik-pratsyuyu-yak-zavedenij|title=Мирослав Скорик: «Працюю, як заведений»|author=Запотічна-Ванчосович|first=Ірина|website=[[Високий замок]]|date=18 липня 2013|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630103117/https://wz.lviv.ua/interview/123517-miroslav-skorik-pratsyuyu-yak-zavedenij|archive-date=30 червня 2019|access-date=30 червня 2019}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся 13 ліпеня 1938 года ў сям’і ўкраінскіх інтэлігентаў у [[Львоў|Львове]]. Маці Міраслава Міхайлавіча паходзіла з сям’і Ахрымовічаў. Дзядуля Скорыка, Уладзімір Ахрымавіч, быў вядомым украінскім фалькларыстам, грамадскім і палітычным дзеячам. Марыя-Саламія Ахрымовіч-Скорык атрымала адукацыю ў Вене. Бабуля Алена Крушальніцкая-Ахрымовіч была роднай сястрой Саламіі Крушальніцкай. Бацька таксама вучыўся ў [[Венскі ўніверсітэт|Венскім універсітэце]] (філасофскі факультэт). Першае знаёмства з музыкай Міраслаў атрымаў у сям’і — бацькі, хоць і не былі прафесійнымі музыкамі, музіцыравалі ў коле сям’і, бацька граў на скрыпцы, маці — на фартэпіяна. Бацька кампазітара — Міхаіл Скорык, гісторык, этнограф, быў работнікам Львоўскага аддзялення [[Нацыянальная акадэмія навук Украіны|Акадэміі навук УССР]], валодаў ігрой на скрыпцы, ведаў і выконваў разнастайныя карпацкія мелодыі, песні і танцы<ref>{{Артыкул|загаловак=М.&nbsp;Скорик – Мойсей української музики|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190630191321/http://irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=PDF/Mir_2011_8_33.pdf|archivedate=30 червня 2019}}</ref>. З [[Польскі паход Чырвонай Арміі (1939)|акупацыяй Заходняй Украіны 1939 года СССР]] сям’я Скорыкаў, як і многія іншыя ўкраінскія інтэлігентныя сем’і, панесла страты. У гады вайны старэйшы брат Міраслава Скорыка ўдзельнічаў у Другой сусветнай вайне ў шэрагах [[Дывізія СС «Галічына»|дывізіі Вафен СС «Галічына»,]] па завяршэнні вайны яму атрымалася эміграваць у Аўстралію. Да сістэматычных заняткаў музыкай Міраслава заахвоціла Саламія Крушальніцкая, сястра яго бабулі. Неяк у гасцях у вялікай спявачкі 5-гадовы хлопчык адзначыў, што яе фартэпіяна «фальшывіць» — ён не ведаў, што для вакалістаў інструмент настройваюць на паўтону ніжэй. Крушальніцкая здагадалася, што ў пляменніка абсалютны слых, і параіла яго бабулі аддаць хлопца вучыцца музыцы. Па яе парадзе, ён пачынае вучыцца ў Львоўскай музычнай школе-дзесяцігодцы (якая ўзнікла па ініцыятыве Васіля Барвінскага пры Львоўскай кансерваторыі). Больш за ўсё Міраславу Міхайлавічу ўрэзаліся ў памяць заняткі па хору і сальфеджыа ў класе Рыгора Цярлецкага, які заахвоціў хлопца да кампаноўкі<ref>[https://wz.lviv.ua/interview/374164-koly-ia-skazav-krushelnytskii-shcho-u-nei-falshyvyi-fortepian-vona-zrozumila-shcho-u-mene-absoliutnyi-muzychnyi-slukh «Коли я сказав Крушельницькій, що у неї „фальшивий фортеп’ян“, вона зрозуміла, що у мене абсолютний музичний слух»]</ref>. Разам са Скорыкам у гэтыя гады вучыліся: Тамара Назарка-Канаварт, Ліда Крых<ref>{{Cite web|url=http://esu.com.ua/search_articles.php?id=1631|title=Енциклопедія Сучасної України|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205091217/http://esu.com.ua/search_articles.php?id=1631|archive-date=5 грудня 2020|access-date=8 лютого 2017}}</ref>, Дар’я Крываручка, у будучым вядомы хормайстар Барыс Какатайла, Аксана Панасюк і іншыя. У 1948 годзе, з узмацненнем рэпрэсій сям’ю Скорыкаў рэпрэсавалі і выслалі ў Сібір (у [[Анжэра-Суджанск]] Кемераўскай вобласці). Нехта зрабіў на іх данос, бо яны выпускалі антысавецкія ўлёткі<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://lviv-trend.in.ua/uk/eternal-3071-tvorecz-epohy-vydatnyj-lvivskyj-kompozytor-myroslav-skoryk|title=Творець епохи: видатний львівський композитор Мирослав Скорик - lviv-trend.in.ua|access-date=2022-06-28}}</ref>. У ссылцы Міраслаў працягвае сваю адукацыю. Вучыцца граць на фартэпіяна ў вучаніцы С. Рахманінава Валянціны Канторавай, нават ездзіць на розныя конкурсы. Авалодвае таксама гульнёй на скрыпцы пад кіраўніцтвам бацькі сваёй аднакласніцы Уладзіміра Панасюка. Толькі пасля смерці [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|І.]] [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Сталіна]] у 1953 годзе рэпрэсіі саслаблі. Міраславу дазволілі вярнуцца ў Львоў з «чыстым пашпартам» (што давала права пражывання ў любым з гарадоў СССР). Бацькам кампазітара атрымалася атрымаць такі дазвол праз два гады, але без права пражывання ў Львове. Пераехаўшы ў Львоў, Міраслаў пасяліўся ў сястры бацькі Яраславы Биганскай, якая дапамагла знайсці рэпетытараў для падрыхтоўкі да паступлення ў кансерваторыю. У тыя часы адбылося знаёмства са Усеваладам Задэрацкім. У 1955—1960 гадах вучыўся ў [[Львоўская нацыянальная музычная акадэмія імя Мікалая Лысенкі|Львоўскай дзяржаўнай кансерваторыі імя Мікалая Лысенкі]] пад кіраўніцтвам прафесараў Станіслава Людкевіча (тэорыя музыкі), Рамана Сімавіча і Адама Солціса (кампазіцыя). У гэты перыяд Міраслаў Скорык праявіў творчую актыўнасць. Быў пастаянным удзельнікам пасяджэнняў Студэнцкага навуковага таварыства. Граў у студэнцкім аркестры, у 1963 годзе арганізаваў ВІА «Веселі скрипки», для якога пісаў эстрадныя песні. Яго дыпломнай працай стала кантата «Вясна» на словы [[Іван Якаўлевіч Франко|Івана Франко]]. Па завяршэнні навучання ў кансерваторыі стажыраваўся ў аспірантуры пры [[Маскоўская дзяржаўная кансерваторыя імя П. І. Чайкоўскага|Маскоўскай кансерваторыі]] у класе [[Дзмітрый Барысавіч Кабалеўскі|Дзмітрыя Кабалеўскага]], завяршыў навучанне ў 1964 годзе з дысертацыйных даследаваннем на тэму «Асаблівасці ладу музыкі [[Сяргей Сяргеевіч Пракоф’еў|С. Пракоф’ева»]] і атрымаў [[Навуковая ступень|вучоную ступень]] кандыдата мастацтвазнаўства. У 1964 годзе стварае музыку да кінастужцы [[Сяргей Іосіфавіч Параджанаў|Сяргея Параджанава]] «[[Цені забытых продкаў (фільм)|Цені забытых продкаў]]». Кінастужка становіцца вядомай і аўтар музыкі — таксама. У 1963—1966 гадах выкладаў кампазіцыю ў Львоўскай кансерваторыі, а з 1966 года да канца 1980-х гадоў выкладаў кампазіцыю ў [[Нацыянальная музычная акадэмія Украіны імя Пятра Чайкоўскага|Кіеўскай кансерваторыі]]. Адным з першых яго выпускнікоў быў Я. Станковіч (1968), сярод аспірантаў — І. Карабіц і Г. Гаўрылец. Доўгі час працаваў у ЗША, з 1996 года — у Аўстраліі. У канцы 1990-х вярнуўся ва Украіну. З 1999 года — загадчык кафедры гісторыі ўкраінскай музыкі ў [[Нацыянальная музычная акадэмія Украіны імя Пятра Чайкоўскага|НМАУ]]. Паралельна выкладаў у Львоўскай кансерваторыі. Сярод выпускнікоў М. Скорыка — М. Швед. У 1989 годзе — старшыня журы фестывалю «Чырвоная рута». З 2002 года — мастацкі кіраўнік фестывалю «Кіеў Музычны Фэст». На працягу 2006—2010 гадоў — сустаршыня Нацыянальнага саюза кампазітараў Украіны. У красавіку 2011 года прызначаны мастацкім кіраўніком [[Нацыянальная опера Украіны імя Тараса Шаўчэнкі|Кіеўскай оперы]]<ref>{{Cite web|url=http://m-r.co.ua/mr/mr.nsf/0/9FE25A277F6CE4A3C22578680064A57F?OpenDocument|title=Мирослав Скорик відсьогодні — художній керівник Національного театру опери та балету ім. Т. Г. Шевченка|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203182100/http://m-r.co.ua/mr/mr.nsf/0/9FE25A277F6CE4A3C22578680064A57F?OpenDocument|archive-date=3 лютого 2015|access-date=4 квітня 2011}}</ref>, на гэтай пасадзе працаваў да 2016 года<ref>судячи з [https://web.archive.org/web/20160330052631/http://www.opera.com.ua/persons/hudozhnie-kerivnictvo вебархіву] сайту Національної опери.</ref>. Памёр 1 чэрвеня 2020 года ў Кіеве. 3 чэрвеня ў сталічным Патрыяршым саборы Уваскрэсення Хрыстова УГКЦ адбылося развітанне з выбітным кампазітарам<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.unian.ua/lite/stars/u-kiyevi-proshchayutsya-z-ukrajinskim-kompozitorom-miroslavom-skorikom-foto-novini-kiyeva-11022845.html|title=У Києві прощаються з видатним українським композитором Мирославом Скориком (фоторепортаж)|website=www.unian.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603131857/https://www.unian.ua/lite/stars/u-kiyevi-proshchayutsya-z-ukrajinskim-kompozitorom-miroslavom-skorikom-foto-novini-kiyeva-11022845.html|archive-date=2020-06-03|access-date=2020-06-03}}</ref>. 4 чэрвеня 2020 года ў [[Сабор Святога Юра|Архікатэдральным саборы Святога Юра]] ў Львове таксама адбылося развітанне. Пахаваны 5 чэрвеня 2020 года на [[Лычакіўскія могілкі|Лычакоўскіх могілках]] (поле № 13)<ref>{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-culture/3040575-u-lvovi-pohovali-kompozitora-miroslava-skorika.html|title=У Львові поховали композитора Мирослава Скорика|date=5 червня 2020|publisher=[[Укрінформ]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603080914/https://www.ukrinform.ua/rubric-culture/3040575-u-lvovi-pohovali-kompozitora-miroslava-skorika.html|archive-date=3 червня 2021|access-date=8 червня 2021|url-status=live}}</ref> у Львове. == Узнагароды == * Званне [[Герой Украіны]] з уручэннем ордэна дзяржавы (20 жніўня 2008 года) — ''за выдатныя асабістыя заслугі перад украінскай дзяржавай у развіцці нацыянальнага музычнага мастацтва, шматгадовую плённую кампазітарскую, педагагічную і грамадскую дзейнасць''<ref>{{Cite web|url=http://zakon.rada.gov.ua/laws/show/758/2008|title=Указ Президента України № 758/2008 від 20 серпня 2008 року «Про присвоєння М. Скорику звання Герой України»|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628194559/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/758/2008|archive-date=28 червня 2020|access-date=13 квітня 2014}}</ref> * [[Ордэн «За заслугі» (Украіна)|Ордэн «За заслугі»]] I ст. (8 лютага 2010 года) — ''за значны асабісты ўклад у сацыяльна-эканамічнае і культурнае развіццё Украіны, высокі прафесіяналізм і шматгадовую добрасумленную працу''<ref>{{Cite web|url=http://zakon.rada.gov.ua/laws/show/128/2010|title=Указ Президента України № 128/2010 від 8 лютого 2010 року «Про відзначення державними нагородами України»|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008022829/http://zakon.rada.gov.ua/laws/show/128/2010|archive-date=8 жовтня 2018|access-date=13 квітня 2014}}</ref> * [[Ордэн «За заслугі» (Украіна)|Ордэн «За заслугі»]] II ст. (27 жніўня 2006 года) — ''за значны асабісты ўклад ва ўвекавечанне памяці [[Іван Якаўлевіч Франко|Івана Франко]]''<ref>{{Cite web|url=http://zakon.rada.gov.ua/laws/show/726/2006|title=Указ Президента України № 726/2006 від 27 серпня 2006 року «Про відзначення державними нагородами України»|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223073528/http://zakon.rada.gov.ua/laws/show/726/2006|archive-date=23 грудня 2018|access-date=13 квітня 2014}}</ref> * [[Ордэн «За заслугі» (Украіна)|Ордэн «За заслугі»]] III ст. (5 кастрычніка 1998 года) — ''за значны асабісты ўклад у развіццё ўкраінскага музычнага мастацтва, шматгадовую творчую і педагагічную дзейнасць''<ref>{{Cite web|url=http://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1109/98|title=Указ Президента України № 1109/98 від 5 жовтня 1998 року «Про нагородження відзнакою Президента України — орденом „За заслуги“»|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223073509/http://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1109/98|archive-date=23 грудня 2018|access-date=13 квітня 2014}}</ref> * Знак Адрознення Прэзідэнта Украіны — юбілейны медаль «20 гадоў незалежнасці Украіны» (19 жніўня 2011 года) — ''за значны асабісты ўклад у сацыяльна-эканамічнае, навукова-тэхнічнае і культурна-адукацыйнае развіццё Украінскай дзяржавы, значныя працоўныя дасягненні і шматгадовую добрасумленную працу''<ref>{{Cite web|url=http://zakon.rada.gov.ua/laws/show/822/2011|title=Указ Президента України № 822/2011 від 19 серпня 2011 року «Про нагородження відзнакою Президента України — ювілейною медаллю „20 років незалежності України“»|archive-url=https://web.archive.org/web/20190603185937/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/822/2011|archive-date=3 червня 2019|access-date=13 квітня 2014}}</ref> * Знак Адрознення Прэзідэнта Украіны «[[Нацыянальная легенда Украіны]]» (20 жніўня 2021 года, пасмяротна) — ''за выдатныя асабістыя заслугі ў станаўленні незалежнай Украіны і ўмацаванні яе дзяржаўнасці, значны ўклад у развіццё нацыянальнага мастацтва, спорту, шматгадовую плённую прафесійную дзейнасць''<ref>{{Указ прэзідэнта Украіны|374/2021|20 серпня 2021|Про нагородження відзнакою Президента України "Національна легенда України"}}</ref> * [[Ордэн «Знак Пашаны»]] ([[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]], 1971) * [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Украіны|Заслужаны дзеяч мастацтваў УССР]] (1969) * [[Народны артыст Украінскай ССР|Народны артыст УССР]] (1988) * [[Нацыянальная прэмія Украіны імя Тараса Шаўчэнкі|Дзяржаўная прэмія УССР імя Тараса Шаўчэнкі]] (1987) * Лаўрэат Рэспубліканскай прэміі ЛКСМУ імя Мікалая Астроўскага (1968) == Творчасць == Творы Міраслава Скорыка рэгулярна выконваюць ва Украіне, іншых постсавецкіх краінах, а таксама ў Германіі, Францыі, Аўстрыі, Нідэрландах, Балгарыі, Чэхіі, Славакіі, Польшчы, Вялікабрытаніі, ЗША, Канадзе, Аўстраліі. Кампазітар часта выступаў у якасці дырыжора і піяніста з выкананнем уласных твораў. У стылістыцы працягваў традыцыі львоўскай кампазітарскай школы, арганічна звязанай з разнастайнымі першаснымі жанрамі; даў мадэрну аўтарскае бачанне ўкраінскага, у прыватнасці карпацкага, фальклору і львоўскага гарадскога і салоннага музіцыравання, а таксама сучаснай папулярнай музыкі, перш за ўсё джаза. У творчасці кампазітара можна вылучыць некалькі перыядаў: ранні (1955—1964); неафальклорны (1965—1972); неакласічны (1973—1978); неарамантычны (1983—1983); полістылістычны (1986—1998); постмадэрнісцкі. Шмат гадоў Міраслаў Скорык супрацоўнічаў з сімфанічным аркестрам Дзяржтэлерадыё Украіны пад кіраўніцтвам Вадзіма Гнедаша і Уладзіміра Сірэнкі. == Музычныя творы == '''Музычна-Тэатральныя творы''' * «Муляры»(балет, Паводле І. Франко, 1967) * «0: 0 на нашу карысць»(музычная камедыя, лібр. Вікерса і А. Канеўскага, 1969) * «[[Майсей (опера)|Майсей]]» (опера, лібрэта Б. Стэльмаха за І. Фрэнко, 2001) * «Вяртанне Батэрфляй» (балет, Скорык-[[Джакама Пучыні|Пучыні]], 2006) '''Вакальна-сімфанічныя творы''' * кантаты для хору і сімфанічнага аркестра: ** «Вясна» — кантата для салістаў, хору і сімфанічнага аркестра на вершы [[Іван Якаўлевіч Франко|І.&nbsp;Франк]] (1960), ** «Чалавек» — кантата для салістаў, хору і сімфанічнага аркестра на вершы Э. Межэлайціса (1964), ** паэма-кантата «Гамалія» (сл. Т. Шаўчэнка, 2003) * «Тры ўкраінскія вясельныя песні» для голасу і сімфанічнага аркестра (нар. слова, 1974) '''Сімфанічныя творы''' * сімфанічныя паэмы — «Вальс» (1960), ** «Мацней смерці» (сімфанічная паэма, 1963), ** «1933» (1993), ** «Успамін пра Радзіму» 1994) * «Гуцульскі трыпціх» (сюіта для сімфанічнага аркестра, 1965) * Канцэрт для вялікага сімфанічнага аркестра «Карпацкі» (1972) * «Партыта № 4» для сімфанічнага аркестра (1974) * «24 капрызы Паганіні» '''Канцэрты для інструментаў сола з аркестрам''' * 3 для фартэпіяна з аркестрам — № 1 («Юнацкі», 1977), № 2 (1982), № 3 (1995) * 9 для скрыпкі з аркестрам — № 1 (1969), № 2 (1990), № 3 (2001), № 4 (2002), № 5 (2004), № 6 (2009), № 7 (2011), № 8 «Allusion to Chopin» (2011), № 9 (2014) * «Мелодыя» для скрыпкі з аркестрам * Канцэрт для віяланчэлі з аркестрам (1983) '''Для камернага аркестра''' * «Сюіта» (1961) * Партыта № 1 для струннага аркестра (1966), № 2 для камернага аркестра (1970), № 3 для струннага аркестра (1974) * «Тры фантазіі на лютаўскія тэмы XVI» з «Львоўскай табулатуры» * Дыпціх (1993) '''Камерна-інструментальныя творы''' * Партыта № 5 для фартэпіяна (1975); * Партыта № 6 для струннага квартэта * Партыта № 7 для квінтэта духавых * «Рэчытатыў і Ронда» для скрыпкі, віяланчэлі і фартэпіяна (1969); * санаты для скрыпкі і фартэпіяна — № 1 (1963), № 2 (1993) * Саната для віяланчэлі і фартэпіяна «A-RI-A» (1994); * «Карпацкая рапсодыя» для скрыпкі і фартэпіяна (2004) * «Дыптых» для струннага квартэта '''Фартэпіянныя творы''' * Тры танца для 2-х фартэпіяна (1995) * Цыкл п’ес «У Карпатах»(1959) «Ронда» (1962): ** «Варыяцыі» (1962) ** «Бурлеска» (1964) ** «Каламыйка» (1962) ** «Блюз» (1964) * «З дзіцячага альбома» цыкл п’ес («Прасценькая мелодыя», «Народны танец», «Эстрадная п’еса», «Лірнік», «Жартоўная п’еса») (1965) * Токата (1979) * 6 прэлюдый і фуг (1987—1988) '''Вакальныя творы''' * Рамансы на словы Шаўчэнка (1962): ** «Калі б мне чаравікі» ** «Расквітнела ў даліне» ** «За сонцам воблачка плыве» ** «Ой сяду я пад домам» * Духоўны канцэрт «Рэквіем» (у першай рэдакцыі «Памінальная», кананічныя тэксты, 1999) * 3 псальма (2003) * Літургія Святога Іаана Златавуста (2005) '''Іншае''' * сола на словы Т. Шаўчэнка * шматлікія поп-песні == Музыка да фільмаў == Музыка да драматычных спектакляў і больш за 40 фільмаў, уключаючы: * 1964 — [[Цені забытых продкаў (фільм)|Цені забытых продкаў]] * 1967 — Як казакі куліш варылі * 1971 — Жывая вада * 1972 — За тваю долю * 1974 — Гусі-лебедзі ляцяць * 1974 — Асабістае жыццё * 1979 — Грышкіны кніжкі (мультфільм) * 1981 — Высокі пас (Мелодыя ля-мінор) * 1991 — У званы нам не білі, калі мы паміралі (рэж. М. Федзюка) * 1994 — Царэўна (серыял) * 2007 — [[Ліс Мікіта (мультсерыял)|Ліс Мікіта]] * 2019 — Тарас. Вяртанне == Тэарэтычныя працы Міраслава Скорыка == * Прокофьев и Шенберг // Советская музыка, 1962, № 1. * Ладова система С.Прокоф’єва. — К.: музична Україна, 1969.-99 с. * Майбутнє нашої музики. З доповіді заступника голови правління Спілки композиторів України на пленумі правління Спілки. — Музика. 1971, № 1.-С. 8-9. * Музыкальное творчество и критика (Выступление на V пленуме правлення Союза композиторов СССР) // За действенную музыкальную критику. Сб. статей и выступлений / Сост. Г. Друбачевская. -М.: Сов. комп., 1974.-С. 77-78. * О прогрессивном и догматическом новаторстве. — Советская музыка, 1971, № 8. -С. 17-23. Особенности лада музыки С. Прокофьева// Проблемы лада. Сб. статей / Сост. К.Южак. -М.: Музыка, 1972.-С. 226—238. * Про природу і спрямованість новаторського пошуку в сучасній музиці // Сучасна музика. Вип 1. — К.: музичн Україна, 1973.-С. 3-24. (Співавтор- В.Задерацький). * Слово про композитора [І.Соневицького] // Соневицький і. Солоспіви: Для голосу і фп. -К.: музичн Україна, 1993. — С. 5 — 6. * Структура і виражальна природа акордики в музиці XX ст. — К.: музична Україна, 1983. −160 с. == Сям’я == Жонка — Адрыяна<ref name="vz123517"/>. == Захапленні == Міраслаў Скорык захапляўся спортам. Падчас вучобы ў кансерваторыі атрымаў спартыўныя разрады па лёгкай атлетыцы, настольным тэнісе, бадмінтоне, шахматах. Цікавіўся турызмам на байдарках, аўтамабілямі<ref> {{Cite web|url=http://www.m-r.co.ua/mr/mr.nsf/0/5352A53CA92339D5C2257BE700360564?OpenDocument|title=Мирослав Скорик: людина і митець|author=Кияновська|first=Любов|website=[http://www.m-r.co.ua/mr/mr.nsf Портал Music-Review Ukraine]|date=23 вересня 2013|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630104132/http://www.m-r.co.ua/mr/mr.nsf/0/5352A53CA92339D5C2257BE700360564?OpenDocument|archive-date=30 червня 2019|access-date=30 червня 2019}}</ref>. == Ушанаванне памяці == * Адразу пасля смерці Міраслава Скорыка ва Украіне, на рэгіянальным і нацыянальным узроўнях, пачалі шанаваць памяць кампазітара. 29 верасня 2020 года Львоўскі абласны савет прагаласавала за наданне імя Міраслава Скорыка камунальнай установе «Львоўская Нацыянальная філармонія»<ref>{{Cite web|url=https://lvivoblrada.gov.ua/news/lvivska-oblrada-prisvojila-imya-miroslava-skorika-lvivskii-nacionalnii-filarmoniji|title=Львівська обласна рада|website=lvivoblrada.gov.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602214325/https://lvivoblrada.gov.ua/news/lvivska-oblrada-prisvojila-imya-miroslava-skorika-lvivskii-nacionalnii-filarmoniji|archive-date=2021-06-02|access-date=2021-09-24}}</ref>. * У чэрвені 2021 у [[Нацыянальная музычная акадэмія Украіны імя Пятра Чайкоўскага|Нацыянальнай музычнай акадэміі Украіны імя Пятра Чайкоўскага]], каля аўдыторыі № 42, адкрыта мемарыяльная дошка ў гонар мастака. Тады ж на [[Лычакіўскія могілкі|Лычакоўскія могілкі]] ў Львове адбылося ўрачыстае адкрыццё помніка на магіле Міраслава Скорыка. Заказчыкам работ па вырабе помніка выступіла Львоўская АДА<ref>{{Cite web|url=https://loda.gov.ua/news?id=59630|title=На могилі Мирослава Скорика на Личакові відкрили пам’ятник|website=loda.gov.ua|archive-url=https://web.archive.org/web/20210605180918/https://loda.gov.ua/news?id=59630|archive-date=2021-06-05|access-date=2021-09-24}}</ref>. Таксама ў чэрвені 2021 «Львоўская Нацыянальная філармонія імя Міраслава Скорыка» пачала «Усеўкраінскі кампазітарскі конкурс імя Міраслава Скорыка», які будзе праводзіцца раз на два гады і накіраваны на падтрымку і прасоўванне ''«сімфанічнай творчасці новай генерацыі маладых украінскіх кампазітараў, захаванне і развіццё традыцый нацыянальнай кампазітарскай школы»''<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://philharmonia.lviv.ua/announcements/myroslav-skoryk-composers-competition/|title=Всеукраїнський композиторський конкурс імені Мирослава Скорика|website=Львівська національна філармонія|date=2021-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924100048/https://philharmonia.lviv.ua/announcements/myroslav-skoryk-composers-competition/|archive-date=2021-09-24|access-date=2021-09-24}}</ref>. Для пераможцаў прадугледжана тры прэміі — 45, 35 і 20 тыс. грн. * 20 жніўня 2021 года, Міраслаў Скорык пасмяротна ўзнагароджаны знакам адрознення Прэзідэнта Украіны «[[Нацыянальная легенда Украіны]]» ''«за выдатныя асабістыя заслугі ў станаўленні незалежнай Украіны і ўмацаванні яе дзяржаўнасці, значны ўклад у развіццё нацыянальнага мастацтва, спорту, шматгадовую плённую прафесійную дзейнасць»''<ref>{{Cite web|lang=ua|url=https://www.president.gov.ua/documents/3742021-39765|title=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №374/2021|website=Офіційне інтернет-представництво Президента України|archive-url=https://web.archive.org/web/20210824232557/https://www.president.gov.ua/documents/3742021-39765|archive-date=2021-08-24|access-date=2021-09-24}}</ref> * 24 верасня 2021 года Вярхоўная Рада прыняла ўвядзенне [[Дзяржаўная прэмія Украіны імя Міраслава Скорыка|Дзяржаўнай прэміі Украіны імя Міраслава Скорыка]] за значны ўклад у развіццё музычнага мастацтва Украіны і ўкараненне найноўшых выдатных практык у кампазітарскай, выканальніцкай, музыказнаўчай дзейнасці<ref>[https://litgazeta.com.ua/news/rada-zaprovadyla-derzhavnu-premiiu-imeni-myroslava-skoryka/ Рада запровадила державну премію імені Мирослава Скорика] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210924142436/https://litgazeta.com.ua/news/rada-zaprovadyla-derzhavnu-premiiu-imeni-myroslava-skoryka/}} litgazeta.com.ua 24.09.2021</ref>. * У чэрвені 2021 года, Днепрапятроўскі абласны савет надаў Каменскаму прафесійнаму музычнаму каледжу імя Міраслава Скорыка<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://oblrada.dp.gov.ua/documents/rozp-general/rozp-2021/розпорядження-%e2%84%96-117-р-від-27-05-2021-про-присвоєн/|title=Розпорядження № 117-Р від 27.05.2021 Про присвоєння комунальному закладу ,,Кам’янський фаховий музичний коледж” Дніпропетровської обласної ради” імені Мирослава Скорика {{!}} Дніпропетровська обласна рада|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128204328/https://oblrada.dp.gov.ua/documents/rozp-general/rozp-2021/розпорядження-%E2%84%96-117-р-від-27-05-2021-про-присвоєн/|archive-date=28 січня 2022|access-date=2022-01-28}}</ref>. У лістападзе 2021 года адбыліся ўрачыстасці па прысваенні імя каледжа з удзелам жонкі кампазітара Адрыяны Скорык і на фасадзе ўстановы адкрыта мемарыяльная дошка Міраславу Скорыку<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://mis.dp.ua/kultura/u-muzychnomu-koledzhi-kamyanskogo-vidkryly-memorialnu-doshku-myroslavu-skoryku/|title=У музколеджі Кам'янського відкрили меморіальну дошку Мирославу Скорику|website=MIC|date=2021-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211128131431/https://mis.dp.ua/kultura/u-muzychnomu-koledzhi-kamyanskogo-vidkryly-memorialnu-doshku-myroslavu-skoryku/|archive-date=28 листопада 2021|access-date=2022-01-28}}</ref>. Зварот у Днепрапятроўскі абласны савет аб наданні каледжу імя М. Скорыка падпісалі выдатныя дзеячы культуры Украіны — [[Ада Мікалаеўна Рогаўцава|А.]] [[Ада Мікалаеўна Рогаўцава|Рогаўцава]], Л. Харалец, Я. Нішчук, А. Кужэльны, [[Раман Гургенавіч Балаян|Р.Балаян]], Л.Русін, Ю. Макараў, З. Трымбач, К. Сцепанкова, А. Сеітаблаеў і іншыя. * У красавіку 2022 года была перайменавана вуліца Ясеніна ў горадзе Мукачава ў гонар Міраслава Скорыка. * Рашэннем выканаўчага камітэта [[Львоўскі гарадскі савет|Львоўскага гарадскога савета]] ад 29 верасня 2022 года частка вуліцы Чайкоўскага ў горадзе [[Львоў]] ад праспекта Шаўчэнкі да вул. Стэфаніка перайменавалі ў гонар Міраслава Скорыка<ref>{{Cite web|url=https://city-adm.lviv.ua/news/society/public-sector/293386-soiuzu-ukrainok-sofii-karaffy-korbut-patriarkha-dymytriia-yaremy-u-lvovi-pereimenuvaly-shche-8-vulyts|title=Союзу Українок, Софії Караффи-Корбут, Патріарха Димитрія Яреми: у Львові перейменували ще 8 вулиць|website=city-adm.lviv.ua|date=29 вересня 2022|publisher=[[Львівська міська рада]]|access-date=30 вересня 2022|url-status=ні}}</ref>. == Міраслаў Скорык у мастацтве == === Жывапіс === * Уладзімір Слепчанка. [https://sverediuk.com.ua/slavetni-ukrayintsi-v-kartinah-volodimira-slyepchenka/ «Міраслаў Скорык». З серыі «Абраныя часам».] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230408105338/https://sverediuk.com.ua/slavetni-ukrayintsi-v-kartinah-volodimira-slyepchenka/ |date=8 красавіка 2023 }} === Кіно === * «Дзесяць нот, якія змянілі Украіну». Дакументальны фільм. Рэжысёр: Алег Карнасюк. Аўтар сцэнарыя: Люба Марозава. Тэкст чытае Яраслаў Ладыгін. У фільме выкарыстаныя кампазіцыі Міраслава Скорыка. 2020 год. {{Зноскі}} == Літаратура == * ''Сікорська І. М.'' [http://corp.nbuv.gov.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Skoryk Скорик Мирослав Михайлович] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161221042602/http://corp.nbuv.gov.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Skoryk|date=21 грудня 2016}} // {{Крыніцы/ЕІУ|9|612}} * Юрій Юцевич. Музика: словник-довідник. — Тернопіль, 2003. — 404 с. — <nowiki>ISBN 966-7924-10-6</nowiki>. (html-пошук по словнику, djvu) * {{Крыніцы/Энцыклапедыя ўкраіназнаўства}} * ''Гордійчук М.'' Мирослав Скорик, К., 1979 * ''Щириця Ю.'' Мирослав Скорик, К., 1979 * ''Кияновська Л.'' Мирослав Скорик: творчість митця у дзеркалі епохи. Львів, 1998 * [http://elib.nlu.org.ua/object.html?id=12210 Івахова К. Фортепіанна творчість Мирослава Скорика: (худож.-дидакт. концепт): монографія / Катерина Івахова; М-во освіти і науки України, Хмельниц. гуманіт.-пед. акад. — Хмельницький: ПП «Медобори-2006», 2013. — 232 с.] == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/watch?v=GLRDmNMh62k Марко Роберт Стех. «Очима культури» № 78. Про Соломію Крушельницьку і Мирослава Скорика] * [http://www.composersukraine.org/index.php?id=1371 Скорик Мирослав Михайлович] — Мирослав Скорик /Національна спілка композиторів України * [https://rozmova.wordpress.com/category/скорик-мирослав/ Збірка інтерв’ю з Мирославом Скориком] * https://web.archive.org/web/20050107132613/http://anm.odessa.ua/mic/u-Skoryk.html * [https://day.kyiv.ua/uk/article/taym-aut/napisati-moyseya-miroslavu-skoriku-pidkazav-batko Написати «Мойсея» Мирославу Скорику підказав батько, а поставити допоміг Папа Римський] * [https://web.archive.org/web/20090521093828/http://www.zaxid.net/newsua/2008/8/26/101037 Мирослав Скорик — Герой України (26 серпня 2008)] * [http://tyzhden.ua/Publication/2402 Роман Юсипей: «Мойсей української музики»] * [http://www.academia.gov.ua/sites/Skoryk/Skoryk.htm На сайті НАМ України] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120130032335/http://academia.gov.ua/sites/Skoryk/Skoryk.htm |date=30 студзеня 2012 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Скорык Міраслаў Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра оперы і балета Украіны імя Т. Шаўчэнкі]] [[Катэгорыя:Кампазітары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Музычныя педагогі]] [[Катэгорыя:Акадэмічныя музыканты Украіны]] [[Катэгорыя:Музычныя педагогі Украіны]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Львова]] [[Катэгорыя:Кампазітары Украіны]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 9ca3obxxk1hiv6vmlz0joghx8vx4m03 0 761805 5132693 4698290 2026-04-26T13:48:13Z M.L.Bot 261 афармленне 5132693 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Здановіч}} {{навуковец}} '''Іосіф (Язэп) Карлавіч Здановіч''' ({{ДН|20|3|1898|8}}, м. [[Сялец (Бярозаўскі раён)|Сялец]] [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], [[Расійская імперыя]] — ?) — беларускі і рускі [[музыказнавец]], [[фалькларыст]]. == Біяграфія == Іосіф Здановіч нарадзіўся {{ДН|20|3|1898|8}} ў [[Мястэчка|мястэчку]] [[Сялец (Бярозаўскі раён)|Сялец]] [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Першапачатковую музычную адукацыю атрымаў у дзіцячым прытулку. У 1918—1923 гадах у [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], служыў у ваенных аркестрах. У 1919—1922 гадах І. К. Здановіч вучыўся ў [[Маскоўская кансерваторыя|Маскоўскай кансерваторыі]]. У 1926 годзе скончыў музычна-этнаграфічныя курсы пры [[Дзяржаўны інстытут музычнай навукі|Дзяржаўным інстытуце музычнай навукі]] ў Маскве. У 1930—1933 гадах працаваў навуковым супрацоўнікам гэтага інстытута, адначасова выкладчыкам у [[Маскоўская кансерваторыя|Маскоўскай кансерваторыі]], дзе выкладаў студэнтам практыку збірання і запісу народных песень. У 1933—1951 гадах працаваў у [[Цэнтральны дзяржаўны архіў кінафотафонадакументаў|Цэнтральным дзяржаўным архіве кінафотафонадакументаў]], адначасова ў 1934—1941 гадах па сумяшчальніцтве — навуковы супрацоўнік кабінета музыкі народаў СССР Маскоўскай кансерваторыі<ref name=":0">{{Cite web|lang=be-by|url=http://kb.brl.by/index.php/heritage/item/1415-20-sakavika-2018-g-120-gadou-z-dnya-naradzhennya-iosifa-karlavicha-zdanovicha-1898-belaruskaga-i-ruskaga-muzykaznautsa-i-falklarysta/1415-20-sakavika-2018-g-120-gadou-z-dnya-naradzhennya-iosifa-karlavicha-zdanovicha-1898-belaruskaga-i-ruskaga-muzykaznautsa-i-falklarysta|title=20 сакавіка 2018 г. — 120 гадоў з дня нараджэння Іосіфа Карлавіча Здановіча (1898–?), беларускага і рускага музыказнаўца і фалькларыста|website=kb.brl.by|access-date=2024-03-21}}</ref>. == Навуковая дзейнасць == Удзельнік шматлікіх фальклорных экспедыцый. Збіральнік песняў Берасцейшчыны. З голасу маці запісаў і апублікаваў падборку беларускіх і ўкраінскіх песняў «Народные песни местечка Селец Пружанского уезда Полесского воеводства»<ref>{{кніга|аўтар = Володимир Леонюк.|частка = Зданович Йосиф|загаловак = Словник Берестейщини|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Львів|выдавецтва = Видавнича фірма «Афіша»|год = 1996|том = |старонкі = 135|старонак = |серыя = |isbn = 966-95063-0-1|тыраж = }}</ref>. Зборнік дае даволі поўнае ўяўленне аб пазаабрадавай лірыцы гэтай мясцовасці, вызначаецца бездакорным густам у адборы напеваў, цікавымі этнаграфічнымі назіраннямі. Фалькларыст імкнуўся захаваць моўныя і музычныя асаблівасці песень, таму і надрукаваў песні без апрацоўкі. Творы класіфікаваны па групах: любоўныя, сямейныя, рэкруцкія і салдацкія. Найбольшая колькасць у зборніку песень пра каханне (26), але ў гэты раздзел уключаны не толькі любоўныя песні, але і пятроўскія, жартоўныя, казацкія. Яны спяваліся жанчынамі ў час працы, пры вяртанні з поля, на вечарынках і інш. Некаторыя тэксты запісаны не поўнасцю. Значную каштоўнасць маюць апісанні выканання асобных твораў, з якіх відаць, напрыклад, што выкананне песні «Загневаны» ўяўляла сабой цэлую драматызаваную гульню з танцамі, чаргаваннем спеваў мужчыны і жанчыны. Для зборніка адабраны лепшыя ўзоры беларускіх песень розных відаў і жанраў, якія характарызуюцца дэталізаванай натацыяй<ref name=":0" />. Песні ў запісе І. К. Здановіча неаднаразова выкарыстоўваліся беларускімі кампазітарамі. Вялікую каштоўнасць мае зборнік «Русские народные песни» (1950), складзены ім на аснове калекцыі [[Дзяржаўны рускі народны хор імя М. Пятніцкага|Дзяржаўнага рускага народнага хору імя М. Пятніцкага]] ў архіве кінафотафонадакументаў<ref name=":0" />. == Сачыненні == * Белорусские народные песни Гродненской губернии местечка Селец, в кн.: Сборник работ этнографической секции, вып. 1. Труды Гос. Ин-та Муз. Науки, М., 1926, с. 52-67; * Народные песни местечка Селец (Западная Белоруссия), М., 1931; * Песни западной Белоруссии. М. — Л., 1930; * Киргизский музыкальный фольклор (совм. с В. М. Кривоносовым и Н. М. Владыкиной-Бачинской). Сб., М.-Л., 1939; * Русские народные песни. М. — Л., 1950. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = |частка = [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_music/3032/%D0%97%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Зданович И. К.] |загаловак = Музыкальная энциклопедия |арыгінал = |спасылка = |адказны = Под ред. Ю. В. Келдыша |выданне = |месца = М. |выдавецтва = Советская энциклопедия, Советский композитор |год = 1973—1982 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }} == Спасылкі == * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/135917/%D0%97%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Большая биографическая энциклопедия. 2009]{{ref-ru}} * {{bis.nlb.by|144159}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Здановіч Іосіф Карлавіч}} [[Катэгорыя:фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:фалькларысты СССР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярозаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Музыказнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Музыказнаўцы СССР]] knkag8l5rz4i7yr4ovse7fn15chu3nt 5132695 5132693 2026-04-26T13:51:56Z M.L.Bot 261 5132695 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Здановіч}} {{навуковец}} '''Іосіф Карлавіч Здановіч''' або '''Язэп Здановіч''' ({{ДН|20|3|1898|8}}, м. [[Сялец (Бярозаўскі раён)|Сялец]] [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]], [[Расійская імперыя]] — ?) — беларускі і рускі [[музыказнавец]], [[фалькларыст]]. == Біяграфія == Іосіф Здановіч нарадзіўся {{ДН|20|3|1898|8}} ў [[Мястэчка|мястэчку]] [[Сялец (Бярозаўскі раён)|Сялец]] [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Першапачатковую музычную адукацыю атрымаў у дзіцячым прытулку. У 1918—1923 гадах у [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], служыў у ваенных аркестрах. У 1919—1922 гадах І. К. Здановіч вучыўся ў [[Маскоўская кансерваторыя|Маскоўскай кансерваторыі]]. У 1926 годзе скончыў музычна-этнаграфічныя курсы пры [[Дзяржаўны інстытут музычнай навукі|Дзяржаўным інстытуце музычнай навукі]] ў Маскве. У 1930—1933 гадах працаваў навуковым супрацоўнікам гэтага інстытута, адначасова выкладчыкам у [[Маскоўская кансерваторыя|Маскоўскай кансерваторыі]], дзе выкладаў студэнтам практыку збірання і запісу народных песень. У 1933—1951 гадах працаваў у [[Цэнтральны дзяржаўны архіў кінафотафонадакументаў|Цэнтральным дзяржаўным архіве кінафотафонадакументаў]], адначасова ў 1934—1941 гадах па сумяшчальніцтве — навуковы супрацоўнік кабінета музыкі народаў СССР Маскоўскай кансерваторыі<ref name=":0">{{Cite web|lang=be-by|url=http://kb.brl.by/index.php/heritage/item/1415-20-sakavika-2018-g-120-gadou-z-dnya-naradzhennya-iosifa-karlavicha-zdanovicha-1898-belaruskaga-i-ruskaga-muzykaznautsa-i-falklarysta/1415-20-sakavika-2018-g-120-gadou-z-dnya-naradzhennya-iosifa-karlavicha-zdanovicha-1898-belaruskaga-i-ruskaga-muzykaznautsa-i-falklarysta|title=20 сакавіка 2018 г. — 120 гадоў з дня нараджэння Іосіфа Карлавіча Здановіча (1898–?), беларускага і рускага музыказнаўца і фалькларыста|website=kb.brl.by|access-date=2024-03-21}}</ref>. == Навуковая дзейнасць == Удзельнік шматлікіх фальклорных экспедыцый. Збіральнік песняў Берасцейшчыны. З голасу маці запісаў і апублікаваў падборку беларускіх і ўкраінскіх песняў «Народные песни местечка Селец Пружанского уезда Полесского воеводства»<ref>{{кніга|аўтар = Володимир Леонюк.|частка = Зданович Йосиф|загаловак = Словник Берестейщини|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Львів|выдавецтва = Видавнича фірма «Афіша»|год = 1996|том = |старонкі = 135|старонак = |серыя = |isbn = 966-95063-0-1|тыраж = }}</ref>. Зборнік дае даволі поўнае ўяўленне аб пазаабрадавай лірыцы гэтай мясцовасці, вызначаецца бездакорным густам у адборы напеваў, цікавымі этнаграфічнымі назіраннямі. Фалькларыст імкнуўся захаваць моўныя і музычныя асаблівасці песень, таму і надрукаваў песні без апрацоўкі. Творы класіфікаваны па групах: любоўныя, сямейныя, рэкруцкія і салдацкія. Найбольшая колькасць у зборніку песень пра каханне (26), але ў гэты раздзел уключаны не толькі любоўныя песні, але і пятроўскія, жартоўныя, казацкія. Яны спяваліся жанчынамі ў час працы, пры вяртанні з поля, на вечарынках і інш. Некаторыя тэксты запісаны не поўнасцю. Значную каштоўнасць маюць апісанні выканання асобных твораў, з якіх відаць, напрыклад, што выкананне песні «Загневаны» ўяўляла сабой цэлую драматызаваную гульню з танцамі, чаргаваннем спеваў мужчыны і жанчыны. Для зборніка адабраны лепшыя ўзоры беларускіх песень розных відаў і жанраў, якія характарызуюцца дэталізаванай натацыяй<ref name=":0" />. Песні ў запісе І. К. Здановіча неаднаразова выкарыстоўваліся беларускімі кампазітарамі. Вялікую каштоўнасць мае зборнік «Русские народные песни» (1950), складзены ім на аснове калекцыі [[Дзяржаўны рускі народны хор імя М. Пятніцкага|Дзяржаўнага рускага народнага хору імя М. Пятніцкага]] ў архіве кінафотафонадакументаў<ref name=":0" />. == Сачыненні == * Белорусские народные песни Гродненской губернии местечка Селец, в кн.: Сборник работ этнографической секции, вып. 1. Труды Гос. Ин-та Муз. Науки, М., 1926, с. 52-67; * Народные песни местечка Селец (Западная Белоруссия), М., 1931; * Песни западной Белоруссии. М. — Л., 1930; * Киргизский музыкальный фольклор (совм. с В. М. Кривоносовым и Н. М. Владыкиной-Бачинской). Сб., М.-Л., 1939; * Русские народные песни. М. — Л., 1950. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = |частка = [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_music/3032/%D0%97%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Зданович И. К.] |загаловак = Музыкальная энциклопедия |арыгінал = |спасылка = |адказны = Под ред. Ю. В. Келдыша |выданне = |месца = М. |выдавецтва = Советская энциклопедия, Советский композитор |год = 1973—1982 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }} == Спасылкі == * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/135917/%D0%97%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Большая биографическая энциклопедия. 2009]{{ref-ru}} * {{bis.nlb.by|144159}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Здановіч Іосіф Карлавіч}} [[Катэгорыя:фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:фалькларысты СССР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бярозаўскім раёне]] [[Катэгорыя:Музыказнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Музыказнаўцы СССР]] pt3ok40yctbfx5pmz1bcausikcf75k4 5132724 5132695 2026-04-26T14:39:08Z M.L.Bot 261 5132724 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Здановіч}} {{навуковец}} '''Іосіф Карлавіч Здановіч''' або '''Язэп Здановіч''' ({{ВДП}}) — беларускі і рускі [[музыказнавец]], [[фалькларыст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 сакавіка 1898 года ў [[Сялец (Бярозаўскі раён)|Сяльцы]] [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Большая частка яго жыцця звязана з Масквой, куды, імаверна, трапіў у [[Бежанства|бежанстве]] падчас 1-й сусветнай вайны{{r|barynau}}. Пачатковую музычную адукацыю атрымаў у дзіцячым прытулку. У 1918—1923 гадах у [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], служыў у ваенных аркестрах. У 1919—1922 гадах вучыўся ў [[Маскоўская кансерваторыя|Маскоўскай кансерваторыі]]. У 1926 годзе скончыў музычна-этнаграфічныя курсы пры [[Дзяржаўны інстытут музычнай навукі]] (ДІМН) у Маскве, а пазней — аспірантуру гэтага інстытута{{r|barynau}}. З 1930 года Здановіч выкладаў у Маскоўскай кансерваторыі {{r|barynau}}. У 1930—1933 гадах працаваў навуковым супрацоўнікам ДІМН. У 1933—1951 гадах працаваў у [[Цэнтральны дзяржаўны архіў кінафотафонадакументаў]], адначасова ў 1934—1941 гадах па сумяшчальніцтве — навуковы супрацоўнік кабінета музыкі народаў СССР Маскоўскай кансерваторыі<ref name=":0">{{Cite web|lang=be-by|url=http://kb.brl.by/index.php/heritage/item/1415-20-sakavika-2018-g-120-gadou-z-dnya-naradzhennya-iosifa-karlavicha-zdanovicha-1898-belaruskaga-i-ruskaga-muzykaznautsa-i-falklarysta/1415-20-sakavika-2018-g-120-gadou-z-dnya-naradzhennya-iosifa-karlavicha-zdanovicha-1898-belaruskaga-i-ruskaga-muzykaznautsa-i-falklarysta|title=20 сакавіка 2018 г. — 120 гадоў з дня нараджэння Іосіфа Карлавіча Здановіча (1898–?), беларускага і рускага музыказнаўца і фалькларыста|website=kb.brl.by|access-date=2024-03-21}}</ref>. Пасля 1951 года звестак пра жыццё Здановіча няма{{r|barynau}}. == Дзейнасць == Удзельнік шматлікіх фальклорных экспедыцый. Збіральнік песень Берасцейшчыны. Па роду дзейнасці займаўся музычнай творчасцю розных народаў СССР, у 1939 годзе склаў метадычны дапаможнік па зборы фальклору{{r|barynau}}. Песні ў запісе Здановіча неаднаразова выкарыстоўвалі беларускія кампазітары. === «Народныя песні Заходняй Беларусі» === Яшчэ падчас вучобы ў аспірантуры Здановіч пачаў падрыхтоўку выдання «Народных песень Заходняй Беларусі». У 1931 годзе выйшаў першы выпуск — «Народныя песні мястэчка Сялец», які ўключаў 46 песень з нотамі, запісаных аўтарам у Маскве на слых ад сваёй маці — Ганны Восіпаўны. Тэксты заставаліся нязменнымі, тым часам як напевы маглі вар’іравацца. Спыненне далейшага выдання серыі, імаверна, звязана з расфарміраваннем ДІМН і яго зліццём з кансерваторыяй.{{r|barynau}} Зборнік выйшаў пад навуковай рэдакцыяй вядомага лінгвіста [[П. А. Растаргуеў|П. А. Растаргуева]], які зафіксаваў у маўленні выканаўцы шэраг дыялектных асаблівасцей{{r|barynau}}. Творы ў зборніку класіфікаваны па групах: любоўныя (26 песень, куды ўвайшлі таксама пятроўскія, жартоўныя і казацкія), сямейныя, рэкруцкія і салдацкія. Аўтар адзначаў, што ў Сяльцы гэтыя песні называлі «бродэжкамі». Назва паказвала, што яны не былі звязаны з царкоўнай абраднасцю і іх спявалі ў любы час года: падчас працы, па дарозе дадому, а ўзімку — на [[Вячоркі|вячорках]]{{r|barynau}}. Здановіч заўважаў, што гэтыя песні паступова выціснуты гарадской культурай і пачалі забывацца{{r|barynau}}. Асаблівую каштоўнасць маюць апісанні выканання, напрыклад, песні «Загневаны», якая была драматызаванай гульнёй з танцамі і чаргаваннем мужчынскіх і жаночых спеваў. === Іншыя працы === Вялікую каштоўнасць мае зборнік «Русские народные песни» (1950), складзены ім на аснове калекцыі [[Дзяржаўны рускі народны хор імя М. Пятніцкага|Дзяржаўнага рускага народнага хору імя М. Пятніцкага]] ў архіве кінафотафонадакументаў<ref name=":0" />. Таксама ў 1939 годзе ў сааўтарстве з В. М. Крываносавым і Н. М. Уладыкінай-Бачынскай выдадзены зборнік «Киргизский музыкальный фольклор» {{r|barynau}}. == Сачыненні == * Белорусские народные песни Гродненской губернии местечка Селец // Сборник работ этнографической секции. — Вып. 1. Труды Гос. Ин-та Муз. Науки. — М., 1926. — С. 52-67. * Песни западной Белоруссии. — М. — Л., 1930. * Народные песни местечка Селец (Западная Белоруссия). — М., 1931. * Киргизский музыкальный фольклор (совм. с В. М. Кривоносовым и Н. М. Владыкиной-Бачинской). — М.-Л., 1939. * Методическое пособие по сбору фольклора. — 1939. {{r|barynau}} * Русские народные песни. — М. — Л., 1950. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="barynau">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/834383444377101/|title=Иосиф Зданович: берёзовский музыковед|author=Игорь Баринов|website=Запісы беларусаведа|date=2022-11-02}}</ref> }} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = Володимир Леонюк |частка = Зданович Йосиф |загаловак = Словник Берестейщини |месца = Львів |выдавецтва = Видавнича фірма «Афіша» |год = 1996 |старонкі = 135 |isbn = 966-95063-0-1 }} * {{кніга |частка = [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_music/3032/%D0%97%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Зданович И. К.] |загаловак = Музыкальная энциклопедия |адказны = Под ред. Ю. В. Келдыша |месца = М. |выдавецтва = Советская энциклопедия, Советский композитор |год = 1973—1982 }} == Спасылкі == * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/135917/%D0%97%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Большая биографическая энциклопедия. 2009]{{ref-ru}} * {{bis.nlb.by|144159}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Здановіч Іосіф Карлавіч}} [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Фалькларысты СССР]] [[Катэгорыя:Музыказнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Музыказнаўцы СССР]] 28rzzwok49w1jwey7pgvkbb06zlyuri 5132726 5132724 2026-04-26T14:42:19Z M.L.Bot 261 /* Крыніцы */ 5132726 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Здановіч}} {{навуковец}} '''Іосіф Карлавіч Здановіч''' або '''Язэп Здановіч''' ({{ВДП}}) — беларускі і рускі [[музыказнавец]], [[фалькларыст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 сакавіка 1898 года ў [[Сялец (Бярозаўскі раён)|Сяльцы]] [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Большая частка яго жыцця звязана з Масквой, куды, імаверна, трапіў у [[Бежанства|бежанстве]] падчас 1-й сусветнай вайны{{r|barynau}}. Пачатковую музычную адукацыю атрымаў у дзіцячым прытулку. У 1918—1923 гадах у [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], служыў у ваенных аркестрах. У 1919—1922 гадах вучыўся ў [[Маскоўская кансерваторыя|Маскоўскай кансерваторыі]]. У 1926 годзе скончыў музычна-этнаграфічныя курсы пры [[Дзяржаўны інстытут музычнай навукі]] (ДІМН) у Маскве, а пазней — аспірантуру гэтага інстытута{{r|barynau}}. З 1930 года Здановіч выкладаў у Маскоўскай кансерваторыі {{r|barynau}}. У 1930—1933 гадах працаваў навуковым супрацоўнікам ДІМН. У 1933—1951 гадах працаваў у [[Цэнтральны дзяржаўны архіў кінафотафонадакументаў]], адначасова ў 1934—1941 гадах па сумяшчальніцтве — навуковы супрацоўнік кабінета музыкі народаў СССР Маскоўскай кансерваторыі<ref name=":0">{{Cite web|lang=be-by|url=http://kb.brl.by/index.php/heritage/item/1415-20-sakavika-2018-g-120-gadou-z-dnya-naradzhennya-iosifa-karlavicha-zdanovicha-1898-belaruskaga-i-ruskaga-muzykaznautsa-i-falklarysta/1415-20-sakavika-2018-g-120-gadou-z-dnya-naradzhennya-iosifa-karlavicha-zdanovicha-1898-belaruskaga-i-ruskaga-muzykaznautsa-i-falklarysta|title=20 сакавіка 2018 г. — 120 гадоў з дня нараджэння Іосіфа Карлавіча Здановіча (1898–?), беларускага і рускага музыказнаўца і фалькларыста|website=kb.brl.by|access-date=2024-03-21}}</ref>. Пасля 1951 года звестак пра жыццё Здановіча няма{{r|barynau}}. == Дзейнасць == Удзельнік шматлікіх фальклорных экспедыцый. Збіральнік песень Берасцейшчыны. Па роду дзейнасці займаўся музычнай творчасцю розных народаў СССР, у 1939 годзе склаў метадычны дапаможнік па зборы фальклору{{r|barynau}}. Песні ў запісе Здановіча неаднаразова выкарыстоўвалі беларускія кампазітары. === «Народныя песні Заходняй Беларусі» === Яшчэ падчас вучобы ў аспірантуры Здановіч пачаў падрыхтоўку выдання «Народных песень Заходняй Беларусі». У 1931 годзе выйшаў першы выпуск — «Народныя песні мястэчка Сялец», які ўключаў 46 песень з нотамі, запісаных аўтарам у Маскве на слых ад сваёй маці — Ганны Восіпаўны. Тэксты заставаліся нязменнымі, тым часам як напевы маглі вар’іравацца. Спыненне далейшага выдання серыі, імаверна, звязана з расфарміраваннем ДІМН і яго зліццём з кансерваторыяй.{{r|barynau}} Зборнік выйшаў пад навуковай рэдакцыяй вядомага лінгвіста [[П. А. Растаргуеў|П. А. Растаргуева]], які зафіксаваў у маўленні выканаўцы шэраг дыялектных асаблівасцей{{r|barynau}}. Творы ў зборніку класіфікаваны па групах: любоўныя (26 песень, куды ўвайшлі таксама пятроўскія, жартоўныя і казацкія), сямейныя, рэкруцкія і салдацкія. Аўтар адзначаў, што ў Сяльцы гэтыя песні называлі «бродэжкамі». Назва паказвала, што яны не былі звязаны з царкоўнай абраднасцю і іх спявалі ў любы час года: падчас працы, па дарозе дадому, а ўзімку — на [[Вячоркі|вячорках]]{{r|barynau}}. Здановіч заўважаў, што гэтыя песні паступова выціснуты гарадской культурай і пачалі забывацца{{r|barynau}}. Асаблівую каштоўнасць маюць апісанні выканання, напрыклад, песні «Загневаны», якая была драматызаванай гульнёй з танцамі і чаргаваннем мужчынскіх і жаночых спеваў. === Іншыя працы === Вялікую каштоўнасць мае зборнік «Русские народные песни» (1950), складзены ім на аснове калекцыі [[Дзяржаўны рускі народны хор імя М. Пятніцкага|Дзяржаўнага рускага народнага хору імя М. Пятніцкага]] ў архіве кінафотафонадакументаў<ref name=":0" />. Таксама ў 1939 годзе ў сааўтарстве з В. М. Крываносавым і Н. М. Уладыкінай-Бачынскай выдадзены зборнік «Киргизский музыкальный фольклор» {{r|barynau}}. == Сачыненні == * Белорусские народные песни Гродненской губернии местечка Селец // Сборник работ этнографической секции. — Вып. 1. Труды Гос. Ин-та Муз. Науки. — М., 1926. — С. 52-67. * Песни западной Белоруссии. — М. — Л., 1930. * Народные песни местечка Селец (Западная Белоруссия). — М., 1931. * Киргизский музыкальный фольклор (совм. с В. М. Кривоносовым и Н. М. Владыкиной-Бачинской). — М.-Л., 1939. * Методическое пособие по сбору фольклора. — 1939. {{r|barynau}} * Русские народные песни. — М. — Л., 1950. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="barynau">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/834383444377101/|title=Иосиф Зданович: берёзовский музыковед|author=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]]|website=Запісы беларусаведа|date=2022-11-02}}</ref> }} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = Володимир Леонюк |частка = Зданович Йосиф |загаловак = Словник Берестейщини |месца = Львів |выдавецтва = Видавнича фірма «Афіша» |год = 1996 |старонкі = 135 |isbn = 966-95063-0-1 }} * {{кніга |частка = [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_music/3032/%D0%97%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Зданович И. К.] |загаловак = Музыкальная энциклопедия |адказны = Под ред. Ю. В. Келдыша |месца = М. |выдавецтва = Советская энциклопедия, Советский композитор |год = 1973—1982 }} == Спасылкі == * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/135917/%D0%97%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Большая биографическая энциклопедия. 2009]{{ref-ru}} * {{bis.nlb.by|144159}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Здановіч Іосіф Карлавіч}} [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Фалькларысты СССР]] [[Катэгорыя:Музыказнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Музыказнаўцы СССР]] 306a2qb104255tt8sjoea2c3ojczzgv 5132729 5132726 2026-04-26T14:43:56Z M.L.Bot 261 /* Дзейнасць */ 5132729 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Здановіч}} {{навуковец}} '''Іосіф Карлавіч Здановіч''' або '''Язэп Здановіч''' ({{ВДП}}) — беларускі і рускі [[музыказнавец]], [[фалькларыст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 8 сакавіка 1898 года ў [[Сялец (Бярозаўскі раён)|Сяльцы]] [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскага павета]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]]. Большая частка яго жыцця звязана з Масквой, куды, імаверна, трапіў у [[Бежанства|бежанстве]] падчас 1-й сусветнай вайны{{r|barynau}}. Пачатковую музычную адукацыю атрымаў у дзіцячым прытулку. У 1918—1923 гадах у [[Чырвоная Армія|Чырвонай Арміі]], служыў у ваенных аркестрах. У 1919—1922 гадах вучыўся ў [[Маскоўская кансерваторыя|Маскоўскай кансерваторыі]]. У 1926 годзе скончыў музычна-этнаграфічныя курсы пры [[Дзяржаўны інстытут музычнай навукі]] (ДІМН) у Маскве, а пазней — аспірантуру гэтага інстытута{{r|barynau}}. З 1930 года Здановіч выкладаў у Маскоўскай кансерваторыі {{r|barynau}}. У 1930—1933 гадах працаваў навуковым супрацоўнікам ДІМН. У 1933—1951 гадах працаваў у [[Цэнтральны дзяржаўны архіў кінафотафонадакументаў]], адначасова ў 1934—1941 гадах па сумяшчальніцтве — навуковы супрацоўнік кабінета музыкі народаў СССР Маскоўскай кансерваторыі<ref name=":0">{{Cite web|lang=be-by|url=http://kb.brl.by/index.php/heritage/item/1415-20-sakavika-2018-g-120-gadou-z-dnya-naradzhennya-iosifa-karlavicha-zdanovicha-1898-belaruskaga-i-ruskaga-muzykaznautsa-i-falklarysta/1415-20-sakavika-2018-g-120-gadou-z-dnya-naradzhennya-iosifa-karlavicha-zdanovicha-1898-belaruskaga-i-ruskaga-muzykaznautsa-i-falklarysta|title=20 сакавіка 2018 г. — 120 гадоў з дня нараджэння Іосіфа Карлавіча Здановіча (1898–?), беларускага і рускага музыказнаўца і фалькларыста|website=kb.brl.by|access-date=2024-03-21}}</ref>. Пасля 1951 года звестак пра жыццё Здановіча няма{{r|barynau}}. == Дзейнасць == Удзельнік шматлікіх фальклорных экспедыцый. Збіральнік песень Берасцейшчыны. Па роду дзейнасці займаўся музычнай творчасцю розных народаў СССР, у 1939 годзе склаў метадычны дапаможнік па зборы фальклору{{r|barynau}}. Песні ў запісе Здановіча неаднаразова выкарыстоўвалі беларускія кампазітары. === «Народныя песні Заходняй Беларусі» === Яшчэ падчас вучобы ў аспірантуры Здановіч пачаў падрыхтоўку выдання «Народных песень Заходняй Беларусі». У 1931 годзе выйшаў першы выпуск — «Народныя песні мястэчка Сялец», які ўключаў 46 песень з нотамі, запісаных аўтарам у Маскве на слых ад сваёй маці — Ганны Восіпаўны. Тэксты заставаліся нязменнымі, тым часам як напевы маглі вар’іравацца. Спыненне далейшага выдання серыі, імаверна, звязана з расфарміраваннем ДІМН і яго зліццём з кансерваторыяй.{{r|barynau}} Зборнік выйшаў пад навуковай рэдакцыяй вядомага лінгвіста [[П. А. Растаргуеў|Паўла Растаргуева]], які зафіксаваў у маўленні выканаўцы шэраг дыялектных асаблівасцей{{r|barynau}}. Творы ў зборніку класіфікаваны па групах: любоўныя (26 песень, куды ўвайшлі таксама пятроўскія, жартоўныя і казацкія), сямейныя, рэкруцкія і салдацкія. Аўтар адзначаў, што ў Сяльцы гэтыя песні называлі «бродэжкамі». Назва паказвала, што яны не былі звязаны з царкоўнай абраднасцю і іх спявалі ў любы час года: падчас працы, па дарозе дадому, а ўзімку — на [[Вячоркі|вячорках]]{{r|barynau}}. Здановіч заўважаў, што гэтыя песні паступова выціснуты гарадской культурай і пачалі забывацца{{r|barynau}}. Асаблівую каштоўнасць маюць апісанні выканання, напрыклад, песні «Загневаны», якая была драматызаванай гульнёй з танцамі і чаргаваннем мужчынскіх і жаночых спеваў. === Іншыя працы === Вялікую каштоўнасць мае зборнік «Русские народные песни» (1950), складзены ім на аснове калекцыі [[Дзяржаўны рускі народны хор імя М. Пятніцкага|Дзяржаўнага рускага народнага хору імя М. Пятніцкага]] ў архіве кінафотафонадакументаў<ref name=":0" />. Таксама ў 1939 годзе ў сааўтарстве з В. М. Крываносавым і Н. М. Уладыкінай-Бачынскай выдадзены зборнік «Киргизский музыкальный фольклор» {{r|barynau}}. == Сачыненні == * Белорусские народные песни Гродненской губернии местечка Селец // Сборник работ этнографической секции. — Вып. 1. Труды Гос. Ин-та Муз. Науки. — М., 1926. — С. 52-67. * Песни западной Белоруссии. — М. — Л., 1930. * Народные песни местечка Селец (Западная Белоруссия). — М., 1931. * Киргизский музыкальный фольклор (совм. с В. М. Кривоносовым и Н. М. Владыкиной-Бачинской). — М.-Л., 1939. * Методическое пособие по сбору фольклора. — 1939. {{r|barynau}} * Русские народные песни. — М. — Л., 1950. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="barynau">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/834383444377101/|title=Иосиф Зданович: берёзовский музыковед|author=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]]|website=Запісы беларусаведа|date=2022-11-02}}</ref> }} == Літаратура == * {{кніга |аўтар = Володимир Леонюк |частка = Зданович Йосиф |загаловак = Словник Берестейщини |месца = Львів |выдавецтва = Видавнича фірма «Афіша» |год = 1996 |старонкі = 135 |isbn = 966-95063-0-1 }} * {{кніга |частка = [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_music/3032/%D0%97%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Зданович И. К.] |загаловак = Музыкальная энциклопедия |адказны = Под ред. Ю. В. Келдыша |месца = М. |выдавецтва = Советская энциклопедия, Советский композитор |год = 1973—1982 }} == Спасылкі == * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/135917/%D0%97%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Большая биографическая энциклопедия. 2009]{{ref-ru}} * {{bis.nlb.by|144159}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Здановіч Іосіф Карлавіч}} [[Катэгорыя:Фалькларысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Фалькларысты СССР]] [[Катэгорыя:Музыказнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Музыказнаўцы СССР]] kngpcfyeiawqnfo41jfl07dmai521fm 10 765689 5132707 4815268 2026-04-26T14:16:57Z Emilia Noah 155537 5132707 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя =УС СССР за мяжой |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Узброеныя сілы СССР за мяжой|УС СССР за мяжой]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap |стыль_уверсе = |уверсе = гл. таксама {{Гэта ДА}} [[Савецкія ваенныя спецыялісты за мяжой]] |унізе= |загаловак1 = Групы войск |спіс1 = * [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|Афганістан]] * [[Група савецкіх войск у Германіі|Германія]] * [[Савецкія войскі ў Іране|Іран]] * [[Савецкія войскі ў Манголіі|Манголія]] * [[Савецкая ваенная дапамога Кітаю|Кітай]] ** [[39-я армія ў Кітаі|39-я армія]] ** [[Шанхайская група войск СПА]] ** [[64-ы знішчальны авіяцыйны корпус|64-ы ЗАК]] * [[Паўночная група войск]] * [[Паўночна-Заходняя група войск]] * [[Цэнтральная група войск]] * [[Паўднёвая група войск]] * [[Асобы корпус]] |загаловак2 = Групы спецыялістаў |спіс2 = * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Алжыры|Алжыр]] * {{Гэта ДА}} [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе|Ангола]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у В’етнаме|В’етнам]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Егіпце|Егіпет]] * [[Савецкія ваенныя спецыялісты ў Паўночным і Паўднёвым Емене|Емен (поўнач і поўдзень)]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Іраку|Ірак]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Іспаніі|Іспанія]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Камбоджы|Камбоджа]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Карэі|Карэя]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў на Кубе|Куба]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Лаосе|Лаос]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Лівіі|Лівія]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Мазамбіку|Мазамбік]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Нікарагуа|Нікарагуа]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Самалі|Самалі]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Судане|Судан]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Сірыі|Сірыя]] * [[Савецкія ваенныя спецыялісты ва Усходняй і Цэнтральнай Еўропе|Усходняя і Цэнтральная Еўропа]] * [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі|Эфіопія]] |загаловак3 = Эскадры ВМФ |спіс3 = * [[5-я Міжземнаморская эскадра караблёў ВМФ|Міжземнаморская]] * [[8-я аператыўная эскадра|Індыйская]] }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Узброеныя Сілы СССР]] </noinclude> 5x0bfbuicd0o4av1zayyovrgre6lz44 0 774791 5132749 4855238 2026-04-26T15:27:21Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5132749 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Дзмітрый Міхайлавіч Грозныя Вочы''' ([[1298]]—[[1326]]) — князь цвярскі (1318—1326) і вялікі князь уладзімірскі (1322—1326). == Біяграфія == Сын цвярскога князя [[Міхаіл Яраславіч|Міхаіла Яраславіча]] і растоўскай княжны [[Ганна Дзмітрыўна (княгіня цвярская)|Ганны Дзмітрыеўны]]. Удзельнічаў у барацьбе бацькі супраць вялікага князя маскоўскага [[Юрый Данілавіч|Юрыя Данілавіча]]. Калі ў 1311 годзе памёр бяздзетным гарадзецкі князь [[Міхаіл Андрэевіч]], Арда санкцыянавала заняцце стальца маскоўскімі Данілавічамі і ў [[Ніжні Ноўгарад|Ніжнім Ноўгарадзе]] пачаў княжыць [[Барыс Данілавіч|Барыс]], 12-гадовы Дзмітрый пайшоў на Ніжні Ноўгарад, але быў спынены ва Уладзіміры [[мітрапаліт]]ам [[Пётр (мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Русі)|Пятром]]. У 1314 годзе падчас ад’езду бацькі ў Арду Дзмітрый камандаваў цвярскім войскам, якое выйшла на бераг Волгі супраць наўгародцаў, прыхільнікаў Юрыя. У 1321 годзе Дзмітрый Міхайлавіч прызнаў Юрыя вялікім князем і аддаў яму цвярскую даніну (2000 [[Рубель (лікавая адзінка)|рублёў]]), але той не перадаў яе хану, а пусціў у абарот у Ноўгарадзе. Тады Дзмітрый паехаў у Арду да [[Узбек-хан]]а і абвінаваціў Юрыя ва ўтойванні часткі прызначанай татарам даніны. Раззлаваны Узбек-хан выдаў Дзмітрыю ярлык на вялікае княжанне. Юрый застаўся ў [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарадзе]]. У 1324 годзе да яго прыехаў пасол хана Ахмыл і пераканаў паехаць у Арду. Праз некаторы час туды ж прыехаў і Дзмітрый. Сустрэўшы там вінаватага ў смерці свайго бацькі, 21 лістапада 1325 года, напярэдадні гадавіны гібелі Міхала Яраславіча, ён засек Юрыя і стаў чакаць ханскага суда, але меў усё ж надзею на ханскую міласць. Але хан Узбек моцна раззлаваўся на самаўпраўства. Юрый быў яго зяцем, і прыхільнікі Масквы казалі, што трэба адпомсціць за смерць сваяка. Яны казалі, што прабачэнне забойцы можа быць расцэнена як мяккасць з боку хана. Урэшце хан прыняў рашэнне пакараць смерцю маладога князя. == Сям’я == У 1320 годзе Дзмітрый Міхайлавіч ажаніўся з [[Марыя Гедзімінаўна|Марыяй]] (1305—1349), дачкой вялікага князя літоўскага [[Гедзімін]]а. Пасля гібелі Дзмітрыя ў Ардзе жонка яго, паводле некаторых крыніц, не здолела перанесці гора і неўзабаве памерла. Аднак, паводле [[Ліцавы летапісны звод|Ліцавога летапіснага зводу]] яна памерла ў 1348 годзе. Паводле іншых крыніц, у 1326 годзе Марыя Гедзімінаўна пастрыглася ў манахіні. У шлюбе было двое сыноў: * Канстанцін, памёр у дзяцінстве каля 1325 * сын, памёр у маленстве == Літаратура == * {{ВТ-РБС|Тверские (великие и удельные князья)}} * ''Кулюгин А. И.'' Правители России. Изд. 2-е. — Чебоксары: Чувашия, 2000. — ISBN 5-86765-132-0 * ''Лурье Ф.'' Российская история и культура в таблицах. — СПб: Геликон Плюс, 1998. — ISBN 5-7559-0002-7 * ''Нечволодов А.'' Сказание о Русской Земле. Кн. 1. — СПб: Царское дело, 2003. — ISBN 5-7624-0096-6 * ''Конявская Е. Л.'' [http://www.drevnyaya.ru/vyp/stat/s1_19_2.pdf Дмитрий Михайлович Тверской в оценке современников и потомков] // Древняя Русь. Вопросы медиевистики. 2005. № 1 (19). С. 16-22. {{продкі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Пакараныя смерцю манархі]] [[Катэгорыя:Князі цвярскія]] [[Катэгорыя:Вялікія князі ўладзімірскія]] 4n0g0igzqf01rccn46fiov00v0oa9dl 0 775411 5132705 4901648 2026-04-26T14:11:28Z Skejtpunk 166855 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 5132705 wikitext text/x-wiki {{Славутасць}} '''Дом Ферэнца Ліста ў Веймары''' — дом, у якім жыў [[кампазітар]] і піяніст [[Ферэнц Ліст]] у [[Веймар]]ы, цяпер выкарыстоўваецца як музей. Дом знаходзіцца на Марыенштрасэ 17, дзе пачынаецца Бельведэрэр Алееe, на поўдзень ад цэнтра горада Веймар, на ўскрайку парку Ільм. == Гісторыя == Пабудаваны ў 1798/99 годзе як дом герцагскага прыдворнага садоўніка. Тут жа размяшчалася прыдворнае садаводства. Аўтар праекта — прыдворны архітэктар Іаган Фрыдрых Рудольф Штайнер. У 1818/19 гадах на супрацьлеглым баку вуліцы быў пабудаваны жылы дом такой жа формы. Абодва будынкі, якія знаходзіліся ў той час на паўднёвай ускраіне горада, утваралі рэпрэзентатыўны ўезд у горад. У 1819 годзе дом Ліста быў грунтоўна перароблены пад кіраўніцтвам архітэктара Клеменса Венцэслава Кудра, так што цяпер ён з’яўляецца адным з тыповых узораў веймарскай архітэктуры класіцызму. Дом Ліста, а дакладней будынак садаводства, пацярпелі падчас авіяналётаў на Веймар падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], былі закансерваваны на зіму 1945/46 г., рамонтныя работы праводзіліся ў 1948—1952 гг. Веймарскія прыдворныя садоўнікі жылі на першым паверсе да 1918 года. З 1854 па 1868 год на верхнім паверху была майстэрня мастака Фрыдрыха Прэлера Старэйшага. Перш чым пераехаць у дом, Ліст неафіцыйна і дэ-факта жыў быдунку «Альтэнбург» у Веймары з 1848 па 1861 год, але афіцыйна ў «Hotel Erbprinz». У 1869 годзе [[Карл Аляксандр Саксен-Веймар-Эйзенахскі]] перадаў Францу Лісту верхні паверх дома, дзе кампазітар некалькі месяцаў штогод (у падарожжах паміж Рымам і Будапештам) да сваёй смерці ў 1886 годзе. Жылыя памяшканні на верхнім паверсе для Ліста абсталявала вялікая герцагіня Сафія Аранская-Насаўская. Пасля смерці Ліста 31 ліпеня 1886 года Карл Аляксандр загадаў выкарыстоўваць верхні паверх пад музей. Раяль «Bechstein», які быў прадастаўлены Лісту кампаніяй-вытворцам пры яго жыцці, паслужыў падарункам Карла Бехштэйна толькі што створанаму музею. У 1918 годзе дом Ліста перайшоў ва ўласнасць зямлі Цюрынгія і ў такім выглядзе кіраваўся Нацыянальным музеем Гётэ. У 1954 годзе Нацыянальны даследчы і мемарыяльны комплекс класічнай нямецкай літаратуры ў Веймары прыняў будынак і ў наступныя гады правёў маштабныя рамонтныя работы. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Isolde Bacher, Hans-Wilm Schütte: Weimar. 8. Auflage. Baedeker, Ostfildern 2013, ISBN 978-3-8297-1486-0, S. 185—187. * Paul Kahl: Die Weimarer Museen. Ein erinnerungskulturelles Handbuch. Sandstein, Dresden 2022, ISBN 978-3-95498-635-4, S. 112—116. [[Катэгорыя:Музеі Веймара]] [[Катэгорыя:Веймар]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Германіі]] dmdeg7jn4fdpl9kq9gh5f3tk131fep0 5132723 5132705 2026-04-26T14:38:01Z Skejtpunk 166855 вікіфікацыя 5132723 wikitext text/x-wiki {{Славутасць}} '''Дом Ферэнца Ліста ў Веймары''' — дом, у якім жыў [[кампазітар]] і [[піяніст]] [[Ферэнц Ліст]] у [[Веймар]]ы, цяпер выкарыстоўваецца як музей. Дом знаходзіцца на Марыенштрасэ 17, дзе пачынаецца Бельведэрэр Алееe, на поўдзень ад цэнтра горада Веймар, на ўскрайку парку Ільм. == Гісторыя == Пабудаваны ў 1798/99 годзе як дом герцагскага прыдворнага садоўніка. Тут жа размяшчалася прыдворнае садаводства. Аўтар праекта — прыдворны архітэктар Іаган Фрыдрых Рудольф Штайнер. У 1818/19 гадах на супрацьлеглым баку вуліцы быў пабудаваны жылы дом такой жа формы. Абодва будынкі, якія знаходзіліся ў той час на паўднёвай ускраіне горада, утваралі рэпрэзентатыўны ўезд у горад. У 1819 годзе дом Ліста быў грунтоўна перароблены пад кіраўніцтвам архітэктара Клеменса Венцэслава Кудра, так што цяпер ён з’яўляецца адным з тыповых узораў веймарскай архітэктуры класіцызму. Дом Ліста, а дакладней будынак садаводства, пацярпелі падчас авіяналётаў на Веймар падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], былі закансерваваны на зіму 1945/46 г., рамонтныя работы праводзіліся ў 1948—1952 гг. Веймарскія прыдворныя садоўнікі жылі на першым паверсе да 1918 года. З 1854 па 1868 год на верхнім паверху была майстэрня мастака Фрыдрыха Прэлера Старэйшага. Перш чым пераехаць у дом, Ліст неафіцыйна і дэ-факта жыў быдунку «Альтэнбург» у Веймары з 1848 па 1861 год, але афіцыйна ў «Hotel Erbprinz». У 1869 годзе [[Карл Аляксандр Саксен-Веймар-Эйзенахскі]] перадаў Францу Лісту верхні паверх дома, дзе кампазітар некалькі месяцаў штогод (у падарожжах паміж Рымам і Будапештам) да сваёй смерці ў 1886 годзе. Жылыя памяшканні на верхнім паверсе для Ліста абсталявала вялікая герцагіня Сафія Аранская-Насаўская. Пасля смерці Ліста 31 ліпеня 1886 года Карл Аляксандр загадаў выкарыстоўваць верхні паверх пад музей. Раяль «Bechstein», які быў прадастаўлены Лісту кампаніяй-вытворцам пры яго жыцці, паслужыў падарункам Карла Бехштэйна толькі што створанаму музею. У 1918 годзе дом Ліста перайшоў ва ўласнасць зямлі Цюрынгія і ў такім выглядзе кіраваўся Нацыянальным музеем Гётэ. У 1954 годзе Нацыянальны даследчы і мемарыяльны комплекс класічнай нямецкай літаратуры ў Веймары прыняў будынак і ў наступныя гады правёў маштабныя рамонтныя работы. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Isolde Bacher, Hans-Wilm Schütte: Weimar. 8. Auflage. Baedeker, Ostfildern 2013, ISBN 978-3-8297-1486-0, S. 185—187. * Paul Kahl: Die Weimarer Museen. Ein erinnerungskulturelles Handbuch. Sandstein, Dresden 2022, ISBN 978-3-95498-635-4, S. 112—116. [[Катэгорыя:Музеі Веймара]] [[Катэгорыя:Веймар]] [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Германіі]] df3rxucubvswxxxv57hajoj5eypv5rz 0 776174 5132973 4865539 2026-04-27T11:57:35Z Aneuko 139050 абнаўленне звестак 5132973 wikitext text/x-wiki {{Лёгкаатлетычны прабег | назва = Нью-Ёркскі марафон | арыгінал назвы = New York City Marathon | выява = Large NYC MARATHON.jpg | шырыня = 250px | подпіс = | дата = Першая нядзеля лістапада | месца правядзення = [[Нью-Ёрк]], ЗША | тып = Шаша | іааф_катэгорыя = Platinum Label Road Race | дыстанцыі = [[Марафон]] | праводзіцца з = {{Дата пачатку і ўзрост|1970|p=y}} | апошняя гонка = | арганізатар = | рэкорды = '''Мужчыны:''' {{flagicon|Эфіопія}} Тамірат Тола 2:04:58 (2023)<br />'''Жанчыны:''' {{flagicon|Кенія}} Хелен Обіры 2:19:51 (2025) | колькасць удзельнікаў = | спонсар = [[Tata Consultancy Services|TCS]] (з 2013) | сайт = {{URL|https://www.nyrr.org/tcsnycmarathon}} }} '''Нью-Ёркскі марафон''' ({{lang-en|New York City Marathon}}, поўная назва — ''TCS New York City Marathon'') — [[марафон]], які праводзіцца кожны лістапад у [[Нью-Ёрк]]у, [[ЗША]]. Гэта найбуйнейшы марафон у свеце<ref name ="NYCMarathonWorld'sLargest">{{cite web|url=http://www.runnersworld.com/new-york-city-marathon/2017-new-york-city-marathon-entrants-by-the-numbers|title=2017 New York City Marathon Entrants By the Numbers - Applications for the world's largest race were at an all-time high for 2017|author=Kit Fox|publisher=Runner's World - Rodale Inc|date=2017-03-02|access-date=2017-05-10}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.aims-association.org/statistics/World's_Largest_Marathons.html |title=AIMS - World's Largest Marathons |publisher=Aims-association.org |access-date=2015-06-01 |archive-date=2013-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130721212612/http://www.aims-association.org/statistics/World's_Largest_Marathons.html |url-status=dead }}</ref> з 53 627 удзельнікамі ў 2019 годзе<ref>{{cite web|url=https://www.runnersworld.com/news/a29689691/new-york-city-marathon-2019-finisher-record/|title=The 2019 New York City Marathon Is World's Largest 26.2|date=2019-11-05|website=runnersworld.com|last=Lorge Butler|first=Sarah|access-date=2021-02-06}}</ref>. Разам з [[Бостанскі марафон|Бостанскім]] і [[Чыкагскі марафон|Чыкагскім]] марафонамі ўваходзіць у лік галоўных штогадовых спаборніцтваў па бегу на доўгія дыстанцыі ў Злучаных Штатах і з’яўляецца адным са спісу [[World Marathon Majors]]. Гонка была заснавана Фрэдам Лебоу і першапачатковы маршрут [[1970]] года складаўся з некалькіх кругоў вакол [[Цэнтральны парк (Нью-Ёрк)|Цэнтральнага парка]]<ref>{{cite web | title = New York City Marathon | author = Marius Bakken | url = http://www.marathon-training-schedule.com/new-york-city-marathon.html | access-date = 2009-04-17}}</ref>. З [[1976]] года старт марафону на востраве Стэйтэн-Айлэнд, затым марафонцы прабягаюць па мосце Верацана-Нароус, які цалкам закрываюць для руху аўтамабіляў на час спаборніцтваў. Траса марафона праходзіць праз усе пяць раёнаў Нью-Йорка. Фініш насупраць вядомага рэстарана Tavern on the Green. == Зноскі == {{reflist}} == Спасылкі == * [https://www.tcsnycmarathon.org/ Афіцыйная старонка Нью-Ёрскага марафона] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Марафоны]] [[Катэгорыя:World Marathon Majors]] 2u2ol52pzce8ka75rj8t47y3yc7k9xk 0 779103 5132742 5010195 2026-04-26T15:17:38Z MakEditor 165254 5132742 wikitext text/x-wiki {{Да выдалення|Вельмі кароткі артыкул}} {{Дапісаць}}{{значэнні|Смерць фашызму (значэнні)}} {{Не блытаць|Смерць фашыстам|Смерцю фашыстам|газетай Радашковіцкага падпольнага райкама КП(б)Б|са=1}} {{Газета}} '''Смерць фашызму''' — беларуская газета і орган Любчанскага падпольнага райкама [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП(б)Б]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] ў гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] . == Гісторыя == Выдавалася ў партызанскай брыгадзе імя [[Фелікс Эдмундавіч Дзяржынскі|Фелікса Дзяржынскага]], якая дзейнічала ў [[Налібоцкая пушча|Налібоцкай пушчы]] . Вядома аб 14 нумарах (№ 8-22), выпушчаных з 1 красавіка па 29 чэрвеня 1944 года на рускай мове. Рэдактарам выдання з’яўляўся Н. А. Працэнка<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://belarusenc.by/temy/belarusinsecwar/1147/|title=Смерть фашизму|website=Белорусская энциклопедия|date=2023-05-12}}</ref>. Пасля вызвалення Беларусі газета працягнула выходзіць пад назвай «Ленінскі шлях» як орган Любчанскага райкама КПБ і раённага Савета дэпутатаў рабочых Баранавіцкай, а пазней [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] (са студзеня 1954 года). Выпуск выдання спыніўся на сотым нумары за 13 снежня 1956 года ў сувязі з ліквідацыяй [[Любчанскі раён|Любчанскага раёна]]<ref name=":0"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Газеты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі на рускай мове]] [[Катэгорыя:Друкаваныя выданні, закрытыя ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1944 годзе]] 7ztaeyc38wmpl46fjkps7e9v76jwibl 5132762 5132742 2026-04-26T15:36:27Z JerzyKundrat 174 5132762 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Смерць фашызму (значэнні)}} {{Не блытаць|Смерць фашыстам|Смерцю фашыстам|газетай Радашковіцкага падпольнага райкама КП(б)Б|са=1}} {{Газета}} '''Смерць фашызму''' — беларуская газета і орган Любчанскага падпольнага райкама [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|КП(б)Б]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] ў гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] . == Гісторыя == Выдавалася ў партызанскай брыгадзе імя [[Фелікс Эдмундавіч Дзяржынскі|Фелікса Дзяржынскага]], якая дзейнічала ў [[Налібоцкая пушча|Налібоцкай пушчы]] . Вядома аб 14 нумарах (№ 8-22), выпушчаных з 1 красавіка па 29 чэрвеня 1944 года на рускай мове. Рэдактарам выдання з’яўляўся Н. А. Працэнка<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://belarusenc.by/temy/belarusinsecwar/1147/|title=Смерть фашизму|website=Белорусская энциклопедия|date=2023-05-12}}</ref>. Пасля вызвалення Беларусі газета працягнула выходзіць пад назвай «Ленінскі шлях» як орган Любчанскага райкама КПБ і раённага Савета дэпутатаў рабочых Баранавіцкай, а пазней [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] (са студзеня 1954 года). Выпуск выдання спыніўся на сотым нумары за 13 снежня 1956 года ў сувязі з ліквідацыяй [[Любчанскі раён|Любчанскага раёна]]<ref name=":0"/>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Газеты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі на рускай мове]] [[Катэгорыя:Друкаваныя выданні, закрытыя ў 1956 годзе]] [[Катэгорыя:Друкаваныя выданні, якія ўзніклі ў 1944 годзе]] bublbyel4sdhv8dgjistaaasuqn6ugj 3 780918 5132902 5129683 2026-04-27T02:04:15Z MediaWiki message delivery 38732 /* Wikipedia translation of the week: 2026-18 */ новы падраздзел 5132902 wikitext text/x-wiki == Wikipedia translation of the week: 2025-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Nagorno-Karabakh clashes]]'''<br /> <small>''([[:it:Scontri del Nagorno Karabakh del 2010]])&#32;([[:tr:2010 Dağlık Karabağ çatışmaları]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''2010 Nahorno karabakh war''' were a series of exchanges of gunfire that took place on February 18 on the line of contact dividing Azerbaijani and the Karabakh Armenian military forces. Azerbaijan accused the Armenian forces of firing on the Azerbaijani positions near Tap Qaraqoyunlu, Qızıloba, Qapanlı, Yusifcanlı and Cavahirli villages, as well as in uplands of Agdam Rayon with small arms fire including snipers. As a result, three Azerbaijani soldiers were killed and one wounded. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:20, 20 студзеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28099770 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jinnah's birthday]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Yorkstatue.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jinnah's Birthday''', officially Quaid-e-Azam Day and sometimes known as Quaid Day, is a public holiday in Pakistan observed annually on 25 December to celebrate the birthday of the founder of Pakistan, Muhammad Ali Jinnah, known as Quaid-i-Azam ("Great Leader"). A major holiday, commemorations for Jinnah began during his lifetime in 1942, and have continued ever since. The event is primarily observed by the government and the citizens of the country where the national flag is hoisted at major architectural structures such as private and public buildings, particularly at the top of Quaid-e-Azam House in Karachi. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:30, 27 студзеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28156501 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:French conquest of Corsica]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Bataille de Ponte Novu.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''French conquest of Corsica''' was a successful expedition by French forces of the Kingdom of France under Comte de Vaux, against Corsican forces under Pasquale Paoli of the Corsican Republic. The expedition was launched in May 1768, in the aftermath of the Seven Years' War. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:20, 3 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Assassination of Spencer Perceval]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:PercevalShooting.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 11 May 1812, at about 5:15 pm, Spencer Perceval, the prime minister of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, was shot dead in the lobby of the House of Commons by John Bellingham, a Liverpool merchant with a grievance against the government. Bellingham was detained; four days after the murder, he was tried, convicted and sentenced to death. He was hanged at Newgate Prison on 18 May, one week after the assassination and one month before the start of the War of 1812. Perceval remains the sole British prime minister to have been assassinated. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 10 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28200320 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:2010 Malagasy constitutional referendum]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A constitutional referendum was held in Madagascar on 17 November 2010, in which voters approved a proposal for the state's fourth Constitution. The Malagasy people were asked to answer "Yes" or "No" to the proposed new constitution, which was considered to help consolidate Andry Rajoelina's grip on power. At the time of the referendum, Rajoelina headed the governing Highest Transitional Authority (HAT), an interim junta established following the military-backed coup d'état against then President Marc Ravalomanana in March 2009. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:21, 17 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28245290 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cooler Heads Coalition]]'''<br /> <small>''([[:de:Cooler Heads Coalition]])&#32;([[:fr:Cooler Heads Coalition]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Cooler Heads Coalition''' is a politically conservative "informal and ad-hoc group" in the United States, financed and operated by the Competitive Enterprise Institute. The group, which rejects the scientific consensus on climate change, made efforts to stop the government from addressing climate change. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:23, 24 лютага 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28300238 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:pt:Transmissor de Ondas]]'''<br /> <small>''([[:en:Wave Transmitter]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Esq eletr transm ondas color.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Transmissor de Ondas''' é um equipamento precursor do rádio, desenvolvido por Roberto Landell de Moura na década de 1890, capaz de transmitir áudio via ondas eletromagnéticas, com sua primeira demonstração pública documentada tendo ocorrido no dia 16 de julho de 1899. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:49, 3 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Smoky (mascotte olimpica)]]'''<br /> <small>''([[:en:Smoky (Olympic mascot)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Smoky 1932 Olympic Village Mascot.webp|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Smoky''' (Los Angeles, 1931 o 1932 - Los Angeles, aprile 1934), occasionalmente scritto Smokey, è stato un cane che divenne la mascotte del villaggio olimpico estivo del 1932 e, successivamente, dell'evento generale. Pur non essendo oggi riconosciuto dal CIO, è stato, seppur non in modo ufficiale, la prima mascotte olimpica dei Giochi, oltre che a essere attualmente l'unica a essere stata un animale vero. Le successive edizioni non ebbero mascotte, dovendo aspettare i X Giochi olimpici invernali di Grenoble nel 1968 per ritrovarne una ufficialmente riconosciuta, lo sciatore stilizzato Schuss, allora non considerato ufficiale ma successivamente riconosciuto come tale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:50, 10 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28317097 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Amazonas, o maior rio do mundo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Amazonas, o maior rio do mundo]])&#32;([[:es:Amazonas, o maior rio do mundo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frame A from Amazonas, o maior rio do mundo.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Amazonas, o maior rio do mundo''''' (lit. 'Amazon: The Greatest River in the World') is a 1922 Brazilian silent documentary film produced in 1918 by Silvino Santos. It is a black-and-white film that portrays life in the Amazon rainforest. Completed in 1920, it is considered one of the oldest cinematic records of the Amazon. It was presumed lost in 1931 and only rediscovered in 2023 at the Czech Film Archive. Silvino Santos produced the work over three years using sophisticated cinematic techniques, which led it to be deemed of "immense artistic value" by Le Monde. It has also been described as the "Holy Grail of Brazilian silent cinema" by The Guardian. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:57, 17 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28392163 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ali of the Eretnids]]'''<br /> <small>''([[:tr:Alaaddin Ali Bey]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Ala al-Din Ali''' (January 1353 – August 1380) was the third Sultan of the Eretnids ruling from 1366 until his death. He inherited the throne at a very early age and was removed from administrative matters. He was characterized as particularly keen on personal pleasures, which later discredited his authority. During his rule, emirs under the Eretnids enjoyed considerable autonomy, and the state continued to shrink as neighboring powers captured several towns. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:59, 24 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28433698 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chilembwe uprising]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Chilembwe supporters being led to be executed (cropped).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Chilembwe uprising''' was a rebellion against British colonial rule in Nyasaland (modern-day Malawi) which took place in January 1915. It was led by John Chilembwe, an American-educated Baptist minister. Based around his church in the village of Mbombwe in the south-east of the colony, the leaders of the revolt were mainly from an emerging black middle class. They were motivated by grievances against the British colonial system, which included forced labour, racial discrimination and new demands imposed on the African population following the outbreak of World War I. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:52, 31 сакавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:1930 Bago earthquake]]'''<br /> <small>''([[:my:၁၉၃၀ ပဲခူးငလျင်]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Thiao Mueang Phama (1955, p. 165).jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> An earthquake affected Myanmar on 5 May 1930 with a moment magnitude (Mw ) 7.4. The shock occurred 35 km (22 mi) beneath the surface with a maximum Rossi–Forel intensity of IX (Devastating tremor). The earthquake was the result of rupture along a 131 km (81 mi) segment of the Sagaing Fault—a major strike-slip fault that runs through the country. Extensive damage was reported in the southern part of the country, particularly in Bago and Yangon, where buildings collapsed and fires erupted. At least 550, and possibly up to 7,000 people were killed. A moderate tsunami struck the Burmese coast which caused minor damage to ships and a port. It was felt for over 570,000 km2 (220,000 sq mi) and as far as Shan State and Thailand. The mainshock was followed by many aftershocks; several were damaging. The December earthquake was similarly sized which also occurred along the Sagaing Fault. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:54, 7 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Museum of Zoology of the University of São Paulo]]'''<br /> <small>''([[:pt:Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Museu de Zoologia da USP 02.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Museum of Zoology of the University of São Paulo''' (Portuguese: Museu de Zoologia da Universidade de São Paulo, abbreviated MZUSP) is a public natural history museum located in the historic Ipiranga district of São Paulo, Brazil. The MZUSP is an educational and research institution that is part of the University of São Paulo. The museum began at the end of the 19th century as part of the Museu Paulista; in 1941, it moved into a dedicated building. In 1969 the museum became a part of the University of São Paulo, receiving its current name. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:27, 14 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28454663 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fear of crime]]'''<br /> <small>''([[:ar:الخوف من الجريمة]])&#32;([[:it:Criminofobia]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fear of crime''' refers to the fear of being a victim of crime, which is not necessarily reflective of the actual probability of being such a victim. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:23, 21 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28559524 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Heritage preservation in South Korea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Korean.Dance-03.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The heritage preservation system of South Korea is a multi-level program aiming to preserve and cultivate Korean cultural heritage. The program is administered by the Cultural Heritage Administration (CHA), and the legal framework is provided by the Cultural Heritage Protection Act of 1962, last updated in 2012. The program started in 1962 and has gradually been extended and upgraded since then. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:57, 28 красавіка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lhamana]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:We-Wa, a Zuni berdache, weaving - NARA - 523796 (cropped).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lhamana''', in traditional Zuni culture, are biologically male people who take on the social and ceremonial roles usually performed by women in their culture, at least some of the time. They wear a mixture of women's and men's clothing and much of their work is in the areas usually occupied by Zuni women. Some contemporary lhamana participate in the pan-Indian two-spirit community. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 10:28, 5 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28583422 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Gruppo del Sileno]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Parco3.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Sileno ed Egle con Mnasilo e Cromi''', meglio noto come Gruppo del Sileno, è un monumento in marmo di Carrara, realizzato da Jean-Baptiste Boudard nel 1765 per il Giardino Ducale di Parma; sostituito nel 1991 con una copia in polvere di marmo e resina, l'originale si trova provvisoriamente nel chiostro della Fontana del monastero di San Paolo, in attesa della definitiva collocazione prevista all'interno del palazzetto Eucherio Sanvitale nel parco Ducale. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:28, 12 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28709947 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lorrin A. Thurston]]'''<br /> <small>''([[:fi:Lorrin Thurston]])&#32;([[:ko:로린 A. 서스턴]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lorrinandrewsthurston1892.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Lorrin Andrews Thurston''' (July 31, 1858 – May 11, 1931) was a Hawaiian citizen lawyer, politician, and businessman. Thurston played a prominent role in the revolution that overthrew the Hawaiian Kingdom to replace Queen Liliʻuokalani with the Republic of Hawaii, with discreet US support for which Congress much later apologized. He published the Pacific Commercial Advertiser (a forerunner of the present-day Honolulu Star-Advertiser), and owned other enterprises. From 1906 to 1916, he and his network lobbied with national politicians to create a national park to preserve the Hawaiian volcanoes. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:33, 19 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28731710 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Lamiera bugnata]]'''<br /> <small>''([[:en:Tread plate]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Diamond Plate.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Una '''lamiera bugnata''' o mandorlata è una lamiera di metallo ottenuta dalla laminazione di una bramma attraverso rulli che, tramite punzonatura o goffratura, imprimono sulla lamina rilievi a forma di rombo o ellisse, detti bugne. Nel caso questi rilievi siano alternati singolarmente nei due assi, si parla di lamiera diamantata, mentre se le forme sono predisposte in maniera parallela per formare piccoli quadranti tra di loro tangenti, questo pattern viene identificato con il nome di mandorlato. We tend to ignore the fact that this type of plate is the only reason we don't slip when we walk on steel and wet or frozen surfaces. The Italian article it's short but quite complete, and has just the right amount of citations, unlike other poor languages' versions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 09:03, 26 мая 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28751788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Angelo azzurro (cocktail)]]'''<br /> <small>''([[:es:Ángel azul (cóctel)]])&#32;([[:fr:Ange bleu (cocktail)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Angelo Azzurro Cocktail.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''angelo azzurro''' è un cocktail alcolico italiano. È considerato uno dei cocktail più popolari in Italia negli anni novanta, insieme al B-52 e all'Invisibile. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 08:39, 2 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fi:Kotiryssä]]'''<br /> <small>''([[:en:Kotiryssä]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''kotiryssä''' (jocular Finnish: one’s home Russky or home Russian) was a Soviet or Russian contact person of a Finnish politician, bureaucrat, businessman or other important person. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:33, 9 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Future self]]'''<br /> <small>''([[:pl:Przyszła jaźń]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In the psychology of self, the '''future self''' concerns the processes and consequences associated with thinking about oneself in the future. People think about their future selves similarly to how they think about other people. The extent to which people feel psychologically connected (e.g., similarity, closeness) to their future self influences how well they treat their future self. When people feel connected to their future self, they are more likely to save for retirement, make healthy decisions, and avoid ethical transgressions. Interventions that increase feelings of connectedness with future selves can improve future-oriented decision making across these domains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 16 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pictorial map]]'''<br /> <small>''([[:fa:نقشه تصویری]])&#32;([[:ja:絵地図]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Blake Britain Spearhead of Attack.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pictorial maps''' (also known as illustrated maps, panoramic maps, perspective maps, bird's-eye view maps, and geopictorial maps) depict a given territory with a more artistic rather than technical style. It is a type of map in contrast to road map, atlas, or topographic map. The cartography can be a sophisticated 3-D perspective landscape or a simple map graphic enlivened with illustrations of buildings, people and animals. They can feature all sorts of varied topics like historical events, legendary figures or local agricultural products and cover anything from an entire continent to a college campus. Drawn by specialized artists and illustrators, pictorial maps are a rich, centuries-old tradition and a diverse art form that ranges from cartoon maps on restaurant placemats to treasured art prints in museums. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:18, 23 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Queen Elizabeth University Hospital]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:QEUH.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Queen Elizabeth University Hospital''' (QEUH) is a 1,677-bed acute hospital located in Govan, in the south-west of Glasgow, Scotland. The hospital is built on the site of the former Southern General Hospital and opened at the end of April 2015. The hospital comprises a 1,109-bed adult hospital, a 256-bed children's hospital and two major Emergency Departments; one for adults and one for children. There is also an Immediate Assessment Unit for local GPs and out-of-hours services, to send patients directly, without having to be processed through the Emergency Department. The retained buildings from the former Southern General Hospital include the Maternity Unit, the Institute of Neurological Sciences, the Langlands Unit for medicine of the elderly and the laboratory. The whole facility is operated by NHS Greater Glasgow and Clyde, and is one of the largest acute hospital campuses in Europe. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:05, 30 чэрвеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Non-constituency Member of Parliament]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''Non-constituency Member of Parliament''' (NCMP) is a member of an opposition political party in Singapore who, as stipulated in Article 39 of the Constitution and the Parliamentary Elections Act, is declared to have been elected a Member of Parliament (MP) without constituency representation, despite having lost in a general election, by virtue of having been one of the opposition candidates with the highest vote shares among the unelected. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:10, 7 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28788623 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Immunolabeling]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Immunolabeling process image.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Immunolabeling''' is a biochemical process that enables the detection and localization of an antigen to a particular site within a cell, tissue, or organ. Antigens are organic molecules, usually proteins, capable of binding to an antibody. These antigens can be visualized using a combination of antigen-specific antibody as well as a means of detection, called a tag, that is covalently linked to the antibody <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> ---[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:44, 14 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28945528 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Vespa analis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Plumpy hornet on the ground - 1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Vespa analis''''', the yellow-vented hornet, is a species of common hornet found in Southeast Asia <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:28, 21 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=28984647 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Fernando de Noronha Marine National Park]]'''<br /> <small>''([[:pt:Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Baía dos Porcos - Fernando de Noronha (32811749914).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Fernando de Noronha Marine National Park''' (Portuguese: Parque Nacional Marinho de Fernando de Noronha) is a national park in the state of Pernambuco, Brazil. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:40, 28 ліпеня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29047614 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-32 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Xie Zhiliu]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Xie Zhiliu''' (Chinese: 谢稚柳; 1910–1997) was a leading traditional painter, calligrapher, and art connoisseur of modern China. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:21, 4 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29077280 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-33 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lethocerus patruelis]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lethocerus patruelis.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lethocerus patruelis''''' is a giant water bug in the family Belostomatidae. It is native to southeastern Europe, through Southwest Asia, to Pakistan, India and Burma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:20, 11 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29085671 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-34 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Ikiza]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:CIA map of Burundi and surrounding countries during 1972 killings.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Ikiza''' (variously translated from Kirundi as the Catastrophe, the Great Calamity, and the Scourge), or the Ubwicanyi (Killings), was a series of mass killings—often characterised as a genocide—which were committed in Burundi in 1972 by the Tutsi-dominated army and government, primarily against educated and elite Hutus who lived in the country. Conservative estimates place the death toll of the event between 100,000 and 150,000 killed, while some estimates of the death toll go as high as 300,000. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 18 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-35 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Corallite]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Recent azooxanthellate Scleractinia (Cnidaria, Anthozoa) - ZooKeys-227-001-g004.jpeg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''corallite''' is the skeletal cup, formed by an individual stony coral polyp, in which the polyp sits and into which it can retract. The cup is composed of aragonite, a crystalline form of calcium carbonate, and is secreted by the polyp. Corallites vary in size, but in most colonial corals they are less than 3 mm (0.12 in) in diameter. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 25 жніўня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29115447 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-36 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Diksam Plateau]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Dixam plateau (6407168437).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Diksam Plateau''' or Dixam Plateau (Arabic: دكسم) is a limestone plateau in Socotra, Yemen. The Firmihin forest, located east of the Dirhur canyon within the plateau, has the highest concentration of Dragon's Blood Trees on the entire island. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:40, 1 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-37 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Ttongsul]]'''<br /> <small>''([[:ja:トンスル]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Ttongsul (imitation).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''ttongsul''' (똥술), o vino di feci, è una tradizionale preparazione medicinale coreana con gradazione alcolica al 9% a base di feci, solitamente umane e preferibilmente di bambino. Nato probabilmente traendo spunto dalla medicina tradizionale cinese, nelle credenze popolari il vino di feci avrebbe proprietà benefiche per molti tipi di malesseri: sarebbe un rimedio per dolori muscolari, ustioni, infiammazioni, epilessia e fratture ossee. Sebbene alcuni media occidentali abbiano in passato riportato che questa bevanda sia diffusa tra la popolazione coreana, al giorno d'oggi un numero molto limitato di persone ne fa uso, dopo aver subito un declino di popolarità nei secoli scorsi, tanto che la maggioranza dei giovani coreani non ne ha mai sentito parlare. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:28, 8 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29195081 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-38 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pak Kum-chol]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pak Kum-chol in 1961 (cropped).jpg|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pak Kum-chol''' was a North Korean politician. Having been a guerrilla during the anti-Japanese struggle, he became a high-ranking politician after the liberation of Korea. Pak aligned himself with his former guerrilla brothers in arms from the Kapsan Operation Committee to form a faction within the ruling Workers' Party of Korea (WPK) called the "Kapsan faction". This faction sought to replace Kim Il Sung with Pak. Kim retaliated by purging the faction in 1967 in what is known as the Kapsan faction incident. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:18, 15 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29249252 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-39 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Federation of Central America (1921–1922)]]'''<br /> <small>''([[:es:Federación de Centro América (1921-1922)]])&#32;([[:ar:اتحاد أمريكا الوسطى (1921-1922)]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Central America's Northern Triangle (orthographic projection).png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Federation of Central America''' (Spanish: Federación de Centro América)[1] was a short-lived federal republic that existed in Central America between 1921 and 1922. The federation consisted of the Central American nations of El Salvador, Guatemala, and Honduras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:45, 22 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29311347 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-40 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Palazzo delle Poste (Latina)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Postelittoria2.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Palazzo delle Poste''', fino al 1945 Ricevitoria Postelegrafonica di Littoria, è un edificio postale di Latina, situato in piazzale dei Bonificatori. Costruito nel 1932 in stile razionalista con influenze futuriste, riscontrabili nell'utilizzo di ampie superfici vetrate e di volumi verticali, oltre che per la presenza di l’utilizzo di materiali e scelte di design molto in voga all'epoca come, come i mattoni a vista, il travertino di Tivoli e l'Anticorodal (una lega di alluminio), ospita l'ufficio postale Latina Centro. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 03:58, 29 верасня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-41 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Majed Abu Maraheel]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Majed Abu Maraheel''' was a Palestinian long-distance runner, football player, security officer, and athletics coach, who was the first Palestinian to compete at the Olympic Games. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:48, 6 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Abortion in Eritrea]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In Eritrea, abortion is banned except on the grounds of pregnancy from rape or incest, pregnancy of a minor, or risk to physical or mental health. Legal abortions require medical or judicial approval. Prior to Eritrea's independence, it applied Ethiopia's abortion law of the 1950s, which banned abortion unless life-saving. After independence, the 1991 penal code adapted this law to lift punishments on abortions on the grounds of rape, incest, or risk to life or health, but legal abortions did not exist in effect. The penal codes of 2001 and 2015 required physicians to prove health grounds for abortion. Unsafe abortion is common and contributes to maternal mortality in Eritrea. Post-abortion care is unavailable in some regions. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:06, 13 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29341788 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Liberation of Auschwitz concentration camp]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Auschwitz Liberated January 1945.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> On 27 January 1945, Auschwitz—a Nazi concentration camp and extermination camp in occupied Poland where more than a million people were murdered as part of the Nazis' "Final Solution" to the Jewish question—was liberated by the Soviet Red Army during the Vistula–Oder Offensive. Although most of the prisoners had been forced onto a death march, about 7,000 had been left behind. The Soviet soldiers attempted to help the survivors and were shocked at the scale of Nazi crimes. The date is recognized as International Holocaust Remembrance Day. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:04, 20 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29452019 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Black Diaries]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Black Diaries''' are diaries purported to have been written by the Irish revolutionary Roger Casement, which contained accounts of homosexual liaisons with young men. They cover the years 1903, 1910 and 1911 (two) and were handed in to Scotland Yard after his capture in April 1916. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:51, 27 кастрычніка 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29487357 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Consolations (Liszt)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Franz Liszt - Consolation No. 3, Lento placido.ogg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Consolations''', S. 171a/172 (German: Tröstungen) are a set of six solo piano works by Franz Liszt. The compositions take the musical style of nocturnes with each having its own distinctive style. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:52, 3 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29558323 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-46 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Marine coastal ecosystem]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Vegetation and fauna processes controlling benthic biogeochemical fluxes.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''marine coastal ecosystem''' is a marine ecosystem which occurs where the land meets the ocean. Worldwide there is about 620,000 kilometres (390,000 mi) of coastline. Coastal habitats extend to the margins of the continental shelves, occupying about 7 percent of the ocean surface area. Marine coastal ecosystems include many very different types of marine habitats, each with their own characteristics and species composition. They are characterized by high levels of biodiversity and productivity. For example, estuaries are areas where freshwater rivers meet the saltwater of the ocean, creating an environment that is home to a wide variety of species, including fish, shellfish, and birds. Salt marshes are coastal wetlands which thrive on low-energy shorelines in temperate and high-latitude areas, populated with salt-tolerant plants such as cordgrass and marsh elder that provide important nursery areas for many species of fish and shellfish. Mangrove forests survive in the intertidal zones of tropical or subtropical coasts, populated by salt-tolerant trees that protect habitat for many marine species, including crabs, shrimp, and fish. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:53, 10 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29584005 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-47 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Elephant communication]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Three elephant's curly kisses.jpg|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Elephants communicate''' via touching, visual displays, vocalisations, seismic vibrations, and semiochemicals. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:24, 17 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-48 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Animal-made art]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Painting Queen 1024x768.png|center|300px|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Animal-made art''' consists of works by non-human animals, that have been considered by humans to be artistic, including visual works, music, photography, and videography. Some of these are created naturally by animals, often as courtship displays, while others are created with human involvement. There have been debates about the copyright status of these works, with the United States Copyright Office stating in 2014 that works that lack human authorship cannot have their copyright registered at the US Copyright Office. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:13, 24 лістапада 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29627457 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-49 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Halachic state]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The term "'''halachic state'''" (Hebrew: מְדִינַת הֲלָכָה‎ Medīnat Hălāḵā) refers to a sovereign state that endorses Judaism in an official capacity and governs by Jewish religious law. It has been a subject of discussion among Orthodox Jews, particularly with regard to modern Israel, which, although a Jewish state, is not classified as a theocracy. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 11:01, 1 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-50 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:ru:Сто лошадей]]'''<br /> <small>''([[:en:One Hundred Horses]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:A_Hundred_Steeds.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''One Hundred Horses''''' (Chinese: 百駿圖) is a Qing dynasty silk and ink painting by Giuseppe Castiglione. It was painted in 1728 for the Yongzheng emperor. The painting depicts a hundred horses in a variety of poses and activities, combining Western realism with traditional Chinese composition and brushwork. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:29, 8 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29719355 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-51 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:First Universal Races Congress]]'''<br /> <small>''([[:fr:Premier Congrès universel des races]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Universal Races Congress seated outside the entrance to the Imperial Institute, London, 1911.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''First Universal Races Congress''' met in 1911 for four days at the University of London as an early effort at anti-racism. Speakers from a number of countries discussed race relations and how to improve them. The congress, with 2,100 attendees, was organised by prominent humanists of that era. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:56, 15 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29779168 --> == Wikipedia translation of the week: 2025-52 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2025 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pin Malakul]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Pin Malakul, January 1922.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pin Malakul''' (24 October 1903 – 5 October 1995) was a Thai professor, educator and writer. His contributions to education in Thailand include the establishment of various institutions of higher education, the introduction of fixed class schedules, and the implementation of teacher-training programmes. In his career he served as Director-General of the Department of General Education, later becoming Permanent Secretary, and Minister, of Education. He was also a member of the executive board of UNESCO. His writings earned him the title of National Artist in 1987, and the 100th anniversary of his birth was celebrated by the UNESCO in 2003 as recognition of his contribution to the advancement of education in Thailand and Southeast Asia. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:25, 22 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-01 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Morning of the Magicians]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Le Matin des magiciens, couverture.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''The Morning of the Magicians: Introduction to Fantastic Realism''''' (French: Le Matin des magiciens: Introduction au réalisme fantastique) is a 1960 book by the journalists Louis Pauwels and Jacques Bergier. It covers topics like cryptohistory, ufology, occultism in Nazism, alchemy, spiritual philosophy. The second half of the book is entirely dedicated to the Nazi-Occult connections; the book is widely credited with the proliferation of numerous myths related to occultism in Nazism. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:20, 29 снежня 2025 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29802495 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-02 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Somaliland War of Independence]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Somaliland, fighters of the Somali National Movement (SNM), 1980s.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Somaliland War of Independence''' was a rebellion waged by the Somali National Movement (SNM) against the ruling military junta in Somalia led by General Siad Barre lasting from its founding on 6 April 1981 and ended on 18 May 1991 when the SNM declared what was then northern Somalia independent as the Republic of Somaliland. The conflict served as the main theater of the larger Somali Rebellion that started in 1978. The conflict was in response to the harsh policies enacted by the Barre regime against the main clan family in Somaliland, the Isaaq, including a declaration of economic warfare on the clan-family. These harsh policies were put into effect shortly after the conclusion of the disastrous Ogaden War in 1978. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:00, 5 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29871911 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-03 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Pietro Lauro]]'''<br /> <small>''([[:en:Pietro Lauro]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Master I.A.V.F., Pietro Lauro, born 1508, Modenese Poet and Scholar (obverse), 1555, NGA 45072.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pietro Lauro''', conosciuto anche come Pietro Lauro Modonese o Pietro Lauro da Modona (Modena o dintorni, 1510 circa – Venezia, 1568 circa) è stato un traduttore, scrittore e divulgatore scientifico italiano. Nonostante non si conosca gran parte della sua biografia, fu uno dei poligrafi italiani più conosciuti del Cinquecento. La sua produzione raccoglie traduzioni dal latino, dal greco e dallo spagnolo e riguardano opere di autori classici, stranieri e protestanti. Lauro si dimostrò abile nel trattare testi con temi molto diversi, come la filosofia, l'architettura, la medicina, il giardinaggio, l'agronomia, le scienze biologiche, la storia, la teologia e l'astronomia. Si cimentò anche nella scrittura di un poema cavalleresco sullo stile di quelli spagnoli, il Polendo, sua magnum opus in questo senso. Aderente alla Riforma protestante, sebbene le sue trasposizioni siano state oggetto di critiche già degli autori a lui contemporanei, che le giudicarono troppo letterali, rozze e imparziali, a Lauro si deve il merito di aver ultimato la traduzione in lingua volgare di numerosi testi sia classici, sia scientifici, sia epistolari. I suoi lavori ebbero una notevole diffusione, non solo tra i letterati veneziani della sua epoca, ma in tutta Italia, tanto che alcune sue traduzioni vengono ancora oggi ristampate in nuove edizioni. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 04:45, 12 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29894468 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-04 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Volto di Palazzo Vecchio]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Piazza della signoria angolo via della ninna, palazzo vecchio, cantonata con testa scolpita 02.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''volto di Palazzo Vecchio''' (conosciuto anche come L'importuno o L'inopportuno) è un incisione su pietraforte attibuita a Michelangelo Buonarroti, scolpita in una delle pietre di Palazzo Vecchio a Firenze. Secondo le varie leggende, il profilo sarebbe stato realizzato come graffito dall'artista toscano, con soggetto un suo importunatore, un debitore, un condannato a morte o se stesso. Nel 2020, gli studiosi hanno ipotizzato possa invece trattarsi di un ritratto di Francesco Granacci, pittore amico di Michelangelo. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:14, 19 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-05 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Raffaello Kobayashi]]'''<br /> <small>''([[:en:Raffaello Kobayashi]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Raffaello Kobayashi''', nato Raffaele Sanzio (Bari, 14 gennaio 1917 – Yokohama, 1 aprile 2011), è stato un militare italiano naturalizzato giapponese. Sommergibilista durante la Seconda guerra mondiale, prestò servizio per tutte e tre le principali Potenze dell'Asse: Regno d'Italia, Germania nazista e Impero giapponese. Alla fine della guerra si nascose in Giappone per evitare di subire l'internamento in un campo di prigionia, divenendo poi cittadino nipponico e cambiando il proprio nome. Prese parte all'affondamento della HMS Calypso nel 1940, primo successo italiano in campo navale nel corso del conflitto mondiale. Con l'abbattimento di un bombardiere statunitense il 22 agosto 1945, otto giorni dopo il discorso di resa del Giappone alle potenze alleate della seconda guerra mondiale, a bordo del Comandante Cappellini, sarebbe stata l'ultima persona in assoluto a mettere fuori combattimento un velivolo degli Alleati nella stessa guerra. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:05, 26 студзеня 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-06 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Censorship in the Czech Republic]]'''<br /> <small>''([[:cs:Cenzura v Česku]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Censorship in the Czech Republic''' had been highly active until 17 November 1989 and the fall of Communism in the former Czechoslovakia. Czech Republic was ranked as the 13th most free country in the World Press Freedom Index in 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:32, 2 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-07 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Jacquemart de Hesdin 002.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Petites Heures of Jean de France, Duc de Berry''' is an illuminated book of hours commissioned by John, Duke of Berry between 1375 and 1385–90. It is known for its ornate miniature leaves and border decorations. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 06:59, 9 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-08 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Lysmata grabhami]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lysmata grabhami1.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Lysmata grabhami''''' is a species of saltwater shrimp in the family Hippolytidae. It was first described by Gordon in 1935. It occurs in the tropical and subtropical Atlantic Ocean and is a cleaner shrimp, operating a cleaning station to which fish come to have parasites removed. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 16:45, 16 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=29945240 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-09 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Elefante di Cremona]]'''<br /> <small>''([[:de:Elefant von Cremona]])&#32;([[:eo:Elefanto de Cremona]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Matthew Paris Elephant from Parker MS 16 fol 151v.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> L''''elefante di Cremona''' (Asia, prima del 1228 - Parma, gennaio 1248) fu un esemplare di elefante donato nel 1228 a Federico II di Svevia da parte del sultano ayyubide al-Malik al-Kamil durante gli incontri che porteranno alla Pace di Giaffa. Usato principalmente per le manifestazioni trionfali del sovrano, l'elefante è citato da numerosi cronachisti e testimoni dell'epoca ed è noto per aver trainato il Carroccio dopo la grande vittoria delle armate di Federico II nella battaglia di Cortenuova del 1237. Rimasto a lungo nell'immaginario popolare collettivo, l'animale venne ucciso durante alcuni scontri occorsi nelle settimane immediatamente precedenti alla battaglia di Parma. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 14:43, 23 лютага 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-10 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Treaty of the Danish West Indies]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:The Virgin islands of the United States of America; historical and descriptive, commercial and industrial facts, figures, and resources (1918) (14596880870).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Treaty of the Danish West Indies''' (Danish: Vestindiens traktat), officially the Convention between the United States and Denmark for cession of the Danish West Indies (Danish: Konventionen mellem USA og Danmark), was a 1916 treaty transferring sovereignty of the Danish West Indies from Denmark to the United States in exchange for a sum of US$25,000,000 in gold ($722 million in 2024) and a declaration from the United States that it would "not object to the Danish Government extending their political and economic interests to the whole of Greenland". It is one of the most recent permanent expansions of United States territory. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 2 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-11 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Steens Mountain]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Steens Mountain near Andrews, Oregon.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Steens Mountain''' is a large fault-block mountain in the northwest United States, located in Harney County, Oregon. Stretching some fifty miles (80 km) north to south, on its east side it rises from the Alvord Desert at an elevation of about 4,200 feet (1,280 m) to 9,738 feet (2,968 m) at the summit. Steens Mountain is not part of a mountain range but is properly a single mountain, the largest of Oregon's fault-block mountains. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 10:30, 9 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30097839 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-12 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Casque (anatomy)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Great hornbill (Buceros bicornis) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''casque''' is an anatomical feature found in some species of birds, reptiles, and amphibians. In birds, it is an enlargement of the bones of the upper mandible or the skull, either on the front of the face, the top of the head, or both. The casque has been hypothesized to serve as a visual cue to a bird's sex, state of maturity, or social status; as reinforcement to the beak's structure; or as a resonance chamber, enhancing calls. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:43, 16 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-13 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Etruscan sculpture]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Frontone A del grande tempio di luni con concilio degli dei, 175-150 ac. ca. 01.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Etruscan sculpture''' was one of the most important artistic expressions of the Etruscan people, who inhabited the regions of Northern Italy and Central Italy between about the 9th century BC and the 1st century BC. Etruscan art was largely a derivation of Greek art, although developed with many characteristics of its own. Given the almost total lack of Etruscan written documents, a problem compounded by the paucity of information on their language—still largely undeciphered—it is in their art that the keys to the reconstruction of their history are to be found, although Greek and Roman chronicles are also of great help. Like its culture in general, Etruscan sculpture has many obscure aspects for scholars, being the subject of controversy and forcing them to propose their interpretations always tentatively, but the consensus is that it was part of the most important and original legacy of Italian art and even contributed significantly to the initial formation of the artistic traditions of ancient Rome. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:07, 23 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30245038 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-14 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Pulse (nightclub)]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Orlando FL Pulse Nightclub01.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Pulse''' was a gay bar, dance club, and nightclub in Orlando, Florida, founded in 2004 by Barbara Poma and Ron Legler. On June 12, 2016, the club was the scene of the second-deadliest mass shooting by a single gunman in U.S. history, and the second-deadliest terrorist attack on U.S. soil since the September 11 attacks. Forty-nine people were killed and 58 other people were injured. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:37, 30 сакавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 15:27, 6 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:56, 13 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:34, 20 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[Удзельнік:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Размовы з удзельнікам:MediaWiki message delivery|размовы]]) 05:04, 27 красавіка 2026 (+03) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> dd2o1jn0xrwer0o0ba5700fnhcd3k6x 0 782124 5132799 4960869 2026-04-26T16:18:14Z Ілля Касакоў 21245 5132799 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Польска-беларускі слоўнік (значэнні)}} {{выданне}} '''Падру́чны по́льска-белару́скі сло́ўнік''' ('''''ППБС-62''''') — двухмоўны [[перакладны слоўнік]], выдадзены ў 1962 годзе ў [[Варшава|Варшаве]]. Галоўныя рэдактары — [[Антаніна Абрэмбская-Яблонская]] і [[Мікалай Бірыла]]{{Sfn|Сувязі|2018|с=151}}. Налічвае каля 40 000 слоў{{Sfn|Сувязі|2018|с=154}}. == Укладанне == Работа над слоўнікам пачалася ў 1955 годзе ў сектары беларускай філалогіі пры {{Не перакладзена|Польска-савецкі інстытут|Польска-савецкім інстытуце|d|Q24948064}}. Кіравала працай загадчыца кафедры беларускай філалогіі [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] [[прафесар]] [[Антаніна Абрэмбская-Яблонская]], бралі ўдзел таксама супрацоўнікі сектара беларускай філалогіі Польска-савецкага інстытута і кафедры беларускай філалогіі Варшаўскага ўніверсітэта [[Лідзія Базылюк]], [[Лідзія Галавінская]], [[Ларыса Гутнік]], [[Барыс Мерынг]] і [[Баляслаў Манкевіч]]. З беларускага боку ўдзельнічаў мовазнавец акадэмік [[Мікалай Бірыла]], які ў той час працаваў загадчыкам сектара тэрміналогіі [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытута мовазнаўства Акадэміі навук БССР]] і чытаў лекцыі па беларускай мове ў Варшаўскім універсітэце. Але і пасля вяртання ў Беларусь ён працягваў удзел у працы над слоўнікам па пошце{{Sfn|Сувязі|2018|с=152}}. == Бібліяграфія == * {{кніга|спасылка=|аўтар=|загаловак=Падручны польска-беларускі слоўнік|адказны=пад рэдакцыяй [[Антаніна Абрэмбская-Яблонская|А. Обрэмбскай-Яблонскай]] і [[М. Бірыла|М. Бірылы]]|год=1962|частка=|арыгінал=Podręczny słownik polsko-białoruski|выданне=Wydanie I|месца=[[Варшава]]|выдавецтва=[[Ведза Паўшэхна|Ведза Повшэхна]]|том=|старонкі=|старонак=1084 + XVI|серыя=|isbn=|тыраж=5000 + 203|імя=|прозвішча=}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|ref=Сувязі|спасылка=https://elib.bsu.by/bitstream/123456789/214782/1/Albaruthenica_38.pdf|аўтар=[[Ганна Кулеш]]|загаловак=Беларуска-польскія моўныя, літаратурныя, гістарычныя і культурныя сувязі. Да 220-годдзя з дня нараджэння Адама Міцкевіча : зб. арт. па матэрыялах міжнар. навук. канф.|адказны=Беларус. дзярж. ун-т ; рэдкал. [[І. Э. Багдановіч]] (гал. рэд.) [і інш.] ; пад рэд. І. Э. Багдановіч, [[М. І. Свістуновай]]|год=2018|частка=„Падручны польска-беларускі слоўнік“ пад рэд. А. Абрэмбскай-Яблоньскай і М. Бірылы (Варшава, 1962) — плён супрацоўніцтва лінгвістаў Польшчы і Беларусі|арыгінал=|выданне=|месца={{Мн.}}|выдавецтва=БДУ|том=|старонкі=151—157|старонак=439 с.: [8] с. іл.|серыя=Беларусіка = Albaruthenica; кн. 38|isbn=978-985-566-676-0|тыраж=}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Кнігі 1962 года]] [[Катэгорыя:Слоўнікі беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Слоўнікі польскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладныя слоўнікі]] 35qyt1k31spqnjp5zrxgc2zqrjxkvtj 0 783450 5132795 5073299 2026-04-26T16:15:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132795 wikitext text/x-wiki {{Твор мастацтва |тып = карціна |выява = Johannes Vermeer - The Procuress - Google Art Project.jpg |памер = 300px |апісанне = |назва = Зводніца |арыгінал = {{lang-nl|De koppelaarster}} |аўтар = [[Ян Вермер]] |год = 1656 |матэрыял = холст |тэхніка = [[Алейны жывапіс|алей]] |вышыня = 143 |шырыня = 130 |месцазнаходжанне = [[Дрэздэн]] |музей = [[Галерэя старых майстроў]] }} '''Зводніца''' ({{lang-nl|De koppelaarster}}) — карціна галандскага мастака [[Ян Вермер|Яна Вермера]], напісаная ім у 1656 годзе ва ўзросце 24 гадоў{{sfn|Schütz|2017|p=219}}<ref name="RKD, The Procuress" /><ref name="SKD, Bei der Kupplerin" />. Першая праца мастака ў [[Жанравы жывапіс|жанравым жывапісе]], якая адлюстроўвае сцэну са штодзённага жыцця, магчыма, у публічным доме<ref>{{нп5|Міке Баль|Mieke Bal|en|Mieke Bal}}, Bryan Gonzales. [http://books.google.nl/books?id=3Rx5e_KdgdkC&lpg=PA49&ots=7Vb13GYSjW&dq=vermeer%20the%20procuress%20analysis&hl=nl&pg=PA50#v=onepage&q=vermeer%20the%20procuress%20analysis&f=false The Practice of Cultural Analysis: Exposing Interdisciplinary Interpretation], Stanford University Press, 1999, p. 50.</ref>, і адрозная ад іншых ранніх прац на біблейскія і міфалагічныя тэмы. Адна з трох карцін, падпісаная і датаваная Вермерам (акрамя «{{нп5|Астраном (карціна Вермера)|Астранома|en|The Astronomer (Vermeer)}}» і «[[Географ (Вермеер)|Географа]]»). == Апісанне == Назва карціны, верагодна, адносіцца да жанчыны з хітрай усмешкай, якая апранута ў чорнае адзенне манашкі{{sfn|Binstock|2009|p=224}}. Чалавек злева ад яе, у чорным берэце, {{нп5|Дублет (адзенне)|дублеце|en|Doublet (clothing)}} з прарэзамі, са шклянкай піва ў адной руцэ і [[цыстра]]й у другой, быў ідэнтыфікаваны як сам аўтар карціны<ref>[http://www.essentialvermeer.com/lost_vermeer_self_portrait_baron_rolin/procuress_self-portrait.html «The Procuress: Evidence for a Vermeer Self-Portrait»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210503202933/http://www.essentialvermeer.com/lost_vermeer_self_portrait_baron_rolin/procuress_self-portrait.html |date=3 мая 2021 }} Retrieved September 13, 2010</ref>. Яго знешні выгляд мае прыкметнае падабенства з персанажам іншай працы Вермера — «{{нп5|Алегорыя жывапісу||en|The Art of Painting}}». Салдат у чырвоным камзоле, які трымае маладую жанчыну за грудзі, кідае манету ў яе працягнутую далонь. Аб’ёмны збан — узор [[вестэрвальд]]скай керамікі — стаіць на перакінутым праз балюстраду [[кілім]]е з каларытным арнаментам. Гэты ўсходні дыван, магчыма, прывезены з [[Ушак]]а<ref>Onno Ydema (1991) Carpets and their Datings in Netherlandish Paintings, 1540—1700, p. 43, 44, 145. ISBN 90-6011-710-7</ref>, займае добрую траціну карціны. Накінуты на яго чорны плашч з пяццю гузікамі быў дададзены Вермеерам на апошнім этапе працы над карцінай. == Гісторыя == Верагодна, на Вермера паўплывалі карціны {{нп5|Герард Тэрборх|Герарда Тэрборха|en|Gerard ter Borch}} падобнай тэматыкі і «Зводніца» [[Дзірк ван Бабюрэн|Дзірка ван Бабюрэна]] (каля 1622), якая належала Марыі Цінс, цешчы Вермера<ref name="jmm">[[:en:John Michael Montias|John Michael Montias]], ''Vermeer and His Milieu: A Web of Social History'', Princeton University Press, 1991, p.146.</ref>. Сляды карціны прасочваюцца да 1696 года, калі яна была прададзена на аўкцыёне ў Амстэрдаме пад назвай «Пакой з вясёлай кампаніяй». Да 1741 года знаходзілася ў Вальдштэйнаўскай калекцыі Дукса (цяпер {{нп5|Духцаў||en|Duchcov}}), пасля чаго яе набыў [[Аўгуст Саксонскі|Аўгуст III]], [[Курфюрства Саксонія|курфюрст Саксонскі]]. У 1980 годзе была выстаўлена ў {{нп5|Стары музей|Старым музеі|en|Altes Museum}} Берліна ([[Германская Дэмакратычная Рэспубліка|ГДР]])<ref name="Liedtke" />. Сёння захоўваецца ў [[Галерэя старых майстроў|Дрэздэнскай галерэі]]. == Матэрыялы == Тэхнічнае даследаванне гэтай карціны было праведзена ў 1968 годзе Германам Кунам{{sfn|Kühn|1968|pp=154–175}}. Аналіз пігментаў паказаў, што Вермер выкарыстоўваў свае звычайныя пігменты, такія як [[ультрамарын]] у сінім вінным збане і свінцова-алавяны жоўты ў куртцы жанчыны. Ён таксама выкарыстаў [[Смальта|смальту]] ў зялёных частках абруса і на менш звыклым для яго зялёным фоне<ref>{{Cite web|url=https://colourlex.com/project/vermeer-procuress/|title=Vermeer, The Procuress - Pigment Analysis at ColourLex|lang=en-US|website=ColourLex|access-date=2024-04-06|archive-date=2024-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406193404/https://colourlex.com/project/vermeer-procuress/|url-status=live}}</ref>. == Крытыка == Многія крытыкі адзначалі нетыповы для прац Вермера недахоп асвятлення. Пітэр Свіленс пісаў у 1950 годзе, што калі гэтая карціна наогул належыць пэндзлю Вермера, то яна дэманструе спробу мастака «''намацаць''» прыдатную форму выказвання. Эдвард Траўтшольд, аднак, дзесяццю гадамі раней напісаў, што ў «Зводніцы» ўпершыню і ў поўнай форме выявіўся тэмперамент 24-гадовага Вермера<ref name="Liedtke">[[:en:Walter Liedtke|Liedtke, Walter]]; Michiel C. Plomp and Axel Ruger (2001) Vermeer and the Delft School. New Haven and {{L.}}: Yale University Press. pp. 372, 374. ISBN 0-87099-973-7.</ref>. У сваёй досыць смелай кнізе «Сямейныя таямніцы Вермера» мастацтвазнаўца Бенджамін Бінстак выказаў здагадку, што карціна з’яўляецца псіхалагічным партрэтам сямейства мастака{{sfn|Binstock|2009|p=81}}, на якой ён адлюстраваў сябе музыкантам ва ўслужэнні гаспадыні публічнага дома, сваю жонку Катарыну — блудніцай{{sfn|Binstock|2009|p=231}}, а брата Вілема — пажадлівым салдатам{{sfn|Binstock|2009|p=81-82}}. На думку Бінстака, якога-небудзь павучальнага зместу гэтая «''змрочная і цёмная''» карціна не нясе{{sfn|Binstock|2009|p=123, 85}}. == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="RKD, The Procuress">{{cite web|url=https://rkd.nl/en/explore/images/242328|title=Johannes Vermeer — The Procuress, 1656 gedateerd|author=|date=|publisher=Сайт {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}}|lang=en|accessdate=2021-07-30}}</ref> <ref name="SKD, Bei der Kupplerin">{{cite web|url=https://skd-online-collection.skd.museum/Details/Index/415421|title=Bei der Kupplerin|author=|date=|publisher=Сайт [[Галерэя старых майстроў|Галерэі старых майстроў]]|lang=de|accessdate=2021-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210604102331/https://skd-online-collection.skd.museum/Details/Index/415421|archivedate=2021-06-04}}</ref> }} == Літаратура == * {{кніга|ref=Binstock|аўтар=B. Binstock.|частка=|загаловак=Vermeer’s Family Secrets. Genius, Discovery, and the Unknown Apprentice|спасылка=https://books.google.nl/books?id=71b6mDgJAWYC|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=|год=2009|том=|pages=|allpages=|серыя=|isbn=}} * {{артыкул|ref=Kühn|аўтар=Hermann Kühn|загаловак=A Study of the Pigments and the Grounds Used by Jan Vermeer|спасылка=https://www.jstor.org/stable/42618099|archive-url=https://web.archive.org/web/20240228150452/https://www.jstor.org/stable/42618099|archive-date=2024-02-28|выданне=Report and Studies in the History of Art|год=1968|volume=2|нумар=|pages=154–175|issn=0080-1240|мова=en}} * {{кніга|ref=Schütz|аўтар=Karl Schütz.|частка=|загаловак=Vermeer: The Complete Works|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=Cologne|выдавецтва=Taschen|год=2017|том=|pages=|allpages=258|серыя=|isbn=3836566583, 978-3836566582}} == Спасылкі == {{Commons}} * [https://skd-online-collection.skd.museum/Details/Index/415421 Карціна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210604102331/https://skd-online-collection.skd.museum/Details/Index/415421 |date=4 чэрвеня 2021 }} на сайце [[Галерэя старых майстроў|Галерэі старых майстроў]] * [https://rkd.nl/en/explore/images/242328 Карціна] на сайце {{нп5|Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў|Нідэрландскага інстытута гісторыі мастацтваў|en|Netherlands Institute for Art History}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Ян Вермер}} [[Катэгорыя:Карціны Яна Вермера]] [[Катэгорыя:Карціны 1656 года]] [[Катэгорыя:Карціны са збораў Галерэі старых майстроў]] [[Катэгорыя:Жанравыя карціны]] aztomt0fozp7hs2bs8er4f3tulaj0jz 0 785752 5132917 5060845 2026-04-27T07:14:42Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Трэнеры каманды */ 5132917 wikitext text/x-wiki У сезоне 2015/2016 жаночы гандбольны клуб «[[Вікторыя-Бярэсце]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе сярод жанчын 2015/2016|2015/2016]] ('''5-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе сярод жанчын 2016|2016]] ({{Бр}}''' Бронзавы прызёр'''). == Склад каманды == * [[Паліна Кухарчык]] (1997) * Аляксандра Чашчэвік (1998) * Марыя Юрынок (1998) * Валерыя Юшчук (1997) * [[Наталля Карэцкая]] (1993) * Анастасія Стасевіч (1998) * [[Таццяна Пятручык ]] (1989) * [[Ірына Пучко]] (1988) * [[Алёна Алексяюк]] (1991) * Дар’я Шлыкова (1994) * [[Алена Мінушова]]а (1996) * Яна Мурашка (1999) * Крысціна Аляксеева (1999) * Валерыя Чаўгуз (1999) * Дзіяна Лукьянчык (1999) * Дар’я Місіюк (1998) * [[Кацярына Тарасюк]] (1986) * [[Марына Суравец]] (1990) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} Рыгор Хіліцкі (трэнер)<ref>[https://hand-ball.ru/komandy/bfg/berestie Списочный состав женской гандбольной команды "ЦОР «Виктория-Берестье» на период 2015/2016 г.г.]</ref> == Гл. таксама == * [[Сезон 2014/2015 ГК «Вікторыя-Бярэсце»]] * [[Сезон 2016/2017 ГК «Вікторыя-Бярэсце»]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20160430055401/http://handball.by/Виктория-Берестье/ЦОР-Виктория-Берестье.html Списочный состав женской гандбольной команды "ЦОР «Виктория-Берестье» на период 2015/2016 г.г.] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Вікторыя-Бярэсце|2015/2016]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2015/2016|Вікторыя-Бярэсце]] [[Катэгорыя:2015 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2016 год у Брэсце]] pfzfoo4nq98k8hhrm2ybwdfgr62ir4z 4 789363 5132911 5057907 2026-04-27T05:08:05Z Emilia Noah 155537 5132911 wikitext text/x-wiki {{Архіў}} ==[[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе]] == {{закрыта}} Прапаную на статус. Асвятліў розныя бакі тэмы: ад ваенных да побытавых момантаў. Шмат увагі пры напісанні надаў успамінам удзельнікаў падзей. [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 11:41, 21 сакавіка 2026 (+03) === Галасаванне=== #{{За}}. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 16:51, 27 сакавіка 2026 (+03) #{{За}}.--[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:04, 25 красавіка 2026 (+03) #{{за}}. Там можа яшчэ ёсць нейкія дробныя памылкі ў перакладзе, павычытваю, але агулам для статусу адпавядае на мой погляд [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:06, 25 красавіка 2026 (+03) # {{за}}. Дзякуй за якасны артыкул! [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:23, 25 красавіка 2026 (+03) ===Заўвагі=== *«звярталіся адзін да аднаго па ўласным імі і імі па бацьку» нешта не так са склонам ці мне проста здаецца? ** {{Зроблена}} [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 12:09, 27 сакавіка 2026 (+03) *«маладыя ангольскія лётчыкі бачылі сумленнае і беражлівыя адносіны» канчаткі слоў розныя, блытаніна атрымоўваецца. ** {{Зроблена}} [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 12:10, 27 сакавіка 2026 (+03) *«маладога лейтэнанта, камандзіра ангольской радыётэхнічнай роты за спазненне на раняшняю пабудову» няўдалы пераклад {{Lang-ru|построение}}, як мне падаецца. ** {{Зроблена}} [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 12:15, 27 сакавіка 2026 (+03) *«У 1991—1992 гады спецыялісты спешна пакідаюць гарачую кропку», «правёў у турмах каля паўтары гадоў» з ужываннем слова ''год'' нейкія недасканаласці. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:48, 25 сакавіка 2026 (+03) ** {{Зроблена}} [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 12:17, 27 сакавіка 2026 (+03) * Шмат чаго трымаецца на ўспамінах ветэранаў і ў прынцыпе на савецкім бачанні сітуацыі, рускамоўных крыніцах. Пажадана дадаць больш аналітычных крыніц ці поглядаў з іншай перспектывы, ангольцаў, партугальцаў, кубінцаў, ПАР, кагосьці неангажаванага ўвогуле. Таксама заўважце, што паправіў некаторыя недакладнасці ў вас, якія могуць скажаць факталогію. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:58, 25 красавіка 2026 (+03) ** Разбавіў змест невялікай (пакуль) колькасцю іншамоўных крыніц, пераважна рассакрэчанымі дакументамі ЦРУ. Гэта адразу і погляд з супрацьлеглага, варожага да СССР боку, і аб’ектыўная аналітычная інфармацыя, так як унутраныя дакументы спецслужб пазбаўлены прапаганды, чыста справаздачы і аналітыка. [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 22:24, 25 красавіка 2026 (+03) **:дзякуй! [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:16, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус відавочны, артыкул атрымаў запытаны статус. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:05, 26 красавіка 2026 (+03) ==[[Знешняя палітыка БССР]]== {{закрыта}} Прапаную. Артыкул заснаваны на публікацыях беларускіх даследчыкаў. Ужо мае адпаведны статус у рувікі. [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 13:48, 16 кастрычніка 2025 (+03) === Галасаванне=== # {{за}}, апрацаваны адпаведны масіў крыніц, артыкул выглядае завершана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:38, 19 кастрычніка 2025 (+03) # {{за}}--[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 14:06, 20 кастрычніка 2025 (+03) # {{за}} добры артыкул, цалкам раскрывае тэму.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:46, 24 кастрычніка 2025 (+03) # {{За}}, добрая праца. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 20:37, 24 кастрычніка 2025 (+03) ===Заўвагі=== Варта б фотак якіх дадаць, пад [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%AF._%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%96_%D0%92._%D0%9A%D1%83%D0%BF%D1%80%D1%8D%D0%B2%D1%96%D1%87.jpg гэту] можна напр. пару радкоў тэксту ў артыкул упісаць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:47, 16 кастрычніка 2025 (+03) Мо [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:United_Nations_Member_States-1946.png гэту карту] выкарыстаць для ілюстрацыі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:21, 16 кастрычніка 2025 (+03) * {{Зроблена}} [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 18:11, 18 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Галасоў для абрання дастаткова, заўвагі ўлічаны. Артыкул атрымаў запытаны статус. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:15, 15 лістапада 2025 (+03) == [[Чорная смерць]] == {{закрыта}} Пераклад выдатнага артыкула з ру вікі. Пастараўся вычытаць і дапоўніць. Дадаў адзін раздзел з тэорыяй пра ўплыў на Субсахарскую Афрыку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:59, 30 ліпеня 2025 (+03) === Галасаванне === #{{за}}, добры артыкул. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:11, 25 верасня 2025 (+03) === Заўвагі === Яшчэ застаюцца граматычныя памылкі. Відавочна, значная частка тэксту перакладалася з рускай мовы з дапамогай электроннага перакладчыка. Трэба асобна вычытваць кожны абзац. Напрыклад, у адным абзацы сустракаецца Пантан і Понтан — неабходна вызначыцца з напісаннем прозвішча. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 20:06, 30 ліпеня 2025 (+03) :Дзякуй за заўвагу і выпраўленні! Вырашыў пакуль зрабіць Понтан для аднастайнасці, але можна пераправерыць націск у перспектыве. Артыкул перакладаўся з дапамогай ШІ, але цалкам вычытваўся разам са слоўнікам і Language Tool, таму калі застаюцца памылкі, то гэта чалавечы фактар. Удзячны ўсім папраўкам і дапаўненням. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:53, 30 ліпеня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Цягам вызначанага тэрміну намінацыя не артымала дастатковай падтрымкі, запытаны статус артыкулу не нададзены. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:11, 15 лістапада 2025 (+03) == [[Голад (раман)]] == {{закрыта}} Прапаную на статус добрага артыкула. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:04, 19 чэрвеня 2025 (+03) === Галасаванне === *{{за}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:26, 30 ліпеня 2025 (+03) *{{за}} --[[Удзельнік:Culamar|Culamar]] ([[Размовы з удзельнікам:Culamar|размовы]]) 16:13, 28 жніўня 2025 (+03) *{{За}}. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 19:11, 29 жніўня 2025 (+03) === Заўвагі === {{закрыта-канец}} === Вынік === Колькасць галасоў для абрання дастатковая, заўваг і пярэчанняў не выказана. Намінант атрымаў запытаны статус. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 2 верасня 2025 (+03) == [[Мікіта Зносак]] == {{закрыта}} Выстаўляю на статус артыкул пра персанажа, які спрабуе быць кім заўгодна, але не хоча быць беларусам. Заўвагі да артыкула вітаюцца. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 21:20, 5 красавіка 2025 (+03) === Галасаванне === * {{За}}, артыкул адпавядае патрабаванням [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 00:12, 9 красавіка 2025 (+03) * {{за}}. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:28, 30 мая 2025 (+03) * {{за}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:12, 1 чэрвеня 2025 (+03) === Заўвагі === *«…Янкай Купалай ярка паказаны тып людзей» — нешта не тое са слонам імя і прозвішча, але я не тое каб спецыяліст у галіне сінтаксісу. [[Удзельнік:Captain Ben Richards|captain Ben Richards]] ([[Размовы з удзельнікам:Captain Ben Richards|размовы]]) 01:51, 6 красавіка 2025 (+03) :: Замісгендарылі. Мае быць «Янкам Купалам». --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 11:22, 6 красавіка 2025 (+03) ::: Дзякуй за выпраўленую памылку, цяпер буду ведаць. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 20:18, 7 красавіка 2025 (+03) *Някепска было б дадаць архіўную спасылку на зноску 37. [[Удзельнік:Captain Ben Richards|captain Ben Richards]] ([[Размовы з удзельнікам:Captain Ben Richards|размовы]]) 11:57, 6 красавіка 2025 (+03) :: На жаль, у [[Wayback Machine|Вэб-архіве]] няма гэтага нумара беластоцкай «Нівы». [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 20:18, 7 красавіка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Колькасць галасоў для абрання дастатковая, заўвагі ўлічаны. Артыкул атрымаў запытаны статус. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) == [[Прыватныя ваенныя кампаніі ў Іракскай вайне]] == {{закрыта}} Прапаную на статус. У якасці крыніц выкарыстоўваў працы шырокага кола спецыялістаў: гісторыкаў, аналітыкаў, былых вайскоўцаў, даследчыкаў ПВК (у тым ліку Дэвіда Айзенберга — вядомага эксперта ў гэтай вобласці), палітолагаў. Крыху інфармацыі ўзяў ад Даследчай службы Кангрэса ЗША. [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 17:55, 25 студзеня 2025 (+03) === Галасаванне === #{{За}}, асцярожна прапаную надаць статус, выправіў некаторыя дробязі. [[Удзельнік:Captain Ben Richards|captain Ben Richards]] ([[Размовы з удзельнікам:Captain Ben Richards|размовы]]) 18:15, 11 лютага 2025 (+03) === Заўвагі === {{закрыта-канец}} === Вынік === Цягам вызначанага тэрміну намінацыя не атрымала належнай падтрымкі і была закрыта. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:03, 14 мая 2025 (+03) == [[Берэн і Луціен]] == {{закрыта}} Прапаную. [[Удзельнік:Фэянорчык|Фэянорчык]] ([[Размовы з удзельнікам:Фэянорчык|размовы]]) 23:04, 18 студзеня 2025 (+03) === Галасаванне === # {{за}} Якасна выкананы і аформлены артыкул. --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 10:18, 19 студзеня 2025 (+03) # {{за}} і для агульнай звязнасці тэмы вельмі карысны артыкул. --[[Удзельнік:Maksim L.|Максім Л.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim L.|размовы]]) 13:55, 22 студзеня 2025 (+03) # {{За}}, прачытаў, выправіў сёе-тое. [[Удзельнік:Captain Ben Richards|captain Ben Richards]] ([[Размовы з удзельнікам:Captain Ben Richards|размовы]]) 23:23, 26 студзеня 2025 (+03) # {{За}} тэма раскрыта, асноўныя патрабаванні выкананы. Статус заслугоўвае [[Удзельнік:DBatura|DBatura]] ([[Размовы з удзельнікам:DBatura|размовы]]) 12:08, 28 студзеня 2025 (+03) === Заўвагі === {{закрыта-канец}} === Вынік === Кансэнсус відавочны, артыкул атрымаў запытаны статус. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 11:05, 9 лютага 2025 (+03) nard81e60uqjsojb93osfhpqn4hiyp9 0 789885 5132915 5130364 2026-04-27T07:05:51Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5132915 wikitext text/x-wiki У сезоне 2003/2004 гандбольны клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|2003/2004]] ({{Ср}}'''Срэбраны прызёр'''). == Склад каманды == * [[Аляксей Раманавіч Жук|Аляксей Жук]] (1980) * [[Станіслаў Закржэўскі |Станіслаў Закржэўскі]] (1982) * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў|Аляксей Васільеў]] (1982) * Сяргей Ісачанка (1986) * Іван Антушэвіч (1981) * Сяргей Кастрама (1983) * [[Аляксандр Уладзіміравіч Цітоў|Аляксандр Цітоў]] (1986) * Сяргей Гоўша (1982) * [[Аляксей Даманцэвіч]] (1982) * Ілья Міцкавец (1983) * [[Аляксандр Падасінаў]] (1984) * [[Дзмітрый Васілевіч Чыстабаеў|Дзмітрый Чыстабаеў]] (1986) * [[Васіль Уладзіміравіч Астроўскі|Васіль Астроўскі]] (1981) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Спартак Пятровіч Мірановіч|Спартак Мірановіч]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} Васіль Паўленка (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2002/2003 ГК СКА Мінск]] * [[Сезон 2004/2005 ГК СКА Мінск]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/5972/ Разъехались, разлетелись] [[Катэгорыя:Сезоны ГК СКА Мінск|2003/2004]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2003/2004|ГК СКА Мінск]] [[Катэгорыя:2003 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2004 год у Мінску]] 6wtbcb72ixbmabpq4827df5u5cwqy11 0 790464 5132667 5029072 2026-04-26T12:44:51Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Генерал-ад'ютанты (Расійская імперыя)]]; дададзена [[Катэгорыя:Генерал-ад’ютанты (Расійская імперыя)]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132667 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Павел Аляксеевіч Тучкоў (герой вайны 1812 года)}} {{Ваенны дзеяч |імя = Павел Аляксеевіч Тучкоў |дата нараджэння = 19.04.1803 (7) |месца нараджэння = |дата смерці = 2.2.1864 (21.1) |месца смерці = |выява = Tuchkow P A 1802-1864.jpg |шырыня = 200px |апісанне выявы = |мянушка = |псеўданім = |прыналежнасць = {{Расійская імперыя}} |гады службы = [[1817]]—[[1864]] |званне = {{Чыны Расійскай імперыі|правадзейны стацкі саветнік}}<br>[[Генерал-ад’ютант]]<br>{{РІА, Генерал ад інфантэрыі}} |род войскаў = |камандаваў = начальнік штаба [[Грэнадзёрскі корпус|Грэнадзёрскага корпуса]] (10.01.1834<ref>Зацверджаны на пасадзе 01.08.1836.</ref>—25.12.1840)<br>дырэктар Ваенна-тапаграфічнага дэпо (13.12.1843—15.05.1855)<br>в. а. начальніка штаба Сярэдняй арміі (15.05.1855—14.09.1856)<br>начальнік рэзерваў армейскай пяхоты (14.09.1856<ref>Зацверджаны на пасадзе 06.12.1858.</ref>—08.09.1859) |частка = |бітвы = [[Руска-турэцкая вайна (1828—1829)]]<br>[[Польскае паўстанне (1830)]]<br>[[Крымская вайна|Усходняя вайна (1853—1856)]] |узнагароды = {{шэраг |{{Ордэн Святога Аляксандра Неўскага з алмазамі}} |{{Ордэн Святога Уладзіміра 1 ступені}} |{{Ордэн Белага арла (Расійская імперыя)}} |{{Ордэн Святога Уладзіміра 2 ступені з мячамі}} }} {{шэраг |{{Ордэн Святой Ганны 1 ступені з мячамі і імператарскай каронай}} |{{Ордэн Святога Георгія 4 ступені (25 гадоў)}} |{{Ордэн Святога Станіслава 1 ступені}} |{{Ордэн Святога Уладзіміра 3 ступені з мячамі}} }} {{шэраг |{{Ордэн Святой Ганны 2 ступені з мячамі і імператарскай каронай}} |{{Ордэн Святога Уладзіміра 4 ступені}} }} {{шэраг |{{Медаль За турэцкую вайну}} |{{Медаль За ўзяцце прыступам Варшавы}} |{{Медаль У памяць вайны 1853—1856 гг.|тып=з цёмнай бронзы на Уладзімірскай стужцы}} |{{Ордэн Virtuti Militari 4 ступені}} }} {{шэраг |{{Ордэн Жалезнай кароны 1-й ступені}} |{{Ордэн Чырвонага арла 1 ступені}} }} |сувязі = |у адстаўцы = |роспіс = |вікісховішча = Pavel Alexeevich Tuchkov (1803) }} '''Павел Аляксеевіч Тучкоў''' ({{lang-ru|Павел Алексеевич Тучков}}; 1803—1864) — ваенны [[тапограф]], [[генерал-ад’ютант]], [[генерал ад інфантэрыі]]. [[Граданачальнікі Масквы|Маскоўскі ваенны генерал-губернатар]]. Член [[Дзяржаўны савет Расійскай імперыі|Дзяржаўнага савета]]. Пляменнік і поўны цёзка героя Айчыннай вайны 1812 года генерала [[Павел Аляксеевіч Тучкоў (герой вайны 1812 года)|П. А. Тучкова]]. == Біяграфія == Паходзіў з роду [[Тучковы]]х. Павел Аляксеевіч быў сынам [[генерал-маёр]]а [[Аляксей Аляксеевіч Тучкоў (1766)|Аляксея Аляксеевіча Тучкова]] (1766—1853) і Караліны Іванаўны Іваноўскай. Яго брат, [[Аляксей Аляксеевіч Тучкоў (дзекабрыст)|Аляксей]], быў звязаны з [[Дзекабрысты|дзекабрысцкім рухам]]. Выхоўваўся ў [[Маскоўскі ўніверсітэцкі высакародны пансіён|Высакародным пансіёне пры Маскоўскім універсітэце]] (1815) і [[Пажаскі корпус|Пажаскім кадэцкім корпусе]] (1817). Пасля заканчэння ў 1817 годзе маскоўскага [[вучылішча калонаважатых]] быў узведзены ў чын [[прапаршчык]]а і выпушчаны ў [[Світа Яго Імператарскай Вялікасці|Світу Я. І. В.]] па кватэрмайстарскай частцы. У снежні 1817 прыбыў у галоўную кватэру 1-й арміі ў [[Магілёў|Магілёве]]. У 1817—1820 гадах — на здымцы прасторы, якую займалі войскі 1-й і 2-й армій. У жніўні 1820 года пераведзены ў Гвардзейскі генеральны штаб. У палявы сезон 1820—1821 гг. — на здымцы ракі [[Бярэзіна|Бярэзіны]], тапаграфічных маршрутаў ад [[Разань|Разані]] праз [[Мічурынск|Казлоў]] і [[Ліпецк]] да [[Варонеж]]а, ад [[Відзы|Відзаў]] праз [[Себеж]] да ст. Лікошкіна. У 1823 удзельнічаў у здымцы тапаграфічных маршрутаў ад Магілёва праз [[Мсціслаў]], [[Раслаўль]] і [[Бранск]] да [[Арол (горад)|Арла]], адкуль пасля агляду вярнуўся ў галоўную кватэру арміі. З 3 снежня 1823 па 1 красавіка 1824 быў у адпачынку. 20 мая 1825 года прыкамандзіраваны да [[1-ы гвардзейскі корпус|Гвардзейскага корпуса]] на час манеўраў. У жніўні 1825 года камандзіраваны начальнікам Галоўнага штаба баронам [[Іван Іванавіч Дзібіч-Забалканскі|І. І. Дзібічам]] у Астраханскую губерню для складання статыстычнага апісання яе частак<ref>Асаблівая падзяка Дзібіча ад 23.09.1825.</ref>. У верасні 1825 камандзіраваны ў [[Таганрог]]. Пасля смерці [[Аляксандр I (імператар расійскі)|Аляксандра I]] суправаджаў труну з яго целам да Масквы. З 12 студзеня 1826 па 1 красавіка 1827 афіцыйна лічыўся ў адпачынку. Аднак у жніўні 1826 выконваў абавязкі старшага ад’ютанта, па частцы Генеральнага штаба, пры начальніку штаба зборнага гвардзейскага атрада ген.-ад’ютанце [[Аляксандр Іванавіч Нейдгарт|А. І. Нейдгарце]], на каранацыйных урачыстасцях у Маскве. З 14 жніўня 1826 камандзіраваны з адмысловым даручэннем<ref>Для збору звестак пра зноў фарміраваныя турэцкія войскі і складання ваеннага агляду Еўрапейскай Турцыі.</ref> у [[Канстанцінопаль]] у распараджэнне расійскага пасланца ў Турцыі тайнага саветніка [[Аляксандр Іванавіч Рыбап’ер|А. І. Рыбап’ера]]. З 4 верасня 1826 па 26 верасня 1827 ажыццяўляў здымку маршрутаў па галоўных дарогах Еўрапейскай Турцыі і наваколляў Канстанцінопаля з Канстанцінопальскім пралівам. У кастрычніку 1827 вярнуўся ў Санкт-Пецярбург. Падчас [[Руска-турэцкая вайна (1828—1829)|руска-турэцкай вайны 1828—1829 гг.]] камандзіраваны ў 2-ю армію. 18 красавіка 1828 прызначаны капітанам над калонаважатымі. 28 красавіка прыбыў у [[Кішынёў]]. У маі ўдзельнічаў у аблозе крэпасці [[Брэіла|Браілаў]]. З 24 мая — в. а. капітана над калонаважатымі пры галоўнай кватэры арміі. 27 мая ўдзельнічаў у бітве на пераправе цераз [[Дунай]] у Сатунаве, 7 ліпеня — пры паселішчы Баландык; 17 ліпеня прызначаны в. а. обер-кватэрмайстра атрада ген.-лейтэнанта [[Фёдар Васільевіч Рыдыгер|Ф. В. Рыдыгера]]; 17-19 ліпеня ўдзельнічаў у баях пры паселішчы Чыфлік, 3 жніўня — пры паселішчы Косцеж, 8 жніўня вярнуўся ў галоўную кватэру; 24 верасня прыбыў пад крэпасць [[Варна|Варну]] і 29 верасня прысутнічаў пры здачы крэпасці. З прычыны хваробы ў кастрычніку 1828 адпраўлены ў Расію і ў лістападзе прыбыў у [[Адэса|Адэсу]]. У снежні 1828 прыкамандзіраваны да канцылярыі [[Генерал-кватэрмайстар|ген.-кватэрмайстра]] Галоўнага штаба. 15 мая 1829 прызначаны в. а. обер-кватэрмайстра войскаў у Санкт-Пецярбургу. У красавіку 1830 прызначаны выкладчыкам ваенных навук (тактыкі і ваеннай гісторыі) у [[Мікалаеўскае кавалерыйскае вучылішча|Школе гвардзейскіх падпрапаршчыкаў і кавалерыйскіх юнкераў]] (12.04, сталовыя грошы 2000 руб. у год не ў прыклад іншым). З 1 мая — [[Кватэрмайстар|обер-кватэрмайстар]] асобнага Гвардзейскага корпуса. У час здушэння [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|вызвольнага паўстання 1831 года]] выехаў 8 лютага з Санкт-Пецярбурга; 25.02 прыбыў у [[Беласток]], 15.03 у [[Тыкоцін]], 17.03 у [[Ломжа|Ломжу]] для складання дыслакацыі гвардыі. З красавіка па жнівень 1831 удзельнічаў у розных сутычках з паўстанцамі пры руху арміі да [[Варшава|Варшавы]], у жніўні 1831 — у штурме перадавых умацаванняў і гарадскога вала [[Варшава|Варшавы]]. У кастрычніку 1831 выступіў у Расію. З 7 лістапада 1831 па 10 жніўня 1832 — у адпачынку. 10 студзеня 1834 прызначаны в. а. начальніка штаба [[Грэнадзёрскі корпус|Грэнадзёрскага корпуса]], 30 жніўня узведзены ў [[флігель-ад’ютант]]ы Світы Я. І. В., 1 жніўня 1836 зацверджаны на пасадзе, з узвядзеннем у генерал-маёры і з пакіданнем у Генеральным штабе. З 25 снежня 1840 па 11 студзеня 1843 быў у адстаўцы па стане здароўя, з прызначэннем пенсіі ў 2/3 акладу. У 1843 запрошаны міністрам дзяржаўных маёмасцей генерал-ад’ютантам графам [[Павел Дзмітрыевіч Кісялёў|П. Д. Кісялёвым]] на пасаду члена Савета міністра і 11 студзеня прызначаны на службу ў [[Міністэрства дзяржаўных маёмасцей Расійскай імперыі|Міністэрстве дзяржаўных маёмасцей]]. 18 лютага 1843 года ўзведзены ў [[Правадзейны стацкі саветнік|правадзейныя стацкія саветнікі]]. З 30 мая 1843 рэвізаваў упраўленні дзяржаўных маёмасцей ў Разанскай, Тамбоўскай, Пензенскай і Саратаўскай губернях. З 13 снежня 1843 перайменаваны ў ген.-маёры і прызначаны дырэктарам [[Ваенна-тапаграфічнае дэпо|Ваенна-тапаграфічнага дэпо]], з залічэннем па Генеральным штабе, 16.12 заняў пасаду. У 1844—1851 кіраўнік [[Трыянгуляцыя (геадэзія)|трыянгуляцый]] [[Цвярская губерня|Цвярской губерні]] і частак [[Наўгародская губерня|Наўгародскай]], [[Валагодская губерня|Валагодскай]], [[Уладзімірская губерня|Уладзімірскай]] і [[Яраслаўская губерня|Яраслаўскай]] губерняў. У 1847—1850 гадах ажыццяўляў трыганаметрычную здымку ў [[Царства Польскае|Царстве Польскім]] і [[Аўстрыя|Аўстрыі]]. 26.11.1848 узнагароджаны ордэнам Св. Георгія 4 кл. (№ 7932 паводле [[Спісы кавалераў ордэна Святога Георгія|спісу Грыгаровіча — Сцяпанава]]) за выслугу 25 гадоў у афіцэрскіх чынах. Правадзейны член [[Рускае геаграфічнае таварыства|Рускага геаграфічнага таварыства]] з {{СС3|19.09.1845}} года<ref>Временный устав Русского географического общества. — СПб., 1845. — [4], 20 с.</ref>. Узведзены ў генерал-лейтэнанты 11 красавіка 1848. [[Файл:PA Tuchkov.jpg|thumb|180 px|left|П. А. Тучкоў]] У час [[Крымская вайна|Крымскай вайны 1853—1856]], з 15 мая 1855 прызначаны в. а. начальніка штаба Сярэдняй арміі, 13.06 заняў пасаду. З 14 верасня 1856 прызначаны в. а. начальніка асобнага корпуса рэзерваў армейскай пяхоты, з пакіданнем у Генеральным штабе; 14.10 адправіўся, 28.10 прыбыў да пасады. Знаходзячыся на той пасадзе, 24 чэрвеня 1857 прызначаны старшынёй Камісіі для разгляду следчых спраў і дазнанняў і зацвярджэння прысудаў аб беспарадках і злоўжываннях па забеспячэнні войскаў былых Паўднёвай арміі і войскаў, у Крыме размешчаных, рознымі прадметамі забеспячэння. З 6 снежня 1858 зацверджаны на пасадзе начальніка рэзерваў. 17 красавіка 1859 узведзены ў [[генерал-ад’ютант]]ы Світы. З 8 жніўня 1859 — генерал ад інфантэрыі і маскоўскі ваенны генерал-губернатар, з пакіданнем у Генеральным штабе. З 17 кастрычніка 1859 — ганаровы член [[Маскоўскае таварыства сельскай гаспадаркі|Імператарскага маскоўскага таварыства сельскай гаспадаркі]]. 13 лістапада 1859 прызначаны апекуном [[Акадэмія камерцыйных навук|Маскоўскай практычнай акадэміі камерцыйных навук]]. Прэзідэнт Маскоўскага бегавога таварыства<ref>{{cite web |url=https://dlib.rsl.ru/viewer/01003616106 |title=Альбом пятидесятилетнего юбилея Московского общества любителей конского бега. 1834-1884 / Сост. и изд. ст. чл. О-ва Д.Д. Сонцовым. - Москва : типо-лит. М.И. Нейбюргер, ценз. 1884 г. |access-date=2021-02-17 |archive-date=2017-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170307061535/http://dlib.rsl.ru/viewer/01003616106 |url-status=live }}</ref>. Ініцыятар увядзення ў Маскве новага грамадскага ўпраўлення, палажэнне пра якое прынята 20 сакавіка 1862. На змену [[Шасцігласная дума|Шасцігласнай думе]] прыйшлі агульнасаслоўныя выбарныя структуры — Агульная і Распарадчая думы, дзе большасць важных гарадскіх праблем вырашалася на сумесных пасяджэннях гласных ад усіх саслоўяў. Студэнцкія хваляванні ў верасні—кастрычніку 1861 скончыліся сутыкненнем з паліцыяй ля гасцініцы «Дрэздэн» на Цвярской вуліцы і арыштам пасланых на перамовы студэнтаў у генерал-губернатарскім доме. Па патрабаванні генерал-губернатара быў адкрыты гарадскі Статыстычны камітэт, які дзейнічаў незалежна ад губернскага. Па прыкладзе Санкт-Пецярбурга заснаваны [[Адрас-кантора|Адрасны стол]]. Пры яго падтрымцы створаны [[маскоўскі заапарк|Маскоўскі заалагічны сад]] і Арнольда-Траццякоўскае вучылішча для глуханямых. З 23 красавіка 1861 — член [[Дзяржаўны савет Расійскай імперыі|Дзяржаўнага савета]]. З 26 жніўня 1862 залічаны ў [[Барадзінскі 68-ы пяхотны полк|лейб-пяхотны Барадзінскі Яго Вялікасці полк]]. Памёр у Маскве {{СС3|21.1.1864}} года на 61-м годзе жыцця; пахаваны на [[Некропаль Новадзявочага манастыра|могілках Новадзявочага манастыра]]. У знак удзячнасці і павагі да яго заслуг масквічы на сабраныя па падпісцы сродкі збудавалі яму надмагільны помнік ([[Ліквідацыя цвінтароў у СССР|знесены пры савецкай уладзе]]). Яго прозвішча выбіта на медалі «У памяць 50-годдзя [[Корпус ваенных тапографаў|Корпуса ваенных тапографаў]]». == Чыны і званні == * [[Пажаскі корпус|Паж]] (07.02.1811) * [[Прапаршчык]] (26.11.1817) * [[Падпаручнік]] (10.12.1819) за адзнаку * [[Паручнік]] (3.02.1823) * [[Штабс-капітан]] (29.03.1825) * [[Капітан (воінскае званне)|Капітан]] (22.08.1827) за адзнаку * [[Палкоўнік]] (14.11.1828) за адзнаку * [[Флігель-ад'ютант]] (30.08.1834) * [[Генерал-маёр]] (01.08.1836) за адзнаку * [[Правадзейны стацкі саветнік]] (8.02.1843) * [[Генерал-маёр]] (13.12.1843, са старшынствам з 19.07.1839) * [[Генерал-лейтэнант]] (11.04.1848) * [[Генерал-ад'ютант]] (17.04.1859) * [[Генерал ад інфантэрыі]] (08.09.1859) == Узнагароды == * Найвышэйшы падарунак у 500 руб. (12.12.1824) * Сярэбраны медаль у памяць знаходжання пры труне Аляксандра I (4.09.1826) * [[Ордэн Святога Уладзіміра]] 4 ст. (29.07.1827) за камандзіроўку ў Турцыю * [[Ордэн Святой Ганны]] 2 ст. з мячамі (14.03.1829) за адзнаку пры Косцежы * Адначасовае гадавое дараванне не ў залік (24.09.1829) * Сярэбраны [[медаль «За турэцкую вайну»|медаль «За турэцкую вайну. 1828—1829»]] (01.10.1829) * Найвышэйшы падарунак у 2000 руб. за складанне «поўнай гісторыі» лейб-гвардыі Ізмайлаўскага палка (дэк. 1830) * Імператарская карона да ордэна Святой Ганны 2 ст. (19.03.1831) * Ордэн Святога Уладзіміра 3 ст. з мячамі (25.06.1831) за адзнаку пры в. Жолткі * Пастаўленая арэнда па чыне на 12 гадоў за адзнаку пры штурме Варшавы (01.03.1832) * Адначасова 400 руб. (6.12.1832) * Знак ордэна [[Virtuti Militari|За ваенную годнасць]] 4 ст. (1832) * Сярэбраны [[медаль «За ўзяцце прыступам Варшавы»]] (1832) * Найвышэйшая падзяка за складанне часопіса паходу і дзеянняў гвардыі (24.10.1833) * [[Найвышэйшае спрыянне]] за агляды, парады, вучэнні, манеўры (21.08, 23.08, 30.08, 04.09.1834) * Найвышэйшае спрыянне за агляды, парады, вучэнні, манеўры (22.01, 25.03, 17.07, 28.07.1836) * [[Знак узнагароды беззаганнай службы]] за «XV» гадоў (22.08.1836) * Найвышэйшае спрыянне за агляды, парады, вучэнні, манеўры (23.07, 29.07.1837; 13.08.1838) * [[Ордэн Святога Станіслава (Расійская імперыя)|Ордэн Святога Станіслава]] 1 ст. (25.06.1839) * Найвышэйшае спрыянне за агляды (31.07, 01.08.1840) * Ордэн Святой Ганны 1 ст. з мячамі (01.08.1840) * Пастаўленая арэнда 1200 руб. срэбрам на 6 гадоў з 04.03.1844 (08.11.1843) * Імператарская карона да ордэна Святой Ганны 1 ст. (19.06.1845) * Асаблівае найвышэйшае спрыянне за агляд (16.01.1847) * Ордэн Святога Уладзіміра 2 ст. з мячамі (30.05.1847) * Найвышэйшае спрыянне за агляд (14.05.1848) * [[Ордэн Святога Георгія]] 4 ст. за 25 гадоў службы ў афіцэрскіх чынах (26.11.1848) * Арэнда падоўжана на 6 гадоў (20.03.1850) * Найвышэйшае спрыянне (08.04.1850) * Табакерка з вензелевай выявай імя Я. І. В. (25.06.1851) * Знак узнагароды беззаганнай службы за «XXX» гадоў (22.08.1852) * [[Ордэн Белага арла (Расійская імперыя)|Ордэн Белага Арла]] (17.07.1853) * Найвышэйшае спрыянне за агляд (16.01.1856) * Указаная арэнда 1500 руб. срэбрам у год на 6 гадоў (30.03.1856) * [[Ордэн Святога Аляксандра Неўскага]] (26.08.1856) * Цёмна-бронзавы [[медаль «У памяць вайны 1853—1856»]], на Уладзімірскай стужцы (26.08.1856) * Найвышэйшае спрыянне за агляды (08.07, 17.07.1857) * Знак узнагароды беззаганнай службы за «XXXV» гадоў (22.08.1857) * Найвышэйшае спрыянне за агляд (25.08.1857) * Асаблівае найвышэйшае спрыянне за агляд (8.09.1859) * Алмазныя знакі да ордэна Аляксандра Неўскага (17.04.1862) * Найвышэйшае спрыянне (24.08, 20.12.1862) * Ордэн Святога Уладзіміра 1 ст. (17.04.1863) замежныя: * Аўстрыйскі [[Ордэн Жалезнай кароны (Аўстрыйскі)|Ордэн Жалезнай кароны]] 1 ст. (30.01.1851) за здымкі ў Царстве Польскім і Аўстрыі * Прускі [[Ордэн Чырвонага Арла]] 1 ст. (10.03.1854) за садзейнічанне паспяховаму злучэнню расійскай і прускай трыянгуляцыі. == Шлюб і дзеці == [[Файл:ENTuchkova.jpg|thumb|200 px|Лізавета Іванаўна Тучкова]] Жонка (з 05 лютага 1830 года) — Лізавета Іванаўна Вярыгіна (04.07.1805—02.09.1875<ref>ЦГИА СПб. ф.19. оп.124. д.1221. с. 531. Метрические книги Пантелеимоновской церкви.</ref>), сястра генерал-кватэрмайстра, члена Дзяржаўнага савета [[Аляксандр Іванавіч Вярыгін|А. І. Вярыгіна]], унучка пісьменніка [[Аляксандр Сямёнавіч Хвастоў|А. С. Хвастова]]. У сувязі з высокай пасадай мужа была ўзведзена ў [[Кавалерная дама|кавалерныя дамы]] [[Ордэн Святой Кацярыны|ордэна Св. Кацярыны (малодшага крыжа)]] (1861). Дабрачынніца і заснавальніца Жаночага турэмнага камітэта ў Маскве. Паводле слоў сучасніка, Тучкова была вельмі разумнай, добрай жанчынай і далікатнай маці, ва ўсім згаджалася з воляю і прыхільнасцямі свайго каханага мужа. Не маючы любові да бліскучай кампаніі, сям'я Тучковых аддавала перавагу ціхаму, спакойнаму сямейнаму жыццю і карысталася ім цалкам. Дзеці іх атрымалі ў спадчыну ад бацькоў тую ж дабрыню, сціпласць і прастату, адрозніваліся безумоўнай адданасцю і глыбокай павагай да бацькоў, роўна як і дужай узаемнай сардэчнасцю паміж сабой<ref>Записки Беркута // Исторический Вестник. — 1911. — Том CXXVI. — С. 876—877.</ref>. Памерла ў Пецярбургу ад запалення лёгкіх, пахавана побач з мужам у Маскве на могілках Новадзявочага манастыра. Іх дзеці: * Алексей (25.04.1831<ref>ЦГИА СПб. ф.19. оп.111. д.248. с. 413. Метрические книги Пантелеимоновской церкви.</ref>—28.01.1833). * [[Міхаіл Паўлавіч Тучкоў|Міхаіл]] (1832—1890) — генерал-маёр Світы Я. І. В. (30.08.1875—30.08.1885), генерал-лейтэнант (30.08.1885) запасу армейскай пяхоты, сузаснавальнік Маскоўскага аддзялення [[Рускае музычнае таварыства|Імператарскага Рускага Музычнага таварыства]], першы сакратар Маскоўскага браталюбнага таварыства забеспячэння немаёмных кватэрамі, сузаснавальнік і віцэ-старшыня [[Белы крыж (дабрачыннае таварыства)|Таварыства Белага крыжа]], быў у шлюбе з графіняй Аленай Фёдараўнай Арловай-Дзянісавай (1843—1898). * [[Мікалай Паўлавіч Тучкоў|Мікалай]] (03.02.1834—09.11.1893) — генерал-маёр Світы Я. І. В. (01.01.1878—30.08.1888), генерал-лейтэнант (30.08.1888) запасу армейскай пяхоты, ганаровы міравы суддзя Мышкінскага павета Яраслаўскай губерні, правадыр дваранства Мышкінскага (1884—1886) і Угліцкага (1893) паветаў, быў у шлюбе з Кацярынай Канстанцінаўнай Апачынінай, унучкай [[Фёдар Пятровіч Апачынін|Ф. П. Апачыніна]], апякункай і ганаровай ахоўніцай Шышкінскага двухкласнага вучылішча Мышкінскага павета<ref>Залаты [[Медаль «За стараннасць» (Расійская імперыя)|медаль «За стараннасць»]], для нашэння на грудзі, на Ганнаўскай стужцы (30.04.1903).</ref>. * Аляксандра Паўлаўна Мяшчэрская, княгіня (10.11.1837—19.02.1881), жонка (з 17 красавіка 1857 года)<ref>[https://cgamos.ru/images/archive/01-0203-0745-000534/00000326.jpg БУ ЦГА Москвы, ф. 203, оп. 745, д. 534, с. 323. Метрические книги церкви Вознесения Господня на Большой Никитской] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210130045810/https://cgamos.ru/images/archive/01-0203-0745-000534/00000326.jpg |date=30 студзеня 2021 }}.</ref> князя Мікалая Мікалаевіча [[Мяшчэрскія|Мяшчэрскага]] (1834—1893), камер-юнкера, правадзейнага стацкага саветніка (01.01.1892), [[Мядынь|мядынскага]] павятовага правадыра дваранства (1875—1892). * Аляксандр (5.02.1843—21.02.1917) — генерал-маёр (3.06.1888), галоўны наглядчык [[Багадзельня|Багадзельні для знявечаных і хворых графа М. П. Шарамецева]], член [[Маскоўскае мастацкае таварыства|Маскоўскага мастацкага таварыства]], быў жанаты з Кацярынай Дзмітрыеўнай Бялеўцавай (1843—1930), апякункай Марыінскага прытулку, членам Маскоўскага аддзялення Расійскага таварыства Чырвонага Крыжа. * Юрый (9.12.1844—20.09.1853) — паж. == Сачыненні == * [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/22101-tuchkov-p-a-glavnye-cherty-moey-zhizni-1817-1824-zapiski-pavla-alekseevicha-tuchkova-spb-1881#page/7/mode/inspect/zoom/4 Главные черты моей жизни.] — СПб.: Тип. В. С. Балашева, 1881. — 64 с. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Федорченко В. И.'' Императорский Дом. Выдающиеся сановники: Энциклопедия биографий, т. 2. Красноярск-М., 2000. * {{кніга|аўтар= Сергеев С. В., Долгов Е. И.|частка= |спасылка частка= |загаловак= Военные топографы Русской Армии|арыгінал= |спасылка= |викитека= |адказны= |выданне= |месца= М.|выдавецтва= ЗАО «СиДиПресс» |год= 2001|том= |старонкі= 536—537|старонак= 592 |серыя= |isbn= 5-8443-0006-8 |тыраж=1500 |ref= Сергеев, Долгов}} {{Граданачальнікі Масквы|nocat=true}} [[Катэгорыя:Тучковы|Павел Аляксеевіч]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Пажаскага корпуса]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Маскоўскага вучылішча для калонаважатых]] [[Катэгорыя:Маскоўскія генерал-губернатары]] [[Катэгорыя:Члены Дзяржаўнага савета Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Генералы ад інфантэрыі (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны (1828—1829)]] [[Катэгорыя:Удзельнікі прыгнечання Польскага паўстання 1830—1831 гадоў]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Новадзявочым манастыры, чые магілы страчаны]] [[Катэгорыя:Генерал-ад’ютанты (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Члены Рускага геаграфічнага таварыства да 1917 года]] qo0ku2b6k5hsbh8z05eerkqwzviirks 0 790475 5132666 5019267 2026-04-26T12:44:30Z DzBar 156353 выдалена [[Катэгорыя:Генерал-ад'ютанты (Расійская імперыя)]]; дададзена [[Катэгорыя:Генерал-ад’ютанты (Расійская імперыя)]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132666 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Нейдгарт}} {{Ваенны дзеяч |імя = Аляксандр Іванавіч Нейдгарт |арыгінал імя = {{lang-de|Alexander Lorenz Wilhelm von Neidhardt}} |дата нараджэння = 5.11.1784 (25.10) |дата смерці = 8.9.1845 (27.8) |месца нараджэння = |месца смерці = |выява = Aleksander Neidgardt 1.jpg |шырыня = 250px |апісанне выявы = |прыналежнасць = {{Расійская імперыя}} |гады службы = |званне = [[генерал ад інфантэрыі]]<br>[[генерал-ад'ютант]] |род войскаў = пяхота, Генеральны штаб |камандаваў = 1-ы пяхотны корпус,<br> 6-ы пяхотны корпус,<br> [[Асобны Каўказскі корпус]] |частка = |бітвы = [[Вайна чацвёртай кааліцыі]],<br>[[Руска-шведская вайна (1808—1809)]],<br>[[Айчынная вайна 1812 года]],<br> [[Вайна шостай кааліцыі]],<br>[[Руска-турэцкая вайна (1828—1829)]],<br>[[Польскае паўстанне 1830 года|Польскае паўстанне (1830—1831)]],<br>[[Каўказская вайна]] |узнагароды = {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Ордэн Святога Георгія 3 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святога Георгія 4 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святога Уладзіміра 2 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святога Уладзіміра 3 ступені}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Святога Аляксандра Неўскага}}{{!!}}{{Ордэн Святой Ганны 1 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святой Ганны 2 ступені}}{{!!}}{{Ордэн Святой Ганны 3 ступені}} {{!}}- {{!}}{{Знак узнагароды за ваенную годнасць|2}}{{!!}}{{Залатая зброя «За адвагу» (2)}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Кавалер Вялікага крыжа Аўстрыйскага ордэна Леапольда}}{{!!}}{{Ордэн Чырвонага арла 1-й ступені}}{{!!}}{{Pour le Merite}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Грамадзянскіх заслуг Баварскай кароны}}{{!!}}{{Ордэн Мяча}}{{!!}}{{Ордэн Льва і Сонца 1 ступені}} {{!}}} |сувязі = |у адстаўцы = }} '''Аляксандр Іванавіч фон Нейдгарт''' ({{lang-de|Alexander Lorenz Wilhelm von Neidhardt}}; {{СС3|25.10.1784}} — {{СС4|27.8.1845}}, [[Масква]]) — [[генерал ад інфантэрыі]] (16.04.1841) [[Руская імператарская армія|рускай імператарскай арміі]], [[генерал-ад'ютант]] (15.12.1825). Камандуючы [[Асобны Каўказскі корпус|Асобным Каўказскім корпусам]] (25.10.1842 — 27.12.1844). Малодшы брат генерал-маёра [[Павел Іванавіч Нейдгарт|Паўла Іванавіча Нейдгарта]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Выбарг]]у {{СС3|25.10.1784}} года<!-- — сын сапраўднага тайнага саветніка [[Іван Лаўрынавіч Нейдгарт|Івана Лаўрынавіча Нейдгарта]] (1739—1815) з паволжскага дваранскага роду [[Нейдгарты|Нейдгартаў]]<ref>{{ВТ-ВЭС|Нейдгардты|том=16|страницы=576}} - няма ў гэтым АК</ref>-->. На службу паступіў у 1798 годзе ў [[фрыдрыхсгам]]скі гарнізон падпрапаршчыкам і ў снежні таго ж года ўзведзены ў прапаршчыкі. У 1803 годзе пераведзены ў [[Неўскі 1-ы пяхотны полк|Неўскі пяхотны полк]] і ў 1807 годзе быў прызначаны ад'ютантам графа [[Фёдар Фёдаравіч Буксгеўдэн|Ф. Ф. Буксгеўдэна]], з якім здзейсніў у тым жа годзе [[Вайна чацвёртай кааліцыі|паход у Прусію]] і ў наступным 1808 годзе ўдзельнічаў у [[Руска-шведская вайна 1808—1809|вайне са шведамі]]; за адзнаку ў справах быў ўзведзены ў капітаны і ўзнагароджаны [[Залатая зброя «За адвагу»|залатой шпагай з надпісам «За адвагу»]]<ref name="автоссылка1">[[Спіс генералаў па старшынстве|Список генералам по старшинству]]. — {{СПб.}}, 1844 г.</ref>. Па заканчэнні шведскай вайны Нейдгарт перайшоў у [[Чарнігаўскі 29-й пяхотны полк|Чарнігаўскі пяхотны полк]], а ў пачатку 1812 года Нейдгарт быў пераведзены ў Світу Яго Вялікасці па кватэрмайстарскай частцы, прычым на яго было ўскладзена складанне агляду заходняй граніцы. У пачатку [[Айчынная вайна 1812 года|вайны 1812 года]], знаходзіўся ў корпусе князя [[Пётр Хрысціянавіч Вітгенштэйн|П. Х. Вітгенштэйна]], удзельнічаў у шматлікіх бітвах і 12 ліпеня ў [[Бітва пад Клясціцамі|бітве пад Клясціцамі]] атрымаў рану ў грудзі навылёт куляй (за адзнаку ўзведзены ў падпалкоўнікі); у лістападзе зноў з'явіўся на тэатры ваенных дзеянняў і за ўдзел у [[Бітва на Бярэзіне|баях на рацэ Бярэзіне]] атрымаў 30 снежня 1813 года [[ордэн Святога Георгія]] 4-й ступені (№ 2771) {{цытата|За адрозненні ў бітвах з французамі пры Батуры, Барысаве і Студзёнцы.}} У 1813 годзе з войскамі генерала [[Ёрк, Ёган Давід Людвіг|Ёрка]] ўдзельнічаў у бітвах пры [[Бітва пры Лютцэне (1813)|Лютцэне]] і [[Бітва пры Баўцэне|Баўцэне]]. Пасля перамір'я, знаходзячыся пры войсках князя [[Карл Філіп цу Шварцэнберг|Шварцэнберга]], удзельнічаў у баях пры [[Бітва пры Дрэздэне|Дрэздэне]] і [[Бітва пад Кульмам|Кульме]], а таксама пры [[Бітва народаў|Лейпцыгу]] (за адзнаку ўзнагароджаны [[Ордэн Святога Уладзіміра|ордэнам Святога Уладзіміра]] 3-й ступені) і Гохгайме. Якая адкрылася рана не дазволіла яму ісці ў Парыж. Сярод іншых яго ўзнагарод за [[Вайна Шостай кааліцыі|паход у Еўропу]] Нейдгарт атрымаў [[ордэн Святой Ганны]] 2-й ступені і {{ЮК|17 жніўня}} 1813 года чын [[палкоўнік]]а з пераводам у гвардзейскі Генеральны штаб. Па заканчэнні кампаніі ён быў камандзіраваны ў распараджэнне аўстрыйскага генерала Дуке для дакладнага агляду аўстрыйскай граніцы ад [[Кракаў|Кракав]]а да [[Паўднёвы Буг|Буга]], а ў 1815 годзе пасланы ў [[Баварыя|Баварыю]] для арганізацыі кананір-кватэр. У 1816—1817 гадах Нейдгарт выконваў пасаду начальніка штаба 4-га і 5-га пяхотных карпусоў і 12 снежня 1817 года прызначаны [[флігель-ад'ютант]]ам, а 1 студзеня 1818 года ўзведзены ў [[генерал-маёр]]ы. [[Масон]], прысвечаны ў 1816 годзе ў пецярбургскай [[масонскае ложа|ложа]] «Петра да ісціны», у 1818 годзе перайшоў у маскоўскае ложа «Аляксандра траістага блаславення», якая працавала па [[ВШС|Выпраўленым шатландскім статуце]]<ref>''[[Андрэй Іванавіч Сяркоў|Серков А. И.]]'' Русское масонство. 17312000 гг. Энциклопедический словарь. — {{М.}}: Российская политическая энциклопедия, 2001.</ref>. У 1823 годзе прызначаны начальнікам штаба Гвардзейскага корпуса; за праяўленую ім падчас [[Паўстанне дзекабрыстаў|паўстання 14 снежня 1825 года]] распарадчасць і мужнасць Нейдгарт быў 15 снежня узнагароджаны званнем генерал-ад'ютанта. У [[Руска-турэцкая вайна (1828—1829)|руска-турэцкую вайну 1828—1829 гадоў]] Нейдгарт з войскамі гвардзейскага корпуса знаходзіўся пры [[Аблога Варны|аблозе Варны]] і за адзнаку {{ЮК|25 чэрвеня}} 1819 года ўзведзены ў [[генерал-лейтэнант]]ы. [[Карл Фёдаравіч Толь|К. Ф. Толь]] характарызаваў Нейдгарта: <blockquote> «Выдатны карпусны камандзір быць можа. Такі ж начальнік Галоўнага штаба і генерал-кватэрмайстар, мае вельмі добрую адукацыю, мяккі ў абыходжанні, любімы падначаленымі і паважаны начальнікамі; храбры без неабдуманасці і разважлівы ва ўсіх сваіх дзеяннях; можа камандаваць асобна». </blockquote> У красавіку 1830 года ён быў прызначаны выканаўцам пасада генерал-кватэрмайстра Галоўнага штаба Яго Вялікасці з пакіданнем на пасадзе начальніка штаба гвардзейскага корпуса. З уступленнем яго на гэту пасаду звязваліся вялікія надзеі на рэформы ў арганізацыі і службе генеральнага штаба, але [[Польскае паўстанне 1830 года|паўстанне 1831 года]] адцягнула ад іх Нейдгарта. Ён быў прызначаны генерал-кватэрмайстрам штаба дзеючай арміі і, карыстаючыся вялікай прыхільнасцю Дзібіча, адыгрываў прыметную ролю ва ўсіх падзеях гэтай вайны, прычым у адсутнасць барона Толя выконваў абавязкі начальніка штаба дзеючай арміі. Пад [[Бітва пры Грохаве|Грохавам]] ён асабіста вёў у атаку 3-ю дывізію на Альховы гай, а [[Бітва пад Астралэнкай|пад Астралэнкай]] асабіста выбіраў месцы для батарэй і кіраваў іх агнём. За адвагу і распарадчасць, асабліва пры [[Аблога Варшавы (1831)|штурме Варшавы]], быў узнагароджаны 11 верасня 1831 года [[Ордэн Святога Георгія|ордэнам Святога Георгія]] 3-й ступені (№ 440) {{цытата|У падзяку за адрозную мужнасць і адвагу, аказаныя 25 і 26 жніўня 1831 года пры штурме варшаўскіх умацаванняў.}} Па заканчэнні вайны ў кастрычніку 1831 года ён быў прызначаны загадчыкам школы гвардзейскіх падпрапаршчыкаў і кавалерыйскіх юнкераў і зноў вярнуўся да кіравання Генеральным штабам. У 1832 годзе Нейдгарт быў камандзіраваны ў [[Берлін]] з сакрэтным даручэннем, у сувязі з магчымасцю сутыкнення Прусіі з Францыяй і парушэння еўрапейскага міру. Між іншым, ён быў упаўнаважаны абмеркаваць агульныя меры абароны з прадстаўнікамі германскага саюза, запатрабаваць канфідэнцыйныя звесткі адносна ўсіх падрыхтовак, якія робяцца [[Прусія (каралеўства)|Прусіяй]] на выпадак вайны з [[Францыя]]й і наўзамен паведаміць усё, што яму вядома пра колькасць і дыслакацыю рускай арміі. З гэтай паездкі, сапраўдная мэта якой была прыкрыта адпачынкам па хваробе, Нейдгарт вярнуўся, выканаўшы сваю місію, у жніўні 1832 года. Узначальваючы Генеральны штаб, Нейдгарт сапраўды прыняўся быў за рэформы па Генеральным штабе, але, не сустракаючы падтрымкі для сваіх праектаў з боку ваеннага міністра князя [[Аляксандр Іванавіч Чарнышоў|А. І. Чарнышова]], які не любіў усіх, хто быў блізкі да графа [[Іван Іванавіч Дзібіч-Забалканскі|І. І. Дыбічу]], пакінуў у 1834 годзе сваю пасаду. У 1834 годзе Нейдгарт быў прызначаны камандзірам 1-га пяхотнага корпуса, у 1836 годзе — камандзірам размешчанага ў Маскве 6-га корпуса; 16 красавіка 1841 года ўзведзены ў [[Генерал ад інфантэрыі|генералы ад інфантэрыі]], выконваў некаторы час абавязкі Маскоўскага ваеннага генерал-губернатара. У кастрычніку 1842 года прызначаны галоўным кіраўніком Закаўказскага краю і камандуючым [[Асобны Каўказскі корпус|Асобным Каўказскім корпусам]], змяніўшы на гэтай пасадзе генерала [[Яўген Аляксандравіч Галавін|Я. А. Галавіна]]. Першапачаткова Нейдгарту загадана было трымацца строга абарончай сістэмы вядзення [[Каўказская вайна|вайны]], але ўзмацненне ўплыву [[Шаміль|Шаміля]] прымусіла запатрабаваць ад Нейдгарта рашучых наступальных дзеянняў. Аднак Нейдгарт не праявіў энергіі і рашучасці і ў снежні 1844 года пакінуў [[Каўказ]]. 1 студзеня 1845 года адбылося прызначэнне яго членам Ваеннага савета, але дні Нейдгарта былі ўжо злічаны: сапсаванае здароўе прымусіла яго прасіць пра адстаўку, якую ён і атрымаў у чэрвені 1845 года. Князь [[Аляксандр Міхайлавіч Дандукоў-Корсакаў|А. М. Дандукоў-Корсакаў]] малюе Нейдгарта ў сваіх успамінах лагодным чалавекам, але дробязным педантам, а [[Мікалай Дзмітрыевіч Няелаў|М. Д. Няелаў]] — распарадчым і храбрым у баі<ref>''Дондуков-Корсаков А. М.'' Воспоминания о службе на Кавказе. // «Старина и новизна». Кн. 5 и 6.</ref>. Памёр у Маскве {{СС3|27.8.1845}} года. == Узнагароды і адрозненні == Расійскія: * [[Ордэн Святой Ганны]] 4-й ступені (10.04.1808) * [[Залатая зброя «За адвагу»|Залатая шпага з надпісам «За адвагу»]] (20.07.1808)<ref name="автоссылка1" /> * [[Ордэн Святога Георгія]] 4-й ступені (30.12.1813) * [[Ордэн Святой Ганны]] 2-й ступені (31.12.1815) * [[Ордэн Святога Уладзіміра]] 3-й ступені (09.11.1817) * Дыяментавы пярсцёнак (1817) * [[Ордэн Святой Ганны]] 1-й ступені (03.08.1822) * Дыяментавыя знакі да ордэна Святой Ганны 1-й ступені (22.07.1824) * [[Ордэн Святога Уладзіміра]] 2-й ступені (22.08.1825) * Табакерка з вензелем Яго Імператарскай Вялікасці (1827) * Табакерка з партрэтам Цара Імператара, упрыгожаная дыяментамі (1830) * [[Ордэн Святога Аляксандра Неўскага]] (21.02.1831) * [[Ордэн Святога Георгія]] 3-й ступені (11.09.1831) * Знак узнагароды «[[Virtuti Militari|За ваенную годнасць]]» 2-й ступені (1831) * Дыяментавыя знакі да ордэна Святога Аляксандра Неўскага (02.04.1833) * [[Знак узнагароды беззаганнай службы]] за XXXV гадоў (1838) * [[Знак узнагароды беззаганнай службы]] за XL гадоў (1843) * [[Ордэн Святога Уладзіміра]] 1-й ступені (17.04.1845) * [[Медаль «У памяць Айчыннай вайны 1812 года»]] * [[Медаль «За турэцкую вайну»]] * [[Медаль «За ўзяцце прыступам Варшавы»]] Замежныя: * Прускі ордэн «[[Pour le Merite]]» (18.05.1813) * [[Ордэн Грамадзянскіх заслуг Баварскай кароны]] 1-й ступені (1815) * Шведскі [[ордэн Мяча]] 1-й ступені (1830) * Прускі [[ордэн Чырвонага арла]] 1-й ступені (1835) * Аўстрыйскі [[Аўстрыйскі ордэн Леапольда|ордэн Леапольда]] 1-й ступені (1835) * Персідскі [[ордэн Льва і Сонца]] 1-й ступені з алмазамі (1843) Яго прозвішча выгравіравана на медалі «У памяць 50-годдзя [[Корпус ваенных тапографаў|Корпуса ваенных тапографаў]]». == Сям'я == З {{ЮК|28 ліпеня}} 1818 года быў жанаты з князёўнай Ганнай Барысаўнай [[Чаркаскія|Чаркаскай]] (24.08.1800—20.10.1863)<ref group="Кам">Яго поўны цёзка — Аляксандр Іванавіч Нейдгарт, сын [[Іван Лаўрынавіч Нейдгарт|Івана Лаўрынавіча]] — быў жанаты двойчы. Першая жонка — князёўна Кацярына Аляксандраўна Друцкая-Сакалінская (1773—?) (гл. ''Руммель В. В., Голубцов В. В.'' [https://runivers.ru/bookreader/book10055/#page/260/mode/1up Друцкие-Соколинские] // Родословный сборник русских дворянских фамилий. — {{СПб.}}: Издание А. С. Суворина, 1886. — Т. 1. — С. 255.), дачка князя Аляксандра Сцяпанавіча Друцкага-Сакалінскага (1738—?). У іх {{ЮК|4 красавіка}} 1815 года нарадзіўся сын Іван ({{АРХИ|загаловак=|назва архіва=ЦГИА СПб|фонд=19|вопіс=111|справа=177|ліст=<!-- 54 -->|загаловак справы=Метрические книги Никольского Богоявленского морского собора}}); бацька ў МК паказаны падпалкоўнікам. Другая жонка — Варвара Іванаўна, нар. Шлейн; у іх дачкі: Аляксандра (24.05.1822 — ?), Лізавета і Варвара; Аляксандр Іванавіч ужо быў на грамадзянскай службе; <Аляксандра была хрышчона 18 чэрвеня 1822 года пры хрысных бацьках Аляксандры I, князі [[Аляксандр Мікалаевіч Галіцын|А. М. Галіцыне]] і [[Аляксандра Іванаўна Васільчыкава|А. І. Васільчыкавай]] ({{АРХИ|загаловак=|назва архіва=ЦГИА СПб|фонд=19|вопіс=111|справа=204|ліст=252|загаловак справы=Метрические книги Пантелеимоновской церкви}}); хросным бацькам пры хрышчэнні Лізаветы ў 1828 годзе ({{АРХИ|загаловак=|назва архіва=ЦГИА СПб|фонд=19|вопіс=111|справа=228|ліст=117|загаловак справы=Метрические книги Сергиевского всей артиллерии собора}}) быў генерал-маёр Аляксандр Іванавіч Нейдгарт (1784—1845).</ref>, дачкой каломенскага правадыра дваранства князя [[Барыс Міхайлавіч Чаркаскі|Барыса Міхайлавіча Чаркаскага]]. Іх дзеці: [[Барыс Аляксандравіч Нейдгарт|Барыс]] (1819—1900), Кацярына (? — не раней 1873), Марыя (18.10.1821<ref>{{cite web |url=https://cgamos.ru/images/archive/01-0203-0745-000232/00000076.jpg |title=ГБУ ЦГА Москвы. Ф. 203. — Оп. 745. — Д. 232. — С. 67. Метрические книги церкви Воскресения Христова на Малой Бронной. |access-date=2021-06-19 |archive-date=2021-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624203058/https://cgamos.ru/images/archive/01-0203-0745-000232/00000076.jpg |url-status=live }}</ref>), Соф'я (30.9.1827<ref>{{АрхИ|загаловак= |назва архіва= ЦГИА СПб|фонд= 19|вопіс= 111|справа= 223|ліст= 55|загаловак справы= }}</ref>—?), Міхаіл (03.12.1828—22.05.1862), Мікалай (20.07.1830—1853), Аляксей (20.09.1832—05.12.1915), Пётр (24.08.1837 — не раней 1856). Унукі — [[Аляксей Барысавіч Нейдгарт|Аляксей]], [[Дзмітрый Барысавіч Нейдгарт|Дзмітрый]], [[Вольга Барысаўна Сталыпіна|Вольга]] (жонка прэм'ер-міністра [[Пётр Аркадзьевіч Сталыпін|Пятра Сталыпіна]]). == Каментарыі == {{Крыніцы|group="Кам"}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{ВТ-РБС|Нейдгардт, Александр Иванович|том = 11|старонкі = 194—195}} * {{ВТ-ВЭС|Нейдгардты|том=16|старонкі=576}} * Список генералам по старшинству. Исправлено по 20-е июня 1840. — {{СПб.}}, 1840. — С. 82—83. * Список генералам по старшинству. Исправлено по 17-е марта 1844. — {{СПб.}}, 1844. — С. 52—53. * ''Федорченко В. И.'' Свита российских императоров. Т. 2. — {{М.}}, 2005. == Спасылкі == * [https://amburger.ios-regensburg.de/index.php?id=34613 von Neidhardt Alexander Lorenz Wilhelm Ivanovič] // Erik-Amburger-Datenbank{{ref-de}} {{Тапаграфічная служба Расіі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:}} [[Катэгорыя:Асобы]] [[Катэгорыя:Генерал-ад’ютанты (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Генералы ад інфантэрыі (Расійская імперыя)]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Напалеонаўскіх і Рэвалюцыйных войнаў]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Айчыннай вайны 1812 года]] [[Катэгорыя:Удзельнікі руска-турэцкай вайны (1828—1829)]] [[Катэгорыя:Удзельнікі прыгнечання Польскага паўстання 1830—1831 гадоў]] [[Катэгорыя:Масоны Расіі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Руска-шведскай вайны 1808—1809]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Каўказскай вайны]] [[Катэгорыя:Нейдгарты|Аляксандр Іванавіч]] [[Катэгорыя:Члены Ваеннага савета Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Узнагароджаныя медалём «За ўзяцце прыступам Варшавы»]] [[Катэгорыя:Кавалеры залатой зброі «За адвагу»]] [[Катэгорыя:Ваенныя тапографы Расійскай імперыі]] [[Катэгорыя:Кавалеры ордэна Святога Аляксандра Неўскага з дыяментавымі знакамі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі аблогі Варны]] imeyzh0lsr461dxonjm9z2o462g17mz 0 793764 5132718 5048155 2026-04-26T14:31:18Z Skejtpunk 166855 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 5132718 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = Беларуская капэла | Гады = 1992—цяпер | Кіраўнік = [[Віктар Іванавіч Скорабагатаў]] }} '''Беларуская капэла''' — нацыянальнае тэатральна-канцэртнае аб’яднанне, створанае ў 1992 годзе, якое ўваходзіць у [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета]].<ref name=":0">{{Кніга|аўтар=Аладава, Р. М.|загаловак=Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. : Том 2|год=1996|частка=Беларуская капэла|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі|старонкі=412|isbn=І5ВА 985-11-0061-7}}</ref> У аснове арганізацыі аб’яднання — прынцыпы еўрапейскай капэлы 17-18 стагоддзяў. Кірункі дзейнасці: аднаўленне ў тэатральна-канцэртнай практыцы беларускай музычнай спадчыны, збіранне, даследаванне і публікацыя беларускіх музычных твораў 17-19 стагоддзяў, прапаганда сучаснай, у тым ліку авангарднай, музыкі.<ref name=":0" /> Па формах дзейнасці «Беларуская Капэла» з’яўляецца дырэкцыяй фестывальных праграм і навукова-даследчым цэнтрам па вывучэнню беларускай музычнай спадчыны акадэмічных жанраў.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bolshoibelarus.by/rus/100-o-teatre/belorusskaya-kapella/2074-ofitsialnaya-prezentatsiya.html|title=«Беларуская капэла» — афіцыйная прэзентацыя|website=Большой театр Беларуси|archive-url=https://web.archive.org/web/20251018120504/https://bolshoibelarus.by/rus/100-o-teatre/belorusskaya-kapella/2074-ofitsialnaya-prezentatsiya.html|archive-date=18 кастрычніка 2025}}</ref> == Дзейнасць == Па ініцыятыве капэлы зроблены сучасныя аўтарскія версіі зборніка лірычных кантаў «Куранты» (В. Капыцько), школьнай оперы «Апалон-заканадаўца, або Рэфармаваны Парнас» Р. Вардоцкага (Дз. Смольскі). Праводзіць штогод (з 1991) міжнародныя фестывалі «Адраджэнне беларускай капэлы», на якіх паказаны (у канцэртным выкананні) оперы «Уяўная каханка» Дж. Паізіела і «Апалон-заканадаўца…», «Балетны дывертысмент»; выконваліся творы Я. Д. Голанда, М. Радзівіла, Э. Ванжуры, В. Казлоўскага, Міхала Клеафаса і Міхала Казіміра Агінскіх, братоў А. і М. Ельскіх, Ф. Міладоўскага, Ю. І. Крашэўскага, С. Манюшкі і інш.<ref name=":0" /> У ролі сузаснавальніка і удзельніка капэла выступала на міжнародных фестывалях духоўнай музыкі «[[Магутны Божа (фестываль)|Магутны Божа]]» (1993—2001), «Фэст старосветской культуры в Дудутках» (1995—2001).<ref name=":1">{{Кніга|загаловак=Большая энциклопедия Большого театра Беларуси|адказны=гл. ред. В. В. Андриевич|год=2014|месца=Минск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі|старонкі=83—84|isbn=9789851108271}}</ref> В 2001 и 2011 гадах сумесна з [[Інстытут імя Гётэ|Інстытутам ім. Гётэ]] падрыхтавала ў Мінске канцэртныя праграмы «Вокальные циклы немецких композиторов» ў перакладзе на беларускую мову [[Васіль Сяргеевіч Сёмуха|В. Сёмухі]]. У межах цыкла «Музыка Литвы и Короны» ў 2010 годзе на сцэне [[Беларуская дзяржаўная філармонія|Беларускай філармоніі]] пастаўлена опера «Латарэя» [[Станіслаў Манюшка|С. Манюшкі]] ў рэдакцыі У. Байдава.<ref name=":1" /> === Выдавецкая дзейнасць === Творчы калектыў НАВТ оперы і балета РБ «Беларуская Капэла» выдае і удзельнічае ў падрыхтоўке навукова-даследчай, метадычнай, [[Мастацкая літаратура|мастацкай літаратуры]], буклетаў фестываляў. Капэла — заснавальнік васьмі серый нотных выданняў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bolshoibelarus.by/rus/100-o-teatre/belorusskaya-kapella/2078-izdatelskaya-deyatelnost-belorusskoj-kapelly.html|title=Большой театр Беларуси - Издательская деятельность «Белорусской Капеллы»|website=bolshoibelarus.by|access-date=2025-10-18}}</ref>: * Музыка старажытных сядзібаў * Беларускі гістарычны нотазбор * [[Мікола Равенскі]]. Збор твораў * Ян Тарасевіч. Збор твораў * [[Міхал Клеафас Агінскі]]. Збор твораў * Беларуская вакальная музыка XVII—XX стагоддзяў * Станіслаў Манюшка. Арыі з опер. Камерныя творы (5 выданняў: для сапрана, мецца-сапрана, тэнара, барытона, баса), * Станіслаў Манюшка. Песні нашага касцёла (5 выданняў: для аргана; салістаў-вакалістаў у суправаджэнні ф-на (аргана); хора). == Зноскі == {{заўвагі}} [[Катэгорыя:Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] fut6gzzo29tii382oaqlp24dg7n6lsq 5132720 5132718 2026-04-26T14:35:39Z Skejtpunk 166855 вікіфікацыя 5132720 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = Беларуская капэла | Гады = 1992—цяпер | Кіраўнік = [[Віктар Іванавіч Скорабагатаў]] }} '''Беларуская капэла''' — нацыянальнае тэатральна-канцэртнае аб’яднанне, створанае ў 1992 годзе, якое ўваходзіць у [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета]].<ref name=":0">{{Кніга|аўтар=Аладава, Р. М.|загаловак=Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. : Том 2|год=1996|частка=Беларуская капэла|месца=Мінск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі|старонкі=412|isbn=І5ВА 985-11-0061-7}}</ref> У аснове арганізацыі аб’яднання — прынцыпы еўрапейскай капэлы 17-18 стагоддзяў. Кірункі дзейнасці: аднаўленне ў тэатральна-канцэртнай практыцы беларускай музычнай спадчыны, збіранне, даследаванне і публікацыя беларускіх музычных твораў 17-19 стагоддзяў, прапаганда сучаснай, у тым ліку авангарднай, музыкі.<ref name=":0" /> Па формах дзейнасці «Беларуская Капэла» з’яўляецца дырэкцыяй фестывальных праграм і навукова-даследчым цэнтрам па вывучэнню беларускай музычнай спадчыны акадэмічных жанраў.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bolshoibelarus.by/rus/100-o-teatre/belorusskaya-kapella/2074-ofitsialnaya-prezentatsiya.html|title=«Беларуская капэла» — афіцыйная прэзентацыя|website=Большой театр Беларуси|archive-url=https://web.archive.org/web/20251018120504/https://bolshoibelarus.by/rus/100-o-teatre/belorusskaya-kapella/2074-ofitsialnaya-prezentatsiya.html|archive-date=18 кастрычніка 2025}}</ref> == Дзейнасць == Па ініцыятыве капэлы зроблены сучасныя аўтарскія версіі зборніка лірычных кантаў «Куранты» (В. Капыцько), школьнай оперы «Апалон-заканадаўца, або Рэфармаваны Парнас» Р. Вардоцкага (Дз. Смольскі). Праводзіць штогод (з 1991) міжнародныя фестывалі «Адраджэнне беларускай капэлы», на якіх паказаны (у канцэртным выкананні) оперы «Уяўная каханка» Дж. Паізіела і «Апалон-заканадаўца…», «Балетны дывертысмент»; выконваліся творы Я. Д. Голанда, М. Радзівіла, Э. Ванжуры, В. Казлоўскага, Міхала Клеафаса і Міхала Казіміра Агінскіх, братоў А. і М. Ельскіх, Ф. Міладоўскага, Ю. І. Крашэўскага, С. Манюшкі і інш.<ref name=":0" /> У ролі сузаснавальніка і удзельніка капэла выступала на міжнародных фестывалях духоўнай музыкі «[[Магутны Божа (фестываль)|Магутны Божа]]» (1993—2001), «Фэст старосветской культуры в Дудутках» (1995—2001).<ref name=":1">{{Кніга|загаловак=Большая энциклопедия Большого театра Беларуси|адказны=гл. ред. В. В. Андриевич|год=2014|месца=Минск|выдавецтва=Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі|старонкі=83—84|isbn=9789851108271}}</ref> В 2001 и 2011 гадах сумесна з [[Інстытут імя Гётэ|Інстытутам ім. Гётэ]] падрыхтавала ў Мінске канцэртныя праграмы «Вокальные циклы немецких композиторов» ў перакладзе на беларускую мову [[Васіль Сяргеевіч Сёмуха|В. Сёмухі]]. У межах цыкла «Музыка Литвы и Короны» ў 2010 годзе на сцэне [[Беларуская дзяржаўная філармонія|Беларускай філармоніі]] пастаўлена опера «Латарэя» [[Станіслаў Манюшка|С. Манюшкі]] ў рэдакцыі У. Байдава.<ref name=":1" /> === Выдавецкая дзейнасць === Творчы калектыў НАВТ оперы і балета РБ «Беларуская Капэла» выдае і удзельнічае ў падрыхтоўке навукова-даследчай, метадычнай, [[Мастацкая літаратура|мастацкай літаратуры]], буклетаў фестываляў. Капэла — заснавальнік васьмі серый нотных выданняў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bolshoibelarus.by/rus/100-o-teatre/belorusskaya-kapella/2078-izdatelskaya-deyatelnost-belorusskoj-kapelly.html|title=Большой театр Беларуси - Издательская деятельность «Белорусской Капеллы»|website=bolshoibelarus.by|access-date=2025-10-18}}</ref>: * Музыка старажытных сядзібаў * Беларускі гістарычны нотазбор * [[Мікола Равенскі]]. Збор твораў * [[Ян Тарасевіч]]. Збор твораў * [[Міхал Клеафас Агінскі]]. Збор твораў * Беларуская вакальная музыка XVII—XX стагоддзяў * [[Станіслаў Манюшка]]. Арыі з опер. Камерныя творы (5 выданняў: для сапрана, мецца-сапрана, тэнара, барытона, баса), * Станіслаў Манюшка. Песні нашага касцёла (5 выданняў: для аргана; салістаў-вакалістаў у суправаджэнні ф-на (аргана); хора). == Зноскі == {{заўвагі}} [[Катэгорыя:Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] 9exu4pohpegw4x7pe86xob8tmbigil5 0 794107 5132692 5050456 2026-04-26T13:42:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132692 wikitext text/x-wiki '''Заходне-Філіпінскае мора''' ({{lang-en|''West Philippine Sea''}}; {{lang-fil|''Kanlurang Dagat ng Pilipinas''}}<ref>{{cite web |title=Senate Bill No. 405, 19th Congress |url=https://legacy.senate.gov.ph/lisdata/3816634606!.pdf |publisher=[[19th Congress of the Philippines]] |access-date=2024-08-27 |language=en |date=2022-07-01}}</ref><ref>{{cite web |title=Pnoy, naalala sa tensyon sa China |url=https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/showbiz/2024/06/25/2365382/pnoy-naalala-sa-tensyon-sa-china |publisher=Philstar.com |access-date=2024-08-27 |language=tl |date=2024-06-25 |quote=}}</ref> або ''Karagatang Kanlurang Pilipinas''<ref>{{cite web |title=Ang West Philippine Sea: Isang Sipat |url=https://dfa.gov.ph/images/2015/center/doc/WPS_Isang%20Sipat.pdf |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)]] |access-date=2022-02-18 |language=fil |date=2014-12-01 |page=2 |quote= |archive-date=6 сакавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306100315/https://dfa.gov.ph/images/2015/center/doc/WPS_Isang%20Sipat.pdf |url-status=dead }}</ref>; скарочана — ''WPS'') — гэта назва, якую [[Урад Філіпін|ўрад Філіпін]] надаў часткам [[Паўднёва-Кітайскае мора|Паўднёва-Кітайскага мора]], што ўваходзяць у [[Выключная эканамічная зона|выключную эканамічную зону]] краіны. Тэрмін упершыню выкарыстоўваўся ў [[1960-я гады|1960-х гадах]] для абазначэння воднага прастору на ўсход ад узбярэжжа [[Філіпіны|Філіпін]]. Пазней, у сярэдзіне [[2000-я гады|2000-х гадоў]], гэтая назва была паўторна прынята Філіпінамі для абазначэння вод на захад ад краіны, што акружаюць [[Спратлі|астравы Спратлі]] і [[Рыф Скарбара|рыф Скарбара]], у сувязі з [[Тэрытарыяльныя спрэчкі ў Паўднёва-Кітайскім моры|тэрытарыяльнымі спрэчкамі]] з [[Кітайская Народная Рэспубліка|Кітайскай Народнай Рэспублікай]]. У [[2012 год|2012 годзе]] ўрад Філіпін афіцыйна зацвердзіў выкарыстанне назвы «Заходне-Філіпінскае мора». {{зноскі}} {{Моры Ціхага акіяна}} {{Ціхі акіян}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-10-27}} [[Катэгорыя:Моры Ціхага акіяна]] d7euyobpmyo2dtb4iuzytlq27ecbuj9 0 794679 5132906 5059006 2026-04-27T05:04:58Z Паўлюк Шапецька 37440 5132906 wikitext text/x-wiki У сезоне 2015/2016 гандбольны клуб «[[ГК імя Лёвіна Наваполацк|Наваполацк]]» з горада [[Наваполацк]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]] ('''7 месца'''). == Склад каманды == * Янкоўскі * Мацюк * Несцярэнка * Дзямешка * Яўсееў * [[Яўген Бялянка|Бялянка]] * Драздоў == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Васіль Фаменка]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Міхайлавіч Міхута|Уладзімір Міхута]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2014/2015 ГК імя Лёвіна Наваполацк]] * [[Сезон 2016/2017 ГК імя Лёвіна Наваполацк]] == Спасылкі == * [https://handball.by/q-q-31/ Чемпионат Беларуси. Первая победа «Витебск-Ганны»] * [https://hand-ball.ru/komandy/bfg/gk-im-ljovina Списочный состав игроков мужской гандбольной команды "ГК им. Лёвина" (Новополоцк) Сезон 2015/2016] [[Катэгорыя:Сезоны ГК імя Лёвіна|2015/2016]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2015/2016|ГК імя Лёвіна]] [[Катэгорыя:2015 год у Наваполацку]] [[Катэгорыя:2016 год у Наваполацку]] jqqsu497iycljjdzpv4w46pb91bn70g 5132916 5132906 2026-04-27T07:09:14Z Паўлюк Шапецька 37440 5132916 wikitext text/x-wiki У сезоне 2015/2016 гандбольны клуб «[[ГК імя Лёвіна Наваполацк|Наваполацк]]» з горада [[Наваполацк]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]] ('''7 месца'''). == Склад каманды == * [[Яўген Бялянка]] (28.09.1994) * Дзяніс Макарэвіч (21.01.1996) * Ягор Драздоў (16.08.1995) * Ігар Дзямешка (28.06.1990) * [[Яўген Несцярэнка]] (02.06.1987) * [[Артур Рудзь]] (10.09.1998) * Канстанцін Верамееў (05.06.1993) * [[Ігар Юр’евіч Чэрнікаў|Ігар Чэрнікаў]] (04.02.1995) * [[Аляксей Даманцэвіч]] (10.09.1982) * Андрэй Матюк (25.10.1984) * Віктар Лучынец (28.06.1999) * Арцём Івашкін (14.02.1999) * Дзяніс Янкоўскі (03.02.1994) * Яўсееў == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Васіль Фаменка]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Міхайлавіч Міхута|Уладзімір Міхута]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2014/2015 ГК імя Лёвіна Наваполацк]] * [[Сезон 2016/2017 ГК імя Лёвіна Наваполацк]] == Спасылкі == * [https://handball.by/q-q-31/ Чемпионат Беларуси. Первая победа «Витебск-Ганны»] * [https://hand-ball.ru/komandy/bfg/gk-im-ljovina Списочный состав игроков мужской гандбольной команды «ГК им. Лёвина» (Новополоцк) Сезон 2015/2016] [[Катэгорыя:Сезоны ГК імя Лёвіна|2015/2016]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2015/2016|ГК імя Лёвіна]] [[Катэгорыя:2015 год у Наваполацку]] [[Катэгорыя:2016 год у Наваполацку]] 85s2767g51n454pr8ps0lnih9pzg7iq 0 794680 5132961 5131085 2026-04-27T10:43:22Z Паўлюк Шапецька 37440 5132961 wikitext text/x-wiki У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]]» з горада [[Магілёў]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ('''4-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] ('''першы этап '''). == Склад каманды == * Андрэй Кажуроў (1988) * [[Аляксандр Падасінаў]] (1989) * Віталь Разгонаў (1988) * [[Алег Аляксандравіч Астрашапкін|Алег Астрашапкін]] (1992) * Генадзь Жура (1990) * Аляксандр Дамянікоў (1992) * Антон Кампаноўскі (1993) * [[Сяргей Жыркевіч]] (1982) * Леанід Цітоў (1989) * [[Дзмітрый Бабічаў]] (1984) * [[Яўген Несцярэнка]] (1987) * Аляксандр Лук’янаў (1989) * [[Вадзім Лісіца]] (1982) * Кірыл Багатыроў (1992) * Яўген Бараўской (1992) * [[Аляксандр Падасінаў]] (1984) * Янчанка * Засімовіч * [[Антон Цыганкоў|Цыганкоў]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Леанід Іванавіч Бразінскі|Леанід Бразінскі]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў]] * [[Сезон 2012/2013 ГК Машэка Магілёў]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120206014936/http://handball.by/Новости/Кубок-Беларуси.-1/4-финала.-Первые-матчи.-03.02.2012.html Кубок Беларуси. 1/4 финала. Первые матчи. 03.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120207045734/http://handball.by/Новости/Стали-известны-полуфиналисты-Кубка-Беларуси-04.02.2012.html Стали известны полуфиналисты Кубка Беларуси 04.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120128141945/http://handball.by/Новости/В-ожидании-битвы-12.01.2012.html В ожидании битвы 11.01.2012] * [https://handball.by/prav-li-boris/ Прав ли Борис?] * [https://web.archive.org/web/20120206161049/http://handball.by/Новости/Чемпионат-Беларуси-29.01.2012.html Чемпионат Беларуси 29.01.2012] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Машэка Магілёў|2011/2012]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2011/2012|ГК Машэка Магілёў]] [[Катэгорыя:2011 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:2012 год у Магілёве]] 2szh3whs3yspezuye5qp4xgygiqqz65 5132965 5132961 2026-04-27T11:08:38Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5132965 wikitext text/x-wiki У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]]» з горада [[Магілёў]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ('''4-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] ('''першы этап '''). == Склад каманды == * Андрэй Кажуроў (1988) * [[Аляксандр Падасінаў]] (1989) * Віталь Разгонаў (1988) * [[Алег Аляксандравіч Астрашапкін|Алег Астрашапкін]] (1992) * Генадзь Жура (1990) * Аляксандр Дамянікоў (1992) * Антон Кампаноўскі (1993) * [[Сяргей Жыркевіч]] (1982) * Леанід Цітоў (1989) * [[Дзмітрый Бабічаў]] (1984) * [[Яўген Несцярэнка]] (1987) * Аляксандр Лук’янаў (1989) * [[Вадзім Лісіца]] (1982) * [[Кірыл Багатыроў]] (1992) * Яўген Бараўской (1992) * [[Аляксандр Падасінаў]] (1984) * Янчанка * Засімовіч * [[Антон Цыганкоў|Цыганкоў]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Леанід Іванавіч Бразінскі|Леанід Бразінскі]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў]] * [[Сезон 2012/2013 ГК Машэка Магілёў]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120206014936/http://handball.by/Новости/Кубок-Беларуси.-1/4-финала.-Первые-матчи.-03.02.2012.html Кубок Беларуси. 1/4 финала. Первые матчи. 03.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120207045734/http://handball.by/Новости/Стали-известны-полуфиналисты-Кубка-Беларуси-04.02.2012.html Стали известны полуфиналисты Кубка Беларуси 04.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120128141945/http://handball.by/Новости/В-ожидании-битвы-12.01.2012.html В ожидании битвы 11.01.2012] * [https://handball.by/prav-li-boris/ Прав ли Борис?] * [https://web.archive.org/web/20120206161049/http://handball.by/Новости/Чемпионат-Беларуси-29.01.2012.html Чемпионат Беларуси 29.01.2012] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Машэка Магілёў|2011/2012]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2011/2012|ГК Машэка Магілёў]] [[Катэгорыя:2011 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:2012 год у Магілёве]] mcfl1enakaogpfbigptgndsnwdvrka9 0 794698 5132964 5130669 2026-04-27T11:06:52Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5132964 wikitext text/x-wiki У сезоне 2011/2012 гандбольны клуб «[[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|Вікторыя-Рэгія]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ('''11-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] ('''першы этап'''). == Склад каманды == * Уладзімір Жук (1988) * [[Арэст Магілёвец]] (1992) * Юрый Вайнюш (1994) * [[Аляксей Трухановіч]] (1990) * Артур Голубеў (1990) * Раман Кавалёнак (1993) * Максім Кананчык (1991) * Аляксандр Задарожны (1992) * [[Антон Уладзіміравіч Бароўскі|Антон Бароўскі]] (1994) * Глеб Арцюхоў (1991) * [[Дзяніс Буракоў]] (1993) * [[Арцём Скрыба]] (1993) * [[Міхаіл Жыла]] (1993) * Кірыл Пятроўскі (1988) * [[Павел Красін]] (1990) * [[Сяргей Віктаравіч Тарасевіч|Сяргей Тарасевіч]] (1994) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Валянцінавіч Жук|Уладзімір Жук]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2010/2011 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск]] * [[Сезон 2012/2013 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск]] == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20120204142308/http://handball.by/Новости/Кубок-Беларуси.-1/4-финала.-Первые-матчи-01.02.2012.html Кубок Беларуси. 1/4 финала. Первые матчи 01.02.2012] * [https://web.archive.org/web/20120207045734/http://handball.by/Новости/Стали-известны-полуфиналисты-Кубка-Беларуси-04.02.2012.html Стали известны полуфиналисты Кубка Беларуси 04.02.2012] * [https://pressball.by/blog/pressball/73386/ Анонс. Суверенный двадцатый] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2011/2012]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2011/2012|Вікторыя-Рэгія]] [[Катэгорыя:2011 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2012 год у Мінску]] 9605fyh6oz9z2svjqcj11eq4ttpetnb 0 798047 5132793 5082720 2026-04-26T16:12:20Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132793 wikitext text/x-wiki {{кампанія}} '''Зверагаспадарка ў Людвінове''' (спачатку — '''«Сэрвач»''', потым — '''зверасаўгас «Беларускі»''', цяпер у складзе '''РСУП «Першы Беларускі»''') — гістарычнае прадпрыемства па развядзенні пушных звяроў у [[Людвінова (Вілейскі раён)|Людвінове]] Вілейскага раёна Мінскай вобласці<ref name=":1">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://peramoga.by/google-novosti/imperiya-meha-kak-v-ljudvinovo-sozdavali-pushnuju-roskosh/|title=Империя меха. Как в Людвиново создавали пушную роскошь|author=Бабич, Е.|last=|website=Шлях Перамогі|date=2025-11-17|access-date=2026-01-11}}</ref>. == Заснаванне і міжваенны перыяд (1928—1939) == [[Файл:Ludvinova,_Kozieł_Pakleŭski._Людвінова,_Козел_Паклеўскі_(1936).jpg|міні|Дом ветэрынара і вежа ферме «Сэрвач» у 1936 годзе.]] [[Файл:Serwecz ferma futrzarska Dom hodowalny 1932.jpg|thumb|Гадавальны дом на ферме «Сэрвач» у 1932 годзе.]] [[Файл:Serwecz ferma futrzarska Klatki dla norek 1932.jpg|thumb|Клеткі для норак на тэрыторыі фермы «Сэрвач» у 1932 годзе.]] У 1928 годзе інжынер-аграном Баляслаў Брудзынскі, вывучыўшы еўрапейскі досвед прапанаваў развядзенне пушных звяроў у мясцовых умовах. [[Вінцэнт Козел-Паклеўскі (афіцэр)|Вінцэнт Козел-Паклеўскі]] вылучыў зямлю пад ферму ў сваім маёнтку і інвеставаў у будаўніцтва.{{sfn|Brudzyński|1932|p=3}} У кастрычніку 1929 года з Германіі прывезлі першыя тры пары серабрыстых лісіц{{sfn|Brudzyński|1932|p=3}}. На пачатак 1930-х гадоў тэрыторыя вальернай гаспадаркі займала каля 1 га і была акружана падвойнай агароджай з драцяной сеткі, укапанай на 60 см углыб, каб прадухіліць падкоп звярамі{{sfn|Brudzyński|1932|p=3}}. Пабудавана каля 300 драцяных вальераў-клетак на падлозе, кожная мела заслону ад сонца і адмысловую хатку-скрыню для абароны ад непагадзі, на кожнай клетцы была шыльда не толькі з нумарам, але і з імем гадаванца<ref name=":5">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://peramoga.by/novosti/u-ljudvinova-ranej-znahodzilasja-lisinaja-ferma-u-joj-nalichvalasja-kalja-650-lisic-jakih-karmili-kitovym-mjasam/|title=У Людвінова была звераферма яшчэ пры Польшчы. У савецкі час у ёй налічвалася каля 60 тысяч ліс, норак і пясцоў, якіх кармілі кітовым мясам|author=Сяргей Ганчар|last=|website=Шлях Перамогі|date=2018-11-02|access-date=2026-01-12|archive-date=16 верасня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190916162938/http://www.peramoga.by/novosti/u-ljudvinova-ranej-znahodzilasja-lisinaja-ferma-u-joj-nalichvalasja-kalja-650-lisic-jakih-karmili-kitovym-mjasam/|url-status=dead}}</ref>. Таксама ў комплексе будынкаў былі гадавальны дом, дом ветэрынара з назіральнай вежай{{sfn|Słowo|1938|p=4}} і зверакухня{{sfn|Brudzyński|1932|p=4, 8}}. На ферме гадавалі серабрыстых лісіц, норак і скунсаў{{sfn|Brudzyński|1932|p=2}}. За здароўем звяроў сачыў запрошаны з Германіі ветэрынар — доктар Шмідт{{sfn|Słowo|1938|p=4}}. Да 1938 года «Сэрвач» стала буйнейшай зверафермай у [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], на яе прыпадала 50 % агульнанацыянальнай вытворчасці футра{{sfn|Słowo|1938|p=4}}. Па колькасці звяроў яе апераджалі толькі некаторыя гаспадаркі Германіі{{sfn|Słowo|1938|p=4}}. Якасць футра канкурыравала з лепшымі гаспадаркамі Германіі і свету{{sfn|Brudzyński|1932|p=8}}{{sfn|Słowo|1938|p=4}}. На ферме ўжывалі гуманны забой звяроў — ін’екцыя хлараформу ў сэрца{{sfn|Słowo|1938|p=4}}. Толькі на зверакухні па гатаванні корму працавала 8 рабочых{{sfn|Słowo|1938|p=4}}. Для харчавання 650 лісіц штодня забівалі тры каровы{{sfn|Słowo|1938|p=4}}. Да ліпеня 1938 года Вінцэнт Козел-Паклеўскі з братам Юзафам заклалі яшчэ адну звераферму за 1 км ад асноўнай{{sfn|Słowo|1938|p=4}}. == Другая сусветная вайна (1939—1944) == Пасля [[Далучэнне Заходняй Беларусі да БССР|далучэння Заходняй Беларусі да БССР]] у 1940 годзе маёнтак нацыяналізавалі і ператварылі ў зверасаўгас «Сэрвач»<ref name=":0">{{Cite web|url=https://fk.archives.gov.by/fond/111451/|title=Звероводческое советское хозяйство (зверосовхоз) "Белорусский" Главного управления звероводческих совхозов Народного Комиссариата (с 03.1946 - Министерства) внешней торговли СССР (с 1949 - Главного управления звероводческих совхозов "Главзверовод" Министе .: Информация о фонде .: Главная|website=fk.archives.gov.by|access-date=2026-01-11}}</ref>. У чэрвені 1941 года сем’і спецыялістаў экстрана эвакуіраваны, а першы савецкі дырэктар — [[Іван Цімчук]], пакінуў гаспадарку пры набліжэнні нямецкіх танкаў<ref name=":3">[https://ludvinovo.vileyka-edu.gov.by/%D0%B2%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B0/%D0%B6%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D1%8F-%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%82%D1%8C-%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9 Из воспоминаний Тимчука И. М.] // Живая память поколений — ГУО «Людвиновская средняя школа» Вилейского района (дата доступа 2026-01-11).</ref>. Акупацыйныя ўлады перадалі маёнтак обер-лейтэнанту фон Графу, як узнагароду за баявыя заслугі, ён часткова аднавіў невялікую звераферму<ref name=":3"/>. 27 красавіка 1942 года партызанскі атрад пад камандаваннем Івана Цімчука правёў аперацыю ў Людвінове. Маёнтак і пабудовы фермы знішчаны, акупацыйны ўладальнік фон Граф забіты, звяры выпушчаны з клетак<ref name=":3" />. == Савецкі перыяд (1944—1987) == У ліпені 1944 года, адразу па вызваленні раёна, пачалося аднаўленне гаспадаркі, якая з 1945 года назвалася зверасаўгас «Беларускі»<ref name=":0" />. У 1966 годзе ў гаспадарцы было 18 тысяч норак, 650 лісіц і 500 пясцоў. Звяры з’ядалі больш за 18 тон мяса за дзень.<ref name=":5"/> Да пачатку 1980-х гадоў саўгас стаў прадпрыемствам саюзнага значэння<ref name=":1" />. На фермах утрымлівалі больш за 100 тысяч норак, 4 тысячы пясцоў і 1 тысяча лісіц<ref name=":4">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.sb.by/articles/ne-iskali-legkikh-putey.html|title=Общий управленческий стаж в хозяйствах Вилейского района Геннадия, Петра и Сергея Мирголовских — 35 лет|first=Елена|last=КЛИМОВИЧ|website=www.sb.by|date=2023-01-10|access-date=2026-01-11}}</ref>. Высокая якасць футра, якое перамагала на міжнародных аўкцыёнах у Ленінградзе, забяспечвалася адмысловым рацыёнам<ref name=":1" />. Жывёл кармілі кітовым мясам, якое прывозілі з Адэсы, рыбай з Мурманска, мясам маржоў і цюленяў з паўночных мораў<ref name=":1" />. Штогадовы даход гаспадаркі перавышаў 300 000 рублёў<ref name=":1" />, а рэнтабельнасць зверагадоўчай галіны агулам у гэты перыяд дасягала 50—200 %<ref name=":2">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://neg.by/novosti/otkrytj/segodnya-i-zavtra-belorusskoj-pushniny-2454/|title=Сегодня и завтра белорусской пушнины|website=neg.by|access-date=2026-01-11}}</ref>. 21 сакавіка 1986 года саўгас падпарадкавалі Вілейскаму раённаму аграпрамысловаму аб’яданню<ref name=":0" />. У 1988 годзе з саўгасам «Беларускі» аб’ядналі калгас імя Калініна, які меў значныя вытворчыя, фінансавыя і сацыяльныя праблемы, да гаспадаркі дадаліся жывёлагадоўля і раслінаводства ўжо не толькі як дапаможныя да зверагадоўлі. Такім чынам, саўгас стаў буйнейшай гаспадаркай у раёне з колькасцю працаўнікоў болей за 1000 чалавек<ref name=":4" />.<ref>{{Cite web|lang=ru-ru|url=https://volozhin.gov.by/ru/novosti-oblasti/item/21779-dinastiya-trekh-khlebnykh-kolosev|title=Династия трех хлебных колосьев - Воложинский районный исполнительный комитет|website=volozhin.gov.by|access-date=2026-01-12}}</ref><ref name=":4" /> == Час дырэктарства Генадзя Міргалоўскага (1988—1996) == У 1988 годзе, праз тры месяцы па далучэнні калгаса імя Калініна, дырэктарам прызначылі Генадзя Міргалоўскага<ref name=":4" />. Гэты перыяд характарызуецца маштабным інфраструктурным развіццём пасёлка Людвінова: * за сродкі гаспадаркі ўзведзена каля 150 кватэр, такім чынам ліквідавана чарга на жытло, таксама прыняты перасяленцы з Чарнобыльскай зоны і краін Балтыі<ref name=":4" />. * за сродкі гаспадаркі ў Людвінове пабудавалі сучасны Дом культуры (адкрыты ў 1993 годзе), краму, заасфальтавалі вуліцы<ref name=":4" />. Пры гаспадарцы быў звярынец, дзе ў розныя часы трымалі ваўкоў, мядзведзяў, зуброў і нават тыгра, спісанага з цырка і выхаджанага людвіноўскімі даглядчыкі<ref name=":5" />. Таксама ў пасёлку былі фантаны<ref name=":4" />. == Сучасны стан (з канца 1990-х) == У другой палове 1990-х гадоў галіна сутыкнулася з рэзкім падаражэннем кармоў і стратай дзяржаўнай падтрымкі пасля [[Распад СССР|распаду СССР]]<ref name=":2" />. Зверагадоўля ў Людвінове пачала скарачацца, не вытрымаўшы новых рынкавых умоў<ref name=":4" />. У 2020 годзе зверагадоўчую ферму яшчэ згадваюць як дзейную ў складзе РСУП «Першы Беларускі»<ref>''Павловская И. А.'' Развитие пушного звероводства в Республике Беларусь // Актуальные проблемы интенсивного развития животноводства : материалы XXIII Международной студенческой научной конференции / редкол.: А. И. Портной (гл. ред.) [и др.]. — Горки : БГСХА, 2020. — 314 с. — ISBN 978-985-7231-28-7. — С. 158.</ref>, але дамінуе ў гаспадарцы іншая галіна вытворчасці. Памяць пра вялікае зверагадоўчае мінулае Людвінова захоўваецца ў экспазіцыях [[Вілейскі краязнаўчы музей|Вілейскага краязнаўчага музея]]<ref name=":1" />. У Людвінове ўсталяваны памятны знак першаму савецкаму дырэктару зверасаўгаса «Сэрвач» — Герою Савецкага Саюза [[Іван Мацвеевіч Цімчук|Івану Цімчуку]]<ref name=":1" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|ref=Brudzyński|аўтар=Bolesław Brudzyński|загаловак=Serwecz — Ferma zwierząt futerkowych|год=1932|месца=Wilno|выданне=Tygodnik Rolniczy : organ Wileńskiego Towarzystwa Organizacyj i Kółek Rolniczych oraz «Przegląd Lniarski»|нумар=[https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/151362/edition/155253 1-2 (1 stycznia)]|seite=3-8}} * {{h|Kurjer Wileński|1939| Hodowla srebrnych lisów w pow. wilejskim // Kurjer Wileński. – 1939. – [https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/282150 8 marca (№ 67)]. – S. 5.}} * {{h|Słowo|1938| Hodowla srebrnych lisów : [notatka o Wincentym Poklewskim-Koziełł] // Słowo. — Wilno, 1938. — [https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/276854/edition/264719 Nr. 201 (25 lipca)]. — S. 4.}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гісторыя Вілейскага раёна]] tmz7rjdz6grk60jikenzphm9t8tak82 4 798387 5132830 5132554 2026-04-26T16:51:21Z JerzyKundrat 174 5132830 wikitext text/x-wiki {{Архіў|2026|Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне}} == [[Парыж — Рубэ]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:26, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Смерць фашызму]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:21, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Vite]] == {{закрыта}} : {{выдаліць}}, вельмі кароткі артыкул. --[[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:20, 26 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пратэстная намінацыя хутка закрытая. Ніводзін з зазначаных артыкулаў не з’яўляецца занадта кароткім. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:30, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Depo DIY]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, камерцыйная рэклама, кросвікіспам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:02, 5 лютага 2026 (+03) ::Я б усё ж прапанаваў {{пакінуць}}. Стыль уласна артыкула не рэкламны. Найвялікшая сетка будаўляных крамаў у Латвіі, да таго ж і міжнароднай можна лічыць. Чаму тут выдаліць, а [[IKEA]] ці [[Lidl]] заставіць? [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:00, 5 лютага 2026 (+03) ::Бачу, што стваральнік у розных вікі прасоўвае артыкул - ну так, не вельмі добра выглядае. Але ўсё ж не спам, тэкст чытэльны, інфармацыя карысная. Можна было б па [[ВП:НЕДАВЕДНІК]] выдаляць, але ўсё ж фірма не шараговая, нейкая значнасць ёсць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:05, 5 лютага 2026 (+03) ::: З аднога боку 2200 супрацоўнікаў, з іншага — ''Page on [eswiki] deleted'', ''Page on [enwiki] deleted''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:38, 5 лютага 2026 (+03) ::::Дивись мій акаунт в Українській та Латиській вікіпедії. Ти справді думаєш, що я тут рекламою займаюся? [[Удзельнік:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Размовы з удзельнікам:Votre Provocateur|размовы]]) 22:33, 5 лютага 2026 (+03) ::::: Тут абмяркоўваем артыкул, а не тваю персону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 5 лютага 2026 (+03) ::::Выдаленне ў іншых раздзелах, шчыра кажучы, не аргумент. Іх там можа і не цікавяць мелкія па іх мерках фірмы з усходняй Еўропы. Гэтак жа бы выдалілі пра наш [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]]. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:22, 6 лютага 2026 (+03) ::::: Існуе кансэнсус аб тым, што ў БелВікі дапушчальны пэўны беларусацэнтрызм, але як гэта прыцягнуць да дадзенага кейса, невядома. Таксама мабыць [[Еўраопт]] ці [[А-100 (кампанія)|А-100]] паводле маштабаў дзейнасці пасалідней будуць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:34, 6 лютага 2026 (+03) ::::::Мяркую, што А-100 і Еўраопт можна аднесці да лідараў ў сваіх галінах эканомікі ўнутры Беларусі, і таму маем пра іх артыкулы, а не толькі праз беларусацэнтрызм. ::::::Аналагічна з гэтым Depo: у сваёй нішы лічыцца лідарам, недзе у топах латвійскіх кампаній. Я б і артыкулы пра Rimi і Maxima прывітаў, калі б хто стварыў, хоць яны да Беларусі ніякага дачынення не маюць. Дадаць толькі ў артыкул [[Эканоміка Латвіі]] параграф пра рытэйл і цалкам натуральна будзе мець артыкулы пра згаданыя там фірмы. ::::::Я ўвогуле лічу, што можна пісаць хоць пра найвялікшыя фірмы Науру. Толькі каб захоўвалася структура: спачатку пра эканоміку краіны і яе галіны, а потым дэталі. Але гэта так, рэмарка. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 02:29, 7 лютага 2026 (+03) ::::::: Калі казаць пра лідараў рынку паводле краін, то Науру не падтрымаю, карлікавымі прынята лічыць краіны меншыя за [[Люксембург]]. Depo DIY здэцца сапраўды лідар у нішы, але не лідар у галіне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:53, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:48, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны змест. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:32, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. 2-е месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Доля рынку, прыкладна каля 40%--[[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]] ([[Размовы з удзельнікам:J-ka Zadzvinski|размовы]]) 18:39, 13 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Паказана, што кампанія займае істотнае месца сярод DIY-рытэйлераў краін Балтыі. Пакуль што няма кансэнсэнсусу наконт прызнання гэтай галіны як самастойнай у эканоміцы, таму значнасць прадмету артыкула ставіцца пад сумненне. Старонка захавана з даданнем адпаведнага шаблону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:53, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == {{закрыта}} : Выдалены раней паводле абмеркавання, гл. [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:53, 16 красавіка 2026 (+03) ::{{Пакінуць}}. Раней не былі пакінуты прычыны для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:28, 16 красавіка 2026 (+03) ::: Таксама я нядаўна дадаў "значнасць" у артыкул і цяпер ён не падыходзіць да хуткага выдалення: Хутка могуць выдаляцца артыкулы, калі: Выдаленыя раней паводле абмеркавання артыкулы, створаныя наноў з тым жа ці неістотна адрозным зместам '''без новых акалічнасцяў''', якія б прымусілі пераглядзець папярэдняе рашэнне аб выдаленні. (з [[Вікіпедыя:Хуткае выдаленне]]) [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 16:42, 16 красавіка 2026 (+03) : {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 19 красавіка 2026 (+03) : Знайшоў адзін артыкул на The Village, які апісваў дзейнасць групы. Больш нічога не знайшоў, хаця можа я і не вельмі добра шукаў. Думаю, што пакуль гэта выдаленне, бо значнасці (у межах Вікі) не хапае. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:38, 19 красавіка 2026 (+03) :: {{Пакінуць}} Яшчэ быў [https://dtf.ru/music/2582003-vokrug-fonarnogo-stolba-videoigry-2019 кароткі артыкул] на dtf.ru і [https://www.youtube.com/watch?v=eAEelhW7e6s выпуск] "Музыка в Кубе" на Ютубе. Таксама я не зразумеў, што азначае "у межах Вікі". [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 18:41, 20 красавіка 2026 (+03) ::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:47, 20 красавіка 2026 (+03) ::: DTF - не [[ВП:АК]], "Музыка в Кубе" - таксама. The Village пакуль самая добрая крыніца. Можа ёсць яшчэ нешта? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:56, 20 красавіка 2026 (+03) ::::[https://m.vk.com/@ppbvfs-priyatno-poznakomitsya-yoo Пост] у ВК ад Winter Mute Music, [https://podster.fm/podcasts/muzykalnoe-korolevstvo/e/337203/muzykalnoe-korolevstvo-vokrug-fonarnogo-stolba-1-vypusk эпізод] падкаста "Музыкальное королевство", здаецца усё. Але артыкула The Village можа хопіць? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 19:12, 20 красавіка 2026 (+03) :::Перастаньце пакідаць шаблон «пакінуць» па некалькі разоў. Абмеркаванне працуе не так, колькасць «пакінуць» ад аднаго ўдзельніка не паўплывае. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 11:51, 22 красавіка 2026 (+03) :{{Выдаліць}}, створаны па-за працэдурай аднаўлення выдаленых старонак. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 23 красавіка 2026 (+03) ::Гэта забаронена? [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 10:40, 24 красавіка 2026 (+03) ::: Пажадана ўсё ж такі прытрымлівацца хоць нейкіх [[Вікіпедыя:Выдаленне старонак#Пасля выдалення|правілаў]]. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:53, 24 красавіка 2026 (+03) ::::Не ведаў. Прабачце, але артыкул ўжо адноўлены і асабіста я не бачу відавочных прычын для выдалення. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:53, 24 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Па-першае, артыкул раней ужо выдаляўся, таму, згодна з працэдурай, спачатку варта было стварыць запыт на [[ВП:АВС]]. Па-другое, каб не разводзіць бюракратыю, на гэты момант артыкул не адпавядае крытэрыям значнасці беларускай Вікіпедыі. Сярод прыведзеных крыніц толькі адна (спасылка на «The Village») адпавядае патрабаванням [[ВП:АК]]. Астатнія матэрыялы не з’яўляюцца аўтарытэтнымі крыніцамі. Такім чынам, значнасці ў межах Вікіпедыі недастаткова. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:12, 25 красавіка 2026 (+03) == [[EIZVA]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:19, 8 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:16, 17 красавіка 2026 (+03) == [[Крысціна Віталеўна Лядская]] == {{закрыта}} З дасягненняў покуль чырвоны дыплом і аспірантура. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:51, 8 красавіка 2026 (+03) :Я не успела ещё дописать статью, не надо делать поспешных выводов. Мне из-за границы не открываются белорусские источники. Приеду в Минск — допишу. [[Удзельнік:Rabbi Mendl|Tatiana Matlina]] ([[Размовы з удзельнікам:Rabbi Mendl|размовы]]) 00:39, 10 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапоўнены, намінацыя закрыта ініцыятарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:14, 14 красавіка 2026 (+03) == [[Фарыс Німр]] == {{закрыта}} Не артыкул, старонка да хуткага выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:37, 9 красавіка 2026 (+03) : Спроба заліць туды аўтапераклад незачотная. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:54, 9 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул створаны, вычытаны і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:12, 14 красавіка 2026 (+03) == Казахі у == {{закрыта}} Артыкулы аўтаматычнага перакладу з памылкамі ўжо ў назве, іх немагчыма вычытаць нават з вялікім жаданнем. * [[Казахі у Манголіі]] * [[Казахі у Туркменіі]] * [[Казахі у Іране]]--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:10, 20 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:48, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Даволі відавочны [[ВП:МАШПЕР]], які ніхто за гэты час не выправіў. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:33, 14 красавіка 2026 (+03) == [[Вакол ліхтарнага слупа (гурт)]] == {{Закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:33, 3 красавіка 2026 (+03) ::Гэты гурт даволі папулярны, каб пра яго быў артыкул. Па [https://music.yandex.by/artist/5578874 звесткам] Яндекс Музыкі зараз ён мае 75 565 слухачоў у месяц. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:14, 5 красавіка 2026 (+03) ::: Почему бы о нём не написать статью по-русски? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:17, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Можна. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:29, 5 красавіка 2026 (+03) ::::Але гэта праца удзельнікаў рускай Вікіпедыі. [[Удзельнік:MakEditor|MakEditor]] ([[Размовы з удзельнікам:MakEditor|размовы]]) 15:36, 5 красавіка 2026 (+03) ::::: Очень жаль. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:39, 5 красавіка 2026 (+03) {{Канец закрытай секцыі}} ===Вынік=== 20:07, 12 красавіка 2026 {{у|J-ka Zadzvinski}} выдаліў старонку Вакол ліхтарнага слупа (гурт). [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:44, 13 красавіка 2026 (+03) == [[Валер Віктаравіч Руселік]] == {{закрыта}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:49, 25 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} няма значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:45, 3 сакавіка 2026 (+03) : Не праходзіць як журналіст ды блогер? Усё ж нават "зоркай" Белсата яго [https://nashaniva.com/372748 называюць]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:16, 4 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Старонка выдалена ўдзельнікам [[Удзельнік:J-ka Zadzvinski|J-ka Zadzvinski]]. Таму вынік фармальны. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:14, 12 красавіка 2026 (+03) == [[Аляксандр Іосіфавіч Урбановіч]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, кандыдат навук, дацэнт, меў навуковыя інтарэсы, усё. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:51, 29 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:53, 30 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}, вядомы навуковец, шмат навуковых прац. Ёсць крынiцы. [[Удзельнік:James M Irons|James M Irons]] ([[Размовы з удзельнікам:James M Irons|размовы]]) 12:52, 30 сакавіка 2026 (+03) :: [[Удзельнік:James M Irons]], колькасць навуковых прац не мае асаблівай ролі, важней паказаць прызнанне яго заслуг у навуковым свеце. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:17, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:48, 10 красавіка 2026 (+03) == [[TDK]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 23 сакавіка 2026 (+03) ::Артыкул невялікі, можна выправіць. Я папрацую бліжэйшым часам. ::{{Зраблю|10-04-2026}} [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:16, 28 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул выпраўлены і захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:56, 9 красавіка 2026 (+03) == [[King Promise]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} значнасць не падмацаваны крыніцамі, толькі сайт творцы. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:51, 23 сакавіка 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. Крыніцы ёсць.--[[Удзельнік:Dzianis Niadbajla|J-ka Zaprudnik]] 15:33, 2 красавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Спасылкі на незалежныя крыніцы нароўні з сайтам творцы пададзены, старока захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 9 красавіка 2026 (+03) == [[Ruslan Saberov]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:18, 8 сакавіка 2026 (+03) :: [https://ru.wikipedia.org/wiki/Ruslan_Saberov неоднократное воссоздание вместо повторного обсуждения]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:11, 11 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 9 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. Неаднаразовае аднаўленне замест паўторнага абмеркавання — пастаўлена бестэрміновая ахова ад стварэння. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:53, 1 красавіка 2026 (+03) == [[Сезон 2022/2023 «Цмокі-Мінск-2»]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Пуста. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:34, 31 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === гэта карэктная перасылка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:50, 31 сакавіка 2026 (+03) == [[MakEditor:81-717/714/Чарнавік]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 11:55, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:04, 30 сакавіка 2026 (+03) == [[Раавітса (прыпыначны пункт)]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Памылковы рэдырэкт. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:52, 30 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:00, 30 сакавіка 2026 (+03) == [[A optima/Чарнавік]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Не артыкул. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:54, 26 сакавіка 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 11:32, 26 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сехемкара II]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} пустая старонка. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:55, 23 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:47, 23 сакавіка 2026 (+03) == [[Святлана Іванаўна Загнетава]] == {{закрыта}} Відавочна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца. Таксама асоба не настолькі выдатная, каб можна было падцягнуць [[Вікіпедыя:Значнасць асоб #Дадатковыя крытэрыі]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:40, 18 сакавіка 2026 (+03) : У артыкул [[Хлебапякарная прамысловасць Беларусі]] шмат што можна перанесці. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:13, 18 сакавіка 2026 (+03) :Так, усё можна перанесці, згадаць саму Загнетаву. У раздзеле Вядомыя асобы артыкула пра Смаргонь даць яе біяграму, бо літаральна будзе пару сказаў. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:10, 18 сакавіка 2026 (+03) :: {{зроблена}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:20, 19 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Змест са старонкі вынесены, адміны могуць яе выдаляць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:49, 20 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Змагары з літвінізмам]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:13, 22 лютага 2026 (+03) *:Людзі змаюгаюцца з літвінізмам, што прама вынікае з іх біяграфій, у чым уласнае даследаванне? Калі мы дадаем людзей у катэгорыю "Анархісты N-краіны" ці "Антыфашысты N-краіны", то гэта таксам арыгінальнае даследаванне? [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 13:22, 22 лютага 2026 (+03) *:: Ты, калега, мабыць таксама шмат з чым і шмат з кім змагаешся. І ў Беларусі ты не адзін такі, але катэгорыі "Змагары з Беларусі" мы не будзем ствараць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:24, 22 лютага 2026 (+03) *:Няма тут уласнага даследавання, літвінізм сфармуляваны Баранаўскасам, то-бок прынамсі ў нейкай паралельнай рэчаіснасці ён ёсць. На гэта лёгка знайсці аўтарытэтныя крыніцы ў адпаведным артыкуле. Практычна "з'ява" ў гэтай рэальнасці прызнана пагрозай нацыянальнай бяспецы Літвы і з ёю змагаюцца, ёсць заявы ад Дэпартамента бяспекі і іншых ведамстваў. Адпаведна, ёсць змагары. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:10, 12 сакавіка 2026 (+03) :: Змагары ёсць, і што з таго вынікае? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:19, 12 сакавіка 2026 (+03) ::: Катэгорыю "Змагары" створым? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::[[:Катэгорыя:Праціўнікі літвінізму]] або [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:24, 12 сакавіка 2026 (+03) :::Нічога не вынікае, проста змагары, як Партос казаў: "я б'юся, бо б'юся", -- значыць, яны бачаць у гэтым сэнс. Калі "змагары" здаюцца ўжо занятымі, можна "праціўнікі", рэдкая наогул катэгорыя ў Вікіпедыі, але ёсць [[:fr:Catégorie:Opposant|Catégorie:Opposant]]. Звычайна абмяжоўваецца ўсё прыхільнікамі розных плыняў, але тут здаецца ніяк не абмяжуешся. [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:22, 12 сакавіка 2026 (+03) :::: Абмяжуешся. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:25, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::: Не трэба навешваць на сучаснікаў ярлыкоў. Рэдактарам Вікіпедыі не стае для гэтага аўтарытэту. Хай спачатку вырашыць экспертная супольнасць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:30, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::Здаецца, "крытыкі" якраз тая форма, што прызнаецца як ВП:НПГ [[:en:Category:Writers_of_social_and_political_criticism|Category:Writers of social and political criticism]]. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:31, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::: Critics of liberalism (1 P) — вось дык напаўненне катэгорыі! Не чытаюць англамоўныя беларускай прэсы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:37, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::Яны іншае чытаюць <bdi>Critics of feminism</bdi> (2 C, 217 P). --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 22:41, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::: Critics of artificial intelligence — цэлых 22, на чале з Папам Рымскім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:44, 12 сакавіка 2026 (+03) ::::::::: Наконт непрыняцця фемінізму — харошы прыклад, комплексы ВікіРэдактараў раскрывае красамоўна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:57, 12 сакавіка 2026 (+03) :::::::::: Змагары з мультыкультуралізмам ёсць, а змагароў з нацыяналізмам няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:09, 12 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ператварыў на [[:Катэгорыя:Крытыкі літвінізму]] і далучыў да адпаведнай надкатэгорыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 12:59, 13 сакавіка 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Культурныя спрэчкі]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, вынік уласнага даследавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:20, 22 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Знайшліся інтэрвікі, намінацыю закрыў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:39, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Дыльнозахон Каттахонова]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:35, 10 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена, дрэнны машынны пераклад, таксама пытанні па значнасці. Можаце нармальна перапісаць у сваёй прасторы імёнаў і паведаміць адміністратарам, калі напішаце нешта адэкватнае. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:02, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Саунтрэс]] == {{закрыта}} * {{выдаліць}}, значнасць не пераўзыходзіць навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:09, 28 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:46, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена па тых жа прычынах, што і чыназес. Значнасці не паказана.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:01, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Чыназес]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Не слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:44, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул быў хутка выдалены, значнасць выразна не паказана. Да таго ж, зноскі на Вікіпедыю — гэта вяршыня. Калі нехта захоча аднавіць старонку і будзе паказана выразна значнасць, спачатку перапішыце нармальна на сваёй падстаронцы і потым паведамце адміністратарам.[[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 18:59, 12 сакавіка 2026 (+03) == [[Жан-Луі Гасэ]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 9 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Каб выставіць артыкул да выдалення, трэба зайсці праз закладку ''правіць'' у акенца рэдагавання артыкула, у першым радку паставіць '''<nowiki>{{да выдалення|}}</nowiki>'''. Працэдура выстаўлення старонкі да выдалення не была выканана, прапанова засталася без рэагавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:06, 9 сакавіка 2026 (+03) == [[Мачулішчы (аэрадром)]] == {{закрыта}} Большая частка тэкста абаронена аўтарскімі правамі і супадае з тэкстам, размешчаным у выданні «Наша Ніва» (артыкул «Мачулішчы, Мачулішчы… А што значыць па-беларуску „мачулішча“?»). Не быў прадстаўлены відавочны дазвол ад уладальнікаў матэрыялу на яго свабоднае распаўсюджанне. Як патэнцыйнае парушэнне аўтарскіх правоў прыйдзецца выдаліць інфармацыю, якая слова ў слова супадае з інфармацыяй у гэтым артыкуле. Тое, што застанецца, да артыкула не будзе дацягваць. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:38, 7 сакавіка 2026 (+03) :па-першае, я сам і ёсць аўтарам таго тэксту ў НН. па-другое, я цяпер істотна дапоўніў артыкул, ён павялічыўся ў некалькі разоў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 21:43, 7 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапрацаваны і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 22:47, 8 сакавіка 2026 (+03) == [[Янка Тарчэўскі]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, няма значнасці. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 23:02, 14 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. Жахліва аформлена, няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:08, 20 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасці няма. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 14:49, 3 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць кансэнсус за выдаленне. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 00:24, 4 сакавіка 2026 (+03) == [[AniBel]] == {{закрыта}} Аматарская суполка. Распаўсюджванне пірацкага кантэнту. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 7 лютага 2026 (+03) :Ого, некалькі месяцаў вісеў артыкул і толькі зараз апомніліся. Прам сьмешна з гэтага [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:57, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, аргументаў дзеля захавання артыкула не бачна. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:26, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:06, 16 лютага 2026 (+03) == [[Лагодны Цмок]] == {{закрыта}} Значнасць прадмету артыкула пастаўлена пад сумненне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Гэта звесткі не для Вікіпедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:26, 9 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:45, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 01:05, 16 лютага 2026 (+03) == [[СонейкаПрадакшн]] == {{закрыта}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:00, 7 лютага 2026 (+03) :Новы этап у перакладніцкай сферы (дубляваньне і адаптацыя тэксту). Таксама гэтая і ўсе іншыя каманды з'яўляюцца часткай гісторыі і рабілі у той ці іншай ступені ўклад у беларускую культуру. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 22:01, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:22, 8 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:58, 16 лютага 2026 (+03) == [[Скрынка (сеціва)]] == {{закрыта}} Няма значнасці. Вікіпедыя — не каталог.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:56, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, проста старонка ў сеціве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:15, 7 лютага 2026 (+03) :Таксама трэба выдаліць старонкі пра Анібел і Лагодны Цмок, бо Вікіпедыя — не каталог [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:48, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:56, 16 лютага 2026 (+03) == [[Зьнічка (сеціва)]] == {{закрыта}} Проста сайт з пірацкім кантэнтам. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:55, 7 лютага 2026 (+03) :Anibel і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам, але старонкі пра іх існуюць [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:47, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:06, 8 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:53, 16 лютага 2026 (+03) == [[Bilbo's]] == {{закрыта}} Аматарская суполка. няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:57, 7 лютага 2026 (+03) :Анібел і Лагодны Цмок таксама аматарскія суполкі, але старонкі пра іх існуюць. Пра значнасьць напісана ў адпаведным разьдзеле. Ініцыятыва з'яўлялася новым этапам у перакладніцкай сферы. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:55, 7 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 01:23, 8 лютага 2026 (+03) :<nowiki>{{Супраць}}</nowiki> <nowiki>{{Пакінуць}}</nowiki> Учора не адразу ўбачыў як гэтыя знакі ставіць. Я адкажу за ўсе артыкулы, якія перанёс учора з іншай беларускай Вікіпедыі. Галоўная значнасьць гэта гісторыя. Усе гэтыя праэкты з'яўляюцца часткай гісторыі. Так, для звычайнай гісторыі (якую сабе людзі ўяўляюць) гэта ня мае каштоўнасьці. Аднак сёньня ё розныя гісторыі, напрыклад: гісторыя навукі, паўсядзёнасьці, мастацтва і г.д. І ўжо для гісторыі аматарскага перакладу гэтыя старонкі прадстаўляюць каштоўнасьць, бо з'яўляюцца крыніцай у дасьледаваньнях. Таксама гэтыя артыкулы даюць зразумець як разьвіваўся аматарскі пераклад, пасьлядоўнасьць падзей. Таксама ўклад у беларускую культуру, новыя падыходы ў аматарскім перакладзе, што зноў жа карысна для гісторыі і дасьледаваньняў. :Таму ўсе артыкулы пра праэкты варта пакінуць! [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03) ::Мда... штосьці не працуюць гэтыя шаблоны [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 14:39, 8 лютага 2026 (+03) ::: [[Вікіпедыя:Значнасць]] — вось неяк так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:06, 9 лютага 2026 (+03) ::::Пачытаў, і артыкул мае значнасьць. У публічных крыніцах не напісана (і ня будзе), але значнасьць апісана вышэй, што таксама дазваляецца як значнасьць. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 18:43, 9 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:42, 16 лютага 2026 (+03) == [[Кінакіпа]] == {{закрыта}} Няма значнасці, проста сайт з пірацкім кантэнтам. Хоць для беларускай мовы ў сённяшніх умовах гэта і мае пэўную значнасць, але для энцыклапедыі каталог пірацкага відэа — перабор.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:54, 7 лютага 2026 (+03) :Анібел і Лагодны Цмок таксама проста сайты з пірацкім кантэнтам. Тыя артыкулы таксама варта выдаліць. [[Удзельнік:Bilbo&#39;smanha|Bilbo&#39;smanha]] ([[Размовы з удзельнікам:Bilbo&#39;smanha|размовы]]) 21:50, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі. {{закрыта-канец}} === Вынік === Рэклама сайта с пірацкім кантэнтам. Значасці няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:35, 16 лютага 2026 (+03) == [[На чатырох Верацеях]] == {{закрыта}} Вікіпедыя — не даведнік для вандроўнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:10, 16 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Хутка выдалена. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:32, 16 лютага 2026 (+03) == [[Арцём Халяеў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, не артыкул. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:28, 14 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === У вызначэнні — толькі тры словы. Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 00:30, 16 лютага 2026 (+03) == [[Уладзіслаў Шылюк]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:43, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, згодны, што проста быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:24, 5 лютага 2026 (+03) :: Калега [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]], тут больш істотна, што агульны крытэрый значнасці не выконваецца, то бок асоба ў артыкуле бадай не апісана. А ў прынцыпе мы прафесійных спартоўцаў паважаем, і якасныя артыкулы пра іх у БелВікі могуць існаваць, нават калі людзі й не мелі шматгадовай выбітнай кар'еры. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:30, 5 лютага 2026 (+03) :::Зразумела, дзякуй. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:23, 6 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:31, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:23, 14 лютага 2026 (+03) == [[Леанід Цітоў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:25, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:22, 14 лютага 2026 (+03) == [[Аляксей Сірчанка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:20, 14 лютага 2026 (+03) == [[Антон Самсонаў]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:51, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:26, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:32, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:19, 14 лютага 2026 (+03) == [[Іван Кухарэнка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}}, значнасць не паказана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:55, 4 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана, быць удзельнікам каманды недастаткова. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:27, 5 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}} [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 13:33, 7 лютага 2026 (+03) :{{выдаліць}}. Значнасць не падмацавана крыніцамі.--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:46, 10 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 12:16, 14 лютага 2026 (+03) == [[Марыя Пархімчык]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:46, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Рэкламны артыкул без нармальных крыніц.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:05, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Вы лічыце, што сябра Саюзу пісьменьнікаў не можа быць адзначаны ў вікіпэдыі? А калі яе жыцьцяпіс пазначаны на Міжнароднага саюзу беларускіх пісьменьнікаў? [https://bellit.info/persons/abukhovich-alhjerd.html Міжнародны саюз беларускіх пісьменьнікаў// Асобы] Ці гэта таксама не значна? :) --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 22:36, 21 студзеня 2026 (+03) :: Калега [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], сапраўды такі склаўся ў БелВікі звычай, што адной толькі прыналежнасці да пісьменніцкага саюза недастаткова для пацвярджэння энцыклапедычнай значнасці творцы. Тут бы пашукаць рэцэнзій на яе творы ў аўтарытэтных крыніцах ці нейкіх іншых сведчанняў прызнання яе творчасці крытыкай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:48, 21 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Пагаджуся, што можна выдаліць [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:50, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Пакуль што энцыклапедычная значнасць не паказана. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:22, 5 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:07, 9 лютага 2026 (+03) == [[Павел Слюнькін]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:47, 16 студзеня 2026 (+03) ::'''Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:''' ::https://rm.coe.int/report-addressing-the-specific-challenges-faced-by-the-belarusians-in-/1680ab3442 ::https://www.ibanet.org/Belarus-the-human-cost-of-the-crackdown-on-dissent ::https://www.gmfus.org/belarus-change-tracker-seeing-trends-through-news-fog ::https://bct.expert/be/about/ ::https://lmc.icds.ee/speaker/pavel-slunkin/ ::https://georgiatoday.ge/pavel-slunkin-belarus-lessons-for-georgia/ ::https://cepa.org/author/pavel-slunkin/ ::https://ecfr.eu/profile/pavel_slunkin/ ::https://belinstitute.com/en/news/review-2021-forecast-2022 ::https://ex-press.live/rubrics/politika/2024/06/19/eks-diplomat-pavel-slyunkin-zapad-ne-gotov-idti-na-ustupki-lukashenko-no-ostorozhnichaet-opasayas-ego-sprovocirovat ::https://www.dw.com/ru/jeks-diplomat-zadacha-es-nashhupat-protivorechija-mezhdu-lukashenko-i-putinym/a-59295981 ::https://nashaniva.com/ru/328408 ::https://pozirk.online/ru/longreads/85750/ ::https://newbelarus.vision/artykuly/pavel-slyunkin-ob-izmeneniyax-v-mide-vedomstvo-mozhet-nabirat-luchshix-specialistov/ ::https://gazetaby.com/post/slyunkin-esli-svoboda-mnenij-dlya-vas-ne-priemlemy-to-poluchitsya-ne-g/202762/ ::https://news.zerkalo.io/life/86489.html ::??? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:47, 19 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}. Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:21, 16 студзеня 2026 (+03) ::Значнасць асоб у Вікіпедыі вызначаецца па наступных крытэрах: ::Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+). ::Асоба зрабіла шырокавядомы ўнёсак, які стаў прызнаным фактам у яе галіне дзейнасці (+). ::Навукоўцы, '''даследнікі''', філосафы (для зручнасці назавем іх «[[навуковы свет]]») даволі ўплывовыя ў навуковым свеце без згадвання іх біяграфій у другасных крыніцах (+). ::'''На сённяшні дзень беларусаў-экспертаў у замежных аналітычных цэнтрах можна пералічыць па пальцах адной рукі. Не разумею вашую пазіцыю па «нязначнасці».''' [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:28, 19 студзеня 2026 (+03) ::: тут трэба дадаткова паказаць, наколькі гэта асоба ўплывовая ў навуковым свеце; покуль што значнасць даследчыка прамалёўваецца, але не пацвярджаецца. Аднога факту работы ў даследчым цэнтры недастаткова. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:46, 21 студзеня 2026 (+03) ::::Эксперт па Беларусі якога цытуюць the New York Times, DW, France24, Atlantic Council, etc падаецца значнай асобай у галіне. ::::: Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў [[Вікіпедыя:Аўтарытэтныя крыніцы|надзейных]] [[Вікіпедыя:Не ўласнае даследаванне|другасных крыніцах]], [[Вікіпедыя:Правяральнасць|незалежных]] ад яе (+). ::::[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:25, 21 студзеня 2026 (+03) ::::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], ты пачтай, што ніжэй напісана вялікімі чырвонымі літарамі пра т.зв. ''Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва''. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:35, 21 студзеня 2026 (+03) :::::: Калі ты не хочаш артыкул пра асобу дапрацаваць, то і гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:38, 21 студзеня 2026 (+03) :::::::Сторонка будзе выделеная таму што: :::::::а) вы паводзіце сябе як хамло :::::::б) вам не падабаецца персаналія :::::::? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:58, 21 студзеня 2026 (+03) :::::::Прашу вас звяртацца да мяне на «вы» і спыніць хамства ў мой бок. Тое, што вы даўні карыстальнік Вікіпкедыі не дае вам аніякага права па-хамску ставіцца да іншых удзельнікаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:00, 21 студзеня 2026 (+03) ::::::Мне падаецца, што выдаленне артыкулаў праз суб'ектыўнае меркаванне і стаўленне асобных карыстальнікаў да персаналіяў і аб'ектаў з'яўляецца вандалізмам. Няма ўпэўненнасці, што шантаж удзельнікаў адпавядае духу Википедыі. Чаму вы грубіце замест таго, каб разам дапрацаваць артыкул і зрабіць Вікіпедыю лепш для карыстальнікаў не абазнаных у беларускіх арганізацыях і асобах? [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:05, 21 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, не бачна жадаючых палепшыць артыкул, а ў існым выглядзе яго змест не пацвярджае энцыклапедычнай значнасці асобы. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:07, 21 студзеня 2026 (+03) ::Калі ласка, прапануйце катэгорыі для паляпшэння. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:38, 21 студзеня 2026 (+03) ::У артыкуле 10 спасылак на аўтарытэтныя незалежныя крыніцы, якія апісваюць асобу і спасылаюцца на публікацыі даследчыка ў ягонай галіне экспертызы – што, безумоўна, пацвярджае энцыклапедычную значнасць асобы. Я з задавальненнем дадам патрэбныя катэгорыі, але давайце працаваць канструктыўна разам, а не антаганістычна. Дзякуй, калегі. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:42, 21 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Пагаджуся, што трэба выдаліць [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 19:43, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:05, 9 лютага 2026 (+03) == [[Таццяна Мiкалаеўна Мiкушына]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:38, 21 студзеня 2026 (+03) ::Дадзены артыкул можа адпавядаць крытэрам значнасці для пісьменнікаў. У правілах вызначана, што значнымі з'яўляюцца "Аўтары … і іншыя прадстаўнікі творчых прафесій  ... твор (або творы) якіх прыцягнулі значную ўвагу крытыкаў." ::У артыкуле ёсць спасылкі на 5 рэцэнзій профільных навукоўцаў на кнігі Т. Мікушынай: рэлігіязнаўцы і філосафа на кнігі духоўнага зместу, гісторыка на кнігу гістарычнага зместу і г.д. ::На старонцы абмеркавання дадзенага артыкула як на загану ўказвалася на тое, што дадзены артыкул раней выдаляўся ў расійскай вікіпедыі. Аднак у тыя гады, калі ён выдаляўся, яшчэ не было тых крыніц, якія азначаныя ў беларускім артыкуле, або былі адзінкі з іх. Палова крыніц датуецца 2019-2022 гадамі. ::Апроч рэцэнзій навукоўцаў інфармацыя пра Т. Мікушыну ёсць у рэлігіязнаўчай  манаграфіі "Тэасофiя без межаў: мiжкультурныя i мiждысцыплiнарныя перспектывы сучаснага эзатэрычнага руху", у дакладзе профільнага дзярж. дэпартамента прэм’ер-міністру Францыі пра стан спраў у асяроддзі новых рэлігійных рухаў, у аналітычных артыкулах нацыянальнага інфарм. агенцтва Украіны "УкрІнфарм", агульнарасійскай газеты "Новыя весткі". [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:24, 21 студзеня 2026 (+03) ::Таксама ў зносках дадзенага артыкула ёсць інфармацыя, што кнігі гэтага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах (крыніца з назвай "Бiяграфiя Мікушынай Таццяны Мікалаеўны"). [[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 12:34, 22 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:32, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не паказана.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:03, 21 студзеня 2026 (+03) :: Пане [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], то мо прагаласуйце і наконт гандбалістаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 26 студзеня 2026 (+03) {{Выдаліць}} Аўтарка тэасофскай макулатуры [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:10, 28 студзеня 2026 (+03) : [[Удзельнік:DenisBorum]], у Вікіпедыі маюць існаваць артыкулы пра асоб з экстравагантнымі поглядамі, калі іх меркаванне асветлена ў дастатковым аб'ёме ў аўтарытэтных крыніцах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:13, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} па [[ВП:БС]], аўтарытэтнасць крыніц сумнеўная. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:35, 5 лютага 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Дадаў у артыкул інфармацыю пра тое, што кнігі дадзенага аўтара перакладзеныя і апублікаваныя на 11 мовах. Шырокае распаўсюджанне кніг па краінах свету выяўляецца і ў крыніцах. Рэцэнзіі напісаныя навукоўцамі розных краін: Украіна (Ю. Заўгародны), Германія (B. Seidel-Dreffke), Партугалія (D. Metilka), Расія (А. Салаўёў, М. Скуратоўская). Таксама і аналітычныя матэрыялы: Германія (H. Krämer), Францыя (G. Fenech), Украіна (Укрiнформ), Расія (Книжная Индустрия, Новые Известия).--[[Удзельнік:Алесандр Бусел|Алесандр Бусел]] ([[Размовы з удзельнікам:Алесандр Бусел|размовы]]) 15:00, 5 лютага 2026 (+03) : {{Пакінуць}} артыкул напісаны не бездакорна, пра каштоўнасць творчасці таксама можна спрачацца, але найбольш мяне цікавяць крыніцы, дзе я не бачу спасылак на першасныя крыніцы, што ўжо надае ўпэўненасці ў тым, што гэты артыкул на галаву вышэй большасці намінантаў тут, хаця вядома, што частку крыніц можна назваць афіляванай. Як варыянт, можна пакінуць шаблон пра тое, што значнасць асобы ставіцца пад пытанне. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:36, 6 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Цікавасць з боку навуковага свету дадае значнасці дзейнасці асобы. Старонка захавана, але значнасць аб’екта артыкула ставіцца пад сумненне. Адпаведны шаблон на старонцы захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:43, 6 лютага 2026 (+03) == [[Губбет Аннет Алексееўна]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:01, 3 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, тэкст нечытальны, ды й значнасці ў персоны няма. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:44, 3 лютага 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, энцыклапедычная значнасць не паказана ([[ВП:ЗА]]), біяграфія сучасніка ўвогуле без крыніц ([[ВП:БС]]). --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 03:41, 5 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Машынны пераклад, значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:45, 5 лютага 2026 (+03) == [[Нізам DRedd]] == {{закрыта}} Значнасць прадмету артыкула не пацвярджаецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:08, 22 лістапада 2025 (+03) :Значымасць асоб у Вікіпедыі не з’яўляецца вынікам аднаразовага згадвання ў СМІ. Паводле прынцыпаў энцыклапедычнай значнасці, яна павінна пацвярджацца шматразовым, незалежным і надзейным асвятленнем у аўтарытэтных крыніцах. У выпадку з Нізамам DRedd гэтая ўмова цалкам выконваецца. Яго дзейнасць асвятлялася неаднаразова і ў розных фарматах: :публікацыі ў медыя, рецэнзіі на музычныя рэлізы, інтэрв’ю і асобныя матэрыялы пра творчасць. :Такі аб’ём незалежнай інфармацыі сведчыць пра тое, што Нізам DRedd мае ўстойлівую публічную прысутнасць, а яго праца атрымала заўважную ўвагу з боку розных крыніц, што адпавядае крытэрыям значымасці для артыкулаў пра дзеячоў культуры. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:34, 22 лістапада 2025 (+03) :: Асоба мае чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу творцаў. Тут не бачна нічога асаблівага, акрамя згадак у медыях. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:38, 22 лістапада 2025 (+03) ::: Ні ў рускім, ні ў казахскім раздзелах артыкула няма, чаго так? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:40, 22 лістапада 2025 (+03) ::::Паважаны калега, хачу звярнуць увагу, што патрабаванне «асоба павінна істотна вылучацца з агульнага шэрагу творцаў» не з’яўляецца часткай крытэрыяў значнасці ў Вікіпедыі. Гэта суб’ектыўная ацэнка, якая не замацавана ў правілах. Паводле дзеючых палітык — у тым ліку ВП:Значнасць і ВП:Аўтарытэтныя крыніцы — єдыным крытэрыем значнасці для асоб з’яўляецца шматразовае, істотнае і незалежнае асвятленне дзейнасці асобы ў аўтарытэтных крыніцах. ::::У артыкуле гэтая ўмова выконваецца: існуюць ::::- шматразовыя публікацыі, ::::- незалежныя рэцэнзіі, ::::- інтэрв’ю, ::::- асобныя матэрыялы пра творчасць, ::::што сведчыць пра наяўнасць устойлівага, значнага і незалежнага асвятлення, менавіта таго, што патрабуюць правілы. ::::Правілы не прадугледжваюць дадатковага крытэрыя (асаблівай унікальнасці) або (вылучэння з агульнага шэрагу), такая ацэнка можа быць асабістым меркаваннем, але яна не можа замяняць сабой нормы Вікіпедыі. Калі ў Вас ёсць заўвагі да канкрэтных крыніц, гатовы абмеркаваць і дапоўніць артыкул, але, паводле палітык Вікіпедыі, наяўнасць шматлікіх незалежных і надзейных матэрыялаў ужо пацвярджае энцыклапедычную значнасць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 14:51, 22 лістапада 2025 (+03) :У артыкуле, відавочна, можна пачысціць шмат інфармацыі з першасных крыніц, ёсць сцверджанні без крыніц. Але нібы ёсць нейкія другасныя, хоць і выглядаюць досыць слабавата. У любым выпадку, бачу нейкую зацікаўленасць грамадскасці, таму я хутчэй {{супраць}} выдалення. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:59, 22 лістапада 2025 (+03) ::Дзякуй, калега. Я без праблем дапрацую артыкул, прыбяру з яго неадпаведныя першасныя звесткі і забяспечу актуалізацыю інфармацыі ў адпаведнасці з патрабаваннямі Вікіпедыі. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:06, 23 лістапада 2025 (+03) : [[Удзельнік:Viktorius001]], назвы сінглаў і альбомаў мусяць быць перакладзены на беларускую мову. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:07, 24 лістапада 2025 (+03) ::Добры дзень, прашу прабачэння, я выправлю. Скажыце, калі ласка, ці можна пісаць арыгінальную назву побач у дужках? Ці патрабуецца толькі беларускамоўны варыянт? [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 11:38, 24 лістапада 2025 (+03) :::так, можна, нават трэба. Нават я бы сказаў, што пераклад трэба ў дужкі [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:34, 24 лістапада 2025 (+03) ::Усё гатова, калегі. Калі будуць яшчэ пытанні, я гатовы абмеркаваць і дапрацаваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 18:19, 24 лістапада 2025 (+03) :::Нічога не гатова. Пачысціў вельмі артыкул, вельмі шмат смецця. Цяпер крыху адэкватней выглядае, але, вядома, слаба. Таксама адчуваю, што вы ўсё робіце праз інструменты генератыўнага штучнага інтэлекту. Давайце хаця б тут, у размовах, пазбягайце гэтага, гэта маветон, непрыемна ад такога [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 24 лістапада 2025 (+03) ::::Так, бачу, вы добра пачысцілі, дзякуй, але я проста спрабаваў выстроіць храналогію [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 21:56, 24 лістапада 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Адсутнасць крыніц, якія пацвярджаюць значнасць. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:47, 25 лістапада 2025 (+03) ::Паважаны калега, грамадскі інтарэс гэты сабджэкт, безумоўна, мае. У абарону артыкула скажу, што я буду весці актуалізацыю ўсіх сваіх артыкулаў і абавязкова буду іх дапоўніваць. [[Удзельнік:Viktorius001|Viktorius001]] ([[Размовы з удзельнікам:Viktorius001|размовы]]) 20:55, 28 лістапада 2025 (+03) : [[Удзельнік:Plaga med]], але ж дзе тут мы бачым гэтага рэпера вышэй за 34-ю пазіцыю? Нейкі культ асобы местачковы ў яго, кшталту сябры ў клуб прыйшлі, а так не хадзілі, покуль ён хварэў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 18:23, 21 студзеня 2026 (+03) ::нельга ігнараваць публікацыі на розных сайтах рознай ступені ангажаванасці. Але пагаджаюся, што слабенька гэта ўсё. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:10, 21 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Можна сказаць, што дзейнасць творчай асобы досыць падрабязна асветлена, але невідавочна, што яна выбіваецца з агульнага шэрагу. Таму значнасць аб’екта артыкула пастаўлена пад сумненне. Старонка захавана з даданнем адпаведнага шаблону. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:20, 4 лютага 2026 (+03) == [[Святлана Абдулаева]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:47, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}}, фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 15:42, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Ізноў нейкая значнасць асоба толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:04, 21 студзеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]], не толькі з той нагоды, што ў яе ёсць кніга. Абзац перад вашым пастом перачытайце, калі ласка. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:14, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Наконт значнасці літаратараў лакальны кансэнсус дасягаўся напр. тут, гл. <s>[[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Канстанцін Пятровіч Бадак]]</s> [[Вікіпедыя:Архіў_запытаў_на_выдаленне/2024 #Кастусь Станіслававіч Турко]] і падобныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:22, 21 студзеня 2026 (+03) ::::Пра што вы? Там партызан. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:03, 21 студзеня 2026 (+03) :::: ''фактаў публікацый у аўтарытэтных беларускіх выданнях можа быць дастаткова, каб прызнаць, што творца выбіваецца з агульнага шэрагу; біяграфічных звестак на старонцы таксама даволі багата'', навошта выдуоняцца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:10, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Трохі яшчэ дадаў інфы. --[[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]] ([[Размовы з удзельнікам:Dzejka|размовы]]) 23:13, 21 студзеня 2026 (+03) :: [[Удзельнік:Dzejka|Dzejka]], вычытайце артыкул, калі ласка, правапіс трэба прывесці ў норму. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:58, 28 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} Дададзена спасылка на сайт СБП {{Выдаліць}} У такім выглядзе як цяпер (правапіс, непрацоўныя крыніцы, афармленне), я б артыкул выдаліў [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:04, 28 студзеня 2026 (+03) : З правапісам ёсць нюансы, але не крытычныя, тэкст чытальны. Крыніц хапае, спасылкі працуюць. Афармленне прыкладна як у іншых артыкулаў. Не разумею, дзеля чаго кідацца так адразу ў выдалізм. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:22, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === У артыкуле дзейнасць асобы паказана досыць падрабязна. Як літаратарка друкавалася ў агульнанацыянальных выданнях, як лідарка мясцовай супольнасці фігуравала ў навінах. Для прызнання значнасці ў нашым беларускацэнтрычным праекце гэтага дастаткова. Прастаўлены шаблон аб неабходнасці праверкі арфаграфіі. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:55, 3 лютага 2026 (+03) == [[Пашпарт грамадзяніна Паўднёвай Асеціі]] == {{закрыта}} {{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:53, 27 студзеня 2026 (+03) : Калі ўзяць пад увагу міжмоўную каардынацыю, то гэтыя прадметы маюць значнасць — артыкулы пра іх маюцца ў буйных моўных раздзелах. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 27 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03) ::{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03) == [[Пашпарт грамадзяніна Абхазіі]] == {{Выдаліць}} Адсутнасць значнасці [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 21:51, 27 студзеня 2026 (+03) : {{Пакінуць}} ёсць артыкулы ў іншых моўных раздзелах. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:55, 28 студзеня 2026 (+03) :{{пакінуць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:00, 3 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Прадметы і з'явы ў Вікіпедыі прынята паказваць даволі шырока. Таму склаўся кансэнсус, што атрыбуты часткова прызнаных дзяржаў могуць быць тут апісаныя. Старонкі захаваны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:47, 3 лютага 2026 (+03) == Гандбалісты == {{закрыта}} * [[Алег Тарасевіч]] * [[Алег Луня]] * <s>[[Аляксандр Станіслававіч Лукашэвіч]]</s> — выклікаўся ў зборную Беларусі --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:10, 27 студзеня 2026 (+03) * [[Багдан Пазняк]] * [[Мацвей Крэўчык]] * [[Мікіта Шалешка]] Гандбалісты гродзенскага клуба [[ГК Кронан Гродна|«Кронан»]], пра якіх у артыкулах сказана толькі, што яны правялі ў камндзе адзін (не чэмпіёнскі) сезон. Агульны крытэрый значнасці не выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:24, 22 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:54, 28 студзеня 2026 (+03) * {{выдаліць}} Пустыя артыкулы, акрамя загалоўкаў наогул нічога [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:22, 28 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:09, 3 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Выразны кансэнсус за выдаленне нязначных гульцоў зборнай. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:11, 3 лютага 2026 (+03) : [[Удзельнік:Plaga med]], старонак пра гульцоў нацыянальнай зборнай сярод выдаленых няма. Прыналежнасць да яе можа надаць спартоўцу значнасці безумоўна. І кансэнсус дагэтуль складваўся менавіта так. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 лютага 2026 (+03) ::выбачаюся, не так сфармуляваў. Гаворка была пра клуб. Таму Лукашэвіча не кранаў. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:52, 3 лютага 2026 (+03) == [[Макар Валынкін]] == {{закрыта}} {{выдаліць}} Не бачу значнасці. Будуць прыводзіць прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца, але гэта далей не кароткі спіс, куды заходзяць творы, якія суддзі прынамсі чытаюць. Пры такім падыходзе і вузкім літаратурным працэсе ў Беларусі, любога аўтара кнігі можна абазначыць значным толькі паводле таго, што ён выдаў кнігу і трапіў у доўгі спіс якой-небудзь прэміі. Я так падазраю, сапраўдным аўтарам артыкула і ёсць сам герой.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:02, 21 студзеня 2026 (+03) * {{Пакінуць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:12, 21 студзеня 2026 (+03) :Якраз пра ўсіх, хто трапіў у лонг-лісты прэмій з аўтарытэтным журы, хачу артыкул і стварыць, як пра аўтараў, так і пра дызайнераў-ілюстратараў. Калі пра іх будзе дастаткова інфы ў адпаведнасці з [[Вікіпедыя:Значнасць#Агульны_крытэрый_значнасці|агульным крытэрыем значнасці]]. У гэтым выпадку дастаткова як да чалавека, якому 25 гадоў толькі пагатоў. У нас пра спартсменаў наогул толькі вага і пол, проста за факт дасягнення, а тут як па мне поўны спіс патрэбнага. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:24, 21 студзеня 2026 (+03) ::Я б спартоўцаў таксама выдаляў, вельмі шкада, што склаўся такі міжмоўны кансэнсус наконт іх. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:59, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Старонкі пра спартоўцаў без энцыклапедычнай значнасці з БелВікі выдаляліся шматразова, часамі і без абмеркавання. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:08, 21 студзеня 2026 (+03) ::Аўтар артыкула я, гэта з гісторыі ж бачна. У тэксце няма ацэнак, толькі апісальнае апавяданне. Наконт лонг-ліста, ён фарміруецца з шырэйшага спісу, то-бок журы чытае ўсё, што дасылаюць/намінуюць і ў лонг-ліст выбіраюць ўжо ўдзельнікаў на наступны тур (шорт-ліст) выбару. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 17:31, 21 студзеня 2026 (+03) ::: Пане Максіме, дазволь часамі называць цябе Макарам. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 21 студзеня 2026 (+03) :::Нібы я не ведаю выпадкаў, калі просяць стварыць артыкул на ўжо падрыхтаваным загадзя матэрыяле. Але калі твае ўласныя памкненні — то няхай. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:33, 27 студзеня 2026 (+03) {{Устрымліваюся}} Малады хлопец, я б даў яму шанец і не спяшаўся б зараз выдаляць артыкул пра яго [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 20:19, 28 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Дзейнасць асобы апісана ў другасных крыніцах даволі падрабязна, прыклад траплення ў доўгі спіс Прэміі Гедройца таксама пацвярджае, што асоба выбіваецца з агульнага шэрагу. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:06, 2 лютага 2026 (+03) == [[Пекла на Венеры]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:50, 2 снежня 2025 (+03) ::Прабачайце канешне, але ў чым вымяраецца значнасць літаратурнага твору? [[Удзельнік:HK-47|HK-47]] ([[Размовы з удзельнікам:HK-47|размовы]]) 18:55, 2 снежня 2025 (+03) ::: Калі не задумвацца пра значнасць, то можна наствараць артыкулаў пра кожны верш Янкі Купалы і Аляксандра Пушкіна, агульнапрызнаных класікаў беларускай і рускай літаратур, не кажучы нават пра значна менш вядомых аўтараў. Наяўнасць надрукаванага ці апублікаванага ў сеціве верша, апавядання, нават кнігі (цяпер за грошы можна надрукаваць амаль усё, што заўгодна) аўтаматычна не надае значнасць гэтаму твору. Раю паглядзець [[:ru:Википедия:Критерии значимости литературных произведений|тут]] і [[:uk:Вікіпедія:Критерії значущості/Книги|тут]]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 19:59, 2 снежня 2025 (+03) ::::трэба на беларускую перакласці :) ::::Можа асобны праект зрабіць па перакладзе такіх старонак, а тое шмат спасылаемся на іншыя моўныя версіі. Ствараецца фальшывае ўражанне, што правілы з іншых вікі аўтаматычна стасуюцца ў беларускай вікі, што не праўда [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:33, 3 снежня 2025 (+03) ::::: [[Удзельнік:Plaga med]], вы падтрымліваеце выдаленне гэтага артыкула праз адсутнасць значнасці, ці не? Маем канкрэтны кейс і маем знайсці кансэнсус. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:13, 3 снежня 2025 (+03) ::::::так, забыў напісаць. Адносна намінацыі, значнасць не паказана, таму калі не будзе выпраўлена на працягу намінацыі — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 17:59, 3 снежня 2025 (+03) : {{выдаліць}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:15, 3 снежня 2025 (+03) * На сайце {{Не перакладзена 5|Лаборатория Фантастики|Лаборатория Фантастики|ru|Лаборатория Фантастики}} рэйтынг твора 7,8 з 10,0; на сайце {{Не перакладзена 5|LiveLib.ru|LiveLib.ru|ru|LiveLib.ru}} — 3,3 з 5,0. ([https://fantlab.ru/work28843] і [https://www.livelib.ru/book/1008522568-ad-na-venere-yurij-brajder-nikolaj-chadovich]) [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 22:06, 6 снежня 2025 (+03) ** [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]], і як мы маем гэта інтэрпрэтаваць? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 6 снежня 2025 (+03) **:Я не ведаю, наколькі гэтыя агрэгатары аўтарытэтныя, але там ёсць рэцэнзіі, на падставе якіх будуецца гэтая адзнака. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:26, 7 снежня 2025 (+03) **:: Дык ацаніце аўтарытэтнасць рэцэнзентаў, ці гэта размова дзеля размовы? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:32, 7 снежня 2025 (+03) **:::Я не ведаю, як гэта зрабіць. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 14:43, 7 снежня 2025 (+03) *:факт наяўнасці ацэнак чытачоў на агрэгатарах не з’яўляецца крытэрыем значнасці [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:41, 7 снежня 2025 (+03) *::Значнасць літаратурнага твору вымяраецца не самім фактам апублікавання, а тым, што пішуць наконт яго (рэцэнзіі, навуковыя артыкулы і гэтак далей). Пры гэтым водгукі чытачоў значнасць той жа аповесці канешне не паказваюць. Прывяду прыклад твору: «[[Пакахай мяне, салдацік]]» Васіля Быкава, дзе можна бачыць і артыкул (нават не адзін), які тычацца аповесці, і намінацыю на «Рускі Букер». З аповесцю «Пекла на Венеры» усё цяжка. У пошуку я знайшоў артыкул «Повесть Ю. Брайдера и Н. Чадовича «Ад на Венере»: жанровые особенности, конфликт, проблематика», які датаваны 2021 годам, аднак праблема ў тым, што [https://elib.gsu.by/bitstream/123456789/46204/1/Дробышевская_Повесть.pdf гэта спасылка] не адкрываецца. Таму і дапоўніць не атрымаецца. [[Удзельнік:Антон 740|Антон 740]] ([[Размовы з удзельнікам:Антон 740|размовы]]) 22:47, 7 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Інфармацыя не пацверджана крыніцамі. Адзіная спасылка да тэксту "У першыню апублікавана ў журнале «Парус» у 1988 годзе" не змяшчае пацвярджэнне факта, што гэта было першае апублікаванне. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:23, 28 студзеня 2026 (+03) == [[Іван Чумачэнка]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} значнасць? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 10:10, 24 кастрычніка 2025 (+03) ::Дзень добры! Ці шмат вы ведаеце беларускіх аўтарак (асабліва жанчын) дзіцячых анімацыйных серыялаў, якія сталі вядомыя на ўвесь свет і дасягнулі такой папулярнасці? Вось вам і “значнасць”. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-30317-95|&#126;2025-30317-95]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-30317-95|размова]]) 13:52, 27 кастрычніка 2025 (+03) ::: А нічога, ананіме, што размова ідзе менавіта пра мужчыну, а не акторку Цітову? Як і іншыя ўдзельнікі я не бачу значнасці. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-30195-20|&#126;2025-30195-20]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-30195-20|размова]]) 16:51, 27 кастрычніка 2025 (+03) : {{Выдаліць}}, значнасці няма [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:59, 27 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Пра асобу ёсць літаратуразнаўчыя артыкулы ў аўтарытэтных выданнях, вершы яго перакладзены на іншыя мовы, у тым ліку беларускую. Старонка дапоўнена і захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:24, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Баран (хімія)]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Фрагмент, карэктнасць назвы? --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 13:00, 20 кастрычніка 2025 (+03) ::Пытанне ў тым, з якой мовы адаптаваць назву гэтых злучэнняў. Калі мы перакладаем з англійскай мовы, то націск усё ж на першы склад: "bOranes". І, як мне здаецца, такая адаптацыя больш карэктная, чым адаптаваць назву з рускай мовы, у якой націск на другі склад: "борАны". Нажаль, хімічная тэрміналогія на беларускай мове занадта кволая, каб дзесьці пашукаць ужо існуючы варыянт артыкулаў пра дадзеныя злучэнні. [[Удзельнік:Tojtooj|Tojtooj]] ([[Размовы з удзельнікам:Tojtooj|размовы]]) 21:13, 23 кастрычніка 2025 (+03) : У "Слоўніку навучэнца" у арт. "Бор" узгадваюцца ''боравадароды''. Трэба дадаць інфармацыю. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:28, 24 кастрычніка 2025 (+03) :{{Пакінуць}}, але змяніць загаловак на «Гідрыды бора», тады адпадзе пытанне «О ці А?» [https://old.bigenc.ru/chemistry/text/1878901] [[Удзельнік:DenisBorum|DenisBorum]] ([[Размовы з удзельнікам:DenisBorum|размовы]]) 14:56, 27 кастрычніка 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул дапрацаваны, перанесены пад новую назву і захаваны. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 10:07, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Сцяпаныч]] == {{закрыта}} Значнасць праекта не пацверджана, можна пра яго распавесці ў артыкуле пра стваральнікаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 00:13, 11 кастрычніка 2025 (+03) :перанесці кароткую інфармацыю з белсата ў артыкул пра стваральнікаў. Артыкул — {{выдаліць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:58, 11 кастрычніка 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 08:49, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:07, 21 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}}, беларускі серыял пра паліцыю ніякіх водгукаў не атрымаў, нічога не прападзе, калі гэта старонка будзе выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:10, 22 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не пацверджана, артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 09:23, 26 студзеня 2026 (+03) == [[Марыя Феліцыя Друцкая-Любецкая]] == {{закрыта}} Выдаліць Няма значнасці. Яна не мастачка і не літаратар. Уся інфармацыя зводзіцца толькі да інфармацыі пра бацькоў, мужа і дзяцей, што ёсць у артыкуле [[Аляксандр Ксавер’евіч Друцкі-Любецкі]]. --[[Адмысловае:Contributions/&#126;2025-28448-24|&#126;2025-28448-24]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2025-28448-24|размова]]) 16:02, 11 кастрычніка 2025 (+03) : Шаноўны ананім, [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9A%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%80%E2%80%99%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87_%D0%94%D1%80%D1%83%D1%86%D0%BA%D1%96-%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B5%D1%86%D0%BA%D1%96&diff=5044184&oldid=5037296 хіба лепш] яе партрэтную галерэю змясціць у артыкул пра мужа? Ён жа здэцца тэж не мастак і не літаратар? --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:33, 11 кастрычніка 2025 (+03) * {{пакінуць}}, княгіня, вобраз у мастацтве. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 16:48, 11 кастрычніка 2025 (+03) Пры падвядзенні вынікаў [[Вікіпедыя:Архіў запытаў на выдаленне/2017|у 2017 годзе]] кансэнсус складваўся на грунце, што ''практыку пісаць асобныя артыкулы пра жонак прадстаўнікоў шляхты, калі яны не маюць асобнай ад мужа/бацькі значнасці, варта прызнаць дэструктыўнай''. Але ў дадзеным выпадку старонка не пра дваранку, а пра арыстакратку. Мяркую, артыкулы пра арыстакратак варта пакідаць нават у выпадку, каоі яны не нашмат перасягаюць слоўнікавыя (адпаведна, агульны крытэрый значнасці не выконваецца). --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:16, 11 кастрычніка 2025 (+03) :крыніц бы дадаць хоць якіх… [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:50, 11 кастрычніка 2025 (+03) * {{пакінуць}}. Генеалогію можна прасачыць з шаблона ў вонкавых спасылках, там і даты нараджэння-смерці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:24, 16 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Зыходзячы з кансэнсусу наконт дапушчальнасці існавання артыкулаў не адпаведных агульнаму крытэрыю значнасці, калі прадмет артыкула яўна выбіваецца з агульнага шэрагу, можам захаваць артыкулы пра арыстакратаў, нават калі іх тэкст ледзь перасягае слоўнікавае азначэнне. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:04, 22 студзеня 2026 (+03) == [[Старажытная казка (гурт)]] == {{закрыта}} Пацвярджэння значнасці прадмету артыкула не відаць. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:26, 5 студзеня 2026 (+03) :Тобто білоруською цю статтю ліпше не перекладати [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 08:04, 6 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Няма значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:27, 14 студзеня 2026 (+03) : {{Выдаліць}} Самарэклама. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:08, 19 студзеня 2026 (+03) ::Де тут реклама? Немає там ніякої реклами [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 16:31, 19 студзеня 2026 (+03) ::І тим паче немає самореклами. Я до цього гурту прямого відношення не маю, максимум лише цікавлюся їх творчістю. [[Удзельнік:NT2007|NT2007]] ([[Размовы з удзельнікам:NT2007|размовы]]) 15:34, 20 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:57, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Агенцтва еўраатлантычнага супрацоўніцтва]] == {{закрыта}} Не бачна дзейнасці гэтага гуртка, значнасць прадмета артыкула адсутнічае. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:15, 13 студзеня 2026 (+03) :так, пакуль што значнасць не вырысоўваецца, {{выдаліць}}. Як будзе нешта там адбывацца, зробіцца нармальны артыкул ад пачатку [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:16, 13 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} Значнасці няма.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:22, 16 студзеня 2026 (+03) :{{выдаліць}} Значнасць не падмацавана крыніцамі. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 16:07, 19 студзеня 2026 (+03) ::Агульны крытэрый значнасці – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. Наколькі бачу, у крытэрах значнасці няма параметра «не падабаецца асобным удзельнікам» таму што «не бачна дзейнасці гэтага гуртка» ([https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D1%96%D0%BA%D1%96%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D1%8B%D1%8F:%D0%90%D0%9A%D0%97&redirect=no ВП:АКЗ]).''' ::Калі ласка, прытрымлівайцеся правілаў. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:33, 19 студзеня 2026 (+03) :Не згодны, крытэр значнасці прадмета не ацэньваецца па суб'ектыўным незадавальненні дзейнасцю. :'''Прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці:''' :https://racyja.com/by/palityka/valer-kavaleuski-pra-ahenctva-euraatlantycnaha-supracounictva/ :https://nashaniva.com/348357 :https://pozirk.online/be/news/98626/ :https://tsikhanouskaya.org/be/event/meeting-of-the-alliance-of-parliamentary-groups-for-democratic-belarus :https://euroradio.fm/pakarac-lukashenku-ci-pachue-tramp-prosbu-cikhanouskay-efir [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:38, 19 студзеня 2026 (+03) :: ''Традыцыйна лічаць, што энцыклапедычнага апісання вартыя не ўсе аб’екты і тэмы, а толькі найболей значныя, якія чымсьці істотна вылучаюцца з агульнага шэрагу''. А гэта ініцыятыва местачковая, новая, малапрыкметная, і цікавасць да яе покуль не выбіваецца за межы навіннай. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:52, 19 студзеня 2026 (+03) :::Я паўтаруся, калі ласка, выконвайце правілы, якія '''''<u>агульныя для ўсіх</u>''''' – незалежна ад вашага персанальнага стаўлення да асобаў ці арганізацыі. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – '''аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]].''' У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:05, 20 студзеня 2026 (+03) :::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]], паўтарацца не трэба, але варта перачытаць мой допіс абзацам вышэй. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:53, 20 студзеня 2026 (+03) ::::: І таксама вашая гульня са шрыфтамі, гэта абы-што, бо Вікіпедыя не мае цвёрдых правілаў, апроч пяці агульных прынцыпаў, выкладзеных тут — [[Вікіпедыя:Пяць слупоў]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:26, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::Я паўтаруся ў трэці раз, бо два было мала. Агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных [[Вікіпедыя:АК|аўтарытэтных крыніцах]]. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:35, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::: Гэта не прадмет для апісання ў энцыклапедыі. Старонка мае быць выдалена. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:54, 20 студзеня 2026 (+03) ::::::::Чацвёрты раз: агульны крытэрый значнасці ў Вікіпедыі – аб’ект або тэма меркавана значныя, калі яны дастаткова падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах. У дадзеным выпадку прадмет падрабязна асветлены ў незалежных аўтарытэтных крыніцах, што наўпрост задавальняе крытэр значнасці. ::::::::Аргументуйце сваю пазіцыю. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 23:09, 20 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць не паказана. Акрамя заявы пра стварэнне арганізацыі і трох асоб, якія ўвайшлі ў яе склад, у артыкуле нічога няма. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:29, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Вярыгі]] == {{закрыта}} : {{Выдаліць}} Прапаную перанесці ў Вікі-слоўнік. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:28, 19 студзеня 2026 (+03) ::Добрая ідэя, дзякуй. [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 20:04, 19 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул выдалены. У Вікіслоўніку створана адпаведная старонка. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 07:14, 21 студзеня 2026 (+03) :Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 17:34, 21 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:CTV-Belarus-radio-amateurs-treason-case-collage-Krasko-EW1AEH-Repiecij-EW1ABT.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл, які нельга грузіць для «добрасумленнага выкарыстання».--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 23:31, 16 студзеня 2026 (+03) *{{Выдаліць}} . [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 12:03, 18 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 06:50, 21 студзеня 2026 (+03) == [[Аркадзь Люксембург]] == {{закрыта}} Аўтаматычны пераклад. Прасцей выдаліць і стварыць наноў.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 00:02, 23 жніўня 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Машынны пераклад. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 15:11, 1 верасня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул шматразова рэдагаваўся, у тым ліку цягам намінацыі, арфаграфія засталася вельмі слабая, але сэнс тэксту зразумелы. Закладаючы добрыя намеры рэдактараў артыкула, старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:14, 20 студзеня 2026 (+03) == [[Саша, что ты несёшь?!]] == {{закрыта}} Звычайны расійскі юцьюб-канал. Няма значнасці.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:21, 12 студзеня 2026 (+03) :Гэта youTube-праект беларускага медыя reform.news. Паводле маніторынга ''[[Information Policy]]'', канал «Саша, что ты несёшь?!» у 2025 годзе ўвайшоў у топ‑10 стрымаў беларускага YouTube па колькасці праглядаў. За адзін месяц праект набраў сотні тысяч праглядаў, дзясяткі тысяч лайкаў і вялікую актыўнасць каментароў, што сведчыць пра значны інтарэс аўдыторыі. :https://infopolicy.net/youtube_streams_in_belarus_092025/ [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 18:43, 12 студзеня 2026 (+03) ::Давайце цяпер пра ўсе расійскія юцьюб-каналы ствараць артыкулы. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:01, 13 студзеня 2026 (+03) :{{пакінуць}}, як для беларускіх медыя, то значнае шоў, а з такім фарматам хіба адзінае, але са стылем папрацаваць і не такой бязлітаснай вікіфікацыю зрабіць, у яго вынесці інфу пра гэтае шоў з артыкула пра СЧТН. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 00:11, 13 студзеня 2026 (+03) : Чаму расійскі? Беларускі. Ну мова руская, так, але ж гэта не крытэрый. Трэба глядзець на крыніцы, каб вызначыць значнасць. Мала, канешне, але нешта ёсць. Артыкул мае права на існаванне. Калі нехта захоча дапоўніць: [https://baj.media/be/svetlana-tihanovskaja-ja-smotrju-sasha-chto-ty-nesesh-mne-ochen-nravitsja/], [https://ijnet.org/ru/story/%D0%BA%D0%B0%D0%BA-%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B5%D0%BC%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%8B-%D0%B2%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B0%D1%8E%D1%82%D1%81%D1%8F-%D0%BA-%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%B5-%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B5-%D1%82%D1%8E%D1%80%D1%8C%D0%BC%D1%8B], [https://nashaniva.com/ru/378537], [https://ru.belsat.eu/80770013/pervaya-ugolovka-za-repost-i-psihushka-za-oskorblenie-lukashenko-hronika-repressij]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:25, 13 студзеня 2026 (+03) :Артыкул яўна напісаны больш чым цалкам з дапамогай ШІ. Пры тым ёсць месцы, якія выглядаюць як неверагодныя, і не маюць пацвярджэння крыніцамі, запрошаны госць Пятрухін, бо Пятрухіна Паўлючэнка і Атрошчанкаў хуясосяць з выпуску ў выпуск. Тут не пытанне значнасці, а проста машынны твор. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:34, 13 студзеня 2026 (+03) ::Але ізноў жа гэта ніхто не будзе перапісваць. Крыху здзіўляюць аргументы «можна перапісаць, таму пакідаем», пры тым што перапісваць ніхто не будзе. Мяркую, дзесьці ў правілах выдалення трэба прапісаць тое, што для пакідання артыкула яго спачатку трэба перапісаць, але потым ужо выказвацца аб тым, што яго можна пакінкуць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:58, 14 студзеня 2026 (+03) ::: [[Удзельнік:Francišak Skaryna]] ўжо вынік падвёў, артыкул больш не прапануецца да выдалення. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:02, 15 студзеня 2026 (+03) ::::Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 22:06, 15 студзеня 2026 (+03) :::::@[[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] Пятрухін так і застаецца сярод гасцей праграмы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 23:01, 16 студзеня 2026 (+03) ::::: Шаблон нельга выдаляць пакуль трывае абмеркаванне. Трэба пачакаць на вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:08, 18 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Я трохі паглыбіўся ў артыкул і вырашыў яго дапрацаваць. Пачысціў тэкст ад ШІ, і вось што мы маем: дзве крыніцы ад «Рэформу» з аўтабіяграфічнай інфармацыяй пра праект, звесткі пра тое, што яны ўвайшлі ў топ-10 стрымаў (нават без апісання праекта, гэта проста маніторынг), і дзве крыніцы пра ўключэнне ў спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў (усё ў кантэксце самога «Рэформу»). Вядома, уключэнне ў спіс дадае значнасці, але без іншых [[ВП:АК]], дзе апісваўся б сам праект — яны не гуляюць такой значнай ролі (усё ж у гэтых спісах ужо сотні ці тысячы медыяпраектаў). У рэшце рэшт засталося чатыры сказы інфармацыі. Пакуль яна перанесена ў артыкул [[Reformation]]. Раю зноў стварыць асобную старонку пра праект, калі з’явяцца крыніцы з апісаннем яго працы, тэм або крытыкай. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 15:39, 18 студзеня 2026 (+03) :Дзякуй! [[Удзельнік:Francišak Skaryna|Francišak Skaryna]] ([[Размовы з удзельнікам:Francišak Skaryna|размовы]]) 19:48, 19 студзеня 2026 (+03) == [[Don’t dance!]] == {{закрыта}} Перанёс з хуткага, бо пытанне да значнасці. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 03:11, 7 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}}, значнасці не відаць зусім. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 12:23, 7 студзеня 2026 (+03) : {{выдаліць}} адсутнасць значнасці. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 09:26, 14 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць кансэнсус за выдаленне. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:04, 16 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:Uladzislava Lucevič.jpg]] == {{закрыта}} Не выкарыстоўваецца. Заменены свабодным файлам.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:37, 14 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:Аляксей Нічыпаравіч Карпюк.png]] == {{закрыта}} Не выкарыстоўваецца. Заменены больш прыдатным здымкам, дзе відаць твар асобы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 15:35, 14 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Ёсць свабодная замена. Выдалена. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 05:00, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Міхаіл Федасеевіч Луцэнка]] == {{закрыта}} Відавочна, мільёны герояў варты памяці ўсе разам і паасобку, але тут проста парушаецца правіла «[[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя|Вікіпедыя — '''не мемарыялы''']]». Прынамсі цяпер не раскрыта значнасць асобы (гл. [[Вікіпедыя:Значнасць асоб]]. Такім чынам, можна будзе стварыць 7 млн артыкулаў, а можа і 20+ млн, а не гэта задача Вікіпедыі. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 11:20, 11 студзеня 2026 (+03) : Гісторыю жыцця і гібелі лётчыка можна змясціць у артыкул [[Параслішча]], там ужо створаны раздзел пра памятныя мясціны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:51, 11 студзеня 2026 (+03) :: Калі значнасць асобы не будзе паказана, артыкул будзе выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:26, 11 студзеня 2026 (+03) ::падтрымліваю прапанову перанесці інфармацыю ў артыкул пра населены пункт [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 22:20, 13 студзеня 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Інфармацыя пра асобу перанесена ў артыкул [[Параслішча]], у раздзел пра помнік. Старонка пра асобы ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:46, 13 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:604729180 25404301542530606 2996882043193254815 n.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл. Выява чалавека ёсць сярод свабодных. Аўтару навучыцца нармальна называць файлы.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03) == [[:Файл:6d5fbb733faf664235f203bde044368f.jpg]] == {{закрыта}} Несвабодны файл, у якога ёсць вольная замена.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 16:00, 13 студзеня 2026 (+03) {{Закрыта-канец}} === Вынік === Несвабодны файл можа выкарыстоўвацца толькі ў тым выпадку, калі свабодная, адпаведная ўмовам энцыклапедычнасці, замена (альтэрнатыва) для яго няма ў цяперашні момант або ня можа з’явіцца ў будучыні. Свабодная замена ёсць, несвабодны файл выдалены. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:29, 13 студзеня 2026 (+03) == [[Міхаіл Уладзіміравіч Шчукін]] == {{закрыта}} : Значнасць асобы не паказана. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 16:57, 28 лістапада 2025 (+03) : {{Выдаліць}} Вікіпедыя - не мемарыял. --[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 07:51, 2 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Значнасць асобы не паказана. Артыкул выдалены. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 17:12, 6 студзеня 2026 (+03) == [[Сяргей Усцінаў]] == {{закрыта}} Значнасць асобы пад сумневам. Артыкул абсалютна неэнцыклапедычны, нейкая поўная храналогія жыцця, а не артыкул энцыклапедыі.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 01:09, 8 кастрычніка 2025 (+03) * {{Пакінуць}}, агульны крытэрый значнасці выконваецца. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 09:09, 8 кастрычніка 2025 (+03) *:Які менавіта? У такім выглядзе артыкул у Вікіпедыі існаваць не можа, калі вы не збіраецеся яго перапісаць — яго трэба выдаліць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:24, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::: ''агульны крытэрый значнасці'' — ён адзін. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:32, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Які? Дык выпраўляць збіраецеся? Мне падаецца, пісала нейрасетка. Там трэба пераправяраць кожны факт. Чытаем: «заснавальнік праваабарончай арганізацыі «Прававая ініцыятыва».», потым чытаем біяграфію «Праваабарончую дзейнасць пачаў у 2005 годзе, уступіўшы ў праваабарончую арганізацыю «Прававая ініцыятыва»». Гэта як? Напісана, што арганізацыя заснавана ў 1996 годзе. Мяркую, асоба дзесьці тады ў школу хадзіла. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:53, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::: Не трэба ўжываць ментарскі тон у размовах, правіць артыкул не буду. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 17:55, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::::Я зразумеў, на вашую думку варта пакідаць любы набор літар пад выглядам артыкула, калі на вашую думку ён адпавядае «крытэрыям». [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:59, 8 кастрычніка 2025 (+03) :якая асоба пад сумневам? Лепей дапамажыце напісаць правільна. :А не ставіць пад сумнеў "значаць асобы". [[Удзельнік:Kresy67|Kresy67]] ([[Размовы з удзельнікам:Kresy67|размовы]]) 18:29, 8 кастрычніка 2025 (+03) :Прынамсі прызнанне ў сваёй "галіне" ёсць, староннія крыніцы ёсць, дастаткова поўнае апісанне жыцця і дзейнасці ёсць, то-бок асноўнаму крытэрыю: "Асоба лічыцца значнай, калі яна досыць падрабязна апісана ў надзейных другасных крыніцах, незалежных ад яе", -- і праўда адпавядае. Напісана таксама нармальна, хаця заўсёды можна лепей. Па мне, было б добра дадаць крыніц не з праваабарончай галіны, недзе ж пра яго пісалі напэўна не калегі. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:51, 8 кастрычніка 2025 (+03) :{{Пакінуць}} Вядомы праваабаронца, значная асоба. Калі ў артыкуле памылкі, то трэба выправіць, а не выдаляць артыкул. [[Удзельнік:Uladz v|Uladz v]] ([[Размовы з удзельнікам:Uladz v|размовы]]) 14:37, 31 кастрычніка 2025 (+03) ::Месяц прайшоў, а вы так і не выправілі. Навошта тады пакідаць? [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 18:47, 3 снежня 2025 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === [[Вікіпедыя:Значнасць #Значнасць датычыцца тэм артыкулаў, а не іх зместу]]. Агульны крытэрый значнасці выковаецца. Старонка захавана. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:30, 5 студзеня 2026 (+03) qv516yeti22cgagj9hwyiw7mns3pqeb 0 799292 5132831 5089036 2026-04-26T16:54:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132831 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя |назва = Згуртаванне беларускіх скаўтаў на чужыне |выява = |рамка выявы = |памер выявы = |альтэрнатыўны тэкст выявы = |подпіс выявы = |мапа = |памер мапы = |альтэрнатыўны тэкст мапы = |подпіс мапы = |мапа 2 = |абрэвіятура = ЗБСЧ |дэвіз = Напагатове! |папярэднік = |наступнік = |дата ўтварэння = {{Дата пачатку|15|11|1945}} |дата спынення існавання = 1951 |тып = Беларуская [[Скаўтынг|скаўцкая]] арганізацыя ў эміграцыі |юрыдычны статус = Грамадская арганізацыя |мэта = Выхаванне духоўна і фізічна развітай нацыянальна свядомай моладзі |штабкватэра = [[Міхельсдорф (Хам)|Міхельсдорф]], [[Чыкага]] |месцазнаходжанне = [[Германія]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] |каардынаты = |дзейнічае ў рэгіёнах = [[Вялікабрытанія|Англія]], [[Аўстралія]], [[Аўстрыя]], [[Аргенціна]], [[Бельгія]], [[Бразілія]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Канада]], [[Германія]], [[Францыя]] |сяброўства = |афіцыйныя мовы = [[Беларуская мова|беларуская]] і мова краіны прабывання |генеральны сакратар = |пасада кіраўніка = |імя кіраўніка = |пасада кіраўніка 2 = |імя кіраўніка 2 = |пасада кіраўніка 3 = |імя кіраўніка 3 = |пасада кіраўніка 4 = |імя кіраўніка 4 = |асноўныя асобы = [[Янка Станкевіч]], [[Вацлаў Пануцэвіч]], [[Вітаўт Кіпель]], [[Зора Кіпель|Зора Савёнак]], [[Юрка Сянькоўскі]] |кіроўны орган = Сусветнае Бюро [[Сусветная арганізацыя скаўцкага руху|САСР]] |матчыная кампанія = |звязаныя кампаніі = |бюджэт = |колькасць супрацоўнікаў = 512 сяброў (на 15 лістапада 1948) |колькасць валанцёраў = |сайт = |заўвагі = |колішняя назва = }} '''Згуртаванне беларускіх скаўтаў на чужыне''' (ЗБСЧ) — [[Скаўтынг|скаўцкая]] арганізацыя, у якую ўваходзілі дзеці і беларуская [[моладзь]], што знаходзіліся ў эміграцыі ў пасляваенныя гады па-за межамі Беларусі. Арганізацыя была ўтворана ў [[Германія|нямецкім]] горадзе [[Рэгенсбург]], у [[Лагеры для перамешчаных асоб пасля Другой сусветнай вайны|лагеры для перамешчаных асоб]], 15 лістапада 1945 года<ref name="kamunikat">{{cite web|url=http://kamunikat.org/download.php?item=11140-1.pdf&pubref=11140|title=Гісторыя беларускага скаўтынгу|publisher=kamunikat.org|accessdate=2026-01-20}}</ref>. З цягам часу арганізацыя пашыралася і мела свае аддзяленні, апроч [[Германія|Германіі]], у [[Вялікабрытанія|Англіі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Аўстрыя|Аўстрыі]], [[Аргенціна|Аргенціне]], [[Бельгія|Бельгіі]], [[Бразілія|Бразіліі]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Канада|Канадзе]], [[Францыя|Францыі]]. Структура арганізацыі будавалася паводле класічнага скаўцкага прынцыпу: першасная арганізацыя — ''дружына'' (каля 7 чалавек); 4 дружыны ўтвараюць ''звяз''; некалькі звязаў у адной мясцовасці ўтвараюць ''сцяг'' (або ''штандар''). «Згуртаванне беларускіх скаўтаў на чужыне» як адзіная структура дзейнічала да 1951 года. == Гісторыя == === Рэгенсбург і заснаванне === У пасляваенныя гады ў Заходняй [[Германія|Германіі]] апынуліся мільёны эмігрантаў з розных краін — былых прымусовых рабочых, ваеннапалонных і ўцекачоў ад савецкага рэжыму. Значным беларускім асяродкам стаў горад [[Рэгенсбург]] у [[Баварыя|Баварыі]]. Летам 1945 года тут паўстаў [[Беларускі нацыянальны камітэт (Германія)|Беларускі нацыянальны камітэт]], вакол якога пачалі гуртавацца беларусы. Эмігранты, якія адмаўляліся вяртацца ў [[СССР]], атрымлівалі статус [[перамешчаная асоба|перамешчаных асоб]] (''Displaced Persons'', скарочана ''DP'' або ''ДП''), іх сялілі ў [[Беларускія лагеры для перамешчаных асоб|спецыяльных лагерах]] пад апекай [[Арганізацыя дапамогі і аднаўлення Аб’яднаных Нацый|Арганізацыі дапамогі і аднаўлення Аб’яднаных Нацый]] (UNRRA), а пазней — Міжнароднай арганізацыі па справах бежанцаў (IRO). Беларускі лагер для перамешчаных асоб (ДП-лагер) у Рэгенсбургу (афіцыйная назва — ''Гангоферзідлюнг'') арганізаваўся ўвосень 1945 года ў прыгарадзе Гангофер. Менавіта тут 15 лістапада 1945 года была ўтворана новая беларуская скаўцкая арганізацыя — «Згуртаванне Беларускіх Скаўтаў на Чужыне». Да лістапада 1945 года камендантам лагера быў [[Ян Станкевіч]], які раней кіраваў беларускім скаўтынгам у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. 10 снежня 1945 года ў Рэгенсбургу адкрылася [[Беларуская гімназія імя Янкі Купалы]] (дырэктар [[Аляксандр Орса]])<ref name="pankou">{{cite web|url=http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/pankou/chronika/02.htm|title=Хроніка беларускага жыцця на чужыне (1945—1984)|author=[[Мікола Панькоў]]|publisher=Камунікат|accessdate=2026-01-20}}</ref>. Усе вучні гімназіі сталі чальцамі ЗБСЧ. На пачатку 1946 года Рэгенсбургскі сцяг скаўтаў пачаў выдаваць часопіс «[[Зважай (часопіс, 1946)|Зважай]]». У перадавым артыкуле першага нумара адзначалася, што працаваць было вельмі цяжка, не было падрыхтаваных кіраўнікоў, аднак моладзь намагалася заняць належнае месца сярод скаўтаў іншых нацыянальнасцей. Скаўты атрымалі пакой, які абсталявалі пад святліцу, упрыгожыўшы яе партрэтамі [[Янка Купала|Янкі Купалы]], [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]] і [[Кастусь Каліноўскі|Кастуся Каліноўскага]]. [[Файл:Founders of Belarusian Scouting-in-Exile, Regensburg, spring 1946.jpg|thumb|250px|left|Пачынальнікі беларускага скаўтынгу на Захадзе, у тым ліку [[Янка Жучка]] і [[Павел Урбан]]. Рэгенсбург, вясна 1946 г.]] 25 сакавіка 1946 года, у дзень [[Дзень Волі|нацыянальнага свята]], у спартыўнай зале пасёлка Гангофер адбылася ўрачыстая скаўцкая прысяга. Прысягу на вернасць «Богу і Бацькаўшчыне» давалі ўсе вучні гімназіі пад [[Бел-чырвона-белы сцяг|бел-чырвона-белым сцягам]], які падараваў і асвяціў епіскап [[Апанас (Мартас)|Апанас]]. Гэтая падзея адбылася ў прысутнасці скаўтаў украінскага, рускага, латышскага і літоўскага лагераў{{sfn|Вініцкі|1994|с=}}. Рэгенсбургскі Скаўцкі Сцяг хутка стварыў свае аддзелы ў іншых гарадах: [[Аўгсбург]]у, [[Фюсэн]]е, [[Тырсгайм]]е і [[Эльванген|Эльвангене]], стаўшы найбольш моцнай адзінкай у амерыканскай зоне акупацыі. 6—8 ліпеня 1946 года дэлегацыя з Рэгенсбурга прыняла ўдзел у Першым злёце беларускіх скаўтаў у [[Ватэнштэт]]е (Брытанская зона){{sfn|Вініцкі|1994|с=}}. === Міхельсдорфскі перыяд === 26 ліпеня 1946 года беларускі лагер з Рэгенсбурга быў перавезены ў [[Міхельсдорф (Хам)|Міхельсдорф]]. Разам з ім пераехала і гімназія, і скаўцкая арганізацыя. Тут рух набыў яшчэ большы размах. Скаўтмайстры з Міхельсдорфа раз'язджаліся па іншых лагерах, дзе засноўвалі новыя адзінкі. У 1947 годзе ўсе скаўцкія адзінкі ў амерыканскай зоне аб’ядналіся ў Штандар (Сцяг) «Баварыя». Кіраўніком штандара быў [[Аляксандр Бута]]. Да кіраўніцтва належалі скаўтмайстры [[Уладзімір Цвірка]], [[Вітаўт Кіпель]], [[Васіль Шчэцька]], [[Янка Запруднік]] і [[Янка Жучка]]. [[Файл:IIзьлёт ЗБСЧ.png|thumb|200px|Медаль II злёту ЗБСЧ]] 8—10 жніўня 1947 года ў [[Остэргофен|Остэргофене]] адбыўся II злёт ЗБСЧ. 28 верасня 1947 года пяць дзявочых дружын у Міхельсдорфе вылучыліся ў самастойны 2-гі Сцяг. Кіраўніцамі дзявочага сцяга сталі [[Зора Кіпель|Зора Савёнак]], Наталля (Туся) Куліковіч і Тамара Карповіч. У Міхельсдорфе скаўты арганізавалі выдавецкую суполку «[[Крыніца (выдавецтва)|Крыніца]]», якой кіраваў [[Алесь Марговіч]]. Суполка выдавала падручнікі для школы (чытанкі, граматыкі, паэмы Я. Купалы), а таксама скаўцкія выданні: «Скаўцкі спадарожнік» і «Рэгулямін Скаўцкіх спраўнасцяў» (1947). Выдаваўся часопіс «[[Напагатове]]»{{sfn|Вініцкі|1994|с=}}. Увосені 1948 года ЗБСЧ налічвала 512 сябраў<ref name="info_service">{{cite web|url=http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/dvanaccatka/16.htm|title=Скаўцкая хроніка з часопіса «Наперад!»|work=Скаўцкая інфармацыйная служба|date=1948-11-01|accessdate=2026-01-20}}</ref>. Арганізацыйна беларускі скаўтынг у Германіі складаўся з 5 штандараў: «Баварыя», «Гарц», «Франконія», «Швабія» і «Гэсія». За тры гады існавання было выдадзена 6 скаўцкіх часопісаў, 15 брашур скаўцкай літаратуры, каляндар на 1948 год, шмат паштовак і значкоў{{sfn|Запруднік|2002|с=30—49}}. === Раскол: ЗБСЧ і ЗКСЧ === У Брытанскай зоне акупацыі (лагер [[Ватэнштэт]] каля [[Браўншвайг]]а) склалася іншая сітуацыя. Тут дзейнічала [[Беларуская гімназія імя Максіма Багдановіча]], дырэктарам якой быў [[Вацлаў Пануцэвіч]]. Ён жа кіраваў мясцовымі скаўтамі, а скаўткамі — [[Валянціна Мікалаеўна Пашкевіч|Валянціна]] і [[Раіса Жук-Грышкевіч|Раіса Жукоўскія]]. Пануцэвіч, будучы прыхільнікам ''крывіцкай канцэпцыі'' (ідэолагі — [[Ян Станкевіч]], [[Антон Адамовіч]]), імкнуўся змяніць назву арганізацыі з «беларускіх» на «крывіцкіх» (''Згуртаванне крывіцкіх скаўтаў на чужыне'', ЗКСЧ). Гэта было прадыктавана не толькі лінгвістычнымі, але і палітычнымі матывамі: каб пазбегнуць атаясамлення з рускімі і застрахавацца ад прымусовай рэпатрыяцыі ў СССР. У сакавіку 1946 года выйшаў першы нумар часопіса «[[Скаўт (часопіс)|Скаўт]]» пад рэдакцыяй Пануцэвіча як органа ЗКСЧ. 6—8 ліпеня 1946 года ў Ватэнштэце прайшоў I злёт крывіцкіх скаўтаў. Тэрміналагічная і палітычная блытаніна працягвалася да 1949 года. Кропка была пастаўлена на III злёце беларускіх скаўтаў на чужыне, які адбыўся 9 сакавіка 1949 года ў лагеры [[Шляйсгайм]] (каля [[Мюнхен]]а). На злёце прысутнічаў брытанскі палкоўнік П. Монэ, прадстаўнік Сусветнага скаўцкага бюро. Большасць дэлегатаў выказалася супраць змены назвы. Была прынята пастанова: «''Не рабіць жадных змен у назве арганізацыі''». Галоўным кіраўніком ЗБСЧ быў абраны [[Юрка Сянькоўскі]]. Вацлаў Пануцэвіч пазней эміграваў у ЗША, дзе працягваў дзейнасць асобна. == Скаўцкія адзінкі ў іншых лагерах == Акрамя Рэгенсбурга і Міхельсдорфа, скаўцкія адзінкі актыўна дзейнічалі і ў іншых беларускіх асяродках: * [[Віндзішбергердорф]] (6-ы Сцяг): Утвораны пры пераездзе беларусаў у маі 1947 года. Скаўцкі звяз налічваў 45 сяброў. Кіраўнікамі былі [[Янка Запруднік]], пазней Міхась Белямук. 25 сакавіка 1948 года адбылося ўрачыстае ўручэнне сцяга. Скаўты гэтага сцяга вызначыліся на спаборніцтвах у Рэгенсбургу, заняўшы першае месца ў пабудове шатра{{sfn|Вініцкі|1994|с=}}. * [[Остэргофен]] (2-і Сцяг): Заснаваны 15 лістапада 1946 года. Складаўся з двух звязаў (хлапчукоў і дзяўчат). Актыўна ўдзельнічаў у II злёце ў Остэрхофене (жніўень 1947). * [[Майнлойс]] (4-ы Сцяг): Утвораны ў студзені 1947 года (яшчэ ў Герэнбергу) як звяз, пазней перарос у 4-ы Сцяг. Складаўся са звязаў імя 25 Сакавіка і імя княгіні Рагнеды. 23 лістапада 1947 года адбылася ўрачыстая прысяга і асвячэнне сцяга{{sfn|Вініцкі|1994|с=}}. * [[Алендорф]] і [[Мёнхегоф]] (5-ы Сцяг): Створаны 22 студзеня 1947 года ў Алендорфе, пазней пераехаў у Мэнхэнгоф і Альтэнштат. Актыўна ўдзельнічаў у міжнародных лагерах ІМКА{{sfn|Вініцкі|1994|с=}}. * [[Розенгайм]] (6-ы Сцяг): Пасля аб'яднання беларусаў у Розенгайме дзейнічаў спартыўны гурток і скаўцкая адзінка пад кіраўніцтвам Я. Раковіча і І. Мухі. Скаўты арганізавалі ў лагеры бібліятэку. * [[Аўстрыя]] ([[Куфштайн]]): У верасні 1948 года ў французскай зоне Аўстрыі арганізаваўся скаўцкі сцяг (апякун Міхась Гуз). == ЗБСЧ у іншых краінах == З пачаткам масавай эміграцыі беларусаў з Германіі ў канцы 1940-х гадоў, скаўцкія адзінкі пачалі ўзнікаць у іншых краінах: * [[Францыя]]: З'явіўся звяз пад кіраўніцтвам М. Наўмовіча<ref>{{cite web|url=http://belsoch.exe.by/lib/books/php/diasporayak40.php?n_cat=1&n_kniga=142|title=Спроба аб’яднання беларускай эміграцыі ў Францыі ў канцы 1940-х — пачатку 1950-х гг.|publisher=Беларуская інтэрнэт-бібліятэка|accessdate=2026-01-20|url-status=dead}}</ref>. * [[Аўстралія]]: У 1950 годзе ў [[Мельбурн]]е арганізаваны звяз «Усяслаў Чарадзей»<ref>{{cite web|url=http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/hardzijenka/australia/06.htm|title=Асноўныя моманты гісторыі беларусаў у Аўстраліі|author=[[Наталля Гардзіенка]]|publisher=Камунікат|accessdate=2026-01-20}}</ref>. У 1954 годзе ў [[Сідней|Сіднеі]] дзейнічалі скаўты пад кіраўніцтвам Уладзіміра Пацко. * [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]: У [[Чыкага]] Вацлаў Пануцэвіч арганізаваў дружыны «Пагоня» і «Арлы». Галоўная кватэра ЗБСЧ перамясцілася ў Чыкага, дзе ў 1951 годзе яшчэ выходзіў часопіс «Rada Kruhu». == Завяршэнне дзейнасці == 1951 год стаў апошнім годам актыўнай цэнтралізаванай дзейнасці «Згуртавання беларускіх скаўтаў на чужыне». Беларуская моладзь паступова інтэгравалася ў грамадскае жыццё краін пасялення. Многія скаўты далучыліся да нацыянальных скаўцкіх арганізацый ЗША, Канады і іншых краін. Напрыклад, [[Вітаўт Кіпель]] стаў выкладчыкам на курсах інтэрнацыянальнага скаўтынгу і кіраваў амерыканскай скаўцкай адзінкай (Troop 161, Tamarack Council, засн. у 1910 годзе)<ref>{{cite web|url=http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/maksimiuk/himnazija_daviednik.htm|title=Біяграфічныя даведкі пра настаўнікаў і вучняў Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы ў Нямеччыне|author=[[Ян Максімюк]]|publisher=Камунікат|accessdate=2026-01-20}}</ref>. == Глядзіце таксама == * [[Гісторыя скаўтынгу на Беларусі]] * [[Беларуская гімназія імя Янкі Купалы]] * [[Беларуская гімназія імя Максіма Багдановіча]] * [[Беларускія лагеры для перамешчаных асоб]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Алесь Вініцкі]] |загаловак=Матар’ялы да гісторыі беларускай эміграцыі ў Германіі ў 1939—1951 гадох |месца=Мінск |выдавецтва=[[Тэхналогія (выдавецтва)|Тэхналогія]] |год=1994 |старонак=233 |isbn= |ref=Вініцкі}} * {{кніга |аўтар=[[Янка Запруднік]] |частка=У віхры вайны — з Беларусі на Захад |загаловак=Дванаццатка |месца=Нью-Ёрк |выдавецтва=Беларускі Інстытут Навукі і Мастацтва |год=2002 |старонак=490 |isbn= |ref=Запруднік}} == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20110920195007/http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/historia/dvanaccatka/16.htm Скаўцкая хроніка з часопіса «Наперад!»] * [http://kamunikat.org/halounaja.html?pubid=154 Максімюк Ян. «Беларуская Гімназія імя Янкі Купалы ў Заходняй Нямеччыне (1945—1950)»] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Згуртаванне беларускіх скаўтаў на чужыне}} [[Катэгорыя:Моладзевыя арганізацыі]] [[Катэгорыя:Скаўцкі рух]] [[Катэгорыя:Арганізацыі беларускай дыяспары]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1945 годзе]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] f28u6c0ulm2x9tzce8pdrttgyj7ruzt 4 800119 5132909 5132561 2026-04-27T05:06:05Z Emilia Noah 155537 5132909 wikitext text/x-wiki {{Архіў}} == [[Старэйшыя магістраты]] і [[Рымскі магістрат]] == {{закрыта}} Прапанавана да аб’яднання удзельнікам {{у|Be112}} 26 лютага 2023 года, магчыма мелася на ўвазе пераіменаванне і злучэнне з аб’ектам Wikidata. [[Удзельнік:Τάρας στον Παρνασσό|Τάρας στον Παρνασσό]] ([[Размовы з удзельнікам:Τάρας στον Παρνασσό|размовы]]) 13:24, 20 кастрычніка 2023 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Старонка ператворана ў перасылку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 13:27, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Ірына Шынкарук]] і [[Ірына Уладзіміраўна Трызна]] == {{закрыта}} Прапанавана да аб’яднання а 23:05 9 лістапада 2025 года удзельнікам {{Вікіпедыст|Паўлюк Шапецька}} без тлумачэння праўкі. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 23:11, 5 лютага 2026 (+03) {{закрыта-канец}} {{зроблена}}. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 21:36, 25 красавіка 2026 (+03) == [[Вітольд Станіслававіч Чыж]] і [[Альгерд Бульба]] == {{закрыта}}--[[Удзельнік:Rymchonak|Rymchonak]] ([[Размовы з удзельнікам:Rymchonak|размовы]]) 12:47, 9 сакавіка 2026 (+03) {{закрыта-канец}} * {{Зроблена}} --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 01:47, 22 сакавіка 2026 (+03) == [[Арэол (фатаграфія)]] і [[Арэол (оптыка)]] == {{закрыта}} * У [[Арэол (оптыка)]]. Як у Вялікай расійскай энцыклапедыі. Два кароткія артыкулы. Прычына ўзнікнення з’явы — рассеянне святла. --[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 19:01, 18 мая 2023 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === {{зроблена}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:29, 10 сакавіка 2026 (+03) == [[Чалавек]] і [[Чалавек разумны]] == {{закрыта}} На сённяшні дзень абодва артыкулы пра чалавека разумнага, што відаць нават з лацінскіх назваў у прэамбулах, якія нічым акрамя капіталізацыі літар не адрозніваюцца. У артыкуле [[Чалавек]] ёсць дадатковыя абзацы пра сацыяльнае і духоўнае вымярэнне, якія не супярэчаць таму, што чалавек разумны гэта біялагічны від і на асобны артыкул па сваім аб’ёме не цягнуць. Прапаную перанесці інфармацыю з артыкула [[Чалавек разумны]] ў артыкул [[Чалавек]] і зрабіць перасылку. Можна паглядзець на тое, як гэта зроблена ў англійскай Вікіпедыі, дзе артыкул [https://en.wikipedia.org/wiki/Human Human] апісвае від людзей, пры гэтым мае асобныя раздзелы і пра біялогію, і пра псіхіку, і пра грамадства, і пра культуру. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 11:21, 25 снежня 2023 (+03) :Увогуле хацелася б дапрацаваць артыкул Чалавек, бо ён адзін з найважнейшых для Вікіпедыі, а цяперашні яго стан досыць сумны. Але з такім падзелам я не разумею, якую інфармацыю варта дадаваць у Чалавек, а якую ў Чалавек разумны. Для мяне гэта адно і тое ж. [[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 11:28, 25 снежня 2023 (+03) ::Што наконт тэрміна «homo sapiens sapiens»? Здаецца гэта даволі прызнаны тэрмін для падвіду Homo sapiens. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:41, 25 снежня 2023 (+03) :::Гэта спрэчны падзел, думаю асобныя артыкулы для Homo sapiens і Homo s. sapiens рабіць няварта. Падрабязней можна пачытаць [https://www.britannica.com/topic/Homo-sapiens-sapiens тут]. Але мела б сэнс зрабіць раздзел у артыкуле Чалавек, дзе апісваецца гэты момант. [[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 12:50, 25 снежня 2023 (+03) : {{Не злучаць}}. Згодна з біялагічнай класіфікацыяй ёсць род [[d:Q171283]], від [[d:Q15978631]], падвід [[d:Q3238275]]. На ўсё выдатна была б мець асобныя артыкулы. Пакуль з біялагічнай класіфікацыі ў нас ёсць толькі стаб [[Чалавек разумны]], лацінскую назву ў прэамбуле я выправіла, у іншым стаб збольшага адпавядае апісанню віда, можа толькі абзац "Чалавецтва — сукупнасць чалавечых індывідаў..." лепей прыбраць ды "Шаблон:Чалавек разумны" перайменаваць і перанесці ў артыкул [[Чалавек]]. Але погляд на чалавека, як на біялагічную істоту не з'яўляецца адзіным. Напрыклад, у рэлігіях пад паняццем чалавек звычайна не маецца на ўвазе біялагічны від, больш таго людзей могуць супрацьпастаўляць жывёлам. Таму, каб апісаць розныя магчымыя погляды на чалавека і зроблены асобны абагульняючы артыкул [[Чалавек]]. Думаю, з яго была б варта прыбраць лацінскую назву ды прэамбулу перапісаць. У цэлым жа, як для абагульняючага артыкула, то ён мне зусім не падаецца, што мае "сумны стан", наадварот ён досыць удала раскрывае тэму. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 02:28, 26 снежня 2023 (+03) :: Стан сумны, бо ні адзін параграф не падмацаваны крыніцамі. У прэамбуле дужа спрэчная інфармацыя пра «найвышэйшую ступень развіцця» — у чым вымараецца высокасць? Як мне параўнаць два біялагічныя віды каб вызначыць, які з іх вышэйшы за іншы? Такі выраз некарэктны і неэнцыклапедычны, гэта хутчэй чыясьці ацэнка чым пацверджаны факт (нават калі многія згодныя з такой ацэнкай). Далей па тэксце шмат перлаў кшталту «''Неад’емнымі атрыбутамі чалавека з’яўляюцца перакананасць і вера — ад веры ў лагічныя ісціны да веры ў духоўны Абсалют.''» Што такое духоўны Абсалют у які я як чалавек павінен верыць для мяне загадка :) Ды і лагічныя ісціны паняцце спрэчнае, матэматыка аперуе рознымі аксіяматыкамі для логікі. Мая пазіцыя тут у тым, што абодва артыкулы разглядаюць адзін і той жа аб’ект — чалавека разумнага. Разглядаць яго з розных пунктаў гледжання можна і ў межах аднаго артыкула, ніхто ж не забараняе дадаваць раздзелы «Чалавек у рэлігіі», «Чалавек у мастацтве», «Чалавек як сацыяльная істота» і гэтак далей. Але гэта ўсё адзін і той жа чалавек, а не нейкі прынцыпова новы аб’ект. Навошта тады некалькі артыкулаў? Што тычыцца класіфікацыі, вядома патрэбен артыкул пра род Чалавек/Homo (якога цяпер няма). Наконт артыкула пра падвід не ўпэўнены, ужо абмяркоўвалі гэта вышэй. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:30, 26 снежня 2023 (+03) ::: Артыкулы разглядаюць розныя аб'екты. Адзін - найвышэйшую ступень развіцця жывых арганізмаў, другі - біялагічны від. Калі інфармацыю з першага артыкула перанесці ў другі, то ўсе Вашыя заўвагі стануць актуальнымі. То бок у біялогіі адзін біялагічны від не можа быць вышэйшы за іншыя, а ў рэлігіі адна духоўная істота лёгка можа быць вышэйшай за другую. Сцверджанні, якія Вы называеце неэнцыклапедычнымі перламі, узяты якраз такі з "Беларускай энцыклапедыі", у артыкуле яна пазначана першай у спісе літаратуры. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 19:47, 26 снежня 2023 (+03) ::::Сцверджанне няўдалае для энцыклапедыі незалежна ад таго, адкуль яно было ўзята. Духоўны Абсалют гэта нявызначанае паняцце, і я так і не зразумеў што значыць у яго верыць. Можа гэта мае прабелы ў адукацыі, тады прашу Вас патлумачыць. Дарэчы, сама БелЭн не раздзяляе чалавека і чалавека разумнага, там гэта адзін артыкул. [[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:02, 26 снежня 2023 (+03) ::::: Кожны чалавек абавязкова павінен у нешта верыць. Напрыклад, чалавек можна верыць у [[Ісціна|лагічныя ісціны]], можна ў [[Абсалют (філасофія)|Абсалют]], можа ў нешта іншае. --[[Удзельнік:Hanylka|Hanylka]] ([[Размовы з удзельнікам:Hanylka|размовы]]) 22:43, 26 снежня 2023 (+03) : {{Не злучаць}}. Артыкул [[Чалавек]] пакінуць і дапрацаваць, пераважна як пра грамадскую істоту. Дадаў у літаратуру слоўнік філасофскі.--[[Удзельнік:VladimirZhV|VladimirZhV]] ([[Размовы з удзельнікам:VladimirZhV|размовы]]) 05:27, 26 снежня 2023 (+03) :: Лепей дадаць інфармацыю са слоўніка ў артыкул і даць на яго спасылкі, чым проста ў літаратуры адзначыць. Хаця слоўнік спецыфічны, першы сказ у артыкуле пра чалавека: «''ЧЕЛОВЕК — существо, наиболее известное самому себе в своей эмпирической фактичности и наиболее трудно уловимое в своей сущности.''» Не ўпэўнены, што гэта прыдатны для Вікіпедыі стыль і азначэнне. Далей ёсць антынавуковыя сцверджанні, напрыклад «''Лишь человек обладает традицией, памятью, высшими эмоциями, способностью думать, утверждать, отрицать, считать, планировать, рисовать, фантазировать.''» Гэта супярэчыць агульнавядомаму факту пра тое, што іншыя жывёлы таксама маюць памяць. У тым ліку складаную эпізадычную памяць і здольнасць планаваць, пра гэта можна пачытаць [http://www.cambridgeblog.org/2017/04/episodic-memory-in-mammals/ тут] і [https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(07)01201-8?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS0960982207012018%3Fshowall%3Dtrue тут]. Але гэта ўжо выходзіць за межы абмеркавання аб’яднання. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 16:50, 26 снежня 2023 (+03) : {{Не злучаць}}, на ўзроўні надкатэгорый гэта розныя тэмы, паправім лепей змест артыкулаў. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 19:02, 26 снежня 2023 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Дасягнуты і лакальны, і міжмоўны кансэнсус. Самастойныя старонкі захаваныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:19, 10 сакавіка 2026 (+03) == [[Беларуская граматыка для школ]] і [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)]] == {{закрыта}} Прапанавана аб’яднаць старонку. --[[Удзельнік:Αινειάδα μέσα προς τα έξω|Αινειάδα μέσα προς τα έξω]] ([[Размовы з удзельнікам:Αινειάδα μέσα προς τα έξω|размовы]]) 16:22, 12 мая 2024 (+03) :а куды [[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1929)]]? А як звязваць катэгорыі на Вікісховішчы? Артыкулы трэба дапаўняць і перафарматаваць, відавочна, але былі змены ў розных выданнях і іх трэба аналізаваць у артыкуле, які не мусіць мець прыпіскі з датай. Для гэтага я і ствараў падзел, каб у перспектыве мець артыкул з больш шырокім поглядам на кнігу і сам феномен. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 21:35, 13 мая 2024 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Назапашана інфармацыі на асобныя артыкулы, самастойныя старонкі захаваныя. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:16, 10 сакавіка 2026 (+03) == [[Лета-літоўскія плямёны]] і [[Балты]] == {{закрыта}} Прапанавана да аб’яднання а 20:00 22 мая 2024 удзельнікам {{у|Maksim L.}} --[[Адмысловае:Contributions/37.214.200.198|37.214.200.198]] 11:13, 27 ліпеня 2024 (+03) : Можа Лета-літоўскія плямёны перайменаваць ва "усходнія балты"? --[[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:40, 27 ліпеня 2024 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Старонка [[Лета-літоўскія плямёны]] перанесена пад назву [[Усходнія балты]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:11, 10 сакавіка 2026 (+03) r9j0b8bm1qt8w9xjgcov341193ba5oa 0 802612 5132885 5108542 2026-04-26T18:55:06Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Адукацыя і працоўная дзейнасць */ 5132885 wikitext text/x-wiki '''Васіль Конанавіч Аўдзюшын''' ({{lang-ru|Василий Кононович Авдюшин}}; снежань [[1901]], [[Кромы]], [[Арлоўская губерня]], [[Расійская імперыя]] — 1972, [[Арол]], [[Арлоўская вобласць]], [[РСФСР]], [[СССР]]) — удзельнік Грамадзянскай вайны ў Расіі (1917—1922), савецкі партыйны дзеяч, журналіст, рэдактар газет. Падпалкоўнік [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі СССР]]. == Паходжанне і сям’я == Нарадзіўся ў снежні 1901 года ў горадзе [[Кромы]] Арлоўскай губерні Расійскай імперыі ў сям'і Конана Васілевіча Аўдзюшына і яго жонкі Пелагеі Якаўлеўны<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] / В. Агошков // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. Сям'я належала да [[мяшчане|мяшчанскага саслоўя]]<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. Быў хрышчаны ў праваслаўе ў Кромах у Свята-Мікольскай праваслаўнай царкве<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. Па нацыянальнасці — [[рускія|рускі]]<ref>[https://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/044/033-0682526-0744/00000172.jpg&id=16659459&id1=bac611bf1720629f29e8012c5d730f21 Василий Кононович Авдюшин (1)] // podvignaroda.ru</ref><ref>[https://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/237/033-0690155-2473%2b011-2472/00000412.jpg&id=31168776&id1=6926a1eddfdd144f7aa6377bb7bb5fc8 Василий Кононович Авдюшин (2)] // podvignaroda.ru</ref><ref>[https://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/144/033-0686196-0785%2b040-0784/00000434.jpg&id=23013554&id1=b6bd11ee722eb5004c1ebf35310a311d Василий Кононович Авдюшин (3)] // podvignaroda.ru</ref>. Быў старэйшым дзіцём у сям'і, меў сястру Глафіру (нар. у 1911 г.), брата Івана (нар. у 1913 г.) і інш.<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref> Пазней ва ўласнаручна напісаных аўтабіяграфіях, занесеных у асабістыя справы па ўліку кадраў, Васіль Аўдзюшын указваў, што нарадзіўся ў сям'і рабочага-шаўца (абутніка)<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. У Васіля Аўдзюшына ад жонкі Юліі Васілеўны (01.12.1922—28.07.2002) нарадзілася дачка Нэлі Васілеўна Аўдзюшына (у замустве — Мамонава) і сын<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. Пляменнікам Васілія Аўдзюшына з'яўляецца Васіль Васілевіч Яфімаў, намеснік кіраўніка адміністрацыі Кромскага раёна Арлоўскай вобласці Расійскай Федэрацыі<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 1.</ref>. == Адукацыя і працоўная дзейнасць == У 1910—1914 гадах вучыўся і скончыў Кромскае гарадское вучылішча, пасля чаго адзін год займаўся ў вышэйшым пачатковым вучылішчы<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. Паводле звестак з аўтабіяграфіі, з 1915 па 1919 год працаваў у купца Краюшкіна пастухом, вучнем у казённай шавецкай майстэрні<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. З 1919 па 1924 год ваяваў у шэрагах Чырвонай Арміі савецкай Расіі — у складзе Паўднёва-Заходняга, Заходняга, Паўднёвага франтоў і ў Сярэдняй Азіі. Быў чырвонаармейцем і памочнікам камандзіра ўзвода 9-й стралковай, 11-й кавалерыйскай, 4-й Туркестанскай і 7-й Самарскай кавалерыйскіх дывізій<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. Пазней у 1920-я гады працаваў памочнікам прэсоўшчыка на заводзе імя Камінтэрна ў горадзе [[Барысаў|Барысаве]] ([[БССР]]) <ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>, дзе быў прыняты ў 1926 годзе УКП(б)<ref>[https://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/044/033-0682526-0744/00000172.jpg&id=16659459&id1=bac611bf1720629f29e8012c5d730f21 Василий Кононович Авдюшин (1)] // podvignaroda.ru</ref><ref>[https://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/237/033-0690155-2473%2b011-2472/00000412.jpg&id=31168776&id1=6926a1eddfdd144f7aa6377bb7bb5fc8 Василий Кононович Авдюшин (2)] // podvignaroda.ru</ref><ref>[https://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/144/033-0686196-0785%2b040-0784/00000434.jpg&id=23013554&id1=b6bd11ee722eb5004c1ebf35310a311d Василий Кононович Авдюшин (3)] // podvignaroda.ru</ref>. Здольнага маладога рабочага Васіля Аўдзюшына прыкмецілі і прапанавалі стаць у верасні 1928 года слухачом Усебеларускай партыйнай школы ў [[Гомель|Гомелі]]<ref>Звязда : [газета]. — [месца друку : Мінск (БССР)]. — [https://archive.org/details/bel-newspapers-zviazda/1928-208/page/n5/mode/2up?q=%D0%B0%D1%9E%D0%B4%D0%B7%D1%8E%D1%88%D1%8B%D0%BD 1928. — № 208. — С. 4.]</ref>, якую скончыў у 1930 годзе<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. Пасля гэтага з 1930 года пачаў працаваць ў газетах на розных журналісцкіх пасадах<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. У мястэчку [[Беразіно|Беразіне]] з 7 лістапада 1932 годзе быў адказным рэдактарам раённай газеты «[[Бярэзінская панарама|Сцяг Леніна]]» (на беларускай мове) і паралельна рэдактарам бярэзінскай раённай газеты «За сацыялістычную жывёлагадоўлю» (на беларускай мове)<ref>Летапіс друку БССР. — 1932 — №12. — 380 с. — С. 285, 294.</ref><ref>[https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya Бярэзінская панарама. Наша история]</ref>. Затым у 1934 годзе быў адказным рэдактарам раённай газеты «[[Прыпяцкая праўда|За калектывізацыю]]» (на беларускай мове) у мястэчку [[Нароўля|Нароўлі]]<ref>За калектывізацыю: [газета]. — [месца друку : Нароўля (БССР)]. — 1934. — № 5.</ref>, а ў 1935—1938 г. — рэдактарам газеты «Шлях сацыялізма» (на беларускай мове) — у мястэчку [[Камарын]]е ([[БССР]])<ref>Бальшавіцкі друк. — 1935. — №22, С. 20.</ref><ref>Бальшавік. — 1937. — №9. — С. 18.</ref><ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. У 1938 г. Аўдзюшына вылучаюць на пасаду намесніка адказнага рэдактара беларускай рэспубліканскай газеты «[[СБ. Беларусь сегодня|Советская Белоруссия]]», таму ён пераязджае ў [[Мінск]]<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. У 1940 г. становіцца работнікам [[Цэнтральны камітэт КПБ|ЦК Кампартыі Беларусі]] і размяшчаў свае артыкулы ў газеце «[[Звязда (газета)|Звязда]]», якія друкаваліся на беларускай мове<ref>Звязда : [газета]. — [месца друку : Мінск (БССР)]. — 29 кастрычніка 1940. — № 252. — С. 2.</ref>. У Мінску 6-7 сакавіка 1940 г. прымаў удзел у 6 мінскай гарадской партыйнай канферэнцыі на чале з Панцеляймонам Панамарэнкам і быў выбраны ў склад членаў рэвізійнай камісіі той канферэнцыі<ref>Звязда : [газета]. — [месца друку : Мінск (БССР)]. — 8 сакавіка 1940. — № 55. — С. 2.</ref> З пачаткам нападу Германіі на СССР, 22 чэрвеня 1941 года быў прызваны ў Чырвоную Армію СССР — ваенкаматам Сталінскага раёна горада Мінска (БССР) і з чэрвеня 1941 года і да 1946 года працаваў у франтавой газеце 60-й арміі «Армейская правда»: спачатку намеснікам рэдактара, а затым адказным рэдактарам<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. 60-ая армія СССР уваходзіла ў склад Цэнтральнага, Варонежскага, 1-га і 4-га Украінскага франтоў Чырвонай Арміі СССР. Прайшоў Украіну, Польшчу, Германію, Чэхаславакію<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. Пасля 1946 года дэмабілізаваўся ў запас у ваенным званні падпалкоўніка. 3 студзеня 1947 па студзень 1958 года — рэдактар арлоўскай абласной газеты «[[Орловская правда]]» (горад [[Арол]])<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. Быў адным з нямногіх рэдактараў, каму давялося ўзначальваць галоўны друкаваны орган Арлоўскай вобласці на працягу 11 гадоў<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>. Пасля гэтага больш за год Васіль Аўдзюшын знаходзіўся на пенсіі, але пасля з мая 1959 да ліпеня 1964 года працаваў загадчыкам курсаў перападрыхтоўкі партыйна-савецкіх работнікаў пры Арлоўскім абласным камітэце КПСС<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref>, пасля чаго пайшоў на пенсію канчаткова. == Узнагароды == За час Вялікай Айчыннай вайны атрымаў узнагароды<ref>''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 6.</ref><ref>[https://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/044/033-0682526-0744/00000172.jpg&id=16659459&id1=bac611bf1720629f29e8012c5d730f21 Василий Кононович Авдюшин (1)] // podvignaroda.ru</ref><ref>[https://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/237/033-0690155-2473%2b011-2472/00000412.jpg&id=31168776&id1=6926a1eddfdd144f7aa6377bb7bb5fc8 Василий Кононович Авдюшин (2)] // podvignaroda.ru</ref><ref>[https://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/144/033-0686196-0785%2b040-0784/00000434.jpg&id=23013554&id1=b6bd11ee722eb5004c1ebf35310a311d Василий Кононович Авдюшин (3)] // podvignaroda.ru</ref>: * ордэн Чырвонай Зоркі –1 жніўня 1943 года; * ордэн Чырвонага Сцяга – 22 снежня 1944 года; * ордэн Айчыннай вайны II ступені – 2 ліпеня 1945 года; * медаль «За абарону Масквы»; * медаль «За перамогу над Германіяй». == Смерць і памяць == Памёр у 1972 годзе і пахаваны ў горадзе Арол на Наўгорскіх могілках<ref>[https://vestiorel.ru/novosti/60699.html Поисковики восстановили памятник ветерану]</ref>. У 2016 годзе дачка Васіля Аўдзюшына пенсіянерка Нэлі Мамонава знайшла надмагільны помнік бацьку паваленым і паламаным на могілках, фатакартка адсутнічала<ref>[https://vestiorel.ru/novosti/60699.html Поисковики восстановили памятник ветерану]</ref>. З 2016 года Мамонава звярталася ў розныя арганізацыі з просьбай аднавіць помнік бацьку, бо яе ўласных сродкаў не хапала аднавіць надмагільны помнік, на што патрабавалася каля 50 тысяч расійскіх рублёў<ref>[https://vestiorel.ru/novosti/60699.html Поисковики восстановили памятник ветерану]</ref><ref>''Мазалов, А.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/cc9/cc95f91dea5352c63bf2bbe9d84c326b.pdf «Одна не справляюсь…». Дочь бывшего главного редактора «Орловской правды» Василия Авдюшина обратилась в газету с просьбой о помощи] // [[Орловская правда]]. — 8 июля 2016. — № 74. — С. 4.</ref>. На просьбу адгукнуўся пошукавы атрад «Апошні рубеж» [[Арлоўскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт|Арлоўскага дзяржаўнага аграрнага ўніверсітэта]] і ў верасні 2018 года дапамог у аднаўленні помніка Васілю Аўдзюшыну<ref>[https://vestiorel.ru/novosti/60699.html Поисковики восстановили памятник ветерану]</ref>. == Ацэнкі дзейнасці == Нэлі Васілеўна Мамонава, дачка Васілія Аўдзюшына: «Я ганаруся сваім бацькам. І лічу, што моладзі, якая цяпер вучыцца, працуе, трэба раўняцца на такіх людзей»<ref>[https://vestiorel.ru/novosti/60699.html Поисковики восстановили памятник ветерану]</ref>. А.А. Лапонаў, журналіст-ветэран газеты «[[Орловская правда]]», удзельнік Вялікай Айчыннай вайны: «Аўдзюшын быў пасрэдным кіраўніком, для яго галоўнае, каб ЦК партыі згадваўся ў перадавым артыкуле на першай паласе, а Савет міністраў — у артыкуле на другой паласе. Пісаў нічым не прыкметныя перадавыя артыкулы. Выканаўца волі абкама, пры выпадку гатовы быў перавесці стрэлкі вінаватага на іншага журналіста»<ref>''Кондратенко, А.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/cc9/cc95f91dea5352c63bf2bbe9d84c326b.pdf Борьба фронтовиков за правду в «Правде». Бесцветные конъюнктурные статьи, наводящие парадный глянец — такой нам представляется журналистика сталинской эпохи] // [[Орловская правда]]. — 13 апреля 2012. — № 52. — С. 4.</ref>. Рэдакцыя газеты «[[Орловская правда]]» у 2016 годзе адзначыла: «Васіль Конановіч Аўдзюшын быў добрым чалавекам, адказным, дасведчаным рэдактарам «Арлоўскай праўды». Ён быў бездакорным аўтарытэтам для ўсіх супрацоўнікаў вядучай абласной газеты. Патрабаваў ад сваіх журналістаў не фармальна, а зацікаўлена, не эканомячы душэўныя сілы, адлюстроўваць праўду жыцця, пісаць гісторыю сучаснасці»<ref>''Мазалов, А.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/cc9/cc95f91dea5352c63bf2bbe9d84c326b.pdf «Одна не справляюсь…». Дочь бывшего главного редактора «Орловской правды» Василия Авдюшина обратилась в газету с просьбой о помощи] // [[Орловская правда]]. — 8 июля 2016. — № 74. — С. 4.</ref>. {{Зноскі}} == Крыніцы == * ''Агошков, В.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/c9e/c9e11049923e2519b416eec10e11ade3.pdf Редактор Василий Авдюшин] / В. Агошков // [[Орловская правда]]. — 9 сентября 2006. — № 151. — С. 1, 6. * ''Кондратенко, А.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/cc9/cc95f91dea5352c63bf2bbe9d84c326b.pdf Борьба фронтовиков за правду в «Правде». Бесцветные конъюнктурные статьи, наводящие парадный глянец — такой нам представляется журналистика сталинской эпохи] / А. Кондратенко // [[Орловская правда]]. — 13 апреля 2012. — № 52. — С. 4. * ''Мазалов, А.'' [https://regionorel.ru/upload/iblock/cc9/cc95f91dea5352c63bf2bbe9d84c326b.pdf «Одна не справляюсь…». Дочь бывшего главного редактора «Орловской правды» Василия Авдюшина обратилась в газету с просьбой о помощи] / А. Мазалов // [[Орловская правда]]. — 8 июля 2016. — № 74. — С. 4. [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Кромах]] [[Катэгорыя:Журналісты СССР]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі і аўтары газеты «Советская Белоруссия»]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Арле]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Арле]] 1nlx182ay717sslcu1dzi4vlg1xlsra 3 804148 5132764 5112798 2026-04-26T15:37:02Z MocnyDuham 99818 /* Папярэджанне */ new topic ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]]) 5132764 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 14:04, 15 сакавіка 2026 (+03) == Папярэджанне == Уважліва азнаёмцеся з правілам [[Вікіпедыя:Чым не з’яўляецца Вікіпедыя]], а яшчэ дакладней, з яго часткай «Вікіпедыя — не поле бітвы». Калі ваш артыкул быў выдалены, гэта не значыць, што трэба хадзіць па ўнёску ўдзельнікаў і пратэстна выстаўляць іх артыкулы на галасаванне. У Вікіпедыі мы імкнемся пашыраць энцыклапедыю, а не канфліктаваць. Таксама ў рамках папярэдняга дыялогу я вам вельмі раю азнаёміцца з правілам [[ВП:КЗ]]. Яно дапаможа вам пісаць якасныя артыкулы без пагрозы выдалення. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 18:37, 26 красавіка 2026 (+03) apeisp5ri1t8j0jmsdduisu9uioe15l 0 804791 5132754 5117144 2026-04-26T15:30:32Z MakEditor 165254 5132754 wikitext text/x-wiki {{Да выдалення|Вельмі кароткі артыкул і не дастаткова спасылак.}}{{Дапісаць}}{{Няма крыніц}}{{Картка гульні |выява = The Legend of Zelda Tears of the Kingdom.svg}} '''«The Legend of Zelda: Tears of the Kingdom»''' ({{Lang-ja|ゼルダの伝説 ティアーズ オブ ザ キングダム}} ''Дзэруда но Дэнсэцу Ціасу обу дза Кінгудаму'', {{Tr-en|Лягенда пра Зэльду: Слёзы Каралеўства}}) — [[камп’ютарная гульня]] ў жанры [[Прыгодніцкі экшан|action-adventure]] з {{Не перакладзена 5|Адкрыты свет|адкрытым светам|ru|Открытый мир}}, распрацаваная кампаніяй «[[Nintendo]]» для кансолі «[[Nintendo Switch]]», якая выйшла 12 мая 2023 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=en |url=https://twitter.com/nintendoamerica/status/1508806409797963784 |title=The Legend of Zelda series producer, Eiji Aonuma, has an update to share about the launch timing of the sequel to The Legend of #Zelda: Breath of the Wild. Please take a look |author=[[Nintendo]] [@NintendoAmerica] |website=Twitter |date=2022-03-29 |access-date=2026-03-24 |url-status=live |archive-date=2022-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804053136/https://twitter.com/NintendoAmerica/status/1508806409797963784 }}</ref>. Названа лепшай гульнёй першай паловы [[2023]] года па версіі «[[Metacritic]]»<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2023/06/30/best_games/|title=Названы лучшие игры первой половины 2023 года|description=навіна|publisher=Лента.ру|lang=ru|access-date=2026-03-24|archive-date=2023-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230702064524/https://lenta.ru/news/2023/06/30/best_games/|url-status=live}}</ref>. ==Зноскі== {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Zelda games}} {{DEFAULTSORT:Legend of Zelda: Tears of the Kingdom}} [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні з адкрытым светам]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні жанру прыгодніцкі экшан]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні ў жанры фэнтэзі]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Японіі]] [[Катэгорыя:The Legend of Zelda]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2023 года]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні з трохмернай графікай]] p0xehnkxumglg1b76knd34jq4g475yl 5132765 5132754 2026-04-26T15:37:59Z MocnyDuham 99818 Праўка аўтарства [[Special:Contributions/MakEditor|MakEditor]] ([[User talk:MakEditor|размовы]]) адкочана; вернута апошняя версія аўтарства [[User:Emilia Noah|Emilia Noah]] 5117144 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |выява = The Legend of Zelda Tears of the Kingdom.svg}} '''«The Legend of Zelda: Tears of the Kingdom»''' ({{Lang-ja|ゼルダの伝説 ティアーズ オブ ザ キングダム}} ''Дзэруда но Дэнсэцу Ціасу обу дза Кінгудаму'', {{Tr-en|Лягенда пра Зэльду: Слёзы Каралеўства}}) — [[камп’ютарная гульня]] ў жанры [[Прыгодніцкі экшан|action-adventure]] з {{Не перакладзена 5|Адкрыты свет|адкрытым светам|ru|Открытый мир}}, распрацаваная кампаніяй «[[Nintendo]]» для кансолі «[[Nintendo Switch]]», якая выйшла 12 мая 2023 года<ref name=":0">{{Cite web|lang=en |url=https://twitter.com/nintendoamerica/status/1508806409797963784 |title=The Legend of Zelda series producer, Eiji Aonuma, has an update to share about the launch timing of the sequel to The Legend of #Zelda: Breath of the Wild. Please take a look |author=[[Nintendo]] [@NintendoAmerica] |website=Twitter |date=2022-03-29 |access-date=2026-03-24 |url-status=live |archive-date=2022-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220804053136/https://twitter.com/NintendoAmerica/status/1508806409797963784 }}</ref>. Названа лепшай гульнёй першай паловы [[2023]] года па версіі «[[Metacritic]]»<ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/news/2023/06/30/best_games/|title=Названы лучшие игры первой половины 2023 года|description=навіна|publisher=Лента.ру|lang=ru|access-date=2026-03-24|archive-date=2023-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230702064524/https://lenta.ru/news/2023/06/30/best_games/|url-status=live}}</ref>. ==Зноскі== {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Zelda games}} {{DEFAULTSORT:Legend of Zelda: Tears of the Kingdom}} [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні з адкрытым светам]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні жанру прыгодніцкі экшан]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні ў жанры фэнтэзі]] [[Катэгорыя:Аднакарыстальніцкія камп’ютарныя гульні]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні, распрацаваныя ў Японіі]] [[Катэгорыя:The Legend of Zelda]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2023 года]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні з трохмернай графікай]] da3k8nb2uxhgy92hwaxnv1j5qu04lvv 0 805092 5132937 5119041 2026-04-27T09:20:07Z Slavazai1973 60865 /* Статыстыка выступленняў */ 5132937 wikitext text/x-wiki {{Картка БК | назва = Спартак | заснаваны = 1954 | расфарміраваны = 1967 | краіна = {{Сцягафікацыя|СССР}} | горад = {{Сцяг Мінска}} [[Мінск]] }} '''Спартак''' — беларускі мужчынскі баскетбольны клуб з [[Мінск]]а. Выступаў у чэмпіянаце СССР у 1950—1960-х гадах. == Гісторыя == Каманда выступала ў чэмпіянаце СССР з [[1954]] па [[1967]] год. Лепшае дасягненне ў Вышэйшай лізе чэмпіянату СССР — 12 месца ў сезонах 1963/64 і 1964/65. У 1967 годзе каманда была перададзена [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі|Мінскаму радыётэхнічнаму інстытуту]] і на базе «Спартака» быў сфарміраваны клуб «Радыётэхнік» (у далейшым — [[РТІ (баскетбольны клуб, Мінск)|РТІ]]). == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! Чэмпіянат СССР !! Заўвагі |- | 1954 || [[Чэмпіянат СССР па баскетболе 1954|Вышэйшая ліга]] || 17 || |- | 1957 || [[Чэмпіянат СССР па баскетболе 1957|Першая ліга]] || 10 || |- | 1958 || [[Чэмпіянат СССР па баскетболе 1958|Першая ліга]] || 16 || |- | 1962 || [[Чэмпіянат СССР па баскетболе 1962|Вышэйшая ліга]] || 16 || |- | 1962-63 || [[Чэмпіянат СССР па баскетболе 1962/1963|Вышэйшая ліга]] || 8 (Групавы этап) || Усесаюзныя зімовыя спаборніцтвы каманд класа «А»<br>Не трапіў у фінальны этап турніру |- | 1963-64 || [[Чэмпіянат СССР па баскетболе 1963/1964|Вышэйшая ліга]] || 12 || |- | 1964-65 || [[Чэмпіянат СССР па баскетболе 1964/1965|Вышэйшая ліга]] || 12 || |- | 1965-66 || [[Чэмпіянат СССР па баскетболе 1965/1966|Першая ліга]] || 3 || |} == Трэнеры == {{Div col|2}} * [[Яўген Макараў (трэнер)|Яўген Макараў]] (1954—1956) * [[Барыс Аўдзеевіч Гукаў|Барыс Гукаў]] (1956—1964) * [[Вячаслаў Аляксадравіч Кудрашоў|Вячаслаў Кудрашоў]] (1964—1966) * [[Іван Аляксадравіч Панін|Іван Панін]] (1966—1967) {{Div col end}} == Вядомыя баскетбалісты == {{Div col|2}} * [[Уладзімір Сцяпанавіч Аўчыннікаў|Уладзімір Аўчыннікаў]] (1956—1966) * [[Аляксандр Аляксандравіч Барысаў (трэнер)|Аляксандр Барысаў]] (1967)<ref>[https://pressball.by/blog/pressball/3990 ТРЕНЕР 80-ЛЕТИЯ. ВЕЗДЕСУЩИЙ САН САНЫЧ]</ref> * [[Анатоль Герасімавіч Гаркавенка|Анатоль Гаркавенка]] (1961—1967) * [[Барыс Аўдзеевіч Гукаў|Барыс Гукаў]] (1954—1960) * [[Мікалай Іосіфавіч Красніцкі|Мікалай Красніцкі]] (1965—1967) * [[Уладзімір Сцяпанавіч Крысевіч|Уладзімір Крысевіч]] (1958—1967)<ref>[https://pressball.by/blog/pressball/102726/ ЗОЛОТАЯ ГВАРДИЯ. ВЛАДИМИР КРИСЕВИЧ. ДВУХМЕТРОВЫХ ИГРОКОВ ИСКАЛИ ЧЕРЕЗ ГАЗЕТУ]</ref> * [[Міхаіл Мядзведзеў (баскетбаліст)|Міхаіл Мядзведзеў]] (1963—1967) * [[Сяргей Іванавіч Пастушык|Сяргей Пастушык]] (1961—1967) * [[Юрый Гарыевіч Рондэль|Юрый Рондэль]] (1963—1967) * [[Аляксей Аляксеевіч Шукшын|Аляксей Шукшын]] (1967) * [[Віталь Ервардавіч Шхіньян|Віталь Шхіньян]] (1961—1967) * [[Іван Іванавіч Ядэшка|Іван Ядэшка]] (1963—1967)<ref>[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/8366-bfb-pozdravlyaet-c-yubileem-ivana-edeshko БФБ ПОЗДРАВЛЯЕТ C ЮБИЛЕЕМ ИВАНА ЕДЕШКО]</ref> {{Div col end}} {{зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} == Літаратура == * Бондарь А.И. Летопись белорусского баскетбола. — Мн.: ОО «Белорусская федерация баскетбола», 2005. — С. 15-16, 25-26, 53. — 127 с. * Баскетбол: Справочник / Авт.-сост. З. А. Генкин, Е. Р. Яхонтов. — М.: «Физкультура и спорт», 1983. — С. 125-127. — 224 с. pshr9n0ski0kyeldad74azzmwgqo2sq 0 805298 5132668 5120323 2026-04-26T12:48:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5132668 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|Азербайджанска-расійскі крызіс}} Раніцай [[27 чэрвеня]] [[2025]] года ў г. [[Екацярынбург]] быў праведзены сумесны рэйд [[Расгвардыя|Расгвардыі]], [[Міністэрства ўнутраных спраў Расійскай Федэрацыі|МУС]] і [[ФСБ Расіі]] ў некалькі кватэр, дзе пражывалі этнічныя [[азербайджанцы]], грамадзяне РФ і Азербайджана. У ходзе рэйду праваахоўнікі затрымлівалі, як сцвярджаецца расійскім бокам, падазраваных ў датычнасці да забойстваў у 2001, 2010 і 2011 гадах. Падчас затрымання загінулі выхадцы з [[Азербайджан]]а браты Зіядзін і Гусейн Сафаравы, яшчэ некалькі чалавек былі шпіталізаваныя<ref name= "bbc2"/>, астатніх даставілі ў суд з бачнымі слядамі збіцця<ref name="meduza">{{Cite web|url=https://meduza.io/feature/2025/06/29/v-ekaterinburge-proshli-massovye-zaderzhaniya-predstaviteley-azerbaydzhanskoy-diaspory-iz-za-ubiystva-dvadtsatiletney-davnosti|title=В Екатеринбурге прошли массовые задержания представителей азербайджанской диаспоры из-за убийства двадцатилетней давности Два человека умерли при задержании, семерых арестовали. Между Москвой и Баку разгорается дипломатический скандал|lang=ru|website=Meduza|archive-url=https://web.archive.org/web/20250630090502/https://meduza.io/feature/2025/06/29/v-ekaterinburge-proshli-massovye-zaderzhaniya-predstaviteley-azerbaydzhanskoy-diaspory-iz-za-ubiystva-dvadtsatiletney-davnosti|archive-date=2025-06-30|access-date=2025-06-30|url-status=live}}</ref>. Агулам было затрымана каля 50 чалавек, якіх даставілі ў мясцовае ўпраўленне [[Следчы камітэт РФ|Следчага камітэта]]. І хоць у [[Следчы камітэт Расіі|Следчым камітэце Расіі]] заявілі, што адзін з братоў памёр ад сардэчнага прыступу, а прычыны смерці другога ўдакладняюцца<ref name="bbc">[https://www.bbc.com/russian/articles/cly882jn768o Смерть при задержании и агенты ФСБ: как конфликт Азербайджана и России связан с геополитикой]</ref> (пазней у Баку заявілі, што, згодна з заключэннем расійскай судмедэкспертызы, ён быў забіты ў выніку траўмы, выкліканай тупым прадметам)<ref name="caliber">[https://caliber.az/post/sudmedekspert-o-prichine-smerti-ziyaddina-safarova-mnogochislennye-travmy Судмедэксперт о причине смерти Зияддина Сафарова — многочисленные травмы]</ref>, судмедэкспертыза ў Азербайджане ўстанавіла, што Гусейн Сафараў памёр ад посттраўматычнага і постгемарагічнага шоку на фоне множных пераломаў рэбраў і іншых траўмаў, а яго брат Зіядзін загінуў ад посттраўматычнага шоку. [[Генеральная пракуратура Азербайджана]] завяла крымінальную справу па факце наўмыснага забойства двух азербайджанцаў супрацоўнікамі праваахоўных органаў Расіі<ref name="haqqin">[https://haqqin.az/news/352743 Убийство братьев Сафаровых: Генпрокуратура возбудила уголовное дело]</ref><ref name="bbc3" />. Здарэнне адбілася на [[Азербайджанска-расійскія адносіны|азербайджанска-расійскіх адносінах]]. МЗС Азербайджана выклікаў часовага паверанага ў справах РФ праз непрымальны гвалт падчас рэйдаў у Екацярынбургу. Азербайджанскія ўлады адмянілі ўсе культурныя мерапрыемствы, звязаныя з Расіяй, адмовіліся ад супрацоўніцтва на парламенцкім узроўні, а само кіраўніцтва Азербайджана выказала пратэст у сувязі з затрыманнем<ref name="euronews"/>. МЗС Расіі заявіў, што дзеянні расійскіх сілавікоў былі ў рамках крымінальных спраў, а ў расійскім парламенце рэакцыю Азербайджана назвалі гіпертрафаванай<ref>{{Cite web|url=https://rtvi.com/news/podlyj-udar-azerbajdzhan-obvinili-v-namerennom-razrushenii-otnoshenij-s-rossiej/|title=«Подлый удар»: Азербайджан обвинили в намеренном разрушении отношений с Россией|lang=ru|first=Антон|last=Чернухин|website=RTVI|date=2025-06-30|access-date=2025-06-30}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/social/2025/06/30/21296714.shtml|title=В «Sputnik-Азербайджан» якобы задержали сотрудников ФСБ. Что происходит между Москвой и Баку?|lang=ru|website=Газета.Ru|date=2025-06-30|access-date=2025-06-30}}</ref>. Пазней азербайджанскія сілавікі затрымалі двух супрацоўнікаў Р/радыё «Спутник», абвінаваціўшы іх у працы на ФСБ<ref name=":0"/>. Неўзабаве адбылося затрыманне некалькіх грамадзян Расіі, якія з’ехалі ў Азербайджан пасля 2022 — улады Баку абвінавачвалі іх у гандлі наркотыкамі з Іранам і ў здзяйсненні кіберзлачынстваў. У судзе расіяне з’явіліся з прыкметнымі гематомамі і наступствамі збіцця<ref name="bbc4">[https://www.bbc.com/russian/articles/c5y733xv2xzo Программист, предприниматель, психолог и путешественник. Что известно об арестованных в Баку россиянах]</ref>. == Затрыманне падазраваных == 27 чэрвеня 2025 года расійскія сілавікі правялі масавыя затрыманні на больш чым дзесяці адрасах. Падчас мерапрыемстваў аказалі супраціў і былі ліквідаваныя два браты, ураджэнцы горада [[Агдам]]<ref>[https://azertag.az/ru/xeber/incident_v_ekaterinburge_i_antiazerbaidzhanskie_vyskazyvaniya_liderov_mneniya_v_rossii_tolkayut_otnosheniya_dvuh_stran_k_krizisnomu_sostoyaniyu___kommentarii-3632831 Инцидент в Екатеринбурге и антиазербайджанские высказывания лидеров мнения в России толкают отношения двух стран к кризисному состоянию]</ref>, малы прадпрымальнік Гусейн і таксіст Зіядзін Сафаравы, трое былі дастаўлены ў бальніцу з цяжкімі траўмамі, а дзевяць чалавек было затрымана. МУС РФ заявіла, што затрыманні былі здзейсненыя ў рамках расследавання ўчыненых злачынстваў<ref>{{Cite web|url=https://www.haberkenti.com/yekaterinburgdaki-bazi-operasyonlar-sonrasi-azerbaycanli-2-kisinin-olumunun-ardindan-rus-maslahatguzar-disisleri-bakanligina-cagrildi-540795|title=Yekaterinburg'daki Bazı Operasyonlar Sonrası Azerbaycanlı 2 Kişinin Ölümünün Ardından Rus Maslahatgüzar Dışişleri Bakanlığı'na Çağrıldı|lang=tr|website=Haber Kenti|date=2025-06-28|access-date=2025-06-30}}</ref>. Адзін з двух братоў, які аказаў супраціў падчас аперацыі, Гусейн Сафараў быў грамадзянінам Азербайджана, а другі, Зіядзін Сафараў — грамадзянінам Расіі<ref name="sputniknews">[https://az.sputniknews.ru/20250629/mid-azerbaydzhana-rasprostranil-zayavlenie-v-svyazi-s-intsidentom-v-ekaterinburge-471757691.html Четверо под стражей: в Екатеринбурге арестованы ещё уроженцы Азербайджана]{{Недаступная спасылка}}</ref>. На апублікаваным азербайджанскімі СМІ відэа жыхар Екацярынбурга Раміль Сафараў распавядае, што да яго ў кватэру раніцай «уварваліся супрацоўнікі ФСБ, збілі яго і яго бацьку і патрабавалі прызнацца ў забойстве»<ref name="bbc2"/>. Чатырох затрыманых падчас рэйду суд у Екацярынбургу адправіў у СІЗА. Яшчэ двое трапілі ў бальніцу ў цяжкім стане<ref name="bbc5"/>. Адвакат аднаго з затрыманых паведаміў, што сілавікі зламалі яго падабароннаму рэбры<ref name="euronews"/>. Іншы з’явіўся ў судзе з сінякамі і гематомамі на твары, але сказаў журналістам, што «ўпаў да затрымання»<ref name="euronews"/>. Яшчэ адзін, Камол Сафараў, па выніках рэйду, трапіў у рэанімацыю<ref name="sputniknews"/>. Выданне [[Sota.Vision]] сцвярджала, што фігурантаў справы катавалі токам. На кадрах журналістаў з суда відаць, што затрыманых прывезлі на пасяджэнне са слядамі збіцця<ref name="bbc4" />. У Генпракуратуры Азербайджана заявілі, што Гусейн Сафараў памёр ад атрыманых траўмаў у той жа дзень, 27 чэрвеня, каля 15:00, прама ў адміністрацыйным будынку органаў унутраных спраў Екацярынбурга, а яго брата Зіядзіна Сафарава нібыта забілі раніцай у службовай машыне супрацоўнікаў аператыўных органаў<ref name="bbc5">[https://www.bbc.com/russian/articles/c3355l5g206o Конфликт России и Азербайджана: нескольких россиян среди задержанных в Баку опознали]</ref><ref name="caliber2"/>. Па словах азербайджанскіх следчых, затрыманыя «былі практычна бездапаможныя і не маглі абараніць сябе ад удараў, падвяргаліся катаванням і цяжкім цялесным пашкоджанням шляхам нанясення ім множных удараў цвёрдымі, тупымі прадметамі па розных частках цела як пры затрыманні, так і ў транспарце, у якім яны перавозіліся»<ref name="bbc5"/>. 2 ліпеня Следчым камітэтам РФ шасцярым падазраваным па справе аб злачыннай групе ў Екацярынбургу затрыманым 27 чэрвеня былі прад'яўленыя афіцыйныя абвінавачванні, са спасылкай, што адзін з абвінавачаных, па словах СКР, даў падрабязныя паказанні па эпізодах і выкрыў саўдзельнікаў. У ліку фігурантаў Мазахір Сафараў, Акіф Сафараў, Аяз Сафараў, Ахліман Гяджыеў, Шахін Лалаеў і Бакір Сафараў. На думку следства, заяўлена, што яны датычныя да двух забойстваў і замаху на забойства выхадцаў з Азербайджана. Матыў забойстваў — раздзел сфер уплыву ў бізнесе<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/02/07/2025/68652c1a9a7947f641f2c5f5|title=Шести задержанным азербайджанцам предъявили обвинение в убийстве|lang=ru|date=2025-07-02|publisher=РБК}}</ref>. Адвакат Мазахіра Сафарава раней заяўляў, што яго падабаронны нібыта даў прызнальныя паказанні пад ціскам, у прыватнасці, пад уздзеяннем сілы і пад пагрозамі ў адрас яго сям’і<ref name="sputniknews"/>. 2 ліпеня начальнік следчага ўпраўлення Генпракуратуры Азербайджана Немат Авазаў падчас брыфінгу заявіў, што на падставе дадзеных папярэдняга расследавання было ўстаноўлена: {{Цытата|У ранішнія гадзіны 27 чэрвеня, у інтэрвале паміж 6:00 і 7:00, падчас аператыўных мерапрыемстваў у Екацярынбургу былі затрыманыя па меншай меры 14 чалавек. З іх 12 з’яўляюцца грамадзянамі Азербайджанскай Рэспублікі. Устаноўлена, што ў дачыненні да не менш за сем з іх была ўжытая фізічная сіла і катаванні. У выніку два чалавекі памерлі, двое працягваюць лячэнне ў бальніцах Екацярынбурга, яшчэ адзін пацярпелы вярнуўся ў Баку і ўжо прайшоў медыцынскую экспертызу, па двух іншых асобах — адзін знаходзіцца пад арыштам у РФ, іншы вызвалены<ref name="caliber2">[https://caliber.az/post/genprokuratura-azerbajdzhana-bratya-safarovy-skonchalis-ot-poboev-rossijskih-silovikov Генпрокуратура Азербайджана: Братья Сафаровы скончались от побоев российских силовиков]</ref>.}} == Вынікі судмедэкспертызы цел забітых == 30 чэрвеня целы двух выхадцаў з Азербайджана былі дастаўлены самалётам на гістарычную радзіму<ref>[https://report.az/ru/proisshestviya/tela-ubityh-v-ekaterinburge-bratev-peredany-rodstvennikam/ Тела двух азербайджанцев, убитых в Екатеринбурге, переданы родственникам]</ref>. Па словах гендырэктара Аб’яднання судова-медыцынскай экспертызы і патолагаанатаміі Міністэрства аховы здароўя Азербайджана Адалета Гасанава, целы падвергліся збіццю з ужываннем тупога прадмета. Як адзначыў Гасанаў, экспертыза целаў, праведзеная ў Азербайджане, выявіла шматлікія траўмы як на паверхні цела, так і ўнутры<ref name="haqqin" />. У Гусейна былі выяўленыя множныя знешнія і ўнутраныя пашкоджанні: зрушаныя пераломы костак, дэфармацыя грудной клеткі, гематома ў галіне скроні, сінякі на слізістай абалонцы вуснаў, ранкі ў галіне броваў, сінякі на спіне, руках, сцягне і ў пахвіннай вобласці. Падчас выкрыцця былі зафіксаваныя нутрачарапныя кровазліцці, кровазліцці пад абалонкамі галаўнога мозгу, множныя двухбаковыя пераломы рэбраў са зрушэннем, пашкоджанні лёгкіх касцянымі адломкамі, кровазліццё ў міжрэбравыя мышцы, [[Гематоракс|парывы плевры і лёгкіх]], двухбаковы гемапнеўматаракс. Таксама адзначаны разрыў брушыны і яе прамочванне крывёю. Прычынай смерці Гусейна Сафарава Гасанаў назваў [[посттраўматычны шок|посттраўматычны]] і [[Постгемарагічная анемія|постгемарагічны]] шок<ref name="haqqin" /><ref name="bbc3"/>. Паўторная экспертыза цела Зіядзіна зафіксавала пералом носа са зрушэннем, дэфармацыю грудной клеткі, гематому памерам 14×12 см пад левым вокам, кровазліццё на слізістай абалонцы вуснаў, ранкі на лбе і ў вобласці броваў, сінякі на спіне і пэндзлях рук. Таксама былі выяўленыя ранкі ў паяснічнай вобласці і паласападобная рана на ўнутраным баку левага сцягна памерам 17×2,5 см. Унутранае абследаванне паказала масіўныя кровазліцці пад скурай галавы. Акрамя гэтага, па словах Гасанава, усе рэбры Зіядзіна былі зламаныя, а адно з іх было выдалена<ref name="haqqin" />. У перададзеным азербайджанскім бокам медыцынскім пасведчанні аб смерці Гусейна Сафарава, выдадзеным у Свярдлоўскай вобласці, у якасці прычыны смерці паказаная «траўма». У заключэнні расійскага судмедэксперта Ксеніі Валер’еўны Грачовай пазначана, што ён загінуў у выніку «траўмы, выкліканай тупым прадметам, з нявызначанымі намерамі і ў нявызначаных умовах»<ref name="caliber" />. Зіядзін Сафараў жа, паводле гэтага заключэння, памёр ад вострай сардэчнай недастатковасці<ref name="haqqin"/>. 1 ліпеня браты Сафаравы былі пахаваны на могілках вёскі Гаджыбедэлі [[Агджабедзінскі раён|Агджабедзінскага раёна]]<ref>[https://media.az/society/tela-ubityh-bratev-safarovyh-gotovyat-k-otpravke-na-rodinu В Агджабеди похоронены убитые в Екатеринбурге братья Сафаровы]</ref>. 26 жніўня расійскае інтэрнэт-выданне «[[Проект]]» паведаміла, што па сцвярджэнні яго крыніц, братам Сафаравым нібыта «адрэзалі палавыя органы», пры гэтым застаецца незразумелым, ці адбылося гэта падчас катаванняў ці ўжо пасля смерці<ref>[https://www.proekt.media/film/rossia-azerbaydjan/ Кавказские пленники. Рассказ о том, почему в Екатеринбурге убили азербайджанцев]</ref>. == Рэакцыя ў Азербайджане == Азербайджан выказаў рашучы пратэст дзеянням Расіі<ref name="euronews">{{Cite web|url=https://ru.euronews.com/my-europe/2025/06/30/azerbaijan-cancels-russian-events-over-the-deaths-of-azerbaijanis-in-yekaterinburg|title=Азербайджан выразил РФ протест в связи с задержаниями и гибелью представителей диаспоры на Урале|lang=ru|website=euronews|date=2025-06-30|access-date=2025-06-30}}</ref>. Так, 28 чэрвеня МЗС Азербайджана выклікала часовага паверанага ў справах РФ Пятра Валокавых<ref>[https://www.vesti.ru/article/4575660 Баку выразил России протест из-за задержания азербайджанцев]</ref>. Дзеянні расійскага боку асудзіла таксама [[Руская абшчына Азербайджана]], заклікаўшы да аб’ектыўнага расследавання<ref>[https://rus.azattyq.org/a/smertonosnyy-reyd-v-ekaterinburge-i-reaktsiya-azerbaydzhana-chto-izvestno-/33459876.html Смертоносный рейд в Екатеринбурге и реакция Азербайджана. Что известно?]</ref>. Інцыдэнт прывёў да рэзкага пагаршэння адносін паміж Баку і Масквой. 29 чэрвеня ўсе культурныя мерапрыемствы ў Азербайджане пры ўдзеле Расіі былі адмененыя. У [[Міністэрства культуры Азербайджана|Міністэрстве культуры Азербайджана]] паведамілі, што гэта зроблена «ўлічваючы факты наўмысных і пазасудовых забойстваў і актаў гвалту, учыненых расійскімі праваахоўнымі органамі ў дачыненні да азербайджанцаў па прыкмеце іх этнічнай прыналежнасці на тэрыторыі Екацярынбургскай вобласці Расійскай Федэрацыі, а таксама той факт, што ў апошні час падобныя выпадкі сталі сістэматычнымі». Дэпутат [[Нацыянальны сход Азербайджана| Нацыянальнага сходу Азербайджана]] [[Нігяр Фікрэт кызы Мамедава]] паведаміла, што паездка віцэ-прэм’ера Расіі [[Аляксей Лагвінавіч Авярчук|Аляксея Аверчука]] ў Азербайджан у гэтым месяцы адменена з-за «гвалту супраць Азербайджана»<ref name="bbc2">[https://www.bbc.com/russian/articles/c1dne64l6kpo Баку отменил российские культурные мероприятия после задержания азербайджанцев в Екатеринбурге]</ref>. Азербайджанскае выданне Minval.Az апублікавала артыкул, у якім абвінаваціла асабіста прэзідэнта Расіі [[Уладзімір Пуцін|Уладзіміра Пуціна]] ў ксенафобскіх нападах, хвалі гвалту і рэпрэсій, якія адбыліся на тэрыторыі Расіі апошнім часам. Выданне ўзгадала [[Катастрофа Embraer E190 у Актау|крушэнне азербайджанскага грамадзянскага лайнера над Актау]], які збіла расійскае СПА; сістэматычнае падаўленне «дружалюбных» народаў, якіх Пуцін на самай справе пагарджае; [[Уварванне Расіі на Украіну (з 2022)|расійскую агрэсію супраць Украіны]]. Выданне назвала Расію «імперыяй страху і прыніжэння»<ref>{{Cite web|url=https://minval.az/news/124473065|title=Из Бучи в Екатеринбург: метод Путина в действии}}</ref>. 1 ліпеня пасол Азербайджана ў Расіі [[Рахман Сагіб аглы Мустафаеў]] падчас свайго візіту ў МЗС РФ уручыў ноту пратэсту «ў сувязі з сур’ёзным парушэннем закона ў Екацярынбургу»<ref>[https://lenta.ru/news/2025/07/01/posol-azerbaydzhana-vruchil-rossii-notu-protesta/ Посол Азербайджана вручил России ноту протеста]</ref>. [[Генеральная пракуратура Азербайджана]] распачала крымінальную справу па шэрагу цяжкіх артыкулаў, уключаючы наўмыснае забойства групай асоб з асаблівай жорсткасцю, перавышэнне службовых паўнамоцтваў з цяжкімі наступствамі і прымяненне катаванняў, якое прывяло да смерці<ref name="haqqin"/><ref name="bbc3">[https://www.bbc.com/russian/articles/c3355l5g206o Баку возбудил уголовное дело об убийстве и пытках двух азербайджанцев в Екатеринбурге]</ref>. 2 ліпеня Азербайджанскія СМІ распаўсюдзілі асабістыя звесткі супрацоўнікаў паліцыі РФ, адказных, як паведамляецца, за нібыта забойства братоў Сафаравых<ref>[https://media.az/society/rassledovanie-evocation-info-kto-stoit-za-tragediej-azerbajdzhanskih-bratev-v-ekaterinburge Расследование: кто стоит за трагедией азербайджанских братьев в Екатеринбурге?!]</ref><ref>[https://ru.axar.az/news/aktualno/991603.html Омоновцы, убившие азербайджанцев]</ref>. 30 чэрвеня азербайджанская паліцыя прыйшла ў рэдакцыю расійскага інфармацыйнага агенцтва [[Sputnik]] у [[Баку]]. Былі затрыманыя кіраўнік рэдакцыі Sputnik Ігар Картавых, шэф-рэдактар Яўген Белавусаў і яшчэ пяць чалавек. Была ўзбуджаная крымінальная справа аб махлярстве, незаконным прадпрымальніцтве і легалізацыі маёмасці, набытага злачынным шляхам. МЗС Расіі выклікаў пасла Азербайджана<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/07/2025/6863bc649a79474c87373aaf|title=Баку назвал уголовные статьи, по которым задержали российских журналистов |website=[[РБК]]|date=2025-06-30|access-date=2025-07-09}}</ref>. 1 ліпеня ў Азербайджане былі арыштаваныя восем расійскіх грамадзян, якія абвінавачваліся ў транзіце наркотыкаў і кіберзлачынствах. На кадрах з суда, дзе разглядалася пытанне аб абранні ім меры стрымання, відаць, што ў мужчын на тварах сінякі<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/01/07/2025/68642dce9a794730567b7d68?from=story_6864f16a9a7947398ac28d1a|title=В Азербайджане арестовали восьмерых россиян по делу о транзите наркотиков |website=[[РБК]]|date=2025-07-01|access-date=2025-07-09}}</ref> 26 жніўня, прэзідэнт Азербайджана Ільхам Аліеў у інтэрв’ю тэлеканалу «Аль-Арабія» Саудаўскай Аравіі назваў катаванні і забойства братоў Сафаравых «беспрэцэдэнтным актам супраць нашага народа»<ref>[https://azertag.az/ru/xeber/prezident_azerbaidzhana_ilham_aliev_dal_intervyu_telekanalu_al_arabiya-3715927 Президент Азербайджана Ильхам Алиев дал интервью телеканалу «Аль-Арабия»]</ref>. == Міжнародная рэакцыя == * {{Сцяг|ААН}} Прэс-сакратар [[Генеральны сакратар ААН|Генеральнага сакратара ААН]] [[Стэфан Дзюжарык]], адказваючы на пытанне карэспандэнта Report, чаму ААН дагэтуль не выступіла з афіцыйным асуджэннем інцыдэнту і не запатрабавала тлумачэнняў ад расійскага боку, заявіў, што ў сусветнай арганізацыі дасведчаныя аб тым, што адбылося, уважліва сочаць за інцыдэнтамі, якія адбываюцца ў абедзвюх краінах, і спадзяюцца, што ўсе гэтыя пытанні будуць вырашаны па дыпламатычных каналах<ref>[https://report.az/ru/vneshnyaya-politika/predstavitel-genseka-oon-osvedomlena-o-napryazhennosti-mezhdu-azerbajdzhanom-i-rossiej Представитель Генсека: ООН осведомлена о напряженности между Азербайджаном и Россией]</ref>. * {{Сцяг|Украіна}} 1 ліпеня 2025 года прэзідэнт [[Украіна|Украіны]] [[Уладзімір Зяленскі]] паведаміў пра размову з Прэзідэнтам Азербайджана. Ён выказаў спачуванні ў сувязі з забойствам братоў Сафаравых у Екацярынбургу і выказаў падтрымку Азербайджану<ref>{{Cite web|url=https://www.eurointegration.com.ua/rus/news/2025/07/1/7214983/|title=Зеленский поддержал Алиева на фоне конфликта Азербайджана с Россией|lang=ru|website=Европейская правда|access-date=2025-07-01}}</ref>. * {{Сцяг|Вялікабрытанія}} Пасол Вялікабрытаніі ў Азербайджане [[Фергюс Олд]] выказаў занепакоенасць нападамі на азербайджанцаў у Расіі і падтрымаў намаганні Азербайджана па ўсталяванні справядлівасці<ref>{{Cite web|url=https://report.az/ru/vneshnyaya-politika/fergyus-old-britaniya-obespokoena-dejstviyami-moskvy/|title=Фергюс Олд: Британия солидарна с Азербайджаном в требовании справедливости|lang=ru|website=Информационное Агентство Репорт|date=2025-07-03|access-date=2025-07-03}}</ref>. == Крыніцы== {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Падзеі 27 чэрвеня]] [[Катэгорыя:Чэрвень 2025 года]] [[Катэгорыя:2025 год у Расіі]] [[Катэгорыя:2025 год у Азербайджане]] [[Катэгорыя:Міжнародныя інцыдэнты]] [[Катэгорыя:Екацярынбург]] 1gmquz32gyck5olyl2g9wzgfowzwsn0 0 806118 5132889 5131069 2026-04-26T19:07:47Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Вяшчанне */ 5132889 wikitext text/x-wiki {{Радыёстанцыя | назва = Мінская хваля | лагатып = | горад = [[Мінск]] | краіна = [[Беларусь]] | слоган = «Там, где ты живёшь!» | фармат = Adult Contemporary | час_вяшчання = кругласутачна (Мінск і яшчэ некалькі гарадоў) | зона_вяшчання = [[Мінск]], [[Мінская вобласць]] | створана = [[4 верасня]] [[2004]] г. | заснавальнік = | уладальнік = [[Мінская праўда]] | адрас = 220114, Мінск, [[Праспект Незалежнасці (Мінск)|пр. Незалежнасці]], д. 169, офіс 12 | кіраўнікі = | сайт = https://mvolna.by/ | on-line_трансляция = }} '''Мінская хваля''' — беларуская радыёстанцыя, якая пачала вяшчанне 4 верасня 2004 г<ref>[https://www.belarusinfo.by/ru/poisk/95450.html Минская волна УП]</ref>. Мовы вяшчання — [[Руская мова|руская]] і [[Беларуская мова|беларуская]]. З восені 2009 г. вядома пад назвай «МХ Радыё». Пазіцыянуе сябе як "адзінае радыё, дзе пяюць у прамым эфіры"<ref>згодна інфармацыі са старонак радыёстанцыі [https://vk.com/tutmvradio УКантакце] і [https://www.youtube.com/channel/UCwseKfWW5siQI2vi4xyPWhw YouTube]</ref>. На сайце станцыі заяўлена: "Мэтавая аўдыторыя «Мінскай хвалі»: жыхары гарадоў-спадарожнікаў і раённых цэнтраў Мінскай вобласці. Узрост 25-44 гады... Наш слухач — сямейная пара з дзіцем дашкольнага ўзросту, якая трывала стаіць на нагах. Каштоўнасці: сям'я, здароўе, родны край. Хобі: спорт, турызм, падарожжы, дача, сумеснае баўленне часу<ref>[https://mvolna.by/about-us Минская волна. О нас]</ref>". == Вяшчанне == Вяшчанне ідзе праз інтэрнэт з дапамогай сайта станцыі (з 2009 г.) і праз мабільнае прыкладанне RadioPlayer Belarus, а таксама ў FM-дыяпазоне: * [[Мінск]], [[Салігорск]], [[Старыя Дарогі]] – 94.7; * [[Барысаў]] – 104.2; * [[Беразіно]] – 102.9; * [[Капыль]] – 104.8; * [[Крупкі]] – 102.6; * [[Маладзечна]] –97.4 * [[Мядзел]]— 102.4<ref>згодна [https://mvolna.by/ сайту радыёстанцыі]</ref>. Перадатчык у Мядзеле вяшчае на раён [[Нарач (курортны пасёлак)|к.п. Нарач]]<ref>[https://mvradio.by/zona-okhvata Зона охвата]</ref> Двойчы на тыдзень па аўторках і пятніцах з 6.15 да 6.30 раніцы на хвалі 105,5 FM у дыяпазоне вяшчання радыё «Мінская хваля» выходзіць праграма «Бярэзінскі час» рэдакцыі газеты «[[Бярэзінская панарама]]». == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://mvolna.by/ Афіцыйны сайт] * [https://mvradio.by/ Стары сайт] * [https://vk.com/tutmvradio Старонка УКантакце] * [https://t.me/s/mvradio Тэлеграм] * [https://www.instagram.com/minskayavolna/ Instagram] * [https://www.youtube.com/channel/UCwseKfWW5siQI2vi4xyPWhw Канал YouTube] {{Радыёстанцыі Беларусі}} [[Катэгорыя:Радыёстанцыі Беларусі]] oaf1ces6r2wik90h9s578tw07yvdxia 1 806614 5132710 5129481 2026-04-26T14:18:29Z Emilia Noah 155537 5132710 wikitext text/x-wiki {{Паведамленне ЦВВ|даты=[[8 сакавіка]] 2026 года|тэкст='''[[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Анголе|Савецкія вайскоўцы]]''' ў [[Ангола|Анголе]] дамагаліся паразумення з саюзнікамі праз святы.|архіў=08-03-2026}} {{Паведамленне ДА|Архіў 2025—2026|26 красавіка 2026}} s7qc8qp5t3pcje4s7sm8gkrjbi301tp 0 806621 5132746 5129523 2026-04-26T15:25:41Z MakEditor 165254 5132746 wikitext text/x-wiki {{Да выдалення|Вельмі кароткі артыкул.}}{{Дапісаць}}{{Велагонка | назва = Парыж — Рубэ | пераклад = | бягучае_спаборніцтва = | выява = | дата = пачатак красавіка | рэгіён = поўнач [[Францыя|Францыі]] | беларуская_назва = | мясцовыя_назвы = {{lang-fr|Paris–Roubaix}} | іншыя_назвы = {{Unbulleted list|{{nowrap|''L'Enfer du Nord'' (Пекла Поўначы)}}|Каралева класік|Велікодная гонка|Нядзеля ў Пекле}} | дысцыпліна = [[Шашэйны веласпорт|Шашэйная гонка]] | спаборніцтва = | тып = | арганізатар = [[Amaury Sport Organisation]] | дырэктар = | першая = {{Дата пачатку і ўзрост|1896}} | нумар = | апошняя = | першы_пераможца = | рэкорд_перамог = | апошні_пераможца = }} '''Парыж — Рубэ''' ({{lang-fr|Paris–Roubaix}}) — аднадзённая прафесійная [[Шашэйны веласпорт|шасэйная велагонка]] ў [[Францыя|Францыі]], якая праводзіцца ў першую нядзелю красавіка; яна пачынаецца на поўнач ад [[Парыж|Парыжа]] і заканчваецца ў [[Рубэ]], на мяжы з [[Бельгія|Бельгіяй]]. Гэта адна з найстарэйшых велагонак у свеце, адзін з «[[Манументы веласпорту|Манументаў]]» або класік еўрапейскага календара, якая дае ачкі ў [[Сусветны рэйтынг UCI]]. З моманту свайго заснавання ў 1896 годзе і да 1967 года гонка пачыналася ў Парыжы і заканчвалася ў Рубэ; у 1966 годзе старт быў перанесены ў [[Шанціі]]; а з 1977 года яна пачынаецца ў [[Камп’ень|Камп’ені]], прыкладна за 85 кіламетраў на паўночны ўсход ад цэнтра Парыжа. З 1943 года фініш у асноўным адбываецца на [[Веладром Рубэ|веладроме Рубэ]]. У цяперашні час гонка арганізуецца медыягрупай [[Amaury Sport Organisation]] і праводзіцца ў пачатку красавіка, звычайна ў другую нядзелю. Парыж — Рубэ славіцца складаным рэльефам і брукаванкай, або павэ ([[брусчатка]]), ёсць, разам з [[Тур Фландрыі|Турам Фландрыі]], [[E3 Харэлбеке]] і [[Гент — Вевельгем|Гент — Вевельгемам]], адной з [[Брукаваныя класікі|брукаваных класік]]. Яе называюць «Пеклам Поўначы», «Нядзеляй у пекле» (таксама назва [[Нядзеля ў пекле|фільма]] пра гонку 1976 года), «Каралевай класік» або «la Pascale» — Велікоднай гонкай<ref>{{cite web|title=I'm talking total cobbles |author=Matt Seaton |work=The Guardian|date=2006-04-05 |url=https://www.theguardian.com/g2/story/0,1746888,00.html |access-date=2007-09-01 }}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>. З 1977 года пераможца Парыж — Рубэ атрымлівае як прыз брукаваны камень.<ref>{{cite web|author=Hood, Andrew |title=Racing this week – Of txapelas and pavé |url=http://www.velonews.com/article/90231 |work=VeloNews |date=2009-04-06 |access-date=2009-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410203849/http://www.velonews.com/article/90231 |archive-date=10 April 2009 |url-status=dead}}</ref> Рэльеф мясцовасці прывёў да распрацоўкі спецыялізаваных [[Рама веласіпеда|рам]], колаў і шын. Праколы і іншыя механічныя праблемы ёсць звычайнай справай і часта ўплываюць на вынік. Нягледзячы на высокі статус гонкі, некаторыя веласіпедысты адмаўляюцца ад удзелу ў ёй праз цяжкія умовы. На гонцы таксама здараліся супярэчлівыя выпадкі з дыскваліфікацыяй пераможцаў. Маршрут падтрымліваецца арганізацыяй «Les Amis de Paris–Roubaix», групай фанатаў гонкі, створанай у 1983 годзе. «Катаржнікі брукаванкі» («[[Парыж — Рубэ#Les forçats du pavé|forçats du pavé]]») імкнуцца забяспечыць бяспеку маршруту для гоншчыкаў, захоўваючы пры гэтым яго складанасць. За выключэннем перыядаў сусветных войнаў і пандэміі [[Пандэмія COVID-19|каранавіруса]] ў 2020 годзе<ref>{{cite web|author=Long, Jonny |title=Paris-Roubaix 2020 has been cancelled |url=https://www.cyclingweekly.com/news/racing/paris-roubaix-2020-has-been-cancelled-472132 |work=Cycling Weekly |date=2020-10-09 |access-date=2009-06-23}}</ref> (гонка 2020 года была скасавана, а гонка 2021 года перанесена на кастрычнік),<ref name="Ballinger-01Apr2021">{{cite news |last1=Ballinger |first1=Alex |title=Paris-Roubaix 2021 officially postponed |url=https://www.cyclingweekly.com/news/racing/paris-roubaix-2021-officially-postponed-495303 |access-date=6 April 2021 |work=Cycling Weekly |date=1 April 2021}}</ref> яна праводзілася штогод з моманту свайго заснавання. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Шашэйныя велагонкі}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Велагонкі ў Францыі]] f9vpghebvnpjekr2bm3h403mkr3s900 5132763 5132746 2026-04-26T15:36:46Z JerzyKundrat 174 5132763 wikitext text/x-wiki {{Велагонка | назва = Парыж — Рубэ | пераклад = | бягучае_спаборніцтва = | выява = | дата = пачатак красавіка | рэгіён = поўнач [[Францыя|Францыі]] | беларуская_назва = | мясцовыя_назвы = {{lang-fr|Paris–Roubaix}} | іншыя_назвы = {{Unbulleted list|{{nowrap|''L'Enfer du Nord'' (Пекла Поўначы)}}|Каралева класік|Велікодная гонка|Нядзеля ў Пекле}} | дысцыпліна = [[Шашэйны веласпорт|Шашэйная гонка]] | спаборніцтва = | тып = | арганізатар = [[Amaury Sport Organisation]] | дырэктар = | першая = {{Дата пачатку і ўзрост|1896}} | нумар = | апошняя = | першы_пераможца = | рэкорд_перамог = | апошні_пераможца = }} '''Парыж — Рубэ''' ({{lang-fr|Paris–Roubaix}}) — аднадзённая прафесійная [[Шашэйны веласпорт|шасэйная велагонка]] ў [[Францыя|Францыі]], якая праводзіцца ў першую нядзелю красавіка; яна пачынаецца на поўнач ад [[Парыж|Парыжа]] і заканчваецца ў [[Рубэ]], на мяжы з [[Бельгія|Бельгіяй]]. Гэта адна з найстарэйшых велагонак у свеце, адзін з «[[Манументы веласпорту|Манументаў]]» або класік еўрапейскага календара, якая дае ачкі ў [[Сусветны рэйтынг UCI]]. З моманту свайго заснавання ў 1896 годзе і да 1967 года гонка пачыналася ў Парыжы і заканчвалася ў Рубэ; у 1966 годзе старт быў перанесены ў [[Шанціі]]; а з 1977 года яна пачынаецца ў [[Камп’ень|Камп’ені]], прыкладна за 85 кіламетраў на паўночны ўсход ад цэнтра Парыжа. З 1943 года фініш у асноўным адбываецца на [[Веладром Рубэ|веладроме Рубэ]]. У цяперашні час гонка арганізуецца медыягрупай [[Amaury Sport Organisation]] і праводзіцца ў пачатку красавіка, звычайна ў другую нядзелю. Парыж — Рубэ славіцца складаным рэльефам і брукаванкай, або павэ ([[брусчатка]]), ёсць, разам з [[Тур Фландрыі|Турам Фландрыі]], [[E3 Харэлбеке]] і [[Гент — Вевельгем|Гент — Вевельгемам]], адной з [[Брукаваныя класікі|брукаваных класік]]. Яе называюць «Пеклам Поўначы», «Нядзеляй у пекле» (таксама назва [[Нядзеля ў пекле|фільма]] пра гонку 1976 года), «Каралевай класік» або «la Pascale» — Велікоднай гонкай<ref>{{cite web|title=I'm talking total cobbles |author=Matt Seaton |work=The Guardian|date=2006-04-05 |url=https://www.theguardian.com/g2/story/0,1746888,00.html |access-date=2007-09-01 }}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>. З 1977 года пераможца Парыж — Рубэ атрымлівае як прыз брукаваны камень.<ref>{{cite web|author=Hood, Andrew |title=Racing this week – Of txapelas and pavé |url=http://www.velonews.com/article/90231 |work=VeloNews |date=2009-04-06 |access-date=2009-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410203849/http://www.velonews.com/article/90231 |archive-date=10 April 2009 |url-status=dead}}</ref> Рэльеф мясцовасці прывёў да распрацоўкі спецыялізаваных [[Рама веласіпеда|рам]], колаў і шын. Праколы і іншыя механічныя праблемы ёсць звычайнай справай і часта ўплываюць на вынік. Нягледзячы на высокі статус гонкі, некаторыя веласіпедысты адмаўляюцца ад удзелу ў ёй праз цяжкія умовы. На гонцы таксама здараліся супярэчлівыя выпадкі з дыскваліфікацыяй пераможцаў. Маршрут падтрымліваецца арганізацыяй «Les Amis de Paris–Roubaix», групай фанатаў гонкі, створанай у 1983 годзе. «Катаржнікі брукаванкі» («[[Парыж — Рубэ#Les forçats du pavé|forçats du pavé]]») імкнуцца забяспечыць бяспеку маршруту для гоншчыкаў, захоўваючы пры гэтым яго складанасць. За выключэннем перыядаў сусветных войнаў і пандэміі [[Пандэмія COVID-19|каранавіруса]] ў 2020 годзе<ref>{{cite web|author=Long, Jonny |title=Paris-Roubaix 2020 has been cancelled |url=https://www.cyclingweekly.com/news/racing/paris-roubaix-2020-has-been-cancelled-472132 |work=Cycling Weekly |date=2020-10-09 |access-date=2009-06-23}}</ref> (гонка 2020 года была скасавана, а гонка 2021 года перанесена на кастрычнік),<ref name="Ballinger-01Apr2021">{{cite news |last1=Ballinger |first1=Alex |title=Paris-Roubaix 2021 officially postponed |url=https://www.cyclingweekly.com/news/racing/paris-roubaix-2021-officially-postponed-495303 |access-date=6 April 2021 |work=Cycling Weekly |date=1 April 2021}}</ref> яна праводзілася штогод з моманту свайго заснавання. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Шашэйныя велагонкі}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Велагонкі ў Францыі]] naiqgk3wpo27jom7p7dlvvtu2rcphu9 0 806623 5132901 5132525 2026-04-27T00:26:30Z DBatura 73587 5132901 wikitext text/x-wiki {{Тэрарыстычная атака |Назва = Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве |Месца нападу = супермаркет «[[Велмарт]]» (ГЦ «Demeevsky»), [[Кіеў]], [[Украіна]] |Дата = 18 красавіка 2026 года | Параненыя = ад 10 да 15 чалавек |Загінулыя = 7 (уключаючы нападніка) |Зброя = аўтаматычная агнястрэльная зброя [[KelTec SUB2000]] |Час = арыенціровачна з 17:00 да 18:00 (па Кіеве) |Колькасць забойцаў = 1 |Выява = Demiyivka supermarket shooter liquidated 2026.jpg |Подпіс = Зброя і цела тэрарыста пасля ліквідацыі спецназам КОРД. |Забойцы = Дзмітрый Васільчанкаў |Колькасць закладнікаў = 4 }} '''Стральба і захоп закладнікаў у [[Кіеў|Кіеве]]''' — [[тэрарызм|тэрарыстычны акт]], які адбыўся [[18 красавіка]] [[2026]] года ў [[Кіеў|Кіеве]]. Злачынец, узброены аўтаматычнай зброяй, адкрыў бязладную стральбу па людзях на вуліцы, пасля чаго схаваўся ў памяшканні мясцовага супермаркета сеткі «[[Велмарт]]», захапіўшы ў закладнікі наведвальнікаў і персанал. Для нейтралізацыі злачынца на месца былі сцягнутыя сілы Нацыянальнай паліцыі Украіны і байцы спецпадраздзялення [[КОРД (спецпадраздзяленне)|КОРД]]. Пасля серыі беспаспяховых перамоў спецназ пачаў штурм будынка. Зламыснік аказаў узброены супраціў праваахоўнікам і быў ліквідаваны на месцы. Паводле папярэдніх звестак, апублікаваных ва ўкраінскіх СМІ, нападнікам аказаўся 57-гадовы Дзмітрый Васільчанкаў, які меў падвойнае грамадзянства Расіі і Украіны. == Ход падзей == Паводле папярэдніх звестак, інцыдэнту папярэднічаў канфлікт, у выніку якога зламыснік падпаліў уласную кватэру. Каля 17:00 узброены аўтаматычнай зброяй мужчына адкрыў стральбу на вуліцы ў [[Дзямііўка|мікрараёне Дзямііўка]] ([[Галасііўскі раён]]). У выніку агню на вуліцы пацярпелі выпадковыя мінакі, сярод якіх было непаўналетняе дзіця<ref>{{Cite web|url=https://suspilne.media/kyiv/1292653-strilanina-u-kievi-odna-ludina-zaginula/|title=Стрілянина у Києві: загинули людина, є поранені. Нападника ліквідували|lang=uk|author=Виолетта Карлащук|website=Суспільне Київ|date=2026-04-18}}</ref>. Хаваючыся ад праваахоўных органаў, стралок забег у будынак гандлёвага цэнтра Demeevsky і забарыкадаваўся ў памяшканні супермаркета «[[Велмарт]]». Унутры крамы ён узяў у закладнікі наведвальнікаў і супрацоўнікаў. Раён здарэння быў аператыўна ачэплены паліцыяй, рух транспарту перакрыты. На месца прыбылі бранятэхніка і байцы спецпадраздзялення [[Нацыянальная паліцыя Украіны|Нацыянальнай паліцыі Украіны]] [[КОРД (спецпадраздзяленне)|КОРД]]<ref>{{Cite web|url=https://sud.ua/uk/news/ukraine/358849-v-kieve-kord-gotovitsya-shturmovat-supermarket-gde-zabarrikadirovalsya-strelok|title=У Києві КОРД готується штурмувати супермаркет, де забарикадувався стрілець|lang=uk|website=Судово-юридична газета|date=2026-04-18}}</ref>. Праваахоўнікі задзейнічалі перагаворшчыкаў для ўрэгулявання сітуацыі мірным шляхам і вызвалення людзей, аднак кантакт са зламыснікам не прынёс вынікаў. У сувязі з прамой пагрозай жыцця закладнікаў спецназ прыняў рашэнне аб пачатку штурму будынка. Падчас правядзення аперацыі нападнік аказаў актыўны супраціў і адкрыў агонь па паліцыянтам, пасля чаго быў ліквідаваны агнём у адказ<ref>{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-regions/4114061-strilca-u-kievi-likviduvali-pid-cas-zatrimanna.html|title=У Києві ліквідували стрільця, який відкрив вогонь по людях|lang=uk|website=Укрінформ|date=2026-04-18}}</ref>. [[Служба бяспекі Украіны]] кваліфікавала здарэнне як [[тэрарыстычны акт]] і адкрыла крымінальную вытворчасць па ч. 3 арт. 258 [[Крымінальны кодэкс Украіны|Крымінальнага кодэкса Украіны]] (тэрарыстычны акт, які прывёў да гібелі людзей)<ref name="ГР2026-04-19">{{Cite web|url=https://hromadske.radio/news/2026/04/19/terakt-u-kyievi-za-faktom-nenalezhnoho-vykonannia-politseyskymy-sluzhbovykh-obov-iazkiv-rozpochaly-kryminalne-provadzhennia/amp|title=Теракт у Києві: за фактом неналежного виконання поліцейськими службових обов'язків розпочали кримінальне провадження|lang=uk|author=Анастасія Ковалевич (Чернякович) |website=Громадське радіо|date=2026-04-19}}</ref>. == Асоба нападніка == Па даных СМІ і [[Міністэрства ўнутраных спраў Украіны]], нападнікам апынуўся Васільчанкаў Дзмітрый Васільевіч (нарадзіўся 21 красавіка 1968 года<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/news/2026/04/18/8030745/|title=Чоловіка, що влаштував стрілянину в Києві, вбито|lang=uk|author=Катерина Тищенко, Михаил Ткач|website=[[Украинская правда]]|date=2026-04-18}}</ref> ў [[Масква|Маскве]], аднак меў падвойнае грамадзянства — Украіны і Расіі). Раней праходзіў службу ў часці 30274 [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Узброеных Сіл Расіі]], меў званне [[палкоўнік]]а. Вядома, што да пераезду ў Кіеў пражываў у горадзе [[Бахмут]] [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]], а пасля пераехаў у Кіеў. Карыстаўся электроннымі поштамі, у якіх у пачатку адрасу мелася абрэвіятура «VDV», што літаральна значыць [[Паветрана-дэсантныя войскі Расійскай Федэрацыі|Паветрана-дэсантныя войскі]]. У расійскіх пабліках сцвярджаў, што «данаціў на [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|СВА]]». Расійскае выданне [[ASTRA (выданне)|ASTRA]], грунтуючыся на інфармацыі злітых баз даных, пісала, што стралок пражываў у [[Разань|Разані]] і ў 2016 годзе тройчы перасякаў расійска-ўкраінскую мяжу. Станам на 2022 год у яго быў дзейны рахунак у «[[Сбербанк Расіі|Сбербанку]]», а на 2023 года — у «[[Альфа-банк|Альфа-Банку]]». На 2023 год ён лічыўся ў базе [[Дэпартамент аховы здароўя горада Масквы|Дэпартамента аховы здароўя горада Масквы]]<ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/strilyanina-kiyiv-18-kvitnya-rozkrili-imya-cholovika-yakiy-vidkriv_n3051614|title=Народився у Москві: ЗМІ назвали ім'я чоловіка, який відкрив вогонь у Києві|lang=uk|author=Вероника Соцкова|website=24 канал|date=2026-04-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nv.ua/ukr/kyiv/strilyanina-v-kiyevi-odna-lyudina-zaginula-zloumisnik-zahopiv-zaruchnikiv-50601230.html|title=Стрілянина в Києві: чоловіка, який відкрив вогонь і захопив заручників, ліквідували, він вбив 6 людей, постраждали 15 — онлайн|lang=uk|website=NV|date=2026-04-18}}</ref>. == Ахвяры і пацярпелыя == Паводле заяваў [[Кіеўскі гарадскі галава|мэра Кіева]] [[Віталь Уладзіміравіч Клічко|Віталя Клічко]] і звестак медыцынскіх службаў, ахвярамі стральбы на вуліцы сталі як мінімум 2 чалавекі<ref>{{Cite web|url=https://sud.ua/uk/news/ukraine/358849-v-kieve-kord-gotovitsya-shturmovat-supermarket-gde-zabarrikadirovalsya-strelok|title=У Києві КОРД готується штурмувати супермаркет, де забарикадувався стрілець|lang=uk|website=Судово-юридична газета|date=2026-04-18}}</ref>. Яшчэ 5 чалавек былі шпіталізаваныя з раненнямі рознай ступені цяжкасці. Сярод пацярпелых лічыцца непаўналетняе дзіця, а таксама ахоўнік супермаркета «[[Велмарт]]». == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:2026 год ва Украіне]] [[Катэгорыя:Красавік 2026 года]] [[Катэгорыя:Захопы закладнікаў]] prbnghtkfaghg59g0nel5jl87qg97tb 0 806690 5132825 5131612 2026-04-26T16:49:05Z JerzyKundrat 174 /* Крыніцы */ 5132825 wikitext text/x-wiki {{Тэрарыстычная атака}} [[Файл:Maraş shooting 2026.png|міні]] А 13:30 [[15 красавіка]] [[2026]] года ўзброены падлетак адкрыў агонь у двары школы імя Айсера Чаліка (г. [[Аніктшубата]], правінцыя [[Кахраманмараш (правінцыя)|Кахраманмараш]], [[Турцыя]]), пасля чаго пракраўся ўнутр і працягнуў напад у адным з класаў<ref>{{Cite web|url=https://medyascope.tv/2026/04/15/kahramanmarasta-ortaokula-silahli-saldiri-en-az-9-kisi-oldu/|title=Kahramanmaraş'ta ortaokula silahlı saldırı: 9 kişi hayatını kaybetti, 3'ü ağır 13 kişi yaralı|lang=tr|first=Haber|last=Merkezi|website=Medyascope|date=2026-04-15}}</ref>. У ходзе атакі было выкарыстана пяць адзінак агнястрэльнай зброі і сем магазінаў<ref>{{Cite web|url=https://www.sozcu.com.tr/kahramanmaras-ta-ogrenciler-kurtulmak-icin-camdan-atladi-p310512|title=Öğrenciler camdan atlayarak canlarını kurtardı - Sözcü Gazetesi|lang=tr|first=Derleyen: Ümit|last=Karadağ|website=www.sozcu.com.tr|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15}}</ref>. Загінулі 10 чалавек (адна з ахвяр памерла на наступны дзень у бальніцы ад атрыманых траўмаў<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/turkey-school-shootings-kahramanmaras-sanliurfa-5f3332b3242a64e9d2e6a3ba58072c05|title=Death toll from Turkey's second school shooting in a week rises to 10|lang=en|website=AP News|date=2026-04-16|access-date=2026-04-16}}</ref>.) і яшчэ 12 атрымалі раненні. Першапачаткова паведамлялася, што нападнік пакончыў з сабой, аднак пасля высветлілася, што яго скруцілі і абясшкодзілі настаўнікі і работнік сталовай; калі ж стралок паспрабаваў вырвацца, да іх падышоў да Неджметын Бекчы<ref>{{Cite web|url=https://oxu.az/ru/v-mire/kakimi-byli-poslednie-slova-shkolnika-ustroivshego-vooruzhennoe-napadenie-v-turcii|title=Какими были последние слова школьника, устроившего вооруженное нападение в Турции?|lang=ru|website=Oxu.az|date=2026-04-17|access-date=2026-04-19}}</ref>, кухар і бацька двух вучняў, у спробе спыніць параніў стрэлка ў нагу нажом са школьнай сталовай. У выніку нанесенай раны ім ненаўмысна была закранута сцегнавая артэрыя,што прывяло да смерці нападніка ад кровастраты<ref>{{Cite web|url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/live-kahramanmarasta-okulda-katliam-yapan-isa-aras-mersinlinin-babasi-ugur-mersinlinin-ifadesi-ortaya-cikti-7572182|title=son daki̇ka kahramanmaraş haberleri: Kahramanmaraş'ta okulda katliam yapan İsa Aras Mersinli'nin babasının ifadesi ortaya çıktı!|lang=tr|website=Milliyet|date=2026-04-16|access-date=2026-04-19}}</ref>. Інцыдэнт адбыўся праз 28 гадзін пасля іншага выпадку стральбы ў школе ў раёне Сіверэк правінцыі [[Шанлыўрфа (правінцыя)|Шанлыўрфа]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2026/04/14/europe/turkey-school-shooting-intl|title=Gunman opens fire at high school in Turkey, wounding at least 16|lang=en|first=Peter|last=Wilkinson|website=CNN|date=2026-04-14|access-date=2026-04-15}}</ref>. Стралок быў ідэнтыфікаваны як 14-гадовы Іса Арас Мерсінлі ({{lang-tr|Isa Aras Mersinli}}), вучань 8-га класа гэтай школы. Паведамляецца, што ён пракраўся ў школу са зброяй свайго бацькі, былога паліцэйскага, якую ён схаваў у заплечніку<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/15/four-killed-in-turkiyes-second-school-shooting-in-two-days|title=At least nine people killed in Turkiye’s second school shooting in two days|lang=en|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera|access-date=2026-04-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.piquenewsmagazine.com/world-news/student-kills-9-in-turkeys-second-school-shooting-in-2-days-12144227|title=Student kills 9 in Turkey's second school shooting in 2 days|lang=en|first=Share by|last=Email|website=Pique Newsmagazine|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|last2=Facebook|first2=Share on|last3=X|first3=Share on|last4=LinkedIn|first4=Share on|last5=Message|first5=Share via Text}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Красавік 2026 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 15 красавіка]] [[Катэгорыя:2026 год у Турцыі]] dz054hfff3gfqurnl2cnssy72xdxo6x 0 806699 5132780 5131216 2026-04-26T15:56:35Z Jaŭhien 59102 Спалучэнне гс пішацца нязменна 5132780 wikitext text/x-wiki '''Арфагра́фія белару́скай мо́вы''' — сістэма агульнапрынятых правіл напісання слоў [[Беларуская мова|беларускай мовы]]. Асноўныя задачы беларускай [[Арфаграфія|арфаграфіі]] — рэгламентацыя графічнага ўзнаўлення гукавога складу [[слова]]; злітнага, паўзлітнага ([[дэфіс]]нага) і раздзельнага напісання; пераносу слоў, а таксама правілы афармлення [[Абрэвіятура|абрэвіятур]], умоўных скарачэнняў<ref name="БелЭн">{{Крыніцы/БелЭн|артыкул=Арфаграфія|том=1|старонкі=516}}</ref>. == Гісторыя == Беларуская арфаграфія фарміравалася на працягу доўгага часу. Ужо ў ранніх помніках беларускага пісьменства XIV—XV стагоддзяў, у якіх пераважна захоўваліся традыцыйныя нормы [[Старажытнаруская мова|старажытнарускага]] правапісу, знаходзілі адлюстраванне найбольш яркія рысы [[Беларуская фанетыка|беларускай фанетыкі]] (ацвярдзенне [р], шыпячых і [ц], пераход [в] у [ў] у пэўным становішчы, зрэдку — [[аканне]])<ref name="БМ:Эн">{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Арфаграфія|старонкі=49—50}}</ref>. З XIX стагоддзя, калі жывая [[Дыялекты беларускай мовы|народная гаворка]] стала асновай [[Сучасная беларуская літаратурная мова|беларускай літаратурнай мовы]], складваюцца і замацоўваюцца найважнейшыя рысы беларускай арфаграфіі, пашыраецца фанетычны прынцып напісання. Напрыклад, у ананімных паэмах «[[Энеіда навыварат]]» (1845) і «[[Тарас на Парнасе]]» (1889) адлюстравана аканне (''паклон, чаўнок''), [[дзеканне]] і [[цеканне]] (''дзе, будзеце, уцяклі''), наяўнасць гука [ў] (''Саўка, казаў''){{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=32}}. З сярэдзіны XIX стагоддзя пачалося станаўленне тэорыі беларускай арфаграфіі — найперш у даследаваннях па беларускай граматыцы [[Павел Міхайлавіч Шпілеўскі|П. Шпілеўскага]] і К. Нядзведскага{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=32—33}}. На пачатку XX стагоддзя фарміраванню арфаграфічных нормаў садзейнічала навуковая распрацоўка беларускай мовы [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я. Карскім]], першыя беларускія газеты — «[[Наша доля]]» (1906), «[[Наша Ніва (1906)|Наша ніва]]» (1906—15), дзейнасць выдавецкага таварыства «[[Загляне сонца і ў наша аконца]]», легальныя і нелегальныя выданні твораў [[Францішак Багушэвіч|Ф. Багушэвіча]], [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]], [[Янка Купала|Я. Купалы]], [[Якуб Колас|Я. Коласа]] і іншых<ref name="БМ:Эн" />. Станаўленне правапісу ў гэты перыяд мела дынамічны характар і праходзіла, галоўным чынам, стыхійна, непасрэдна ў практыцы кнігадрукавання. У беларускай арфаграфіі акрэсліліся наступныя тэндэнцыі{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}: * арыентацыя на агульнанацыянальныя сродкі; * пашырэнне фанетычнага прынцыпу пры напісанні [[Галосныя|галосных]] (вынік — дастаткова паслядоўнае адлюстраванне акання) і некаторых [[Зычныя|зычных]] (перадача дзекання, цекання, цвёрдасці шыпячых і [р], падаўжэння зычных, пераходу [л] і [в] у [ў]): ''дзве, цябе, нажыў, Дрыбін, Залужжа, далоў, доўга''; * адсутнасць перадачы на пісьме [[Асіміляцыя (мовазнаўства)|асіміляцыі]] па глухасці-звонкасці і шыпячасці-свісцячасці, нязменнае напісанне спалучэнняў на стыках [[Корань (мовазнаўства)|кораня]] і [[суфікс]]а: ''сведкі, дарожка, лодка'', а таксама [[Прыстаўка (мова)|прыставак]] і [[прыназоўнік]]аў на '''б, д''': ''абсыхае, адказаў''. Першыя спробы стабілізацыі беларускага правапісу рабіліся пераважна ў межах граматыкі. Вынікам стала выданне шэрага арыгінальных прац беларускімі мовазнаўцамі: «Jak prawilna pisać pa biełarusku» [[Антон Луцкевіч|А. Луцкевіча]] ([[Вільня]], 1917), «[[Беларуская граматыка Пачобкі|Hramatyka biełaruskaj mowy]]» [[Баляслаў Пачопка|Б. Пачобкі]] (Вільня, 1918), «Biełaruski prawapis» [[Ян Станкевіч|Я. Станкевіча]], А. Луцкевіча (Вільня, 1918), «Pròsty spòsab stàcca ŭ karòtkim čase hràmatnym» [[Рудольф Абіхт|Р. Абіхта]], Я. Станкевіча ([[Брэслаў]], 1918). Праца «[[Беларуская граматыка Тарашкевіча (1918)|Беларуская граматыка для школ]]» [[Браніслаў Адамавіч Тарашкевіч|Б. Тарашкевіча]] (Вільня, 1918) стала першым выданнем, у якім навукова карэктна асвятляліся такія нераспрацаваныя галіны беларускага мовазнаўства, як [[фанетыка]], [[граматыка]], [[словаўтварэнне]] і [[Сінтаксіс мовы|сінтаксіс]]. Граматыка была напісана з захаваннем лепшых традыцый тагачаснага ўсходнеславянскага мовазнаўства і апорай на даследаванні акадэмікаў [[Аляксей Аляксандравіч Шахматаў|А. Шахматава]] і Я. Карскага{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. Прынцыпы «Беларускай граматыкі для школ» Б. Тарашкевіча былі наступныя{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}: * у аснове правапісу — фанетычна-граматычныя асаблівасці [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]]; * для напісання галосных выкарыстоўваецца пераважна фанетычны прынцып (перадача акання / [[Яканне|якання]]), для адлюстравання зычных — марфалагічны (выключэнні: адлюстраванне дзекання, цекання, зацвярдзелага [р], [[Прыстаўныя гукі|прыстаўных гукаў]], асіміляцыйнай мяккасці); * словы іншамоўнага паходжання пішуцца ў адпаведнасці з іх вымаўленнем у той мове-крыніцы, адкуль яны былі [[Запазычанне|запазычаны]]: ''літэратура, монолёг, інспэктар''. Дзякуючы гэтаму даследаванню, быў ліквідаваны разнабой у школьным навучанні, выдавецкай і навуковай дзейнасці. Аднак сістэмнага вырашэння не атрымалі наступныя праблемы: напісанне запазычаных і [[Складанае слова|складаных слоў]], уласных назваў{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. Нормы беларускай арфаграфіі развівалі многія іншыя аўтары падручнікаў і граматык беларускай мовы 1920—1930-х гадоў: [[Анатоль Васілевіч Багдановіч|А. Багдановіч]], [[Язэп Юр’евіч Лёсік|Я. Лёсік]], Н. Шэўчык і А. Саломенік, І. Пратасевіч і І. Самковіч, В. Рэверэлі і Р. Папіш{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. У лістападзе 1926 года ў [[Менск]]у была склікана [[Акадэмічная канферэнцыя па рэформе беларускага правапісу і азбукі]], удзел у якой прынялі каля 70 беларускіх і замежных навукоўцаў, выкладчыкаў, грамадскіх дзеячаў{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=33}}. На канферэнцыі абмяркоўваліся найбольш спрэчныя пытанні беларускага правапісу{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}: * перадача акання / якання ў словах іншамоўнага паходжання; * выкарыстанне [[Мяккі знак|мяккага знака]] для абазначэння асіміляцыйнай мяккасці зычных (напісанні тыпу ''сьнег, зьзяць, дзьве, калосьсе''); * пераход на [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацініцу]] і інш. Даклады, прысвечаныя правапісу, былі абмеркаваны ўдзельнікамі канферэнцыі, а асноўныя ідэі адносна рэфармавання арфаграфіі сістэматызаваліся спецыяльна створанай у кастрычніку 1927 года Правапіснай камісіяй ([[Сцяпан Міхайлавіч Некрашэвіч|С. Некрашэвіч]], А. Багдановіч, Я. Лёсік, [[Вацлаў Ластоўскі|В. Ластоўскі]], [[Пётр Апанасавіч Бузук|П. Бузук]], [[Іван Кандратавіч Бялькевіч|І. Бялькевіч]], І. Луцэвіч (Я. Купала), [[Уладзіслаў Вікенцьевіч Чаржынскі|У. Чаржынскі]]){{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}. Камісія правяла больш за 30 пасяджэнняў, у выніку якіх у 1930 годзе быў падрыхтаваны «[[Праект рэформы беларускага правапісу 1930 года|Беларускі правапіс (праект)]]». Яго асноўныя палажэнні: * не пашыраць фанетычны прынцып на напісанне зычных; * галосныя няверхняга пад’ёму пасля мяккіх зычных перадаваць на пісьме праз '''я''' толькі ў першым складзе перад [[націск]]ам; * словы ''няма'' і ''няхай'' перадаваць праз '''я'''; * гукі [й] і [ў] у пачатку слоў, а таксама пасля слоў, якія заканчваюцца на галосны, перадаваць з дапамогай літар '''і''' і '''у''' адпаведна. Ва ўмовах нарастання [[Саюз вызвалення Беларусі (справа)|палітычных рэпрэсій]] гэты праект не быў зацверджаны, а замест яго калектывам супрацоўнікаў [[Інстытут мовазнаўства НАНБ|Інстытута мовазнаўства Беларускай Акадэміі навук]] быў падрыхтаваны новы «Праект спрашчэння беларускага правапісу» (1933). У істотна перапрацаваным і абагульненым выглядзе ён быў зацверджаны пастановай [[Савет Народных Камісараў БССР|СНК БССР]] ад 26 жніўня 1933 года «[[Рэформа беларускага правапісу 1933 года|Аб зменах і спрашчэнні беларускага правапісу]]»{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34}}. Асноўныя змены заключаліся ў наступным{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=34—35}}: * перадача акання ў пачатку і сярэдзіне іншамоўных слоў: ''арганізацыя, калектыў''; * аканне ў «інтэрнацыянальна-рэвалюцыйных словах» і вытворных ад іх не перадавалася: ''рэволюцыя, совет, большэвік, комуна, соцыялізм, пролетарый''; * іншамоўныя ўласныя назвы перадаваліся ў адпаведнасці з іх правапісам у мове-крыніцы і захоўвалі ненаціскныя '''э, е''': ''Шэўчэнка, Терэхаў, Чэрнышэўскі, Плеханаў, Егор’еўск, Белінскі, Владзівасток, Орджонікідзе, Жэлезноў''; * ненаціскны [э] пасля мяккіх зычных у спрадвечна беларускіх словах абазначаўся літарай '''я''' толькі ў першым складзе перад націскам, у іншых складах '''е''' захоўвалася і не пад націскам: ''лес — лясу́н — лесаві́к''; * у часціцы ''не'' і прыназоўніку ''без'' нязменна пісалася літара '''е''': ''без меры, не без вынікаў''; * ліквідавалася абазначэнне на пісьме асіміляцыйнай мяккасці: ''смех, збег, жыццё''; * уводзілася нязменнае перадача на пісьме спалучэнняў ''гс, дс, жс, зс, кс, шс'' на стыку апошняга зычнага кораня з суфіксальным '''с''': ''выбаргскі, чэшскі, французскі''; * не перадавалася цвёрдасць зычных перад галоснымі пярэдняга рада ў словах іншамоўнага паходжання: ''марксізм, сістэма, універсітэт'' і інш. У 1934 годзе на аснове пастановы Савета Народных Камісараў Інстытут мовазнаўства Беларускай Акадэміі навук пад кіраўніцтвам [[Андрэй Іванавіч Александровіч|А. Александровіча]] падрыхтаваў і выдаў «Правапіс беларускай мовы»{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}. У 30—40-я гады практыка выкладання мовы ў школе, друкарская практыка выявілі шмат нявырашаных праблем правапісу, многія правілы патрабавалі перагляду. У 1951 годзе Арфаграфічнай камісіяй на чале з Я. Коласам быў падрыхтаваны праект змяненняў беларускага правапісу, вытрыманы ў кірунку далейшага збліжэння беларускай мовы з [[Руская мова|рускай]] (напрыклад, прапаноўвалася поўнасцю адмовіцца ад перадачы якання). Аднак пасля грамадскага абмеркавання праект быў адхілены{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}. 11 мая 1957 года [[Савет Міністраў БССР]] зацвердзіў новы праект Арфаграфічнай камісіі пры [[АН БССР]] «[[Беларускі правапіс (1959)|Аб удакладненні і частковых зменах існуючага беларускага правапісу]]». Прапаноўваліся наступныя змены{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}: * напісанне '''а''' на месцы '''о''' не пад націскам пашыралася на ўсе словы, незалежна ад іх паходжання (за выключэннем слоў тыпу ''трыо, Антарыо''): ''рэвалюцыя, савет, Арджанікідзе''; * уводзілася напісанне '''а''' ('''я''') у першым складзе перад націскам ва ўласных назвах славянскага паходжання (а таксама ў даўно запазычаных — неславянскага): ''Дзяніс, Пячора, Шаўчэнка''; * пашыралася адлюстраванне дзекання і цекання пры перадачы на пісьме ўласных найменняў: ''Цімафееў'' замест ''Тімафееў''; * сістэматызаваўся правапіс раздзяляльнага мяккага знака і [[апостраф]]а, складаных слоў, падоўжаных зычных, асобных формаў [[назоўнік]]аў, [[Дзеяслоў|дзеясловаў]] і [[лічэбнік]]аў. У адпаведнасці з зацверджаным праектам у 1959 годзе Інстытут мовазнаўства АН БССР пад кіраўніцтвам [[Кандрат Крапіва|К. Атраховіча]] (К. Крапівы) і [[Пятро Глебка|П. Глебкі]] падрыхтаваў «Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі»{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=35}}. Аднак і яны не ахоплівалі усіх спрэчных і няясных выпадкаў, таму праца па ўдасканаленні правілаў беларускай арфаграфіі працягнулася. Пасля прыняцця Закона «Аб мовах у Беларускай ССР» у 1990 годзе і набыцця [[Беларусь|Беларуссю]] дзяржаўнага суверэнітэту зноў паўстала пытанне аб рэфармаванні існуючага правапісу. У жніўні 1993 года была прынята пастанова [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] «Аб удасканаленні правапісу беларускай літаратурнай мовы», у адпаведнасці з якой стваралася Дзяржаўная камісія па ўдакладненні беларускай арфаграфіі на чале з [[Ніл Гілевіч|Н. Гілевічам]]{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. Камісія прызнала, што існуючыя правілы беларускага правапісу ў цэлым забяспечваюць функцыянаванне пісьмовай мовы ва ўсіх сферах выкарыстання, не патрабуюць кардынальных змен, і рэкамендавала [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]] і [[Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрству адукацыі Рэспублікі Беларусь]] падрыхтаваць да выдання новую рэдакцыю «Правіл беларускай арфаграфіі і пунктуацыі», дзе былі б улічаны выказаныя прапановы, а таксама патрэбы моўнай практыкі. У прыватнасці, было рэкамендавана{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}: * пашырыць фанетычны прынцып пісьма як у [[Беларуская лексіка|спрадвечна беларускай лексіцы]] (напісанне мяккага знака для перадачы асіміляцыйнай мяккасці, падпарадкаванне правілу якання слоў тыпу ''дзевяты''), так і ў словах іншамоўнага паходжання (перадача канцавых спалучэнняў ''-эр'', ''-эл''(''ь'') у ненаціскным становішчы праз ''-ар'', ''-ал''(''ь'')); * напісанне '''ў''' у выпадках тыпу ва ''ўніверсітэце, правесці ўніфікацыю''; * пашырыць напісанне мяккага знака: ''сьведчыць, астраханьскі, разьюшаны'' і інш. У 1997 годзе быў створаны калектыў па распрацоўцы правіл арфаграфіі і пунктуацыі ([[Аляксандр Іосіфавіч Падлужны|А. Падлужны]], [[Аляксандр Антонавіч Крывіцкі|А. Крывіцкі]], [[Арнольд Яфімавіч Міхневіч|А. Міхневіч]], [[Павел Паўлавіч Шуба|П. Шуба]], [[Міхаіл Станіслававіч Яўневіч|М. Яўневіч]]), які на працягу 1997—1998 гадоў падрыхтаваў праект новай рэдакцыі «Правіл». Аднак праца была неадназначна ацэнена грамадскасцю{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. Канчатковы варыянт новай рэдакцыі «Правіл» распрацавала рабочая група пад кіраўніцтвам [[Віктар Іванавіч Іўчанкаў|В. Іўчанкава]] і [[Аляксандр Аляксандравіч Лукашанец|А. Лукашанца]], якая была створана ў студзені 2008 года Міністэрствам адукацыі Рэспублікі Беларусь. Вынікам стала падпісанне [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь]] 23 ліпеня 2008 года Закона «[[Правілы беларускай арфаграфіі і пунктуацыі (2008)|Аб правілах беларускай арфаграфіі і пунктуацыі]]», які ўступіў у дзеянне з 1 верасня 2010 года{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. Асноўныя новаўвядзенні ў сферы беларускага правапісу наступныя{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}: * напісанне '''а''' ў частках складанаскарочаных слоў тыпу ''газпрам, выканкам, прафкам''; * напісанне '''а''' ў ненаціскным становішчы на канцы запазычаных слоў тыпу ''адажыа, імпрэсарыа, какава''; * напісанне '''а''' не пад націскам у фіналях запазычаных слоў: ''грэйдар, лідар, камп’ютар, шніцаль''; * пашырэнне напісання '''я''' ў першым складзе перад націскам: ''дзявяты, сямнаццаць, пяцьдзясят''; * пашырэнне напісання '''ў''' у словах іншамоўнага паходжання: ''для ўніята, ва ўніверсітэце, раўнд''; * пашырэнне напісання прыстаўкі ''су-'' ў словах са значэннем сумеснасці, узаемнай сувязі з тым, што названа матывавальнай асновай: ''суграмадзянін, суродзіч, сунаймальнік, супалімер''; * пашырэнне ўжывання суфікса ''-ава-'' (''-ява-'') у дзеясловах і адпаведных аддзеяслоўных назоўніках: ''анатаваць, забетанаваць, рэтушаваць''; * пашырэнне ўжывання вялікай літары ў назвах органаў дзяржаўнай улады, вышэйшых дзяржаўных і рэлігійных пасад, а таксама ў назвах знамянальных падзей і дат: ''Старшыня Канстытуцыйнага Суда Рэспублікі Беларусь, Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь, Далай-Лама; Нараджэнне Хрыстова, Дзяды''; * спрашчэнне правіл пераносу: ''дзя-цінства, дзя-цін-ства, дзя-цінс-тва, дзя-цінст-ва'' і інш. Усяго прапанавана прыблізна каля дваццаці новаўвядзенняў{{Sfn|БМ:ЭД|2022|p=36}}. == Прынцыпы арфаграфіі == Сучасная беларуская арфаграфія грунтуецца на двух асноўных прынцыпах — фанетычным (захаванне асаблівасцей вымаўлення) і марфалагічным (захаванне нязменнымі асобных марфалагічных частак слова)<ref name="Культура Беларусі">{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Арфаграфія|том=1|старонкі=218}}</ref>. Паводле фанетычнага прынцыпу перадаюцца спецыфічныя асаблівасці беларускай мовы: аканне і яканне, дзеканне і цеканне, цвёрдасць шыпячых, [ц] і [р], падаўжэнне зычных і інш<ref name="Культура Беларусі" />. Паводле марфалагічнага прынцыпу на пісьме аднастайна перадаюцца ўсе значымыя часткі слова ([[Марфема|марфемы]]) незалежна ад іх вымаўлення ў розных фанетычных пазіцыях: [с’ц’эшка] — ''сцежка'', [п’ашчаны] — ''пясчаны'', [γрамацтва] — ''грамадства''<ref name="Культура Беларусі" />. Традыцыйны прынцып арфаграфіі прадугледжвае захаванне напісанняў, якія не могуць быць растлумачаны з пункту гледжання сучаснага вымаўлення і марфалагічнай будовы слова. Па традыцыі, напрыклад, з вялікай літары пішацца новы радок у вершаваным творы<ref name="Культура Беларусі" />. У паэтычнай арфаграфіі замест '''ў''' можа ўжывацца '''у''' і наадварот, а замест '''й''' — '''і''' і наадварот<ref>{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Арфаграфія паэтычная|том=1|старонкі=218}}</ref>. Дыферэнцыяльны прынцып арфаграфіі патрабуе адрознення ў напісанні малой і вялікай літары, слоў асобна, разам і праз злучок, якія маюць аднолькавае гучанне, але рознае значэнне: ''чарот — Чарот, па волі — паволі'', у правапісе прыставак ''з-'' або ''с-'' у словах, утвораных ад дзеяслова ''ісці'' (''зыходзіць з меркаванняў'' і ''сыходзіць з ганка'')<ref name="Культура Беларусі" />. == Арфаграфічныя нормы == Арфаграфічная норма — гэта найбольш пашыранае і агульнапрынятае напісанне слоў і іх частак, што адпавядае прынцыпам беларускай арфаграфіі, а таксама замацаванай у моўнай практыцы грамадства традыцыі. Правапіс галосных '''о, э, а''' ў словах заснаваны на аканні. У спрадвечнабеларускіх і даўно запазычаных іншамоўных словах '''о, э''' пішуцца толькі пад націскам: ''го́лас — галасы́, го́рад — гарады́, чэ́рап — чарапы́, шэ́ры — шарава́тасць''. Ненаціскное '''э''' ў беларускім літаратурным вымаўленні захоўваецца ў іншамоўных неславянскіх словах перад націскным складам і пасля яго, што перадаецца на пісьме: ''экза́мен, рэфо́рма, о́рдэн, эква́тар, экало́гія''. У першым складзе перад націскам замест '''е, ё''' пішацца літара '''я''', а ва ўсіх астатніх ненаціскных складах захоўваецца '''е''': ''лес — лясы́, вёска — вяско́вы, ве́цер, землетрасе́нне''. У словах іншамоўнага (неславянскага) паходжання '''е''' захоўваецца незалежна ад націску: ''семе́стр, кефі́р, Гера́сім, Егі́пет, секу́нда, сезо́н, метро́, герой, Еўро́па''. Ва ўласных назвах '''ў''' у пачатку ніколі не пішацца: ''за Украінай, да Узды, Галіна Уланава''. Калі ў спалучэнні галосных у сярэдзіне запазычаных слоў першым галосным з’яўляецца '''і''' або '''ы''', то паміж ім і наступным галосным узнікае зычны гук [й]: ''дыета, біёграф, рэквіем, варыянт, авіяцыя, біёлаг''. На марфалагічным прынцыпе заснавана напісанне прыставак на ''-д-'' (''ад-, над-, пад-, перад-'') і ''аб-'', звонкіх зычных у канцы слова і іншае. Адначасова існуюць шматлікія правілы правапісу зычных, заснаваныя на фанетычным прынцыпе, напрыклад, напісанне прыставак на ''-з-''. Асіміляцыйная мяккасць, што ўзнікае пад уплывам наступных мяккіх зычных, на пісьме не абазначаецца: ''змена, цвісці, дзве''. == Гл. таксама == * [[Арфаэпія беларускай мовы]] * [[Гісторыя беларускай мовы]] * [[Сучасная беларуская літаратурная мова]] * [[Наркамаўка]] * [[Тарашкевіца]] * [[Дзеясловіца]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга|загаловак=Беларуская мова: энцыклапедычны даведнік|адказны=пад агул. рэд. Д.В. Дзятко|год=2022|месца=Мн.|выдавецтва=Беларусь|старонак=495|isbn=978-985-01-1558-4|ref=БМ:ЭД}} {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Беларуская мова]] jmxw7vtu6bw8ce8zi5273t5sn7oqyy4 0 806707 5132966 5131090 2026-04-27T11:08:46Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5132966 wikitext text/x-wiki У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]]» з горада [[Магілёў]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ('''4-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]] ({{Ср}}'''Фіналіст''').. == Склад каманды == * Андрэй Кажуроў (1988) * Максім Цыганкоў (1988) * Руслан Навуменка (1992) * Віталь Разгонаў (1988) * [[Алег Аляксандравіч Астрашапкін|Алег Астрашапкін]] (1992) * Генадзь Жура (1990) * Аляксандр Дамянікоў (1992) * [[Антон Цыганкоў]] (1992) * [[Сяргей Жыркевіч]] (1982) * Антон Цярэнька (1982) * Леанід Цітоў (1989) * Аляксей Засімовіч (1992) * [[Антон Анатолевіч Ладуцька|Антон Ладуцька]] (1987) * [[Дзмітрый Поляк]] (1982, [[Украіна]]) * [[Дзмітрый Бабічаў]] (1984) * Аляксей Арцёмаў (1992) * Ігар Поух (1992) * [[Вадзім Лісіца]] (1982) * [[Кірыл Багатыроў]] (1992) * Яўген Бараўской (1992) * [[Аляксандр Падасінаў|Падасінаў]] * Несцярэнка == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Леанід Іванавіч Бразінскі|Леанід Бразінскі]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2009/2010 ГК Машэка Магілёў]] * [[Сезон 2011/2012 ГК Машэка Магілёў]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля ] * [https://pressball.by/blog/pressball/67372/ Анонс. Восемь пишем, один в уме] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Машэка Магілёў|2010/2011]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|ГК Машэка Магілёў]] [[Катэгорыя:2010 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:2011 год у Магілёве]] 0qmpq382ssslt4ccwjuo1b85ez48c7f 0 806710 5132963 5132415 2026-04-27T11:06:41Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5132963 wikitext text/x-wiki У сезоне 2010/2011 гандбольны клуб «[[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|Вікторыя-Рэгія]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]] ('''10-е месца'''). == Склад каманды == * Уладзімір Жук (1988) * [[Арэст Магілёвец]] (1992) * [[Аляксей Трухановіч]] (1990) * Артур Голубеў (1990) * Андрэй Салав’янчык (1989) * Максім Кананчык (1991) * Ілья Стасюлевіч (1992) * Уладзімір Васілеўскі (1991) * Аляксандр Задарожны (1992) * Віталь Бавін (1989) * Глеб Арцюхоў (1991) * [[Дзяніс Буракоў]] (1993) * [[Арцём Скрыба]] (1993) * [[Міхаіл Жыла]] (1993) * Кірыл Пятроўскі (1988) * [[Павел Красін]] (1990) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Валянцінавіч Жук|Уладзімір Жук]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Ігар Сакалоўскі]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2009/2010 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск]] * [[Сезон 2011/2012 ГК Вікторыя-Рэгія Мінск]] == Спасылкі == * [https://pressball.by/blog/pressball/69624/ Кубок Беларуси. «Аркатрон»: опять с нуля] * [https://pressball.by/blog/pressball/67372/ Анонс. Восемь пишем, один в уме] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|2010/2011]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2010/2011|Вікторыя-Рэгія]] [[Катэгорыя:2010 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2011 год у Мінску]] d9ewnz1x6ebnudbron7l6wbgcv2az7l 0 806845 5132730 5131720 2026-04-26T14:44:46Z Siarhei V 122587 5132730 wikitext text/x-wiki '''Нацыянальны пункт пахавання радыеактыўных адкідаў (НППРА)''' — праектуемы спецыялізаваны інжынерна-тэхнічны аб'ект на тэрыторыі [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]], прызначаны для цэнтралізаванай доўгатэрміновай ізаляцыі, кандыцыянавання і пахавання радыеактыўных адкідаў (РАА)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33546939.html|title=«Шкодныя рэчывы на тысячы, а то і мільёны гадоў». Якія радыяактыўныя адкіды хочуць захоўваць у Беларусі і ў чым шкода гэтага|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2025-10-02|access-date=2026-04-24}}</ref>. Юрыдычнай асновай для стварэння аб'екта з'яўляецца пастанова [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў]] і адпаведная Нацыянальная стратэгія абыходжання з радыеактыўнымі адкідамі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=C22400158|title=Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 07.03.2024 г. № 158 «О создании государственной комиссии по выбору приоритетной площадки для сооружения пункта захоронения радиоактивных отходов» – Pravo.by|website=pravo.by|access-date=2026-04-24}}</ref>. Сховішча ў першую чаргу разлічана на абслугоўванне тэхналагічнага цыкла [[Беларуская АЭС|Беларускай АЭС]], а таксама доўгатэрміновае размяшчэнне высокаактыўных ізатопных матэрыялаў, якія будуць вернутыя ў краіну пасля завяршэння перапрацоўкі адпрацаванага ядзернага паліва ў [[Расія|Расійскай Федэрацыі]].<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mediazonaby.com/article/2026/04/26/station|title=Ядерный «могильник» и тихие обсуждения: куда денут отходы БелАЭС|website=Медиазона Беларусь|archive-url=https://web.archive.org/web/20260426143131/https://mediazonaby.com/article/2026/04/26/station|archive-date=2026-04-26|access-date=2026-04-26}}</ref> == Прызначэнне аб'екта == Патрэба ў стварэнні цэнтралізаванага сховішча з'явілася пасля пачатку фізічнага пуску і эксплуатацыі Беларускай АЭС (БелАЭС) каля горада [[Астравец]]. Пачатковы этап працы БелАЭС прадугледжвае захоўванне эксплуатацыйных вадкіх і цвёрдых радыеактыўных адкідаў у прыстанцыйных ёмістасцях і басейнах вытрымкі наўпрост у Астраўцы. Праектны ліміт часу для такой практыкі складае не больш за 10 гадоў, пасля чаго станцыя патрабуе вывазу РАА на сталы пункт ізаляцыі. Насуперак распаўсюджанаму ў грамадстве памылковаму ўяўленню аб поўным вывазе радыеактыўных прадуктаў у Расію, дагаворныя абавязацельствы з прадпрыемствамі «Расатама» распаўсюджваюцца выключна на адпрацаванае паліва для здабывання каштоўнага ўрану і плутонію<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/my-otkryli-pozharnyj-gidrant-i-teper-ne-znaem-kuda-otvesti-vodu-izvestnyj-uchenyj-rasskazal-o-problemah-stroitelstva-jadernogo-mogilnika-v-belarusi.html|title=Известный ученый рассказал о проблемах строительства ядерного могильника в Беларуси|website=Флагшток|date=2026-04-17|access-date=2026-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/oshibochno-schitajut-chto-othody-vyvozjatsja-v-rf-v-belarusi-usiljat-obrabotku-naselenija-dlja-sozdanija-obscestvennoj-podderzhki-mogilnika-belaes.html|title=В Беларуси усилят обработку населения для создания «общественной поддержки» могильника БелАЭС|website=Флагшток|date=2026-03-12|access-date=2026-04-24}}</ref>. Пасля тэхналагічнай экстракцыі небяспечныя радыеактыўныя шлакі, інкарпараваныя ў ашклёную матрыцу (высокаактыўныя адкіды, ВАА), падлягаюць юрыдычнаму звароту ў Беларусь. Стварэнне НППРА мае мэтай ізаляцыю гэтай трансуранавай групы з заяўленым тэрмінам першага пуску аб'екта каля 2030 года. == Кіруючая арганізацыя == Заказчыкам будаўніцтва, міжнародным кантактам па лініі [[Міжнароднае агенцтва па атамнай энергіі|МАГАТЭ]] і аперацыйным менеджарам прызначана рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Беларуская арганізацыя па абыходжанні з радыеактыўнымі адкідамі» (БелРАА). Амаль адразу прадпрыемства паглыбілася ў фазу кадравага і кіраўнічага крызісу — першы генеральны дырэктар, наняты для кіравання стратэгічнымі этапамі адбору ўчастка, раптоўна пакінуў сваю пасаду, у выніку чаго арганізацыя засталася абезгалоўленай на найважнейшай фазе функцыянавання<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/predprijatie-kotoroe-vybiraet-mesto-stroitelstva-jadernogo-mogilnika-v-belarusi-ostalos-bez-rukovoditelja.html|title=Предприятие, которое выбирает место строительства ядерного могильника в Беларуси, осталось без руководителя|website=Флагшток|date=2026-04-03|access-date=2026-04-24}}</ref>. == Пошук геалагічнай пляцоўкі і інжынерна-архітэктурны падыход == Разглядаюцца тры магчымыя ўчасткі для забудовы могільніка. Гэта [[Астравецкі раён]], [[Мсціслаўскі раён]] і ўчасткі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]] каля горада [[Хойнікі]] паблізу граніцы з Украінай<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/jadernyj-mogilnik-othodov-belaes-mogut-postroit-v-gomelskoj-oblasti-vblizi-granicy-s-ukrainoj-uznali-tochnuju-lokaciju.html|title=Ядерный могильник отходов БелАЭС могут построить в Гомельской области вблизи границы с Украиной. Узнали точную локацию|website=Флагшток|date=2026-01-29|access-date=2026-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33723980.html|title=Палесьсе, Мсьціслаў ці Астравец: улады прапанавалі тры пляцоўкі пад адкіды ад БелАЭС. Чым гэта небясьпечна і якая зь іх лепшая|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-04-03|access-date=2026-04-24}}</ref>. Згодна з афіцыйнымі рэндарамі і эскізамі праекта, прадэманстраванымі адказнымі ведамствамі ў 2026 годзе для ўчастка на Гомельшчыне, магільнік будзе ўяўляць сабой модульнае прыпаверхневае бетоннае сховішча палігоннага тыпу<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33696241.html|title=Стала вядома, як будзе выглядаць праектаваны беларускі могільнік радыеактыўных адкідаў. ФОТА|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-03-05|access-date=2026-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/kak-budet-vygljadet-jadernyj-mogilnik-kotoryj-mogut-postroit-na-gomelscine-pokazala-belrao.html|title=Как будет выглядеть ядерный могильник, который могут построить на Гомельщине, показала БелРАО|website=Флагшток|date=2026-03-05|access-date=2026-04-24}}</ref>. З навукова-інжынернага пункта гледжання эксперты характарызуюць такую мадэль захоўвання як праект, што «не мае сусветных аналагаў» з прычыны відавочнага ігнаравання правілаў геалагічнай бяспекі<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/vse-poshlo-ne-tak-kak-govorilos-na-gomelscine-mogut-postroit-jadernyj-mogilnik-kotoromu-net-analogov-v-mire.html|title=На Гомельщине могут построить ядерный могильник, которому нет аналогов в мире|website=Флагшток|date=2024-03-18|access-date=2026-04-24}}</ref>. Міжнародны стандарт ізаляцыі вытворчых партый высокаактыўных ізатопаў абавязвае фармаваць глыбінныя шахты ў цвёрдым крышталічным (гранітным) фундаменце дзеля пазбягання кантакту ўпаковак з падземнымі воднымі гарызонтамі. Дадзены праект НППРА ў мэтах фінансавай эканоміі грунтуецца на мелкаўзроўневай пабудове ў тэктанічна слабых глініста-пясчаных зонах. Адмова ад ізаляцыі ў глыбінных горных пародах крытыкуецца навукоўцамі, як прамы фактар рызыкі гідралагічнай катастрофы: паскораны радыеліз і [[карозія]] здольныя знішчыць метала-бетонную бар'ерную абарону і прывесці да прасочвання актынідаў у экасістэмы [[Дняпро|Дняпра]] ці [[Нёман|Нёмана]]. == Узаемадзеянне з грамадствам == [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства энергетыкі]] заявіла аб пераважнай арыентацыі пры выбары пляцоўкі на грамадскую згоду жыхароў каля Беларускай АЭС або жыхароў рэгіёнаў, звязаных з тэмай Чарнобыля, абапіраючыся на зніжаны радыефобны настрой зацікаўленых грамадзян. Для легітымізацыі магчымага размяшчэння ўрадавымі арганізацыямі публікавалася адмысловыя сацыялагічныя апытанні, канстатуючыя наўяўнасць 70% узроўня падтрымкі развіцця ядзернай энергетыкі ў Гомельскай вобласці<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/v-gomelskoj-oblasti-pochti-70-podderzhivajut-razvitie-atomnoj-energetiki-utverzhdaetsja-po-itogam-oficialnogo-oprosa.html|title=В Гомельской области почти 70% поддерживают «развитие атомной энергетики», утверждается по итогам официального опроса|website=Флагшток|date=2026-03-02|access-date=2026-04-24}}</ref>. Аднак фактычны працэс камунікацыі насельніцтва і дзяржаўнага аператара мае азнакі дэкларатыўнага адміністрацыйнага падыходу з мэтанакіраваным зрывам інстытута грамадскіх слуханняў. Як высветлілася вясною 2026 года на прыкладзе абмеркавання будучага пункта ў вёсцы ў Хойніцкім раёне, мясцовая адміністрацыя падрыхтавала толькі ўнутраны, закрыты сход без доступу сродкаў масавай інфармацыі<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/regieny/narod-pobezhit-iz-goroda-v-hojnikah-proshla-vstrecha-na-temu-stroitelstva-jadernogo-mogilnika.html|title=«Народ побежит из города». В Хойниках прошла встреча на тему строительства ядерного могильника|website=Флагшток|date=2026-03-18|access-date=2026-04-24}}</ref>. Нягледзячы на публічныя анонсы аб абмеркаванні магільніка, на абмеркаванні дапусцілі толькі дзясятак інспектараў райвыканкама, праваахоўнікаў і чыноўнікаў лакальнай ідэалагічнай галіны<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/vlasti-poshli-na-hitrost-vmesto-otkrytoj-vstrechi-v-derevne-v-hojnikskom-rajone-na-temu-stroitelstva-jadernogo-mogilnika-proveli-zakrytuju-dlja-chinovnikov.html|title=Власти пошли на хитрость: вместо открытой встречи в деревне в Хойникском районе на тему строительства ядерного могильника провели закрытую для чиновников|website=Флагшток|date=2026-02-20|access-date=2026-04-24}}</ref>. Дзяржаўная прэса вынікі абмеркаванняў цалкам праігнаравала — пра слуханні аб радыеактыўным сховішчы ў мясцовай перыёдыцы не выйшла ніякага справаздачнага матэрыялу<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/k-stroitelstvu-jadernogo-mogilnika-naselenie-gotovjat-vtihuju-o-proshedshej-v-hojnikskom-rajone-vstreche-vlasti-ne-rasskazali.html|title=К строительству ядерного могильника население готовят втихую — о прошедшей в Хойникском районе встрече власти не рассказали|website=Флагшток|date=2026-02-16|access-date=2026-04-24}}</ref>. Грамадскія антыядзерныя лісты з сотнямі калектыўных меркаванняў-нязгод, адрасаваныя ў райвыканкам Хойнікаў дзеля прыцягнення ўвагі, былі прыняты і фармалізаваны пустой адпіскай інстанцыі<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/mnenie-protiv-v-oficialnom-pisme-kak-gotovjat-naselenie-hojnikskogo-rajona-k-vozmozhnomu-stroitelstvu-jadernogo-mogilnika.html|title=Мнение против — в официальном письме. Как готовят население Хойникского района к возможному строительству ядерного могильника|website=Флагшток|date=2026-02-03|access-date=2026-04-24}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Onkalo]] * [[Cigéo]] * [[Беларуская АЭС]] * [[Аб’ект 802|Аб'ект 802]] == Зноскі == <references /> [[Катэгорыя:Радыяцыйная бяспека]] [[Катэгорыя:Экалогія]] [[Катэгорыя:Ядзерная энергетыка]] [[Катэгорыя:Сховішчы радыёактыўных адкідаў]] [[Катэгорыя:Прамысловасць Беларусі]] ifv0bi1b7amvw9o40apxgzukkrot8xf 5132861 5132730 2026-04-26T17:32:21Z Siarhei V 122587 5132861 wikitext text/x-wiki '''Нацыянальны пункт пахавання радыеактыўных адкідаў (НППРА)''' — праектуемы спецыялізаваны інжынерна-тэхнічны аб'ект на тэрыторыі [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]], прызначаны для цэнтралізаванай доўгатэрміновай ізаляцыі, кандыцыянавання і пахавання радыеактыўных адкідаў (РАА)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33546939.html|title=«Шкодныя рэчывы на тысячы, а то і мільёны гадоў». Якія радыяактыўныя адкіды хочуць захоўваць у Беларусі і ў чым шкода гэтага|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2025-10-02|access-date=2026-04-24}}</ref>. Юрыдычнай асновай для стварэння аб'екта з'яўляецца пастанова [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў]] і адпаведная Нацыянальная стратэгія абыходжання з радыеактыўнымі адкідамі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=C22400158|title=Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 07.03.2024 г. № 158 «О создании государственной комиссии по выбору приоритетной площадки для сооружения пункта захоронения радиоактивных отходов» – Pravo.by|website=pravo.by|access-date=2026-04-24}}</ref>. Сховішча ў першую чаргу разлічана на абслугоўванне тэхналагічнага цыкла [[Беларуская АЭС|Беларускай АЭС]], а таксама доўгатэрміновае размяшчэнне высокаактыўных ізатопных матэрыялаў, якія будуць вернутыя ў краіну пасля завяршэння перапрацоўкі адпрацаванага ядзернага паліва ў [[Расія|Расійскай Федэрацыі]].<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mediazonaby.com/article/2026/04/26/station|title=Ядерный «могильник» и тихие обсуждения: куда денут отходы БелАЭС|website=Медиазона Беларусь|archive-url=https://web.archive.org/web/20260426143131/https://mediazonaby.com/article/2026/04/26/station|archive-date=2026-04-26|access-date=2026-04-26}}</ref> == Прызначэнне аб'екта == Патрэба ў стварэнні цэнтралізаванага сховішча з'явілася пасля пачатку фізічнага пуску і эксплуатацыі Беларускай АЭС (БелАЭС) каля горада [[Астравец]]. Пачатковы этап працы БелАЭС прадугледжвае захоўванне эксплуатацыйных вадкіх і цвёрдых радыеактыўных адкідаў у прыстанцыйных ёмістасцях і басейнах вытрымкі наўпрост у Астраўцы. Праектны ліміт часу для такой практыкі складае не больш за 10 гадоў, пасля чаго станцыя патрабуе вывазу РАА на сталы пункт ізаляцыі. Насуперак распаўсюджанаму ў грамадстве памылковаму ўяўленню аб поўным вывазе радыеактыўных прадуктаў у Расію, дагаворныя абавязацельствы з прадпрыемствамі «Расатама» распаўсюджваюцца выключна на адпрацаванае паліва для здабывання каштоўнага ўрану і плутонію<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/my-otkryli-pozharnyj-gidrant-i-teper-ne-znaem-kuda-otvesti-vodu-izvestnyj-uchenyj-rasskazal-o-problemah-stroitelstva-jadernogo-mogilnika-v-belarusi.html|title=Известный ученый рассказал о проблемах строительства ядерного могильника в Беларуси|website=Флагшток|date=2026-04-17|access-date=2026-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/oshibochno-schitajut-chto-othody-vyvozjatsja-v-rf-v-belarusi-usiljat-obrabotku-naselenija-dlja-sozdanija-obscestvennoj-podderzhki-mogilnika-belaes.html|title=В Беларуси усилят обработку населения для создания «общественной поддержки» могильника БелАЭС|website=Флагшток|date=2026-03-12|access-date=2026-04-24}}</ref>. Пасля тэхналагічнай экстракцыі небяспечныя радыеактыўныя шлакі, інкарпараваныя ў ашклёную матрыцу (высокаактыўныя адкіды, ВАА), падлягаюць юрыдычнаму звароту ў Беларусь. Стварэнне НППРА мае мэтай ізаляцыю гэтай трансуранавай групы з заяўленым тэрмінам першага пуску аб'екта каля 2030 года. == Кіруючая арганізацыя == Заказчыкам будаўніцтва, міжнародным кантактам па лініі [[Міжнароднае агенцтва па атамнай энергіі|МАГАТЭ]] і аперацыйным менеджарам прызначана рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Беларуская арганізацыя па абыходжанні з радыеактыўнымі адкідамі» (БелРАА). Амаль адразу прадпрыемства паглыбілася ў фазу кадравага і кіраўнічага крызісу — першы генеральны дырэктар, наняты для кіравання стратэгічнымі этапамі адбору ўчастка, раптоўна пакінуў сваю пасаду, у выніку чаго арганізацыя засталася абезгалоўленай на найважнейшай фазе функцыянавання<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/predprijatie-kotoroe-vybiraet-mesto-stroitelstva-jadernogo-mogilnika-v-belarusi-ostalos-bez-rukovoditelja.html|title=Предприятие, которое выбирает место строительства ядерного могильника в Беларуси, осталось без руководителя|website=Флагшток|date=2026-04-03|access-date=2026-04-24}}</ref>. Аналітыка кадравага складу прадпрыемства, праведзеная СМІ, выявіла праблему вострага дэфіцыту профільнай экспертызы, неабходнай для арганізацыі ядзернага аб'екта такога ўзроўню і забеспячэння тэхналагічнага абгрунтавання бяспекі<ref name=":0">{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/flagshtok/torgovlja-odezhdoj-agroservis-kgb-est-li-profilnye-specialisty-v-organizacii-otvetstvennoj-za-jadernyj-mogilnik-v-belarusi.html|title=Торговля одеждой, агросервис, КГБ. Есть ли профильные специалисты в организации, ответственной за ядерный могильник в Беларуси?|website=Флагшток|date=2026-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20260426163106/https://flagshtok.info/ru/flagshtok/torgovlja-odezhdoj-agroservis-kgb-est-li-profilnye-specialisty-v-organizacii-otvetstvennoj-za-jadernyj-mogilnik-v-belarusi.html|archive-date=2026-04-26|access-date=2026-04-26}}</ref>. Было высветлена, што адміністрацыйны апарат БелРАА сфарміраваны з прадстаўнікоў камітэта дзяржаўнага кантролю, архітэктараў газаправодаў, аграсервісаў, а таксама менеджараў па рознічным гандлі адзеннем, касметыкай і аптовых гандляроў электратаварамі<ref name=":0" />. Адсутнасць у штаце даследчыкаў-практыкаў у галіне [[Гідрагеалогія|гідрагеалогіі]], бар'ернай фізікі ці [[Радыяхімія|радыехіміі]] трактуецца незалежнай навуковай супольнасцю як сур'ёзная інстытуцыянальная памылка ўлады, якая вядзе да немагчымасці кампетэнтнага і публічнага абмеркавання стратэгій працы адкідамі і павялічвае пагрозу крытычных памылак пры будаўніцтве і наступнай эксплуатацыі магільніка. == Пошук геалагічнай пляцоўкі і інжынерна-архітэктурны падыход == Разглядаюцца тры магчымыя ўчасткі для забудовы могільніка. Гэта [[Астравецкі раён]], [[Мсціслаўскі раён]] і ўчасткі [[Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік|Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка]] каля горада [[Хойнікі]] паблізу граніцы з Украінай<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/jadernyj-mogilnik-othodov-belaes-mogut-postroit-v-gomelskoj-oblasti-vblizi-granicy-s-ukrainoj-uznali-tochnuju-lokaciju.html|title=Ядерный могильник отходов БелАЭС могут построить в Гомельской области вблизи границы с Украиной. Узнали точную локацию|website=Флагшток|date=2026-01-29|access-date=2026-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33723980.html|title=Палесьсе, Мсьціслаў ці Астравец: улады прапанавалі тры пляцоўкі пад адкіды ад БелАЭС. Чым гэта небясьпечна і якая зь іх лепшая|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-04-03|access-date=2026-04-24}}</ref>. Згодна з афіцыйнымі рэндарамі і эскізамі праекта, прадэманстраванымі адказнымі ведамствамі ў 2026 годзе для ўчастка на Гомельшчыне, магільнік будзе ўяўляць сабой модульнае прыпаверхневае бетоннае сховішча палігоннага тыпу<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/33696241.html|title=Стала вядома, як будзе выглядаць праектаваны беларускі могільнік радыеактыўных адкідаў. ФОТА|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2026-03-05|access-date=2026-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/kak-budet-vygljadet-jadernyj-mogilnik-kotoryj-mogut-postroit-na-gomelscine-pokazala-belrao.html|title=Как будет выглядеть ядерный могильник, который могут построить на Гомельщине, показала БелРАО|website=Флагшток|date=2026-03-05|access-date=2026-04-24}}</ref>. З навукова-інжынернага пункта гледжання эксперты характарызуюць такую мадэль захоўвання як праект, што «не мае сусветных аналагаў» з прычыны відавочнага ігнаравання правілаў геалагічнай бяспекі<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/vse-poshlo-ne-tak-kak-govorilos-na-gomelscine-mogut-postroit-jadernyj-mogilnik-kotoromu-net-analogov-v-mire.html|title=На Гомельщине могут построить ядерный могильник, которому нет аналогов в мире|website=Флагшток|date=2024-03-18|access-date=2026-04-24}}</ref>. Міжнародны стандарт ізаляцыі вытворчых партый высокаактыўных ізатопаў абавязвае фармаваць глыбінныя шахты ў цвёрдым крышталічным (гранітным) фундаменце дзеля пазбягання кантакту ўпаковак з падземнымі воднымі гарызонтамі. Дадзены праект НППРА ў мэтах фінансавай эканоміі грунтуецца на мелкаўзроўневай пабудове ў тэктанічна слабых глініста-пясчаных зонах. Адмова ад ізаляцыі ў глыбінных горных пародах крытыкуецца навукоўцамі, як прамы фактар рызыкі гідралагічнай катастрофы: паскораны радыеліз і [[карозія]] здольныя знішчыць метала-бетонную бар'ерную абарону і прывесці да прасочвання актынідаў у экасістэмы [[Дняпро|Дняпра]] ці [[Нёман|Нёмана]]. == Узаемадзеянне з грамадствам == [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства энергетыкі]] заявіла аб пераважнай арыентацыі пры выбары пляцоўкі на грамадскую згоду жыхароў каля Беларускай АЭС або жыхароў рэгіёнаў, звязаных з тэмай Чарнобыля, абапіраючыся на зніжаны радыефобны настрой зацікаўленых грамадзян. Для легітымізацыі магчымага размяшчэння ўрадавымі арганізацыямі публікавалася адмысловыя сацыялагічныя апытанні, канстатуючыя наўяўнасць 70% узроўня падтрымкі развіцця ядзернай энергетыкі ў Гомельскай вобласці<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/v-gomelskoj-oblasti-pochti-70-podderzhivajut-razvitie-atomnoj-energetiki-utverzhdaetsja-po-itogam-oficialnogo-oprosa.html|title=В Гомельской области почти 70% поддерживают «развитие атомной энергетики», утверждается по итогам официального опроса|website=Флагшток|date=2026-03-02|access-date=2026-04-24}}</ref>. Аднак фактычны працэс камунікацыі насельніцтва і дзяржаўнага аператара мае азнакі дэкларатыўнага адміністрацыйнага падыходу з мэтанакіраваным зрывам інстытута грамадскіх слуханняў. Як высветлілася вясною 2026 года на прыкладзе абмеркавання будучага пункта ў вёсцы ў Хойніцкім раёне, мясцовая адміністрацыя падрыхтавала толькі ўнутраны, закрыты сход без доступу сродкаў масавай інфармацыі<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/regieny/narod-pobezhit-iz-goroda-v-hojnikah-proshla-vstrecha-na-temu-stroitelstva-jadernogo-mogilnika.html|title=«Народ побежит из города». В Хойниках прошла встреча на тему строительства ядерного могильника|website=Флагшток|date=2026-03-18|access-date=2026-04-24}}</ref>. Нягледзячы на публічныя анонсы аб абмеркаванні магільніка, на абмеркаванні дапусцілі толькі дзясятак інспектараў райвыканкама, праваахоўнікаў і чыноўнікаў лакальнай ідэалагічнай галіны<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/vlasti-poshli-na-hitrost-vmesto-otkrytoj-vstrechi-v-derevne-v-hojnikskom-rajone-na-temu-stroitelstva-jadernogo-mogilnika-proveli-zakrytuju-dlja-chinovnikov.html|title=Власти пошли на хитрость: вместо открытой встречи в деревне в Хойникском районе на тему строительства ядерного могильника провели закрытую для чиновников|website=Флагшток|date=2026-02-20|access-date=2026-04-24}}</ref>. Дзяржаўная прэса вынікі абмеркаванняў цалкам праігнаравала — пра слуханні аб радыеактыўным сховішчы ў мясцовай перыёдыцы не выйшла ніякага справаздачнага матэрыялу<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/k-stroitelstvu-jadernogo-mogilnika-naselenie-gotovjat-vtihuju-o-proshedshej-v-hojnikskom-rajone-vstreche-vlasti-ne-rasskazali.html|title=К строительству ядерного могильника население готовят втихую — о прошедшей в Хойникском районе встрече власти не рассказали|website=Флагшток|date=2026-02-16|access-date=2026-04-24}}</ref>. Грамадскія антыядзерныя лісты з сотнямі калектыўных меркаванняў-нязгод, адрасаваныя ў райвыканкам Хойнікаў дзеля прыцягнення ўвагі, былі прыняты і фармалізаваны пустой адпіскай інстанцыі<ref>{{Cite web|url=https://flagshtok.info/ru/naviny/mnenie-protiv-v-oficialnom-pisme-kak-gotovjat-naselenie-hojnikskogo-rajona-k-vozmozhnomu-stroitelstvu-jadernogo-mogilnika.html|title=Мнение против — в официальном письме. Как готовят население Хойникского района к возможному строительству ядерного могильника|website=Флагшток|date=2026-02-03|access-date=2026-04-24}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Onkalo]] * [[Cigéo]] * [[Беларуская АЭС]] * [[Аб’ект 802|Аб'ект 802]] == Зноскі == <references /> [[Катэгорыя:Радыяцыйная бяспека]] [[Катэгорыя:Экалогія]] [[Катэгорыя:Ядзерная энергетыка]] [[Катэгорыя:Сховішчы радыёактыўных адкідаў]] [[Катэгорыя:Прамысловасць Беларусі]] syzce2g5uxf06vyd1v1wvcwplb9b0ut 2 806852 5132931 5131756 2026-04-27T08:57:58Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Фото_з_матчу_Дирда_Єгор.png|Фото_з_матчу_Дирда_Єгор.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Túrelio|Túrelio]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: Screenshot, see EXIF. 5132931 wikitext text/x-wiki [[Файл:Єгор Дирда з кубком.png|міні|240x240пкс]] {{Футбаліст|імя=Дырда Ягор Аляксандравіч|рост=184|вага=75|каманда=Армат (Днепр)|пазіцыя=абаронца|нумар=99}} '''Дырда Ягор Аляксандравіч''' (нар. 4 студзеня 2005 г., Барвінкава, Харкаўская вобласць, Украіна) — украінскі футбаліст і блогер, абаронца футбольнага клуба «Армат Днепр». <ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://uasteel.media/player?playerId=P278|title=Дирда Єгор|website=uasteel.media|access-date=2026-04-14}}</ref> == Кар'ера == Пачаў гуляць у медыяфутбольным праекце «Армат Днепр» у канцы 2023 года. Гуляе на пазіцыі абаронцы і ўдзельнічае ў матчах UA Steel League. <ref name=":2">{{Cite web|lang=uk|url=https://novosti-n.org/ua/ukraine/-Zigraty-match-prostishe-nizh-znyaty-virusnyj-rolyk-yak-vyglyadaye-mediakomanda-zseredyny-na-prykladi-FK-Armat--337105|title=«Зіграти матч простіше, ніж зняти вірусний ролик»: як виглядає медіакоманда зсередини на прикладі ФК «Армат»|website=Novosti-N|access-date=2026-04-14}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.ua/uk/news/844438-emotsii-seleznyova-ta-zabiti-buliti-yak-proyshov-match-armat-ruh-media-tim|title=Емоції Селезньова та забиті буліти: як пройшов матч Армат – Рух Медіа Тім|author=Вітренко|first=Андрій|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-04-14}}</ref> == Статыстыка прадукцыйнасці == === Сезон 2025 (летні турнір) === У зімовым турніры 2026 года ён правёў 7 матчаў, аддаў 2 галявыя перадачы і атрымаў 1 жоўтую картку. У сезоне 2025 года ён правёў 9 матчаў за ФК «Армат Днепр». Каманда дайшла да фіналу турніру, дзе прайграла МФК «Прафан» з лікам 2:3, заваяваўшы сярэбраныя медалі.<ref>{{Cite web|url=https://tv.kyivstar.ua/ua/movie/688a1fbec9b4321bda5ab73e-2025-armat-profan|title=Онлайн-кінотеатр Київстар ТБ - дивитись онлайн фільми, канали, серіали в хорошій якості|website=tv.kyivstar.ua|access-date=2026-04-15}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=|url=https://sportbusiness.media/2025/02/08/ignis-ruh-media-team-armat-profan-dyvitsya-translyacziyi-1-2-finaliv-ua-steel-winter-cup/|title=IGNIS - Ruh Media Team, ARMAT - PROFAN: дивіться трансляції 1/2 фіналів UA Steel Winter Cup - Sport Business Media|date=2025-02-08|access-date=2026-04-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/1000000266797-profan-stav-peremozhtsem-medialihy/|title=«PROFAN» став переможцем медіаліги|author=Oleksandrov|first=Oleksii|website=Tribuna.com|date=2025-07-28|access-date=2026-04-15}}</ref> === Сезон 2026 (зімовы турнір) === У зімовым турніры 2026 года ён правёў 7 матчаў, аддаў 2 галявыя перадачы і атрымаў 1 жоўтую картку. <ref>{{Cite web|lang=ua|url=https://www.rbc.ua/rus/entertainment/zimoviy-chempionat-ukrayini-mediafutbolu-1768560881.html|title=Зимовий чемпіонат України з медіафутболу UA STEEL LEAGUE - ексклюзивно на Київстар ТБ|website=РБК-Украина|access-date=2026-04-15}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://uasteel.media/player?playerId=P278|title=Дирда Єгор|website=uasteel.media|access-date=2026-04-15}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web|lang=uk|url=https://novosti-n.org/ua/ukraine/-Zigraty-match-prostishe-nizh-znyaty-virusnyj-rolyk-yak-vyglyadaye-mediakomanda-zseredyny-na-prykladi-FK-Armat--337105|title=«Зіграти матч простіше, ніж зняти вірусний ролик»: як виглядає медіакоманда зсередини на прикладі ФК «Армат»|website=Novosti-N|access-date=2026-04-14}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://novosti-n.org/ua/ukraine/-Zigraty-match-prostishe-nizh-znyaty-virusnyj-rolyk-yak-vyglyadaye-mediakomanda-zseredyny-na-prykladi-FK-Armat--337105 «Зіграти матч простіше, ніж зняти вірусний ролик»: як виглядає медіакоманда зсередини на прикладі ФК «Армат»]. ''Novosti-N'' <span class="cs1-ref-lang" title="українською мовою">(укр.)</span><span class="reference-accessdate">. Процитовано 14 квітня 2026</span>.</cite></ref> == Пасольская дзейнасць == [[Файл:АМБАССАДОР.png|міні|183x183пкс|Ягор Дырда стаў амбасадарам AFP . 30 красавіка 2025 г.]] З 30 красавіка 2024 года па 30 красавіка 2025 года быў паслом Палтаўскай абласной футбольнай асацыяцыі. <ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://afp.pl.ua/home/vikonavchiy-komitet|title=Асоціація Футболу Полтавщини {{!}} Виконавчий комітет|website=afp.pl.ua|access-date=2026-04-14}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://afp.pl.ua/home/administracia|title=Асоціація Футболу Полтавщини {{!}} Адміністрація|website=afp.pl.ua|access-date=2026-04-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://sch13.pl.ua/diyalnist/pages/840-zmagannya-z-kiberfutbolu|title=Ліцей №13 "УСПІХ" Полтавської міської ради — Новини|website=sch13.pl.ua|access-date=2026-04-15}}</ref> У рамках сваёй дзейнасці ён спрыяў папулярызацыі футбола ў Палтаўскай вобласці: удзельнічаў у стварэнні відэакантэнту, арганізацыі і правядзенні дабрачынных матчаў і спартыўных мерапрыемстваў. == Дзейнасць у СМІ == Стварае футбольны кантэнт у сацыяльных сетках, у тым ліку кароткія відэа эпізодаў матчаў, рэакцыі і іншыя футбольныя матэрыялы. Вядзе акаўнты ў TikTok і Instagram. Удзельнічаў у стварэнні кантэнту разам з [[Яраслаў Уладзіміравіч Ракіцкі|Яраславам Ракіцкім]] . {| class="wikitable" |+TikTok (2026) ! Відэа ! Імя ! Дата выпуску ! Прагляды |- | 1 | Ці можна абагнаць прафесійнага спартсмена? | 26.03.2026 |{{Right|1&nbsp;141&nbsp;298}} |- | 2 | Як прайшоў скандальны матч «Армат» — «Рух»? | 23.02.2026 |{{Right|1&nbsp;168&nbsp;381}} |- | 3 | Ці можна звязацца з гульцамі зборнай Украіны? | 18.03.2026 |{{Right|771&nbsp;426}} |- | 4 | Найскладанейшы футбольны тэст Купера | 22.03.2026 |{{Right|146&nbsp;239}} |- | 5 | Тройка найлепшых нападнікаў у кар'еры Уладзіміра Чэснакова | 07.04.2026 |{{Right|62&nbsp;080}} |} {| class="wikitable" |+TikTok (2025) ! Відэа ! Імя ! Дата выпуску ! Прагляды |- | 1 | Ці можна прыносіць ежу і ваду на футбольны стадыён? | 03.11.2025 |{{Right|312&nbsp;369}} |- | 2 | Футбольныя задачы падчас афіцыйнага матчу | 19.10.2025 |{{Right|71&nbsp;387}} |- | 3 | Скандальны матч Армат-Адэса Медыя | 17.06.2025 |{{Right|135&nbsp;912}} |- | 4 | Ці можна атрымаць футболку з выявай Яраслава Ракіцкага? | 05/11/2025 |{{Right|61&nbsp;456}} |- | 5 | Я ацэньваю акадэміі клубаў УПЛ | 17.05.2025 |{{Right|94&nbsp;764}} |} == Спасылка == * [https://www.tiktok.com/@egordyrda_99 TikTok] {{Крыніцы}} <nowiki> [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Футбалісты Украіны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2005 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 студзеня]]</nowiki> j4nkswcs2j17s56ji8o031mn59qvi21 5132932 5132931 2026-04-27T08:58:10Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:АМБАССАДОР.png|АМБАССАДОР.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Túrelio|Túrelio]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: Screenshot, see EXIF. 5132932 wikitext text/x-wiki [[Файл:Єгор Дирда з кубком.png|міні|240x240пкс]] {{Футбаліст|імя=Дырда Ягор Аляксандравіч|рост=184|вага=75|каманда=Армат (Днепр)|пазіцыя=абаронца|нумар=99}} '''Дырда Ягор Аляксандравіч''' (нар. 4 студзеня 2005 г., Барвінкава, Харкаўская вобласць, Украіна) — украінскі футбаліст і блогер, абаронца футбольнага клуба «Армат Днепр». <ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://uasteel.media/player?playerId=P278|title=Дирда Єгор|website=uasteel.media|access-date=2026-04-14}}</ref> == Кар'ера == Пачаў гуляць у медыяфутбольным праекце «Армат Днепр» у канцы 2023 года. Гуляе на пазіцыі абаронцы і ўдзельнічае ў матчах UA Steel League. <ref name=":2">{{Cite web|lang=uk|url=https://novosti-n.org/ua/ukraine/-Zigraty-match-prostishe-nizh-znyaty-virusnyj-rolyk-yak-vyglyadaye-mediakomanda-zseredyny-na-prykladi-FK-Armat--337105|title=«Зіграти матч простіше, ніж зняти вірусний ролик»: як виглядає медіакоманда зсередини на прикладі ФК «Армат»|website=Novosti-N|access-date=2026-04-14}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.ua/uk/news/844438-emotsii-seleznyova-ta-zabiti-buliti-yak-proyshov-match-armat-ruh-media-tim|title=Емоції Селезньова та забиті буліти: як пройшов матч Армат – Рух Медіа Тім|author=Вітренко|first=Андрій|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-04-14}}</ref> == Статыстыка прадукцыйнасці == === Сезон 2025 (летні турнір) === У зімовым турніры 2026 года ён правёў 7 матчаў, аддаў 2 галявыя перадачы і атрымаў 1 жоўтую картку. У сезоне 2025 года ён правёў 9 матчаў за ФК «Армат Днепр». Каманда дайшла да фіналу турніру, дзе прайграла МФК «Прафан» з лікам 2:3, заваяваўшы сярэбраныя медалі.<ref>{{Cite web|url=https://tv.kyivstar.ua/ua/movie/688a1fbec9b4321bda5ab73e-2025-armat-profan|title=Онлайн-кінотеатр Київстар ТБ - дивитись онлайн фільми, канали, серіали в хорошій якості|website=tv.kyivstar.ua|access-date=2026-04-15}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=|url=https://sportbusiness.media/2025/02/08/ignis-ruh-media-team-armat-profan-dyvitsya-translyacziyi-1-2-finaliv-ua-steel-winter-cup/|title=IGNIS - Ruh Media Team, ARMAT - PROFAN: дивіться трансляції 1/2 фіналів UA Steel Winter Cup - Sport Business Media|date=2025-02-08|access-date=2026-04-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/1000000266797-profan-stav-peremozhtsem-medialihy/|title=«PROFAN» став переможцем медіаліги|author=Oleksandrov|first=Oleksii|website=Tribuna.com|date=2025-07-28|access-date=2026-04-15}}</ref> === Сезон 2026 (зімовы турнір) === У зімовым турніры 2026 года ён правёў 7 матчаў, аддаў 2 галявыя перадачы і атрымаў 1 жоўтую картку. <ref>{{Cite web|lang=ua|url=https://www.rbc.ua/rus/entertainment/zimoviy-chempionat-ukrayini-mediafutbolu-1768560881.html|title=Зимовий чемпіонат України з медіафутболу UA STEEL LEAGUE - ексклюзивно на Київстар ТБ|website=РБК-Украина|access-date=2026-04-15}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://uasteel.media/player?playerId=P278|title=Дирда Єгор|website=uasteel.media|access-date=2026-04-15}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web|lang=uk|url=https://novosti-n.org/ua/ukraine/-Zigraty-match-prostishe-nizh-znyaty-virusnyj-rolyk-yak-vyglyadaye-mediakomanda-zseredyny-na-prykladi-FK-Armat--337105|title=«Зіграти матч простіше, ніж зняти вірусний ролик»: як виглядає медіакоманда зсередини на прикладі ФК «Армат»|website=Novosti-N|access-date=2026-04-14}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://novosti-n.org/ua/ukraine/-Zigraty-match-prostishe-nizh-znyaty-virusnyj-rolyk-yak-vyglyadaye-mediakomanda-zseredyny-na-prykladi-FK-Armat--337105 «Зіграти матч простіше, ніж зняти вірусний ролик»: як виглядає медіакоманда зсередини на прикладі ФК «Армат»]. ''Novosti-N'' <span class="cs1-ref-lang" title="українською мовою">(укр.)</span><span class="reference-accessdate">. Процитовано 14 квітня 2026</span>.</cite></ref> == Пасольская дзейнасць == З 30 красавіка 2024 года па 30 красавіка 2025 года быў паслом Палтаўскай абласной футбольнай асацыяцыі. <ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://afp.pl.ua/home/vikonavchiy-komitet|title=Асоціація Футболу Полтавщини {{!}} Виконавчий комітет|website=afp.pl.ua|access-date=2026-04-14}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://afp.pl.ua/home/administracia|title=Асоціація Футболу Полтавщини {{!}} Адміністрація|website=afp.pl.ua|access-date=2026-04-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://sch13.pl.ua/diyalnist/pages/840-zmagannya-z-kiberfutbolu|title=Ліцей №13 "УСПІХ" Полтавської міської ради — Новини|website=sch13.pl.ua|access-date=2026-04-15}}</ref> У рамках сваёй дзейнасці ён спрыяў папулярызацыі футбола ў Палтаўскай вобласці: удзельнічаў у стварэнні відэакантэнту, арганізацыі і правядзенні дабрачынных матчаў і спартыўных мерапрыемстваў. == Дзейнасць у СМІ == Стварае футбольны кантэнт у сацыяльных сетках, у тым ліку кароткія відэа эпізодаў матчаў, рэакцыі і іншыя футбольныя матэрыялы. Вядзе акаўнты ў TikTok і Instagram. Удзельнічаў у стварэнні кантэнту разам з [[Яраслаў Уладзіміравіч Ракіцкі|Яраславам Ракіцкім]] . {| class="wikitable" |+TikTok (2026) ! Відэа ! Імя ! Дата выпуску ! Прагляды |- | 1 | Ці можна абагнаць прафесійнага спартсмена? | 26.03.2026 |{{Right|1&nbsp;141&nbsp;298}} |- | 2 | Як прайшоў скандальны матч «Армат» — «Рух»? | 23.02.2026 |{{Right|1&nbsp;168&nbsp;381}} |- | 3 | Ці можна звязацца з гульцамі зборнай Украіны? | 18.03.2026 |{{Right|771&nbsp;426}} |- | 4 | Найскладанейшы футбольны тэст Купера | 22.03.2026 |{{Right|146&nbsp;239}} |- | 5 | Тройка найлепшых нападнікаў у кар'еры Уладзіміра Чэснакова | 07.04.2026 |{{Right|62&nbsp;080}} |} {| class="wikitable" |+TikTok (2025) ! Відэа ! Імя ! Дата выпуску ! Прагляды |- | 1 | Ці можна прыносіць ежу і ваду на футбольны стадыён? | 03.11.2025 |{{Right|312&nbsp;369}} |- | 2 | Футбольныя задачы падчас афіцыйнага матчу | 19.10.2025 |{{Right|71&nbsp;387}} |- | 3 | Скандальны матч Армат-Адэса Медыя | 17.06.2025 |{{Right|135&nbsp;912}} |- | 4 | Ці можна атрымаць футболку з выявай Яраслава Ракіцкага? | 05/11/2025 |{{Right|61&nbsp;456}} |- | 5 | Я ацэньваю акадэміі клубаў УПЛ | 17.05.2025 |{{Right|94&nbsp;764}} |} == Спасылка == * [https://www.tiktok.com/@egordyrda_99 TikTok] {{Крыніцы}} <nowiki> [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаўскай вобласці]] [[Катэгорыя:Футбалісты Украіны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2005 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 студзеня]]</nowiki> pckspqemyv15obv8ng9bil9lkqv13vs 0 806867 5132859 5131946 2026-04-26T17:30:11Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5132859 wikitext text/x-wiki Veni, vidi, vici ([[Лацінская мова|лац.]] ''«Прыйшоў, убачыў, перамог») — крылаты лацінскі выраз, якім, як паведамляе [[Плутарх]] у сваіх »Выслоўях цароў і палкаводцаў», [[Гай Юлій Цэзар|Юлій Цэзар]] у жніўне 47 года да н. э. паведаміў свайго сябра Гая Мація ў Рыме пра перамогу, хутка зробленай ім у бітве пры Зіле (у [[Такат (правінцыя)|Такаце]]) над [[Понт|Пантыйскім]] царом [[Фарнак II|Фарнакам II]], сынам [[Мітрыдат VI Еўпатар|Мітрыдата VI]].'' Выраз карыстаюць у пераноснам сэнсе пра хуткае выкананне нейкіх спраў. {{няма катэгорый|date=2026-04-26}} i22l4ac67k1xhnwsdww3g4gwvv6ckc7 0 806876 5132858 5132054 2026-04-26T17:30:04Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5132858 wikitext text/x-wiki {{Тэлеперадача|мова=English}} '''''Малады Шэрлак''''' — дэтэктыўны тэлесерыял, створаны Мэцью Паркхілам і срэжысаваны Пітэрам Харнэсам і [[Гай Рычы|Гаям Рычы,]] якія таксама знялі некалькі эпізодаў. Ён натхнёны серыяй кніг Эндру Лэйна «''Малады Шэрлак Холмс»'', якая сама па сабе з'яўляецца [[Пастыш|пастышам]] арыгінальных гісторый пра [[Шэрлак Холмс|Шэрлака Холмса]] [[Артур Конан Дойл|Артура Конан Дойла]]. Ролю Холмса выконвае ''Хіро Файнс Тыфін''. Прэм’ера серыяла адбылася на [[Amazon Prime Video]] 4 сакавіка 2026 года. == Перадумова == Дзевятнаццацігадовы Шэрлак Холмс, які вучыцца ў Оксфардскім універсітэце, яшчэ не стаў такім майстрам-дэтэктывам, якім вырасце пазней. Яму не хапае дысцыпліны і ведаў. Забойства ў Оксфардзе ставіць пад пагрозу свабоду Холмса, і ён вырашае раскрыць сваю першую справу, якая прыводзіць яго да змовы глабальнага ўзроўню.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/marcberman1/2024/05/29/young-sherlock-series-ordered-by-amazon-prime-video/?sh=56a885943d5b|title='Young Sherlock' Series Ordered By Amazon Prime Video|author=Berman|first=Marc|website=[[Forbes]]|date=29 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530070107/https://www.forbes.com/sites/marcberman1/2024/05/29/young-sherlock-series-ordered-by-amazon-prime-video/?sh=56a885943d5b|archive-date=30 May 2024|access-date=30 May 2024|url-status=live}}</ref> == Рэліз == Прэм'ера ўсіх васьмі серый серыяла ''«Малады Шэрлак»'' адбылася 4 сакавіка 2026 года на Amazon Prime Video.<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2025/12/young-sherlock-premiere-date-prime-video-teaser-1236652175/|title='Young Sherlock' Gets Premiere Date At Prime Video As Teaser Charts Detective's Origin Story|author=Garner|first=Glenn|website=Deadline Hollywood|date=18 December 2025|access-date=18 December 2025}}</ref> 9 лютага 2026 года адбыўся прэм'ерны паказ у Нью-Ёрку.<ref>{{Cite web|url=https://www.gettyimages.com/editorial-video/entertainment/event/young-sherlock-new-york-screening/776450731|title=123 Videos, Footage, & Video Clips - Getty Images|website=www.gettyimages.com|access-date=2026-02-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.averagesocialite.com/nyc-events/2026/2/9/young-sherlock-premiere-nyc|title=YOUNG SHERLOCK PREMIERE, NYC|website=Average Socialite|date=2026-02-09|access-date=2026-02-03}}</ref> Трэйлер серыяла, які выйшаў 5 лютага 2026 года, усталяваў новы рэкорд самага папулярнага трэйлера сярод серыялаў Amazon Prime за першыя сем дзён.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2026/02/young-sherlock-trailer-viewership-record-prime-video-1236719170/|title=‘Young Sherlock’ Trailer Swipes New Record For A Prime Video Series With 223M Views In 7 Days|author=Campione|first=Katie|website=Deadline|date=2026-02-13|access-date=2026-02-19}}</ref> 17 лютага 2026 года адбылася прэм'ера 2 серый у Мехіка.<ref>{{Cite web|lang=es|url=https://www.cineinformacionymas.com/post/prime-video-el-joven-sherlock|title=PRIME VIDEO - EL JOVEN SHERLOCK|author=Gil|first=Liz|website=Blog CINE|date=2026-02-18|access-date=2026-02-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=es|url=https://www.msn.com/es-mx/noticias/other/zine-tseng-conquista-en-la-premiere-de-el-joven-sherlock-en-cdmx-con-un-look-sartorial-rom%C3%A1ntico-y-sensual/ar-AA1WCjH8|title=Zine Tseng conquista en la premiere de 'El joven Sherlock' en CDMX con un look sartorial, romántico y sensual|author=Vazquez, Pamela|website=www.msn.com|date=|access-date=2026-02-19}}</ref> 24 лютага адбылася прэм'ера серыяла ў Лондане.<ref>{{Cite web|url=https://www.gettyimages.com/editorial-video/entertainment/event/young-sherlock-world-premiere---arrivals/776464062|title=83 Videos, Footage, & Video Clips - Getty Images|website=www.gettyimages.com|access-date=2026-02-26}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2026/02/hero-fiennes-tiffin-henry-cavill-young-sherlock-joseph-fiennes-1236735058/|title=‘Young Sherlock’s Hero Fiennes Tiffin Reveals Advice Henry Cavill Gave Him; Joseph Fiennes Talks Teaming With Nephew At Splashy London Premiere|author=Kheir|first=Nada Aboul|website=Deadline|date=2026-02-25|access-date=2026-02-26}}</ref> Поспех серыяла прымусіў выканаўчага прадзюсара Марка Рэстэгіні падоўжыць кантракт з Amazon MGM Studios.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2026/tv/news/young-sherlock-marc-resteghini-overall-deal-amazon-1236698969/|title=‘Young Sherlock’ EP Marc Resteghini Extends TV Overall Deal, First-Look Film Deal With Amazon MGM Studios (EXCLUSIVE)|author=Otterson|first=Joe|website=Variety|date=2026-03-25|access-date=2026-04-02}}</ref> Серыял быў падоўжаны на другі сезон.<ref name="S2Renewal">{{Cite web|url=https://deadline.com/2026/04/young-sherlock-renewed-season-2-prime-video-guy-ritchie-1236860281/|title='Young Sherlock' Renewed For Season 2 At Prime Video; Guy Ritchie Returns To Direct Opening Ep|first=Stewart|last=Clarke|website=Deadline Hollywood|date=14 April 2026|access-date=14 April 2026}}</ref> == Крыніцы == <references /> == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.primevideo.com/detail/Young-Sherlock/0OHZJ90LNM4KVKJXM4K15HDQJR|link_text=Афіцыйны сайт|схаваць=а}} * {{Imdb title}} * {{Instagram}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-26}} [[Катэгорыя:Тэлесерыялы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы 2026 года]] [[Катэгорыя:Дэтэктыўныя тэлесерыялы]] k7s0p0847hu091wii6ynme7v7rsn8dr 0 806885 5132857 5132138 2026-04-26T17:29:54Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5132857 wikitext text/x-wiki {{Спартсмен}} '''Джэры Лі Райс''' (нар. 13 кастрычніка 1962 г.)<ref name="Pro-Football-Ref-1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.pro-football-reference.com/players/R/RiceJe00.htm|title=Jerry Rice Stats|website=[[Pro Football Reference]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140204211635/http://www.pro-football-reference.com/players/R/RiceJe00.htm|archive-date=February 4, 2014|access-date=May 31, 2022|url-status=live}}</ref> — [[Амерыканскі футбол|прафесійны]] ігрок у [[амерыканскі футбол]], які 20 сезонаў гуляў у [[Нацыянальная футбольная ліга|Нацыянальнай футбольнай ліге]] (НФЛ). Ён тройчы выйграў Суперкубак з [[Сан-Францыска Форці Найнэрс|«Сан-Францыска 49ers»,]] а пасля два кароткіх перыёды у канцы кар'еры гуляў з «Окленд Рэйдэрс» і [[Сіэтл Сіхокс|«Сіэтл Сіхокс»]]. За свае дасягненні і шматлікія рэкорды Райс шырока лічыцца найвялікшым [[Рэсівер (амерыканскі футбол)|рэсіверам]] усіх часоў і адным з найвялікшых гульцоў у гісторыі НФЛ. <ref>{{Cite web|url=https://www.espn.com/nfl/columns/story?columnist=sando_mike&id=3309223|title=Start with Rice No. 1, Moss No. 2 in best WR debate|author=Sando|first=Mike|website=[[ESPN.com]]|date=March 26, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20160109091556/http://sports.espn.go.com/nfl/columns/story?columnist=sando_mike&id=3309223|archive-date=January 9, 2016|access-date=December 27, 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.espn.com/blog/nfcwest/post/_/id/13874/the-case-for-rice-as-the-greatest-ever|title=The case for Rice as the greatest ever|author=Sando|first=Mike|website=[[ESPN.com]]|date=February 4, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227140012/https://www.espn.com/blog/nfcwest/post/_/id/13874/the-case-for-rice-as-the-greatest-ever|archive-date=December 27, 2019|access-date=December 27, 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nflcdn.com/halloffame/story/0ap1000000221587/article/joe-montana-jim-brown-on-hall-of-fame-50th-anniversary-team|title=Joe Montana, Jim Brown on Hall of Fame 50th Anniversary Team|author=Harrison|first=Elliot|website=NFL.com|date=July 29, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201185923/http://www.nflcdn.com/halloffame/story/0ap1000000221587/article/joe-montana-jim-brown-on-hall-of-fame-50th-anniversary-team|archive-date=December 1, 2017|access-date=February 21, 2017|url-status=dead|quote=Considered by many ... to be the NFL's greatest player}}</ref> У сваёй біяграфіі на афіцыйным сайце Залы славы прафесійнага футбола ён названы «найбольш плённым рэсіверам у гісторыі НФЛ з ашаламляльнымі вынікамі за кар'еру».<ref name="pfhof">{{Cite web|lang=en|url=https://www.profootballhof.com/players/jerry-rice/|title=Jerry Rice|website=Pro Football Hall of Fame Official Site|archive-url=https://web.archive.org/web/20220519235825/https://www.profootballhof.com/players/jerry-rice|archive-date=May 19, 2022|access-date=June 3, 2022|url-status=live}}</ref> У 1999 годзе газета ''The Sporting News'' паставіла Райса на другое месца пасля [[Джым Браўн|Джыма Браўна]] ў сваім спісе «100 найвялікшых гульцоў амерыканскага футбола».<ref name="SN100">{{Cite news|last=Matthews|first=Bob|date=August 15, 1999|title=Sporting News Top 100 Football Players|page=3D|work=Democrat and Chronicle|url=https://www.newspapers.com/clip/4376402/sporting_news_top_100_football_players/|url-status=live|access-date=February 27, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116023025/https://www.newspapers.com/clip/4376402/sporting_news_top_100_football_players/|archive-date=November 16, 2018|via=Newspapers.com}}</ref> У 2010 годзе ён быў абраны найвялікшым гульцом у гісторыі НФЛ у праграме ''«100 найвялікшых гульцоў НФЛ»'' тэлеканала NFL Network.<ref name="Barall-2010">{{Cite web|lang=en-US|url=https://fifthdown.blogs.nytimes.com/2010/11/05/jim-brown-should-be-no-1-but-what-about-most-underrated/|title=Jim Brown Should Be No. 1, but What About Most Underrated?|author=Barall|first=Andy|website=The Fifth Down|date=November 5, 2010|access-date=June 9, 2022}}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-26}} {{DEFAULTSORT:Райс Джэры}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1962 годзе]] [[Катэгорыя:Ігракі ў амерыканскі футбол ЗША]] [[Катэгорыя:Спартсмены ЗША]] 10r2sjjgyvb06vrqld79omlbb9eshxy 0 806903 5132856 5132170 2026-04-26T17:29:49Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5132856 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |скасаваны = так |статус = вёска |беларуская назва = Альцы |выява = |подпіс = |вобласць = Віцебская |раён = Пастаўскі |сельсавет = Дунілавіцкі |lat_dir =N|lat_deg =55|lat_min =06|lat_sec = 50.4 |lon_dir =E|lon_deg =27|lon_min =18|lon_sec = 37.2 }} '''А́льцы''' — вёска на тэрыторыі [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] Віцебскай вобласці, знішчаная акупантамі разам з жыхарамі ў гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]]. Знаходзілася за 1,5 км на захад ад в. [[Малькавічы (Пастаўскі раён)|Малькавічы]] Дунілавіцкага сельсавета. Перад вайной у вёсцы жылі 93 чалавекі. У час карнай аперацыі 19 студзеня 1943 г. гітлераўцы загубілі жыхароў (72 чалавекі) і спалілі вёску (21 двор). Пасля вайны не адрадзілася. У 1975 г. на месцы вёскі пастаўлена стэла. Вёска ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «[[Хатынь]]». == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/268/|АЛЬЦЫ}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-26}} [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] o3knq7wtsg1vubvc6x0meqnavcvufbi 0 806962 5132854 5132580 2026-04-26T17:29:19Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5132854 wikitext text/x-wiki [[Файл:Labubu Doll Collection.jpg|alt=|міні|300x300пкс|Розныя Лабубу]] '''Лабу́бу''' ({{Lang-zh|拉布布}}, {{Lang-en|Labubu}}) — брэнд калекцыйных плюшавых цацак у выглядзе монстраў. Створаны дызайнерам з Ганконга Лун Касінам<ref name="inv-lung">{{Cite web|lang=en|url=https://www.invaluable.com/auction-lot/kasing-lung-hong-kong-311-c-a8747dcb6a|title=Lot 311: 龍家昇 Kasing Lung(Hong Kong)|website=Invaluable|access-date=2025-05-28}}</ref>. Цацкі прадаюцца выключна ў крамах кітайскай рознічнай гандлёвай сеткі '''Pop Mart'''. Лабубу — гэта таксама імя галоўнай гераіні серыі. Персанаж Лабубу — дзяўчынка, у яе ёсць хлопец: Тайкока, монстар-вегетарыянец, падобны на шкілет. Лабубу апісваюць як «эльфійскую істоту», і, па словах Pop Mart, «нягледзячы на гарэзны выгляд, яна добрая і заўсёды хоча дапамагчы, але часта выпадкова дамагаецца супрацьлеглага». Яна можа выглядаць маленькай і страшнай, але ў яе добрыя намеры<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nbcnews.com/select/shopping/what-is-a-labubu-rcna210622|title=Что такое Лабубу? Почему она так популярна?|author=Ребекка Родригес|website=NBC Select|date=2025-06-03}}</ref>. [[Файл:Labubu_pop-up_store_at_Beijing-20250617.png|міні|300x300пкс|Цацкі Лабубу прадаюцца ў крамах Pop Mart з 2019 года]] Першапачаткова Лабубу была створана Лун Касінам<ref name="kkg-lung">{{Cite web|lang=en|url=https://en.gallery-kaikaikiki.com/2020/10/bio_kasing-lung/|title=Kasing Lung Biography|website=Kaikai Kiki Gallery|access-date=2025-05-28}}</ref>, мастаком з Ганконга, які вырас у [[Нідэрланды|Нідэрландах]]. Лабубу была часткай серыі апавяданняў «Монстры», на якую аказаў уплыў скандынаўскі фальклор<ref name="CNA">{{Cite web|lang=en|url=https://cnalifestyle.channelnewsasia.com/trending/things-know-about-labubu-pop-mart-409246|title=4 things to know about Labubu, the popular Pop Mart figure with fans including Blackpink's Lisa|author=Sukri|first=Hazeeq|date=2024-09-26|publisher=CNA Lifestyle|access-date=2025-05-18}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|lang=en-MY|url=https://www.prestigeonline.com/my/lifestyle/culture-plus-entertainment/what-is-labubu-faq-where-to-buy-origins-price-kasing-lung-lalisa-manobal/|title=Decoding the Labubu hype from its origins to creator and celebrity endorsements|author=Surbano|first=Eric E.|website=Prestige Online - Malaysia|date=2024-09-21|access-date=2024-11-19}}</ref> і міфалогія, якой ён захапляўся ў дзяцінстве<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://tribune.net.ph/2024/10/22/labubu-mania-sweeps-the-philippines-celebrities-cant-get-enough-of-these-whimsical-toys|title=Labubu mania sweeps the Philippines: Celebrities can’t get enough of these whimsical toys|author=Fernando|first=Jeff|website=Daily Tribune|date=2024-10-23|access-date=2024-11-19}}</ref>. Лабубу ўпершыню была прадстаўлена ў 2015 годзе<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://tribune.net.ph/2024/10/22/labubu-mania-sweeps-the-philippines-celebrities-cant-get-enough-of-these-whimsical-toys|title=Labubu mania sweeps the Philippines: Celebrities can’t get enough of these whimsical toys|author=Fernando|first=Jeff|website=Daily Tribune|date=2024-10-23|access-date=2024-11-19}}</ref> разам з фігуркамі «Монстры», вырабленымі кампаніяй How2Work<ref name="kkg-lung">{{Cite web|lang=en|url=https://en.gallery-kaikaikiki.com/2020/10/bio_kasing-lung/|title=Kasing Lung Biography|website=Kaikai Kiki Gallery|access-date=2025-05-28}}</ref>; цацка стала больш вядомая ў 2019 годзе пасля супрацоўніцтва з Pop Mart<ref name=":6">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/what-are-labubu-dolls|title=“I was told they were sold out. I wanted one immediately”: Why countless guys are obsessed with those weird and wild Labubu dolls|author=Cheung|first=Adam.|website=British GQ|date=2025-04-30|access-date=2025-04-30}}</ref><ref name=":5">{{Cite web|lang=en|url=https://jingdaily.com/posts/from-bangkok-to-la-how-the-world-caught-labubu-mania|title=Blackpink’s Lisa’s favorite Pop Mart toy Labubu causes global mania {{!}} Jing Daily|author=Bargeron|first=Sadie|website=jingdaily.com|access-date=2024-11-19}}</ref>. == Дызайн == Лабубу апісваюцца як істота з гуллівым, але трохі лютым выглядам, з круглымі, пухнатымі целамі, шырока адкрытымі вачыма, завостранымі вушамі<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.businessinsider.com/inside-rise-labubu-monsters-popmart-toy-adults-china-sold-out-2024-11|title=A fluffy, $85 toy is taking Asia by storm and sparking legions of knockoffs. Inside the meteoric rise of Labubu.|author=Bharade|first=Aditi|website=Business Insider|date=2024-11-15|access-date=2024-11-19|last2=Liam|first2=Erin}}</ref> і дзевяццю вострымі зубамі, якія ўтвараюць гарэзную ўсмешку<ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/all-you-need-to-know-labubu-hottest-collectible-right-no|title=All You Need to Know:Labubu 'hottest collectible' right now|author=Tabiolo|first=Jewil Anne M.|website=SunStar Publishing Inc.|date=2024-10-19|access-date=2024-11-19}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|lang=en-MY|url=https://www.prestigeonline.com/my/lifestyle/culture-plus-entertainment/what-is-labubu-faq-where-to-buy-origins-price-kasing-lung-lalisa-manobal/|title=Decoding the Labubu hype from its origins to creator and celebrity endorsements|author=Surbano|first=Eric E.|website=Prestige Online - Malaysia|date=2024-09-21|access-date=2024-11-19}}</ref>. == Папулярнасць == Цацка прыцягнула ўсеагульную ўвагу ў красавіку 2024 года пасля ўдзелу паўднёвакарэйскай жаночай [[K-pop]] групы [[Blackpink]] [[Ліса (рэперка)|Ліса]] была заўважаная з бірулькай Лабубу на сумцы<ref name=":6">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/what-are-labubu-dolls|title=“I was told they were sold out. I wanted one immediately”: Why countless guys are obsessed with those weird and wild Labubu dolls|author=Cheung|first=Adam.|website=British GQ|date=2025-04-30|access-date=2025-04-30}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/business/story/2024-11-05/labubu-craze|title=Overnight lines, mall fights and instant sellouts: Labubu toy mania comes to America|author=Chang|first=Andrea|website=Los Angeles Times|date=2024-11-05|access-date=2024-11-19}}</ref>. Гэта спарадзіла тэндэнцыю, якая хутка спрыяла расце папулярнасці ў Тайландзе, Сінгапуры і іншых краінах Паўднёва-Усходняй і Усходняй Азіі<ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/all-you-need-to-know-labubu-hottest-collectible-right-no|title=All You Need to Know:Labubu 'hottest collectible' right now|author=Tabiolo|first=Jewil Anne M.|website=SunStar Publishing Inc.|date=2024-10-19|access-date=2024-11-19}}</ref>. З-за віруснай папулярнасці Лабубу ў Тайландзе многія тайцы пачалі верыць, што Лабубу можа прынесці багацце і поспех, і сталі рабіць будыйскія кудмені і іншыя прадметы культу з выявай гэтай цацакі <ref>{{Cite web|lang=th|url=https://www.thairath.co.th/scoop/interview/2786767|title=ยันต์ลาบูบู้ เรียกทรัพย์ เมินดราม่าสายมูต่อแถวรอสัก ย้ำซอฟต์พาวเวอร์คนจีนชอบ|website=www.thairath.co.th|date=2024-05-19|access-date=2025-06-25}}</ref>. Прыкладна ў гэты ж час, з-за росту папулярнасці Лабубу, назіраецца рост продажаў падробных Лабубу (т.я. афіцыйна права на выраб цацак з Лабубу ёсць толькі ў Pop Mart). Лабубу выкарыстоўваўся нават для палітычнай агітацыі. Так, члены кіруючай сінгапурскай партыі "Народнае дзеянне" падчас акцыі па раздачы прадуктаў пенсіянерам прадставілі ляльку Лабубу ў колерах партыі, і пазней выкарыстоўвалі яе для рэкламы партыі ў Facebook і TikTok <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://mothership.sg/2024/09/pap-sengkang-team-labubu-doll/|title=PAP Sengkang team debuts PAP Labubu doll during senior citizen grocery drive|website=mothership.sg|access-date=2025-06-25}}</ref>. == Крытыка == === Расія === [[Файл:Fake-labubu-dolls.jpg|міні|400x400пкс|Падробныя Лабубу]] У 2025 годзе плюшавыя цацкі Лабубу ў Расіі апынуліся ў цэнтры скандалу. Намеснік старшыні Камітэта па навуцы, адукацыі і культуры Савета Федэрацыі Кацярына Алтабаева заявіла, што фігуркі, якія нагадваюць монстраў з зубастымі ўхмылкамі, выклікаюць у дзяцей пачуццё страху. Яна заклікала Расспажыўнагляд і Рособрнадзор разгледзець пытанне аб іх забароне<ref name="multiple">{{Cite web|lang=ru|url=https://kanobu.ru/news/v-rossii-predlozhili-zapretit-modnyie-figurki-labubu-senator-schitaet-ih-vrednyimi-dlya-psihiki-501216/|title=В России предложили запретить модные фигурки Лабубу — сенатор считает их вредными для психики|website=Kanobu.ru|date=2025-05-29|access-date=2025-06-02}}</ref>. Першая намесніца старшыні Камітэта Дзяржаўнай Думы ў абароне сям'і Таццяна Буцкая заявіла, што Лабубу прадаюцца ў Расіі з парушэннямі. З яе слоў, на цацках няма ніводнага слова па-руску і нават знак маркіроўкі стаіць не расійскі<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.pravilamag.ru/news/society-news/01-06-2025/750579-roskachestvo-nachalo-proverku-labubu-iz-za-ih-ogromnoi-populyarnosti-v-dume-gotovyat-zakonoproekt-o-pravilnyh-igrushkah/|title=Роскачество начало проверку Labubu. Из-за их огромной популярности в Думе готовят законопроект о «правильных игрушках»|website=www.pravilamag.ru|access-date=2025-06-02}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.m24.ru/news/obshchestvo/30052025/801877|title=Депутат Буцкая заявила, что игрушки Labubu продаются в РФ с нарушениями|website=m24.ru|access-date=2025-06-02}}</ref>. Пры гэтым кампанія-вытворца афіцыйна не пазіцыянуе цацку як дзіцячую: на яе ўстаноўлена ўзроставае абмежаванне ад 15 гадоў. Па дакументах гэта калекцыйных лялька-бірулька для дарослых, прызначаная як аксесуар для нашэння на жаночай сумцы<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://aif.ru/society/akademik-ran-onishchenko-prizval-markirovat-breloki-labubu-pometkoy-14|title=Академик РАН Онищенко призвал маркировать брелоки Лабубу пометкой «14+»|author=Кристина Романова|website=AIF.RU|date=2025-07-16}}</ref>. === ЗША === У жніўні 2025 года Камісія па бяспецы спажывецкіх тавараў ЗША выпусціла інструкцыю для выяўлення падробленых Лабубу, а таксама апублікавала папярэджанне аб небяспецы падробленых цацак для маленькіх дзяцей<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20250819/ssha-2036215392.html|title=Американцев призвали избегать поддельных игрушек Лабубу|publisher=ria.ru|access-date=2025-09-12}}</ref>. Спецыялісты звязваюць рызыку з тым, што падробленыя версія можа быць невялікага памеру альбо распадацца пры паломцы на дробныя дэталі, якія пры трапленні ў рот могуць перакрываць дыхальныя шляхі маленькіх дзяцей. Ужо ў верасні памежна-мытная служба ЗША канфіскавала ў міжнародным аэрапорце Сіэтл  партыю з 11 134 падробленых цацак на агульную суму (меркаванага) кошту $513 937<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/social/news/2025/09/03/26641730.shtml|title=В США изъяли более 11 тысяч поддельных лабубу на более $500 млн|publisher=www.gazeta.ru|access-date=2025-09-12}}</ref>. == Крыніцы == {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-26}} [[Катэгорыя:Мяккія цацкі]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] pklx4k3gvi4nvkbb39jp1q7k1c6siow 5132896 5132854 2026-04-26T21:11:48Z HK-47 9640 5132896 wikitext text/x-wiki [[Файл:Labubu Doll Collection.jpg|alt=|міні|300x300пкс|Розныя Лабубу]] '''Лабу́бу''' ({{Lang-zh|拉布布}}, {{Lang-en|Labubu}}) — брэнд калекцыйных плюшавых цацак у выглядзе монстраў. Створаны дызайнерам з Ганконга Лун Касінам<ref name="inv-lung">{{Cite web|lang=en|url=https://www.invaluable.com/auction-lot/kasing-lung-hong-kong-311-c-a8747dcb6a|title=Lot 311: 龍家昇 Kasing Lung(Hong Kong)|website=Invaluable|access-date=2025-05-28}}</ref>. Цацкі прадаюцца выключна ў крамах кітайскай рознічнай гандлёвай сеткі '''Pop Mart'''. Лабубу — гэта таксама імя галоўнай гераіні серыі. Персанаж Лабубу — дзяўчынка, у яе ёсць хлопец: Тайкока, монстар-вегетарыянец, падобны на шкілет. Лабубу апісваюць як «эльфійскую істоту», і, па словах Pop Mart, «нягледзячы на гарэзны выгляд, яна добрая і заўсёды хоча дапамагчы, але часта выпадкова дамагаецца супрацьлеглага». Яна можа выглядаць маленькай і страшнай, але ў яе добрыя намеры<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nbcnews.com/select/shopping/what-is-a-labubu-rcna210622|title=Что такое Лабубу? Почему она так популярна?|author=Ребекка Родригес|website=NBC Select|date=2025-06-03}}</ref>. [[Файл:Labubu_pop-up_store_at_Beijing-20250617.png|міні|300x300пкс|Цацкі Лабубу прадаюцца ў крамах Pop Mart з 2019 года]] Першапачаткова Лабубу была створана Лун Касінам<ref name="kkg-lung">{{Cite web|lang=en|url=https://en.gallery-kaikaikiki.com/2020/10/bio_kasing-lung/|title=Kasing Lung Biography|website=Kaikai Kiki Gallery|access-date=2025-05-28}}</ref>, мастаком з Ганконга, які вырас у [[Нідэрланды|Нідэрландах]]. Лабубу была часткай серыі апавяданняў «Монстры», на якую аказаў уплыў скандынаўскі фальклор<ref name="CNA">{{Cite web|lang=en|url=https://cnalifestyle.channelnewsasia.com/trending/things-know-about-labubu-pop-mart-409246|title=4 things to know about Labubu, the popular Pop Mart figure with fans including Blackpink's Lisa|author=Sukri|first=Hazeeq|date=2024-09-26|publisher=CNA Lifestyle|access-date=2025-05-18}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|lang=en-MY|url=https://www.prestigeonline.com/my/lifestyle/culture-plus-entertainment/what-is-labubu-faq-where-to-buy-origins-price-kasing-lung-lalisa-manobal/|title=Decoding the Labubu hype from its origins to creator and celebrity endorsements|author=Surbano|first=Eric E.|website=Prestige Online - Malaysia|date=2024-09-21|access-date=2024-11-19}}</ref> і міфалогія, якой ён захапляўся ў дзяцінстве (акрамя Лабубу з'явіліся Зімома, Тайкока, Спукі, Пато)<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://tribune.net.ph/2024/10/22/labubu-mania-sweeps-the-philippines-celebrities-cant-get-enough-of-these-whimsical-toys|title=Labubu mania sweeps the Philippines: Celebrities can’t get enough of these whimsical toys|author=Fernando|first=Jeff|website=Daily Tribune|date=2024-10-23|access-date=2024-11-19}}</ref>. Лабубу ўпершыню была прадстаўлена ў 2015 годзе<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://tribune.net.ph/2024/10/22/labubu-mania-sweeps-the-philippines-celebrities-cant-get-enough-of-these-whimsical-toys|title=Labubu mania sweeps the Philippines: Celebrities can’t get enough of these whimsical toys|author=Fernando|first=Jeff|website=Daily Tribune|date=2024-10-23|access-date=2024-11-19}}</ref> разам з фігуркамі «Монстры», вырабленымі кампаніяй How2Work<ref name="kkg-lung">{{Cite web|lang=en|url=https://en.gallery-kaikaikiki.com/2020/10/bio_kasing-lung/|title=Kasing Lung Biography|website=Kaikai Kiki Gallery|access-date=2025-05-28}}</ref>; цацка стала больш вядомая ў 2019 годзе пасля супрацоўніцтва з Pop Mart<ref name=":6">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/what-are-labubu-dolls|title=“I was told they were sold out. I wanted one immediately”: Why countless guys are obsessed with those weird and wild Labubu dolls|author=Cheung|first=Adam.|website=British GQ|date=2025-04-30|access-date=2025-04-30}}</ref><ref name=":5">{{Cite web|lang=en|url=https://jingdaily.com/posts/from-bangkok-to-la-how-the-world-caught-labubu-mania|title=Blackpink’s Lisa’s favorite Pop Mart toy Labubu causes global mania {{!}} Jing Daily|author=Bargeron|first=Sadie|website=jingdaily.com|access-date=2024-11-19}}</ref>. == Дызайн == Лабубу апісваюцца як істота з гуллівым, але трохі лютым выглядам, з круглымі, пухнатымі целамі, шырока адкрытымі вачыма, завостранымі вушамі<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.businessinsider.com/inside-rise-labubu-monsters-popmart-toy-adults-china-sold-out-2024-11|title=A fluffy, $85 toy is taking Asia by storm and sparking legions of knockoffs. Inside the meteoric rise of Labubu.|author=Bharade|first=Aditi|website=Business Insider|date=2024-11-15|access-date=2024-11-19|last2=Liam|first2=Erin}}</ref> і дзевяццю вострымі зубамі, якія ўтвараюць гарэзную ўсмешку<ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/all-you-need-to-know-labubu-hottest-collectible-right-no|title=All You Need to Know:Labubu 'hottest collectible' right now|author=Tabiolo|first=Jewil Anne M.|website=SunStar Publishing Inc.|date=2024-10-19|access-date=2024-11-19}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|lang=en-MY|url=https://www.prestigeonline.com/my/lifestyle/culture-plus-entertainment/what-is-labubu-faq-where-to-buy-origins-price-kasing-lung-lalisa-manobal/|title=Decoding the Labubu hype from its origins to creator and celebrity endorsements|author=Surbano|first=Eric E.|website=Prestige Online - Malaysia|date=2024-09-21|access-date=2024-11-19}}</ref>. == Папулярнасць == Цацка прыцягнула ўсеагульную ўвагу ў красавіку 2024 года пасля ўдзелу паўднёвакарэйскай жаночай [[K-pop]] групы [[Blackpink]] [[Ліса (рэперка)|Ліса]] была заўважаная з бірулькай Лабубу на сумцы<ref name=":6">{{Cite web|lang=en|url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/what-are-labubu-dolls|title=“I was told they were sold out. I wanted one immediately”: Why countless guys are obsessed with those weird and wild Labubu dolls|author=Cheung|first=Adam.|website=British GQ|date=2025-04-30|access-date=2025-04-30}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/business/story/2024-11-05/labubu-craze|title=Overnight lines, mall fights and instant sellouts: Labubu toy mania comes to America|author=Chang|first=Andrea|website=Los Angeles Times|date=2024-11-05|access-date=2024-11-19}}</ref>. Гэта спарадзіла тэндэнцыю, якая хутка спрыяла расце папулярнасці ў Тайландзе, Сінгапуры і іншых краінах Паўднёва-Усходняй і Усходняй Азіі<ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/all-you-need-to-know-labubu-hottest-collectible-right-no|title=All You Need to Know:Labubu 'hottest collectible' right now|author=Tabiolo|first=Jewil Anne M.|website=SunStar Publishing Inc.|date=2024-10-19|access-date=2024-11-19}}</ref>. З-за віруснай папулярнасці Лабубу ў Тайландзе многія тайцы пачалі верыць, што Лабубу можа прынесці багацце і поспех, і сталі рабіць будыйскія кудмені і іншыя прадметы культу з выявай гэтай цацакі <ref>{{Cite web|lang=th|url=https://www.thairath.co.th/scoop/interview/2786767|title=ยันต์ลาบูบู้ เรียกทรัพย์ เมินดราม่าสายมูต่อแถวรอสัก ย้ำซอฟต์พาวเวอร์คนจีนชอบ|website=www.thairath.co.th|date=2024-05-19|access-date=2025-06-25}}</ref>. Прыкладна ў гэты ж час, з-за росту папулярнасці Лабубу, назіраецца рост продажаў падробных Лабубу (т.я. афіцыйна права на выраб цацак з Лабубу ёсць толькі ў Pop Mart). Лабубу выкарыстоўваўся нават для палітычнай агітацыі. Так, члены кіруючай сінгапурскай партыі "Народнае дзеянне" падчас акцыі па раздачы прадуктаў пенсіянерам прадставілі ляльку Лабубу ў колерах партыі, і пазней выкарыстоўвалі яе для рэкламы партыі ў Facebook і TikTok <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://mothership.sg/2024/09/pap-sengkang-team-labubu-doll/|title=PAP Sengkang team debuts PAP Labubu doll during senior citizen grocery drive|website=mothership.sg|access-date=2025-06-25}}</ref>. == Крытыка == У асноўным крытыка цацак Лабубу звязваецца з продажам падробных Лабубу, часам нізкай якасці, ці нават зробленых з прымяненнем небяспечных матэрыялаў (у прыватнасці у ЗША і Велікабрытаніі). === Расія === [[Файл:Fake-labubu-dolls.jpg|міні|400x400пкс|Падробныя Лабубу]] У 2025 годзе плюшавыя цацкі Лабубу ў Расіі апынуліся ў цэнтры скандалу. Намеснік старшыні Камітэта па навуцы, адукацыі і культуры Савета Федэрацыі Кацярына Алтабаева заявіла, што фігуркі, якія нагадваюць монстраў з зубастымі ўхмылкамі, выклікаюць у дзяцей пачуццё страху. Яна заклікала Расспажыўнагляд і Рособрнадзор разгледзець пытанне аб іх забароне<ref name="multiple">{{Cite web|lang=ru|url=https://kanobu.ru/news/v-rossii-predlozhili-zapretit-modnyie-figurki-labubu-senator-schitaet-ih-vrednyimi-dlya-psihiki-501216/|title=В России предложили запретить модные фигурки Лабубу — сенатор считает их вредными для психики|website=Kanobu.ru|date=2025-05-29|access-date=2025-06-02}}</ref>. Першая намесніца старшыні Камітэта Дзяржаўнай Думы ў абароне сям'і Таццяна Буцкая заявіла, што Лабубу прадаюцца ў Расіі з парушэннямі. З яе слоў, на цацках няма ніводнага слова па-руску і нават знак маркіроўкі стаіць не расійскі<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://www.pravilamag.ru/news/society-news/01-06-2025/750579-roskachestvo-nachalo-proverku-labubu-iz-za-ih-ogromnoi-populyarnosti-v-dume-gotovyat-zakonoproekt-o-pravilnyh-igrushkah/|title=Роскачество начало проверку Labubu. Из-за их огромной популярности в Думе готовят законопроект о «правильных игрушках»|website=www.pravilamag.ru|access-date=2025-06-02}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.m24.ru/news/obshchestvo/30052025/801877|title=Депутат Буцкая заявила, что игрушки Labubu продаются в РФ с нарушениями|website=m24.ru|access-date=2025-06-02}}</ref>. Пры гэтым кампанія-вытворца афіцыйна не пазіцыянуе цацку як дзіцячую: на яе ўстаноўлена ўзроставае абмежаванне ад 15 гадоў. Па дакументах гэта калекцыйных лялька-бірулька для дарослых, прызначаная як аксесуар для нашэння на жаночай сумцы<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://aif.ru/society/akademik-ran-onishchenko-prizval-markirovat-breloki-labubu-pometkoy-14|title=Академик РАН Онищенко призвал маркировать брелоки Лабубу пометкой «14+»|author=Кристина Романова|website=AIF.RU|date=2025-07-16}}</ref>. === ЗША === У жніўні 2025 года Камісія па бяспецы спажывецкіх тавараў ЗША выпусціла інструкцыю для выяўлення падробленых Лабубу, а таксама апублікавала папярэджанне аб небяспецы падробленых цацак для маленькіх дзяцей<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ria.ru/20250819/ssha-2036215392.html|title=Американцев призвали избегать поддельных игрушек Лабубу|publisher=ria.ru|access-date=2025-09-12}}</ref>. Спецыялісты звязваюць рызыку з тым, што падробленыя версія можа быць невялікага памеру альбо распадацца пры паломцы на дробныя дэталі, якія пры трапленні ў рот могуць перакрываць дыхальныя шляхі маленькіх дзяцей. Ужо ў верасні памежна-мытная служба ЗША канфіскавала ў міжнародным аэрапорце Сіэтл  партыю з 11 134 падробленых цацак на агульную суму (меркаванага) кошту $513 937<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.gazeta.ru/social/news/2025/09/03/26641730.shtml|title=В США изъяли более 11 тысяч поддельных лабубу на более $500 млн|publisher=www.gazeta.ru|access-date=2025-09-12}}</ref>. === Лівія === У Лівіі служба бяспекі канфіскавала і знішчыла вялікую колькасць цацак Лабубу (арыгінальных, вырабленых кампаніяй Pop Mart). Улады назвалі гэты трэнд «адмоўнай з'явай, якая супярэчыць сацыяльным і ісламскім каштоўнасцям»<ref>{{Cite web|lang=руская|url=https://mixnews.lv/v-mire/2025/08/25/toksichnost-i-poddelki-v-kakih-stranah-zapretili-kukol-labubu/|title=«Токсичность и подделки»: в каких странах запретили кукол Labubu}}</ref>. Аднак гэта распаўсюдзілася толькі на муніцыпалітэт Сабха. == Крыніцы == {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-26}} [[Катэгорыя:Мяккія цацкі]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] h68gr17b5n6ow65rk8basapdum8982c 14 806973 5132640 2026-04-26T12:00:19Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Могілкі паводле краін|Бельгія]] [[Катэгорыя:Культавыя збудаванні Бельгіі]]» 5132640 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Могілкі паводле краін|Бельгія]] [[Катэгорыя:Культавыя збудаванні Бельгіі]] 3abhum1aa2a12fzcb7cvu4j0rukitqi 14 806974 5132644 2026-04-26T12:09:39Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Абаты]] [[Катэгорыя:Каталіцкія манашкі]]» 5132644 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Абаты]] [[Катэгорыя:Каталіцкія манашкі]] 2ny3kh2sgdvt8la0k96z3yqfwukl43w 14 806975 5132645 2026-04-26T12:13:14Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Аграномы паводле краін|Узбекістан]] [[Катэгорыя:Постаці Узбекістана]] [[Катэгорыя:Сельская гаспадарка Узбекістана]]» 5132645 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Аграномы паводле краін|Узбекістан]] [[Катэгорыя:Постаці Узбекістана]] [[Катэгорыя:Сельская гаспадарка Узбекістана]] 3rh4fa01m4h348v8d1v7xswqwtefkkp 10 806976 5132654 2026-04-26T12:31:50Z ~2026-25411-75 167229 Новая старонка: «Ыыыыывввввввенгщз918818282882» 5132654 wikitext text/x-wiki Ыыыыывввввввенгщз918818282882 kb3lovocrb0y801wj7sch8wz7xflnl1 5132655 5132654 2026-04-26T12:32:42Z MathXplore 123975 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1b) 5132655 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|Test page <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> Ыыыыывввввввенгщз918818282882 19a452uv3lwv4x571njqm9wt86gdjr8 14 806977 5132656 2026-04-26T12:34:33Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Вірусалогія]] [[Катэгорыя:Паразіты]]» 5132656 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Вірусалогія]] [[Катэгорыя:Паразіты]] 41mchb92kg1dx1t8ex236airvk6hw9l 0 806978 5132662 2026-04-26T12:41:55Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Яраслаў Васількавіч]] 5132662 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Яраслаў Васількавіч]] hwnw51phj2rjt1296xjgb9tu0a90jbw 0 806979 5132673 2026-04-26T12:59:50Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{ДД}} '''Яраслаў Васількавіч''' (пам. {{ДС|||1320}}) — гіпатэтычны ўдзельны князь віцебскі, апошні з роду Васількавічаў, уладароў самастойнага [[Віцебскае княства|Віцебскага княства]]. Княжна [[Марыя Віцебская]] меркавана быля яго дачкой. У 1318 годзе яна стала жон...» 5132673 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Яраслаў Васількавіч''' (пам. {{ДС|||1320}}) — гіпатэтычны ўдзельны князь віцебскі, апошні з роду Васількавічаў, уладароў самастойнага [[Віцебскае княства|Віцебскага княства]]. Княжна [[Марыя Віцебская]] меркавана быля яго дачкой. У 1318 годзе яна стала жонкай [[Альгерд]]а, будучага вялікага князя літоўскага. Князь Яраслаў Васілевіч, як бацька альгердавай жонкі, названы ў дадатку да «[[Хроніка Быхаўца|Хронікі Быхаўца]]» — «Радаводзе віцебскіх князёў». Пасля шлюбу Альгерд атрымаў у кіраванне [[Усвяты]], а ў 1320 годзе, пасля смерці цесця, які не меў сыноў, стаў паўнапраўным князем віцебскім. Гэта дазволіла далучыць Віцебскае княства да [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]] мірным шляхам<ref>[https://www.lithaz.org/history/algirdas.html#:~:text=In%201318%20Algirdas%20married%20Maria,the%20lands%20ruled%20by%20Algirdas. lithaz.org]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{продкі}} [[Катэгорыя:Князі віцебскія]] lxvc0bjzm0i9bo0y1lxcdg09bcc1bqf 5132674 5132673 2026-04-26T13:03:34Z JerzyKundrat 174 5132674 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Яраслаў Васількавіч''' (пам. {{ДС|||1320}}) — гіпатэтычны ўдзельны князь віцебскі, апошні з роду Васількавічаў, уладароў самастойнага [[Віцебскае княства|Віцебскага княства]]. Княжна [[Марыя Віцебская]] меркавана быля яго дачкой. У 1318 годзе яна стала жонкай [[Альгерд]]а, будучага вялікага князя літоўскага. Князь Яраслаў Васілевіч, як бацька альгердавай жонкі, названы ў дадатку да «[[Хроніка Быхаўца|Хронікі Быхаўца]]» — «Радаводзе віцебскіх князёў». Пасля шлюбу Альгерд атрымаў у кіраванне [[Усвяты]], а ў 1320 годзе, пасля смерці цесця, які не меў сыноў, стаў паўнапраўным князем віцебскім. Гэта дазволіла далучыць Віцебскае княства да [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]] мірным шляхам<ref>[https://www.lithaz.org/history/algirdas.html#:~:text=In%201318%20Algirdas%20married%20Maria,the%20lands%20ruled%20by%20Algirdas. lithaz.org]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Воронин В.'' Княжение Ольгерда в Витебске // Ukraina Lithuanica. — Київ, 2013. — Т. II. — С. 21—38. {{продкі}} [[Катэгорыя:Князі віцебскія]] e80nk011gk9gfp1dmbwna646kkfdjpm 5132681 5132674 2026-04-26T13:16:51Z JerzyKundrat 174 5132681 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Яраслаў Васількавіч''' (пам. {{ДС|||1320}}) — гіпатэтычны князь віцебскі, апошні з роду Васількавічаў, уладароў самастойнага [[Віцебскае княства|Віцебскага княства]]. Княжна [[Марыя Віцебская]] меркавана быля яго дачкой. У 1318 годзе яна стала жонкай [[Альгерд]]а, будучага вялікага князя літоўскага. Князь Яраслаў Васілевіч, як бацька альгердавай жонкі, названы ў дадатку да «[[Хроніка Быхаўца|Хронікі Быхаўца]]» — «Радаводзе віцебскіх князёў». Пасля шлюбу Альгерд атрымаў у кіраванне [[Усвяты]], а ў 1320 годзе, пасля смерці цесця, які не меў сыноў, стаў паўнапраўным князем віцебскім. Гэта дазволіла далучыць Віцебскае княства да [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]] мірным шляхам<ref>[https://www.lithaz.org/history/algirdas.html#:~:text=In%201318%20Algirdas%20married%20Maria,the%20lands%20ruled%20by%20Algirdas. lithaz.org]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Воронин В.'' Княжение Ольгерда в Витебске // Ukraina Lithuanica. — Київ, 2013. — Т. II. — С. 21—38. {{продкі}} [[Катэгорыя:Князі віцебскія]] j0hvqicsvipy98buqohin9ytqqfhd7a 14 806980 5132675 2026-04-26T13:05:20Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Музеі паводле гарадоў Германіі|Веймар]] [[Катэгорыя:Веймар]]» 5132675 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Музеі паводле гарадоў Германіі|Веймар]] [[Катэгорыя:Веймар]] n8rmnjgv76f10rrwe1k548vmdbxd39t 14 806981 5132680 2026-04-26T13:16:01Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Паслы|ад=Германіі|у Расіі}} [[Катэгорыя:Паслы іншых краін у Расіі|Германія]] [[Катэгорыя:Паслы Германіі]] [[Катэгорыя:Расійска-германскія адносіны]]» 5132680 wikitext text/x-wiki {{Паслы|ад=Германіі|у Расіі}} [[Катэгорыя:Паслы іншых краін у Расіі|Германія]] [[Катэгорыя:Паслы Германіі]] [[Катэгорыя:Расійска-германскія адносіны]] bbew3pbq0x319tg32yg1ktzs7xw3dqh 14 806982 5132682 2026-04-26T13:19:09Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Паслы іншых краін у Беларусі|Славакія]] [[Катэгорыя:Паслы Славакіі]]» 5132682 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Паслы іншых краін у Беларусі|Славакія]] [[Катэгорыя:Паслы Славакіі]] b0dtzmvf23ftppjpkbrteuwbdvmjwab 14 806983 5132683 2026-04-26T13:24:21Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Паслы іншых краін у Расіі|Фінляндыя]] [[Катэгорыя:Паслы Фінляндыі]] [[Катэгорыя:Расійска-фінскія адносіны]]» 5132683 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Паслы іншых краін у Расіі|Фінляндыя]] [[Катэгорыя:Паслы Фінляндыі]] [[Катэгорыя:Расійска-фінскія адносіны]] bq7s0nv037791b6vbc01w9zwvq9fv05 14 806984 5132686 2026-04-26T13:33:00Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Песні паводле аўтараў]] [[Катэгорыя:Канстанцін Меладзэ]]» 5132686 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Песні паводле аўтараў]] [[Катэгорыя:Канстанцін Меладзэ]] rk5fphcxcxxqx1reb8k2atagwyorhqe 14 806985 5132688 2026-04-26T13:35:24Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Катэгорыі кампазітараў|Меладзэ]]» 5132688 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Катэгорыі кампазітараў|Меладзэ]] nz10wkd4f1jsv6y3w1nmhp3wmvzwts9 14 806986 5132690 2026-04-26T13:40:57Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Іксель]] [[Катэгорыя:Асобы паводле гарадоў Бельгіі|Іксель]]» 5132690 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Іксель]] [[Катэгорыя:Асобы паводле гарадоў Бельгіі|Іксель]] 3o420vrli5rn1ohbcr47orcbw8myahp 14 806987 5132694 2026-04-26T13:48:28Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне паводле моў праграмавання]] [[Катэгорыя:C++]]» 5132694 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне паводле моў праграмавання]] [[Катэгорыя:C++]] 6ivwe87zrq9gx5rlpishxxqckqe2bej 14 806988 5132696 2026-04-26T13:54:56Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Прамысловая аўтаматыка]] [[Катэгорыя:Робаты]]» 5132696 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Прамысловая аўтаматыка]] [[Катэгорыя:Робаты]] 81zsxez57ahdn3qqw9cl3h8lih8a29z 14 806989 5132698 2026-04-26T13:58:33Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Прапаганда паводле краін|Вялікабрытанія]] [[Катэгорыя:Палітыка Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Вялікабрытані]]» 5132698 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Прапаганда паводле краін|Вялікабрытанія]] [[Катэгорыя:Палітыка Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Вялікабрытані]] 7dkn02nj816r9plw5cuhfe9pjqeevgy 14 806990 5132703 2026-04-26T14:06:55Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы паводле краін|Беларусь]] [[Катэгорыя:Фільмы Беларусі паводле жанраў|Прыгоды]]» 5132703 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Прыгодніцкія фільмы паводле краін|Беларусь]] [[Катэгорыя:Фільмы Беларусі паводле жанраў|Прыгоды]] rwqio5n8awxe2ur933ndmqukufefki5 14 806991 5132706 2026-04-26T14:14:18Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Прынцэсы|Чэхія]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Чэхіі]] [[Катэгорыя:Жанчыны Чэхіі]]» 5132706 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Прынцэсы|Чэхія]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Чэхіі]] [[Катэгорыя:Жанчыны Чэхіі]] bs1pbfunp0vbcox843mzpascuvbpfpt 14 806992 5132709 2026-04-26T14:17:33Z DzBar 156353 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Прэміі паводле краін|Італія]] [[Катэгорыя:Узнагароды Італіі]]» 5132709 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Прэміі паводле краін|Італія]] [[Катэгорыя:Узнагароды Італіі]] lbky22fdlp4e2lrocxi7c6l7q3j83c5 14 806993 5132719 2026-04-26T14:34:59Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Месапатамія]] [[Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Сірыі]] [[Катэгорыя:Старажытныя народы]] [[Катэгорыя:Старажытны Блізкі Усход]] [[Катэгорыя:Бронзавы век]]» 5132719 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Месапатамія]] [[Катэгорыя:Археалагічныя аб’екты ў Сірыі]] [[Катэгорыя:Старажытныя народы]] [[Катэгорыя:Старажытны Блізкі Усход]] [[Катэгорыя:Бронзавы век]] 0za12llwpyhlgqsz77iu7yue857upxf 0 806994 5132725 2026-04-26T14:39:42Z Economico-geographer 399 Новая старонка: «{{Картка факультэта | назва = Факультэт аграхіміі і глебазнаўства | арыгінал = | вну = [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія]] | эмблема = | памер эмблемы = | выява = | подпіс = | ранейшыя назвы = | міжназва = | дэвіз...» 5132725 wikitext text/x-wiki {{Картка факультэта | назва = Факультэт аграхіміі і глебазнаўства | арыгінал = | вну = [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія]] | эмблема = | памер эмблемы = | выява = | подпіс = | ранейшыя назвы = | міжназва = | дэвіз = | заснаваны = 1934, 1966 | закрыты = 1947, 1991 | дэкан = | размяшчэнне = | адрас = | каардынаты = | сайт = }} '''Факультэт аграхіміі і глебазнаўства''' — колішні факультэт [[Беларуская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі]]. Існаваў у 1934—1947 і 1966—1991 гадах, вылучаўся са складу [[агранамічны факультэт БДСГА|агранамічнага факультэта]] і потым быў зноў далучаны да апошняга. Тут былі створаны навуковыя школы па [[аграхімія|аграхіміі]] і [[глебазнаўства|глебазнаўству]]. == Дэканы == * [[Роберт Тэнісавіч Вільдфлуш]] (1934—1941) * [[Андрэй Рыгоравіч Мядзведзеў]] (1945—1947) * [[Аляксандр Арсенавіч Калікінскі]] (1966—1971) * [[Віктар Аўгуставіч Іонас]] (1972—1987) == Літаратура == * [https://elib.baa.by/jspui/bitstream/123456789/870/1/ecd2730.pdf Агроэкологический факультет. 20 лет : сборник материалов / сост.: Ю. А. Миренков и др. — Горки : БГСХА, 2017. — 142 с.] — ISBN 978-985-467-762-0 {{БДСГА}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1934 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 1991 годзе]] [[Катэгорыя:1934 год у Горках]] [[Катэгорыя:Аграхімія ў Беларусі]] [[Катэгорыя:Глебазнаўства ў Беларусі]] {{DEFAULTSORT:Аграхіміі і глебазназўства}} gofoqbpmwm5fi8sfwefjuzfs4d5mq97 0 806995 5132734 2026-04-26T15:04:01Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «'''Пянькоўская культура''' — археалагічная культура славянскіх плямён, якія ў V—VII ст. насялялі тэрыторыі [[лесастэп]]авага памежжа ад Ніжняга Падунаўя на захад да [[Северскі Данец|Северскага Данца]] на ўсход. Назва ад паселішча каля в. Пянькоўка ў Палтаўс...» 5132734 wikitext text/x-wiki '''Пянькоўская культура''' — археалагічная культура славянскіх плямён, якія ў V—VII ст. насялялі тэрыторыі [[лесастэп]]авага памежжа ад Ніжняга Падунаўя на захад да [[Северскі Данец|Северскага Данца]] на ўсход. Назва ад паселішча каля в. Пянькоўка ў Палтаўскай вобласці (Украіна). Асноўныя заняткі насельніцтва — земляробства і жывёлагадоўля. Найбольш пашыраны тып помнікаў — неўмацаваныя селішчы плошчай 1,5 — 2 га. Насельніцтва жыло ў паўзямлянках зрубнай ці каркаснай кансфукцыі плошчай ад 4,75 да 25 м², паглыбленых у грунт на 0,6 — 1,8 м, з каменна-глінянымі агнішчамі ці печамі-каменкамі. Пахавальны абрад — трупаспаленне па-за межамі могілак, трапляюцца пахаванні ў урнах; знойдзены гаршкі, бронзавыя трапецападобныя і спіральныя падвескі, пранізкі, абпаленыя шкляныя пацеркі і інш. Носьбітамі Пянькоўскай культуры лічаць вядомых па пісьмовых крыніцах [[анты|антаў]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|13|Пянькоўская культура|[[А. В. Іоў]]}} {{Славянскія культуры жалезнага веку}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Украіны]] snkrwj4m0746nuk3hqagdzjswh6x1of 5132735 5132734 2026-04-26T15:10:07Z JerzyKundrat 174 5132735 wikitext text/x-wiki [[Файл:Slavic silver hoard.JPG|thumb|Частка Мартынаўскага скарба (550—650 гады н. э.), [[Брытанскі музей]].]] '''Пянькоўская культура''' — археалагічная культура славянскіх плямён, якія ў V—VII ст. насялялі тэрыторыі [[лесастэп]]авага памежжа ад Ніжняга Падунаўя на захад да [[Северскі Данец|Северскага Данца]] на ўсход. Назва ад паселішча каля в. Пянькоўка ў Палтаўскай вобласці ([[Украіна]]). Асноўныя заняткі насельніцтва — земляробства і жывёлагадоўля. Найбольш пашыраны тып помнікаў — неўмацаваныя селішчы плошчай 1,5 — 2 га. Насельніцтва жыло ў паўзямлянках зрубнай ці каркаснай кансфукцыі плошчай ад 4,75 да 25 м², паглыбленых у грунт на 0,6 — 1,8 м, з каменна-глінянымі агнішчамі ці печамі-каменкамі. Пахавальны абрад — трупаспаленне па-за межамі могілак, трапляюцца пахаванні ў урнах; знойдзены гаршкі, бронзавыя трапецападобныя і спіральныя падвескі, пранізкі, абпаленыя шкляныя пацеркі і інш. Носьбітамі Пянькоўскай культуры лічаць вядомых па пісьмовых крыніцах [[анты|антаў]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|13|Пянькоўская культура|[[А. В. Іоў]]}} {{Славянскія культуры жалезнага веку}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Украіны]] ccma3w3o763b5woxbkrjbrkmypiuvpq 5132753 5132735 2026-04-26T15:30:14Z JerzyKundrat 174 5132753 wikitext text/x-wiki [[Файл:Slavic silver hoard.JPG|thumb|Частка Мартынаўскага скарба (550—650 гады н. э.), [[Брытанскі музей]].]] '''Пянькоўская культура''' — археалагічная культура славянскіх плямён, якія ў V—VII ст. насялялі тэрыторыі [[лесастэп]]авага памежжа ад Ніжняга Падунаўя на захад да [[Северскі Данец|Северскага Данца]] на ўсход. Назва ад паселішча каля в. Пянькоўка ў Палтаўскай вобласці ([[Украіна]]). Асноўныя заняткі насельніцтва — земляробства і жывёлагадоўля. Найбольш пашыраны тып помнікаў — неўмацаваныя селішчы плошчай 1,5 — 2 га. Насельніцтва жыло ў паўзямлянках зрубнай ці каркаснай канструкцыі плошчай ад 4,75 да 25 м², паглыбленых у грунт на 0,6 — 1,8 м, з каменна-глінянымі агнішчамі ці печамі-каменкамі. Пахавальны абрад — трупаспаленне па-за межамі могілак, трапляюцца пахаванні ў урнах; знойдзены гаршкі, бронзавыя трапецападобныя і спіральныя падвескі, пранізкі, абпаленыя шкляныя пацеркі і інш. Носьбітамі Пянькоўскай культуры лічаць вядомых па пісьмовых крыніцах [[анты|антаў]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/БЭ|13|Пянькоўская культура|[[А. В. Іоў]]}} {{Славянскія культуры жалезнага веку}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Украіны]] r0hf364ioyhsmub5q8gi6mbyjxlocyu 0 806996 5132767 2026-04-26T15:42:23Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Картка ўзнагароды |Назва = Міжнародная прэмія імя Карла Вялікага |Выява = Charlemagne_Prize_transparent_logo.png |Выява стужка = |Выява2ст = |Выява стужка2ст = |Выява3ст = |Выява стужка3ст = |Памер выявы = 158px |Паме...» 5132767 wikitext text/x-wiki {{Картка ўзнагароды |Назва = Міжнародная прэмія імя Карла Вялікага |Выява = Charlemagne_Prize_transparent_logo.png |Выява стужка = |Выява2ст = |Выява стужка2ст = |Выява3ст = |Выява стужка3ст = |Памер выявы = 158px |Памер стужкі = |Арыгінальная назва = {{lang-de|Internationaler Karlspreis zu Aachen}} |Дэвіз = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Германія}} |Рэгіён = |Тып = Прэмія |Каму ўручаецца = Асобам і арганізацыям |Кім уручаецца = Таварыства па прысуджэнні Міжнароднай прэміі Карла Вялікага |Падставы = За выдатны ўклад у аб'яднанне Еўропы |Аўтар праекта = Курт Пфайфер |Дата заснавання = 1950 |Статус = Уручаецца |Першае ўзнагароджанне = [[1950]] |Апошняе ўзнагароджанне = [[2026]] |Колькасць = |Матэрыял = |Вага = |Памеры = |Старэйшая ўзнагарода = |Малодшая ўзнагарода = |Адпавядае = |Сайт = http://www.karlspreis.de/en/ |Вікісховішча = Charlemagne Prize }} [[Файл:Aachen BW 2016-07-09 11-56-24.jpg|міні|[[Ахенская ратуша]], у якой традыцыйна праходзіць уручэнне ўзнагароды]] '''Міжнаро́дная прэ́мія імя́ Ка́рла Вялі́кага''' ({{lang-de|Internationaler Karlspreis zu Aachen}}, да 1988 года — ''Internationaler Karlspreis der Stadt Aachen'', {{lang-en|Charlemagne Prize}}, {{lang-fr|Prix Charlemagne}}) — прэстыжная еўрапейская ўзнагарода, якая прысуджаецца за выдатны ўклад у аб'яднанне Еўропы. Прэмія ўручаецца штогод з 1950 года германскім горадам [[Ахен]]. Узнагарода названа ў гонар [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]], заснавальніка [[Франкская дзяржава|Франкскай імперыі]] і фактычнага стваральніка [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]], які кіраваў дзяржавай са сваёй рэзідэнцыі ў Ахене і ўпершыню пасля падзення Заходняй Рымскай імперыі аб'яднаў Заходнюю Еўропу<ref name="karls_en">{{cite web|url=http://www.karlspreis.de/en/|title=The International Charlemagne Prize of Aachen|publisher=Stiftung Internationaler Karlspreis zu Aachen|lang=en|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Традыцыйна цырымонія ўручэння адбываецца ў свята [[Ушэсце|Ушэсця Гасподняга]] ў Каранацыйнай зале [[Ахенская ратуша|Ахенскай ратушы]]. Патронамі фонду прэміі з'яўляюцца кароль Бельгіі [[Філіп (кароль Бельгіі)|Філіп]], кароль Іспаніі [[Філіп VI (кароль Іспанії)|Філіп VI]] і Вялікі герцаг Люксембурга [[Анры (вялікі герцаг люксембургскі)|Анры]]<ref name="karls_en"/>. == Гісторыя == Заснаванне прэміі было ініцыявана 19 снежня 1949 года, калі Курт Пфайфер прадставіў на пасяджэнні заснаванай ім чытацкай групы «Corona Legentium Aquensis» свае прапановы. Ён адзначыў: «Мы маем гонар прапанаваць штогадовае ўручэнне міжнароднай прэміі за найкаштоўнейшы ўклад у развіццё заходнееўрапейскага паразумення і працы на карысць грамадства, а таксама на карысць чалавецтва і міру ва ўсім свеце. Гэты ўклад можа быць у сферы літаратурнай, навуковай, эканамічнай ці палітычнай дзейнасці»{{арыгінальны тэкст|en|We have the honour of proposing annual presentation of an international prize for the most valuable contribution in the services of Western European understanding and work for the community, and in the services of humanity and world peace. This contribution may be in the field of literary, scientific, economic or political endeavour}}<ref name="karls_en"/>. Спонсары прэміі і прадстаўнікі горада Ахена называюць Карла Вялікага заснавальнікам заходняй культуры і падкрэсліваюць, што ў часы яго кіравання горад быў духоўным і палітычным цэнтрам усёй цяперашняй Заходняй Еўропы. Першая прэмія Карла Вялікага была прысуджана [[Рыхард Мікалаус Кудэнговэ-Калергі|Рыхарду Кудэнговэ-Калергі]], заснавальніку [[Пан'еўрапейскі саюз|Пан'еўрапейскага саюза]]<ref name="karls_en"/>. Пасля ўручэння ўзнагароды італьянскаму прэм'ер-міністру [[Альчыдэ дэ Гасперы]] ў 1952 годзе Міжнародная прэмія Карла Вялікага неаднаразова накіроўвала пасланні, якія выходзілі далёка за межы Германіі і спрыялі ідэі еўрапейскага адзінства. Спіс лаўрэатаў прэміі фактычна адлюстроўвае гісторыю працэсу еўрапейскай інтэграцыі. Яе атрымлівалі як бацькі-заснавальнікі аб'яднанай Еўропы, такія як Рабер Шуман, Жан Манэ і Конрад Адэнаўэр, так і тыя, хто ўвасабляў надзею на далейшую інтэграцыю<ref name="karls_en"/>. Спонсары падкрэсліваюць, што прэмія з'яўляецца не толькі выразам удзячнасці за шматгадовыя заслугі ў імя адзінства Еўропы, але і заахвочваннем, якое скіравана ў будучыню. Яны цытуюць Курта Пфайфера: «Прэмія Карла Вялікага скіравана ў будучыню, і ў той жа час яна ўвасабляе сабой абавязак — абавязак найвышэйшай этычнай каштоўнасці. Яна накіравана на добраахвотнае аб'яднанне еўрапейскіх народаў без усялякага прымусу, каб у сваёй новай сіле яны маглі абараняць найвышэйшыя зямныя даброты — свабоду, чалавечнасць і мір — і гарантаваць будучыню сваіх дзяцей і ўнукаў»{{арыгінальны тэкст|en|the Charlemagne Prize reaches into the future, and at the same time it embodies an obligation – an obligation of the highest ethical value. It is directed at a voluntary union of the European peoples without constraint, so that in their newfound strength they may defend the highest earthly goods – freedom, humanity and peace – and safeguard the future of their children and children's children}}<ref name="karls_en"/>. У красавіку 2008 года арганізатары прэміі сумесна з [[Еўрапейскі парламент|Еўрапейскім парламентам]] заснавалі новую Еўрапейскую маладзёжную прэмію Карла Вялікага. Гэтая ўзнагарода адзначае ўклад маладых людзей у працэс еўрапейскай інтэграцыі<ref name="europarl">{{cite web|url=http://www.charlemagneyouthprize.eu/en/|title=European Charlemagne Youth Prize|publisher=[[Еўрапейскі парламент]]|lang=en|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. З 2019 года Акадэмія прэміі Карла Вялікага таксама штогод выдзяляе стыпендыі для падтрымкі даследчыкаў, якія працуюць над пытаннямі, звязанымі з будучай інтэграцыяй Еўропы<ref>{{cite web |title=Über den ECYP – Der Internationale Karlspreis zu Aachen |url=https://www.karlspreis.de/de/academy/about-the-academy |access-date=26 красавіка 2026 |website=www.karlspreis.de |lang=de}}</ref>. == Характарыстыка == Лаўрэаты прэміі ўзнагароджваюцца спецыяльнай граматай, медалём і сімвалічнай грашовай прэміяй у памеры 5 тысяч [[Еўра|еўра]]. На аверсе памятнага медаля адлюстраваны сам імператар Карл Вялікі і старадаўняя пячатка горада Ахена XII стагоддзя, а на рэверсе гравіруецца канкрэтная заслуга лаўрэата перад еўрапейскімі народамі. У якасці ўзнагароджанага «мерапрыемства» ў 2002 годзе гонару была ўдастоена агульнаеўрапейская валюта еўра<ref name="karls_en"/>. == Лаўрэаты прэміі == {| class="wikitable sortable" ! Год !! Лаўрэат !! Краіна !! Абгрунтаванне |- | 1950 || [[Рыхард Мікалаус Кудэнговэ-Калергі]] || {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} || За працу ўсяго жыцця па стварэнні Злучаных Штатаў Еўропы. |- | 1951 || [[Хендрык Бругманс]] || {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} || За нястомную працу на карысць еўрапейскага аб'яднання. |- | 1952 || [[Альчыдэ дэ Гасперы]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За пастаяннае спрыянне еўрапейскаму аб'яднанню. |- | 1953 || [[Жан Манэ]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За стваральны ўклад у справу еўрапейскага аб'яднання. |- | 1954 || [[Конрад Адэнаўэр]] || {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За мэтанакіраванае планаванне і практычнае стварэнне асноў еўрапейскага аб'яднання. |- | 1955 || [[Уінстан Чэрчыль]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За заслугі ў абароне найвышэйшага чалавечага дабра — свабоды. |- | 1956 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1957 || [[Поль-Анры Спаак]] || {{Сцягафікацыя|Бельгія}} || За выдатныя заслугі ў федэральным аб'яднанні еўрапейскіх дзяржаў. |- | 1958 || [[Рабер Шуман]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За вялікія дасягненні ў стварэнні першых практычных асноў еўрапейскай федэрацыі. |- | 1959 || [[Джордж Маршал]] || {{Сцягафікацыя|ЗША}} || За выдатныя заслугі ў эканамічным аднаўленні Еўропы праз план Маршала. |- | 1960 || [[Жазеф Беш]] || {{Сцягафікацыя|Люксембург}} || За працу ўсяго жыцця і вялікія заслугі ў аб'яднанні Еўропы. |- | 1961 || [[Вальтэр Хальштайн]] || {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За нястомную, мэтанакіраваную працу для Еўрапейскай Федэрацыі. |- | 1962 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1963 || [[Эдвард Хіт]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За нястомныя намаганні па інтэграцыі Вялікабрытаніі ў рух аб'яднання. |- | 1964 || [[Антоніа Сеньі]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За працу жыцця на карысць саюза народаў Еўропы ў палітычнай супольнасці. |- | 1965 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1966 || [[Енс Ота Краг]] || {{Сцягафікацыя|Данія}} || За рашучую пазіцыю і мэтанакіраваную палітыку еўрапейскага супрацоўніцтва. |- | 1967 || [[Іозеф Лунс]] || {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} || За нястомную і непахісную прыхільнасць аб'яднанню ўсіх свабодных народаў Еўропы. |- | 1968 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1969 || [[Еўрапейская камісія]] || {{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}} || За вялікія заслугі ў еўрапейскім аб'яднанні. |- | 1970 || [[Франсуа Сейду Форнье дэ Клазон]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За глыбокае веданне раманскага і германскага інтэлектуальнага жыцця. |- | 1971 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1972 || [[Рой Джэнкінс]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За рашучую абарону членства Вялікабрытаніі ў Еўрапейскай супольнасці. |- | 1973 || [[Сальвадор дэ Мадарыяга]] || {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || За жыццё і працу, мужную крытыку і перспектыўныя ідэі. |- | 1974 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1975 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1976 || [[Леа Тындэманс]] || {{Сцягафікацыя|Бельгія}} || За непахісную прыхільнасць адзінству Еўропы. |- | 1977 || [[Вальтэр Шэель]] || {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За заслугі ў прасоўванні адказнага супрацоўніцтва Федэратыўнай Рэспублікі Германія. |- | 1978 || [[Канстантынас Караманліс]] || {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} || За нястомныя намаганні па інтэграцыі сваёй краіны ў Еўрапейскую супольнасць. |- | 1979 || [[Эміліа Каломба]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За працу ўсяго жыцця, прысвечаную еўрапейскай інтэграцыі. |- | 1980 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1981 || [[Сімона Вейль]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За працу па аб'яднанні Еўропы і рашучую абарону дэмакратыі. |- | 1982 || [[Хуан Карлас I]] || {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || За рашучую працу на карысць Еўропы, аб'яднанай з Іспаніяй. |- | 1983 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1984 || [[Карл Картэнс]] || {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За нястомныя намаганні па садзейнічанні палітычнаму, эканамічнаму і культурнаму аб'яднанню. |- | 1985 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1986 || Народ [[Люксембург]]а || {{Сцягафікацыя|Люксембург}} || За прыкладную і непахісную прыхільнасць аб'яднанню народаў Еўропы. |- | 1987 || [[Генры Кісінджэр]] || {{Сцягафікацыя|ЗША}} || За паспяховыя намаганні на карысць міру і паразумення. |- | 1988 || [[Франсуа Мітэран]] і [[Гельмут Коль]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} / {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За іх пастаянныя і паспяховыя намаганні па дасягненні трывалага сяброўства паміж іх краінамі. |- | 1989 || [[Брат Ражэ]] || {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} || За яго прыклад даверу, прымірэння і супольнасці. |- | 1990 || [[Дзьюла Хорн]] || {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} || За заслугі ў праяўленні салідарнасці паміж народамі Еўропы на Усходзе і Захадзе. |- | 1991 || [[Вацлаў Гавел]] || {{Сцягафікацыя|Чэхаславакія}} || За адданасць духу свабоды і ўмацаванне міру ў сваёй краіне і ва ўсёй Еўропе. |- | 1992 || [[Жак Дэлор]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За нястомныя і рашучыя намаганні, накіраваныя на палітычнае і эканамічнае аб'яднанне Еўропы. |- | 1993 || [[Феліпэ Гансалес]] || {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || За непахісную і гарачую прыхільнасць еўрапейскаму аб'яднанню. |- | 1994 || [[Гру Харлем Брунтлан]] || {{Сцягафікацыя|Нарвегія}} || За еўрапейскую прыхільнасць і намаганні ва ўсім свеце за сацыяльную справядлівасць. |- | 1995 || [[Франц Ураніцкі]] || {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} || За шматгадовую непахісную прыхільнасць умацаванню Еўропы. |- | 1996 || [[Беатрыкс]] || {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} || За асабісты ўклад у пераадоленне рознагалоссяў і ўмацаванне супольнасці. |- | 1997 || [[Раман Герцаг]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За нястомныя намаганні па садзейнічанні паразуменню і міру ў Еўропе. |- | 1998 || [[Браніслаў Герэмек]] || {{Сцягафікацыя|Польшча}} || За мужную і бясстрашную прыхільнасць да адзінства Еўропы. |- | 1999 || [[Тоні Блэр]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За асабістую прыхільнасць міру ў Паўночнай Ірландыі і прыхільнасць Вялікабрытаніі Еўрапейскаму Саюзу. |- | 2000 || [[Біл Клінтан]] || {{Сцягафікацыя|ЗША}} || За партнёрства і супрацоўніцтва з еўрапейскімі дзяржавамі ў пашырэнні і паглыбленні саюза. |- | 2001 || [[Дзьёрдзь Конрад]] || {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} || За выдатныя дасягненні як еўрапейскага гуманіста і грамадзяніна свету. |- | 2002 || Валюта [[Еўра]] || {{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}} || За прасоўванне аб'яднанай Еўропы ў палітычным, эканамічным і духоўна-культурным плане. |- | 2003 || [[Валеры Жыскар д’Эстэн]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За працу ўсяго жыцця і гістарычную задачу па распрацоўцы канстытуцыі для Аб'яднанай Еўропы. |- |rowspan="2"| 2004 || [[Пэт Кокс]] || {{Сцягафікацыя|Ірландыя}} || За выдатныя асабістыя дасягненні ў пашырэнні і дэмакратызацыі Саюза. |- | [[Ян Павел II]] (Надзвычайная прэмія) || {{Сцягафікацыя|Ватыкан}} / {{Сцягафікацыя|Польшча}} || У знак прызнання яго працы ў імя адзінства Еўропы. |- | 2005 || [[Карла Адзеліа Чампі]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За дасягненні ўсяго жыцця ў справе еўрапейскай інтэграцыі. |- | 2006 || [[Жан-Клод Юнкер]] || {{Сцягафікацыя|Люксембург}} || За прыкладную працу на карысць сацыяльнай і аб'яднанай Еўропы. |- | 2007 || [[Хаўер Салана]] || {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || За прыкладную працу на карысць міру ў Еўропе і міру ва ўсім свеце. |- | 2008 || [[Ангела Меркель]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За выдатныя асабістыя дасягненні ў аб'яднанні Еўрапейскага Саюза. |- | 2009 || [[Андрэа Рыкардзі]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За прыхільнасць больш мірнаму і справядліваму свету. |- | 2010 || [[Дональд Туск]] || {{Сцягафікацыя|Польшча}} || За прыкладную прыхільнасць паразуменню, партнёрству і прагрэсу ў працэсе еўрапейскага аб'яднання. |- | 2011 || [[Жан-Клод Трышэ]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За выдатныя заслугі ў Валютным саюзе і стабільнасці еўра. |- | 2012 || [[Вольфганг Шойбле]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За значныя дасягненні ў пераадоленні падзелу і ўмацаванні Еўропы. |- | 2013 || [[Даля Грыбаўскайтэ]] || {{Сцягафікацыя|Літва}} || За значныя заслугі перад Еўрапейскім Саюзам і інтэграцыйнае развіццё рэгіёна Балтыйскага мора. |- | 2014 || [[Херман Ван Рампёй]] || {{Сцягафікацыя|Бельгія}} || За значныя дасягненні як пасярэдніка і рухаючай сілы еўрапейскага аб'яднання. |- | 2015 || [[Марцін Шульц]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За значны ўклад ва ўмацаванне ролі Парламента і дэмакратычнай легітымнасці ЕС. |- | 2016 || [[Францыск (Папа Рымскі)|Францыск]] || {{Сцягафікацыя|Ватыкан}} / {{Сцягафікацыя|Аргенціна}} || За выдатную прыхільнасць міру, паразуменню і міласэрнасці ў еўрапейскім грамадстве. |- | 2017 || [[Цімаці Гартан Эш]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За выдатную працу па фарміраванні бачання аб'яднанай, свабоднай Еўропы. |- | 2018 || [[Эманюэль Макрон]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За натхняльнае бачанне перазаснавання еўрапейскага праекта і гарачую барацьбу супраць нацыяналізму. |- | 2019 || [[Антоніу Гутэрыш]] || {{Сцягафікацыя|Партугалія}} || За выдатную прыхільнасць актывізацыі і ўмацаванню шматбаковага супрацоўніцтва. |- | 2020/2021 || [[Клаус Яханіс]] || {{Сцягафікацыя|Румынія}} || За выдатныя заслугі як барацьбіта за еўрапейскую свабоду, дэмакратыю і вяршэнства права. |- | 2022 || [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]], [[Марыя Аляксандраўна Калеснікава|Марыя Калеснікава]], [[Вераніка Валер’еўна Цапкала|Вераніка Цапкала]] || {{Сцягафікацыя|Беларусь}} || За прыкладную прыхільнасць свабодзе, дэмакратыі, вяршэнству права і абароне правоў чалавека ў Еўропе. |- | 2023 || [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]] і [[Украінцы|ўкраінскі народ]] || {{Сцягафікацыя|Украіна}} || За мужную барацьбу за свабоду, самавызначэнне, дэмакратыю і абарону еўрапейскіх каштоўнасцей. |- | 2024 || [[Пінхас Саламонавіч Гольдшміт|Пінхас Гольдшміт]] і яўрэйскія абшчыны ў Еўропе || {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} / {{Сцягафікацыя|Расія}} || Як сігнал супраць антысемітызму, гвалту і нянавісці, за талерантнасць, дыялог і паразуменне. |- | 2025 || [[Урсула фон дэр Ляен]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За выдатную прыхільнасць еўрапейскаму адзінству, бяспецы і канкурэнтаздольнасці. |- | 2026 || [[Марыа Драгі]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За гістарычныя заслугі ў еўрапейскім аб'яднанні<ref>{{cite web | title=Karlspreis für Mario Draghi: "Den Euro gerettet" | website=Deutsche Welle | date=17 студзеня 2026 | url=https://www.dw.com/de/internationaler-karlspreis-zu-aachen-mario-draghi-euro-ex-ezb-chef-eu-italien/a-75547781 | language=de | accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Міжнародныя прэміі]] [[Катэгорыя:Ахен]] [[Катэгорыя:Карл Вялікі]] [[Катэгорыя:Узнагароды Германіі]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1950 годзе]] b6tq61g44ii007uotcz9hkqk0sppoj7 5132768 5132767 2026-04-26T15:43:26Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Гісторыя */ 5132768 wikitext text/x-wiki {{Картка ўзнагароды |Назва = Міжнародная прэмія імя Карла Вялікага |Выява = Charlemagne_Prize_transparent_logo.png |Выява стужка = |Выява2ст = |Выява стужка2ст = |Выява3ст = |Выява стужка3ст = |Памер выявы = 158px |Памер стужкі = |Арыгінальная назва = {{lang-de|Internationaler Karlspreis zu Aachen}} |Дэвіз = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Германія}} |Рэгіён = |Тып = Прэмія |Каму ўручаецца = Асобам і арганізацыям |Кім уручаецца = Таварыства па прысуджэнні Міжнароднай прэміі Карла Вялікага |Падставы = За выдатны ўклад у аб'яднанне Еўропы |Аўтар праекта = Курт Пфайфер |Дата заснавання = 1950 |Статус = Уручаецца |Першае ўзнагароджанне = [[1950]] |Апошняе ўзнагароджанне = [[2026]] |Колькасць = |Матэрыял = |Вага = |Памеры = |Старэйшая ўзнагарода = |Малодшая ўзнагарода = |Адпавядае = |Сайт = http://www.karlspreis.de/en/ |Вікісховішча = Charlemagne Prize }} [[Файл:Aachen BW 2016-07-09 11-56-24.jpg|міні|[[Ахенская ратуша]], у якой традыцыйна праходзіць уручэнне ўзнагароды]] '''Міжнаро́дная прэ́мія імя́ Ка́рла Вялі́кага''' ({{lang-de|Internationaler Karlspreis zu Aachen}}, да 1988 года — ''Internationaler Karlspreis der Stadt Aachen'', {{lang-en|Charlemagne Prize}}, {{lang-fr|Prix Charlemagne}}) — прэстыжная еўрапейская ўзнагарода, якая прысуджаецца за выдатны ўклад у аб'яднанне Еўропы. Прэмія ўручаецца штогод з 1950 года германскім горадам [[Ахен]]. Узнагарода названа ў гонар [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]], заснавальніка [[Франкская дзяржава|Франкскай імперыі]] і фактычнага стваральніка [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]], які кіраваў дзяржавай са сваёй рэзідэнцыі ў Ахене і ўпершыню пасля падзення Заходняй Рымскай імперыі аб'яднаў Заходнюю Еўропу<ref name="karls_en">{{cite web|url=http://www.karlspreis.de/en/|title=The International Charlemagne Prize of Aachen|publisher=Stiftung Internationaler Karlspreis zu Aachen|lang=en|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Традыцыйна цырымонія ўручэння адбываецца ў свята [[Ушэсце|Ушэсця Гасподняга]] ў Каранацыйнай зале [[Ахенская ратуша|Ахенскай ратушы]]. Патронамі фонду прэміі з'яўляюцца кароль Бельгіі [[Філіп (кароль Бельгіі)|Філіп]], кароль Іспаніі [[Філіп VI (кароль Іспанії)|Філіп VI]] і Вялікі герцаг Люксембурга [[Анры (вялікі герцаг люксембургскі)|Анры]]<ref name="karls_en"/>. == Гісторыя == Заснаванне прэміі было ініцыявана 19 снежня 1949 года, калі Курт Пфайфер прадставіў на пасяджэнні заснаванай ім чытацкай групы «Corona Legentium Aquensis» свае прапановы. Ён адзначыў<ref name="karls_en"/>: {{цытата|Мы маем гонар прапанаваць штогадовае ўручэнне міжнароднай прэміі за найкаштоўнейшы ўклад у развіццё заходнееўрапейскага паразумення і працы на карысць грамадства, а таксама на карысць чалавецтва і міру ва ўсім свеце. Гэты ўклад можа быць у сферы літаратурнай, навуковай, эканамічнай ці палітычнай дзейнасці.}} Спонсары прэміі і прадстаўнікі горада Ахена называюць Карла Вялікага заснавальнікам заходняй культуры і падкрэсліваюць, што ў часы яго кіравання горад быў духоўным і палітычным цэнтрам усёй цяперашняй Заходняй Еўропы. Першая прэмія Карла Вялікага была прысуджана [[Рыхард Мікалаус Кудэнговэ-Калергі|Рыхарду Кудэнговэ-Калергі]], заснавальніку [[Пан'еўрапейскі саюз|Пан'еўрапейскага саюза]]<ref name="karls_en"/>. Пасля ўручэння ўзнагароды італьянскаму прэм'ер-міністру [[Альчыдэ дэ Гасперы]] ў 1952 годзе Міжнародная прэмія Карла Вялікага неаднаразова накіроўвала пасланні, якія выходзілі далёка за межы Германіі і спрыялі ідэі еўрапейскага адзінства. Спіс лаўрэатаў прэміі фактычна адлюстроўвае гісторыю працэсу еўрапейскай інтэграцыі. Яе атрымлівалі як бацькі-заснавальнікі аб'яднанай Еўропы, такія як Рабер Шуман, Жан Манэ і Конрад Адэнаўэр, так і тыя, хто ўвасабляў надзею на далейшую інтэграцыю<ref name="karls_en"/>. Спонсары падкрэсліваюць, што прэмія з'яўляецца не толькі выразам удзячнасці за шматгадовыя заслугі ў імя адзінства Еўропы, але і заахвочваннем, якое скіравана ў будучыню. Яны цытуюць Курта Пфайфера<ref name="karls_en"/>: {{цытата|Прэмія Карла Вялікага скіравана ў будучыню, і ў той жа час яна ўвасабляе сабой абавязак — абавязак найвышэйшай этычнай каштоўнасці. Яна накіравана на добраахвотнае аб'яднанне еўрапейскіх народаў без усялякага прымусу, каб у сваёй новай сіле яны маглі абараняць найвышэйшыя зямныя даброты — свабоду, чалавечнасць і мір — і гарантаваць будучыню сваіх дзяцей і ўнукаў.}} У красавіку 2008 года арганізатары прэміі сумесна з [[Еўрапейскі парламент|Еўрапейскім парламентам]] заснавалі новую Еўрапейскую маладзёжную прэмію Карла Вялікага. Гэтая ўзнагарода адзначае ўклад маладых людзей у працэс еўрапейскай інтэграцыі<ref name="europarl">{{cite web|url=http://www.charlemagneyouthprize.eu/en/|title=European Charlemagne Youth Prize|publisher=[[Еўрапейскі парламент]]|lang=en|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. З 2019 года Акадэмія прэміі Карла Вялікага таксама штогод выдзяляе стыпендыі для падтрымкі даследчыкаў, якія працуюць над пытаннямі, звязанымі з будучай інтэграцыяй Еўропы<ref>{{cite web |title=Über den ECYP – Der Internationale Karlspreis zu Aachen |url=https://www.karlspreis.de/de/academy/about-the-academy |access-date=26 красавіка 2026 |website=www.karlspreis.de |lang=de}}</ref>. == Характарыстыка == Лаўрэаты прэміі ўзнагароджваюцца спецыяльнай граматай, медалём і сімвалічнай грашовай прэміяй у памеры 5 тысяч [[Еўра|еўра]]. На аверсе памятнага медаля адлюстраваны сам імператар Карл Вялікі і старадаўняя пячатка горада Ахена XII стагоддзя, а на рэверсе гравіруецца канкрэтная заслуга лаўрэата перад еўрапейскімі народамі. У якасці ўзнагароджанага «мерапрыемства» ў 2002 годзе гонару была ўдастоена агульнаеўрапейская валюта еўра<ref name="karls_en"/>. == Лаўрэаты прэміі == {| class="wikitable sortable" ! Год !! Лаўрэат !! Краіна !! Абгрунтаванне |- | 1950 || [[Рыхард Мікалаус Кудэнговэ-Калергі]] || {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} || За працу ўсяго жыцця па стварэнні Злучаных Штатаў Еўропы. |- | 1951 || [[Хендрык Бругманс]] || {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} || За нястомную працу на карысць еўрапейскага аб'яднання. |- | 1952 || [[Альчыдэ дэ Гасперы]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За пастаяннае спрыянне еўрапейскаму аб'яднанню. |- | 1953 || [[Жан Манэ]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За стваральны ўклад у справу еўрапейскага аб'яднання. |- | 1954 || [[Конрад Адэнаўэр]] || {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За мэтанакіраванае планаванне і практычнае стварэнне асноў еўрапейскага аб'яднання. |- | 1955 || [[Уінстан Чэрчыль]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За заслугі ў абароне найвышэйшага чалавечага дабра — свабоды. |- | 1956 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1957 || [[Поль-Анры Спаак]] || {{Сцягафікацыя|Бельгія}} || За выдатныя заслугі ў федэральным аб'яднанні еўрапейскіх дзяржаў. |- | 1958 || [[Рабер Шуман]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За вялікія дасягненні ў стварэнні першых практычных асноў еўрапейскай федэрацыі. |- | 1959 || [[Джордж Маршал]] || {{Сцягафікацыя|ЗША}} || За выдатныя заслугі ў эканамічным аднаўленні Еўропы праз план Маршала. |- | 1960 || [[Жазеф Беш]] || {{Сцягафікацыя|Люксембург}} || За працу ўсяго жыцця і вялікія заслугі ў аб'яднанні Еўропы. |- | 1961 || [[Вальтэр Хальштайн]] || {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За нястомную, мэтанакіраваную працу для Еўрапейскай Федэрацыі. |- | 1962 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1963 || [[Эдвард Хіт]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За нястомныя намаганні па інтэграцыі Вялікабрытаніі ў рух аб'яднання. |- | 1964 || [[Антоніа Сеньі]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За працу жыцця на карысць саюза народаў Еўропы ў палітычнай супольнасці. |- | 1965 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1966 || [[Енс Ота Краг]] || {{Сцягафікацыя|Данія}} || За рашучую пазіцыю і мэтанакіраваную палітыку еўрапейскага супрацоўніцтва. |- | 1967 || [[Іозеф Лунс]] || {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} || За нястомную і непахісную прыхільнасць аб'яднанню ўсіх свабодных народаў Еўропы. |- | 1968 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1969 || [[Еўрапейская камісія]] || {{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}} || За вялікія заслугі ў еўрапейскім аб'яднанні. |- | 1970 || [[Франсуа Сейду Форнье дэ Клазон]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За глыбокае веданне раманскага і германскага інтэлектуальнага жыцця. |- | 1971 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1972 || [[Рой Джэнкінс]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За рашучую абарону членства Вялікабрытаніі ў Еўрапейскай супольнасці. |- | 1973 || [[Сальвадор дэ Мадарыяга]] || {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || За жыццё і працу, мужную крытыку і перспектыўныя ідэі. |- | 1974 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1975 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1976 || [[Леа Тындэманс]] || {{Сцягафікацыя|Бельгія}} || За непахісную прыхільнасць адзінству Еўропы. |- | 1977 || [[Вальтэр Шэель]] || {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За заслугі ў прасоўванні адказнага супрацоўніцтва Федэратыўнай Рэспублікі Германія. |- | 1978 || [[Канстантынас Караманліс]] || {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} || За нястомныя намаганні па інтэграцыі сваёй краіны ў Еўрапейскую супольнасць. |- | 1979 || [[Эміліа Каломба]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За працу ўсяго жыцця, прысвечаную еўрапейскай інтэграцыі. |- | 1980 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1981 || [[Сімона Вейль]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За працу па аб'яднанні Еўропы і рашучую абарону дэмакратыі. |- | 1982 || [[Хуан Карлас I]] || {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || За рашучую працу на карысць Еўропы, аб'яднанай з Іспаніяй. |- | 1983 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1984 || [[Карл Картэнс]] || {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За нястомныя намаганні па садзейнічанні палітычнаму, эканамічнаму і культурнаму аб'яднанню. |- | 1985 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1986 || Народ [[Люксембург]]а || {{Сцягафікацыя|Люксембург}} || За прыкладную і непахісную прыхільнасць аб'яднанню народаў Еўропы. |- | 1987 || [[Генры Кісінджэр]] || {{Сцягафікацыя|ЗША}} || За паспяховыя намаганні на карысць міру і паразумення. |- | 1988 || [[Франсуа Мітэран]] і [[Гельмут Коль]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} / {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За іх пастаянныя і паспяховыя намаганні па дасягненні трывалага сяброўства паміж іх краінамі. |- | 1989 || [[Брат Ражэ]] || {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} || За яго прыклад даверу, прымірэння і супольнасці. |- | 1990 || [[Дзьюла Хорн]] || {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} || За заслугі ў праяўленні салідарнасці паміж народамі Еўропы на Усходзе і Захадзе. |- | 1991 || [[Вацлаў Гавел]] || {{Сцягафікацыя|Чэхаславакія}} || За адданасць духу свабоды і ўмацаванне міру ў сваёй краіне і ва ўсёй Еўропе. |- | 1992 || [[Жак Дэлор]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За нястомныя і рашучыя намаганні, накіраваныя на палітычнае і эканамічнае аб'яднанне Еўропы. |- | 1993 || [[Феліпэ Гансалес]] || {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || За непахісную і гарачую прыхільнасць еўрапейскаму аб'яднанню. |- | 1994 || [[Гру Харлем Брунтлан]] || {{Сцягафікацыя|Нарвегія}} || За еўрапейскую прыхільнасць і намаганні ва ўсім свеце за сацыяльную справядлівасць. |- | 1995 || [[Франц Ураніцкі]] || {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} || За шматгадовую непахісную прыхільнасць умацаванню Еўропы. |- | 1996 || [[Беатрыкс]] || {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} || За асабісты ўклад у пераадоленне рознагалоссяў і ўмацаванне супольнасці. |- | 1997 || [[Раман Герцаг]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За нястомныя намаганні па садзейнічанні паразуменню і міру ў Еўропе. |- | 1998 || [[Браніслаў Герэмек]] || {{Сцягафікацыя|Польшча}} || За мужную і бясстрашную прыхільнасць да адзінства Еўропы. |- | 1999 || [[Тоні Блэр]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За асабістую прыхільнасць міру ў Паўночнай Ірландыі і прыхільнасць Вялікабрытаніі Еўрапейскаму Саюзу. |- | 2000 || [[Біл Клінтан]] || {{Сцягафікацыя|ЗША}} || За партнёрства і супрацоўніцтва з еўрапейскімі дзяржавамі ў пашырэнні і паглыбленні саюза. |- | 2001 || [[Дзьёрдзь Конрад]] || {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} || За выдатныя дасягненні як еўрапейскага гуманіста і грамадзяніна свету. |- | 2002 || Валюта [[Еўра]] || {{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}} || За прасоўванне аб'яднанай Еўропы ў палітычным, эканамічным і духоўна-культурным плане. |- | 2003 || [[Валеры Жыскар д’Эстэн]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За працу ўсяго жыцця і гістарычную задачу па распрацоўцы канстытуцыі для Аб'яднанай Еўропы. |- |rowspan="2"| 2004 || [[Пэт Кокс]] || {{Сцягафікацыя|Ірландыя}} || За выдатныя асабістыя дасягненні ў пашырэнні і дэмакратызацыі Саюза. |- | [[Ян Павел II]] (Надзвычайная прэмія) || {{Сцягафікацыя|Ватыкан}} / {{Сцягафікацыя|Польшча}} || У знак прызнання яго працы ў імя адзінства Еўропы. |- | 2005 || [[Карла Адзеліа Чампі]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За дасягненні ўсяго жыцця ў справе еўрапейскай інтэграцыі. |- | 2006 || [[Жан-Клод Юнкер]] || {{Сцягафікацыя|Люксембург}} || За прыкладную працу на карысць сацыяльнай і аб'яднанай Еўропы. |- | 2007 || [[Хаўер Салана]] || {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || За прыкладную працу на карысць міру ў Еўропе і міру ва ўсім свеце. |- | 2008 || [[Ангела Меркель]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За выдатныя асабістыя дасягненні ў аб'яднанні Еўрапейскага Саюза. |- | 2009 || [[Андрэа Рыкардзі]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За прыхільнасць больш мірнаму і справядліваму свету. |- | 2010 || [[Дональд Туск]] || {{Сцягафікацыя|Польшча}} || За прыкладную прыхільнасць паразуменню, партнёрству і прагрэсу ў працэсе еўрапейскага аб'яднання. |- | 2011 || [[Жан-Клод Трышэ]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За выдатныя заслугі ў Валютным саюзе і стабільнасці еўра. |- | 2012 || [[Вольфганг Шойбле]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За значныя дасягненні ў пераадоленні падзелу і ўмацаванні Еўропы. |- | 2013 || [[Даля Грыбаўскайтэ]] || {{Сцягафікацыя|Літва}} || За значныя заслугі перад Еўрапейскім Саюзам і інтэграцыйнае развіццё рэгіёна Балтыйскага мора. |- | 2014 || [[Херман Ван Рампёй]] || {{Сцягафікацыя|Бельгія}} || За значныя дасягненні як пасярэдніка і рухаючай сілы еўрапейскага аб'яднання. |- | 2015 || [[Марцін Шульц]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За значны ўклад ва ўмацаванне ролі Парламента і дэмакратычнай легітымнасці ЕС. |- | 2016 || [[Францыск (Папа Рымскі)|Францыск]] || {{Сцягафікацыя|Ватыкан}} / {{Сцягафікацыя|Аргенціна}} || За выдатную прыхільнасць міру, паразуменню і міласэрнасці ў еўрапейскім грамадстве. |- | 2017 || [[Цімаці Гартан Эш]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За выдатную працу па фарміраванні бачання аб'яднанай, свабоднай Еўропы. |- | 2018 || [[Эманюэль Макрон]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За натхняльнае бачанне перазаснавання еўрапейскага праекта і гарачую барацьбу супраць нацыяналізму. |- | 2019 || [[Антоніу Гутэрыш]] || {{Сцягафікацыя|Партугалія}} || За выдатную прыхільнасць актывізацыі і ўмацаванню шматбаковага супрацоўніцтва. |- | 2020/2021 || [[Клаус Яханіс]] || {{Сцягафікацыя|Румынія}} || За выдатныя заслугі як барацьбіта за еўрапейскую свабоду, дэмакратыю і вяршэнства права. |- | 2022 || [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]], [[Марыя Аляксандраўна Калеснікава|Марыя Калеснікава]], [[Вераніка Валер’еўна Цапкала|Вераніка Цапкала]] || {{Сцягафікацыя|Беларусь}} || За прыкладную прыхільнасць свабодзе, дэмакратыі, вяршэнству права і абароне правоў чалавека ў Еўропе. |- | 2023 || [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]] і [[Украінцы|ўкраінскі народ]] || {{Сцягафікацыя|Украіна}} || За мужную барацьбу за свабоду, самавызначэнне, дэмакратыю і абарону еўрапейскіх каштоўнасцей. |- | 2024 || [[Пінхас Саламонавіч Гольдшміт|Пінхас Гольдшміт]] і яўрэйскія абшчыны ў Еўропе || {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} / {{Сцягафікацыя|Расія}} || Як сігнал супраць антысемітызму, гвалту і нянавісці, за талерантнасць, дыялог і паразуменне. |- | 2025 || [[Урсула фон дэр Ляен]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За выдатную прыхільнасць еўрапейскаму адзінству, бяспецы і канкурэнтаздольнасці. |- | 2026 || [[Марыа Драгі]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За гістарычныя заслугі ў еўрапейскім аб'яднанні<ref>{{cite web | title=Karlspreis für Mario Draghi: "Den Euro gerettet" | website=Deutsche Welle | date=17 студзеня 2026 | url=https://www.dw.com/de/internationaler-karlspreis-zu-aachen-mario-draghi-euro-ex-ezb-chef-eu-italien/a-75547781 | language=de | accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Міжнародныя прэміі]] [[Катэгорыя:Ахен]] [[Катэгорыя:Карл Вялікі]] [[Катэгорыя:Узнагароды Германіі]] [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1950 годзе]] b134es9qe4tpoq1qx0na11mxjaeiy8e 5132769 5132768 2026-04-26T15:44:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:З'явіліся ў 1950 годзе]]; дададзена [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1950 годзе]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132769 wikitext text/x-wiki {{Картка ўзнагароды |Назва = Міжнародная прэмія імя Карла Вялікага |Выява = Charlemagne_Prize_transparent_logo.png |Выява стужка = |Выява2ст = |Выява стужка2ст = |Выява3ст = |Выява стужка3ст = |Памер выявы = 158px |Памер стужкі = |Арыгінальная назва = {{lang-de|Internationaler Karlspreis zu Aachen}} |Дэвіз = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Германія}} |Рэгіён = |Тып = Прэмія |Каму ўручаецца = Асобам і арганізацыям |Кім уручаецца = Таварыства па прысуджэнні Міжнароднай прэміі Карла Вялікага |Падставы = За выдатны ўклад у аб'яднанне Еўропы |Аўтар праекта = Курт Пфайфер |Дата заснавання = 1950 |Статус = Уручаецца |Першае ўзнагароджанне = [[1950]] |Апошняе ўзнагароджанне = [[2026]] |Колькасць = |Матэрыял = |Вага = |Памеры = |Старэйшая ўзнагарода = |Малодшая ўзнагарода = |Адпавядае = |Сайт = http://www.karlspreis.de/en/ |Вікісховішча = Charlemagne Prize }} [[Файл:Aachen BW 2016-07-09 11-56-24.jpg|міні|[[Ахенская ратуша]], у якой традыцыйна праходзіць уручэнне ўзнагароды]] '''Міжнаро́дная прэ́мія імя́ Ка́рла Вялі́кага''' ({{lang-de|Internationaler Karlspreis zu Aachen}}, да 1988 года — ''Internationaler Karlspreis der Stadt Aachen'', {{lang-en|Charlemagne Prize}}, {{lang-fr|Prix Charlemagne}}) — прэстыжная еўрапейская ўзнагарода, якая прысуджаецца за выдатны ўклад у аб'яднанне Еўропы. Прэмія ўручаецца штогод з 1950 года германскім горадам [[Ахен]]. Узнагарода названа ў гонар [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]], заснавальніка [[Франкская дзяржава|Франкскай імперыі]] і фактычнага стваральніка [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]], які кіраваў дзяржавай са сваёй рэзідэнцыі ў Ахене і ўпершыню пасля падзення Заходняй Рымскай імперыі аб'яднаў Заходнюю Еўропу<ref name="karls_en">{{cite web|url=http://www.karlspreis.de/en/|title=The International Charlemagne Prize of Aachen|publisher=Stiftung Internationaler Karlspreis zu Aachen|lang=en|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Традыцыйна цырымонія ўручэння адбываецца ў свята [[Ушэсце|Ушэсця Гасподняга]] ў Каранацыйнай зале [[Ахенская ратуша|Ахенскай ратушы]]. Патронамі фонду прэміі з'яўляюцца кароль Бельгіі [[Філіп (кароль Бельгіі)|Філіп]], кароль Іспаніі [[Філіп VI (кароль Іспанії)|Філіп VI]] і Вялікі герцаг Люксембурга [[Анры (вялікі герцаг люксембургскі)|Анры]]<ref name="karls_en"/>. == Гісторыя == Заснаванне прэміі было ініцыявана 19 снежня 1949 года, калі Курт Пфайфер прадставіў на пасяджэнні заснаванай ім чытацкай групы «Corona Legentium Aquensis» свае прапановы. Ён адзначыў<ref name="karls_en"/>: {{цытата|Мы маем гонар прапанаваць штогадовае ўручэнне міжнароднай прэміі за найкаштоўнейшы ўклад у развіццё заходнееўрапейскага паразумення і працы на карысць грамадства, а таксама на карысць чалавецтва і міру ва ўсім свеце. Гэты ўклад можа быць у сферы літаратурнай, навуковай, эканамічнай ці палітычнай дзейнасці.}} Спонсары прэміі і прадстаўнікі горада Ахена называюць Карла Вялікага заснавальнікам заходняй культуры і падкрэсліваюць, што ў часы яго кіравання горад быў духоўным і палітычным цэнтрам усёй цяперашняй Заходняй Еўропы. Першая прэмія Карла Вялікага была прысуджана [[Рыхард Мікалаус Кудэнговэ-Калергі|Рыхарду Кудэнговэ-Калергі]], заснавальніку [[Пан'еўрапейскі саюз|Пан'еўрапейскага саюза]]<ref name="karls_en"/>. Пасля ўручэння ўзнагароды італьянскаму прэм'ер-міністру [[Альчыдэ дэ Гасперы]] ў 1952 годзе Міжнародная прэмія Карла Вялікага неаднаразова накіроўвала пасланні, якія выходзілі далёка за межы Германіі і спрыялі ідэі еўрапейскага адзінства. Спіс лаўрэатаў прэміі фактычна адлюстроўвае гісторыю працэсу еўрапейскай інтэграцыі. Яе атрымлівалі як бацькі-заснавальнікі аб'яднанай Еўропы, такія як Рабер Шуман, Жан Манэ і Конрад Адэнаўэр, так і тыя, хто ўвасабляў надзею на далейшую інтэграцыю<ref name="karls_en"/>. Спонсары падкрэсліваюць, што прэмія з'яўляецца не толькі выразам удзячнасці за шматгадовыя заслугі ў імя адзінства Еўропы, але і заахвочваннем, якое скіравана ў будучыню. Яны цытуюць Курта Пфайфера<ref name="karls_en"/>: {{цытата|Прэмія Карла Вялікага скіравана ў будучыню, і ў той жа час яна ўвасабляе сабой абавязак — абавязак найвышэйшай этычнай каштоўнасці. Яна накіравана на добраахвотнае аб'яднанне еўрапейскіх народаў без усялякага прымусу, каб у сваёй новай сіле яны маглі абараняць найвышэйшыя зямныя даброты — свабоду, чалавечнасць і мір — і гарантаваць будучыню сваіх дзяцей і ўнукаў.}} У красавіку 2008 года арганізатары прэміі сумесна з [[Еўрапейскі парламент|Еўрапейскім парламентам]] заснавалі новую Еўрапейскую маладзёжную прэмію Карла Вялікага. Гэтая ўзнагарода адзначае ўклад маладых людзей у працэс еўрапейскай інтэграцыі<ref name="europarl">{{cite web|url=http://www.charlemagneyouthprize.eu/en/|title=European Charlemagne Youth Prize|publisher=[[Еўрапейскі парламент]]|lang=en|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. З 2019 года Акадэмія прэміі Карла Вялікага таксама штогод выдзяляе стыпендыі для падтрымкі даследчыкаў, якія працуюць над пытаннямі, звязанымі з будучай інтэграцыяй Еўропы<ref>{{cite web |title=Über den ECYP – Der Internationale Karlspreis zu Aachen |url=https://www.karlspreis.de/de/academy/about-the-academy |access-date=26 красавіка 2026 |website=www.karlspreis.de |lang=de}}</ref>. == Характарыстыка == Лаўрэаты прэміі ўзнагароджваюцца спецыяльнай граматай, медалём і сімвалічнай грашовай прэміяй у памеры 5 тысяч [[Еўра|еўра]]. На аверсе памятнага медаля адлюстраваны сам імператар Карл Вялікі і старадаўняя пячатка горада Ахена XII стагоддзя, а на рэверсе гравіруецца канкрэтная заслуга лаўрэата перад еўрапейскімі народамі. У якасці ўзнагароджанага «мерапрыемства» ў 2002 годзе гонару была ўдастоена агульнаеўрапейская валюта еўра<ref name="karls_en"/>. == Лаўрэаты прэміі == {| class="wikitable sortable" ! Год !! Лаўрэат !! Краіна !! Абгрунтаванне |- | 1950 || [[Рыхард Мікалаус Кудэнговэ-Калергі]] || {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} || За працу ўсяго жыцця па стварэнні Злучаных Штатаў Еўропы. |- | 1951 || [[Хендрык Бругманс]] || {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} || За нястомную працу на карысць еўрапейскага аб'яднання. |- | 1952 || [[Альчыдэ дэ Гасперы]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За пастаяннае спрыянне еўрапейскаму аб'яднанню. |- | 1953 || [[Жан Манэ]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За стваральны ўклад у справу еўрапейскага аб'яднання. |- | 1954 || [[Конрад Адэнаўэр]] || {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За мэтанакіраванае планаванне і практычнае стварэнне асноў еўрапейскага аб'яднання. |- | 1955 || [[Уінстан Чэрчыль]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За заслугі ў абароне найвышэйшага чалавечага дабра — свабоды. |- | 1956 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1957 || [[Поль-Анры Спаак]] || {{Сцягафікацыя|Бельгія}} || За выдатныя заслугі ў федэральным аб'яднанні еўрапейскіх дзяржаў. |- | 1958 || [[Рабер Шуман]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За вялікія дасягненні ў стварэнні першых практычных асноў еўрапейскай федэрацыі. |- | 1959 || [[Джордж Маршал]] || {{Сцягафікацыя|ЗША}} || За выдатныя заслугі ў эканамічным аднаўленні Еўропы праз план Маршала. |- | 1960 || [[Жазеф Беш]] || {{Сцягафікацыя|Люксембург}} || За працу ўсяго жыцця і вялікія заслугі ў аб'яднанні Еўропы. |- | 1961 || [[Вальтэр Хальштайн]] || {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За нястомную, мэтанакіраваную працу для Еўрапейскай Федэрацыі. |- | 1962 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1963 || [[Эдвард Хіт]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За нястомныя намаганні па інтэграцыі Вялікабрытаніі ў рух аб'яднання. |- | 1964 || [[Антоніа Сеньі]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За працу жыцця на карысць саюза народаў Еўропы ў палітычнай супольнасці. |- | 1965 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1966 || [[Енс Ота Краг]] || {{Сцягафікацыя|Данія}} || За рашучую пазіцыю і мэтанакіраваную палітыку еўрапейскага супрацоўніцтва. |- | 1967 || [[Іозеф Лунс]] || {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} || За нястомную і непахісную прыхільнасць аб'яднанню ўсіх свабодных народаў Еўропы. |- | 1968 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1969 || [[Еўрапейская камісія]] || {{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}} || За вялікія заслугі ў еўрапейскім аб'яднанні. |- | 1970 || [[Франсуа Сейду Форнье дэ Клазон]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За глыбокае веданне раманскага і германскага інтэлектуальнага жыцця. |- | 1971 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1972 || [[Рой Джэнкінс]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За рашучую абарону членства Вялікабрытаніі ў Еўрапейскай супольнасці. |- | 1973 || [[Сальвадор дэ Мадарыяга]] || {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || За жыццё і працу, мужную крытыку і перспектыўныя ідэі. |- | 1974 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1975 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1976 || [[Леа Тындэманс]] || {{Сцягафікацыя|Бельгія}} || За непахісную прыхільнасць адзінству Еўропы. |- | 1977 || [[Вальтэр Шэель]] || {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За заслугі ў прасоўванні адказнага супрацоўніцтва Федэратыўнай Рэспублікі Германія. |- | 1978 || [[Канстантынас Караманліс]] || {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} || За нястомныя намаганні па інтэграцыі сваёй краіны ў Еўрапейскую супольнасць. |- | 1979 || [[Эміліа Каломба]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За працу ўсяго жыцця, прысвечаную еўрапейскай інтэграцыі. |- | 1980 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1981 || [[Сімона Вейль]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За працу па аб'яднанні Еўропы і рашучую абарону дэмакратыі. |- | 1982 || [[Хуан Карлас I]] || {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || За рашучую працу на карысць Еўропы, аб'яднанай з Іспаніяй. |- | 1983 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1984 || [[Карл Картэнс]] || {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За нястомныя намаганні па садзейнічанні палітычнаму, эканамічнаму і культурнаму аб'яднанню. |- | 1985 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1986 || Народ [[Люксембург]]а || {{Сцягафікацыя|Люксембург}} || За прыкладную і непахісную прыхільнасць аб'яднанню народаў Еўропы. |- | 1987 || [[Генры Кісінджэр]] || {{Сцягафікацыя|ЗША}} || За паспяховыя намаганні на карысць міру і паразумення. |- | 1988 || [[Франсуа Мітэран]] і [[Гельмут Коль]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} / {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За іх пастаянныя і паспяховыя намаганні па дасягненні трывалага сяброўства паміж іх краінамі. |- | 1989 || [[Брат Ражэ]] || {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} || За яго прыклад даверу, прымірэння і супольнасці. |- | 1990 || [[Дзьюла Хорн]] || {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} || За заслугі ў праяўленні салідарнасці паміж народамі Еўропы на Усходзе і Захадзе. |- | 1991 || [[Вацлаў Гавел]] || {{Сцягафікацыя|Чэхаславакія}} || За адданасць духу свабоды і ўмацаванне міру ў сваёй краіне і ва ўсёй Еўропе. |- | 1992 || [[Жак Дэлор]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За нястомныя і рашучыя намаганні, накіраваныя на палітычнае і эканамічнае аб'яднанне Еўропы. |- | 1993 || [[Феліпэ Гансалес]] || {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || За непахісную і гарачую прыхільнасць еўрапейскаму аб'яднанню. |- | 1994 || [[Гру Харлем Брунтлан]] || {{Сцягафікацыя|Нарвегія}} || За еўрапейскую прыхільнасць і намаганні ва ўсім свеце за сацыяльную справядлівасць. |- | 1995 || [[Франц Ураніцкі]] || {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} || За шматгадовую непахісную прыхільнасць умацаванню Еўропы. |- | 1996 || [[Беатрыкс]] || {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} || За асабісты ўклад у пераадоленне рознагалоссяў і ўмацаванне супольнасці. |- | 1997 || [[Раман Герцаг]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За нястомныя намаганні па садзейнічанні паразуменню і міру ў Еўропе. |- | 1998 || [[Браніслаў Герэмек]] || {{Сцягафікацыя|Польшча}} || За мужную і бясстрашную прыхільнасць да адзінства Еўропы. |- | 1999 || [[Тоні Блэр]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За асабістую прыхільнасць міру ў Паўночнай Ірландыі і прыхільнасць Вялікабрытаніі Еўрапейскаму Саюзу. |- | 2000 || [[Біл Клінтан]] || {{Сцягафікацыя|ЗША}} || За партнёрства і супрацоўніцтва з еўрапейскімі дзяржавамі ў пашырэнні і паглыбленні саюза. |- | 2001 || [[Дзьёрдзь Конрад]] || {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} || За выдатныя дасягненні як еўрапейскага гуманіста і грамадзяніна свету. |- | 2002 || Валюта [[Еўра]] || {{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}} || За прасоўванне аб'яднанай Еўропы ў палітычным, эканамічным і духоўна-культурным плане. |- | 2003 || [[Валеры Жыскар д’Эстэн]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За працу ўсяго жыцця і гістарычную задачу па распрацоўцы канстытуцыі для Аб'яднанай Еўропы. |- |rowspan="2"| 2004 || [[Пэт Кокс]] || {{Сцягафікацыя|Ірландыя}} || За выдатныя асабістыя дасягненні ў пашырэнні і дэмакратызацыі Саюза. |- | [[Ян Павел II]] (Надзвычайная прэмія) || {{Сцягафікацыя|Ватыкан}} / {{Сцягафікацыя|Польшча}} || У знак прызнання яго працы ў імя адзінства Еўропы. |- | 2005 || [[Карла Адзеліа Чампі]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За дасягненні ўсяго жыцця ў справе еўрапейскай інтэграцыі. |- | 2006 || [[Жан-Клод Юнкер]] || {{Сцягафікацыя|Люксембург}} || За прыкладную працу на карысць сацыяльнай і аб'яднанай Еўропы. |- | 2007 || [[Хаўер Салана]] || {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || За прыкладную працу на карысць міру ў Еўропе і міру ва ўсім свеце. |- | 2008 || [[Ангела Меркель]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За выдатныя асабістыя дасягненні ў аб'яднанні Еўрапейскага Саюза. |- | 2009 || [[Андрэа Рыкардзі]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За прыхільнасць больш мірнаму і справядліваму свету. |- | 2010 || [[Дональд Туск]] || {{Сцягафікацыя|Польшча}} || За прыкладную прыхільнасць паразуменню, партнёрству і прагрэсу ў працэсе еўрапейскага аб'яднання. |- | 2011 || [[Жан-Клод Трышэ]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За выдатныя заслугі ў Валютным саюзе і стабільнасці еўра. |- | 2012 || [[Вольфганг Шойбле]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За значныя дасягненні ў пераадоленні падзелу і ўмацаванні Еўропы. |- | 2013 || [[Даля Грыбаўскайтэ]] || {{Сцягафікацыя|Літва}} || За значныя заслугі перад Еўрапейскім Саюзам і інтэграцыйнае развіццё рэгіёна Балтыйскага мора. |- | 2014 || [[Херман Ван Рампёй]] || {{Сцягафікацыя|Бельгія}} || За значныя дасягненні як пасярэдніка і рухаючай сілы еўрапейскага аб'яднання. |- | 2015 || [[Марцін Шульц]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За значны ўклад ва ўмацаванне ролі Парламента і дэмакратычнай легітымнасці ЕС. |- | 2016 || [[Францыск (Папа Рымскі)|Францыск]] || {{Сцягафікацыя|Ватыкан}} / {{Сцягафікацыя|Аргенціна}} || За выдатную прыхільнасць міру, паразуменню і міласэрнасці ў еўрапейскім грамадстве. |- | 2017 || [[Цімаці Гартан Эш]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За выдатную працу па фарміраванні бачання аб'яднанай, свабоднай Еўропы. |- | 2018 || [[Эманюэль Макрон]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За натхняльнае бачанне перазаснавання еўрапейскага праекта і гарачую барацьбу супраць нацыяналізму. |- | 2019 || [[Антоніу Гутэрыш]] || {{Сцягафікацыя|Партугалія}} || За выдатную прыхільнасць актывізацыі і ўмацаванню шматбаковага супрацоўніцтва. |- | 2020/2021 || [[Клаус Яханіс]] || {{Сцягафікацыя|Румынія}} || За выдатныя заслугі як барацьбіта за еўрапейскую свабоду, дэмакратыю і вяршэнства права. |- | 2022 || [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]], [[Марыя Аляксандраўна Калеснікава|Марыя Калеснікава]], [[Вераніка Валер’еўна Цапкала|Вераніка Цапкала]] || {{Сцягафікацыя|Беларусь}} || За прыкладную прыхільнасць свабодзе, дэмакратыі, вяршэнству права і абароне правоў чалавека ў Еўропе. |- | 2023 || [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]] і [[Украінцы|ўкраінскі народ]] || {{Сцягафікацыя|Украіна}} || За мужную барацьбу за свабоду, самавызначэнне, дэмакратыю і абарону еўрапейскіх каштоўнасцей. |- | 2024 || [[Пінхас Саламонавіч Гольдшміт|Пінхас Гольдшміт]] і яўрэйскія абшчыны ў Еўропе || {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} / {{Сцягафікацыя|Расія}} || Як сігнал супраць антысемітызму, гвалту і нянавісці, за талерантнасць, дыялог і паразуменне. |- | 2025 || [[Урсула фон дэр Ляен]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За выдатную прыхільнасць еўрапейскаму адзінству, бяспецы і канкурэнтаздольнасці. |- | 2026 || [[Марыа Драгі]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За гістарычныя заслугі ў еўрапейскім аб'яднанні<ref>{{cite web | title=Karlspreis für Mario Draghi: "Den Euro gerettet" | website=Deutsche Welle | date=17 студзеня 2026 | url=https://www.dw.com/de/internationaler-karlspreis-zu-aachen-mario-draghi-euro-ex-ezb-chef-eu-italien/a-75547781 | language=de | accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Міжнародныя прэміі]] [[Катэгорыя:Ахен]] [[Катэгорыя:Карл Вялікі]] [[Катэгорыя:Узнагароды Германіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1950 годзе]] 0hjhyzcklh71uh9pwdwac2u7chuc9lr 5132770 5132769 2026-04-26T15:44:27Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5132770 wikitext text/x-wiki {{Картка ўзнагароды |Назва = Міжнародная прэмія імя Карла Вялікага |Выява = |Выява стужка = |Выява2ст = |Выява стужка2ст = |Выява3ст = |Выява стужка3ст = |Памер выявы = 158px |Памер стужкі = |Арыгінальная назва = {{lang-de|Internationaler Karlspreis zu Aachen}} |Дэвіз = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Германія}} |Рэгіён = |Тып = Прэмія |Каму ўручаецца = Асобам і арганізацыям |Кім уручаецца = Таварыства па прысуджэнні Міжнароднай прэміі Карла Вялікага |Падставы = За выдатны ўклад у аб'яднанне Еўропы |Аўтар праекта = Курт Пфайфер |Дата заснавання = 1950 |Статус = Уручаецца |Першае ўзнагароджанне = [[1950]] |Апошняе ўзнагароджанне = [[2026]] |Колькасць = |Матэрыял = |Вага = |Памеры = |Старэйшая ўзнагарода = |Малодшая ўзнагарода = |Адпавядае = |Сайт = http://www.karlspreis.de/en/ |Вікісховішча = Charlemagne Prize }} [[Файл:Aachen BW 2016-07-09 11-56-24.jpg|міні|[[Ахенская ратуша]], у якой традыцыйна праходзіць уручэнне ўзнагароды]] '''Міжнаро́дная прэ́мія імя́ Ка́рла Вялі́кага''' ({{lang-de|Internationaler Karlspreis zu Aachen}}, да 1988 года — ''Internationaler Karlspreis der Stadt Aachen'', {{lang-en|Charlemagne Prize}}, {{lang-fr|Prix Charlemagne}}) — прэстыжная еўрапейская ўзнагарода, якая прысуджаецца за выдатны ўклад у аб'яднанне Еўропы. Прэмія ўручаецца штогод з 1950 года германскім горадам [[Ахен]]. Узнагарода названа ў гонар [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]], заснавальніка [[Франкская дзяржава|Франкскай імперыі]] і фактычнага стваральніка [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]], які кіраваў дзяржавай са сваёй рэзідэнцыі ў Ахене і ўпершыню пасля падзення Заходняй Рымскай імперыі аб'яднаў Заходнюю Еўропу<ref name="karls_en">{{cite web|url=http://www.karlspreis.de/en/|title=The International Charlemagne Prize of Aachen|publisher=Stiftung Internationaler Karlspreis zu Aachen|lang=en|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Традыцыйна цырымонія ўручэння адбываецца ў свята [[Ушэсце|Ушэсця Гасподняга]] ў Каранацыйнай зале [[Ахенская ратуша|Ахенскай ратушы]]. Патронамі фонду прэміі з'яўляюцца кароль Бельгіі [[Філіп (кароль Бельгіі)|Філіп]], кароль Іспаніі [[Філіп VI (кароль Іспанії)|Філіп VI]] і Вялікі герцаг Люксембурга [[Анры (вялікі герцаг люксембургскі)|Анры]]<ref name="karls_en"/>. == Гісторыя == Заснаванне прэміі было ініцыявана 19 снежня 1949 года, калі Курт Пфайфер прадставіў на пасяджэнні заснаванай ім чытацкай групы «Corona Legentium Aquensis» свае прапановы. Ён адзначыў<ref name="karls_en"/>: {{цытата|Мы маем гонар прапанаваць штогадовае ўручэнне міжнароднай прэміі за найкаштоўнейшы ўклад у развіццё заходнееўрапейскага паразумення і працы на карысць грамадства, а таксама на карысць чалавецтва і міру ва ўсім свеце. Гэты ўклад можа быць у сферы літаратурнай, навуковай, эканамічнай ці палітычнай дзейнасці.}} Спонсары прэміі і прадстаўнікі горада Ахена называюць Карла Вялікага заснавальнікам заходняй культуры і падкрэсліваюць, што ў часы яго кіравання горад быў духоўным і палітычным цэнтрам усёй цяперашняй Заходняй Еўропы. Першая прэмія Карла Вялікага была прысуджана [[Рыхард Мікалаус Кудэнговэ-Калергі|Рыхарду Кудэнговэ-Калергі]], заснавальніку [[Пан'еўрапейскі саюз|Пан'еўрапейскага саюза]]<ref name="karls_en"/>. Пасля ўручэння ўзнагароды італьянскаму прэм'ер-міністру [[Альчыдэ дэ Гасперы]] ў 1952 годзе Міжнародная прэмія Карла Вялікага неаднаразова накіроўвала пасланні, якія выходзілі далёка за межы Германіі і спрыялі ідэі еўрапейскага адзінства. Спіс лаўрэатаў прэміі фактычна адлюстроўвае гісторыю працэсу еўрапейскай інтэграцыі. Яе атрымлівалі як бацькі-заснавальнікі аб'яднанай Еўропы, такія як Рабер Шуман, Жан Манэ і Конрад Адэнаўэр, так і тыя, хто ўвасабляў надзею на далейшую інтэграцыю<ref name="karls_en"/>. Спонсары падкрэсліваюць, што прэмія з'яўляецца не толькі выразам удзячнасці за шматгадовыя заслугі ў імя адзінства Еўропы, але і заахвочваннем, якое скіравана ў будучыню. Яны цытуюць Курта Пфайфера<ref name="karls_en"/>: {{цытата|Прэмія Карла Вялікага скіравана ў будучыню, і ў той жа час яна ўвасабляе сабой абавязак — абавязак найвышэйшай этычнай каштоўнасці. Яна накіравана на добраахвотнае аб'яднанне еўрапейскіх народаў без усялякага прымусу, каб у сваёй новай сіле яны маглі абараняць найвышэйшыя зямныя даброты — свабоду, чалавечнасць і мір — і гарантаваць будучыню сваіх дзяцей і ўнукаў.}} У красавіку 2008 года арганізатары прэміі сумесна з [[Еўрапейскі парламент|Еўрапейскім парламентам]] заснавалі новую Еўрапейскую маладзёжную прэмію Карла Вялікага. Гэтая ўзнагарода адзначае ўклад маладых людзей у працэс еўрапейскай інтэграцыі<ref name="europarl">{{cite web|url=http://www.charlemagneyouthprize.eu/en/|title=European Charlemagne Youth Prize|publisher=[[Еўрапейскі парламент]]|lang=en|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. З 2019 года Акадэмія прэміі Карла Вялікага таксама штогод выдзяляе стыпендыі для падтрымкі даследчыкаў, якія працуюць над пытаннямі, звязанымі з будучай інтэграцыяй Еўропы<ref>{{cite web |title=Über den ECYP – Der Internationale Karlspreis zu Aachen |url=https://www.karlspreis.de/de/academy/about-the-academy |access-date=26 красавіка 2026 |website=www.karlspreis.de |lang=de}}</ref>. == Характарыстыка == Лаўрэаты прэміі ўзнагароджваюцца спецыяльнай граматай, медалём і сімвалічнай грашовай прэміяй у памеры 5 тысяч [[Еўра|еўра]]. На аверсе памятнага медаля адлюстраваны сам імператар Карл Вялікі і старадаўняя пячатка горада Ахена XII стагоддзя, а на рэверсе гравіруецца канкрэтная заслуга лаўрэата перад еўрапейскімі народамі. У якасці ўзнагароджанага «мерапрыемства» ў 2002 годзе гонару была ўдастоена агульнаеўрапейская валюта еўра<ref name="karls_en"/>. == Лаўрэаты прэміі == {| class="wikitable sortable" ! Год !! Лаўрэат !! Краіна !! Абгрунтаванне |- | 1950 || [[Рыхард Мікалаус Кудэнговэ-Калергі]] || {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} || За працу ўсяго жыцця па стварэнні Злучаных Штатаў Еўропы. |- | 1951 || [[Хендрык Бругманс]] || {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} || За нястомную працу на карысць еўрапейскага аб'яднання. |- | 1952 || [[Альчыдэ дэ Гасперы]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За пастаяннае спрыянне еўрапейскаму аб'яднанню. |- | 1953 || [[Жан Манэ]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За стваральны ўклад у справу еўрапейскага аб'яднання. |- | 1954 || [[Конрад Адэнаўэр]] || {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За мэтанакіраванае планаванне і практычнае стварэнне асноў еўрапейскага аб'яднання. |- | 1955 || [[Уінстан Чэрчыль]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За заслугі ў абароне найвышэйшага чалавечага дабра — свабоды. |- | 1956 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1957 || [[Поль-Анры Спаак]] || {{Сцягафікацыя|Бельгія}} || За выдатныя заслугі ў федэральным аб'яднанні еўрапейскіх дзяржаў. |- | 1958 || [[Рабер Шуман]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За вялікія дасягненні ў стварэнні першых практычных асноў еўрапейскай федэрацыі. |- | 1959 || [[Джордж Маршал]] || {{Сцягафікацыя|ЗША}} || За выдатныя заслугі ў эканамічным аднаўленні Еўропы праз план Маршала. |- | 1960 || [[Жазеф Беш]] || {{Сцягафікацыя|Люксембург}} || За працу ўсяго жыцця і вялікія заслугі ў аб'яднанні Еўропы. |- | 1961 || [[Вальтэр Хальштайн]] || {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За нястомную, мэтанакіраваную працу для Еўрапейскай Федэрацыі. |- | 1962 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1963 || [[Эдвард Хіт]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За нястомныя намаганні па інтэграцыі Вялікабрытаніі ў рух аб'яднання. |- | 1964 || [[Антоніа Сеньі]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За працу жыцця на карысць саюза народаў Еўропы ў палітычнай супольнасці. |- | 1965 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1966 || [[Енс Ота Краг]] || {{Сцягафікацыя|Данія}} || За рашучую пазіцыю і мэтанакіраваную палітыку еўрапейскага супрацоўніцтва. |- | 1967 || [[Іозеф Лунс]] || {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} || За нястомную і непахісную прыхільнасць аб'яднанню ўсіх свабодных народаў Еўропы. |- | 1968 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1969 || [[Еўрапейская камісія]] || {{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}} || За вялікія заслугі ў еўрапейскім аб'яднанні. |- | 1970 || [[Франсуа Сейду Форнье дэ Клазон]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За глыбокае веданне раманскага і германскага інтэлектуальнага жыцця. |- | 1971 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1972 || [[Рой Джэнкінс]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За рашучую абарону членства Вялікабрытаніі ў Еўрапейскай супольнасці. |- | 1973 || [[Сальвадор дэ Мадарыяга]] || {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || За жыццё і працу, мужную крытыку і перспектыўныя ідэі. |- | 1974 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1975 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1976 || [[Леа Тындэманс]] || {{Сцягафікацыя|Бельгія}} || За непахісную прыхільнасць адзінству Еўропы. |- | 1977 || [[Вальтэр Шэель]] || {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За заслугі ў прасоўванні адказнага супрацоўніцтва Федэратыўнай Рэспублікі Германія. |- | 1978 || [[Канстантынас Караманліс]] || {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} || За нястомныя намаганні па інтэграцыі сваёй краіны ў Еўрапейскую супольнасць. |- | 1979 || [[Эміліа Каломба]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За працу ўсяго жыцця, прысвечаную еўрапейскай інтэграцыі. |- | 1980 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1981 || [[Сімона Вейль]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За працу па аб'яднанні Еўропы і рашучую абарону дэмакратыі. |- | 1982 || [[Хуан Карлас I]] || {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || За рашучую працу на карысць Еўропы, аб'яднанай з Іспаніяй. |- | 1983 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1984 || [[Карл Картэнс]] || {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За нястомныя намаганні па садзейнічанні палітычнаму, эканамічнаму і культурнаму аб'яднанню. |- | 1985 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1986 || Народ [[Люксембург]]а || {{Сцягафікацыя|Люксембург}} || За прыкладную і непахісную прыхільнасць аб'яднанню народаў Еўропы. |- | 1987 || [[Генры Кісінджэр]] || {{Сцягафікацыя|ЗША}} || За паспяховыя намаганні на карысць міру і паразумення. |- | 1988 || [[Франсуа Мітэран]] і [[Гельмут Коль]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} / {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За іх пастаянныя і паспяховыя намаганні па дасягненні трывалага сяброўства паміж іх краінамі. |- | 1989 || [[Брат Ражэ]] || {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} || За яго прыклад даверу, прымірэння і супольнасці. |- | 1990 || [[Дзьюла Хорн]] || {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} || За заслугі ў праяўленні салідарнасці паміж народамі Еўропы на Усходзе і Захадзе. |- | 1991 || [[Вацлаў Гавел]] || {{Сцягафікацыя|Чэхаславакія}} || За адданасць духу свабоды і ўмацаванне міру ў сваёй краіне і ва ўсёй Еўропе. |- | 1992 || [[Жак Дэлор]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За нястомныя і рашучыя намаганні, накіраваныя на палітычнае і эканамічнае аб'яднанне Еўропы. |- | 1993 || [[Феліпэ Гансалес]] || {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || За непахісную і гарачую прыхільнасць еўрапейскаму аб'яднанню. |- | 1994 || [[Гру Харлем Брунтлан]] || {{Сцягафікацыя|Нарвегія}} || За еўрапейскую прыхільнасць і намаганні ва ўсім свеце за сацыяльную справядлівасць. |- | 1995 || [[Франц Ураніцкі]] || {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} || За шматгадовую непахісную прыхільнасць умацаванню Еўропы. |- | 1996 || [[Беатрыкс]] || {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} || За асабісты ўклад у пераадоленне рознагалоссяў і ўмацаванне супольнасці. |- | 1997 || [[Раман Герцаг]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За нястомныя намаганні па садзейнічанні паразуменню і міру ў Еўропе. |- | 1998 || [[Браніслаў Герэмек]] || {{Сцягафікацыя|Польшча}} || За мужную і бясстрашную прыхільнасць да адзінства Еўропы. |- | 1999 || [[Тоні Блэр]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За асабістую прыхільнасць міру ў Паўночнай Ірландыі і прыхільнасць Вялікабрытаніі Еўрапейскаму Саюзу. |- | 2000 || [[Біл Клінтан]] || {{Сцягафікацыя|ЗША}} || За партнёрства і супрацоўніцтва з еўрапейскімі дзяржавамі ў пашырэнні і паглыбленні саюза. |- | 2001 || [[Дзьёрдзь Конрад]] || {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} || За выдатныя дасягненні як еўрапейскага гуманіста і грамадзяніна свету. |- | 2002 || Валюта [[Еўра]] || {{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}} || За прасоўванне аб'яднанай Еўропы ў палітычным, эканамічным і духоўна-культурным плане. |- | 2003 || [[Валеры Жыскар д’Эстэн]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За працу ўсяго жыцця і гістарычную задачу па распрацоўцы канстытуцыі для Аб'яднанай Еўропы. |- |rowspan="2"| 2004 || [[Пэт Кокс]] || {{Сцягафікацыя|Ірландыя}} || За выдатныя асабістыя дасягненні ў пашырэнні і дэмакратызацыі Саюза. |- | [[Ян Павел II]] (Надзвычайная прэмія) || {{Сцягафікацыя|Ватыкан}} / {{Сцягафікацыя|Польшча}} || У знак прызнання яго працы ў імя адзінства Еўропы. |- | 2005 || [[Карла Адзеліа Чампі]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За дасягненні ўсяго жыцця ў справе еўрапейскай інтэграцыі. |- | 2006 || [[Жан-Клод Юнкер]] || {{Сцягафікацыя|Люксембург}} || За прыкладную працу на карысць сацыяльнай і аб'яднанай Еўропы. |- | 2007 || [[Хаўер Салана]] || {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || За прыкладную працу на карысць міру ў Еўропе і міру ва ўсім свеце. |- | 2008 || [[Ангела Меркель]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За выдатныя асабістыя дасягненні ў аб'яднанні Еўрапейскага Саюза. |- | 2009 || [[Андрэа Рыкардзі]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За прыхільнасць больш мірнаму і справядліваму свету. |- | 2010 || [[Дональд Туск]] || {{Сцягафікацыя|Польшча}} || За прыкладную прыхільнасць паразуменню, партнёрству і прагрэсу ў працэсе еўрапейскага аб'яднання. |- | 2011 || [[Жан-Клод Трышэ]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За выдатныя заслугі ў Валютным саюзе і стабільнасці еўра. |- | 2012 || [[Вольфганг Шойбле]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За значныя дасягненні ў пераадоленні падзелу і ўмацаванні Еўропы. |- | 2013 || [[Даля Грыбаўскайтэ]] || {{Сцягафікацыя|Літва}} || За значныя заслугі перад Еўрапейскім Саюзам і інтэграцыйнае развіццё рэгіёна Балтыйскага мора. |- | 2014 || [[Херман Ван Рампёй]] || {{Сцягафікацыя|Бельгія}} || За значныя дасягненні як пасярэдніка і рухаючай сілы еўрапейскага аб'яднання. |- | 2015 || [[Марцін Шульц]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За значны ўклад ва ўмацаванне ролі Парламента і дэмакратычнай легітымнасці ЕС. |- | 2016 || [[Францыск (Папа Рымскі)|Францыск]] || {{Сцягафікацыя|Ватыкан}} / {{Сцягафікацыя|Аргенціна}} || За выдатную прыхільнасць міру, паразуменню і міласэрнасці ў еўрапейскім грамадстве. |- | 2017 || [[Цімаці Гартан Эш]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За выдатную працу па фарміраванні бачання аб'яднанай, свабоднай Еўропы. |- | 2018 || [[Эманюэль Макрон]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За натхняльнае бачанне перазаснавання еўрапейскага праекта і гарачую барацьбу супраць нацыяналізму. |- | 2019 || [[Антоніу Гутэрыш]] || {{Сцягафікацыя|Партугалія}} || За выдатную прыхільнасць актывізацыі і ўмацаванню шматбаковага супрацоўніцтва. |- | 2020/2021 || [[Клаус Яханіс]] || {{Сцягафікацыя|Румынія}} || За выдатныя заслугі як барацьбіта за еўрапейскую свабоду, дэмакратыю і вяршэнства права. |- | 2022 || [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]], [[Марыя Аляксандраўна Калеснікава|Марыя Калеснікава]], [[Вераніка Валер’еўна Цапкала|Вераніка Цапкала]] || {{Сцягафікацыя|Беларусь}} || За прыкладную прыхільнасць свабодзе, дэмакратыі, вяршэнству права і абароне правоў чалавека ў Еўропе. |- | 2023 || [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]] і [[Украінцы|ўкраінскі народ]] || {{Сцягафікацыя|Украіна}} || За мужную барацьбу за свабоду, самавызначэнне, дэмакратыю і абарону еўрапейскіх каштоўнасцей. |- | 2024 || [[Пінхас Саламонавіч Гольдшміт|Пінхас Гольдшміт]] і яўрэйскія абшчыны ў Еўропе || {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} / {{Сцягафікацыя|Расія}} || Як сігнал супраць антысемітызму, гвалту і нянавісці, за талерантнасць, дыялог і паразуменне. |- | 2025 || [[Урсула фон дэр Ляен]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За выдатную прыхільнасць еўрапейскаму адзінству, бяспецы і канкурэнтаздольнасці. |- | 2026 || [[Марыа Драгі]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За гістарычныя заслугі ў еўрапейскім аб'яднанні<ref>{{cite web | title=Karlspreis für Mario Draghi: "Den Euro gerettet" | website=Deutsche Welle | date=17 студзеня 2026 | url=https://www.dw.com/de/internationaler-karlspreis-zu-aachen-mario-draghi-euro-ex-ezb-chef-eu-italien/a-75547781 | language=de | accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Міжнародныя прэміі]] [[Катэгорыя:Ахен]] [[Катэгорыя:Карл Вялікі]] [[Катэгорыя:Узнагароды Германіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1950 годзе]] 49wpyo6hiwny7wah5zyhkpbn4c68kl4 5132772 5132770 2026-04-26T15:46:05Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5132772 wikitext text/x-wiki {{Картка ўзнагароды |Назва = Міжнародная прэмія імя Карла Вялікага |Выява = |Выява стужка = |Выява2ст = |Выява стужка2ст = |Выява3ст = |Выява стужка3ст = |Памер выявы = 158px |Памер стужкі = |Арыгінальная назва = {{lang-de|Internationaler Karlspreis zu Aachen}} |Дэвіз = |Краіна = {{Сцягафікацыя|Германія}} |Рэгіён = |Тып = Прэмія |Каму ўручаецца = Асобам і арганізацыям |Кім уручаецца = Таварыства па прысуджэнні Міжнароднай прэміі Карла Вялікага |Падставы = За выдатны ўклад у аб'яднанне Еўропы |Аўтар праекта = Курт Пфайфер |Дата заснавання = 1950 |Статус = Уручаецца |Першае ўзнагароджанне = [[1950]] |Апошняе ўзнагароджанне = [[2026]] |Колькасць = |Матэрыял = |Вага = |Памеры = |Старэйшая ўзнагарода = |Малодшая ўзнагарода = |Адпавядае = |Сайт = http://www.karlspreis.de/en/ |Вікісховішча = Charlemagne Prize }} [[Файл:Aachen BW 2016-07-09 11-56-24.jpg|міні|[[Ахенская ратуша]], у якой традыцыйна праходзіць уручэнне ўзнагароды]] '''Міжнаро́дная прэ́мія імя́ Ка́рла Вялі́кага''' ({{lang-de|Internationaler Karlspreis zu Aachen}}, да 1988 года — ''Internationaler Karlspreis der Stadt Aachen'', {{lang-en|Charlemagne Prize}}, {{lang-fr|Prix Charlemagne}}) — прэстыжная еўрапейская ўзнагарода, якая прысуджаецца за выдатны ўклад у аб'яднанне Еўропы. Прэмія ўручаецца штогод з 1950 года германскім горадам [[Ахен]]. Узнагарода названа ў гонар [[Карл Вялікі|Карла Вялікага]], заснавальніка [[Франкская дзяржава|Франкскай імперыі]] і фактычнага стваральніка [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]], які кіраваў дзяржавай са сваёй рэзідэнцыі ў Ахене і ўпершыню пасля падзення Заходняй Рымскай імперыі аб'яднаў Заходнюю Еўропу<ref name="karls_en">{{cite web|url=http://www.karlspreis.de/en/|title=The International Charlemagne Prize of Aachen|publisher=Stiftung Internationaler Karlspreis zu Aachen|lang=en|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Традыцыйна цырымонія ўручэння адбываецца ў свята [[Ушэсце|Ушэсця Гасподняга]] ў Каранацыйнай зале [[Ахенская ратуша|Ахенскай ратушы]]. Патронамі фонду прэміі з'яўляюцца кароль Бельгіі [[Філіп (кароль Бельгіі)|Філіп]], кароль Іспаніі [[Філіп VI (кароль Іспаніі)|Філіп VI]] і Вялікі герцаг Люксембурга [[Анры (вялікі герцаг люксембургскі)|Анры]]<ref name="karls_en"/>. == Гісторыя == Заснаванне прэміі было ініцыявана 19 снежня 1949 года, калі Курт Пфайфер прадставіў на пасяджэнні заснаванай ім чытацкай групы «Corona Legentium Aquensis» свае прапановы. Ён адзначыў<ref name="karls_en"/>: {{цытата|Мы маем гонар прапанаваць штогадовае ўручэнне міжнароднай прэміі за найкаштоўнейшы ўклад у развіццё заходнееўрапейскага паразумення і працы на карысць грамадства, а таксама на карысць чалавецтва і міру ва ўсім свеце. Гэты ўклад можа быць у сферы літаратурнай, навуковай, эканамічнай ці палітычнай дзейнасці.}} Спонсары прэміі і прадстаўнікі горада Ахена называюць Карла Вялікага заснавальнікам заходняй культуры і падкрэсліваюць, што ў часы яго кіравання горад быў духоўным і палітычным цэнтрам усёй цяперашняй Заходняй Еўропы. Першая прэмія Карла Вялікага была прысуджана [[Рыхард Мікалаус Кудэнговэ-Калергі|Рыхарду Кудэнговэ-Калергі]], заснавальніку [[Пан'еўрапейскі саюз|Пан'еўрапейскага саюза]]<ref name="karls_en"/>. Пасля ўручэння ўзнагароды італьянскаму прэм'ер-міністру [[Альчыдэ дэ Гасперы]] ў 1952 годзе Міжнародная прэмія Карла Вялікага неаднаразова накіроўвала пасланні, якія выходзілі далёка за межы Германіі і спрыялі ідэі еўрапейскага адзінства. Спіс лаўрэатаў прэміі фактычна адлюстроўвае гісторыю працэсу еўрапейскай інтэграцыі. Яе атрымлівалі як бацькі-заснавальнікі аб'яднанай Еўропы, такія як Рабер Шуман, Жан Манэ і Конрад Адэнаўэр, так і тыя, хто ўвасабляў надзею на далейшую інтэграцыю<ref name="karls_en"/>. Спонсары падкрэсліваюць, што прэмія з'яўляецца не толькі выразам удзячнасці за шматгадовыя заслугі ў імя адзінства Еўропы, але і заахвочваннем, якое скіравана ў будучыню. Яны цытуюць Курта Пфайфера<ref name="karls_en"/>: {{цытата|Прэмія Карла Вялікага скіравана ў будучыню, і ў той жа час яна ўвасабляе сабой абавязак — абавязак найвышэйшай этычнай каштоўнасці. Яна накіравана на добраахвотнае аб'яднанне еўрапейскіх народаў без усялякага прымусу, каб у сваёй новай сіле яны маглі абараняць найвышэйшыя зямныя даброты — свабоду, чалавечнасць і мір — і гарантаваць будучыню сваіх дзяцей і ўнукаў.}} У красавіку 2008 года арганізатары прэміі сумесна з [[Еўрапейскі парламент|Еўрапейскім парламентам]] заснавалі новую Еўрапейскую маладзёжную прэмію Карла Вялікага. Гэтая ўзнагарода адзначае ўклад маладых людзей у працэс еўрапейскай інтэграцыі<ref name="europarl">{{cite web|url=http://www.charlemagneyouthprize.eu/en/|title=European Charlemagne Youth Prize|publisher=[[Еўрапейскі парламент]]|lang=en|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. З 2019 года Акадэмія прэміі Карла Вялікага таксама штогод выдзяляе стыпендыі для падтрымкі даследчыкаў, якія працуюць над пытаннямі, звязанымі з будучай інтэграцыяй Еўропы<ref>{{cite web |title=Über den ECYP – Der Internationale Karlspreis zu Aachen |url=https://www.karlspreis.de/de/academy/about-the-academy |access-date=26 красавіка 2026 |website=www.karlspreis.de |lang=de}}</ref>. == Характарыстыка == Лаўрэаты прэміі ўзнагароджваюцца спецыяльнай граматай, медалём і сімвалічнай грашовай прэміяй у памеры 5 тысяч [[Еўра|еўра]]. На аверсе памятнага медаля адлюстраваны сам імператар Карл Вялікі і старадаўняя пячатка горада Ахена XII стагоддзя, а на рэверсе гравіруецца канкрэтная заслуга лаўрэата перад еўрапейскімі народамі. У якасці ўзнагароджанага «мерапрыемства» ў 2002 годзе гонару была ўдастоена агульнаеўрапейская валюта еўра<ref name="karls_en"/>. == Лаўрэаты прэміі == {| class="wikitable sortable" ! Год !! Лаўрэат !! Краіна !! Абгрунтаванне |- | 1950 || [[Рыхард Мікалаус Кудэнговэ-Калергі]] || {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} || За працу ўсяго жыцця па стварэнні Злучаных Штатаў Еўропы. |- | 1951 || [[Хендрык Бругманс]] || {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} || За нястомную працу на карысць еўрапейскага аб'яднання. |- | 1952 || [[Альчыдэ дэ Гасперы]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За пастаяннае спрыянне еўрапейскаму аб'яднанню. |- | 1953 || [[Жан Манэ]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За стваральны ўклад у справу еўрапейскага аб'яднання. |- | 1954 || [[Конрад Адэнаўэр]] || {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За мэтанакіраванае планаванне і практычнае стварэнне асноў еўрапейскага аб'яднання. |- | 1955 || [[Уінстан Чэрчыль]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За заслугі ў абароне найвышэйшага чалавечага дабра — свабоды. |- | 1956 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1957 || [[Поль-Анры Спаак]] || {{Сцягафікацыя|Бельгія}} || За выдатныя заслугі ў федэральным аб'яднанні еўрапейскіх дзяржаў. |- | 1958 || [[Рабер Шуман]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За вялікія дасягненні ў стварэнні першых практычных асноў еўрапейскай федэрацыі. |- | 1959 || [[Джордж Маршал]] || {{Сцягафікацыя|ЗША}} || За выдатныя заслугі ў эканамічным аднаўленні Еўропы праз план Маршала. |- | 1960 || [[Жазеф Беш]] || {{Сцягафікацыя|Люксембург}} || За працу ўсяго жыцця і вялікія заслугі ў аб'яднанні Еўропы. |- | 1961 || [[Вальтэр Хальштайн]] || {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За нястомную, мэтанакіраваную працу для Еўрапейскай Федэрацыі. |- | 1962 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1963 || [[Эдвард Хіт]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За нястомныя намаганні па інтэграцыі Вялікабрытаніі ў рух аб'яднання. |- | 1964 || [[Антоніа Сеньі]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За працу жыцця на карысць саюза народаў Еўропы ў палітычнай супольнасці. |- | 1965 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1966 || [[Енс Ота Краг]] || {{Сцягафікацыя|Данія}} || За рашучую пазіцыю і мэтанакіраваную палітыку еўрапейскага супрацоўніцтва. |- | 1967 || [[Іозеф Лунс]] || {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} || За нястомную і непахісную прыхільнасць аб'яднанню ўсіх свабодных народаў Еўропы. |- | 1968 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1969 || [[Еўрапейская камісія]] || {{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}} || За вялікія заслугі ў еўрапейскім аб'яднанні. |- | 1970 || [[Франсуа Сейду Форнье дэ Клазон]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За глыбокае веданне раманскага і германскага інтэлектуальнага жыцця. |- | 1971 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1972 || [[Рой Джэнкінс]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За рашучую абарону членства Вялікабрытаніі ў Еўрапейскай супольнасці. |- | 1973 || [[Сальвадор дэ Мадарыяга]] || {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || За жыццё і працу, мужную крытыку і перспектыўныя ідэі. |- | 1974 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1975 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1976 || [[Леа Тындэманс]] || {{Сцягафікацыя|Бельгія}} || За непахісную прыхільнасць адзінству Еўропы. |- | 1977 || [[Вальтэр Шэель]] || {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За заслугі ў прасоўванні адказнага супрацоўніцтва Федэратыўнай Рэспублікі Германія. |- | 1978 || [[Канстантынас Караманліс]] || {{Сцягафікацыя|Грэцыя}} || За нястомныя намаганні па інтэграцыі сваёй краіны ў Еўрапейскую супольнасць. |- | 1979 || [[Эміліа Каломба]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За працу ўсяго жыцця, прысвечаную еўрапейскай інтэграцыі. |- | 1980 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1981 || [[Сімона Вейль]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За працу па аб'яднанні Еўропы і рашучую абарону дэмакратыі. |- | 1982 || [[Хуан Карлас I]] || {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || За рашучую працу на карысць Еўропы, аб'яднанай з Іспаніяй. |- | 1983 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1984 || [[Карл Картэнс]] || {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За нястомныя намаганні па садзейнічанні палітычнаму, эканамічнаму і культурнаму аб'яднанню. |- | 1985 || colspan="3" | ''Прэмія не прысуджалася'' |- | 1986 || Народ [[Люксембург]]а || {{Сцягафікацыя|Люксембург}} || За прыкладную і непахісную прыхільнасць аб'яднанню народаў Еўропы. |- | 1987 || [[Генры Кісінджэр]] || {{Сцягафікацыя|ЗША}} || За паспяховыя намаганні на карысць міру і паразумення. |- | 1988 || [[Франсуа Мітэран]] і [[Гельмут Коль]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} / {{Сцягафікацыя|Германія|ФРГ}} || За іх пастаянныя і паспяховыя намаганні па дасягненні трывалага сяброўства паміж іх краінамі. |- | 1989 || [[Брат Ражэ]] || {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} || За яго прыклад даверу, прымірэння і супольнасці. |- | 1990 || [[Дзьюла Хорн]] || {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} || За заслугі ў праяўленні салідарнасці паміж народамі Еўропы на Усходзе і Захадзе. |- | 1991 || [[Вацлаў Гавел]] || {{Сцягафікацыя|Чэхаславакія}} || За адданасць духу свабоды і ўмацаванне міру ў сваёй краіне і ва ўсёй Еўропе. |- | 1992 || [[Жак Дэлор]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За нястомныя і рашучыя намаганні, накіраваныя на палітычнае і эканамічнае аб'яднанне Еўропы. |- | 1993 || [[Феліпэ Гансалес]] || {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || За непахісную і гарачую прыхільнасць еўрапейскаму аб'яднанню. |- | 1994 || [[Гру Харлем Брунтлан]] || {{Сцягафікацыя|Нарвегія}} || За еўрапейскую прыхільнасць і намаганні ва ўсім свеце за сацыяльную справядлівасць. |- | 1995 || [[Франц Ураніцкі]] || {{Сцягафікацыя|Аўстрыя}} || За шматгадовую непахісную прыхільнасць умацаванню Еўропы. |- | 1996 || [[Беатрыкс]] || {{Сцягафікацыя|Нідэрланды}} || За асабісты ўклад у пераадоленне рознагалоссяў і ўмацаванне супольнасці. |- | 1997 || [[Раман Герцаг]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За нястомныя намаганні па садзейнічанні паразуменню і міру ў Еўропе. |- | 1998 || [[Браніслаў Герэмек]] || {{Сцягафікацыя|Польшча}} || За мужную і бясстрашную прыхільнасць да адзінства Еўропы. |- | 1999 || [[Тоні Блэр]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За асабістую прыхільнасць міру ў Паўночнай Ірландыі і прыхільнасць Вялікабрытаніі Еўрапейскаму Саюзу. |- | 2000 || [[Біл Клінтан]] || {{Сцягафікацыя|ЗША}} || За партнёрства і супрацоўніцтва з еўрапейскімі дзяржавамі ў пашырэнні і паглыбленні саюза. |- | 2001 || [[Дзьёрдзь Конрад]] || {{Сцягафікацыя|Венгрыя}} || За выдатныя дасягненні як еўрапейскага гуманіста і грамадзяніна свету. |- | 2002 || Валюта [[Еўра]] || {{Сцягафікацыя|Еўрапейскі Саюз}} || За прасоўванне аб'яднанай Еўропы ў палітычным, эканамічным і духоўна-культурным плане. |- | 2003 || [[Валеры Жыскар д’Эстэн]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За працу ўсяго жыцця і гістарычную задачу па распрацоўцы канстытуцыі для Аб'яднанай Еўропы. |- |rowspan="2"| 2004 || [[Пэт Кокс]] || {{Сцягафікацыя|Ірландыя}} || За выдатныя асабістыя дасягненні ў пашырэнні і дэмакратызацыі Саюза. |- | [[Ян Павел II]] (Надзвычайная прэмія) || {{Сцягафікацыя|Ватыкан}} / {{Сцягафікацыя|Польшча}} || У знак прызнання яго працы ў імя адзінства Еўропы. |- | 2005 || [[Карла Адзеліа Чампі]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За дасягненні ўсяго жыцця ў справе еўрапейскай інтэграцыі. |- | 2006 || [[Жан-Клод Юнкер]] || {{Сцягафікацыя|Люксембург}} || За прыкладную працу на карысць сацыяльнай і аб'яднанай Еўропы. |- | 2007 || [[Хаўер Салана]] || {{Сцягафікацыя|Іспанія}} || За прыкладную працу на карысць міру ў Еўропе і міру ва ўсім свеце. |- | 2008 || [[Ангела Меркель]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За выдатныя асабістыя дасягненні ў аб'яднанні Еўрапейскага Саюза. |- | 2009 || [[Андрэа Рыкардзі]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За прыхільнасць больш мірнаму і справядліваму свету. |- | 2010 || [[Дональд Туск]] || {{Сцягафікацыя|Польшча}} || За прыкладную прыхільнасць паразуменню, партнёрству і прагрэсу ў працэсе еўрапейскага аб'яднання. |- | 2011 || [[Жан-Клод Трышэ]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За выдатныя заслугі ў Валютным саюзе і стабільнасці еўра. |- | 2012 || [[Вольфганг Шойбле]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За значныя дасягненні ў пераадоленні падзелу і ўмацаванні Еўропы. |- | 2013 || [[Даля Грыбаўскайтэ]] || {{Сцягафікацыя|Літва}} || За значныя заслугі перад Еўрапейскім Саюзам і інтэграцыйнае развіццё рэгіёна Балтыйскага мора. |- | 2014 || [[Херман Ван Рампёй]] || {{Сцягафікацыя|Бельгія}} || За значныя дасягненні як пасярэдніка і рухаючай сілы еўрапейскага аб'яднання. |- | 2015 || [[Марцін Шульц]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За значны ўклад ва ўмацаванне ролі Парламента і дэмакратычнай легітымнасці ЕС. |- | 2016 || [[Францыск (Папа Рымскі)|Францыск]] || {{Сцягафікацыя|Ватыкан}} / {{Сцягафікацыя|Аргенціна}} || За выдатную прыхільнасць міру, паразуменню і міласэрнасці ў еўрапейскім грамадстве. |- | 2017 || [[Цімаці Гартан Эш]] || {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}} || За выдатную працу па фарміраванні бачання аб'яднанай, свабоднай Еўропы. |- | 2018 || [[Эманюэль Макрон]] || {{Сцягафікацыя|Францыя}} || За натхняльнае бачанне перазаснавання еўрапейскага праекта і гарачую барацьбу супраць нацыяналізму. |- | 2019 || [[Антоніу Гутэрыш]] || {{Сцягафікацыя|Партугалія}} || За выдатную прыхільнасць актывізацыі і ўмацаванню шматбаковага супрацоўніцтва. |- | 2020/2021 || [[Клаус Яханіс]] || {{Сцягафікацыя|Румынія}} || За выдатныя заслугі як барацьбіта за еўрапейскую свабоду, дэмакратыю і вяршэнства права. |- | 2022 || [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]], [[Марыя Аляксандраўна Калеснікава|Марыя Калеснікава]], [[Вераніка Валер’еўна Цапкала|Вераніка Цапкала]] || {{Сцягафікацыя|Беларусь}} || За прыкладную прыхільнасць свабодзе, дэмакратыі, вяршэнству права і абароне правоў чалавека ў Еўропе. |- | 2023 || [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]] і [[Украінцы|ўкраінскі народ]] || {{Сцягафікацыя|Украіна}} || За мужную барацьбу за свабоду, самавызначэнне, дэмакратыю і абарону еўрапейскіх каштоўнасцей. |- | 2024 || [[Пінхас Саламонавіч Гольдшміт|Пінхас Гольдшміт]] і яўрэйскія абшчыны ў Еўропе || {{Сцягафікацыя|Швейцарыя}} / {{Сцягафікацыя|Расія}} || Як сігнал супраць антысемітызму, гвалту і нянавісці, за талерантнасць, дыялог і паразуменне. |- | 2025 || [[Урсула фон дэр Ляен]] || {{Сцягафікацыя|Германія}} || За выдатную прыхільнасць еўрапейскаму адзінству, бяспецы і канкурэнтаздольнасці. |- | 2026 || [[Марыа Драгі]] || {{Сцягафікацыя|Італія}} || За гістарычныя заслугі ў еўрапейскім аб'яднанні<ref>{{cite web | title=Karlspreis für Mario Draghi: "Den Euro gerettet" | website=Deutsche Welle | date=17 студзеня 2026 | url=https://www.dw.com/de/internationaler-karlspreis-zu-aachen-mario-draghi-euro-ex-ezb-chef-eu-italien/a-75547781 | language=de | accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Міжнародныя прэміі]] [[Катэгорыя:Ахен]] [[Катэгорыя:Карл Вялікі]] [[Катэгорыя:Узнагароды Германіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1950 годзе]] 6fs21k1lf8w9ff4f3r8tp57uy47hat3 0 806997 5132771 2026-04-26T15:45:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Анры (вялікі герцаг Люксембурга)]] 5132771 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Анры (вялікі герцаг Люксембурга)]] 9wey11ntyte6jtx1z0d2k2rxd2jt1yq 0 806998 5132790 2026-04-26T16:06:56Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Лёгкаатлет}} '''Себасцьян Саве''' ({{lang-en|Sabastian Sawe}}; {{ВД-Прэамбула}}) — кенійскі лёгкаатлет, сусветны рэкардсмен у марафонскім бегу. 26 красавіка 2026 года на [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] ён усталяваў сусветны рэкорд, пераадолеўшы дыстанцыю за 1 га...» 5132790 wikitext text/x-wiki {{Лёгкаатлет}} '''Себасцьян Саве''' ({{lang-en|Sabastian Sawe}}; {{ВД-Прэамбула}}) — кенійскі лёгкаатлет, сусветны рэкардсмен у марафонскім бегу. 26 красавіка 2026 года на [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] ён усталяваў сусветны рэкорд, пераадолеўшы дыстанцыю за 1 гадз. 59 мін. 30 сек. Так упершыню ў гісторыі чалавек прабег [[марафон]] хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Саве Себасцьян}} [[Катэгорыя:Лёгкаатлеты Кеніі]] iqkqcfkefjdm1p3tmyor8h3pjxjml4y 5132791 5132790 2026-04-26T16:08:23Z JerzyKundrat 174 5132791 wikitext text/x-wiki {{Лёгкаатлет}} '''Себасцьян Саве''' ({{lang-en|Sabastian Sawe}}; {{ВД-Прэамбула}}) — кенійскі лёгкаатлет, сусветны рэкардсмен у [[марафонскі бег|марафонскім бегу]] (2026). 26 красавіка 2026 года на [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] ён усталяваў сусветны рэкорд, пераадолеўшы дыстанцыю за 1 гадз. 59 мін. 30 сек. Так упершыню ў гісторыі чалавек прабег [[марафон]] хутчэй як за дзве гадзіны ў межах афіцыйнага спаборніцтва. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Саве Себасцьян}} [[Катэгорыя:Лёгкаатлеты Кеніі]] hs4a8m6gy6drzdxfj14jl8acbkok4ly 0 806999 5132801 2026-04-26T16:19:36Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «[[Файл:2025 London Marathon - 17.jpg|thumb|Лонданскі марафон 2025.]] '''Лонданскі марафон''' ({{lang-en|London Marathon}}) — адно з самых маштабных і прэстыжных штогадовых спаборніцтваў па бегу ў свеце, ладзіцца ў [[Лондан]]е з 1981 года. Звычайна праходзіць у красавіку. У забегу ўдзельніча...» 5132801 wikitext text/x-wiki [[Файл:2025 London Marathon - 17.jpg|thumb|Лонданскі марафон 2025.]] '''Лонданскі марафон''' ({{lang-en|London Marathon}}) — адно з самых маштабных і прэстыжных штогадовых спаборніцтваў па бегу ў свеце, ладзіцца ў [[Лондан]]е з 1981 года. Звычайна праходзіць у красавіку. У забегу ўдзельнічаюць дзясяткі тысяч чалавек (напрыклад, у 2016 годзе было каля 38 тысяч удзельнікаў ва ўзросце ад 11 да 88 гадоў). Дыстанцыя складае класічныя 42,195 км. Стартуе ў Грынвічскім парку, фініш каля [[Букінгемскі палац|Букінгемскага палаца]]. Шлях пралягае праз гістарычныя мясціны Лондана ([[Таўэрскі мост]], фінансавы квартал Канары-Уорф, набярэжная [[Тэмза|Тэмзы]]). {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Спорт у Лондане]] dpd9fipvzuf8b3nv9o305mvkwyqm6w4 5132803 5132801 2026-04-26T16:24:02Z JerzyKundrat 174 5132803 wikitext text/x-wiki [[Файл:2025 London Marathon - 17.jpg|thumb|Лонданскі марафон 2025.]] '''Лонданскі марафон''' ({{lang-en|London Marathon}}) — адно з самых маштабных і прэстыжных штогадовых спаборніцтваў па бегу ў свеце, ладзіцца ў [[Лондан]]е з 1981 года. Звычайна праходзіць у красавіку. У забегу ўдзельнічаюць дзясяткі тысяч чалавек (напрыклад, у 2016 годзе было каля 38 тысяч удзельнікаў ва ўзросце ад 11 да 88 гадоў). Дыстанцыя складае класічныя для [[марафон]]а 42,195 км. Забег стартуе ў [[Грынвіцкі парк|Грынвіцкім парку]], фініш каля [[Букінгемскі палац|Букінгемскага палаца]]. Шлях пралягае праз гістарычныя мясціны Лондана ([[Таўэрскі мост]], фінансавы квартал Канары-Уорф, набярэжная [[Тэмза|Тэмзы]]). 26 красавіка 2026 года кеніец [[Себасцьян Саве]] пераадолеў дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны, у межах афіцыйнага спаборніцтва гэта адбылося ўпершыню ў свеце. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Спорт у Лондане]] ngwl8ilwpk6rpdu8dyvcamn4e5ucoju 5132805 5132803 2026-04-26T16:25:59Z JerzyKundrat 174 5132805 wikitext text/x-wiki [[Файл:2025 London Marathon - 17.jpg|thumb|Лонданскі марафон 2025.]] '''Лонданскі марафон''' ({{lang-en|London Marathon}}) — адно з самых маштабных і прэстыжных штогадовых спаборніцтваў па бегу ў свеце, ладзіцца ў [[Лондан]]е з 1981 года. Звычайна праходзіць у красавіку. У забегу ўдзельнічаюць дзясяткі тысяч чалавек (напрыклад, у 2016 годзе было каля 38 тысяч удзельнікаў ва ўзросце ад 11 да 88 гадоў). Дыстанцыя складае класічныя для [[марафон]]а 42,195 км. Забег стартуе ў [[Грынвіцкі парк|Грынвіцкім парку]], фініш каля [[Букінгемскі палац|Букінгемскага палаца]]. Шлях пралягае праз гістарычныя мясціны Лондана ([[Таўэрскі мост]], фінансавы квартал Канары-Уорф, набярэжная [[Тэмза|Тэмзы]]). 26 красавіка 2026 года кеніец [[Себасцьян Саве]] пераадолеў марафонскую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны, у межах афіцыйнага спаборніцтва гэта адбылося ўпершыню ў свеце. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Спорт у Лондане]] 96mz63lfcgo0qug2a6v72n0382dk0oi 0 807000 5132816 2026-04-26T16:43:20Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Уладзімір Юр’евіч Монзуль]] 5132816 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Уладзімір Юр’евіч Монзуль]] nm2gbre2dwpj1g61jdvjt7olare1grl 0 807001 5132821 2026-04-26T16:45:57Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Навуковец |Імя = Уладзімір Монзуль |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|20|4|1989}} |Месца нараджэння = [[Мінск]], [[Беларуская ССР]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {...» 5132821 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Уладзімір Монзуль |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|20|4|1989}} |Месца нараджэння = [[Мінск]], [[Беларуская ССР]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Род дзейнасці = [[гісторык]], [[архівіст]] |Месца працы = [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]] |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Гістарычны факультэт БДУ]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = }} '''Уладзі́мір Ю́р’евіч Мо́нзуль''' ({{ДН|20|4|1989}}, [[Мінск]]) — беларускі [[гісторык]] і [[архівіст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 красавіка 1989 года ў [[Мінск]]у. Скончыў [[Гімназія|Мінскую лінгвістычную гімназію]] і [[Ліцэй № 2 (Мінск)|ліцэй №&nbsp;2]]. Пасля заканчэння школы паступіў на [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], які скончыў у 2011 годзе (выпускаўся з кафедры гісторыі старажытнага свету і сярэдніх вякоў). У 2012 годзе скончыў магістратуру, у 2016 годзе — аспірантуру БДУ<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/385310|title=Найлепшы архівіст Беларусі — 2020 аднойчы данёс на суседзяў. У 2025‑м яго самога асудзілі за палітыку|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=9 студзеня 2026|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="viasna">{{cite web|url=https://prisoners.spring96.org/be/person/uladzimir-monzul|title=Уладзімір Монзуль|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Свой працоўны шлях пачынаў лабарантам у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]], потым працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам [[Нясвіж (музей-запаведнік)|Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж»]]{{sfn|Монзуль|2018|с=63}}. З [[2017]] года перайшоў на працу ў [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]] на пасаду вядучага архівіста. Пазней стаў намеснікам загадчыка аддзела інфармацыйна-пошукавых сістэм. Па выніках 2020 года быў прызнаны найлепшым архівістам Беларусі. У вольны час захапляўся інтэлектуальнымі гульнямі ([[Квіз|квізамі]]). Пасля сакавіка 2025 года быў звольнены з Нацыянальнага архіва<ref name="nn"/>. == Навуковая дзейнасць == З’яўляецца аўтарам больш як 20 навуковых публікацый. Сфера навуковых інтарэсаў ахоплівае гісторыю [[Старажытны Рым|Старажытнага Рыма]] і гісторыю [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларусі савецкага перыяду]]. Па антычнай тэматыцы даследаваў грамадзянска-прававы статус [[Саюзнікі (Старажытны Рым)|італійскіх саюзнікаў]] Рыма, дзейнасць [[Браты Гракхі|братоў Гракхаў]] і палітычную барацьбу ў эпоху позняй [[Рымская рэспубліка|Рэспублікі]]. Па гісторыі Савецкай Беларусі вывучаў [[Гісторыя паўсядзённасці|паўсядзённае жыццё]] мінчан у 1944—1953 гадах, [[Дзяржаўны знак якасці СССР]], планы пабудовы [[Атамная электрастанцыя|атамных электрастанцый]] у рэспубліцы, а таксама становішча [[Іслам у Беларусі|мусульманскіх абшчын]] у БССР<ref name="nn"/>{{sfn|Монзуль|2018|с=63}}. == Палітычны пераслед == Паводле звестак праваабаронцаў, 19 кастрычніка 2020 года У.&nbsp;Ю.&nbsp;Монзуль зрабіў палітычны данос у міліцыю, паведаміўшы пра ўлётку з заклікам да [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|ўсебеларускай забастоўкі]], якую ён знайшоў на дошцы аб’яў у пад’ездзе дома па [[Вуліца Алеся Бачылы (Мінск)|вуліцы Алеся Бачылы]] ў Мінску<ref name="nn"/><ref name="viasna"/>. У 2025 годзе [[Брэсцкі абласны суд]] асудзіў Уладзіміра Монзуля паводле частак 1 і 2 артыкула 361-4 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь]] («садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці»), а таксама часткі 1 артыкула 130 («распальванне варожасці»). Суд прызначыў яму пакаранне ў выглядзе абмежавання волі без накіравання ў [[Папраўчая ўстанова адкрытага тыпу|папраўчую ўстанову адкрытага тыпу]] (так званая «[[хатняя хімія]]»). 9 студзеня 2026 года ён быў унесены ў афіцыйны [[Спіс асоб, якія маюць дачыненне да экстрэмісцкай дзейнасці|пералік грамадзян, якія маюць дачыненне да экстрэмісцкай дзейнасці]]<ref name="viasna"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Монзуль В. |загаловак=Мирный атом в БССР |выданне=Беларуская думка |тып=часопіс |год=2018 |нумар=1 |старонкі=63—70 |спасылка=https://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |ref=Монзуль}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Монзуль Уладзімір Юр’евіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Архівісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта БДУ]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі НГКМЗ «Нясвіж»]] 8nhl6rtf96n5bm73n3pukb5cx3le2e4 5132822 5132821 2026-04-26T16:46:09Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5132822 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Монзуль}} {{Навуковец |Імя = Уладзімір Монзуль |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|20|4|1989}} |Месца нараджэння = [[Мінск]], [[Беларуская ССР]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Род дзейнасці = [[гісторык]], [[архівіст]] |Месца працы = [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]] |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Гістарычны факультэт БДУ]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = }} '''Уладзі́мір Ю́р’евіч Мо́нзуль''' ({{ДН|20|4|1989}}, [[Мінск]]) — беларускі [[гісторык]] і [[архівіст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 красавіка 1989 года ў [[Мінск]]у. Скончыў [[Гімназія|Мінскую лінгвістычную гімназію]] і [[Ліцэй № 2 (Мінск)|ліцэй №&nbsp;2]]. Пасля заканчэння школы паступіў на [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], які скончыў у 2011 годзе (выпускаўся з кафедры гісторыі старажытнага свету і сярэдніх вякоў). У 2012 годзе скончыў магістратуру, у 2016 годзе — аспірантуру БДУ<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/385310|title=Найлепшы архівіст Беларусі — 2020 аднойчы данёс на суседзяў. У 2025‑м яго самога асудзілі за палітыку|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=9 студзеня 2026|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="viasna">{{cite web|url=https://prisoners.spring96.org/be/person/uladzimir-monzul|title=Уладзімір Монзуль|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Свой працоўны шлях пачынаў лабарантам у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]], потым працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам [[Нясвіж (музей-запаведнік)|Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж»]]{{sfn|Монзуль|2018|с=63}}. З [[2017]] года перайшоў на працу ў [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]] на пасаду вядучага архівіста. Пазней стаў намеснікам загадчыка аддзела інфармацыйна-пошукавых сістэм. Па выніках 2020 года быў прызнаны найлепшым архівістам Беларусі. У вольны час захапляўся інтэлектуальнымі гульнямі ([[Квіз|квізамі]]). Пасля сакавіка 2025 года быў звольнены з Нацыянальнага архіва<ref name="nn"/>. == Навуковая дзейнасць == З’яўляецца аўтарам больш як 20 навуковых публікацый. Сфера навуковых інтарэсаў ахоплівае гісторыю [[Старажытны Рым|Старажытнага Рыма]] і гісторыю [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларусі савецкага перыяду]]. Па антычнай тэматыцы даследаваў грамадзянска-прававы статус [[Саюзнікі (Старажытны Рым)|італійскіх саюзнікаў]] Рыма, дзейнасць [[Браты Гракхі|братоў Гракхаў]] і палітычную барацьбу ў эпоху позняй [[Рымская рэспубліка|Рэспублікі]]. Па гісторыі Савецкай Беларусі вывучаў [[Гісторыя паўсядзённасці|паўсядзённае жыццё]] мінчан у 1944—1953 гадах, [[Дзяржаўны знак якасці СССР]], планы пабудовы [[Атамная электрастанцыя|атамных электрастанцый]] у рэспубліцы, а таксама становішча [[Іслам у Беларусі|мусульманскіх абшчын]] у БССР<ref name="nn"/>{{sfn|Монзуль|2018|с=63}}. == Палітычны пераслед == Паводле звестак праваабаронцаў, 19 кастрычніка 2020 года У.&nbsp;Ю.&nbsp;Монзуль зрабіў палітычны данос у міліцыю, паведаміўшы пра ўлётку з заклікам да [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|ўсебеларускай забастоўкі]], якую ён знайшоў на дошцы аб’яў у пад’ездзе дома па [[Вуліца Алеся Бачылы (Мінск)|вуліцы Алеся Бачылы]] ў Мінску<ref name="nn"/><ref name="viasna"/>. У 2025 годзе [[Брэсцкі абласны суд]] асудзіў Уладзіміра Монзуля паводле частак 1 і 2 артыкула 361-4 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь]] («садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці»), а таксама часткі 1 артыкула 130 («распальванне варожасці»). Суд прызначыў яму пакаранне ў выглядзе абмежавання волі без накіравання ў [[Папраўчая ўстанова адкрытага тыпу|папраўчую ўстанову адкрытага тыпу]] (так званая «[[хатняя хімія]]»). 9 студзеня 2026 года ён быў унесены ў афіцыйны [[Спіс асоб, якія маюць дачыненне да экстрэмісцкай дзейнасці|пералік грамадзян, якія маюць дачыненне да экстрэмісцкай дзейнасці]]<ref name="viasna"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Монзуль В. |загаловак=Мирный атом в БССР |выданне=Беларуская думка |тып=часопіс |год=2018 |нумар=1 |старонкі=63—70 |спасылка=https://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |ref=Монзуль}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Монзуль Уладзімір Юр’евіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Архівісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта БДУ]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі НГКМЗ «Нясвіж»]] t5ugh0f6bi3au4irtk6uj43ttbh7scy 5132823 5132822 2026-04-26T16:46:19Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132823 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Монзуль}} {{Навуковец |Імя = Уладзімір Монзуль |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|20|4|1989}} |Месца нараджэння = [[Мінск]], [[Беларуская ССР]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Род дзейнасці = [[гісторык]], [[архівіст]] |Месца працы = [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]] |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Гістарычны факультэт БДУ]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = }} '''Уладзі́мір Ю́р’евіч Мо́нзуль''' ({{ДН|20|4|1989}}, [[Мінск]]) — беларускі [[гісторык]] і [[архівіст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 красавіка 1989 года ў [[Мінск]]у. Скончыў [[Гімназія|Мінскую лінгвістычную гімназію]] і [[Ліцэй № 2 (Мінск)|ліцэй №&nbsp;2]]. Пасля заканчэння школы паступіў на [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], які скончыў у 2011 годзе (выпускаўся з кафедры гісторыі старажытнага свету і сярэдніх вякоў). У 2012 годзе скончыў магістратуру, у 2016 годзе — аспірантуру БДУ<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/385310|title=Найлепшы архівіст Беларусі — 2020 аднойчы данёс на суседзяў. У 2025‑м яго самога асудзілі за палітыку|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=9 студзеня 2026|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="viasna">{{cite web|url=https://prisoners.spring96.org/be/person/uladzimir-monzul|title=Уладзімір Монзуль|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Свой працоўны шлях пачынаў лабарантам у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]], потым працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам [[Нясвіж (музей-запаведнік)|Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж»]]{{sfn|Монзуль|2018|с=63}}. З [[2017]] года перайшоў на працу ў [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]] на пасаду вядучага архівіста. Пазней стаў намеснікам загадчыка аддзела інфармацыйна-пошукавых сістэм. Па выніках 2020 года быў прызнаны найлепшым архівістам Беларусі. У вольны час захапляўся інтэлектуальнымі гульнямі ([[Квіз|квізамі]]). Пасля сакавіка 2025 года быў звольнены з Нацыянальнага архіва<ref name="nn"/>. == Навуковая дзейнасць == З’яўляецца аўтарам больш як 20 навуковых публікацый. Сфера навуковых інтарэсаў ахоплівае гісторыю [[Старажытны Рым|Старажытнага Рыма]] і гісторыю [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларусі савецкага перыяду]]. Па антычнай тэматыцы даследаваў грамадзянска-прававы статус [[Саюзнікі (Старажытны Рым)|італійскіх саюзнікаў]] Рыма, дзейнасць [[Браты Гракхі|братоў Гракхаў]] і палітычную барацьбу ў эпоху позняй [[Рымская рэспубліка|Рэспублікі]]. Па гісторыі Савецкай Беларусі вывучаў [[Гісторыя паўсядзённасці|паўсядзённае жыццё]] мінчан у 1944—1953 гадах, [[Дзяржаўны знак якасці СССР]], планы пабудовы [[Атамная электрастанцыя|атамных электрастанцый]] у рэспубліцы, а таксама становішча [[Іслам у Беларусі|мусульманскіх абшчын]] у БССР<ref name="nn"/>{{sfn|Монзуль|2018|с=63}}. == Палітычны пераслед == Паводле звестак праваабаронцаў, 19 кастрычніка 2020 года У.&nbsp;Ю.&nbsp;Монзуль зрабіў палітычны данос у міліцыю, паведаміўшы пра ўлётку з заклікам да [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|ўсебеларускай забастоўкі]], якую ён знайшоў на дошцы аб’яў у пад’ездзе дома па [[Вуліца Алеся Бачылы (Мінск)|вуліцы Алеся Бачылы]] ў Мінску<ref name="nn"/><ref name="viasna"/>. У 2025 годзе [[Брэсцкі абласны суд]] асудзіў Уладзіміра Монзуля паводле частак 1 і 2 артыкула 361-4 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь]] («садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці»), а таксама часткі 1 артыкула 130 («распальванне варожасці»). Суд прызначыў яму пакаранне ў выглядзе абмежавання волі без накіравання ў [[Папраўчая ўстанова адкрытага тыпу|папраўчую ўстанову адкрытага тыпу]] (так званая «[[хатняя хімія]]»). 9 студзеня 2026 года ён быў унесены ў афіцыйны [[Спіс асоб, якія маюць дачыненне да экстрэмісцкай дзейнасці|пералік грамадзян, якія маюць дачыненне да экстрэмісцкай дзейнасці]]<ref name="viasna"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Монзуль В. |загаловак=Мирный атом в БССР |выданне=Беларуская думка |тып=часопіс |год=2018 |нумар=1 |старонкі=63—70 |спасылка=https://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |ref=Монзуль}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Монзуль Уладзімір Юр’евіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Архівісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта БДУ]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі НГКМЗ «Нясвіж»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] gzm703kr2c30o69qo0vsfx2gyvc2ki2 5132824 5132823 2026-04-26T16:47:22Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5132824 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Монзуль}} {{Навуковец |Імя = Уладзімір Монзуль |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|20|4|1989}} |Месца нараджэння = [[Мінск]], [[Беларуская ССР]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Род дзейнасці = [[гісторык]], [[архівіст]] |Месца працы = [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]] |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Гістарычны факультэт БДУ]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = }} '''Уладзі́мір Ю́р’евіч Мо́нзуль''' ({{ДН|20|4|1989}}, [[Мінск]]) — беларускі [[гісторык]] і [[архівіст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 красавіка 1989 года ў [[Мінск]]у. Скончыў [[Мінская лінгвістычная гімназія|Мінскую лінгвістычную гімназію]] і [[Ліцэй № 2 (Мінск)|ліцэй №&nbsp;2]]. Пасля заканчэння школы паступіў на [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], які скончыў у 2011 годзе (выпускаўся з кафедры гісторыі старажытнага свету і сярэдніх вякоў). У 2012 годзе скончыў магістратуру, у 2016 годзе — аспірантуру БДУ<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/385310|title=Найлепшы архівіст Беларусі — 2020 аднойчы данёс на суседзяў. У 2025‑м яго самога асудзілі за палітыку|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=9 студзеня 2026|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="viasna">{{cite web|url=https://prisoners.spring96.org/be/person/uladzimir-monzul|title=Уладзімір Монзуль|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Свой працоўны шлях пачынаў лабарантам у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]], потым працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам [[Нясвіж (музей-запаведнік)|Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж»]]{{sfn|Монзуль|2018|с=63}}. З [[2017]] года перайшоў на працу ў [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]] на пасаду вядучага архівіста. Пазней стаў намеснікам загадчыка аддзела інфармацыйна-пошукавых сістэм. Па выніках 2020 года быў прызнаны найлепшым архівістам Беларусі. У вольны час захапляўся інтэлектуальнымі гульнямі ([[Квіз|квізамі]]). Пасля сакавіка 2025 года быў звольнены з Нацыянальнага архіва<ref name="nn"/>. == Навуковая дзейнасць == З’яўляецца аўтарам больш як 20 навуковых публікацый. Сфера навуковых інтарэсаў ахоплівае гісторыю [[Старажытны Рым|Старажытнага Рыма]] і гісторыю [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларусі савецкага перыяду]]. Па антычнай тэматыцы даследаваў грамадзянска-прававы статус [[Саюзнікі (Старажытны Рым)|італійскіх саюзнікаў]] Рыма, дзейнасць [[Браты Гракхі|братоў Гракхаў]] і палітычную барацьбу ў эпоху позняй [[Рымская рэспубліка|Рэспублікі]]. Па гісторыі Савецкай Беларусі вывучаў [[Гісторыя паўсядзённасці|паўсядзённае жыццё]] мінчан у 1944—1953 гадах, [[Дзяржаўны знак якасці СССР]], планы пабудовы [[Атамная электрастанцыя|атамных электрастанцый]] у рэспубліцы, а таксама становішча [[Іслам у Беларусі|мусульманскіх абшчын]] у БССР<ref name="nn"/>{{sfn|Монзуль|2018|с=63}}. == Палітычны пераслед == Паводле звестак праваабаронцаў, 19 кастрычніка 2020 года У.&nbsp;Ю.&nbsp;Монзуль зрабіў палітычны данос у міліцыю, паведаміўшы пра ўлётку з заклікам да [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|ўсебеларускай забастоўкі]], якую ён знайшоў на дошцы аб’яў у пад’ездзе дома па [[Вуліца Алеся Бачылы (Мінск)|вуліцы Алеся Бачылы]] ў Мінску<ref name="nn"/><ref name="viasna"/>. У 2025 годзе [[Брэсцкі абласны суд]] асудзіў Уладзіміра Монзуля паводле частак 1 і 2 артыкула 361-4 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь]] («садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці»), а таксама часткі 1 артыкула 130 («распальванне варожасці»). Суд прызначыў яму пакаранне ў выглядзе абмежавання волі без накіравання ў [[Папраўчая ўстанова адкрытага тыпу|папраўчую ўстанову адкрытага тыпу]] (так званая «[[хатняя хімія]]»). 9 студзеня 2026 года ён быў унесены ў афіцыйны [[Спіс асоб, якія маюць дачыненне да экстрэмісцкай дзейнасці|пералік грамадзян, якія маюць дачыненне да экстрэмісцкай дзейнасці]]<ref name="viasna"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Монзуль В. |загаловак=Мирный атом в БССР |выданне=Беларуская думка |тып=часопіс |год=2018 |нумар=1 |старонкі=63—70 |спасылка=https://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |ref=Монзуль}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Монзуль Уладзімір Юр’евіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Архівісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта БДУ]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі НГКМЗ «Нясвіж»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] 2egwnghgd0cax0c0jy4pli9m018buvt 5132832 5132824 2026-04-26T16:55:44Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5132832 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Монзуль}} {{Навуковец}} '''Уладзі́мір Ю́р’евіч Мо́нзуль''' ({{ДН|20|4|1989}}, [[Мінск]]) — беларускі [[гісторык]] і [[архівіст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 красавіка 1989 года ў [[Мінск]]у. Скончыў [[Мінская лінгвістычная гімназія|Мінскую лінгвістычную гімназію]] і [[Ліцэй № 2 (Мінск)|ліцэй №&nbsp;2]]. Пасля заканчэння школы паступіў на [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], які скончыў у 2011 годзе (выпускаўся з кафедры гісторыі старажытнага свету і сярэдніх вякоў). У 2012 годзе скончыў магістратуру, у 2016 годзе — аспірантуру БДУ<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/385310|title=Найлепшы архівіст Беларусі — 2020 аднойчы данёс на суседзяў. У 2025‑м яго самога асудзілі за палітыку|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=9 студзеня 2026|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="viasna">{{cite web|url=https://prisoners.spring96.org/be/person/uladzimir-monzul|title=Уладзімір Монзуль|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Свой працоўны шлях пачынаў лабарантам у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]], потым працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам [[Нясвіж (музей-запаведнік)|Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж»]]{{sfn|Монзуль|2018|с=63}}. З [[2017]] года перайшоў на працу ў [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]] на пасаду вядучага архівіста. Пазней стаў намеснікам загадчыка аддзела інфармацыйна-пошукавых сістэм. Па выніках 2020 года быў прызнаны найлепшым архівістам Беларусі. У вольны час захапляўся інтэлектуальнымі гульнямі ([[Квіз|квізамі]]). Пасля сакавіка 2025 года быў звольнены з Нацыянальнага архіва<ref name="nn"/>. == Навуковая дзейнасць == З’яўляецца аўтарам больш як 20 навуковых публікацый. Сфера навуковых інтарэсаў ахоплівае гісторыю [[Старажытны Рым|Старажытнага Рыма]] і гісторыю [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларусі савецкага перыяду]]. Па антычнай тэматыцы даследаваў грамадзянска-прававы статус [[Саюзнікі (Старажытны Рым)|італійскіх саюзнікаў]] Рыма, дзейнасць [[Браты Гракхі|братоў Гракхаў]] і палітычную барацьбу ў эпоху позняй [[Рымская рэспубліка|Рэспублікі]]. Па гісторыі Савецкай Беларусі вывучаў [[Гісторыя паўсядзённасці|паўсядзённае жыццё]] мінчан у 1944—1953 гадах, [[Дзяржаўны знак якасці СССР]], планы пабудовы [[Атамная электрастанцыя|атамных электрастанцый]] у рэспубліцы, а таксама становішча [[Іслам у Беларусі|мусульманскіх абшчын]] у БССР<ref name="nn"/>{{sfn|Монзуль|2018|с=63}}. == Палітычны пераслед == Паводле звестак праваабаронцаў, 19 кастрычніка 2020 года У.&nbsp;Ю.&nbsp;Монзуль зрабіў палітычны данос у міліцыю, паведаміўшы пра ўлётку з заклікам да [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|ўсебеларускай забастоўкі]], якую ён знайшоў на дошцы аб’яў у пад’ездзе дома па [[Вуліца Алеся Бачылы (Мінск)|вуліцы Алеся Бачылы]] ў Мінску<ref name="nn"/><ref name="viasna"/>. У 2025 годзе [[Брэсцкі абласны суд]] асудзіў Уладзіміра Монзуля паводле частак 1 і 2 артыкула 361-4 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь]] («садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці»), а таксама часткі 1 артыкула 130 («распальванне варожасці»). Суд прызначыў яму пакаранне ў выглядзе абмежавання волі без накіравання ў [[Папраўчая ўстанова адкрытага тыпу|папраўчую ўстанову адкрытага тыпу]] (так званая «[[хатняя хімія]]»). 9 студзеня 2026 года ён быў унесены ў афіцыйны [[Спіс асоб, якія маюць дачыненне да экстрэмісцкай дзейнасці|пералік грамадзян, якія маюць дачыненне да экстрэмісцкай дзейнасці]]<ref name="viasna"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Монзуль В. |загаловак=Мирный атом в БССР |выданне=Беларуская думка |тып=часопіс |год=2018 |нумар=1 |старонкі=63—70 |спасылка=https://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |ref=Монзуль}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Монзуль Уладзімір Юр’евіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Архівісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта БДУ]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі НГКМЗ «Нясвіж»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] 2kcaiwifmauguc65s89ukxw6ubt8vl5 5132834 5132832 2026-04-26T16:57:00Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнага архіва Рэспублікі Беларусь]]; дададзена [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнага архіва Беларусі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132834 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Монзуль}} {{Навуковец}} '''Уладзі́мір Ю́р’евіч Мо́нзуль''' ({{ДН|20|4|1989}}, [[Мінск]]) — беларускі [[гісторык]] і [[архівіст]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 20 красавіка 1989 года ў [[Мінск]]у. Скончыў [[Мінская лінгвістычная гімназія|Мінскую лінгвістычную гімназію]] і [[Ліцэй № 2 (Мінск)|ліцэй №&nbsp;2]]. Пасля заканчэння школы паступіў на [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], які скончыў у 2011 годзе (выпускаўся з кафедры гісторыі старажытнага свету і сярэдніх вякоў). У 2012 годзе скончыў магістратуру, у 2016 годзе — аспірантуру БДУ<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/385310|title=Найлепшы архівіст Беларусі — 2020 аднойчы данёс на суседзяў. У 2025‑м яго самога асудзілі за палітыку|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=9 студзеня 2026|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="viasna">{{cite web|url=https://prisoners.spring96.org/be/person/uladzimir-monzul|title=Уладзімір Монзуль|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Свой працоўны шлях пачынаў лабарантам у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]], потым працаваў малодшым навуковым супрацоўнікам [[Нясвіж (музей-запаведнік)|Нацыянальнага гісторыка-культурнага музея-запаведніка «Нясвіж»]]{{sfn|Монзуль|2018|с=63}}. З [[2017]] года перайшоў на працу ў [[Нацыянальны архіў Рэспублікі Беларусь]] на пасаду вядучага архівіста. Пазней стаў намеснікам загадчыка аддзела інфармацыйна-пошукавых сістэм. Па выніках 2020 года быў прызнаны найлепшым архівістам Беларусі. У вольны час захапляўся інтэлектуальнымі гульнямі ([[Квіз|квізамі]]). Пасля сакавіка 2025 года быў звольнены з Нацыянальнага архіва<ref name="nn"/>. == Навуковая дзейнасць == З’яўляецца аўтарам больш як 20 навуковых публікацый. Сфера навуковых інтарэсаў ахоплівае гісторыю [[Старажытны Рым|Старажытнага Рыма]] і гісторыю [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларусі савецкага перыяду]]. Па антычнай тэматыцы даследаваў грамадзянска-прававы статус [[Саюзнікі (Старажытны Рым)|італійскіх саюзнікаў]] Рыма, дзейнасць [[Браты Гракхі|братоў Гракхаў]] і палітычную барацьбу ў эпоху позняй [[Рымская рэспубліка|Рэспублікі]]. Па гісторыі Савецкай Беларусі вывучаў [[Гісторыя паўсядзённасці|паўсядзённае жыццё]] мінчан у 1944—1953 гадах, [[Дзяржаўны знак якасці СССР]], планы пабудовы [[Атамная электрастанцыя|атамных электрастанцый]] у рэспубліцы, а таксама становішча [[Іслам у Беларусі|мусульманскіх абшчын]] у БССР<ref name="nn"/>{{sfn|Монзуль|2018|с=63}}. == Палітычны пераслед == Паводле звестак праваабаронцаў, 19 кастрычніка 2020 года У.&nbsp;Ю.&nbsp;Монзуль зрабіў палітычны данос у міліцыю, паведаміўшы пра ўлётку з заклікам да [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|ўсебеларускай забастоўкі]], якую ён знайшоў на дошцы аб’яў у пад’ездзе дома па [[Вуліца Алеся Бачылы (Мінск)|вуліцы Алеся Бачылы]] ў Мінску<ref name="nn"/><ref name="viasna"/>. У 2025 годзе [[Брэсцкі абласны суд]] асудзіў Уладзіміра Монзуля паводле частак 1 і 2 артыкула 361-4 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь]] («садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці»), а таксама часткі 1 артыкула 130 («распальванне варожасці»). Суд прызначыў яму пакаранне ў выглядзе абмежавання волі без накіравання ў [[Папраўчая ўстанова адкрытага тыпу|папраўчую ўстанову адкрытага тыпу]] (так званая «[[хатняя хімія]]»). 9 студзеня 2026 года ён быў унесены ў афіцыйны [[Спіс асоб, якія маюць дачыненне да экстрэмісцкай дзейнасці|пералік грамадзян, якія маюць дачыненне да экстрэмісцкай дзейнасці]]<ref name="viasna"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |аўтар=Монзуль В. |загаловак=Мирный атом в БССР |выданне=Беларуская думка |тып=часопіс |год=2018 |нумар=1 |старонкі=63—70 |спасылка=https://beldumka.belta.by/isfiles/000167_171423.pdf |ref=Монзуль}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Монзуль Уладзімір Юр’евіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 20 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Архівісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі гістарычнага факультэта БДУ]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Нацыянальнага архіва Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі НГКМЗ «Нясвіж»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] 8q8t0nm97c9mfbg917k1lcnqmd1iwk9 0 807002 5132836 2026-04-26T16:57:31Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Нацыянальны гісторыка-культурны музей-запаведнік «Нясвіж»]] у [[Нясвіж (музей-запаведнік)]] 5132836 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Нясвіж (музей-запаведнік)]] d291oi2pgn0x8eeohga6saiw5xythrs 0 807003 5132838 2026-04-26T16:59:01Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перайменаваў старонку [[Гісторыка-культурны музей-запаведнік «Заслаўе»]] у [[Заслаўе (музей-запаведнік)]] па-над перасылкай 5132838 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Заслаўе (музей-запаведнік)]] p3b44fe233dy6to3h2fp2bbgem1df8c 14 807004 5132840 2026-04-26T17:01:23Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Нацыянальны архіў Беларусі]] [[Катэгорыя:Архівісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі арганізацый Беларусі|Нацыянальны архіў]] [[Катэгорыя:Постаці Мінска]]» 5132840 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Нацыянальны архіў Беларусі]] [[Катэгорыя:Архівісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі арганізацый Беларусі|Нацыянальны архіў]] [[Катэгорыя:Постаці Мінска]] 36n9ocienxizdazzwgdb6mrcm425y64 14 807005 5132841 2026-04-26T17:03:45Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Нясвіж (музей-запаведнік)]] [[Катэгорыя:Музейшчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Нясвіжа]]» 5132841 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Нясвіж (музей-запаведнік)]] [[Катэгорыя:Музейшчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Нясвіжа]] ftww8q2199qwqrxdledkld99gt9bt4n 0 807006 5132850 2026-04-26T17:27:45Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{значэнні|Хімія (значэнні)}} '''Папраўча́я ўстано́ва адкры́тага ты́пу''' (скарочана '''ПУАТ'''), у прастамоўі '''«хі́мія»''' — спецыяльная ўстанова ў крымінальна-выканаўчай сістэме [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]], прызначаная для адбывання пакара...» 5132850 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Хімія (значэнні)}} '''Папраўча́я ўстано́ва адкры́тага ты́пу''' (скарочана '''ПУАТ'''), у прастамоўі '''«хі́мія»''' — спецыяльная ўстанова ў крымінальна-выканаўчай сістэме [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]], прызначаная для адбывання пакарання ў выглядзе [[Абмежаванне волі|абмежавання волі]]. Асуджаныя ў такіх установах пражываюць пад наглядам і абавязаны працаваць па накіраванні адміністрацыі<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/uchrezhdenie-otkrytogo-tipa.html|title=Учреждение открытого типа|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|date=12 снежня 2014|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="prok">{{cite web|url=https://zav.minsk.gov.by/zakonnost-i-pravoporjadok/prokuratura-zavodskogo-rajona-g-minska/prokurorskij-nadzor/1621-ogranichenie-svobody-kak-odin-iz-vidov-nakazaniya|title=Ограничение свободы как один из видов наказания|publisher=Адміністрацыя Заводскага раёна г. Мінска|date=2015|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. == Гісторыя і паходжанне назвы == Неафіцыйная назва «хімія» замацавалася за гэтым відам пакарання яшчэ з савецкіх часоў. У пасляваенны перыяд у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] асуджаных да абмежавання волі пачалі актыўна накіроўваць на цяжкія будоўлі і шкодныя вытворчасці, у тым ліку на прадпрыемствы хімічнай прамысловасці. З таго часу накіраванне ў папраўчыя ўстановы адкрытага тыпу стала асацыявацца з прымусовай працай на шкодных аб'ектах, а сама ўстанова і адпаведнае пакаранне атрымалі ў народзе ўстойлівую назву «хімія»<ref name="gazeta">{{cite web|url=https://gazetaby.com/post/chto-takoe-ximiya-kotoroj-chasto-nakazyvayut-polit/174177/|title=Что такое «химия», которой часто наказывают «политических»|publisher=Салідарнасць|author=Адар'я Гуштын|date=12 сакавіка 2021|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. == Прызначэнне пакарання == Паводле [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь]], абмежаванне волі ўстанаўліваецца на тэрмін ад шасці месяцаў да пяці гадоў. Суд можа прызначыць пакаранне як з накіраваннем у папраўчую ўстанову адкрытага тыпу (ПУАТ), так і без накіравання (так званая «[[хатняя хімія]]»). У выпадку «хатняй хіміі» асуджаны застаецца дома пад жорсткім наглядам [[Крымінальна-выканаўчая інспекцыя|крымінальна-выканаўчай інспекцыі]], ён абавязаны знаходзіцца дома ў вызначаны час (як правіла, пасля 19:00 або 20:00), не ўжываць [[алкагольныя напоі]] і не наведваць [[Забавы|забаўляльныя мерапрыемствы]]<ref name="prok"/><ref name="gazeta"/>. Накіраванне ў ПУАТ не можа прызначацца асобам, якія не дасягнулі васямнаццацігадовага ўзросту, жанчынам старэйшым за пяцьдзясят пяць гадоў і мужчынам старэйшым за шэсцьдзясят гадоў, цяжарным жанчынам, а таксама асобам, якія адзінока выхоўваюць дзяцей да чатырнаццаці гадоў або дзяцей-інвалідаў. Акрамя таго, ад гэтага віду пакарання вызваляюцца [[Інваліднасць|інваліды]], ваеннаслужачыя тэрміновай службы, замежныя грамадзяне, асобы, хворыя на актыўную форму [[Туберкулёз|туберкулёзу]], [[ВІЧ-інфекцыя|ВІЧ-інфіцыраваныя]] і тыя, каму прызначаны прымусовыя меры бяспекі і лячэння<ref name="prok"/>. == Умовы ўтрымання і побыт == У Беларусі дзейнічаюць каля 30 папраўчых устаноў адкрытага тыпу, якія знаходзяцца ў падпарадкаванні [[Дэпартамент выканання пакаранняў МУС Рэспублікі Беларусь|Дэпартамента выканання пакаранняў Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]]. Яны ўяўляюць сабой будынкі інтэрнатнага або казарменнага тыпу, часта абнесеныя плотам або з рашоткамі на вокнах. Паводле заканадаўства, норма жылой плошчы на аднаго чалавека павінна складаць не менш за тры квадратныя метры, аднак установы часта сутыкаюцца з праблемай перанаселенасці, калі ў адным пакоі на двух'ярусных ложках пражывае больш за дзясятак чалавек<ref name="sputnik">{{cite web|url=https://sputnik.by/20170205/kak-zakluchennye-otbyvayut-srok-na-himii-1027291908.html|title=Записки заключенного: полусвобода или полузаключение?|publisher=[[Спадарожнік (інфармацыйнае агенцтва)|Sputnik Беларусь]]|date=5 лютага 2017|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="zerkalo">{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20221218033527/https://news.zerkalo.io/life/28177.html|title=«Приказали идти 25 километров пешком до работы». Как сейчас живут осужденные на «химию»|publisher=[[Zerkalo.io]]|date=13 снежня 2022|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. У адрозненне ад [[Папраўчая калонія|папраўчых калоній]] і [[Турма|турмаў]], асуджаныя ў ПУАТ абавязаны самастойна аплачваць сваё пражыванне ([[камунальныя паслугі]]), а таксама забяспечваць сябе [[Ежа|ежай]], [[Адзенне|адзеннем]] і [[Сродкі гігіены|сродкамі гігіены]]. Харчаванне не забяспечваецца адміністрацыяй цэнтралізавана: асуджаныя гатуюць самастойна на агульных кухнях з прадуктаў, набытых за ўласны кошт або перададзеных сваякамі. Адміністрацыя можа аказаць дапамогу толькі пры поўнай адсутнасці ўласных сродкаў, аднак гэтыя выдаткі ў далейшым падлягаюць абавязковаму пакрыццю. Пры гэтым асуджаным дазваляецца мець пры сабе [[грошы]], [[Мабільны тэлефон|мабільныя тэлефоны]], [[Ноўтбук|ноўтбукі]] і карыстацца [[Інтэрнэт|інтэрнэтам]]<ref name="sb"/><ref name="spring2021">{{cite web|url=https://spring96.org/ru/news/103431|title=Как выжить на «химии», если больше половины зарплаты нужно отдать государству?|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]|date=19 мая 2021|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. == Рэжым і працаўладкаванне == Жыццё ў ПУАТ строга рэгламентавана правіламі ўнутранага распарадку. Дзень пачынаецца рана раніцай і ўключае абавязковыя ранішнія і вячэрнія праверкі, падчас якіх асуджаныя выстройваюцца для пераклічкі. Пакідаць тэрыторыю ўстановы без дазволу адміністрацыі катэгарычна забаронена. Выхад у горад (у [[Крама|краму]], [[Паліклініка|паліклініку]] ці [[банк]]) магчымы толькі па загадзя напісанай заяве, якую ўзгадняе дзяжурны супрацоўнік міліцыі. Вольны час таксама жорстка кантралюецца: у пэўныя гадзіны забараняецца ляжаць на ложках, а ў выхадныя дні часта арганізуюцца абавязковыя лекцыі, прагляды [[Беларуская прапаганда|дзяржаўных тэлевізійных навін]] або гаспадарчыя працы па ўборцы тэрыторыі. За добрыя паводзіны і адсутнасць парушэнняў асуджанаму могуць дазволіць кароткачасовы выезд дадому на тэрмін да пяці сутак<ref name="reform">{{cite web|url=https://reform.news/234586-platish-za-edu-i-zhile-objazatelnaja-rabota-profuchet-dlja-politicheskih-kak-otbyvajut-nakazanie-na-himii|title=Платишь за еду и жилье, обязательная работа, профучет для «политических». Как отбывают наказание на «химии»|publisher=Reform.news|date=20 чэрвеня 2021|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="zerkalo"/>. Ключавой умовай адбывання пакарання з'яўляецца [[Прымусовая праца|абавязковая праца]]. Адміністрацыя ПУАТ накіроўвае асуджаных пераважна на нізкакваліфікаваныя і цяжкія работы. Яны працуюць на [[Будоўля|будоўлях]], [[Піларама|піларамах]], [[Жывёлагадоўчая ферма|жывёлагадоўчых фермах]], у [[Калгас|калгасах]], на прадпрыемствах па [[Сартаванне смецця|сартаванні смецця]], а таксама на буйных дзяржаўных заводах, такіх як [[Мінскі аўтамабільны завод|МАЗ]] або [[Мінскі трактарны завод|МТЗ]]. Адмовіцца ад працы, прапанаванай адміністрацыяй, асуджаны не мае права, бо гэта лічыцца сур'ёзным парушэннем. Работнікі часта сутыкаюцца з нізкімі заробкамі і затрымкамі выплат. З заробку асуджаныя павінны не толькі аплачваць пражыванне і харчаванне, але і пагашаць судовыя іскі, калі такія маюцца (напрыклад, [[Аліменты|аліменты]] або [[Кампенсацыя маральнай шкоды|кампенсацыю маральнай шкоды]]). У такіх умовах выжыванне часта залежыць ад фінансавай дапамогі сваякоў<ref name="sb"/><ref name="spring2021"/><ref name="reform"/>. == Адказнасць за парушэнні == У выпадку парушэння правілаў унутранага распарадку (напрыклад, за ўжыванне алкаголю, спазненне з працы, неахайнасць, знаходжанне на ложку ў неразрешаны час або неаплату камунальных паслуг) асуджанаму выносіцца спагнанне ў выглядзе вымовы або пазачарговага дзяжурства па ўборцы. За больш сур'ёзныя парушэнні прадугледжана змяшчэнне ў [[Штрафны ізалятар|штрафны ізалятар]] (ШІЗА)<ref name="reform"/>. Да верасня 2021&nbsp;года, калі асуджаны атрымліваў некалькі спагнанняў і прызнаваўся злосным парушальнікам, на яго маглі завесці крымінальную справу паводле артыкула 415 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса]] («Ухіленне ад адбывання пакарання ў выглядзе абмежавання волі»), па якім пагражала да трох гадоў пазбаўлення волі ў калоніі. У маі 2021&nbsp;года ў заканадаўства былі ўнесены змены, згодна з якімі артыкул 415 быў выключаны са збору законаў. Цяпер пры злосным ухіленні ад адбывання пакарання суд замяняе абмежаванне волі на пазбаўленне волі з разліку адзін дзень пазбаўлення волі за два дні абмежавання волі, не прыцягваючы чалавека да новай крымінальнай адказнасці і не фарміруючы новую судзімасць<ref name="brka">{{cite web|url=https://brka.by/articles/ogranichenie-svobody-i-uklonenie-ot-otbyvaniya-nakazaniya-/|title=Ограничение свободы и уклонение от отбывания наказания|publisher=Беларуская рэспубліканская калегія адвакатаў|author=Галіна Мельнічонак|date=2021|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. == Палітычныя зняволеныя ў ПУАТ == Пасля масавых [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|палітычных пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе]] тысячы людзей былі асуджаныя па палітычна матываваных крымінальных справах, многія з якіх атрымалі пакаранне ў выглядзе накіравання ў ПУАТ. Праваабаронцы адзначаюць дыскрымінацыйнае стаўленне і жорсткі прэсінг з боку сілавікоў у дачыненні да гэтай катэгорыі асуджаных<ref name="spring2021"/><ref name="reform"/>. Палітычныя зняволеныя адразу па прыбыцці ва ўстанову ставяцца на прафілактычны ўлік як «[[асобы, схільныя да экстрэмісцкай дзейнасці]]». Для іх візуальнага вылучэння на ложках вывешваюцца спецыяльныя [[Турэмныя біркі|біркі жоўтага колеру]]. Такім асобам строга забаронены самастойны выхад у горад (нават у краму), усе перамяшчэнні па-за тэрыторыяй ПУАТ ажыццяўляюцца выключна ў суправаджэнні ахоўнікаў. Ім забараняецца выезд да сваякоў на выхадныя дні, а самі ўстановы для іх адбывання пакарання часта падбіраюцца на максімальнай адлегласці ад роднага горада (напрыклад, жыхароў заходніх рэгіёнаў адпраўляюць на ўсход), што значна ўскладняе сувязь з сям'ёй<ref name="zerkalo"/>. Палітычным зняволеным часцей за ўсё даручаюць самую брудную і нізкааплатную працу, ад якой немагчыма адмовіцца або змяніць на іншую. Паводле ацэнак [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|праваабарончага цэнтра «Вясна»]], улічваючы жорсткія ўмовы ўтрымання, прымусовую працу і пастаянны псіхалагічны ціск з боку адміністрацыі, абмежаванне волі ў ПУАТ для палітычных зняволеных фактычна з'яўляецца формай [[Пазбаўленне волі|пазбаўлення волі]]<ref name="spring2021"/><ref name="reform"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Крымінальнае права Беларусі]] [[Катэгорыя:Пенітэнцыярная сістэма Беларусі]] [[Катэгорыя:Папраўчыя ўстановы]] cs5l8okmq0itz5s46tuc193q9nnxfop 5132853 5132850 2026-04-26T17:28:50Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Умовы ўтрымання і побыт */ 5132853 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Хімія (значэнні)}} '''Папраўча́я ўстано́ва адкры́тага ты́пу''' (скарочана '''ПУАТ'''), у прастамоўі '''«хі́мія»''' — спецыяльная ўстанова ў крымінальна-выканаўчай сістэме [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]], прызначаная для адбывання пакарання ў выглядзе [[Абмежаванне волі|абмежавання волі]]. Асуджаныя ў такіх установах пражываюць пад наглядам і абавязаны працаваць па накіраванні адміністрацыі<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/uchrezhdenie-otkrytogo-tipa.html|title=Учреждение открытого типа|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|date=12 снежня 2014|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="prok">{{cite web|url=https://zav.minsk.gov.by/zakonnost-i-pravoporjadok/prokuratura-zavodskogo-rajona-g-minska/prokurorskij-nadzor/1621-ogranichenie-svobody-kak-odin-iz-vidov-nakazaniya|title=Ограничение свободы как один из видов наказания|publisher=Адміністрацыя Заводскага раёна г. Мінска|date=2015|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. == Гісторыя і паходжанне назвы == Неафіцыйная назва «хімія» замацавалася за гэтым відам пакарання яшчэ з савецкіх часоў. У пасляваенны перыяд у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] асуджаных да абмежавання волі пачалі актыўна накіроўваць на цяжкія будоўлі і шкодныя вытворчасці, у тым ліку на прадпрыемствы хімічнай прамысловасці. З таго часу накіраванне ў папраўчыя ўстановы адкрытага тыпу стала асацыявацца з прымусовай працай на шкодных аб'ектах, а сама ўстанова і адпаведнае пакаранне атрымалі ў народзе ўстойлівую назву «хімія»<ref name="gazeta">{{cite web|url=https://gazetaby.com/post/chto-takoe-ximiya-kotoroj-chasto-nakazyvayut-polit/174177/|title=Что такое «химия», которой часто наказывают «политических»|publisher=Салідарнасць|author=Адар'я Гуштын|date=12 сакавіка 2021|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. == Прызначэнне пакарання == Паводле [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь]], абмежаванне волі ўстанаўліваецца на тэрмін ад шасці месяцаў да пяці гадоў. Суд можа прызначыць пакаранне як з накіраваннем у папраўчую ўстанову адкрытага тыпу (ПУАТ), так і без накіравання (так званая «[[хатняя хімія]]»). У выпадку «хатняй хіміі» асуджаны застаецца дома пад жорсткім наглядам [[Крымінальна-выканаўчая інспекцыя|крымінальна-выканаўчай інспекцыі]], ён абавязаны знаходзіцца дома ў вызначаны час (як правіла, пасля 19:00 або 20:00), не ўжываць [[алкагольныя напоі]] і не наведваць [[Забавы|забаўляльныя мерапрыемствы]]<ref name="prok"/><ref name="gazeta"/>. Накіраванне ў ПУАТ не можа прызначацца асобам, якія не дасягнулі васямнаццацігадовага ўзросту, жанчынам старэйшым за пяцьдзясят пяць гадоў і мужчынам старэйшым за шэсцьдзясят гадоў, цяжарным жанчынам, а таксама асобам, якія адзінока выхоўваюць дзяцей да чатырнаццаці гадоў або дзяцей-інвалідаў. Акрамя таго, ад гэтага віду пакарання вызваляюцца [[Інваліднасць|інваліды]], ваеннаслужачыя тэрміновай службы, замежныя грамадзяне, асобы, хворыя на актыўную форму [[Туберкулёз|туберкулёзу]], [[ВІЧ-інфекцыя|ВІЧ-інфіцыраваныя]] і тыя, каму прызначаны прымусовыя меры бяспекі і лячэння<ref name="prok"/>. == Умовы ўтрымання і побыт == У Беларусі дзейнічаюць каля 30 папраўчых устаноў адкрытага тыпу, якія знаходзяцца ў падпарадкаванні [[Дэпартамент выканання пакаранняў МУС Рэспублікі Беларусь|Дэпартамента выканання пакаранняў Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]]. Яны ўяўляюць сабой будынкі інтэрнатнага або казарменнага тыпу, часта абнесеныя плотам або з рашоткамі на вокнах. Паводле заканадаўства, норма жылой плошчы на аднаго чалавека павінна складаць не менш за тры квадратныя метры, аднак установы часта сутыкаюцца з праблемай перанаселенасці, калі ў адным пакоі на двух'ярусных ложках пражывае больш за дзясятак чалавек<ref name="sputnik">{{cite web|url=https://sputnik.by/20170205/kak-zakluchennye-otbyvayut-srok-na-himii-1027291908.html|title=Записки заключенного: полусвобода или полузаключение?|publisher=[[Sputnik Беларусь]]|date=5 лютага 2017|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="zerkalo">{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20221218033527/https://news.zerkalo.io/life/28177.html|title=«Приказали идти 25 километров пешком до работы». Как сейчас живут осужденные на «химию»|publisher=[[Zerkalo.io]]|date=13 снежня 2022|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. У адрозненне ад [[Папраўчая калонія|папраўчых калоній]] і [[Турма|турмаў]], асуджаныя ў ПУАТ абавязаны самастойна аплачваць сваё пражыванне ([[камунальныя паслугі]]), а таксама забяспечваць сябе [[Ежа|ежай]], [[Адзенне|адзеннем]] і [[Сродкі гігіены|сродкамі гігіены]]. Харчаванне не забяспечваецца адміністрацыяй цэнтралізавана: асуджаныя гатуюць самастойна на агульных кухнях з прадуктаў, набытых за ўласны кошт або перададзеных сваякамі. Адміністрацыя можа аказаць дапамогу толькі пры поўнай адсутнасці ўласных сродкаў, аднак гэтыя выдаткі ў далейшым падлягаюць абавязковаму пакрыццю. Пры гэтым асуджаным дазваляецца мець пры сабе [[грошы]], [[Мабільны тэлефон|мабільныя тэлефоны]], [[Ноўтбук|ноўтбукі]] і карыстацца [[Інтэрнэт|інтэрнэтам]]<ref name="sb"/><ref name="spring2021">{{cite web|url=https://spring96.org/ru/news/103431|title=Как выжить на «химии», если больше половины зарплаты нужно отдать государству?|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]|date=19 мая 2021|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. == Рэжым і працаўладкаванне == Жыццё ў ПУАТ строга рэгламентавана правіламі ўнутранага распарадку. Дзень пачынаецца рана раніцай і ўключае абавязковыя ранішнія і вячэрнія праверкі, падчас якіх асуджаныя выстройваюцца для пераклічкі. Пакідаць тэрыторыю ўстановы без дазволу адміністрацыі катэгарычна забаронена. Выхад у горад (у [[Крама|краму]], [[Паліклініка|паліклініку]] ці [[банк]]) магчымы толькі па загадзя напісанай заяве, якую ўзгадняе дзяжурны супрацоўнік міліцыі. Вольны час таксама жорстка кантралюецца: у пэўныя гадзіны забараняецца ляжаць на ложках, а ў выхадныя дні часта арганізуюцца абавязковыя лекцыі, прагляды [[Беларуская прапаганда|дзяржаўных тэлевізійных навін]] або гаспадарчыя працы па ўборцы тэрыторыі. За добрыя паводзіны і адсутнасць парушэнняў асуджанаму могуць дазволіць кароткачасовы выезд дадому на тэрмін да пяці сутак<ref name="reform">{{cite web|url=https://reform.news/234586-platish-za-edu-i-zhile-objazatelnaja-rabota-profuchet-dlja-politicheskih-kak-otbyvajut-nakazanie-na-himii|title=Платишь за еду и жилье, обязательная работа, профучет для «политических». Как отбывают наказание на «химии»|publisher=Reform.news|date=20 чэрвеня 2021|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="zerkalo"/>. Ключавой умовай адбывання пакарання з'яўляецца [[Прымусовая праца|абавязковая праца]]. Адміністрацыя ПУАТ накіроўвае асуджаных пераважна на нізкакваліфікаваныя і цяжкія работы. Яны працуюць на [[Будоўля|будоўлях]], [[Піларама|піларамах]], [[Жывёлагадоўчая ферма|жывёлагадоўчых фермах]], у [[Калгас|калгасах]], на прадпрыемствах па [[Сартаванне смецця|сартаванні смецця]], а таксама на буйных дзяржаўных заводах, такіх як [[Мінскі аўтамабільны завод|МАЗ]] або [[Мінскі трактарны завод|МТЗ]]. Адмовіцца ад працы, прапанаванай адміністрацыяй, асуджаны не мае права, бо гэта лічыцца сур'ёзным парушэннем. Работнікі часта сутыкаюцца з нізкімі заробкамі і затрымкамі выплат. З заробку асуджаныя павінны не толькі аплачваць пражыванне і харчаванне, але і пагашаць судовыя іскі, калі такія маюцца (напрыклад, [[Аліменты|аліменты]] або [[Кампенсацыя маральнай шкоды|кампенсацыю маральнай шкоды]]). У такіх умовах выжыванне часта залежыць ад фінансавай дапамогі сваякоў<ref name="sb"/><ref name="spring2021"/><ref name="reform"/>. == Адказнасць за парушэнні == У выпадку парушэння правілаў унутранага распарадку (напрыклад, за ўжыванне алкаголю, спазненне з працы, неахайнасць, знаходжанне на ложку ў неразрешаны час або неаплату камунальных паслуг) асуджанаму выносіцца спагнанне ў выглядзе вымовы або пазачарговага дзяжурства па ўборцы. За больш сур'ёзныя парушэнні прадугледжана змяшчэнне ў [[Штрафны ізалятар|штрафны ізалятар]] (ШІЗА)<ref name="reform"/>. Да верасня 2021&nbsp;года, калі асуджаны атрымліваў некалькі спагнанняў і прызнаваўся злосным парушальнікам, на яго маглі завесці крымінальную справу паводле артыкула 415 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса]] («Ухіленне ад адбывання пакарання ў выглядзе абмежавання волі»), па якім пагражала да трох гадоў пазбаўлення волі ў калоніі. У маі 2021&nbsp;года ў заканадаўства былі ўнесены змены, згодна з якімі артыкул 415 быў выключаны са збору законаў. Цяпер пры злосным ухіленні ад адбывання пакарання суд замяняе абмежаванне волі на пазбаўленне волі з разліку адзін дзень пазбаўлення волі за два дні абмежавання волі, не прыцягваючы чалавека да новай крымінальнай адказнасці і не фарміруючы новую судзімасць<ref name="brka">{{cite web|url=https://brka.by/articles/ogranichenie-svobody-i-uklonenie-ot-otbyvaniya-nakazaniya-/|title=Ограничение свободы и уклонение от отбывания наказания|publisher=Беларуская рэспубліканская калегія адвакатаў|author=Галіна Мельнічонак|date=2021|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. == Палітычныя зняволеныя ў ПУАТ == Пасля масавых [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|палітычных пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе]] тысячы людзей былі асуджаныя па палітычна матываваных крымінальных справах, многія з якіх атрымалі пакаранне ў выглядзе накіравання ў ПУАТ. Праваабаронцы адзначаюць дыскрымінацыйнае стаўленне і жорсткі прэсінг з боку сілавікоў у дачыненні да гэтай катэгорыі асуджаных<ref name="spring2021"/><ref name="reform"/>. Палітычныя зняволеныя адразу па прыбыцці ва ўстанову ставяцца на прафілактычны ўлік як «[[асобы, схільныя да экстрэмісцкай дзейнасці]]». Для іх візуальнага вылучэння на ложках вывешваюцца спецыяльныя [[Турэмныя біркі|біркі жоўтага колеру]]. Такім асобам строга забаронены самастойны выхад у горад (нават у краму), усе перамяшчэнні па-за тэрыторыяй ПУАТ ажыццяўляюцца выключна ў суправаджэнні ахоўнікаў. Ім забараняецца выезд да сваякоў на выхадныя дні, а самі ўстановы для іх адбывання пакарання часта падбіраюцца на максімальнай адлегласці ад роднага горада (напрыклад, жыхароў заходніх рэгіёнаў адпраўляюць на ўсход), што значна ўскладняе сувязь з сям'ёй<ref name="zerkalo"/>. Палітычным зняволеным часцей за ўсё даручаюць самую брудную і нізкааплатную працу, ад якой немагчыма адмовіцца або змяніць на іншую. Паводле ацэнак [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|праваабарончага цэнтра «Вясна»]], улічваючы жорсткія ўмовы ўтрымання, прымусовую працу і пастаянны псіхалагічны ціск з боку адміністрацыі, абмежаванне волі ў ПУАТ для палітычных зняволеных фактычна з'яўляецца формай [[Пазбаўленне волі|пазбаўлення волі]]<ref name="spring2021"/><ref name="reform"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Крымінальнае права Беларусі]] [[Катэгорыя:Пенітэнцыярная сістэма Беларусі]] [[Катэгорыя:Папраўчыя ўстановы]] ixmrh0p020g79fsam8el65uag1ppyib 5132864 5132853 2026-04-26T17:40:02Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5132864 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Хімія (значэнні)}} '''Папра́ўчая ўстано́ва адкры́тага ты́пу''' (скарочана '''ПУАТ'''), у прастамоўі '''«хі́мія»''' — спецыяльная ўстанова ў крымінальна-выканаўчай сістэме [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]], прызначаная для адбывання пакарання ў выглядзе [[Абмежаванне волі|абмежавання волі]]. Асуджаныя ў такіх установах пражываюць пад наглядам і абавязаны працаваць па накіраванні адміністрацыі<ref name="sb">{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/uchrezhdenie-otkrytogo-tipa.html|title=Учреждение открытого типа|publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]]|date=12 снежня 2014|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="prok">{{cite web|url=https://zav.minsk.gov.by/zakonnost-i-pravoporjadok/prokuratura-zavodskogo-rajona-g-minska/prokurorskij-nadzor/1621-ogranichenie-svobody-kak-odin-iz-vidov-nakazaniya|title=Ограничение свободы как один из видов наказания|publisher=Адміністрацыя Заводскага раёна г. Мінска|date=2015|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. == Гісторыя і паходжанне назвы == Неафіцыйная назва «хімія» замацавалася за гэтым відам пакарання яшчэ з савецкіх часоў. У пасляваенны перыяд у [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] асуджаных да абмежавання волі пачалі актыўна накіроўваць на цяжкія будоўлі і шкодныя вытворчасці, у тым ліку на прадпрыемствы хімічнай прамысловасці. З таго часу накіраванне ў папраўчыя ўстановы адкрытага тыпу стала асацыявацца з прымусовай працай на шкодных аб'ектах, а сама ўстанова і адпаведнае пакаранне атрымалі ў народзе ўстойлівую назву «хімія»<ref name="gazeta">{{cite web|url=https://gazetaby.com/post/chto-takoe-ximiya-kotoroj-chasto-nakazyvayut-polit/174177/|title=Что такое «химия», которой часто наказывают «политических»|publisher=Салідарнасць|author=Адар'я Гуштын|date=12 сакавіка 2021|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. == Прызначэнне пакарання == Паводле [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса Рэспублікі Беларусь]], абмежаванне волі ўстанаўліваецца на тэрмін ад шасці месяцаў да пяці гадоў. Суд можа прызначыць пакаранне як з накіраваннем у папраўчую ўстанову адкрытага тыпу (ПУАТ), так і без накіравання (так званая «[[хатняя хімія]]»). У выпадку «хатняй хіміі» асуджаны застаецца дома пад жорсткім наглядам [[Крымінальна-выканаўчая інспекцыя|крымінальна-выканаўчай інспекцыі]], ён абавязаны знаходзіцца дома ў вызначаны час (як правіла, пасля 19:00 або 20:00), не ўжываць [[алкагольныя напоі]] і не наведваць [[Забавы|забаўляльныя мерапрыемствы]]<ref name="prok"/><ref name="gazeta"/>. Накіраванне ў ПУАТ не можа прызначацца асобам, якія не дасягнулі васямнаццацігадовага ўзросту, жанчынам старэйшым за пяцьдзясят пяць гадоў і мужчынам старэйшым за шэсцьдзясят гадоў, цяжарным жанчынам, а таксама асобам, якія адзінока выхоўваюць дзяцей да чатырнаццаці гадоў або дзяцей-інвалідаў. Акрамя таго, ад гэтага віду пакарання вызваляюцца [[Інваліднасць|інваліды]], ваеннаслужачыя тэрміновай службы, замежныя грамадзяне, асобы, хворыя на актыўную форму [[Туберкулёз|туберкулёзу]], [[ВІЧ-інфекцыя|ВІЧ-інфіцыраваныя]] і тыя, каму прызначаны прымусовыя меры бяспекі і лячэння<ref name="prok"/>. == Умовы ўтрымання і побыт == У Беларусі дзейнічаюць каля 30 папраўчых устаноў адкрытага тыпу, якія знаходзяцца ў падпарадкаванні [[Дэпартамент выканання пакаранняў МУС Рэспублікі Беларусь|Дэпартамента выканання пакаранняў Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]]. Яны ўяўляюць сабой будынкі інтэрнатнага або казарменнага тыпу, часта абнесеныя плотам або з рашоткамі на вокнах. Паводле заканадаўства, норма жылой плошчы на аднаго чалавека павінна складаць не менш за тры квадратныя метры, аднак установы часта сутыкаюцца з праблемай перанаселенасці, калі ў адным пакоі на двух'ярусных ложках пражывае больш за дзясятак чалавек<ref name="sputnik">{{cite web|url=https://sputnik.by/20170205/kak-zakluchennye-otbyvayut-srok-na-himii-1027291908.html|title=Записки заключенного: полусвобода или полузаключение?|publisher=[[Sputnik Беларусь]]|date=5 лютага 2017|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="zerkalo">{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20221218033527/https://news.zerkalo.io/life/28177.html|title=«Приказали идти 25 километров пешком до работы». Как сейчас живут осужденные на «химию»|publisher=[[Zerkalo.io]]|date=13 снежня 2022|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. У адрозненне ад [[Папраўчая калонія|папраўчых калоній]] і [[Турма|турмаў]], асуджаныя ў ПУАТ абавязаны самастойна аплачваць сваё пражыванне ([[камунальныя паслугі]]), а таксама забяспечваць сябе [[Ежа|ежай]], [[Адзенне|адзеннем]] і [[Сродкі гігіены|сродкамі гігіены]]. Харчаванне не забяспечваецца адміністрацыяй цэнтралізавана: асуджаныя гатуюць самастойна на агульных кухнях з прадуктаў, набытых за ўласны кошт або перададзеных сваякамі. Адміністрацыя можа аказаць дапамогу толькі пры поўнай адсутнасці ўласных сродкаў, аднак гэтыя выдаткі ў далейшым падлягаюць абавязковаму пакрыццю. Пры гэтым асуджаным дазваляецца мець пры сабе [[грошы]], [[Мабільны тэлефон|мабільныя тэлефоны]], [[Ноўтбук|ноўтбукі]] і карыстацца [[Інтэрнэт|інтэрнэтам]]<ref name="sb"/><ref name="spring2021">{{cite web|url=https://spring96.org/ru/news/103431|title=Как выжить на «химии», если больше половины зарплаты нужно отдать государству?|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]|date=19 мая 2021|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. == Рэжым і працаўладкаванне == Жыццё ў ПУАТ строга рэгламентавана правіламі ўнутранага распарадку. Дзень пачынаецца рана раніцай і ўключае абавязковыя ранішнія і вячэрнія праверкі, падчас якіх асуджаныя выстройваюцца для пераклічкі. Пакідаць тэрыторыю ўстановы без дазволу адміністрацыі катэгарычна забаронена. Выхад у горад (у [[Крама|краму]], [[Паліклініка|паліклініку]] ці [[банк]]) магчымы толькі па загадзя напісанай заяве, якую ўзгадняе дзяжурны супрацоўнік міліцыі. Вольны час таксама жорстка кантралюецца: у пэўныя гадзіны забараняецца ляжаць на ложках, а ў выхадныя дні часта арганізуюцца абавязковыя лекцыі, прагляды [[Беларуская прапаганда|дзяржаўных тэлевізійных навін]] або гаспадарчыя працы па ўборцы тэрыторыі. За добрыя паводзіны і адсутнасць парушэнняў асуджанаму могуць дазволіць кароткачасовы выезд дадому на тэрмін да пяці сутак<ref name="reform">{{cite web|url=https://reform.news/234586-platish-za-edu-i-zhile-objazatelnaja-rabota-profuchet-dlja-politicheskih-kak-otbyvajut-nakazanie-na-himii|title=Платишь за еду и жилье, обязательная работа, профучет для «политических». Как отбывают наказание на «химии»|publisher=Reform.news|date=20 чэрвеня 2021|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="zerkalo"/>. Ключавой умовай адбывання пакарання з'яўляецца [[Прымусовая праца|абавязковая праца]]. Адміністрацыя ПУАТ накіроўвае асуджаных пераважна на нізкакваліфікаваныя і цяжкія работы. Яны працуюць на [[Будоўля|будоўлях]], [[Піларама|піларамах]], [[Жывёлагадоўчая ферма|жывёлагадоўчых фермах]], у [[Калгас|калгасах]], на прадпрыемствах па [[Сартаванне смецця|сартаванні смецця]], а таксама на буйных дзяржаўных заводах, такіх як [[Мінскі аўтамабільны завод|МАЗ]] або [[Мінскі трактарны завод|МТЗ]]. Адмовіцца ад працы, прапанаванай адміністрацыяй, асуджаны не мае права, бо гэта лічыцца сур'ёзным парушэннем. Работнікі часта сутыкаюцца з нізкімі заробкамі і затрымкамі выплат. З заробку асуджаныя павінны не толькі аплачваць пражыванне і харчаванне, але і пагашаць судовыя іскі, калі такія маюцца (напрыклад, [[Аліменты|аліменты]] або [[Кампенсацыя маральнай шкоды|кампенсацыю маральнай шкоды]]). У такіх умовах выжыванне часта залежыць ад фінансавай дапамогі сваякоў<ref name="sb"/><ref name="spring2021"/><ref name="reform"/>. == Адказнасць за парушэнні == У выпадку парушэння правілаў унутранага распарадку (напрыклад, за ўжыванне алкаголю, спазненне з працы, неахайнасць, знаходжанне на ложку ў неразрешаны час або неаплату камунальных паслуг) асуджанаму выносіцца спагнанне ў выглядзе вымовы або пазачарговага дзяжурства па ўборцы. За больш сур'ёзныя парушэнні прадугледжана змяшчэнне ў [[Штрафны ізалятар|штрафны ізалятар]] (ШІЗА)<ref name="reform"/>. Да верасня 2021&nbsp;года, калі асуджаны атрымліваў некалькі спагнанняў і прызнаваўся злосным парушальнікам, на яго маглі завесці крымінальную справу паводле артыкула 415 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэкса]] («Ухіленне ад адбывання пакарання ў выглядзе абмежавання волі»), па якім пагражала да трох гадоў пазбаўлення волі ў калоніі. У маі 2021&nbsp;года ў заканадаўства былі ўнесены змены, згодна з якімі артыкул 415 быў выключаны са збору законаў. Цяпер пры злосным ухіленні ад адбывання пакарання суд замяняе абмежаванне волі на пазбаўленне волі з разліку адзін дзень пазбаўлення волі за два дні абмежавання волі, не прыцягваючы чалавека да новай крымінальнай адказнасці і не фарміруючы новую судзімасць<ref name="brka">{{cite web|url=https://brka.by/articles/ogranichenie-svobody-i-uklonenie-ot-otbyvaniya-nakazaniya-/|title=Ограничение свободы и уклонение от отбывания наказания|publisher=Беларуская рэспубліканская калегія адвакатаў|author=Галіна Мельнічонак|date=2021|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. == Палітычныя зняволеныя ў ПУАТ == Пасля масавых [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|палітычных пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе]] тысячы людзей былі асуджаныя па палітычна матываваных крымінальных справах, многія з якіх атрымалі пакаранне ў выглядзе накіравання ў ПУАТ. Праваабаронцы адзначаюць дыскрымінацыйнае стаўленне і жорсткі прэсінг з боку сілавікоў у дачыненні да гэтай катэгорыі асуджаных<ref name="spring2021"/><ref name="reform"/>. Палітычныя зняволеныя адразу па прыбыцці ва ўстанову ставяцца на прафілактычны ўлік як «[[асобы, схільныя да экстрэмісцкай дзейнасці]]». Для іх візуальнага вылучэння на ложках вывешваюцца спецыяльныя [[Турэмныя біркі|біркі жоўтага колеру]]. Такім асобам строга забаронены самастойны выхад у горад (нават у краму), усе перамяшчэнні па-за тэрыторыяй ПУАТ ажыццяўляюцца выключна ў суправаджэнні ахоўнікаў. Ім забараняецца выезд да сваякоў на выхадныя дні, а самі ўстановы для іх адбывання пакарання часта падбіраюцца на максімальнай адлегласці ад роднага горада (напрыклад, жыхароў заходніх рэгіёнаў адпраўляюць на ўсход), што значна ўскладняе сувязь з сям'ёй<ref name="zerkalo"/>. Палітычным зняволеным часцей за ўсё даручаюць самую брудную і нізкааплатную працу, ад якой немагчыма адмовіцца або змяніць на іншую. Паводле ацэнак [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|праваабарончага цэнтра «Вясна»]], улічваючы жорсткія ўмовы ўтрымання, прымусовую працу і пастаянны псіхалагічны ціск з боку адміністрацыі, абмежаванне волі ў ПУАТ для палітычных зняволеных фактычна з'яўляецца формай [[Пазбаўленне волі|пазбаўлення волі]]<ref name="spring2021"/><ref name="reform"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Крымінальнае права Беларусі]] [[Катэгорыя:Пенітэнцыярная сістэма Беларусі]] [[Катэгорыя:Папраўчыя ўстановы]] jafwoljakhcdhje0ysbc7lyhgpjp1ie 0 807007 5132851 2026-04-26T17:28:16Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Папраўчая ўстанова адкрытага тыпу]] 5132851 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Папраўчая ўстанова адкрытага тыпу]] nqs4n22uz9accynyv460lktv8rq643o 0 807008 5132852 2026-04-26T17:28:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Папраўчая ўстанова адкрытага тыпу]] 5132852 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Папраўчая ўстанова адкрытага тыпу]] nqs4n22uz9accynyv460lktv8rq643o 0 807009 5132855 2026-04-26T17:29:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Папраўчая ўстанова адкрытага тыпу]] 5132855 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Папраўчая ўстанова адкрытага тыпу]] nqs4n22uz9accynyv460lktv8rq643o 0 807010 5132865 2026-04-26T17:42:29Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{цёзкі2|Казарцаў}} {{Навуковец |Імя = Яўген Казарцаў |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|16|2|1992}} |Месца нараджэння = [[Мінск]], [[Беларусь]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянс...» 5132865 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Казарцаў}} {{Навуковец |Імя = Яўген Казарцаў |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|16|2|1992}} |Месца нараджэння = [[Мінск]], [[Беларусь]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Род дзейнасці = [[журналіст]], [[рэдактар]], [[пісьменнік]] |Месца працы = часопіс «Большой», «[[Sputnik Беларусь]]», «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]» |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Факультэт журналістыкі БДУ]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = }} '''Яўге́н Каза́рцаў''' ({{ДН|16|2|1992}}, [[Мінск]]) — беларускі [[журналіст]], [[рэдактар]] і [[пісьменнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 16 лютага 1992 года ў Мінску<ref name="fb">{{cite web|url=https://www.facebook.com/kazartsev/directory_personal_details|title=Евгений Казарцев|publisher=Facebook|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="soyuz">{{cite web|url=https://soyuzpisateley.ru/publication.php?id=741|title=Евгений КАЗАРЦЕВ|publisher=Союз писателей Москвы|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Скончыў [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] ў 2015 годзе. Яшчэ падчас вучобы пачаў працаваць у рэдакцыі беларускага часопіса «Большой»<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/392107|title=Галоўны рэдактар «Еўрарадыё» Яўген Казарцаў расказаў, як пяць гадоў працаваў на «Спутніку» і колькі зарабляў|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|author=Вінцэсь Клепачэня|date=5 красавіка 2026|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. У 2015 годзе ўладкаваўся ў расійскае дзяржаўнае інфармацыйнае агенцтва «[[Sputnik Беларусь]]», дзе працаваў на працягу пяці гадоў. Пачынаў як навіновы журналіст, асвятляў падзеі ў Беларусі. З часам стаў рэдактарам інтэрнэт-рэсурсу, фактычна выконваючы абавязкі каардынатара працы журналістаў і шэф-рэдактара. Праца ў «Sputnik Беларусь» суправаджалася ідэалагічнымі абмежаваннямі, у тым ліку з боку маскоўскіх куратараў і беларускага [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь|МЗС]] (забарона на прамое цытаванне апазіцыйных акцый, наяўнасць «чорных спісаў» экспертаў, навязванне расійскай тэрміналогіі, напрыклад, «на Украине»). Звольніўся са «Спутніка» ў жніўні [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|2020 года]]<ref name="nn"/>. Пазней перайшоў на працу ў незалежныя беларускія медыя. Стаў галоўным рэдактарам «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]]»<ref name="nn"/>. == Літаратурная дзейнасць == Яўген Казарцаў таксама вядомы як пісьменнік. Публікаваў свае апавяданні ў грамадска-палітычным штотыднёвіку «БелГазета», часопісах «Train Voyage», «Маладосць», «Макулатура», «Монолог», «Кольцо А», а таксама ў анлайн-праектах «Этажи» і «Textura». У 2013 годзе заняў другое месца на Міжнародным чэхаўскім конкурсе<ref name="soyuz"/><ref name="forma">{{cite web|url=https://formasloff.ru/2020/05/01/evgenij-kazar-jigsaw-falling-into-place/|title=Евгений Казарцев // Jigsaw falling into place|publisher=Формаслов|author=Вячеслав Харченко|date=1 мая 2020|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. У 2020 годзе ў беларускім выдавецтве «[[Кнігазбор]]» выйшаў дэбютны зборнік яго твораў пад назвай «F43»<ref name="forma"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Казарцаў Яўген}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 16 лютага]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта журналістыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Еўрарадыё]] aqbfpu12xojxm6d12ffq7xzclqkffta 5132866 5132865 2026-04-26T17:43:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5132866 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Казарцаў}} {{Навуковец |Імя = Яўген Казарцаў |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|16|2|1992}} |Месца нараджэння = [[Мінск]], [[Беларусь]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Род дзейнасці = [[журналіст]], [[рэдактар]], [[пісьменнік]] |Месца працы = часопіс «Большой», «[[Sputnik Беларусь]]», «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]» |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Факультэт журналістыкі БДУ]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = }} '''Яўге́н Каза́рцаў''' ({{ДН|16|2|1992}}, [[Мінск]]) — беларускі [[журналіст]], [[рэдактар]] і [[пісьменнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 16 лютага 1992 года ў Мінску<ref name="fb">{{cite web|url=https://www.facebook.com/kazartsev/directory_personal_details|title=Евгений Казарцев|publisher=Facebook|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="soyuz">{{cite web|url=https://soyuzpisateley.ru/publication.php?id=741|title=Евгений КАЗАРЦЕВ|publisher=Союз писателей Москвы|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Скончыў [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] ў 2015 годзе. Яшчэ падчас вучобы пачаў працаваць у рэдакцыі беларускага часопіса «[[Большой]]»<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/392107|title=Галоўны рэдактар «Еўрарадыё» Яўген Казарцаў расказаў, як пяць гадоў працаваў на «Спутніку» і колькі зарабляў|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|author=Вінцэсь Клепачэня|date=5 красавіка 2026|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. У 2015 годзе ўладкаваўся ў расійскае дзяржаўнае інфармацыйнае агенцтва «[[Sputnik Беларусь]]», дзе працаваў на працягу пяці гадоў. Пачынаў як навіновы журналіст, асвятляў падзеі ў Беларусі. З часам стаў рэдактарам інтэрнэт-рэсурсу, фактычна выконваючы абавязкі каардынатара працы журналістаў і шэф-рэдактара. Праца ў «Sputnik Беларусь» суправаджалася ідэалагічнымі абмежаваннямі, у тым ліку з боку маскоўскіх куратараў і беларускага [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь|МЗС]] (забарона на прамое цытаванне апазіцыйных акцый, наяўнасць «чорных спісаў» экспертаў, навязванне расійскай тэрміналогіі, напрыклад, «на Украине»). Звольніўся са «Спутніка» ў жніўні [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|2020 года]]<ref name="nn"/>. Пазней перайшоў на працу ў незалежныя беларускія медыя. Стаў галоўным рэдактарам «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]]»<ref name="nn"/>. == Літаратурная дзейнасць == Яўген Казарцаў таксама вядомы як пісьменнік. Публікаваў свае апавяданні ў грамадска-палітычным штотыднёвіку «[[БелГазета]]», часопісах «[[Train Voyage]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Макулатура (часопіс)|Макулатура]]», «[[Монолог]]», «[[Кольцо А]]», а таксама ў анлайн-праектах «[[Этажи]]» і «[[Textura]]». У 2013 годзе заняў другое месца на Міжнародным чэхаўскім конкурсе<ref name="soyuz"/><ref name="forma">{{cite web|url=https://formasloff.ru/2020/05/01/evgenij-kazar-jigsaw-falling-into-place/|title=Евгений Казарцев // Jigsaw falling into place|publisher=Формаслов|author=Вячеслав Харченко|date=1 мая 2020|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. У 2020 годзе ў беларускім выдавецтве «[[Кнігазбор]]» выйшаў дэбютны зборнік яго твораў пад назвай «F43»<ref name="forma"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Казарцаў Яўген}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 16 лютага]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта журналістыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Еўрарадыё]] ibbu68i8hibxhcz68gz7d9uhthgvg5o 5132867 5132866 2026-04-26T17:45:10Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5132867 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Казарцаў}} {{Асоба}} '''Яўге́н Каза́рцаў''' ({{ДН|16|2|1992}}, [[Мінск]]) — беларускі [[журналіст]], [[рэдактар]] і [[пісьменнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 16 лютага 1992 года ў Мінску<ref name="fb">{{cite web|url=https://www.facebook.com/kazartsev/directory_personal_details|title=Евгений Казарцев|publisher=Facebook|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="soyuz">{{cite web|url=https://soyuzpisateley.ru/publication.php?id=741|title=Евгений КАЗАРЦЕВ|publisher=Союз писателей Москвы|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Скончыў [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] ў 2015 годзе. Яшчэ падчас вучобы пачаў працаваць у рэдакцыі беларускага часопіса «[[Большой]]»<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/392107|title=Галоўны рэдактар «Еўрарадыё» Яўген Казарцаў расказаў, як пяць гадоў працаваў на «Спутніку» і колькі зарабляў|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|author=Вінцэсь Клепачэня|date=5 красавіка 2026|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. У 2015 годзе ўладкаваўся ў расійскае дзяржаўнае інфармацыйнае агенцтва «[[Sputnik Беларусь]]», дзе працаваў на працягу пяці гадоў. Пачынаў як навіновы журналіст, асвятляў падзеі ў Беларусі. З часам стаў рэдактарам інтэрнэт-рэсурсу, фактычна выконваючы абавязкі каардынатара працы журналістаў і шэф-рэдактара. Праца ў «Sputnik Беларусь» суправаджалася ідэалагічнымі абмежаваннямі, у тым ліку з боку маскоўскіх куратараў і беларускага [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь|МЗС]] (забарона на прамое цытаванне апазіцыйных акцый, наяўнасць «чорных спісаў» экспертаў, навязванне расійскай тэрміналогіі, напрыклад, «на Украине»). Звольніўся са «Спутніка» ў жніўні [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|2020 года]]<ref name="nn"/>. Пазней перайшоў на працу ў незалежныя беларускія медыя. Стаў галоўным рэдактарам «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]]»<ref name="nn"/>. == Літаратурная дзейнасць == Яўген Казарцаў таксама вядомы як пісьменнік. Публікаваў свае апавяданні ў грамадска-палітычным штотыднёвіку «[[БелГазета]]», часопісах «[[Train Voyage]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Макулатура (часопіс)|Макулатура]]», «[[Монолог]]», «[[Кольцо А]]», а таксама ў анлайн-праектах «[[Этажи]]» і «[[Textura]]». У 2013 годзе заняў другое месца на Міжнародным чэхаўскім конкурсе<ref name="soyuz"/><ref name="forma">{{cite web|url=https://formasloff.ru/2020/05/01/evgenij-kazar-jigsaw-falling-into-place/|title=Евгений Казарцев // Jigsaw falling into place|publisher=Формаслов|author=Вячеслав Харченко|date=1 мая 2020|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. У 2020 годзе ў беларускім выдавецтве «[[Кнігазбор]]» выйшаў дэбютны зборнік яго твораў пад назвай «F43»<ref name="forma"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Казарцаў Яўген}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 16 лютага]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта журналістыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Еўрарадыё]] 8qv40gjma970fo56aww0bkct79g8du6 5132868 5132867 2026-04-26T17:45:19Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта журналістыкі БДУ]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132868 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Казарцаў}} {{Асоба}} '''Яўге́н Каза́рцаў''' ({{ДН|16|2|1992}}, [[Мінск]]) — беларускі [[журналіст]], [[рэдактар]] і [[пісьменнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 16 лютага 1992 года ў Мінску<ref name="fb">{{cite web|url=https://www.facebook.com/kazartsev/directory_personal_details|title=Евгений Казарцев|publisher=Facebook|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="soyuz">{{cite web|url=https://soyuzpisateley.ru/publication.php?id=741|title=Евгений КАЗАРЦЕВ|publisher=Союз писателей Москвы|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Скончыў [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] ў 2015 годзе. Яшчэ падчас вучобы пачаў працаваць у рэдакцыі беларускага часопіса «[[Большой]]»<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/392107|title=Галоўны рэдактар «Еўрарадыё» Яўген Казарцаў расказаў, як пяць гадоў працаваў на «Спутніку» і колькі зарабляў|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|author=Вінцэсь Клепачэня|date=5 красавіка 2026|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. У 2015 годзе ўладкаваўся ў расійскае дзяржаўнае інфармацыйнае агенцтва «[[Sputnik Беларусь]]», дзе працаваў на працягу пяці гадоў. Пачынаў як навіновы журналіст, асвятляў падзеі ў Беларусі. З часам стаў рэдактарам інтэрнэт-рэсурсу, фактычна выконваючы абавязкі каардынатара працы журналістаў і шэф-рэдактара. Праца ў «Sputnik Беларусь» суправаджалася ідэалагічнымі абмежаваннямі, у тым ліку з боку маскоўскіх куратараў і беларускага [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь|МЗС]] (забарона на прамое цытаванне апазіцыйных акцый, наяўнасць «чорных спісаў» экспертаў, навязванне расійскай тэрміналогіі, напрыклад, «на Украине»). Звольніўся са «Спутніка» ў жніўні [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|2020 года]]<ref name="nn"/>. Пазней перайшоў на працу ў незалежныя беларускія медыя. Стаў галоўным рэдактарам «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]]»<ref name="nn"/>. == Літаратурная дзейнасць == Яўген Казарцаў таксама вядомы як пісьменнік. Публікаваў свае апавяданні ў грамадска-палітычным штотыднёвіку «[[БелГазета]]», часопісах «[[Train Voyage]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Макулатура (часопіс)|Макулатура]]», «[[Монолог]]», «[[Кольцо А]]», а таксама ў анлайн-праектах «[[Этажи]]» і «[[Textura]]». У 2013 годзе заняў другое месца на Міжнародным чэхаўскім конкурсе<ref name="soyuz"/><ref name="forma">{{cite web|url=https://formasloff.ru/2020/05/01/evgenij-kazar-jigsaw-falling-into-place/|title=Евгений Казарцев // Jigsaw falling into place|publisher=Формаслов|author=Вячеслав Харченко|date=1 мая 2020|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. У 2020 годзе ў беларускім выдавецтве «[[Кнігазбор]]» выйшаў дэбютны зборнік яго твораў пад назвай «F43»<ref name="forma"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Казарцаў Яўген}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 16 лютага]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Еўрарадыё]] fepytoef5k2s8c86k8v1i7im2fb35qn 5132869 5132868 2026-04-26T17:45:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 выдалена [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Еўрарадыё]]; дададзена [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Sputnik Беларусь]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132869 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Казарцаў}} {{Асоба}} '''Яўге́н Каза́рцаў''' ({{ДН|16|2|1992}}, [[Мінск]]) — беларускі [[журналіст]], [[рэдактар]] і [[пісьменнік]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 16 лютага 1992 года ў Мінску<ref name="fb">{{cite web|url=https://www.facebook.com/kazartsev/directory_personal_details|title=Евгений Казарцев|publisher=Facebook|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="soyuz">{{cite web|url=https://soyuzpisateley.ru/publication.php?id=741|title=Евгений КАЗАРЦЕВ|publisher=Союз писателей Москвы|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Скончыў [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] ў 2015 годзе. Яшчэ падчас вучобы пачаў працаваць у рэдакцыі беларускага часопіса «[[Большой]]»<ref name="nn">{{cite web|url=https://nashaniva.com/392107|title=Галоўны рэдактар «Еўрарадыё» Яўген Казарцаў расказаў, як пяць гадоў працаваў на «Спутніку» і колькі зарабляў|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|author=Вінцэсь Клепачэня|date=5 красавіка 2026|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. У 2015 годзе ўладкаваўся ў расійскае дзяржаўнае інфармацыйнае агенцтва «[[Sputnik Беларусь]]», дзе працаваў на працягу пяці гадоў. Пачынаў як навіновы журналіст, асвятляў падзеі ў Беларусі. З часам стаў рэдактарам інтэрнэт-рэсурсу, фактычна выконваючы абавязкі каардынатара працы журналістаў і шэф-рэдактара. Праца ў «Sputnik Беларусь» суправаджалася ідэалагічнымі абмежаваннямі, у тым ліку з боку маскоўскіх куратараў і беларускага [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь|МЗС]] (забарона на прамое цытаванне апазіцыйных акцый, наяўнасць «чорных спісаў» экспертаў, навязванне расійскай тэрміналогіі, напрыклад, «на Украине»). Звольніўся са «Спутніка» ў жніўні [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|2020 года]]<ref name="nn"/>. Пазней перайшоў на працу ў незалежныя беларускія медыя. Стаў галоўным рэдактарам «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрарадыё]]»<ref name="nn"/>. == Літаратурная дзейнасць == Яўген Казарцаў таксама вядомы як пісьменнік. Публікаваў свае апавяданні ў грамадска-палітычным штотыднёвіку «[[БелГазета]]», часопісах «[[Train Voyage]]», «[[Маладосць (часопіс)|Маладосць]]», «[[Макулатура (часопіс)|Макулатура]]», «[[Монолог]]», «[[Кольцо А]]», а таксама ў анлайн-праектах «[[Этажи]]» і «[[Textura]]». У 2013 годзе заняў другое месца на Міжнародным чэхаўскім конкурсе<ref name="soyuz"/><ref name="forma">{{cite web|url=https://formasloff.ru/2020/05/01/evgenij-kazar-jigsaw-falling-into-place/|title=Евгений Казарцев // Jigsaw falling into place|publisher=Формаслов|author=Вячеслав Харченко|date=1 мая 2020|lang=ru|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. У 2020 годзе ў беларускім выдавецтве «[[Кнігазбор]]» выйшаў дэбютны зборнік яго твораў пад назвай «F43»<ref name="forma"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Казарцаў Яўген}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 16 лютага]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Sputnik Беларусь]] 8imuqnzbarxebc8rifx3fku6alxk6zz 0 807011 5132870 2026-04-26T17:46:39Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Яўген Казарцаў]] 5132870 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Яўген Казарцаў]] dm4q02qlbsymlm3m9gjl9gkjmmrs8q8 0 807012 5132871 2026-04-26T17:56:51Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{цёзкі}} {{Навуковец |Імя = Павел Свярдлоў |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|14|1|1984}} |Месца нараджэння = [[Мінск]], [[Беларуская ССР]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства...» 5132871 wikitext text/x-wiki {{цёзкі}} {{Навуковец |Імя = Павел Свярдлоў |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|14|1|1984}} |Месца нараджэння = [[Мінск]], [[Беларуская ССР]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Род дзейнасці = [[журналіст]], [[галоўны рэдактар]], [[выкладчык]], [[паэт]] |Месца працы = «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]» |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Факультэт журналістыкі БДУ]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = «Крыштальная сава» (украінскі клуб «Што? Дзе? Калі?») }} '''Па́вал Свярдло́ў''' (нар. {{ДН|14|1|1984}}, [[Мінск]]) — беларускі [[журналіст]], [[Рэдактар|галоўны рэдактар]] «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]]», [[выкладчык]] і [[паэт]]. Гулец у інтэлектуальныя гульні, уладальнік «Крыштальнай савы» ўкраінскага клуба «Што? Дзе? Калі?». == Біяграфія і прафесійная дзейнасць == Нарадзіўся 14 студзеня 1984 года ў Мінску. Скончыў [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Інфармацыя і камунікацыі»<ref name="svaboda">{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20210323083206/https://baj.by/be/analytics/my-i-da-cihanouskay-budzem-u-apazycyi-gutarka-z-galounym-redaktaram-euraradyyo-paulam|title=«Мы і да Ціханоўскай будзем у апазыцыі». Гутарка з галоўным рэдактарам «Эўрарадыё» Паўлам Сьвярдловым|publisher=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|date=23 сакавіка 2021|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Акрамя журналістыкі, займаўся выкладчыцкай дзейнасцю. Выкладаў [[Культуралогія|культуралогію]] і гісторыю мастацтваў у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]], а таксама [[Сувязі з грамадскасцю|сувязі з грамадскасцю]] (PR) і сродкі масавай інфармацыі ў [[Беларускі калегіум|Беларускім калегіуме]]<ref name="budzma">{{cite web|url=https://budzma.org/news/paval-svyardlow-pryhazhunya-hramchey-za-wsikh-halasila.html|title=Павал Свярдлоў: “Прыгажуня грамчэй за ўсіх галасіла”|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|date=8 лістапада 2010|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. У журналістыцы працуе з сярэдзіны 2000-х гадоў. З перапынкамі пачаў супрацоўнічаць з «Еўрапейскім радыё для Беларусі» (Еўрарадыё) яшчэ ў 2006 годзе<ref name="svaboda"/>. У 2013—2015 гадах разам з эканамістам [[Сяргей Чалы|Сяргеем Чалым]] вёў папулярную праграму «Эканоміка на пальцах» на партале [[TUT.BY]]. Таксама працаваў у часопісе «Таймер»<ref name="nn_kyky">{{cite web|url=https://nashaniva.com/178410|title=«Мне не сорамна» — Павел Свярдлоў сыходзіць з Kyky|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|author=Настасся Роўда|date=5 кастрычніка 2016|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Каля паўтара года (да кастрычніка 2016 года) працаваў рэдактарам інтэрнэт-часопіса «Kyky.org», дзе спрыяў перафарматаванню выдання ў паўнавартаснае медыя з аналітыкай і навінамі. Падчас яго працы ў 2015 годзе сайт быў часова заблакаваны [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам інфармацыі Беларусі]]<ref name="nn_kyky"/>. У красавіку 2018 года Павел Свярдлоў быў прызначаны галоўным рэдактарам «Еўрарадыё», змяніўшы на гэтай пасадзе Віктара Малішэўскага<ref name="nn_euroradio">{{cite web|url=https://nashaniva.com/207483|title=Кіраваць «Еўрапейскім радыё» будзе Павел Свярдлоў|publisher=Наша Ніва|date=3 красавіка 2018|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. На пасадзе галоўнага рэдактара актыўна асвятляў падзеі палітычнага крызісу і [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|масавых пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе]]. Асабіста вёў жывыя трансляцыі (стрымы) з вуліц Мінска, у тым ліку з плошчы Незалежнасці і Камароўскага рынку. Пасля таго як у жніўні 2020 года сайт «Еўрарадыё» быў заблакаваны ўладамі, а журналісты былі пазбаўленыя акрэдытацыі МЗС, Свярдлоў арганізоўваў працу рэдакцыі ва ўмовах абмежаванняў і небяспекі пераследу<ref name="svaboda"/>. == Творчасць == Павел Свярдлоў вядомы таксама як паэт. У 2005 годзе ён стаў фіналістам літаратурнага конкурсу [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]], які быў прысвечаны юбілею пісьменніка [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. У лістападзе 2010 года прымаў удзел у літаратурным праекце грамадскай кампаніі «[[Будзьма беларусамі!]]» пад назвай «Чорна-белыя вершы», дзе прадставіў свой твор «Прыгажуня грамчэй за ўсіх галасіла»<ref name="budzma"/>. == Палітычны пераслед == Як незалежны журналіст Павел Свярдлоў неаднаразова сутыкаўся з ціскам з боку ўладаў. 22 чэрвеня 2012 года ён быў затрыманы раніцай каля свайго дома ў Мінску. У той жа дзень суд Маскоўскага раёна Мінска (суддзя Таццяна Матыль) асудзіў яго на 15 сутак адміністрацыйнага арышту паводле артыкула 17.1 КаАП («Дробнае хуліганства») за нібыта нецэнзурную лаянку. Журналісту нават адмовілі ў праве скарыстацца паслугамі адваката. Супраць Свярдлова сведчылі міліцыянты, якія давалі супярэчлівыя паказанні. Касацыйная скарга на прысуд была адхілена<ref name="viasna">{{cite web|url=https://spring96.org/be/news/54020|title=Журналіст Павел Свярдлоў выйшаў з турмы на Акрэсціна|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]|date=7 ліпеня 2012|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="novychas">{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/zhurnal_st_pavel_svjardlo_akti|title=Журналіст Павел Свярдлоў і актывісты кампаніі “Гавары праўду” атрымалі па 15 сутак арышту|publisher=[[Новы Час]]|author=Генадзь Кеснер|date=22 чэрвеня 2012|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Сам Свярдлоў назваў свой арышт помстай уладаў за журналісцкае расследаванне, якое напярэдадні правялі карэспандэнты «Еўрарадыё». Журналісты праехалі ў мінскім метро з вялікай спартыўнай торбай, правяраючы сістэму бяспекі, і ні разу не былі спыненыя міліцыяй для праверкі<ref name="viasna"/><ref name="salidarnasc">{{cite web|url=https://gazetaby.com/post/pavel-svyardlou-raspavyou-yak-yago-zatrymali-fota-videa/46700/|title=Павел Свярдлоў распавёў, як яго затрымалi (фота, відэа)|publisher=Салідарнасць|date=9 ліпеня 2012|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свярдлоў Павел}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 14 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1984 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускага калегіума]] [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта журналістыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Еўрарадыё]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі TUT.BY]] [[Катэгорыя:Гульцы «Што? Дзе? Калі?»]] hjkkoj3wvckbamsvmugufau0oo8lh1u 5132872 5132871 2026-04-26T17:57:02Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5132872 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Свярдлоў}} {{Навуковец |Імя = Павел Свярдлоў |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|14|1|1984}} |Месца нараджэння = [[Мінск]], [[Беларуская ССР]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Род дзейнасці = [[журналіст]], [[галоўны рэдактар]], [[выкладчык]], [[паэт]] |Месца працы = «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]» |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Факультэт журналістыкі БДУ]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = «Крыштальная сава» (украінскі клуб «Што? Дзе? Калі?») }} '''Па́вал Свярдло́ў''' (нар. {{ДН|14|1|1984}}, [[Мінск]]) — беларускі [[журналіст]], [[Рэдактар|галоўны рэдактар]] «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]]», [[выкладчык]] і [[паэт]]. Гулец у інтэлектуальныя гульні, уладальнік «Крыштальнай савы» ўкраінскага клуба «Што? Дзе? Калі?». == Біяграфія і прафесійная дзейнасць == Нарадзіўся 14 студзеня 1984 года ў Мінску. Скончыў [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Інфармацыя і камунікацыі»<ref name="svaboda">{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20210323083206/https://baj.by/be/analytics/my-i-da-cihanouskay-budzem-u-apazycyi-gutarka-z-galounym-redaktaram-euraradyyo-paulam|title=«Мы і да Ціханоўскай будзем у апазыцыі». Гутарка з галоўным рэдактарам «Эўрарадыё» Паўлам Сьвярдловым|publisher=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|date=23 сакавіка 2021|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Акрамя журналістыкі, займаўся выкладчыцкай дзейнасцю. Выкладаў [[Культуралогія|культуралогію]] і гісторыю мастацтваў у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]], а таксама [[Сувязі з грамадскасцю|сувязі з грамадскасцю]] (PR) і сродкі масавай інфармацыі ў [[Беларускі калегіум|Беларускім калегіуме]]<ref name="budzma">{{cite web|url=https://budzma.org/news/paval-svyardlow-pryhazhunya-hramchey-za-wsikh-halasila.html|title=Павал Свярдлоў: “Прыгажуня грамчэй за ўсіх галасіла”|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|date=8 лістапада 2010|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. У журналістыцы працуе з сярэдзіны 2000-х гадоў. З перапынкамі пачаў супрацоўнічаць з «Еўрапейскім радыё для Беларусі» (Еўрарадыё) яшчэ ў 2006 годзе<ref name="svaboda"/>. У 2013—2015 гадах разам з эканамістам [[Сяргей Чалы|Сяргеем Чалым]] вёў папулярную праграму «Эканоміка на пальцах» на партале [[TUT.BY]]. Таксама працаваў у часопісе «Таймер»<ref name="nn_kyky">{{cite web|url=https://nashaniva.com/178410|title=«Мне не сорамна» — Павел Свярдлоў сыходзіць з Kyky|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|author=Настасся Роўда|date=5 кастрычніка 2016|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Каля паўтара года (да кастрычніка 2016 года) працаваў рэдактарам інтэрнэт-часопіса «Kyky.org», дзе спрыяў перафарматаванню выдання ў паўнавартаснае медыя з аналітыкай і навінамі. Падчас яго працы ў 2015 годзе сайт быў часова заблакаваны [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам інфармацыі Беларусі]]<ref name="nn_kyky"/>. У красавіку 2018 года Павел Свярдлоў быў прызначаны галоўным рэдактарам «Еўрарадыё», змяніўшы на гэтай пасадзе Віктара Малішэўскага<ref name="nn_euroradio">{{cite web|url=https://nashaniva.com/207483|title=Кіраваць «Еўрапейскім радыё» будзе Павел Свярдлоў|publisher=Наша Ніва|date=3 красавіка 2018|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. На пасадзе галоўнага рэдактара актыўна асвятляў падзеі палітычнага крызісу і [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|масавых пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе]]. Асабіста вёў жывыя трансляцыі (стрымы) з вуліц Мінска, у тым ліку з плошчы Незалежнасці і Камароўскага рынку. Пасля таго як у жніўні 2020 года сайт «Еўрарадыё» быў заблакаваны ўладамі, а журналісты былі пазбаўленыя акрэдытацыі МЗС, Свярдлоў арганізоўваў працу рэдакцыі ва ўмовах абмежаванняў і небяспекі пераследу<ref name="svaboda"/>. == Творчасць == Павел Свярдлоў вядомы таксама як паэт. У 2005 годзе ён стаў фіналістам літаратурнага конкурсу [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]], які быў прысвечаны юбілею пісьменніка [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. У лістападзе 2010 года прымаў удзел у літаратурным праекце грамадскай кампаніі «[[Будзьма беларусамі!]]» пад назвай «Чорна-белыя вершы», дзе прадставіў свой твор «Прыгажуня грамчэй за ўсіх галасіла»<ref name="budzma"/>. == Палітычны пераслед == Як незалежны журналіст Павел Свярдлоў неаднаразова сутыкаўся з ціскам з боку ўладаў. 22 чэрвеня 2012 года ён быў затрыманы раніцай каля свайго дома ў Мінску. У той жа дзень суд Маскоўскага раёна Мінска (суддзя Таццяна Матыль) асудзіў яго на 15 сутак адміністрацыйнага арышту паводле артыкула 17.1 КаАП («Дробнае хуліганства») за нібыта нецэнзурную лаянку. Журналісту нават адмовілі ў праве скарыстацца паслугамі адваката. Супраць Свярдлова сведчылі міліцыянты, якія давалі супярэчлівыя паказанні. Касацыйная скарга на прысуд была адхілена<ref name="viasna">{{cite web|url=https://spring96.org/be/news/54020|title=Журналіст Павел Свярдлоў выйшаў з турмы на Акрэсціна|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]|date=7 ліпеня 2012|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="novychas">{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/zhurnal_st_pavel_svjardlo_akti|title=Журналіст Павел Свярдлоў і актывісты кампаніі “Гавары праўду” атрымалі па 15 сутак арышту|publisher=[[Новы Час]]|author=Генадзь Кеснер|date=22 чэрвеня 2012|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Сам Свярдлоў назваў свой арышт помстай уладаў за журналісцкае расследаванне, якое напярэдадні правялі карэспандэнты «Еўрарадыё». Журналісты праехалі ў мінскім метро з вялікай спартыўнай торбай, правяраючы сістэму бяспекі, і ні разу не былі спыненыя міліцыяй для праверкі<ref name="viasna"/><ref name="salidarnasc">{{cite web|url=https://gazetaby.com/post/pavel-svyardlou-raspavyou-yak-yago-zatrymali-fota-videa/46700/|title=Павел Свярдлоў распавёў, як яго затрымалi (фота, відэа)|publisher=Салідарнасць|date=9 ліпеня 2012|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свярдлоў Павел}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 14 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1984 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускага калегіума]] [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта журналістыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Еўрарадыё]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі TUT.BY]] [[Катэгорыя:Гульцы «Што? Дзе? Калі?»]] oscabmguf0q3pbo1firf5aakpnzko59 5132873 5132872 2026-04-26T17:59:33Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5132873 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Свярдлоў}} {{Навуковец |Імя = Павел Свярдлоў |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|14|1|1984}} |Месца нараджэння = [[Мінск]], [[Беларуская ССР]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Род дзейнасці = [[журналіст]], [[галоўны рэдактар]], [[выкладчык]], [[паэт]] |Месца працы = «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]» |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Факультэт журналістыкі БДУ]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = «Крыштальная сава» (украінскі клуб «Што? Дзе? Калі?») }} '''Па́вал Свярдло́ў''' (нар. {{ДН|14|1|1984}}, [[Мінск]]) — беларускі [[журналіст]], [[Рэдактар|галоўны рэдактар]] «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]]», [[выкладчык]] і [[паэт]]. Гулец у інтэлектуальныя гульні, уладальнік «Крыштальнай савы» ўкраінскага клуба «[[Што? Дзе? Калі?]]». == Біяграфія і прафесійная дзейнасць == Нарадзіўся 14 студзеня 1984 года ў Мінску. Скончыў [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Інфармацыя і камунікацыі»<ref name="svaboda">{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20210323083206/https://baj.by/be/analytics/my-i-da-cihanouskay-budzem-u-apazycyi-gutarka-z-galounym-redaktaram-euraradyyo-paulam|title=«Мы і да Ціханоўскай будзем у апазыцыі». Гутарка з галоўным рэдактарам «Эўрарадыё» Паўлам Сьвярдловым|publisher=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|date=23 сакавіка 2021|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Акрамя журналістыкі, займаўся выкладчыцкай дзейнасцю. Выкладаў культуралогію і гісторыю мастацтваў у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]], а таксама [[Сувязі з грамадскасцю|сувязі з грамадскасцю]] (PR) і сродкі масавай інфармацыі ў [[Беларускі калегіум|Беларускім калегіуме]]<ref name="budzma">{{cite web|url=https://budzma.org/news/paval-svyardlow-pryhazhunya-hramchey-za-wsikh-halasila.html|title=Павал Свярдлоў: “Прыгажуня грамчэй за ўсіх галасіла”|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|date=8 лістапада 2010|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. У журналістыцы працуе з сярэдзіны 2000-х гадоў. З перапынкамі пачаў супрацоўнічаць з «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскім радыё для Беларусі]]» (Еўрарадыё) яшчэ ў 2006 годзе<ref name="svaboda"/>. У 2013—2015 гадах разам з эканамістам [[Сяргей Чалы|Сяргеем Чалым]] вёў папулярную праграму «[[Эканоміка на пальцах]]» на партале [[TUT.BY]]. Таксама працаваў у часопісе «[[Таймер (часопіс)|Таймер]]»<ref name="nn_kyky">{{cite web|url=https://nashaniva.com/178410|title=«Мне не сорамна» — Павел Свярдлоў сыходзіць з Kyky|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|author=Настасся Роўда|date=5 кастрычніка 2016|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Каля паўтара года (да кастрычніка 2016 года) працаваў рэдактарам інтэрнэт-часопіса «[[Kyky.org]]», дзе спрыяў перафарматаванню выдання ў паўнавартаснае медыя з аналітыкай і навінамі. Падчас яго працы ў 2015 годзе сайт быў часова заблакаваны [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам інфармацыі Беларусі]]<ref name="nn_kyky"/>. У красавіку 2018 года Павел Свярдлоў быў прызначаны галоўным рэдактарам «Еўрарадыё», змяніўшы на гэтай пасадзе [[Віктар Малішэўскі|Віктара Малішэўскага]]<ref name="nn_euroradio">{{cite web|url=https://nashaniva.com/207483|title=Кіраваць «Еўрапейскім радыё» будзе Павел Свярдлоў|publisher=Наша Ніва|date=3 красавіка 2018|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. На пасадзе галоўнага рэдактара актыўна асвятляў падзеі палітычнага крызісу і [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|масавых пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе]]. Асабіста вёў жывыя трансляцыі (стрымы) з вуліц Мінска, у тым ліку з [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|плошчы Незалежнасці]] і [[Камароўскі рынак|Камароўскага рынку]]. Пасля таго як у жніўні 2020 года сайт «Еўрарадыё» быў заблакаваны ўладамі, а журналісты былі пазбаўленыя акрэдытацыі МЗС, Свярдлоў арганізоўваў працу рэдакцыі ва ўмовах абмежаванняў і небяспекі пераследу<ref name="svaboda"/>. == Творчасць == Павел Свярдлоў вядомы таксама як паэт. У 2005 годзе ён стаў фіналістам літаратурнага конкурсу [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]], які быў прысвечаны юбілею пісьменніка [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. У лістападзе 2010 года прымаў удзел у літаратурным праекце грамадскай кампаніі «[[Будзьма беларусамі!]]» пад назвай «Чорна-белыя вершы», дзе прадставіў свой твор «Прыгажуня грамчэй за ўсіх галасіла»<ref name="budzma"/>. == Палітычны пераслед == Як незалежны журналіст Павел Свярдлоў неаднаразова сутыкаўся з ціскам з боку ўладаў. 22 чэрвеня 2012 года ён быў затрыманы раніцай каля свайго дома ў Мінску. У той жа дзень [[суд Маскоўскага раёна Мінска]] (суддзя [[Таццяна Матыль]]) асудзіў яго на 15 сутак адміністрацыйнага арышту паводле артыкула 17.1 [[КаАП]] («Дробнае хуліганства») за нібыта нецэнзурную лаянку. Журналісту нават адмовілі ў праве скарыстацца паслугамі адваката. Супраць Свярдлова сведчылі міліцыянты, якія давалі супярэчлівыя паказанні. Касацыйная скарга на прысуд была адхілена<ref name="viasna">{{cite web|url=https://spring96.org/be/news/54020|title=Журналіст Павел Свярдлоў выйшаў з турмы на Акрэсціна|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]|date=7 ліпеня 2012|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="novychas">{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/zhurnal_st_pavel_svjardlo_akti|title=Журналіст Павел Свярдлоў і актывісты кампаніі “Гавары праўду” атрымалі па 15 сутак арышту|publisher=[[Новы Час]]|author=Генадзь Кеснер|date=22 чэрвеня 2012|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Сам Свярдлоў назваў свой арышт помстай уладаў за журналісцкае расследаванне, якое напярэдадні правялі карэспандэнты «Еўрарадыё». Журналісты праехалі ў мінскім метро з вялікай спартыўнай торбай, правяраючы сістэму бяспекі, і ні разу не былі спыненыя міліцыяй для праверкі<ref name="viasna"/><ref name="salidarnasc">{{cite web|url=https://gazetaby.com/post/pavel-svyardlou-raspavyou-yak-yago-zatrymali-fota-videa/46700/|title=Павел Свярдлоў распавёў, як яго затрымалi (фота, відэа)|publisher=Салідарнасць|date=9 ліпеня 2012|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свярдлоў Павел}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 14 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1984 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускага калегіума]] [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта журналістыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Еўрарадыё]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі TUT.BY]] [[Катэгорыя:Гульцы «Што? Дзе? Калі?»]] 3kuxw4z5sdet4co9xtmmv7dk3j941pq 5132874 5132873 2026-04-26T17:59:42Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5132874 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Свярдлоў}} {{Навуковец |Імя = Павел Свярдлоў |Арыгінал імя = |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|14|1|1984}} |Месца нараджэння = [[Мінск]], [[Беларуская ССР]] |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Род дзейнасці = [[журналіст]], [[галоўны рэдактар]], [[выкладчык]], [[паэт]] |Месца працы = «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі]]» |Навуковая ступень = |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Факультэт журналістыкі БДУ]] |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = «Крыштальная сава» (украінскі клуб «Што? Дзе? Калі?») }} '''Па́вел Свярдло́ў''' (нар. {{ДН|14|1|1984}}, [[Мінск]]) — беларускі [[журналіст]], [[Рэдактар|галоўны рэдактар]] «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]]», [[выкладчык]] і [[паэт]]. Гулец у інтэлектуальныя гульні, уладальнік «Крыштальнай савы» ўкраінскага клуба «[[Што? Дзе? Калі?]]». == Біяграфія і прафесійная дзейнасць == Нарадзіўся 14 студзеня 1984 года ў Мінску. Скончыў [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Інфармацыя і камунікацыі»<ref name="svaboda">{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20210323083206/https://baj.by/be/analytics/my-i-da-cihanouskay-budzem-u-apazycyi-gutarka-z-galounym-redaktaram-euraradyyo-paulam|title=«Мы і да Ціханоўскай будзем у апазыцыі». Гутарка з галоўным рэдактарам «Эўрарадыё» Паўлам Сьвярдловым|publisher=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|date=23 сакавіка 2021|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Акрамя журналістыкі, займаўся выкладчыцкай дзейнасцю. Выкладаў культуралогію і гісторыю мастацтваў у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]], а таксама [[Сувязі з грамадскасцю|сувязі з грамадскасцю]] (PR) і сродкі масавай інфармацыі ў [[Беларускі калегіум|Беларускім калегіуме]]<ref name="budzma">{{cite web|url=https://budzma.org/news/paval-svyardlow-pryhazhunya-hramchey-za-wsikh-halasila.html|title=Павал Свярдлоў: “Прыгажуня грамчэй за ўсіх галасіла”|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|date=8 лістапада 2010|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. У журналістыцы працуе з сярэдзіны 2000-х гадоў. З перапынкамі пачаў супрацоўнічаць з «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскім радыё для Беларусі]]» (Еўрарадыё) яшчэ ў 2006 годзе<ref name="svaboda"/>. У 2013—2015 гадах разам з эканамістам [[Сяргей Чалы|Сяргеем Чалым]] вёў папулярную праграму «[[Эканоміка на пальцах]]» на партале [[TUT.BY]]. Таксама працаваў у часопісе «[[Таймер (часопіс)|Таймер]]»<ref name="nn_kyky">{{cite web|url=https://nashaniva.com/178410|title=«Мне не сорамна» — Павел Свярдлоў сыходзіць з Kyky|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|author=Настасся Роўда|date=5 кастрычніка 2016|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Каля паўтара года (да кастрычніка 2016 года) працаваў рэдактарам інтэрнэт-часопіса «[[Kyky.org]]», дзе спрыяў перафарматаванню выдання ў паўнавартаснае медыя з аналітыкай і навінамі. Падчас яго працы ў 2015 годзе сайт быў часова заблакаваны [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам інфармацыі Беларусі]]<ref name="nn_kyky"/>. У красавіку 2018 года Павел Свярдлоў быў прызначаны галоўным рэдактарам «Еўрарадыё», змяніўшы на гэтай пасадзе [[Віктар Малішэўскі|Віктара Малішэўскага]]<ref name="nn_euroradio">{{cite web|url=https://nashaniva.com/207483|title=Кіраваць «Еўрапейскім радыё» будзе Павел Свярдлоў|publisher=Наша Ніва|date=3 красавіка 2018|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. На пасадзе галоўнага рэдактара актыўна асвятляў падзеі палітычнага крызісу і [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|масавых пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе]]. Асабіста вёў жывыя трансляцыі (стрымы) з вуліц Мінска, у тым ліку з [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|плошчы Незалежнасці]] і [[Камароўскі рынак|Камароўскага рынку]]. Пасля таго як у жніўні 2020 года сайт «Еўрарадыё» быў заблакаваны ўладамі, а журналісты былі пазбаўленыя акрэдытацыі МЗС, Свярдлоў арганізоўваў працу рэдакцыі ва ўмовах абмежаванняў і небяспекі пераследу<ref name="svaboda"/>. == Творчасць == Павел Свярдлоў вядомы таксама як паэт. У 2005 годзе ён стаў фіналістам літаратурнага конкурсу [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]], які быў прысвечаны юбілею пісьменніка [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. У лістападзе 2010 года прымаў удзел у літаратурным праекце грамадскай кампаніі «[[Будзьма беларусамі!]]» пад назвай «Чорна-белыя вершы», дзе прадставіў свой твор «Прыгажуня грамчэй за ўсіх галасіла»<ref name="budzma"/>. == Палітычны пераслед == Як незалежны журналіст Павел Свярдлоў неаднаразова сутыкаўся з ціскам з боку ўладаў. 22 чэрвеня 2012 года ён быў затрыманы раніцай каля свайго дома ў Мінску. У той жа дзень [[суд Маскоўскага раёна Мінска]] (суддзя [[Таццяна Матыль]]) асудзіў яго на 15 сутак адміністрацыйнага арышту паводле артыкула 17.1 [[КаАП]] («Дробнае хуліганства») за нібыта нецэнзурную лаянку. Журналісту нават адмовілі ў праве скарыстацца паслугамі адваката. Супраць Свярдлова сведчылі міліцыянты, якія давалі супярэчлівыя паказанні. Касацыйная скарга на прысуд была адхілена<ref name="viasna">{{cite web|url=https://spring96.org/be/news/54020|title=Журналіст Павел Свярдлоў выйшаў з турмы на Акрэсціна|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]|date=7 ліпеня 2012|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="novychas">{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/zhurnal_st_pavel_svjardlo_akti|title=Журналіст Павел Свярдлоў і актывісты кампаніі “Гавары праўду” атрымалі па 15 сутак арышту|publisher=[[Новы Час]]|author=Генадзь Кеснер|date=22 чэрвеня 2012|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Сам Свярдлоў назваў свой арышт помстай уладаў за журналісцкае расследаванне, якое напярэдадні правялі карэспандэнты «Еўрарадыё». Журналісты праехалі ў мінскім метро з вялікай спартыўнай торбай, правяраючы сістэму бяспекі, і ні разу не былі спыненыя міліцыяй для праверкі<ref name="viasna"/><ref name="salidarnasc">{{cite web|url=https://gazetaby.com/post/pavel-svyardlou-raspavyou-yak-yago-zatrymali-fota-videa/46700/|title=Павел Свярдлоў распавёў, як яго затрымалi (фота, відэа)|publisher=Салідарнасць|date=9 ліпеня 2012|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свярдлоў Павел}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 14 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1984 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускага калегіума]] [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта журналістыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Еўрарадыё]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі TUT.BY]] [[Катэгорыя:Гульцы «Што? Дзе? Калі?»]] i8bvdrn66pce5i9por4dbyai5ou93tx 5132875 5132874 2026-04-26T18:01:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5132875 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Свярдлоў}} {{Асоба}} '''Па́вел Свярдло́ў''' (нар. {{ДН|14|1|1984}}, [[Мінск]]) — беларускі [[журналіст]], [[Рэдактар|галоўны рэдактар]] «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]]», [[выкладчык]] і [[паэт]]. Гулец у інтэлектуальныя гульні, уладальнік «Крыштальнай савы» ўкраінскага клуба «[[Што? Дзе? Калі?]]». == Біяграфія і прафесійная дзейнасць == Нарадзіўся 14 студзеня 1984 года ў Мінску. Скончыў [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Інфармацыя і камунікацыі»<ref name="svaboda">{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20210323083206/https://baj.by/be/analytics/my-i-da-cihanouskay-budzem-u-apazycyi-gutarka-z-galounym-redaktaram-euraradyyo-paulam|title=«Мы і да Ціханоўскай будзем у апазыцыі». Гутарка з галоўным рэдактарам «Эўрарадыё» Паўлам Сьвярдловым|publisher=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|date=23 сакавіка 2021|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Акрамя журналістыкі, займаўся выкладчыцкай дзейнасцю. Выкладаў культуралогію і гісторыю мастацтваў у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]], а таксама [[Сувязі з грамадскасцю|сувязі з грамадскасцю]] (PR) і сродкі масавай інфармацыі ў [[Беларускі калегіум|Беларускім калегіуме]]<ref name="budzma">{{cite web|url=https://budzma.org/news/paval-svyardlow-pryhazhunya-hramchey-za-wsikh-halasila.html|title=Павал Свярдлоў: “Прыгажуня грамчэй за ўсіх галасіла”|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|date=8 лістапада 2010|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. У журналістыцы працуе з сярэдзіны 2000-х гадоў. З перапынкамі пачаў супрацоўнічаць з «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскім радыё для Беларусі]]» (Еўрарадыё) яшчэ ў 2006 годзе<ref name="svaboda"/>. У 2013—2015 гадах разам з эканамістам [[Сяргей Чалы|Сяргеем Чалым]] вёў папулярную праграму «[[Эканоміка на пальцах]]» на партале [[TUT.BY]]. Таксама працаваў у часопісе «[[Таймер (часопіс)|Таймер]]»<ref name="nn_kyky">{{cite web|url=https://nashaniva.com/178410|title=«Мне не сорамна» — Павел Свярдлоў сыходзіць з Kyky|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|author=Настасся Роўда|date=5 кастрычніка 2016|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Каля паўтара года (да кастрычніка 2016 года) працаваў рэдактарам інтэрнэт-часопіса «[[Kyky.org]]», дзе спрыяў перафарматаванню выдання ў паўнавартаснае медыя з аналітыкай і навінамі. Падчас яго працы ў 2015 годзе сайт быў часова заблакаваны [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам інфармацыі Беларусі]]<ref name="nn_kyky"/>. У красавіку 2018 года Павел Свярдлоў быў прызначаны галоўным рэдактарам «Еўрарадыё», змяніўшы на гэтай пасадзе [[Віктар Малішэўскі|Віктара Малішэўскага]]<ref name="nn_euroradio">{{cite web|url=https://nashaniva.com/207483|title=Кіраваць «Еўрапейскім радыё» будзе Павел Свярдлоў|publisher=Наша Ніва|date=3 красавіка 2018|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. На пасадзе галоўнага рэдактара актыўна асвятляў падзеі палітычнага крызісу і [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|масавых пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе]]. Асабіста вёў жывыя трансляцыі (стрымы) з вуліц Мінска, у тым ліку з [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|плошчы Незалежнасці]] і [[Камароўскі рынак|Камароўскага рынку]]. Пасля таго як у жніўні 2020 года сайт «Еўрарадыё» быў заблакаваны ўладамі, а журналісты былі пазбаўленыя акрэдытацыі МЗС, Свярдлоў арганізоўваў працу рэдакцыі ва ўмовах абмежаванняў і небяспекі пераследу<ref name="svaboda"/>. == Творчасць == Павел Свярдлоў вядомы таксама як паэт. У 2005 годзе ён стаў фіналістам літаратурнага конкурсу [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]], які быў прысвечаны юбілею пісьменніка [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. У лістападзе 2010 года прымаў удзел у літаратурным праекце грамадскай кампаніі «[[Будзьма беларусамі!]]» пад назвай «Чорна-белыя вершы», дзе прадставіў свой твор «Прыгажуня грамчэй за ўсіх галасіла»<ref name="budzma"/>. == Палітычны пераслед == Як незалежны журналіст Павел Свярдлоў неаднаразова сутыкаўся з ціскам з боку ўладаў. 22 чэрвеня 2012 года ён быў затрыманы раніцай каля свайго дома ў Мінску. У той жа дзень [[суд Маскоўскага раёна Мінска]] (суддзя [[Таццяна Матыль]]) асудзіў яго на 15 сутак адміністрацыйнага арышту паводле артыкула 17.1 [[КаАП]] («Дробнае хуліганства») за нібыта нецэнзурную лаянку. Журналісту нават адмовілі ў праве скарыстацца паслугамі адваката. Супраць Свярдлова сведчылі міліцыянты, якія давалі супярэчлівыя паказанні. Касацыйная скарга на прысуд была адхілена<ref name="viasna">{{cite web|url=https://spring96.org/be/news/54020|title=Журналіст Павел Свярдлоў выйшаў з турмы на Акрэсціна|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]|date=7 ліпеня 2012|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="novychas">{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/zhurnal_st_pavel_svjardlo_akti|title=Журналіст Павел Свярдлоў і актывісты кампаніі “Гавары праўду” атрымалі па 15 сутак арышту|publisher=[[Новы Час]]|author=Генадзь Кеснер|date=22 чэрвеня 2012|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Сам Свярдлоў назваў свой арышт помстай уладаў за журналісцкае расследаванне, якое напярэдадні правялі карэспандэнты «Еўрарадыё». Журналісты праехалі ў мінскім метро з вялікай спартыўнай торбай, правяраючы сістэму бяспекі, і ні разу не былі спыненыя міліцыяй для праверкі<ref name="viasna"/><ref name="salidarnasc">{{cite web|url=https://gazetaby.com/post/pavel-svyardlou-raspavyou-yak-yago-zatrymali-fota-videa/46700/|title=Павел Свярдлоў распавёў, як яго затрымалi (фота, відэа)|publisher=Салідарнасць|date=9 ліпеня 2012|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свярдлоў Павел}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 14 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1984 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускага калегіума]] [[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта журналістыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Еўрарадыё]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі TUT.BY]] [[Катэгорыя:Гульцы «Што? Дзе? Калі?»]] 01o8u41s23idhzfcap7nms5eflzra9l 5132877 5132875 2026-04-26T18:02:03Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 −[[Катэгорыя:Выкладчыкі Беларускага калегіума]]; −[[Катэгорыя:Выпускнікі факультэта журналістыкі БДУ]]; −[[Катэгорыя:Супрацоўнікі Еўрарадыё]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5132877 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Свярдлоў}} {{Асоба}} '''Па́вел Свярдло́ў''' (нар. {{ДН|14|1|1984}}, [[Мінск]]) — беларускі [[журналіст]], [[Рэдактар|галоўны рэдактар]] «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскага радыё для Беларусі]]», [[выкладчык]] і [[паэт]]. Гулец у інтэлектуальныя гульні, уладальнік «Крыштальнай савы» ўкраінскага клуба «[[Што? Дзе? Калі?]]». == Біяграфія і прафесійная дзейнасць == Нарадзіўся 14 студзеня 1984 года ў Мінску. Скончыў [[Факультэт журналістыкі БДУ|факультэт журналістыкі Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Інфармацыя і камунікацыі»<ref name="svaboda">{{cite web|url=https://web.archive.org/web/20210323083206/https://baj.by/be/analytics/my-i-da-cihanouskay-budzem-u-apazycyi-gutarka-z-galounym-redaktaram-euraradyyo-paulam|title=«Мы і да Ціханоўскай будзем у апазыцыі». Гутарка з галоўным рэдактарам «Эўрарадыё» Паўлам Сьвярдловым|publisher=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|date=23 сакавіка 2021|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Акрамя журналістыкі, займаўся выкладчыцкай дзейнасцю. Выкладаў культуралогію і гісторыю мастацтваў у [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]], а таксама [[Сувязі з грамадскасцю|сувязі з грамадскасцю]] (PR) і сродкі масавай інфармацыі ў [[Беларускі калегіум|Беларускім калегіуме]]<ref name="budzma">{{cite web|url=https://budzma.org/news/paval-svyardlow-pryhazhunya-hramchey-za-wsikh-halasila.html|title=Павал Свярдлоў: “Прыгажуня грамчэй за ўсіх галасіла”|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|date=8 лістапада 2010|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. У журналістыцы працуе з сярэдзіны 2000-х гадоў. З перапынкамі пачаў супрацоўнічаць з «[[Еўрапейскае радыё для Беларусі|Еўрапейскім радыё для Беларусі]]» (Еўрарадыё) яшчэ ў 2006 годзе<ref name="svaboda"/>. У 2013—2015 гадах разам з эканамістам [[Сяргей Чалы|Сяргеем Чалым]] вёў папулярную праграму «[[Эканоміка на пальцах]]» на партале [[TUT.BY]]. Таксама працаваў у часопісе «[[Таймер (часопіс)|Таймер]]»<ref name="nn_kyky">{{cite web|url=https://nashaniva.com/178410|title=«Мне не сорамна» — Павел Свярдлоў сыходзіць з Kyky|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|author=Настасся Роўда|date=5 кастрычніка 2016|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Каля паўтара года (да кастрычніка 2016 года) працаваў рэдактарам інтэрнэт-часопіса «[[Kyky.org]]», дзе спрыяў перафарматаванню выдання ў паўнавартаснае медыя з аналітыкай і навінамі. Падчас яго працы ў 2015 годзе сайт быў часова заблакаваны [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам інфармацыі Беларусі]]<ref name="nn_kyky"/>. У красавіку 2018 года Павел Свярдлоў быў прызначаны галоўным рэдактарам «Еўрарадыё», змяніўшы на гэтай пасадзе [[Віктар Малішэўскі|Віктара Малішэўскага]]<ref name="nn_euroradio">{{cite web|url=https://nashaniva.com/207483|title=Кіраваць «Еўрапейскім радыё» будзе Павел Свярдлоў|publisher=Наша Ніва|date=3 красавіка 2018|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. На пасадзе галоўнага рэдактара актыўна асвятляў падзеі палітычнага крызісу і [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|масавых пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе]]. Асабіста вёў жывыя трансляцыі (стрымы) з вуліц Мінска, у тым ліку з [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|плошчы Незалежнасці]] і [[Камароўскі рынак|Камароўскага рынку]]. Пасля таго як у жніўні 2020 года сайт «Еўрарадыё» быў заблакаваны ўладамі, а журналісты былі пазбаўленыя акрэдытацыі МЗС, Свярдлоў арганізоўваў працу рэдакцыі ва ўмовах абмежаванняў і небяспекі пераследу<ref name="svaboda"/>. == Творчасць == Павел Свярдлоў вядомы таксама як паэт. У 2005 годзе ён стаў фіналістам літаратурнага конкурсу [[Беларускі ПЭН-цэнтр|Беларускага ПЭН-цэнтра]], які быў прысвечаны юбілею пісьменніка [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. У лістападзе 2010 года прымаў удзел у літаратурным праекце грамадскай кампаніі «[[Будзьма беларусамі!]]» пад назвай «Чорна-белыя вершы», дзе прадставіў свой твор «Прыгажуня грамчэй за ўсіх галасіла»<ref name="budzma"/>. == Палітычны пераслед == Як незалежны журналіст Павел Свярдлоў неаднаразова сутыкаўся з ціскам з боку ўладаў. 22 чэрвеня 2012 года ён быў затрыманы раніцай каля свайго дома ў Мінску. У той жа дзень [[суд Маскоўскага раёна Мінска]] (суддзя [[Таццяна Матыль]]) асудзіў яго на 15 сутак адміністрацыйнага арышту паводле артыкула 17.1 [[КаАП]] («Дробнае хуліганства») за нібыта нецэнзурную лаянку. Журналісту нават адмовілі ў праве скарыстацца паслугамі адваката. Супраць Свярдлова сведчылі міліцыянты, якія давалі супярэчлівыя паказанні. Касацыйная скарга на прысуд была адхілена<ref name="viasna">{{cite web|url=https://spring96.org/be/news/54020|title=Журналіст Павел Свярдлоў выйшаў з турмы на Акрэсціна|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Вясна]]|date=7 ліпеня 2012|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref><ref name="novychas">{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/zhurnal_st_pavel_svjardlo_akti|title=Журналіст Павел Свярдлоў і актывісты кампаніі “Гавары праўду” атрымалі па 15 сутак арышту|publisher=[[Новы Час]]|author=Генадзь Кеснер|date=22 чэрвеня 2012|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. Сам Свярдлоў назваў свой арышт помстай уладаў за журналісцкае расследаванне, якое напярэдадні правялі карэспандэнты «Еўрарадыё». Журналісты праехалі ў мінскім метро з вялікай спартыўнай торбай, правяраючы сістэму бяспекі, і ні разу не былі спыненыя міліцыяй для праверкі<ref name="viasna"/><ref name="salidarnasc">{{cite web|url=https://gazetaby.com/post/pavel-svyardlou-raspavyou-yak-yago-zatrymali-fota-videa/46700/|title=Павел Свярдлоў распавёў, як яго затрымалi (фота, відэа)|publisher=Салідарнасць|date=9 ліпеня 2012|lang=be|accessdate=26 красавіка 2026}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Свярдлоў Павел}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 14 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1984 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі TUT.BY]] [[Катэгорыя:Гульцы «Што? Дзе? Калі?»]] l283yasemfixfyrotz3gyzdg7w3xh4h 0 807013 5132876 2026-04-26T18:01:43Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Суд Маскоўскага раёна г. Мінска]] 5132876 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Суд Маскоўскага раёна г. Мінска]] littopsjrjqohy96ps954xfeme21iyr 14 807014 5132878 2026-04-26T18:03:39Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Catmain|TUT.BY}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі паводле выданняў|TUT.BY]] [[Катэгорыя:Журналісты Мінска|TUT.BY]] [[Катэгорыя:TUT.BY]]» 5132878 wikitext text/x-wiki {{Catmain|TUT.BY}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі паводле выданняў|TUT.BY]] [[Катэгорыя:Журналісты Мінска|TUT.BY]] [[Катэгорыя:TUT.BY]] 5efugpo957ooc3ul6qj8ogslkkrfjln 0 807015 5132880 2026-04-26T18:05:01Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Павел Свярдлоў]] 5132880 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Павел Свярдлоў]] 8q2l5ee2qavyyxyhwwfzuqs1et2aku1 0 807016 5132884 2026-04-26T18:53:18Z Андрэй 2403 Б 152769 Новая старонка: «{{Газета |назва = «Бярэзінская панарама» |выява = |памер = |тып = |фармат = |заснавальнікі = |уладальнікі = [[Бярэзінскі раённы выканаўчы камітэт]] |выдавец = |рэдактар = Букел...» 5132884 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = «Бярэзінская панарама» |выява = |памер = |тып = |фармат = |заснавальнікі = |уладальнікі = [[Бярэзінскі раённы выканаўчы камітэт]] |выдавец = |рэдактар = Букель Юлія Віктараўна<ref>згодна [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nash-kollektiv сайту газеты]</ref> |заснаванне = [[2 лістапада]] [[1931]] г. |спыненне публікацый = |палітычна = дзяржаўная |мова = [[Беларуская мова|беларуская]], [[Руская мова|руская]] |галоўны офіс = [[Беразіно]], вул. Камсамольская, д. 27 |тыраж = |кошт = |ISSN = |вэб-сайт = https://www.berezino.by/ }} '''Бярэзінская панарама''' — беларуская раённая дзяржаўная газета, якая выдаецца ў Бярэзінскім раёне. Мае свой сайт і праграму радыёвяшчання. == Гісторыя выдання == Газета пачала выдавацца пад назвай «Калгаснік» у 1931 г. Назву неўзабаве змянілі на «За сацыялістычную жывёлагадоўлю», потым на «Сцяг Леніна». У 1942 г. выдавалася падпольна спачатку пад назвай «Чырвоны партызан», потым зноў — «Сцяг Леніна». У сярэдзіне 1980- гг. газета дасягнула піку па колькасці тыражоў: 7333 экзэмляры, а ў 1990-я гг. скарацілася з трох выданняў на тыдзень да двух. У 2003 г. змяніла назву на цяперашнюю. У 2009 г. завяла сайт berezino.by<ref>Анатоль ПАЛЫНСКІ. [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya Наша история] // Сайт «Бярэзінскай панарамы»</ref>. Доўгі час выдавалася на беларускай мове, але цяпер амаль выключна на рускай. === Вядомыя супрацоўнікі === * [[Васіль Конанавіч Аўдзюшын]] (адказны рэдактар, 1932 г.) * [[Барыс Флоравіч Манцэвіч]] (журналіст) == Бярэзінскі час == З 1960 г. пры газеце «Сцяг Леніна» было створана радыёвяшчанне<ref>Анатоль ПАЛЫНСКІ. [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya Наша история] // Сайт «Бярэзінскай панарамы»</ref>. 31 снежня 2009 г. [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Мінінфарм]] рэгіструе радыёпраграму «Бярэзінскае раённае радыёвяшчанне» ў Дзяржаўным рэестры сродкаў массавай інфармацыі за № 130<ref>[http://belsmi.by/index/smi/radio/byarezinski_chas/ Бярэзінскі час] // СМІ Беларусі</ref>. Праграма дзейнічае пад назвай «Бярэзінскі час» і выходзіць двойчы на тыдзень на хвалі 105,5 FM у дыяпазоне вяшчання радыё «[[Мінская хваля]]» па аўторках і пятніцах з 6.15 да 6.30 раніцы<ref>Анатоль ПАЛЫНСКІ. [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya Наша история] // Сайт «Бярэзінскай панарамы»</ref>. Праграма ідзе на беларускай мове<ref>[https://zvu4no.org/tracks/%D0%91%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%20%D1%87%D0%B0%D1%81 Архіў праграмы "Бярэзінскі час" за 2016-17 гг.]</ref>. == Цікавыя факты == * Да 2 лістапада 1931 г. газета выдавалася з дапамогай [[шклаграф]]а<ref>Анатоль ПАЛЫНСКІ. [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya Наша история] // Сайт «Бярэзінскай панарамы»</ref>. * У выданні газеты за 13 сакавіка 1986 г. была надрукавана старонка "Гарызонты Чарнобыльшчыны", а неўзабаве адбылася [[Чарнобыльская катастрофа]]<ref>Анатоль ПАЛЫНСКІ. [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya Наша история] // Сайт «Бярэзінскай панарамы»</ref>. * У нумары за 16 жніўня 1987 г. быў апублікаваны матэрыял "Зямля знаходзіць сапраўднага гаспадара, аўтарам якога з’яўляўся тагачасны дырэктар саўгаса "Гарадзец" Шклоўскага раёна [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]]<ref>Анатоль ПАЛЫНСКІ. [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya Наша история] // Сайт «Бярэзінскай панарамы»</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.berezino.by/ru/home Сайт газеты] * [https://ok.ru/bereznskay Старонка на Аднакласніках] * [https://vk.com/club114288239 Старонка УКантакце] * [https://www.facebook.com/berezinskaya.panorama.3 Facebook] * [https://www.instagram.com/berezinskaya_panorama/ Instagram] * [https://t.me/s/bereza223311 Telegram] * [https://www.tiktok.com/@bpanoram TikTok] * [https://zvu4no.org/tracks/%D0%91%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%20%D1%87%D0%B0%D1%81 Архіў праграмы "Бярэзінскі час" за 2016-17 гг.] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Бярэзінскі раён]] 5c38j65pfkjdkx5fhc9nzoqm6u0vw6k 5132888 5132884 2026-04-26T19:04:20Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Цікавыя факты */ 5132888 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = «Бярэзінская панарама» |выява = |памер = |тып = |фармат = |заснавальнікі = |уладальнікі = [[Бярэзінскі раённы выканаўчы камітэт]] |выдавец = |рэдактар = Букель Юлія Віктараўна<ref>згодна [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nash-kollektiv сайту газеты]</ref> |заснаванне = [[2 лістапада]] [[1931]] г. |спыненне публікацый = |палітычна = дзяржаўная |мова = [[Беларуская мова|беларуская]], [[Руская мова|руская]] |галоўны офіс = [[Беразіно]], вул. Камсамольская, д. 27 |тыраж = |кошт = |ISSN = |вэб-сайт = https://www.berezino.by/ }} '''Бярэзінская панарама''' — беларуская раённая дзяржаўная газета, якая выдаецца ў Бярэзінскім раёне. Мае свой сайт і праграму радыёвяшчання. == Гісторыя выдання == Газета пачала выдавацца пад назвай «Калгаснік» у 1931 г. Назву неўзабаве змянілі на «За сацыялістычную жывёлагадоўлю», потым на «Сцяг Леніна». У 1942 г. выдавалася падпольна спачатку пад назвай «Чырвоны партызан», потым зноў — «Сцяг Леніна». У сярэдзіне 1980- гг. газета дасягнула піку па колькасці тыражоў: 7333 экзэмляры, а ў 1990-я гг. скарацілася з трох выданняў на тыдзень да двух. У 2003 г. змяніла назву на цяперашнюю. У 2009 г. завяла сайт berezino.by<ref>Анатоль ПАЛЫНСКІ. [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya Наша история] // Сайт «Бярэзінскай панарамы»</ref>. Доўгі час выдавалася на беларускай мове, але цяпер амаль выключна на рускай. === Вядомыя супрацоўнікі === * [[Васіль Конанавіч Аўдзюшын]] (адказны рэдактар, 1932 г.) * [[Барыс Флоравіч Манцэвіч]] (журналіст) == Бярэзінскі час == З 1960 г. пры газеце «Сцяг Леніна» было створана радыёвяшчанне<ref>Анатоль ПАЛЫНСКІ. [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya Наша история] // Сайт «Бярэзінскай панарамы»</ref>. 31 снежня 2009 г. [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Мінінфарм]] рэгіструе радыёпраграму «Бярэзінскае раённае радыёвяшчанне» ў Дзяржаўным рэестры сродкаў массавай інфармацыі за № 130<ref>[http://belsmi.by/index/smi/radio/byarezinski_chas/ Бярэзінскі час] // СМІ Беларусі</ref>. Праграма дзейнічае пад назвай «Бярэзінскі час» і выходзіць двойчы на тыдзень на хвалі 105,5 FM у дыяпазоне вяшчання радыё «[[Мінская хваля]]» па аўторках і пятніцах з 6.15 да 6.30 раніцы<ref>Анатоль ПАЛЫНСКІ. [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya Наша история] // Сайт «Бярэзінскай панарамы»</ref>. Праграма ідзе на беларускай мове<ref>[https://zvu4no.org/tracks/%D0%91%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%20%D1%87%D0%B0%D1%81 Архіў праграмы "Бярэзінскі час" за 2016-17 гг.]</ref>. == Цікавыя факты == * Да 2 лістапада 1931 г. газета выдавалася з дапамогай [[шклаграф]]а<ref>Анатоль ПАЛЫНСКІ. [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya Наша история] // Сайт «Бярэзінскай панарамы»</ref>. * У выданні газеты за 13 сакавіка 1986 г. была надрукавана старонка "Гарызонты Чарнобыльшчыны", а неўзабаве адбылася [[Чарнобыльская катастрофа]]<ref>Анатоль ПАЛЫНСКІ. [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya Наша история] // Сайт «Бярэзінскай панарамы»</ref>. * У нумары за 16 жніўня 1987 г. быў апублікаваны матэрыял "Зямля знаходзіць сапраўднага гаспадара, аўтарам якога з’яўляўся тагачасны дырэктар саўгаса "Гарадзец" Шклоўскага раёна [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]]<ref>Анатоль ПАЛЫНСКІ. [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya Наша история] // Сайт «Бярэзінскай панарамы»</ref>. == Узнагароды == * 2015 г. Газета адзначана дыпломам у намінацыі "Лепшы творчы праект журналістаў рэгіянальных СМІ і шматтыражных газет" за праект "Скажам дзякуй ветэранам"<ref>Анатоль ПАЛЫНСКІ. [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya Наша история] // Сайт «Бярэзінскай панарамы»</ref>. * 2017 г. Перамога ў намінацыі "Лепшае асвятленне дзіцяча-юнацкай тэматыцы<ref>[https://www.kleck.by/2018/11/05/opredeleny-pobediteli-oblastnogo-konkursa-sredi-smi-da-novyx-peramog-lider-nominacii-luchshie-materialy-o-razvitii-svoego-regiona/ Определены победители конкурса среди СМИ Минщины: «Да новых перамог» и сайт Клецкого райисполкома — в числе лидеров]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.berezino.by/ru/home Сайт газеты] * [https://ok.ru/bereznskay Старонка на Аднакласніках] * [https://vk.com/club114288239 Старонка УКантакце] * [https://www.facebook.com/berezinskaya.panorama.3 Facebook] * [https://www.instagram.com/berezinskaya_panorama/ Instagram] * [https://t.me/s/bereza223311 Telegram] * [https://www.tiktok.com/@bpanoram TikTok] * [https://zvu4no.org/tracks/%D0%91%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%20%D1%87%D0%B0%D1%81 Архіў праграмы "Бярэзінскі час" за 2016-17 гг.] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Бярэзінскі раён]] j7piyv4ccod17246vcwpgalw506jly9 5132890 5132888 2026-04-26T19:08:31Z Андрэй 2403 Б 152769 /* Цікавыя факты */ 5132890 wikitext text/x-wiki {{Газета |назва = «Бярэзінская панарама» |выява = |памер = |тып = |фармат = |заснавальнікі = |уладальнікі = [[Бярэзінскі раённы выканаўчы камітэт]] |выдавец = |рэдактар = Букель Юлія Віктараўна<ref>згодна [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nash-kollektiv сайту газеты]</ref> |заснаванне = [[2 лістапада]] [[1931]] г. |спыненне публікацый = |палітычна = дзяржаўная |мова = [[Беларуская мова|беларуская]], [[Руская мова|руская]] |галоўны офіс = [[Беразіно]], вул. Камсамольская, д. 27 |тыраж = |кошт = |ISSN = |вэб-сайт = https://www.berezino.by/ }} '''Бярэзінская панарама''' — беларуская раённая дзяржаўная газета, якая выдаецца ў Бярэзінскім раёне. Мае свой сайт і праграму радыёвяшчання. == Гісторыя выдання == Газета пачала выдавацца пад назвай «Калгаснік» у 1931 г. Назву неўзабаве змянілі на «За сацыялістычную жывёлагадоўлю», потым на «Сцяг Леніна». У 1942 г. выдавалася падпольна спачатку пад назвай «Чырвоны партызан», потым зноў — «Сцяг Леніна». У сярэдзіне 1980- гг. газета дасягнула піку па колькасці тыражоў: 7333 экзэмляры, а ў 1990-я гг. скарацілася з трох выданняў на тыдзень да двух. У 2003 г. змяніла назву на цяперашнюю. У 2009 г. завяла сайт berezino.by<ref>Анатоль ПАЛЫНСКІ. [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya Наша история] // Сайт «Бярэзінскай панарамы»</ref>. Доўгі час выдавалася на беларускай мове, але цяпер амаль выключна на рускай. === Вядомыя супрацоўнікі === * [[Васіль Конанавіч Аўдзюшын]] (адказны рэдактар, 1932 г.) * [[Барыс Флоравіч Манцэвіч]] (журналіст) == Бярэзінскі час == З 1960 г. пры газеце «Сцяг Леніна» было створана радыёвяшчанне<ref>Анатоль ПАЛЫНСКІ. [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya Наша история] // Сайт «Бярэзінскай панарамы»</ref>. 31 снежня 2009 г. [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Мінінфарм]] рэгіструе радыёпраграму «Бярэзінскае раённае радыёвяшчанне» ў Дзяржаўным рэестры сродкаў массавай інфармацыі за № 130<ref>[http://belsmi.by/index/smi/radio/byarezinski_chas/ Бярэзінскі час] // СМІ Беларусі</ref>. Праграма дзейнічае пад назвай «Бярэзінскі час» і выходзіць двойчы на тыдзень на хвалі 105,5 FM у дыяпазоне вяшчання радыё «[[Мінская хваля]]» па аўторках і пятніцах з 6.15 да 6.30 раніцы<ref>Анатоль ПАЛЫНСКІ. [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya Наша история] // Сайт «Бярэзінскай панарамы»</ref>. Праграма ідзе на беларускай мове<ref>[https://zvu4no.org/tracks/%D0%91%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%20%D1%87%D0%B0%D1%81 Архіў праграмы "Бярэзінскі час" за 2016-17 гг.]</ref>. == Цікавыя факты == * Да 2 лістапада 1931 г. газета выдавалася з дапамогай [[шклаграф]]а<ref>Анатоль ПАЛЫНСКІ. [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya Наша история] // Сайт «Бярэзінскай панарамы»</ref>. * У выданні газеты за 13 сакавіка 1986 г. была надрукавана старонка "Гарызонты Чарнобыльшчыны", а неўзабаве адбылася [[Чарнобыльская катастрофа]]<ref>Анатоль ПАЛЫНСКІ. [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya Наша история] // Сайт «Бярэзінскай панарамы»</ref>. * У нумары за 16 жніўня 1987 г. быў апублікаваны матэрыял "Зямля знаходзіць сапраўднага гаспадара", аўтарам якога з’яўляўся тагачасны дырэктар саўгаса "Гарадзец" Шклоўскага раёна [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]]<ref>Анатоль ПАЛЫНСКІ. [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya Наша история] // Сайт «Бярэзінскай панарамы»</ref>. == Узнагароды == * 2015 г. Газета адзначана дыпломам у намінацыі "Лепшы творчы праект журналістаў рэгіянальных СМІ і шматтыражных газет" за праект "Скажам дзякуй ветэранам"<ref>Анатоль ПАЛЫНСКІ. [https://www.berezino.by/ru/redakciya/nasha-istoriya Наша история] // Сайт «Бярэзінскай панарамы»</ref>. * 2017 г. Перамога ў намінацыі "Лепшае асвятленне дзіцяча-юнацкай тэматыцы<ref>[https://www.kleck.by/2018/11/05/opredeleny-pobediteli-oblastnogo-konkursa-sredi-smi-da-novyx-peramog-lider-nominacii-luchshie-materialy-o-razvitii-svoego-regiona/ Определены победители конкурса среди СМИ Минщины: «Да новых перамог» и сайт Клецкого райисполкома — в числе лидеров]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.berezino.by/ru/home Сайт газеты] * [https://ok.ru/bereznskay Старонка на Аднакласніках] * [https://vk.com/club114288239 Старонка УКантакце] * [https://www.facebook.com/berezinskaya.panorama.3 Facebook] * [https://www.instagram.com/berezinskaya_panorama/ Instagram] * [https://t.me/s/bereza223311 Telegram] * [https://www.tiktok.com/@bpanoram TikTok] * [https://zvu4no.org/tracks/%D0%91%D1%8F%D1%80%D1%8D%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96%20%D1%87%D0%B0%D1%81 Архіў праграмы "Бярэзінскі час" за 2016-17 гг.] [[Катэгорыя:Газеты Беларусі]] [[Катэгорыя:Бярэзінскі раён]] aez31zefvgrv42ohiqvh0lhryy0ijb6 0 807017 5132905 2026-04-27T04:53:12Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «У сезоне 2015/2016 гандбольны клуб «[[ГК Гомель|Гомель]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр'''). == Склад каманды == * [[Віталь Зінчанка]] (14.02.1992...» 5132905 wikitext text/x-wiki У сезоне 2015/2016 гандбольны клуб «[[ГК Гомель|Гомель]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр'''). == Склад каманды == * [[Віталь Зінчанка]] (14.02.1992) * [[Іван Сяргеевіч Мароз|Іван Мароз]] (05.10.1992) * [[Анатоль Патароча]] (26.06.1989) * [[Дзмітрый Сяргеевіч Смолікаў|Дзмітрый Смолікаў]] (11.06.1994) * [[Андрэй Яшчанка]] (07.01.1992) * [[Павел Ярашук]] (30.08.1992) * Валянцін Мажака (30.10.1994) * [[Павел Пархоменка]] (18.03.1987) * [[Дзяніс Валынцаў]] (18.02.1992) * Станіслаў Волкаў (05.09.1996) * [[Мацвей Малышэнка]] (02.11.1994) * [[Багдан Сергель]] (10.10.1994) * Захар Гусакоў (31.07.1994) * [[Аляксандр Буйкевіч]] (14.01.1993) * [[Глеб Эдуардавіч Сцяпанаў|Глеб Сцяпанаў]] (13.05.1997) * [[Аляксей Станіслававіч Ушал|Аляксей Ушал]] (15.03.1990) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Мікалаевіч Цыганкоў|Сяргей Цыганкоў]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Клімавец]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2014/2015 ГК Гомель]] * [[Сезон 2016/2017 ГК Гомель]] == Спасылкі == * [https://hand-ball.ru/komandy/bfg/gk-gomel Списочный состав мужской гандбольной команды "ГК"Гомель" на период 2015/2016 г.г.] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Гомель|2015/2016]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2015/2016|Гомель]] [[Катэгорыя:2015 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:2016 год у Гомелі]] n02cnlm8xp8j1di44epxj44enlpmto9 14 807018 5132926 2026-04-27T08:39:18Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Постаці Чэхіі]] [[Катэгорыя:Юрысты паводле краін|Чэхія]] [[Катэгорыя:Права Чэхіі]]» 5132926 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Постаці Чэхіі]] [[Катэгорыя:Юрысты паводле краін|Чэхія]] [[Катэгорыя:Права Чэхіі]] idbdvmmws6kuspfmqh7sxirszd1l2eu 14 807019 5132927 2026-04-27T08:45:29Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Катэгорыі пісьменнікаў]] {{Навігацыя}}» 5132927 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Катэгорыі пісьменнікаў]] {{Навігацыя}} dc54az77mojdbbgkw91ldhfqdqjn270 14 807020 5132928 2026-04-27T08:47:53Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Этнографы паводле краін|Латвія]] [[Катэгорыя:Вучоныя Латвіі]]» 5132928 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Этнографы паводле краін|Латвія]] [[Катэгорыя:Вучоныя Латвіі]] kyrh0mr0rd3b3emi669e6vbotmfa9te 14 807021 5132929 2026-04-27T08:52:21Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Часопісы паводле краін|Аргенціна]] [[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Аргенціны]]» 5132929 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Часопісы паводле краін|Аргенціна]] [[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Аргенціны]] dcqcoxdsynerkiffmsoosjc9udkqhvk 14 807022 5132930 2026-04-27T08:54:13Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Часопісы паводле краін|Аўстралія]] [[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Аўстраліі]]» 5132930 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Часопісы паводле краін|Аўстралія]] [[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі Аўстраліі]] klktkr01h0xz4kzez1bsqiqldy985gg 3 807023 5132933 2026-04-27T09:04:45Z Plaga med 116903 Вітаем! 5132933 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:04, 27 красавіка 2026 (+03) k774be4xqzvyvck67750od8lgxjl0dk 14 807024 5132934 2026-04-27T09:07:47Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Гарады Даніі]] {{Commonscat}}» 5132934 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Гарады Даніі]] {{Commonscat}} 8lnfzsd9uk2litew9uw2t2vx4gs815c 14 807025 5132936 2026-04-27T09:14:26Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Анёлы ў мастацтве]] [[Катэгорыя:Фільмы пра рэлігію]]» 5132936 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Анёлы ў мастацтве]] [[Катэгорыя:Фільмы пра рэлігію]] 70ozyktqtv36zzp62cvid2rw1blnssd 14 807026 5132938 2026-04-27T09:26:08Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{DEFAULTSORT:Герберт Фрэнк}} [[Катэгорыя:Катэгорыі пісьменнікаў]]» 5132938 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{DEFAULTSORT:Герберт Фрэнк}} [[Катэгорыя:Катэгорыі пісьменнікаў]] 379x7hdboodp7jhuregfe3p75gctrui 14 807027 5132942 2026-04-27T09:33:13Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Псіхаактыўныя рэчывы]]» 5132942 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Псіхаактыўныя рэчывы]] b8x0roz7ws130n392wngsuuqwfwawwa 14 807028 5132943 2026-04-27T09:37:54Z DzBar 156353 Новая старонка: « {{DEFAULTSORT:Сахалін}} [[Катэгорыя:Флора Усходняй Азіі]] [[Катэгорыя:Флора Расіі]] [[Катэгорыя:Сахалін|Флора]]» 5132943 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Сахалін}} [[Катэгорыя:Флора Усходняй Азіі]] [[Катэгорыя:Флора Расіі]] [[Катэгорыя:Сахалін|Флора]] jrnce5seiapivqibwprlca94nr18hz5 14 807029 5132945 2026-04-27T09:42:33Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{DEFAULTSORT:Цюмень}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Расіі]]» 5132945 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{DEFAULTSORT:Цюмень}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Расіі]] q8xeuuf9l2pvkev4mjrn378theba2x8 0 807030 5132948 2026-04-27T09:50:56Z Slavazai1973 60865 Новая старонка: «У сезоне 2025/2026 баскетбольны клуб «[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]] ('''9 месца'''). == Склад каманд...» 5132948 wikitext text/x-wiki У сезоне 2025/2026 баскетбольны клуб «[[Гомельскія рысі (баскетбольны клуб)|Гомельскія рысі]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе 2025/2026|2025/2026]] ('''9 месца'''). == Склад каманды == * {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзяніс Міхайлавіч Бакштаеў|Дзяніс Бакштаеў]] * {{Сцяг|ДР Конга}} [[Жаэль Бандамба]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Андрэевіч Барысенка|Аляксандр Барысенка]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Данііл Андрэевіч Барысенка| Данііл Барысенка]] (прыйшоў у каманду падчас сезона) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Павел Мікалаевіч Вярталь|Павел Вярталь]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Міхаіл Андрэевіч Дамнянкоў|Міхаіл Дамнянкоў]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Мікіта Дзмітрыевіч Зайцаў|Мікіта Зайцаў]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Яўген Аляксандравіч Кавальчук|Яўген Кавальчук]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Мікіта Максімавіч Казімірчанка|Мікіта Казімірчанка]] * {{Сцяг|Расія}} [[Даніл Сяргеевіч Канішаў|Даніл Канішаў]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Георгій Тадэвушавіч Каралёнак|Георгій Каралёнак]] * {{Сцяг|ДР Конга}} [[Жывенсі Нгімбі]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Іван Сямёнавіч Палякоў|Іван Палякоў]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Арцём Паўлавіч Патоцкі|Арцём Патоцкі]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Віктар Максімавіч Рэчкалаў|Віктар Рэчкалаў]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Павел Андрэевіч Сямёнаў|Павел Сямёнаў]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Міхаіл Юр’евіч Харламаў|Міхаіл Харламаў]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Арцём Дзмітрыевіч Цянюта|Арцём Цянюта]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Кірыл Раманавіч Шышлоўскі|Кірыл Шышлоўскі]] (прыйшоў у каманду падчас сезона) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг|Беларусь}} [[Цімафей Андрэевіч Вяроўкін|Цімафей Вяроўкін]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Аляксандравіч Падзерачоў|Аляксандр Падзерачоў]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Цімафей Сяргеевіч Карпук|Цімафей Карпук]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2024/2025 «Гомельскіх рысей»]] * [[Сезон 2026/2027 «Гомельскіх рысей»]] {{reflist}} == Спасылкі == * [https://basketball.eurobasket.com/team/Gomelskiye-Rysi-GGU-Gomel/4234?Page=1&Year=2025-2026 Профіль на сайце eurobasket.com] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Сезоны «Гомельскіх рысей»|2025/2026]] [[Катэгорыя:Сезоны баскетбольных клубаў Беларусі 2025/2026|Гомельскія рысі]] [[Катэгорыя:2025 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:2026 год у Гомелі]] cwjz92ouzuv2w2tqe31spmtmdtrjs35 14 807031 5132949 2026-04-27T10:00:58Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Тэатр]] [[Катэгорыя:Дызайн]]» 5132949 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Тэатр]] [[Катэгорыя:Дызайн]] st72c35b4iwiaw6smcr1auowasej8ex 14 807032 5132953 2026-04-27T10:07:19Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Атмасфера]]» 5132953 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Атмасфера]] m1icqronat1hp8gussqiecuvy143pnh 14 807033 5132955 2026-04-27T10:14:39Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Узрост чалавека]] [[Катэгорыя:Геранталогія]]» 5132955 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}}{{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Узрост чалавека]] [[Катэгорыя:Геранталогія]] enjqiltjc3vkk0qkr6ufxgw4mvik604 14 807034 5132957 2026-04-27T10:21:56Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Культура Аргенціны]] [[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі паводле краін|Аргенціна]]» 5132957 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Культура Аргенціны]] [[Катэгорыя:Сродкі масавай інфармацыі паводле краін|Аргенціна]] eigxj9ja4pq1s3eec9srr9ehs8ai3wf 14 807035 5132959 2026-04-27T10:35:37Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Кірункі і школы антычнай філасофіі]] {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Напрамкі думкі]]» 5132959 wikitext text/x-wiki {{Асноўны артыкул|}} [[Катэгорыя:Кірункі і школы антычнай філасофіі]] {{Навігацыя}} [[Катэгорыя:Напрамкі думкі]] 7mz9wzkfx627ic7hffubh2em4etwpvo 0 807036 5132967 2026-04-27T11:10:51Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «У сезоне 2015/2016 гандбольны клуб «[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]]» з горада [[Магілёў]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]] ('''5-е месца'''). == Склад каманды == * Аляксандр Уладзіміравіч Ц...» 5132967 wikitext text/x-wiki У сезоне 2015/2016 гандбольны клуб «[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]]» з горада [[Магілёў]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]] ('''5-е месца'''). == Склад каманды == * [[Аляксандр Уладзіміравіч Цітоў|Аляксандр Цітоў]] (28.10.1986) * [[Мікіта Іванавіч Лявонаў|Мікіта Лявонаў]] (10.01.1996) * [[Уладзіслаў Міхайлавіч Барылаў|Уладзіслаў Барылаў]] (04.06.1997) * Мікіта Катлінскі (22.05.1998) * [[Максім Яўгенавіч Драздоў|Максім Драздоў]] (18.06.1994) * Раман Мірка (10.04.1994) * [[Арцём Халяеў]] (28.03.1998) * Раман Калеснёў (28.05.1983) * [[Сяргей Мікалаевіч Міхальчук|Сяргей Міхальчук]] (24.02.1994) * [[Антон Самсонаў]] (17.08.1994) * [[Аляксандр Цімошын]] (07.08.1997) * [[Антон Цыганкоў]] (19.08.1992) * Ігар Янчанка (31.01.1994) * Валянцін Чарноў (17.09.1990) * [[Арэст Магілёвец]] (23.06.1989) * [[Арцём Скрыба]] (31.10.1993) * [[Дзяніс Буракоў]] (23.06.1993) * Данііл Валынцаў 15.07.1998 * [[Віталь Андрэевіч Кіслюк|Віталь Кіслюк]] 09.02.1994 * [[Кірыл Багатыроў]] (31.03.1992) * [[Вячаслаў Жолудзеў]] (29.09.1995) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Казімір Казіміравіч Катлінскі|Казімір Катлінскі]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Уладзіміравіч Багатыроў|Сяргей Багатыроў]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2014/2015 ГК Машэка Магілёў]] * [[Сезон 2016/2017 ГК Машэка Магілёў]] == Спасылкі == * [https://hand-ball.ru/komandy/bfg/gk-masheka Списочный состав мужской гандбольной команды «Машека-Университет-ЦОР» (Могилев) на период 2015/2016 г.г.] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Машэка Магілёў|2015/2016]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2015/2016|ГК Машэка Магілёў]] [[Катэгорыя:2015 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:2016 год у Магілёве]] ex00bxuc1w4h1c4d0pbzslbpbtct9tz 5132968 5132967 2026-04-27T11:11:10Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5132968 wikitext text/x-wiki У сезоне 2015/2016 гандбольны клуб «[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]]» з горада [[Магілёў]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]] ('''5-е месца'''). == Склад каманды == * [[Аляксандр Уладзіміравіч Цітоў|Аляксандр Цітоў]] (28.10.1986) * [[Мікіта Іванавіч Лявонаў|Мікіта Лявонаў]] (10.01.1996) * [[Уладзіслаў Міхайлавіч Барылаў|Уладзіслаў Барылаў]] (04.06.1997) * Мікіта Катлінскі (22.05.1998) * [[Максім Яўгенавіч Драздоў|Максім Драздоў]] (18.06.1994) * Раман Мірка (10.04.1994) * [[Арцём Халяеў]] (28.03.1998) * Раман Калеснёў (28.05.1983) * [[Сяргей Мікалаевіч Міхальчук|Сяргей Міхальчук]] (24.02.1994) * [[Антон Самсонаў]] (17.08.1994) * [[Аляксандр Цімошын]] (07.08.1997) * [[Антон Цыганкоў]] (19.08.1992) * Ігар Янчанка (31.01.1994) * Валянцін Чарноў (17.09.1990) * [[Арэст Магілёвец]] (23.06.1989) * [[Арцём Скрыба]] (31.10.1993) * [[Дзяніс Буракоў]] (23.06.1993) * Данііл Валынцаў (15.07.1998) * [[Віталь Андрэевіч Кіслюк|Віталь Кіслюк]] (09.02.1994) * [[Кірыл Багатыроў]] (31.03.1992) * [[Вячаслаў Жолудзеў]] (29.09.1995) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Казімір Казіміравіч Катлінскі|Казімір Катлінскі]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Уладзіміравіч Багатыроў|Сяргей Багатыроў]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2014/2015 ГК Машэка Магілёў]] * [[Сезон 2016/2017 ГК Машэка Магілёў]] == Спасылкі == * [https://hand-ball.ru/komandy/bfg/gk-masheka Списочный состав мужской гандбольной команды «Машека-Университет-ЦОР» (Могилев) на период 2015/2016 г.г.] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Машэка Магілёў|2015/2016]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2015/2016|ГК Машэка Магілёў]] [[Катэгорыя:2015 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:2016 год у Магілёве]] fxepsyz4j6ivc32n28jb63kg5dzj27s 0 807037 5132970 2026-04-27T11:28:15Z SHKOVS 17924 створаны новы артыкул 5132970 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vevent" style="width: 25em; background: #F5F5F5; text-align: left; font-size: 85%" cellspacing="2" ! class="summary" style="font-size: 110%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2" | '''<span style="color:Black;">{{PAGENAME}}</span>''' |- {{#if: {{{Лагатып|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{!}} style="text-align: center;" colspan="2" {{!}} {{!}}- }} |- |- ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Конкурсныя этапы'''</span> |- {{#if: {{{1-ы дзень|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! 1-ы дзень {{!}} Сусветны хіт {{!}}- }} {{#if: {{{2-і дзень|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! 2-і дзень {{!}} Славянскі хіт (з аркестрам) {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Правядзенне'''</span> |- {{#if: {{{Месца|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Месца правядзення {{!}} <span class="location">[[Летні амфітэатр]]</span> {{!}}- }} {{#if: {{{Вядучыя|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Вядучы(я) {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{Дырэктар|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дырэктар {{!}} Глеб Лапіцкі {{!}}- }} {{#if: {{{Дырыжор|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дырыжор {{!}} Віталь Кульбакоў {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Удзельнікі'''</span> |- {{#if: {{{Колькасць краін|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Колькасць краін {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{Дэбют|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Дэбют {{!}} {{!}}- }} {{#if: {{{Сыход|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Адмовіліся ад удзелу {{!}} {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| '''<span style="color:Black;">Галасаванне</span>''' |- {{#if: {{{Сістэма галасавання|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Сістэма галасавання {{!}} адкрытая, ад 5 да 10 балаў ад кожнага сябра журы {{!}}- }} {{#if: {{{Гран-пры|<noinclude>-</noinclude>}}} | ! Гран-пры {{!}} {{!}}- ! Першая прэмія {{!}} {{!}}- ! Другая прэмія {{!}} {{!}}- ! Трэццяя прэмія {{!}} {{!}}- }} ! style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center;" colspan="2"| <span style="color:Black;">'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»'''</span> |- {{#if: {{{пап|<noinclude>-</noinclude>}}} | {{!}} style="text-align: center;" colspan="2" {{!}} ◄[[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2025 года|2025]] [[Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск» 2027 года|2027]]► {{!}}- }} {{#if: {{{наст|<noinclude>-</noinclude>}}} | }} |} '''XXXV Міжнародны конкурс выканаўцаў эстраднай песні''' '''«Віцебск-2026»''' - конкурс пенсі, які адбудзецца ў рамках традыцыйнага фестываля мастацтваў [[Славянскі Базар у Віцебску]] з 16 па 19 ліпеня 2026 года. '''XXIV Міжнародны дзіцячы музычны конкурс''' '''«Віцебск-2026»''' запланаваны на гэты ж перыяд і традыцыйна будзе праводзіцца разам з асноўным конкурсам у іншыя дні на пляцоўцы канцэртнай залі «Віцебск». == Удзельнікі == Бягучы спіс удзельнікаў: {| class="wikitable" |+'''Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск-2026»''' !Краіна !Дарослы конкурс !Дзіцячы конкурс |- |{{Flagicon|ARM}} Арменія<ref>{{Cite web|url=https://www.panarmenian.net/eng/news/331600/|title=Armenia selects performers for Slavianski Bazaar 2026|website=PanARMENIAN.Net|access-date=2026-04-27}}</ref> |Ліяна Даніэлян |Алекса Варданян |- |{{Flagicon|BLR}} Беларусь<ref>{{Cite web|lang=ru-BY|url=https://fest-sbv.gck.by/news/page/itogi-natsionalnykh-otborov-na-slavianskii-bazar-v-vitebske-2026-2026-03-23|title=ИТОГИ НАЦИОНАЛЬНЫХ ОТБОРОВ НА «СЛАВЯНСКИЙ БАЗАР В ВИТЕБСКЕ – 2026»|website=fest-sbv.gck.by|access-date=2026-04-27}}</ref> |Алена Кузняцова |Лізавета Цупрык |- |{{Flagicon|ITA}} Італія |Розі Альфана |Давідэ Гуараджы |- |{{Flagicon|KAZ}} Казахстан |Амалят Акерке |Жасмін Тузелава |- |{{Flagicon|Kyrgyzstan}} Кыргызстан |Нурдаалот Дзеркембаеў |Алімхан Муратаў |- |{{Flagicon|RUS}} Расія |Юлія Малінава-Мядзведзева |Валерыя Шаўчэнка |- |{{Flagicon|UZB}} Узбекістан |Дзіёрбек Разімуродаў |Шырын Азізава |} == Рэгламент == Удзел у асноўным конкурсе дазваляецца выканаўцам ад 18 да 31 года ўключна. Максімальная колькасць удзельнікаў — 20 з розных краін свету, але не больш за аднаго ўдзельніка ад кожнай краіны. Конкурсныя выступленні праводзяцца публічна ў два конкурсныя дні ў фармаце мерапрыемства забаўляльнага характару. У першы дзень канкурсанты выконваюць папулярны і вядомы твор, які займаў (ці займае) лідэрскія пазіцыі ў сусветных хіт-парадах. Выканнане ажыццяўлялася ў суправаджэнні фанаграммы «мінус адзін». У другі дзень выконваецца папулярны і вядомы твор кампазітара славянскай краіны і на адной з [[Славянскія мовы|славянскіх моў]], які занімаў (ці занімае) лідэрскія пазіцыі ў хіт-парадах у суправаджэнні Прэзідэнцкага аркестра РБ пад кіраўніцтвам Віталя Кульбакова. Працяг выступлення не павінен быў займаць больш за 4 хвіліны. Для дзіцячага конкурса ўзроставы ліміт ад 8 да 14 гадоў уключна. Прэтэндэнтам на атрыманне «Гран-пры» Конкурсу з’яўляецца ўдзельнік, які набраў найбольшую суму балаў па выніках двух конкурсных выступленняў. У выпадку роўнасці галасоў прымаецца рашэнне, за якое прагаласаваў(ла) старшыня журы. Пры наяўнасці спрэчных пытанняў, што ўзнікаюць у працы журы, меркаванне старшыні журы з’яўляецца вырашальным. == Калегія журы == Міжнароднае журы фарміруецца дырэкцыяй фестываля на кантрактнай аснове з ліку папулярных выканаўцаў, кампазітраў, менеджераў. Для конкурса «Віцебск-2026» максімальная колькасць сябраў журы лімітавана 12 асобамі, уключна са старшынёй, адказным і тэхнічным сакратарамі. Журы ацэньвае ўдзельнікаў па 10-бальнай схеме з найменьшым балам 5. Форма галасавання — адкрытая (электронная): канкурсанты атрымліваюць балы адразу пасля выступа. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Конкурс выканаўцаў эстраднай песні «Віцебск»}} [[Катэгорыя:Музычныя конкурсы]] [[Катэгорыя:2026 год у Віцебску]] it67eyv65b89bduc9gdnajwat7duc1k